ahmedheakl/docatlas_instruct huggingface dataset:
III.Texniki- məhsul istiqaməti. Hal- hazıra qədər 'xammal təmayülü' termini müasir Azərbaycan iqtisadiyyatını xarakterizə etmək cəhdlərində hakim oldu. Bu halda o, cəmiyyət tərəfindən ölkə üçün iqtisadiyyatın inkişafında son dərəcə mənfi və zərərli meyllər kimi qəbul edilir. Xammal iqtisadiyyatı faktiki olaraq Azərbaycan cəmiyyətinin bütün təbəqələri üçün real iqtisadiyyatın sinonimi olmuşdur. resurs potensialı ifadə ən güclü təbii hədiyyə, konvertasiya imkanı hesab isə istifadə edən sosial - iqtisadi prosesin innovativ yolu inkişafınd a texnoloji sıçrayış mümkündür. İqtisadiyyatda əsas məsələlərdən biri istifadə edilən texnologiyaların, avadanlıqların, maşınlar səviyyəsi ilə müəyyən edilən iqtisadiyyatın sənaye sektorunun səmərəliliyinin artırılmasıdır ki, bu da bazarda rəqabətqabiliyyətliliyinə malik olan yüksək keyfiyyətli məhsul əldə etməyə imkan verir. Azərbaycanda sosial - iqtisadi prosesin inkişafının texniki - məhsul altsistemi bir qədər aşağıdüşmə mərhələsindədir. Belə ki, sənaye sektorunun və iqtisadiyyatın digər sahələrin texniki imkanlarında bundan əvvəlki on illə müqayisədə geriləmə prosesi müşahidə olunmuşdur. Əsas vəsaitlərin köhnəlməsi, onların texniki təchizatının və modernləşdirilməsinin olmaması nəzərə alınmaqla, Azərbaycan məhsulları nəinki dünya bazarında, hətta daxili bazarda da rəqabət edə bilməz. Hazırda iqtisadiyyatın səmərəli inkişafının təmin olunması innovasiyaların işlənib hazırlanması və istehsal və sosial sektorlarda tətbiqi ilə şərtlənmişdir. inkişaf etmiş ölkələrdə ən yeni bilik və texnoloji qərarlardan istifadə etməklə əldə edilən texnologiya, məhsul və avadanlıqların payına ÜDM artımının 70 -85 % -i düşür. Yeniliklərin tətbiqi istehsal səmərəliliyinin artırılmasının, məhsul və xidmətlərin keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasının əsas vasitələrindən biri olub, bazar rəqabətinə tab gətirməyə, texniki bazasını təkmilləşdirməyə, iqtisadi səmərəliliyi baxımından təbii ehtiyatların emalı prosesini modernləşdirməyə imkan verir. Sosial- iqtisadi prosesin inkişafının əsası təhsil, elm və innovasiyadır. Bundan başqa, bu ardıcıllıq sonrakı elementin keyfiyyətli inkişafını müəyyən edir.
1994- cü ilin dekabr ayında 'Ə srin müqavil ə si ' ölk ə parlamentind ə t ə sdiq edildi. Prezidenti müvafiq f ə rman imzalayandan sonra bu müqavil ə Az ə rbaycan Respublikasının qanunu olaraq qüvv ə y ə mindi. 1995-d ə layih ə y ə 100 milyona q ə d ə r, 1996- cı ildə 600 mln $ v ə sait qoyuldu. Bu vaxta kimi bu layih ə y ə 2,5 mlrd$ s ə rmay ə qoyulmuşdur. Bununla da, 'Ə srin müqavil ə si ' n ə uğurla başlayan Az ə rbaycan, bir çox Q ə rb dövl ə tl ə rinin, 1-ci növb ə d ə is ə ABŞ - ın Azə rbaycanda iqtisadi maraqlarını yaratmaqla onların diqqə tini öz problemin ə c ə lb etm ə yi bacardı. Qə rb dövl ə tl ə ri aras ı nda ə n mühüm pay 'Ə srin müqavil ə sind ə' ABŞ - ı n şirkə tl ə rin ə ayrılmışdır. ABŞ - ın ' Yunocal ' , ' Amoco ' , ' Mc Dermott ' , ' Exxon ' kimi 5 şirkə tin ə üst-üst ə 50% investisiya payı ayrılmışdı ki, bu da tə qrib ə n 5 mlrd. ABŞ $ -na b ə rab ə r idi. ' Az ə ri Light ' markalı yüksə k keyfiyy ə tli Az ə rbaycan neftinin dünya bazarlarına çıxa bilmə si üçün ilk lojistik layih ə l ə r h əyata keçirilmiş, daxili (Sanqaçal, Düb ə ndi) v ə xarici (Novorossiysk-Rusiya v ə Supsa-Gürcüstan) neft terminalları tə z ə d ən qurularaq, Bakı - Supsa, Bakı -Novorassiysk neft k ə m ə rl əri işə salınmışdır. O ə r ə f ə d ə neft tariximizd ə daha bir ön ə mli hadis ə , 1999-cu ilin noyabr ayın 18 -d ə İstanbulda 'Çırağan' sarayda ' Ankara b ə yannam ə si ' n ə uyğun olan Bakı -Ceyh an marşrutu üzrə ' Xam neftin Az ə rbaycan ı n, Gürcüstan v ə Türkiy ə nin ə razisind ə n keçm ə kl ə n ə ql olunmas ı na dair saziş'in imzalanması oldu. 'Ə srin müqavil ə si ' n ə müvafiq olaraq hasil olunacaq böyük neft h ə cml ə riyl ə müqayis ə d ə bu k ə m ə rin ötürm ə qabiliyy ə ti m əhdud olduğundan ixrac boru k ə m ə rl ərinin çoxvariantlılığının vacibliyi mə s ə l əsi ortaya çıxmış oldu və ə v ə zedici variantlar üz ə rind ə ciddi iş aparılmasına başlanıldı. Ulu öndərin qurduğu neft strategiyasının tə rkib hiss ə l ə rind ə n dig ə ri d ə neft marşrutlarının alternativliyinə nail olmasıydı. Neft marşrutlarının alternativliyi ölkə mizin h ər hansı bir dövlə td ə n iqtisadi aslılığına son qoymaqla yanaşı dövlə tin milli m ə nafeyin ə cavab verirdi. Bütün bu amill ə ri diqq ə t ə alan ulu önd ər davamlı tə zyiql ə r ə baxmayaraq uzaqgör ə n bir q ə rar q ə bul etdi. 1996- cı ildə mart ayın 8 -d ə Az ə rbaycan Prezidenti H. Əliyev, Gürcüstan Prezidenti E.Şevardnadze Tbilisidə Bakı -Supsa k ə m ə rinin ç əkilişi barə d ə razılığa gə ldil ər. ABƏŞ, ARDNŞ və Gürcüstan dövl əti arasında

19
n ə tic ə y ə g ə lm ə k olar ki, s ə rb əst toplaşmaq azadlığı ə sas ə n siyasi t ə l ə bl ə rin nümayi şkaranə ifad ə si m ə qs ə dini güdür. Bu hüquq kollektiv hüquqdur v ə onun t əkbaşına hə yata keçirilm ə si qeyri-mümkündür. S ə rb əst toplaşmaq azadlığı, və t əndaşların hə möz siyasi m ə zmunlu t ə l ə bl ə rini bildirm ə si il ə bağlıdır, hə md ə siyasi qüvv ə l ə r arasında bir -birin ə qarşılıqlı tə sir vasit ə sidir. Bu hüququn ə sas m ə qs ə di dövl ə t mexanizmin ə t ə sir etm ə kdir. Buna is ə kütl ə vilik vasit ə sil ə nail olunur. - dedikd ə, şə xsl ərin dinc, silahsız S ə rb əst toplaşmaq azadlığı y ığışmaq, yığıncaqlar, mitinqlər, nümayişlə r, küç ə yürüşlə ri keçirm ə k, piketl ə r düz ə ltm ək hüququ başa düşülür. S ə rb əst toplaşmaq azadlığı könüllü olaraq hə yata keçirilir v ə onun zaman-m əkan baxımından, qanunvericilikdə qoyulan t ə l ə bl ə rd ə n k ə nar, h ər hansı şə kild ə m əhdudlaşdırılmasına icazə verilmir. Qanunvericilik s ə rb əst toplaşmaq azadlığını hə yata keçir ə rk ə n ciddi say m ə hdudiyy ə ti mü ə yy ə nl əşdirmir. S ə rb əst toplaşmaq azadlığının hə yata keçirilm ə sind ə h əmişə çoxsaylı v ə tez t əsir altına düşə n kütl ə iştirak edir. Kütlə idar ə olunur, lakin o, idar ə olunmaz v ə ziyyt ə g ə ldikd ə , böyük t ə hlük ə y ə çevril ə n potensial qüvv ə dir. S ə rb əst toplaşmaq azadlığmın realizə edilm ə si il ə bağlı iki ə sas qayda vardır:

- ❖ - bu zaman s ə rb əst toplantının keçirilib -keçirilm ə m ə si İcazə qaydası m ə s ə l ə sini dövl ət orqanı özü hə ll edir v ə yalnız onun icazə sind ə n sonra s ə rb əst toplantı keçirilə bil ə r
- ❖ - bu zaman (toplantını keçirən şə xsl ə r dövl ə t X ə b ərdarlıq qaydası orqanına toplantı barə d ə m əlumat çatdırırlar, lakin dövlət orqanı s ə rb əst toplantının taleyini hə ll etmir.

Dünyanın bütün dövlə tl ə rind ə s ə rb əst toplaşmaq azadlığı ilə bağlı mü ə yy ə n m ə hdudiyy ə tl ər mövcuddur. Bunları, ə sas ən, aşağıdakı şə kild ə qruplaşdırmaq olar:

- ❖ Dövl ə t v ə c ə miyy ə tin t ə hlük ə sizliyi il ə bağlı qoyulan mə hdudiyy ə tl ə r
- ❖ Əhalinin mənafeyi naminə qoyulan məhdudiyyətlər
- ❖ Fцvqə lad ə v ə h ə rbi v ə ziyy ə tl ə rl ə bağlı qoyulan mə hdudiyy ə tl ə r

Az ə b ərdarlıq Az ə b ərdarlıq ərbaycan Respublikasında sə rb əst toplaşmaq azadlığı əsasında həyata keçirilir. Konstitusiyada bu hüquqdan istifad ənin ümumi şə rtl ə ri göst ə rilir. Birincisi, toplantı öncə d ə n müvafiq dövl ət orqanını xə b ə rdar etm ə kl ə v ə
- - основные единицы и уровни языка, их признаки и взаимосвязь;
- - орфоэпические, лексические, грамматические, орфографические и пунктуационные нормы современного русского литературного языка; нормы речевого поведения в социально - культурной, учебно - научной, официально - деловой сферах общения;

## Перечень формируемых компетенций: Общие компетенции (ОК):

ОК 10. Использовать умения и знания учебных дисциплин федерального государственного образовательного стандарта среднего общего образования в профессиональной деятельности.

## 4 .1. Объем учебной дисциплины и виды учебной работы

Вид учебной работы	Объем часов
Максимальная учебная нагрузка (всего)	117
Обязательная аудиторная учебная нагрузка (всего)	78
в том числе:
теоретические занятия	33
лабораторные занятия
практические занятия	45
контрольные работы	2
Самостоятельная работа обучающихся: обучающихся: обучающегося (всего)	39
в том числе: - выполнение упражнений ; - подготовка доклада, сообщения; - повторение теоретического материала, правил ; - выполнение индивидуальных заданий	31 2 3 3
Промежуточная аттестация в форме экзамена 2 семестр

АННОТАЦИЯ УЧЕБНОЙ ДИСЦИПЛИНЫ ОД. 01. 09 ЛИТЕРАТУРА

## 1.1. Область применения программы

Рабочая программа учебной дисциплины является частью программы подготовки специалистов среднего звена (ППССЗ) в соответствии с ФГОС по специальности СПО 54.02.02 Декоративно - прикладное искусство и народные промыслы (по видам), входящей в состав укрупненной группы направлений подготовки 54.00.00 Изобразительное и прикладные виды искусств. Рабочая программа учебной дисциплины может быть использованав дополнительном профессиональном образовании в рамках реализации программ повышения квалификации и переподготовки кадров в СПО.

## 1 .2. Место дисциплины в структуре программы подготовки специалистов среднего звена:

Учебная Учебная дисциплина «Литература относится к учебной дисциплине общеобразовательного учебного цикла ППССЗ.
- • sığorta -pensiya sisteminin f ə aliyy ə tind ə müasir informasiya- kommunikasiya texnologiyalarının geniş tə tbiqin ə nail olunması, idar ə etm ənin tam avtomatlaşdırılması və f ə rdi uçot sisteminin ə hat ə li inkişafının təmin olunması.

Mü ə yy ən edilmiş mə qs ə d v ə v ə zif ə l ə r ə uyğun olaraq Dövlət Proqramında 2009-2015-ci ill ə rd ə sığorta - pensiya sisteminin inkişafı aşağıdakı başlıca istiqam ə tl ə rd ə aparılmışdır.

- 1. Sığorta -pensiya sisteminin f ə aliyy ə t nin aktuar modell ə r əsasında t ə kmill əşdirilmə si.

Sığorta - pensiya sisteminin perspektiv inkişafı istiqamə tl ə rinin mü ə yy ə nl əşdirilmə si aktuar hesablamalar əsasında proqnozlaşdırma işinin düzgün t əşkilindən birbaşa asılıdır. Bunun üçün makro-iqtisadi, demoqrafik v ə bilavasit ə sistemin f ə aliyy ə tini xarakteriz ə ed ə n göst ə ricil ə rin d əyişmə sinin ə laq əli şə kild ə öyr ə nilm ə si mühüm ə h ə miyy ə t k ə sb edir. Xüsusil ə sistemd əki bir sıra ə lav ə hüquq v ə imtiyazların dövri olaraq demoqrafik göst ə ricil ə r ə uyğunlvşdırılması mə qs ə dil ə müvafiq mexanizml ə rin t ə tbiqi t ə min edilm ə lidir. Yeni pensiya sisteminin t ə tbiqin ə d ə k t əyin olunmuş pensiyaların sığorta olunanların ə vv ə lki sistemin f ə aliyy ə ti dövründ ə qazanılmış pensiya hüquqlarının, qulluq stajına görə ə lav ə l ə rin v ə sosial sığortaya ə saslanmayan dig ə r öd ənişlə rin sistemin ə lav ə maliyy ə yükün ə çevrilm ə si, dövl ə tin mü ə yy ə n etdiyi sosial h ə d ə fl ə rin h ə yata keçirilm ə sind ə z ə ruri olan dövl ə t büdc ə si transfertl ə rinin h ə cmi, m ə cburi dövl ət sosial sığorta sistemində f ə rdi uçotun n ə tic ə si kimi g ə l ə c ə kd ə gözl ə nil ə n maliyy ə t ə l ə bi, artan maliyy ə t ə l ə bi il ə sosial sığortanın motivlə rini uyğunsuzluğunun gözlə nilm ə si v ə dig ə r probleml ə rin ə laq əli şə kild ə öyr ə nilm ə si, müvafiq t ə klifl ə rin göst ə ril ə n bütün amll ə r n ə z ə r ə alınmaqla hazırlanması mexanizmi qurulmalıdır.
Buna görə birləşmələrin məqsədləri üçün şirkətlərin dəyərinin qiymətləndirilməsi məsələlərinin daha da sistemləşdirilməsi və elmi işlənməsi tələb olunur, əməliyyatların statistikası, onların təhlili lazımdır, əsas metodikalar tələb olunur. Əməliyyatın şirkətin səhmlərinə əlavə dəyər (sinerji) yaratması sualına cavab yalnız əməliyyatın aparılması barədə qərar qəbul etməyə deyil, həm də mümkün olan alış qiymətini düzgün qiymətləndirməyə kömək edir. Hər şeydən əvvəl, şirkətlərin birləşməsindən və udulmasından sinergizm effektinin qiymətləndirilməsi metodikasının işlənib hazırlanması zamanı qiymətləndirmə fəaliyyətində ənənəvi olaraq tətbiq edilən üç dəyər yanaşmasının tətbiqi imkanı nəzərdən keçirilməlidir: gəlir, müqayisəli (bazar) və xərcli (əmlak). Adətən, ədalətli qiyməti müəyyənləşdirərək, şirkət onu öz səhmlərinə gəlir düşmədən ödəyə biləcəyi maksimum qiymətlə müqayisə edir. Daha sonra emici şirkət danışıqlara başlayır və bu iki qiyməti şirkətin razı olduğu minimum qiymətə müqayisə edir - məqsəd. Firmaların birləşdiyi zaman bazar qiyməti tələb qiymətlərinin (əldə edən şirkətlər tərəfindən) və təklifin (hədəf şirkətlər tərəfindən) qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşır, qiymətə alış - veriş edərkən rəqiblər arasında mübarizənin nəticəsi təsir göstərə bilər. Bazar dəyərinin (qiymətinin) müəyyən edilməsi beynəlxalq qiymətləndirmə standartlarında verilir: "bazar dəyəri hesablanmış məbləğdir - adekvat marketinqdən sonra kommersiya sövdələşməsi nəticəsində könüllü alıcı ilə könüllü satıcı arasında qiymətləndirmə tarixinə əmlakın əldən - ələ keçməsi lazım olan pul məbləğidir, bu zaman tərəflərin hər birinin səriştəli, qənaətli və məcburiyyətsiz hərəkət etməsi güman edilir". Bu motiv, bazarların və ya sahələrin strukturunun dəyişməsinə, yeni mühüm resurslara və texnologiyalara giriş istiqamətinə olan ümidlərlə bağlıdır. Şirkətin bazar qiyməti və onun əvəzinin dəyəri arasındakı fərq. Tez -tez yeni bir müəssisə qurmaqdan daha çox fəaliyyət göstərən bir müəssisə almaq daha asandır. Bu, hədəf şirkətin (hədəf şirkətin) əmlak kompleksinin bazar qiymətləndirilməsinin onun aktivlərinin dəyişdirilməsinin qiymətindən əhəmiyyətli dərəcədə az olduqda məqsədəuyğundur.
- sahədə dəyişiklik baş vermir, bir qayda olaraq dövlət orqanlarının portalları mərkəzləşmiş qaydada yaradılmadığından vahid bir portalda birləşdirilmir. Beləliklə, bu mərhələ dövlət orqanlarından vətəndaşlara - cəmiyyətə birtərəfli informasiya axını ilə xarakterizə olunur.
- • - adlanan ikinci mərhələdə birinci 'Əks əlaqə interaktiv qarşılıqlı əlaqə' mərhələdən fərqli olaraq dövlət hakimiyyəti nümayəndələri ilə vətəndaşlar arasında ikitərəfli qarşılıqlı əlaqələr aparılır. Elektron poçtun, forumların, digər elektron vasitələrin (front office) və həmçinin, elektron poçt serverlərinin məlumat bazalarının (back office) köməyi ilə dövlət nümayəndələri ilə vətəndaşlar arasında qarşılıqlı münasibətlər daha yüksək bir mərhələyə keçir. Vətəndaşlar vergi deklarasiyasını və digər sənədləri elektron formada doldurur, elektron poçtla arayışlar və informasiyalar əldə edə bilirlər. Bu mərhələdə dövlət İT - yə vətəndaşları əməkdaşlığa cəlb edərək onların fikrini və tələbatlarını öyrənmək üçün kommunikasiya vasitəsi kimi baxır. Bu mərhələdə qarşıda əsasən modernizasiya məsələləri durur.
- • adlanan üçüncü mərhələdə real interaktivlik - dövlət 'Tranzaksiya' orqanları nümayəndələri ilə vətəndaşlar arasında qarşılıqlı əlaqələr real vaxtda olur. Buna texnoloji baza və yüksək ixtisaslı kadr hazırlığı imkan verir. Tranzaksiyanı həyata keçirmək üçün hökumətə portal lazımdır. Bu portalın köməyilə vətəndaş işə başlayaraq autoitentifikasiya keçə bilir və elektron xidmətlərdən istifadə edir. Əksər hallarda tranzaksiya xidmətlərinin göstərilməsində bir neçə dövlət təşkilatı iştirak edir. Tranzaksiya qarşılıqlı əlaqəsinə keçmək dövlət üçün e - hökumətin yaradılmasında irəliyə doğru bir sıçrayış sayılır. İrəliyə doğru olan bu keyfiyyət sıçrayışından sonra dövlət öz funksiyalarına yenidən baxır: bu funksiyalara əsasən öz aparatını formalaşdırır və bir neçə dövlət təşkilatları birgə əlaqəli fəaliyyət göstərməyə başlayır. Bu mərhələdə e - hökumətin işi bir qədər konkretləşir: bu iş informasiya verməkdən daha çox xidmət göstərməyə üstünlük verir. Bu məqsədlə servislərin dəstəklənməsi üçün xüsusi saytların yaradılması nəzərdə tutulur. Belə saytlar təkcə hakimiyyətin mərkəzi orqanları üçün yox, həm də rayon orqanları üçün də yaradılır.
-No te pido que vengas, pero si me puedes prestar el coche. -Tœ estÆs loco. Pero esto es lo œltimo, ¿vale? -Palabra. -Y ya nos olvidamos de este asunto. -Palabra, lo œltimo. ¿Es que cómo voy a aparecer mÆs por aquí? -Venga, ponte el cinturón. -Sigue y ahora a la derecha. Mira, aquí estÆ bien, pÆrate aquí. Sí, de ahí no me ven. ¿QuØ hora es Dani? -Las doce, tío. -¿Las doce ya? -Casi. -Son esos, son esos. ¡Espera, espera! No te pegues mucho, tío. -¿QuØ coæo estaban metiendo en el maletero? -Unas mochilas ¿no? A la derecha. ¿Para dónde estamos yendo? -Ni puta idea. -¿QuØ ponía el cartel? -No sØ, estoy mirando el coche para no perderlo. -¿Te estÆs arrepintiendo? -Si las cosas se quedan así, no. Espero que no pase nada malo. -Yo estoy seguro de que ella no se fue. -Ni de coæa, si no tiene a nadie. -Es que ¿dónde se va ir ella sola? -Él dijo que cogió sus cosas y se fue. Los cojones, Øl no la va a dejar ir. La tiene que tener en algœn lado, si es que no le ha hecho algo. -No quiero ni pensarlo. -Vete mÆs despacio, que vamos muy pegados. -Hostia puta. -Es que se van a dar cuenta. Estamos solos en la puta carretera. -Esta zona es de casas adineradas. -Sí, de sœper ricos. ¿QuØ vendrÆn a hacer aquí? -Pero casas de mucha pasta. -EstÆn ahí. -Cuidado, pÆrate. Se meten en la urbanización esta. Quita las luces, tío. -Se estÆn parando ahí. -Sigue, sigue para abajo. -Me cago en la puta. -Sigue, sigue. -Se paran se paran ahí. -Voy a parar. -¿Nos habrÆn visto? -Espero que no. -EstÆn junto al chalet ese. -Pero no salen del coche. Igual van a recoger a alguien. -A mí esto me huele fatal. Mira, mira. -EstÆn saliendo. -AgÆchate, agÆchate. -Van dentro de la casa. -¡Joder, estÆn saltando la valla! Van a robar, van a robar. -Son ladrones, tío. ¿Tœ sabes lo que esta gente puede hacernos? -Hostia, hostia. QuØ cabrones. -Esta gente es peligrosa.
Ticar ətin liberallaşdırılması ə mt əə l ə rin, xidm ə tl ə rin v ə istehsal amill ə rinin mane əsiz axınını tə min etm ə kl ə ölk ə l ə rin m ə nf əə tl ərini artırır.

Müasir neoklassik- iqtisadçılar Eli Hekşer və Bertil Olinin «İstehsal amill ə rinin nisb ə ti n ə z ə riyy ə si» ölk ə l ə l ərin hansı ə mt əə l ə r üzr ə ixtisaslaşmalı və hansı ə mt əə l ərin ixracından daha çox fayda götürə bilm ə l ə ri m ə s ə l ə sin ə bir q ə d ə r d ə aydınlıq gətirmiş oldu. İqtisadçıların nə z ə riyy ə l ə rin ə gör ə ölk ə hansı istehsal amili il ə z ə ngindirs ə , m ə hz h ə min amill ə r əsasında istehsalı hə yata keçiril ə n ə mt əə l ə r üzr ə ixtisaslaşmalıdır. Belə ki, ölk ə h ə min ə mt əə l ə r üzr ə müqayis ə li üstünlüy ə malik olacaqdır. İqtisadçı alimlə rin g ə ldiyi n ə tic ə bel ədir ki, Hekşer -Olin Respublikamız s ə rv ə tl ə rind ə n modelin ə gör ə , daha çox malik olduğu neft istifad ə ed ə r ə k neft m əhsulları istehsalında ixtisaslaşmalıdır. M əşhur əşhur İsveç iqtisadçısı, iqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı B.Olinin ticar ə t n ə z ə riyy əsi haqqında yazılır: «Bertil Olin ticarə tin g ə lir ə v ə onun paylanmasına təsirini aydanlaşdırmaq üçün ümumi tarazlıq nə z ə riyy əsinin geniş sferası ilə ticar ə t n ə z ə riyy ə sini birl əşdirmə k üçün struktur əsas yaratmışdır. H ə qiq ə t ən, onun işi Volfqan Stopler və Pol Samuelsonun işləyib hazırladıqları «İstehsal amillə rinin qiym ə t nisb ə tinin b ə rab ə rl əşdirilməsi haqqında teorem»in yaranmasına təkan vermişdir». Bel ə ki, B.Olin d ə dig ər iqtisadçılar kimi ixrac - idxalın sə m ə r ə liliyini azad ticar ə td ə görmüşdür. İqtisadçının ticarə t n ə z ə riyy ə sinin praktik t ə tbiqi bel ə bir n ə tic ə d ə n ibar ət olmuşdur:

- 1. Tarifl ə r v ə dig ə r ticar ə t m ə hdudiyy ə tl ə ri ticar ə td ə g ə lirl ə rin paylanılmasına mə nfi t ə sir göst ə rir;
- 2. İstehsal amillə rinin qiym ə tl ə rinin b ə rab ə rl əşmə sin ə mane ə olur.

Bu baximdan m ə s ə l ə y ə yanaşsaq Respublikamızda baximdan m ə s ə l ə y ə yanaşsaq Respublikamızda ixrac potensialından istifad ə nin t ə nziml ə nm ə si, ə mt əə ixracının artırılması, ixrac məhsullarının ucuz başa gə l ə r ə k r ə qab ə td ə üstünlük ə ld ə etm ə si üçün istehsal amill ə rinin, istehsal vasit ə l ərinin idxalına tarif və ya qeyri-tarif manel əri aradan qaldırılmalıdır.
2010	2011	2012	2013	2014	2015
Cəmi xarici investisiya	Cəmi xarici investisiya xarici investisiya 8247,8 8673,9 10314,0 10540,9 11500,0 10719,1 o cümlədən:	8247,8	8673,9	10314,0	10540,9	10719,1
Maliyyə kreditləri	3405,9	3692,5	3135,5	2655,8	2162,8	2 210,2
Neft sənayesinə	2955,3	3407,8	4287,8	4935,2	6500,4	6 622,7
Birgə və xa rici investisiya lı müəssisələr	659,6	886,0	1094,5	1041,0	1119,9	860,4
Neft bonusu	2,0	19,9	2,0	2,4	17,0	2,0
Digər investisiyalar	1225,0	667,7	1794,2	1906,5	1699,9	1 023,8
hazırlamaqdan və reallaşdırmaqdan və iqtisadiyyata investisiyalar cəlb olunmasına köməklik göstərməkdən ibarət olacaqdır. Ölkə Prezidenti tərəfindən 2016 - cı ilin dekabrın 6 - sında təsdiq olunmuş respublika milli iqtisadiyyatının perspektivinə dair Strateji Yol Xəritəsində qeyd edilir ki, 2004-2014- cü illər ərzində iqtisadiyyatın inkişafında əsas amil neft -qaz sektoru üçün xaricdən investisiya cəlb edilməsindən və dövlət tərəfindən inzibati və iqtisadi təsirlər vasitəsilə sərmayələr yatırılmasından ibarət olmuşdur. Belə bir yanaşmada özəl sektorda qeyri - neft iqtisadiyyatı üçün sərmayə yatırımının stimullaşdırılmsı məqsədilə biznes mühitini daha da təkmilləşdirmək tələb edilir. Bu nöqteyi- nəzərdən sosial -iqtisadi islahatlara biznes mühitini xeyli yaxşılaşdırmaq, təşviq siyasətini davam etdirilmək və institusional islahatlar daxildir. Hökumət makroiqtisadi sabitliyi və infrastruktur inkişafı dəstəkləyərək biznes şəraitini daha da yaxşılaşdırmağa çalışacaqdır. Qeyd edilən Strateji Yol Xəritəsi biznes mühitini yaxşılaşdırmaqla əlaqədar 11 sektorun əhatə edildiyi konseptual məsələləri birləşdirir. Daha müfəssəl tədbirlər planı hər bir sektor üzrə Strateji Yol Xəritəsində verilmişdir. Burada əsas prioritetlər kimi aşağıdakılar götürülmüşdür:

- 1. Əlverişli biznes mühiti yaratmaq məqsədilə dövlətin aparıcı rolunu bundan sonra da gücləndirmək. Burada həyata keçiriləcək tədbirlər sırasına aşağıdakılar aid edilmişdir:

- azad rəqabət mühitini inkişaf etdirmək;

- - səmərəli vergi sistemini təşviq etmək;

- dövlət xidmətləri üzrə çevikliyi və səmərəliliyi artırmaq; - azad ticarət sazişləri bağlamaq; - texniki tənzimləmə və milli standartlaşma sistemini beynəlxalq tələblər səviyyəsində formalaşdırmaq, onları biznes mühiti üzrə kömək yönümündə tətbiq etmək. 2.Təşviqedici mühiti yaxşılaşdırmaq yolu iilə biznesin davamlılığını möhkəmləndirmək. Burada həyata keçiriləcək tədbirlər sırasına aşağıdakılar aid edilmişdir: