# Fundamentele wijsbegeerte - samenvatting

## BLOK 1 – WAT IS FILOSOFIE?\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_

De vraag naar het zelf-verstaan van de filosofie behoort tot haar hart. Hierin onderscheidt ze zich van de andere wetenschappen, die voornamelijk iets externs beschouwen en waar meta-vragen minder tot het onderzoeksdomein behoren.

De vraag naar het zijn: Heidegger’s kritiek vraag naar het zijn: Heidegger’s kritiek De filosofie wordt vaak de moeder van alle wetenschappen genoemd, voor haar opsplitsing in deeldomeinen. De eerste filosofen, Parmenides (geboren ±515 v.C.) en Heraclitus (540-480 v.C.), hielden zich op verschillende manieren bezig met de gehele wereld; de vraag naar ‘het zijn’. Martin Heidegger (1889-1976) benadrukt de zijnsvergetelheid die optreedt vanaf Socrates. Vanaf dit punt in de geschiedenis buigt de filosofie zich niet meer over het zijn, maar over zijnden. Het zijn is het overkoepelende en mysterieuze alles, terwijl zijnden externe entiteiten zijn die buiten het denken liggen en daardoor geobjectiveerd kunnen worden. Het verschil tussen zijn en zijnden wordt wel de ontologische differentie genoemd. De filosofie krijgt vanaf hier een systematisch karakter. In de oudheid zien we dit in de vormleer, in de middeleeuwen in de gerichtheid op God en in tijdens de moderniteit in de maakbaarheid van de wetenschap. Volgens Heidegger is de uitspraak ‘Westerse wijsbegeerte’ ook een tautologie, gezien het begeren naar systematische kennis ingebakken zit in het DNA van de westerse cultuurgeschiedenis. De mens ontpopt zich tot een subject en wordt niet meer als deel gezien van een overkoepelende wereld, welke hij probeert naar zijn hand te zetten.

Vertrek van andere wetenschappen van andere wetenschappen Wanneer de filosofie niet meer in staat was om subvragen op bevredigende wijze te beantwoorden, ontstonden er nieuwe onderzoeksdomeinen:

- • Theologie (3e/4e eeuw): het wezen van God kon verklaard worden door de kerk
- • Natuurwetenschap (16e eeuw): het wezen van de natuur wordt op wiskundige, empirische wijze beantwoord in plaats van op filosofisch-religieuze wijze (teleologie, schepping).
- • Menswetenschap (19e eeuw): het wezen van de mens wordt buiten de filosofie verklaard – de mens wordt naast een subject ook een object van de wetenschap.

Wat blijft er dan over voor de filosofie? Allereerst de zijnsvraag (zie Parmenides en Heraclitus), metafysische en onthologische kwesties die nog steeds door menig continentaal filosoof beschouwd worden. Daarnaast worden vragen m.b.t. de menselijke existentie, d.i. het bestaan, haar zin en haar einde (of daarna), worden ook nog steeds beschouwd. Filosofen als Sören Kierkegaard, Heidegger, Sartre en Gabriel Marcel houden zich zoal hier mee bezig. Marcel (1889-1973) benadrukt het verschil tussen probleem en mysterie. Een probleem presenteert zich als een materiele kwestie vóór de mens, die zich in alle neutraliteit erover kan buigen. Een mysterie, zoals de menselijke existentie, kunnen we niet zomaar voor ons plaatsen omdat we er zelf door geaffecteerd worden, en wordt daarmee ook onoplosbaar. Er wordt daarom in de filosofie niet gezocht naar een oplossing (cumulatieve kennis is niet echt mogelijk), maar eerder naar definiëring van termen en een duidelijke formulering van problemen en vragen. Deze conceptuele uitzuivering wordt mede door analytische filosofen gedaan.

ãToine van Mourik KU Leuven, 2016-2017

1