ahmedheakl/docatlas_instruct huggingface dataset:
verilm ə zliyind ə n, ail ə üzvl ə rinin ail ə qarşısında qarşılıqlı yardım və m ə suliyy ə tind ən, onların hüquqlarının maneə siz h ə yata keçirilm ə sinin t əmin olunmasından və bu hüquqların mə hk ə m ə d ə müdafi ə si imkanlarından irə li g ə lir». (Ail ə M ə c ə ll ə si, madd ə 1.3) Ail ə münasib ə tl ə rinin hüquqi t ənzimi qadınla kişinin nikahının könüllülüyü, ə r- arvadın hüquq bə rab ə rliyi, ail ə daxili m ə s ə l ə l ərin qarşılıqlı razılıq əsasında həll olunması, uşaqların ailə t ə rbiy ə sinin üstünlüyü, onların rifahına və inkişafına qayğı, ailənin yetkinlik yaşına çatmayan və ə m ə k qabiliyy ə ti olmayan üzvl ə rinin hüquq v ə m ə nafel ə rinin müdafi ə sinin t əmin olunması prinsiplə rin ə uyğun hə yata keçirilir. (AR Ail ə M ə c ə ll ə si, madde 2.2.) Ail ə hüququnun predmeti ail ə nin özü deyil, ail ə üzvl əri arasında mövcud olan münasib ə tl ə rdir (ail ə münasib ə tl ə ri). Ail ə münasib ə tl ə ri çoxsaylı, mürə kk əb olduğundan burada olan ə laq ə l ərin hamısı hüquq normaları ilə ə hat ə olunmur, hüquq normalarının təsiri altına düşmür. M ə s ə l ə n, m ə h ə bb ə t, hörm ə t, psixoloji, m ə n ə vi ə laq ə l ə r, ə r-arvad v ə qeyri- ail ə üzvl əri arasında mövcud olan digər qarşılıqlı hisslə r hüquq dair ə sind ə n k ənarda qalır. Ailə ə laq ə l ə rinin ə ks ə riyy ə ti əxlaq normalarının, mə n ə viyyat prinsipl ə rinin t ə sirin ə m əruz qalır. Əlbə tt ə , ail ə qanunvericiliyi sah ə sind ə n k ə narda qalan bu növ münasib ə tl ə ri qanunla t ə nzim etrn ə k mümkün deyildir. Ona gör ə ail ə hüququnun predmetini ail ə münasib ə tl ə rind ə xüsusi ə h ə miyy ə t k ə sb ed ə n v ə mahiyy ə tc ə hüquq normaları ilə t ə nzim ola bil ə c ə k münasib ə tl ə r t əşkil edir. Azərbaycan Respublikası Ailə M ə c ə ll ə sinin 2-ci madd ə sin ə ə sas ə n, ail ə qanunvericiliyind ə n ə z ə rd ə tutulmuş ailə -nikah münasib ə tl ə r onun predmetini t əşkil edir. AR Ailə M ə c ə ll ə sinin ə hat ə etdiyi ail ə münasib ə tl ərini şə rti olaraq dörd ə sas qrupa bölm ə k olar: münasib ə tl ə r ə nikahın bağlanması və nikaha xitam Birinci qrup qrup verilm əsi, nikahın etibarsız sayılması aiddir. Bu qrup münasibə tl ə r ə nikah münasib ə tl ə ri deyilir. ə r- arvadın əmlakının qanuni rejimi, onların mülkiyyə tinin İkinci qrupa müqavil ə rejimi, öhd ə likl ə ri üzr ə m ə suliyy ə ti valideynl ə rin v ə uşaqların hüquq və v ə zif ə l ə ri v ə ail ə Üçüncü qrupa üzvl ə rinin aliment öhd ə likl ə ri daxildir. valideyn himay ə sind ə n m əhrum olan uşaqlar Dördüncü qrupa övladlığa götürmə , q ə yyumluq v ə himay ə, onların digə r t ə rbiy ə formalarını daxil etm ə k olar.
- 5.13. Universitetin fəaliyyətindən əldə etdiyi vəsait yalnız təhsilin inkişafına, müəssisənin maddi -texniki bazasının inkişafına, təhsilalanların və təhsilverənlərin sosial müdafiəsinə, habelə normativ hüquqi aktlarla müəyyən edilmiş digər məqsədlərə yönəldilir.
- 5.14. Universitet fəaliyyətindən əldə etdiyi vəsaiti Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2021 -ci il 10 sentyabr tarixli 257 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş 'Dövlət orqanlarının strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumlar tərəfindən işlər görülməsindən və xidmətlər göstərilməsindən əldə edilən vəsaitdən (o cümlədən tutulan xidmət haqlarından) istifadə Qaydası'na uyğun olaraq xərcləyir.
- 5.15. Universitetdə dövlət hesabına göstərilən xidmətlərin dəyəri Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi maliyyə normativləri ilə müəyyən olunur. Universitetin ödənişli təhsil xidmətlərinin və bu Nizamnamənin 5.11 - ci bəndində nəzərdə tutulmuş fəaliyyətlə bağlı müvafiq məhsulların (malların, işlərin, xidmətlərin) qiymətləri tənzimlənən qiymətlərə aid deyildir.
- 6. Universitetin fəaliyyətinə nəzarətin forması və əhatə dairəsi
- 6.1. Universitetin fəaliyyətinə nəzarəti Nazirlik, həmçinin bu Nizamnamə ilə müəyyən edilmiş qaydada Universitetin idarəetmə orqanları həyata keçirirlər.
- 6.2. Nazirlik Universitetdə plan üzrə və ya plandankənar yoxlamalar həyata keçirə bilər.
- 6.3. Universitetin fəaliyyətinə dair illik hesabat Nazirliyə təqdim edilir.
- 6.4. Universitetin fəaliyyətinə nəzarətin digər formaları 'Təhsil haqqında' və 'Publik hüquqi şəxslər haqqında' Azərbaycan Respublikasının qanunları ilə müəyyən edilir.
- 6.5. Universitet idarə, filial, nümayəndəlik və təsərrüfat cəmiyyətlərinin, habelə tabeliyindəki digər qurumların maliyyə - təsərrüfat fəaliyyətinin yoxlanılmasını təmin edir.
- 6.6. Universitetin fəaliyyətinin müstəqil surətdə yoxlanılması üçün Himayəçilər Şurası kənar auditor təyin edir və onun audit hesabatını qəbul edir.
- 6.7. Universitetdə daxili audit bölməsinin fəaliyyətinə Himayəçilər Şurası nəzarət edir və fəaliyyətinə dair hesabatlar alır, habelə onun üzvlərinin vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edilməsi barədə qərar qəbul edir.
- 7. Universitetdə uçot və hesabat
- 7.1. Universitet 'Mühasibat uçotu haqqında' Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə publik hüquqi şəxslər üçün müəyyən edilmiş qaydada mühasibat uçotu aparır, maliyyə hesabatlarını tərtib, təqdim və dərc edir.
- 7.2. Universitet 'Rəsmi statistika haqqında' Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq statistik hesabatları tərtib və təqdim edir.
- 8. Universitetin yenidən təşkili və ləğv edilməsi
- 8.1. Universitetin yenidən təşkilini və ləğv edilməsini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti ilə razılaşdırmaqla, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti həyata keçirir.
##### 1.3. Ölkənin sosial - iqtisadi inkişafı məqsədilə sahibkarlıq subyektlərinə dövlətin təsir i mexanizmi

Ölkənin sosial - iqtisadi inkişafı sahəsində hökumətin siyasəti ilk növbədə onun öz ərazisində sahibkarlıq fəaliyyətinin yerinə yetirilməsi məqsədilə lazımi sosial- iqtisadi və mənəvi -hüquqi mühitin yaradılmasına yönəldilməlidir. Bunu nəzərə alaraq, sahibkarlıq faəliyyəti subyektlərinə dövlət tərəfindən ediləcək aşağıdakı əsas təsir formalarını göstərmək olar: 1. Sahibkarlar üçün optimal şəraitin və sağlam mühitin yaradılması. İdarəetmənin iqtisadi əsaslarının inkişafı gedişində sahibkarlıq strukturlarının formalaşmasına və inkişafına dövlətin göstərə biləcəyi əsas təsir formasını hər şeydən əvvəl sahibkarlığa zəruri mühiti formalaşdırmaq kimi başa düşmək lazımdır. Belə təsir formasında dövlətin apardığı iqtisadi siyasət elə qurulmalıdır ki, fəaliyyət göstərən iqtisadi subyek tlər öz inkişafında, möhkəmlənməsin d ə və yeni subyektlərin yaranmasında dövlətin real dəstəyini hiss etsinlər. Belə təsirlər b u təşkilatların fəaliyyət sferasından, işçilərin sayı ndan, istehsal həcmindən , ictimai-hüquqi formalar ından və başqa cəhətlər əsasında hansısa kateqoriyay a aid olmasından irəli gəlməməlidir. Başqa sözlə, belə hallarda sahibkarlara dövlət orqanları tərəfindən göstərilən qayğı, onlarda öz işlərində stimul yaratmalı, biznes fəaliyyətinə mane çilik törətməməli , imkan dairəsində on lara dəstək olmalıdır . Bu təsir formasının həyata keçməsi bütünlükdə ölkə ərazisində sahibkarlığın sosial - iqtisadi proseslərə daha yaxından müdaxiləsi üçün zəruri sosial - iqtisadi və mənəvi - hüquqi mühitin yaradılmasına nail olunacaqdır . 2. Hüquqi şərait. Sahibkarlıq fəaliyyətinin inkişafı məqsədilə hüquqi şəraiti n təmin olunması ərazi - idarəetmə səviyyəsində onun üçün dövlətin dayağına çevrilə biləcəyi və cəmiyyətin komponentlərini özündə ehtiva edən fəal bir sosial qrupun yetişməsinə dəstək olmaq demək dir. Dövlət orqanlarının işləyib hazırladığı qanunvericilik aktlar ı idarəetmə baxımından dövlətin və regionların səviyyələrində formalaşmış hüquq aspektindəki boşluqları aradan qaldırmalıdır. Bununla biznes fəaliyyətinin iştiraçılarının hamısı üçün vahid «oyun qaydaları» təyin edilir.
sektorunda öt ə n ə srin son onilliyind ə aşkar olunan iri karbohidrogen yataqlarının beyn ə lxalq ə m əkdaşlıq çə rçiv ə sind ə f əal işlə nm ə sin ə d ə əsaslı zəmin olmuşdur. Bütün bunların fonunda Heydər Əliyevin rə hb ərliyi altında ölkə nin milli neft strategiyası formalaşmışdır. Praktiki müstə vid ə 'Ə srin müqavil ə si ' -nd ə n baslanğıcını götürən milli neft strategiyası multiplikativ effektdə prezident İlham Əliyevin inamlı fə aliyy ə ti say ə sind ə aparılan geniş islahatlarla daha da tə kmil istiqam ə t ə yön əlmiş, çoxsaylı beynəlxalq neft kontraktlarının bağlanmasıyla ölk ə y ə n ə h əng investisiya axınının gə lm ə sini, transmilli neft v ə qaz ixrac boru k ə m ə rl ərinin inşasını, yeni yanacaq və enerji infrastruktur quruculuğunun, sosial - iqtisadi inkişafa ə lav ə stimul ver ə n ölk ənin milli neft fondunun yaradılmasını t əmin etmişdir. İndi bu sə rv ə tl ə rin daha s ə m ə r ə li istifad əsi ümummilli inkişaf strategiyasının ə sas prioritetl ə rind ə n 1-ni t əşkil edir. 1994 - cu il 20 sentyabrında «Əsrin müqavilə si»- nin imzalanmasıyla yeni neft strategiyası irəli sürülmüş, dünyanın bir çox şirkə tl ə ri il ə X ə z ə r d ə nizind ə ilk d ə f ə neft v ə qaz yataqlarının birg ə istismarına başlanilmışdır. Azərbaycanın iqtisadi suverenliyini ə ks etdir ə n ilk beyn əlxalq saziş iqtisadiyyatımızın dinamik inkişafının əsasını qoydu və onun praktiki n ə tic ə l əri bugün göz qabağındadır. Hə min tarixd ən başlayan bütün görül ən işlə r, bugünkü v ə g ə l ə c ə k n ə sill ə r ə xidm ə t etm ə kd ə dir. Bu n ə z ə rd ə n baxıldığında seçdiyimiz bu mövzu günün aktual mə s ə l ə l ə rind ə ndir. T ədqiqatın obyekti neft gə lirl ə rind ə n T ədqiqatın predmeti və obyekti. ədqiqatın predmeti və obyekti. s ə m ə r ə li istifad ə , Az ərbaycanın neft strategiyası və ölk ə nin sosial-iqtisadi inkişafında neftdə n daxil olan g ə lirl ə rinin rolunun mü ə yy ə n edilm ə sidir. T ədqiqatın predmeti iqtisadiyyatımızın inkişafında neft gə lirl ə rind ə n istifad ə nin s ə m ə r əliliyinin artırılması və bu sah ə d ə dövl ət mexanizminin hazırlanması istiqam ə tidir. . Ölk ə iqtisadiyyatının inkişafında neft T ədqiqatın mə qs ə d v ə v ə zif ə l ə ri ədqiqatın mə qs ə d v ə v ə zif ə l ə ri strategiyasının rolunun və ə h ə miyy ə tinin mü ə yy ə nl əşdirilmə si, bu sah ə y ə uyğun olaraq elmi t ə klifl ə rin ir ə li sürülm ə si, neftd ə n daxil olan g ə lirl ə rin ölk ə nin sosial- iqtisadi inkişafında tə siri istiqam ə tl ə rinin öyr ə nilm ə si, qeyri-neft sektorunun inkişafı mə s ə l ə l ə ri t əşkil edir.

4
## REFERAT

Мювзунун актуаллыьы: актуаллыьы: Dünya birliyinin intensiv texnologiyaların inkişafı mərhələsinə daxil olduğu XXI əsrdə informasiya -kommunikasiya texnologiyalarının (İKT) geniş tətbiqi insan fəaliyyətinin təhsil, səhiyyə, məşğulluq, iqtisadiyyat və digər sahələrində əhəmiyyətli dərəcədə dəyişikliklərə gətirib çıxarmışdır. Qeyd etmək lazımdır ki, İKT iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyətliliyini artıraraq onun dünya təsərrüfatı sisteminə inteqrasiya olunması imkanlarını, dövlət idarəçiliyinin və yerli idarəetmənin səmərəliliyini artırmağa zəmin yaradır. İnformasiya texnologiyalarının inkişafı nəticə etibarı ilə cəmiyyəti keyfiyyətcə yeni bir mərhələyə - informasiya cəmiyyətinə çevirir. Müasir qloballaşma dövründə informasiya cəmiyyətinə keçid bu cəmiyyətə xas olan dövlət idarəçiliyinin formalaşmasını - elektron hökumət yaradılmasını tələb edir. E- hökumət İKT imkanlarına və vətəndaş cəmiyyəti dəyərlərinə əsaslanaraq dövlət idarəetməsinin səmərəliliyini artırır, istehlakçılara bilavasitə müxtəlif xidmətlər göstərir və dövlət orqanlarının fəaliyyəti barədə vətəndaşlara müntəzəm olaraq məlumatlar verir. Qeyd etmək lazımdır ki, müasir dünyada gedən qloballaşma, modernləşmə və informasiyalaşma prosesləri bir - birilə əlaqəli olub, biri digərini şərtləndirir. Hazırda informasiya inqilabı dövrünü yaşayan Azərbaycan Respublikası müstəqillik əldə etdikdən sonra XXI əsrdə davamlı iqtisadi inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Ölkəmizin iqtisadiyyatının dünya təsərrüfat sisteminə daxil olması müasir dövrdə dövlət idarəçiliyində mükəmməl texnologiyalardan istifadə edilməsini obyektiv zərurətə çevirir. Siyasi və sosial - iqtisadi proseslərin idarə olunmasının Sovet dövründən miras qalmış üsulları və vasitələrinin cəmiyyətdə ictimai münasibətlərin müasir inkişafı meyilləri ilə uyğun gəlməməsi dövlət idarəçiliyində müasir dövrün reallıqlarının nəzərə alınmasını tələb edir. Məhz bu səbəblərdən də dövlət idarəçiliyinin həyata keçirilməsində elmi cəhətdən əsaslandırılmış yeni siyasi yanaşmaların axtarışları və işlənib hazırlanmasının hakimiyyət və cəmiyyət arasında qarşılıqlı münasibətlərin yeni modelinin
n ə z ə rd ə n, maliyy ə bazarları zəif inkişaf etmiş v ə bazar mexanizml ə rinin s ə rb ə st pul etiyatlarının s ə m ə r əli şə kild ə s ə f ə rb ə r olunması v ə bölüşdürülməsi imkanlarının xeyli m əhdud olduğu keçid iqtisadiyyatına malik ölk ə l ə rd ə dövl ə t, kreditl ə rin axınlarının strukturuna tə sir göst ə rm ə kl ə s ə nayenin prioritet istiqam ə tl ə rinin inkişafını güzəştli şə rtl ə rl ə maliyy ə l əşdirə bilir. Son ill ə rd ə Az ə rbaycanda s ənayenin inkişafının və iqtisadi artımın ə sas m ə nb ə yibd ə n biri neft v ə qaz ehtiyatlarının tə s ə rrüfat dövriyy ə sin ə c ə lb olunması olmuşdur. Statistik göstrə ricil ə r ə n ə z ə r yetirs ə k, 2007-ci ild ə qaz hasilatının 2000 -ci il ə nisb ə t ə n 2 d ə f ə, neft hasilatı isə 3 d ə f ə artmış olduğunu müşahidə ed ə bil ə rik. Bu artımın böyük hissə si son onillikd ə baş vermişdir. Eyni zamanda, dünya bazarında neftin qiym ə ti 2000- ci ilin yanvar ayında 26,9 ABŞdollarından 2007 -ci ilin sentyabr ayında 79,4 ABŞ dollarına qə d ər artmışdır. İqtisadiyyatın belə şə raitind ə ölk ə y ə böyük h ə cmli neft g ə lirl əri axını başlamışdır, nə tic ə olaraq bu g ə lirl ə r qeyri-neft sektorunun inkişafına dair maliyyə l əşdirilmə sin ə imkanlar yaradır. Onuda qeyd etm ə k ist ərdim ki, hal hazırda ölkə mizd ə emal s ənayesinin inkişafı sahə sind ə böyük miqayslı tə dbirl ə rin h ə yata keçirilm ə si üçün dövl ətin imkanları artmaqdadır, n ə tic ə d ə dövl ə tin s ə naye siyas ətinin formalaşması və h ə yata keçirilm ə si üçün əlverişli şərait yaranır. Fikrimc ə , dövl ə tin s ə naye siyas əti aşağıda qeyd olunan mə qs ə dl ə rin ə ld ə edilm ə sin ə yön ə ldilm ə lidir:

- 1. S ə naye t əsisatların iqtisadi sə m ə r ə lilik s ə viyy ə sinin yüks ə ldilm ə sin ə . S ə naye siyas ə ti ölk ə daxilind ə iqtisadi resurslardan s ə m ə r əli şə kild ə istifad ə nin d ə st ə kl ə nm ə sin ə yön ə ldilm ə lidir. Ona gör ə ki, s ə naye t əsisatların davamlı rə qab ə t üstünlükl əri yalnız iqtisadi resurslardan sə m ə r əli şə kild ə istifad ə imkanlarına sahib olduqda yaranır. Bu mə qs ə d il ə dövl ə t s ə naye mü ə ssis ə l ə rind ə ç ə kil ə n x ə rcl ə rin aşağı salınması, hə mçinin yeni mü ə ssis ə l ə rin, yeni m əhsulların, yeni istehsal və reallaşdırma metodlarının, innovativ f ə aliyy ə t növl ərinin yaradılması, innovasiya və texniki t ə r ə qqi üçün əlverişli mühitin yaradılması istiqamə tind ə bir sıra tə dbirl ə r h ə yata keçirm ə lidir.
gömrükxanası	3	9	5	8	,1
G ə nc ə Gömrük idar ə si	59096,9	100148,3	143777,3	68271,8	68839,5
Hava n əqliyyatında Baş Gömrük idar ə si	80629,1	34507,8	13928,8	18273,9	18412,5
Xaçmaz Gömrük idar ə si	37127,1	89293,6	86647,4	109714,0	173505,4
Xudaf ə rin Gömrük İdarə si	9538,4	9205,7	29220,1	148014,0	93888,4
Naxçıvan Beyn ə lxalq Hava Limanı Gömrük İdarə si	-	-	3,6	-	0,8
Naxçıvan şə h ə r Gömrük İdarə si	-	-	56,4	16393,3	4528,1
S ə d ə r ə k Gömrük İdarə si	5014,3	2137,1	1182,9	1091,3	948,5
Sumqayıt Gömrük İdarə si	145282,5	162882,8	212620,3	205958,6	307249,5
Şirvan Gömrük İdarə si	17909,4	26666,3	41630,1	35494,6	22580,8
Tovuz Gömrük İdarə si	412,0	421,2	2072,0	4224,7	5024,6
Yevlax Gömrük İdarə si	15440,6	19086,3	27812,7	35751,1	28427,7

C ə dv ə ld ə n gorunduyu kimi ə dv ə ld ə n gorunduyu kimi 2010-2014-cü ill ə r üzr ə Az ərbaycanın Gömrük İdarə l ə ri üzr ə ixracının quruluşu göstə ricil ə rinin t ə hlili. Ölk ə mizd ə xarici ticar ə t ə m əliyyatlarına daxil olan idxal və ixrac ə m əliyyatlarına nə zar ə ti h ə yata keçirm ə k üçün gömrük orqanlarının təşkilati strukturuna kifayə t q ə d ər geniş tə snifata malik olan idar ə l ə r, m ə nt ə q ə l ə r daxildir. Respublikanın iqtisadi t ə hlük ə sizliyinin t ə min edilm ə sind ə onların hər birinin öz yeri vardır. İxracın quruluşunun ölkə nin gömrük idar ə l ə ri üzr ə t ə hlili biz ə ixrac potensialından istifadə nin t əşkilati elementlə ri üzr ə t ə hlilin ə imkan ver ə c ə k. Bel ə ki, ixrac potensialından istifadənin ayrı - ayrı regionların timsalında qiymə tl ə ndirm ə y ə imkan ver ə c ə k. T ə bii ki, bu göst ə ricil ə r ölk ə mizin xarici ölk ə l ə rl ə ticar ə t ə laq ə l ə rini s ə ciyy ə l ə ndir ə n göst ə ricil ə rin
## EDINBURGH FESTIVALS 2022

Edinburgh is the world's leading festival city and the month of August sees an explosion of arts events across the city. Within the thousands of performances , you'll find a wide choice of creative ageing events and productions.

This list highlights the shows and events that we have identified which are presented by older artists or have themes connected to ageing, but it is not intended to be a list of recommendations.

Enjoy the festivals!

## EDINBURGH FRINGE FESTIVAL

## Cabaret and Variety

#### An Evening with Mr Noel Howard

William Roby stars as centenarian cabaret artist Mr Noel Howard in this solo show about a veteran performer who at a hundred-and-something is still performing.

#### Liz Lochhead with Steve Kettley on Sax: Back in the Saddle

50 years on from her first Fringe performance, our former Makar finds herself enjoying her veteran status as she shares some of the stuff that got her through lockdown.

Luminate, Scotland's creative ageing organisation www.luminatescotland.org 0131 668 8066

Scottish charity number SCO44652
hüquqları iki kateqoriyada nə z ə rd ə n keçiril ə bil ə r. Bunlar fikir v ə s ə n ə t ə s ə rl ə ri, dig ə rl ə ri is ə mülkiyy ət hüquqlarıdır. S ə naye mülkiyy ə ti; patent, marka, dizayn, nou-hau, maddi m əhsulun faydalı modeli. Bu kontekstd ə qiym ə tl ə ndiril ə n ixtiralar, s ə nayel əşmə ticari m ə nada edil ə n v ə davamlı olan məhsullardır. Sahibkarlıq hə ddind ən artıq hüquqlara əsaslanır; buna görə d ə , intellektual mülkiyy ət hüququ yalnız müə yy ən edilmiş və t ə tbiq edildikd ə d ə y ə rlidir, y ə ni hüquqi sistem intellektual mülkiyy ə t sistemin ə birbaşa bağlıdır. Bugünkü siyasi müzakirə nin bir hiss əsi İEOÖ digə r ölk ə l ə rd ə mülkiyy ə t sahibl ə rin ə xeyir ver ə c ək hüquqların tə tbiq olunmasına sə rf etm ə y ə hazır olmasıdır. Birləşmiş Ştatlar və Ümumdünya Ticar ə t T əşkilatı, inkişaf etmə kd ə olan ölk ə l ə rin mülkiyy ət hüquqlarını müdafiə ed ə n qurumlar yaratmasına yardım etmə k üçün strategiyalar q əbul etmiş və bel ə siyas ə t t ə zyiq v ə ya müqavil ə olub- olmadığı mə s ə l ə sin ə yol açmışdır.
İstə r Vergil ər Nazirliyinin yaradılmasından sonra istə rs ə d ə yaradılmasından ə vv ə l ölk ə d ə vergi sah ə sind ə mühüm t ə dbirl ə r h əyata keçirilmişdir. Bu sah ə d ə ilk olaraq 1991- ci il 9 noyabrda 'Hüquqi şə xsl ə rin m ə nf əə tind ə n v ə g ə lirl ə rin ayrı - ayrı növlə rind ə n vergil ər haqqında' ,1991 - ci il 31 dekabrda 'Əlavə d ə y ə r vergisi(ƏDV) haqqında' və 'Aksiz vergisi haqqında' Azə rbaycan Respublikasının qanunları qə bul edildi. Vergi sistemind ə hüquqi əsaslarının yaradılması sahə sind ə görül ən işlə r qanunlar v ə müxt ə lif nor mativ aktların q ə bul edilm ə si il ə davam etdirildi. Vergi sistemind ə mühüm yer tutan «Az ərbaycan Respublikasında fiziki şə xsl ə rd ə n g əlir vergisi haqqında» qanun 24 iyun 1992- ci ild ə q ə bul edildi. Q ə bul edil ə n bu qanunlar t ə kc ə vergi d ə r ə c ə l ə rinin mü ə yy ə n edilm ə si baxımından deyil,eyni zamanda vergi tə f ə kkürü yaratmaq v ə vergil ə r haqda iqtisadi bilikl ə ri verm ək baxımından xüsusi ə h ə miyy ə t k ə sb etdi. Vergi sah ə sind ə ki ilk qanunlarda vergil ərin ayrı - ayrı növlə ri üzr ə d ə r ə c ə l ə r bel ə mü ə yy ən edilmişdi:Müvafiq olaraq fiziki şə xsl ə rin g ə lir vergisi - 12-55 faiz, ə lav ə d ə y ə r vergisi - 28 faiz, m ə nf əə t vergisi is ə 35 faiz olmuşdur.
ticar ət partnyorlarının milli valyutalarının devalvasiyası fonunda Azə rbaycan Respublikası Prezidentinin rə hb ərliyi altında mövcud şə raitin t ə l ə bl ə rin ə uyğun olaraq iqtisadi siyas ə t t ə dbirl əri hazırlanaraq həyata keçirilmiş və n ə tic ə d makroiqtisadi tarazlıq təmin olunmuş,iqtisadiyyat öz dayanıqlığını və inkişaf tempini qoruyub saxlaya bilmiş,eyni zamanda qeyri - neft sektorunda artım qeyd ə alınmışdır.Belə ki,2014-2018-ci ill ə r ə rzind ə qeyri-neft ÜDM-ind ə 8 faiz,qeyri-neft s ə nayesind ə 32 faiz,k ə nd t ə s ərrüfatı nda 16 faiz,ticar ə td ə 31 faiz,informasiya v ə rabit ə sah ə sind ə 50 faiz,n ə qliyyatda 20 faiz,turizm sah ə sind ə is ə 57 faiz artım olmuşdur. Qeyri- neft sektorunun dayanıqlı inkişafının,ölkə nin makroiqtisadi v ə ziyy ətinin sabit saxlanılmasının,iqtisadiyyatın sə m ə r ə li t ə nziml ə nm ə sinin v ə onun dinamik inkişafının stimullaşdırılmasının tə min olunmas ı 2014 -2018-ci ill ə rd ə h ə yata keçiril ə n büdc ə -vergi siyas ə tinin ə sas ə m ə qs ə dl ə rind ə n olmuşdur .Vergi siyas ə tinin v ə vergi d ə r ə c ə l ə rinin optimallaşdırılması,sahibkarlığın inkişafına yönə l ə n vergi gömrük siyas ə tinin h ə yata keçirilm ə si,sahibkarlara göst ə ril ə n vergi xidm ə tl ərinin yaxşılaşdırılması v ə eyni zamanda ə hat ə dair əsinin genişlə ndirilm ə si m ə qs ə di il ə vergi xidm ə ti m ə rk ə zl ərinin yaradılması sahə sind ə Dövl ət Proqramında nə z ə rd ə tutulan t ə dbirl ər davam etdirilmişdir. 'Azərbaycan Respublikasının Vergi M ə c ə ll ə sind ə d əyişikliklə r edilm ə si haqqında'Azərbaycan Respublikasının 20 iyun 2014 -cü il tarixli Qanununa ə sas ə n 2015- ci il yanvar ayının 1 -d ən fiziki şə xsl ə rin ə mlak vergisinin hesablanmasında yeni sistemə keçilmişdir. Eyni zamanda 'Azərbaycan Respublikasının Vergi Mə c ə ll ə sind ə d əyişiklik edilm əsi haqqında' Azərbaycan Respublikasınn 16 may 2014 -cü il tarixli Qanununa ə sas ə n k ə nd t ə s ərrüfatı məhsullarının istehsalçılarına Vergi M ə c ə ll ə sind ə qeyd olunmuş qaydada mə nf əə t, ə mlak,sad ə l əşdirilmiş və ə lav ə d ə y ə r vergil ə ri üzr ə 1yanvar 2014-cü il tarixind ə n 5 il müdd ə tin ə veril ə n güz əştlər,bununla yanaşı körpə l ə r evl əri,uşaq bağçaları,xüsusi uşaq bağçaları
Bu maliyy ə böhranı müxtə lif analitikl ə r ə gör ə , 1920-30-cu ill ər durğunluğundan sonra ə n d əhşətli böhrandır. Böhran nə tic ə sind ə dünya ticar ətinin artım tempi 2007 -ci ild ə 8,74%-d ə n 2008-ci ild ə 2,95%- ə endi, 2009-cu ild ə is ə 11,89% geril ə m ə baş verdi. 2008-ci ild ə dünya ÜDM- nin artımı 1,83% təşkil edib, 2009 -cu ild ə İkinci Dünya müharib ə sind ə n sonra ilk d ə f ə olaraq ÜDM 2,3% azalıb. 2008 - ci ilin fevralında inflyasiya rekord h ə dd ə yüks ə ldi. [7.] ABŞ -dan maliyy ə böhranı dünyaya yayıldıqca, Ameri ka şirkə tl ə ri dig ə r ölk ə l ə rd ən pullarını g eri g ə tirm ə y ə v ə aktivl ərini tez bir zamanda satmağa başladılar. İngiltə r ə bankının hesablamalarına görə, ABŞ, Böyük Britaniya və dig ə r Avropa İttifaqı ölkə l ə rinin böhran n ə tic ə sind ə ümumi z ə r əri 3 trilyon dollardan çox olmuşdu. 2008-ci ild ə başlamış qlobal maliyyə böhranı bir çox dövlə tl ə rin maliyy ə h əyatlarına sarsıdıcı zə rb ə vurmuş və dünya maliyy ə sisteminin qeyri-stabilliyini artırmışdır. Lakin onu da qeyd etmək lazımdır ki, böhran inkişaf etmiş və inkişaf etm ə kd ə olan ölk ə l ə r ə f ə rqli t əsir etmişdir. Böhran inkişaf etmiş ölkə l ə r ə daha erk ə n t ə sir etdi v ə onların iqtisadi artımı zə ifl ədi. Böhranın ə vv ə lind ə inkişaf etmə kd ə olan ölk ə l ə r böhrandan az ziyan gördü. Ancaq buna baxmayaraq Qlobal maliyy ə böhranı inkişaf etmiş və inkiş af etm ə kd ə olan ölk ə l ər arasında uçurumu daha da də rinl əşdirdi.