Psychoanalyse als theorie van het subject als theorie van het subject Als tussenpersoon tussen het bewustzijn en het lichaam staat het psychische apparaat, bestaande uit drie delen:

- 1. Het Es, overgeërfd bij geboorte, onbewust, bestaande uit lichamelijke driften.
- 2. Het Ich, (subject!) fungerend als bemiddelend tussen de buitenwereld, bewust, laat zich leiden door de lust.
- 3. Het Über-Ich, gevormd door de opvoeding en samenleving waarvan normen en waarden geinterioriseerd worden, deels bewust en onbewust

Het Über-Ich en Es vertegenwoordigen dus de invloeden van het verleden, terwijl het Ich het enige is dat volledig bewust beleefd wordt. Het Ich bemiddelt tussen het Es, Über-Ich en de realiteit, en handelt alleen correct als al hun eisen verzoend worden. Hiervoor moeten soms de driften van het Es verdrongen worden door het Ich, maar als het te zwak is of de drift te sterk, dan leidt dit tot neurose, ‘Freudian slips’ en vreemde dromen. De driften van het Es streven naar een bevrediging die verwacht wordt van het orgaan waar ze aan verwant zijn, met behulp van objecten in de buitenwereld. Alle driften zijn echter mengvormen van twee basale driften. Het doel van de Eros (de levenswil) is om steeds grotere eenheden voort te brengen en deze in stand te houden, terwijl het doel van de Thanathos (Doodsdrift) om eenheden te ontbinden en te vernietigen. Bij de geboorte is de Ich-Es combinatie nog ongedifferentieerd, en is het libido, ofwel de volledige kracht van Eros, nog erin aanwezig om de doodsdrift te neutraliseren. Dit wijst erop dat de driften ook in de andere delen van het psychische apparaat te vinden moeten zijn. Door de initieel aanwezige libidinale energie van het pasgeboren kind is het te begrijpen dat de eerste ontwikkelingen effecten zijn van het zoeken naar lustbeleving. Freud meent dat de ontwikkeling van het kind een evolutie is van de libidinale bezetting en daarom noemt hij het de ‘ontwikkeling van de seksuele functie’. Eerst bezet het Ich zich met de totale hoeveelheid libido, wat hij de toestand van het primaire narcisme noemt. Dit is noodzakelijk om het Ich als eenheid tot stand te brengen om vervolgens het libido om te zetten in een objectlibido, wat nodig is voor het beminnen van anderen. Het libido heeft dus geen vast object. Gedurende vier fasen voltrekt deze ontwikkeling zich, waar auto-erotische driften zich geleidelijk aan onderschikken aan de genitale seksualiteit.

- 1. De orale fase, waar de bevrediging via de mond verloopt. Gezien dit onafhankelijk van de voedselopname gebeurt, kan dit seksueel genoemd worden.
- 2. De sadistisch-anale fase, waar bevrediging wordt gezocht in de agressie en excretie. Het kind zoekt de grenzen op van autoriteit. En poep. Veel poep.
- 3. De fallische fase, waar het kind de lust vindt bij de eigen genitaliën. Hier komt een einde aan de auto-erotische fase en treden er verschillen op tussen jongens en meisjes. Bij de jongen leidt het conflict tussen seksuele aantrekking tot de moeder en castratiedrang van de vader tot een oedipuscomplex en ondervindt een trauma aan de ontdekking dat zijn moeder geen penis heeft. Het meisje doorleeft penisnijd, waar haar clitorale minderwaardigheid leidt tot een eerste afwending van het seksuele leven in het algemeen. De basis wordt gelegd voor een lustbeleving die alleen via de genitaliën zal lopen.
- 4. De genitale fase, waar gedurende de puberteit door het gebrek aan eenheid m.b.t. seksualiteit het hele seksuele leven in dienste komt te staan van de voortplanting en de seksuele drift nu door een extern object (lees: geliefde) wordt bevredigd. Maar de

ãToine van Mourik KU Leuven, 2016-2017

14