21

Pagina 7

########## Huzarenstuk Huzarenstuk in de eeuw

####### Een Udenhouter die molens verplaatste

Hans Pickhard

Hij moet, zeker in zijn tijd, een fenomeen zijn geweest. Adriaan Hombergen, geboren in Beugen op 15 mei 1769 en overleden in Oisterwijk op 14 september 1837. Tijdens zijn huwelijk met Elisabeth Petronilla Leijffers woonde hij gedurende heel wat jaren in de Kruisstraat in Udenhout. In die tijd werden in ieder geval twee van zijn kinderen geboren en vervolgens gedoopt in de Udenhoutse schuurkerk. Zoon Arnoldus werd gedoopt op 7 februari 1807 en dochtertje Maria Wilhelma op 5 april 1810.

Adriaan is van beroep meester molenmaker, maar ook graankoper en kroeghouder. Als molenmaker heeft hij, toen hij later in Oisterwijk woonde, 5 knechten in dienst gehad. Als zijn vrouw Elisabeth op 22 november 1816 overlijdt, woont Adriaan nog altijd in de Udenhoutse Kruisstraat. Samen met zijn buurman, de smid Willem Ruys, doet hij aangifte van het overlijden. Ook als hij een jaar later trouwt met de Oisterwijkse molenares Adriana van der Loo, de weduwe van Cornelis Kivits, woont hij nog steeds in Udenhout. Maar na zijn huwelijk vestigt hij zich in Oisterwijk.

Tijdens zijn ‘Udenhoutse’ periode doet Adriaan vriend en vijand versteld staan met zijn capaciteiten. Hij krijgt opdracht om in Schijndel een molen te verplaatsen. Een complete molen, zonder dat deze vooraf wordt afgebroken. Weliswaar waren gebouwen in die tijd niet voorzien van afvoerpijpen en allerlei leidingen die de grond in gingen, maar het blijft een wonderbaarlijke gebeurtenis. Zijn verrichtingen trekken dan ook de aandacht in het hele land. Allerlei kranten schenken er aandacht aan. Zo verschenen er artikelen in de Leeuwarder Courant, maar ook in de Vriesche- Ommelander- en Rotterdamsche Courant.

Het is zeker in die tijd een enorme prestatie. Hoe het komt dat Adriaan hiertoe in staat was, is niet bekend. Of hij het zich zelf heeft geleerd of dat hij zijn kennis elders heeft opgedaan is evenmin duidelijk. Heeft hij het helemaal in zijn eentje uitgedacht en berekend? Waarom werd hij voor die klus uitverkoren? Wist men van zijn kennis of was het gewoon een gok van de eerste opdrachtgever? Wist Adriaan precies wat hij deed of nam hij enorme risico’s? Voor zover na te gaan is, was het ‘kunstje’ in Nederland nooit eerder vertoond. Er zijn verhalen over verplaatsingen in het buitenland, maar of hij daarvan op de hoogte was weten we niet ook al zou dat de prestatie van Adriaan uit Udenhout niet minder uniek maken.

De eerste molen in Schijndel dateert uit 1346, toen Hertog Jan van Brabant Schijndel permissie gaf een molen te bouwen. Er is in Schijndel een Molendijk en Molenheide en op de tiendkaart van 1757 staat hij keurig ingetekend in het gebied Molendijk/Lieseind. In 1384 spreekt men van de wijk ‘int Lyesscot’ [nu het Lieseind] bij de windmolen van Schijndel. In het Bossche protocol wordt in 1415 gesproken over ‘de windmolen tussen Berlicum en Schijnle’. In het oud-archief bevond zich voor de brand van 1944 een notitie die luidt als volgt: “Den uytgeefbrieff van den Molen van Schijndel is van den jaere 1346 van Hertog Jan 22e III van Brabant ende van hertog Philips van den july 1463”. In de nacht van 3 op 4 maart 1716 is hij volledig verwoest en door hevige stormwind ingestort waarna hij is herbouwd; in 1808 wordt hij door de bliksem getroffen waarna hij tot 1811 op dezelfde plek is blijven staan. In 1811 is hij overgeplaatst naar het centrum van Schijndel in de Hoofdstraat. Tijdens een storm in 1836 is ook die houten standaardmolen bezweken en op dezelfde plaats is toen in 1837 een nieuwe gebouwd die er nog staat in enigszins vervallen toestand, de Catharinamolen, die overigens geen dienst meer doet.