[Koncept dokumenti për sëmundje ngjitëse]

## Hyrje

Përkundër zhvillimeve dhe zbulimeve të mëdha në mjekësinë bashkëkohore, shtetet në mbarë botën në vazhdimësi janë duke u ballafaquar me kërcënimet nga sëmundjet ngjitëse, qoftë si pasojë e paraqitjes natyrale të tyre, aksidentale apo të qëllimtë. Sëmundjet ngjitëse shkaktohen nga mikroorganizmat bakteriet, virusët, parazitët dhe këpurdhat të cilat mund të përhapen me rrugë direkte apo indirekte nga njëri person në tjetrin. Disa sëmundje ngjitëse përhapen përmes pickimit nga insektet bartëse të agjensve infektivë, por edhe konsumimit të ujit dhe ushqimit të kontaminuar. Viteve të fundit paraqitja e epidemive të sëmundjeve ngjitëse me tendencë të përhapjes në formë pandemike si: Ebola, Lassa, Zika, MERS-CoV, murtaja, kolera dhe gripi janë indikatorë të kërcënimeve globale me agjensë biologjik. Njëkohësisht, paraqitja e sëmundjeve ngjitëse dhe rishfaqja e atyre të cilat për një kohë të gjatë mbaheshin nën kontroll janë sinjal i kapaciteteve të pamjaftueshme të shteteve për të parandaluar, detektuar, vlerësuar rrezikun dhe ndërmarrjen e masave parandaluese dhe kontrolluese. Paraqitja e epidemive në shkallë mëtë gjerë mund të shpjerë deri tek destabilizimi i qeverisë duke cenuar besueshmërinë dhe sigurinë publike e cila përcillet mepasoja ekonomike kombëtare dhe ndërkombëtare. Epidemitë e sëmundjeve ngjitëse definohen si sfida multisektoriale si psh. epidemitë e sëmundjeve të kafshëve janë kërcënim i sigurisë së ushqimit të cilat kanë reperkusion negativ në ekonominë vendore dhe paraprinë epidemive ndër njerëz. Pandemitë dhe epidemitë e mëdha kanë impakt negativ afatgjatë si në ekonominë vendore ashtu edhe atë ndërkombëtare. Global Health Security Agenda (GHSA) është iniciativë ndërkombëtare për të siguruar partneritet kombëtar dhe ndërkombëtar me qëllim të parandalimit, zbulimit dhe ofrimit të përgjegjes epidemike adekuate dhe mekohë. Krijimi dhe funksionalizimi i iniciativave të tilla janë treguesit mëtëmirë të rrezikut të lartë nga sëmundjet ngjitëse dhe domosdoshmërisë për mobilizim të gjitha institucioneve shtetërore. Andaj, qasja multisektoriale mundëson përforcimin e kapacitet nacionale për të parandaluar dhe ofruar përgjegjen epidemike adekuate në rast të rrezikut për epidemi të çfarëdo përmase qoftë. Funksionalizimi i të gjitha kapaciteteve të nevojshme mundëson detektimin e hershëm të akteve potenciale bioterroriste të cilat do të kishin magnitudë dhe impakt të lartë në shëndetin e popullatës. Në mbarë botën kemi përkeqësim të situatës epidemiologjike mesëmundjet ngjitëse e cila në mënyrën e vetë e afekton edhe situatën epidemiologjike në Kosovë. Sëmundjet ngjitëse, të cilat duhet të mbulohen nga rrjeti i mbikëqyrjes epidemiologjike, përzgjidhen sipas kritereve bazë të mëposhtme:

- - të jenë sëmundje që shkaktojnë apo kanë mundësi të shkaktojnë sëmundshmëri dhe/ose vdekshmëri të lartë në vend dhe rreth tij dhe për të cilat duhet të ketë një koordinim kombëtar, ndërkufitar e global;
- - të jenë sëmundje, për të cilat shkëmbimi i informacionit siguron njoftim të hershëm të kërcënimeve për shëndetin publik;
- - të jenë sëmundje të rralla dhe serioze, që nuk dallohen menjëherë, në nivel kombëtar, por për të cilat grumbullimi i informacionit lejon zhvillimin e hipotezave dhe zbulimin e shpërthimeve epidemike;