[Koncept dokumenti për sëmundje ngjitëse]

######### Sëmundjet vaksinëpreventabile

Sëmundjet vaksinëpreventabile poashtu regjistrohen çdo vit në Kosovë, edhe përkundër mbulesës së lartë me vaksinim. Sikurse edhe në mbarë botën, sidomos rajoni dhe Evropa edhe Kosova është ballafaquar dy vitet e fundit me paraqitjen e rasteve të fruthit. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë raporton për rritje të shkallës së sëmundshmërisë nga fruthi në Rajonin e Evropës për 400 herë më të lartë krahasuar me vitet e kaluara. Kosova në vitin 2017 karakterizohet me paraqitjen e rasteve të fruthit që mori karakter epidemik me 538 raste. Përkeqësimi i situatës erdhi si pasojë e lëvizjeve të një pjese të komunitetit RAE nëpër shtetet e rajonit. Kontrolla e sëmundjeve vaksinëpreventabile kërkon mbështetje ligjore përmes fuqizimit të sistemit efikas të mbikëqyrjes. Përgjatë periudhës 5 vjeçare janë paraqitur 7002 raste me Sëmundje Vaksinë Preventabile nga të cilat 6020 Parotit epidemi, 117 Pertusis, 151 Rubellë, 3 raste me Tetanos si dhe 710 raste Morbill. Lëvizja e rasteve të sëmundjes ndër grupmosha i përgjigjet rrjedhës natyrale të fruthit, ku numri më i madh i rasteve i takon fëmijëve nën 6 vjeç 54.2%; Nëperiudhën kohore 1 mars 2017 - 31 dhjetor 2018, gjinia mëeprekurnga fruthi është gjinia mashkullore. Nga 711 raste, 343 i takojnë gjinisë femërore dhe 368 të gjinisë mashkullore, andaj nuk ka dallim të theksuar. Analiza e rasteve të sëmundjeve në përgjithësi dhe të fruthit në veçanti sipas përkatësisë etnike është e domosdoshme për të parë ndikimin e elementit social (zakonet dhe traditat) në paraqitjen apo parandalimin e sëmundjes; 263/711 apo 37.1% e rasteve pozitive i përkasin komunitetit RAE kurse 399/711 apo 56.1% i përkasin komuniteteve tjera që jetojnë në Kosovë. Rezultatet e hulumtimit epidemiologjik flasin për numër të lartë të rasteve të fruthit në komunën e Fushë Kosovës me 198 raste, Prishtinës me 150 raste e përcjellur me Prizrenin 63, Lipjanin 56, Mitrovicën 41, Podujevë 32, Ferizajin me 31 raste, Gjilan 30 raste, Gjakovë 22 raste. Në zvogëlimin e numrit të rasteve nga sëmundjet vaksinëpreventabile kanë rëndësi fushatat e vetëdijësimit të popullatës dhe punëtorëve shëndetësor për rëndësinë e vaksinimit, e cila ndikon në përfshirjen sa më të madhe të popullatës. Poashtu, rëndësi të madhe ka vaksinimi në formë fushate, edukimi i prindërve, kontrolli i migrimit të popullatës (informatat nga komunat për personat e riatdhesuar, qendrat për azilkërkues), shkëmbimi i informatave dhe përvojave ndërshtetërore.

######### Infeksionet e sistemit nervor qendror

Situata epidemiologjike me infeksionet e sistemit nervor qendror në Kosovë, në pesë vitet e fundit (2014- 2018) ka shënuar një trend stabil nëpër vite, ku janë raportuar 863 raste gjatë kësaj periudhe. Popullata më a e afektuar kanë qenë fëmijët e grup-moshes 0-11 vjeç me më shumë se gjysmën e rasteve. Sipas gjinisë, nuk ka pas ndonjë dallim mes gjinisë mashkullore dhe femërore, e poashtu popullata urbane dhe rurale kanë qenë të përfshira në masë të njëjtë. Nëbazë të të dhënave sipas diagnozës klinike, dominojnë meningjitet seroze me55%,gjë që është tregues i përhapjes përmes rrugës fekalo-orale. Në vitin 2018, në raport me vitet paraprake është vërejtur një numër i shtuar i rasteve me meningoencefalit (27%) dhe meningjit purulent (23%). Duhet të intensifikohet promovimi dhe edukimi i jetës së shëndoshë, në veçanti i prindërve për kujdes të shtuar ndaj fëmijëve, rritja e kapaciteteve diagnostikuese laboratorike ndikon në zbulimin e hershëm të shkaktarit etiologjik, e cila mundëson edh trajtimin e hershëm dhe korrekt. Trajtimi i duhur në raport me