22

Uit berichten blijkt dat de Schijndelse molen die door Adriaan verplaatst werd een van de zwaarste was die in de wijde omgeving te vinden was. Toch zag hij kans met hulp van zijn medewerkers om deze molen, volledig in tact, binnen veertien dagen te verhuizen. Dit alles met een snelheid van tweehonderd stappen per dag. Dat Adriaan met zijn project een geweldige prestatie leverde mag duidelijk zijn.

Jaren later zou hij dit huzarenstukje herhalen. Van die latere gebeurtenis is een redelijk gedetailleerd verslag verschenen in de krant, zodat we een goed inzicht krijgen in de manier waarop hij de verhuizing voorbereidde en uitvoerde. Voor het hele transport had Adriaan de beschikking over twintig sterke mannen.

‘s-Hertogenbosch, den 28 September. (We praten over het jaar 1819). Adriaan’s eerste vrouw is inmiddels in Udenhout overleden en met zijn tweede vrouw Adriana van der Loo die molenares van beroep was, woont hij in Oisterwijk. Hier volgt het verslag van de operatie. De taal is enigszins aangepast naar het huidige Nederlands.

Het Het vervoeren van de papier-windmolen, in het naburige Boxtel, waarmee de augustus j.l. een begin werd gemaakt, is even voorspoedig volbracht, zoals het ook begonnen is, zijnde de molen, na twaalf dagen werken, op de reeds van te voren gereed gemaakte fundamenten geplaatst, en nu bijna geheel klaar is, zodat hij op korte termijn zal kunnen malen. Opvallend is het dat, van dit zware object, niets van het binnen of buitenwerk af is gehaald. Alleen de maalbalken en de bijbehorende cilinders. Dat men zelfs, vanwege het unieke karakter ervan, de molen heeft laten draaien, terwijl men met de verplaatsing bezig was. Alles was zo exact ingericht, dat niet alleen niemand van de werklieden zich zwaar bezeerd heeft, maar dat dagelijks een aanzienlijk aantal inwoners en vreemdelingen zich boven in de molen bevonden, terwijl deze werd voortgesleept; en, alhoewel men op een dag tot 460 voet (ongeveer 145 meter) aflegde, was de beweging zo gering, dat er in een glas water dat op de galerij stond, geen enkele trilling te zien was. Op dezelfde wijze is meteen erna een gebouw vervoerd dat tot de molen behoorde, en dat grotendeels uit metselwerk bestond, en van binnen volgebouwd was met stenen zinkkisten. Ondanks het feit dat was berekend dat het gewicht van het gebouw ruim 60.000 pond (ongeveer 28.800 kg ) bedroeg, is het geheel in vijf dagen vervoerd. De drie laatste dagen alleen met lopende kabels, zonder kaapstanders, en, ofschoon dit gebouw op palen boven de rivier de Dommel stond, is niet alleen aan het metselwerk geen schade van enig belang ontstaan, maar zelfs is gedurende het transport geen enkele glazen ruit, waarvan er heel wat aanwezig waren, gesprongen.

De slede waarop de windmolen geplaatst was, bestond uit vijf dwarsbalken, ieder van 11 bij 14 duim Rijnlands (28,7x36,5 cm), dikte; Hieronder lagen tien soortgelijke balken, ieder 50 voeten (15,70m) lang, paarsgewijs, aan de bovenste balken, door koppelijzers en keerklossen verbonden. Aan ieder paar balken was aan de voorkant een stel schijven aangebracht, waardoor de kabels liepen. De molen zelf was met deze slede door zweepingen (lange balken) verbonden. Onder elk paar balken liepen dertien rollen van beukenhout gedraaid, ter dikte van 14 duimen (36,4cm) en met een lengte van 4 ½ voet (1,42m) lopende over eiken platen van 5 duim (13cm) dikte, die op de grond werden gelegd. Het geheel werd door 20 mannen met vijf kaapstanders voortgetrokken. Molen en bijgebouw werden uiteindelijk over een afstand van bijna 1170 meter verplaatst.

Het krantenbericht eindigt met: De Mr. molenmaker Adriaan Hombergen uit Oisterwijk (waarnaar hij intussen is verhuisd, red.) die deze beide verplaatsingen heeft geëffectueerd, heeft daarvoor niet alleen blijken