www.testent.ru

## Нарықтық жүйенің негізгі белгілірі мыналар:

- - құрал жабдықтарының жеке меншіктің қолында болуы; - құрал жабдықтарының жеке меншіктің қолында болуы;
- - еркіндіктің болуы; - еркіндіктің болуы;
- - байланыстарда тек соңғы пайданың көзделуі; - байланыстарда тек соңғы пайданың көзделуі;
- - коньюктураға байланысты нарықтың өзін - өзі реттеуі; - коньюктураға байланысты нарықтың өзін - өзі реттеуі;
- - жұмысына мемлекет тарапынан мейлінше аз араласу. - жұмысына мемлекет тарапынан мейлінше аз араласу.

Артықшылығы: өзгеретін жағдайларға тез бейімделу және икемделу; шығындарды азайту және пайданы көбейту мақсатымен жаңа технологияларды оперативті қолдану; шешім қабылдауда, келісім жасауда өндірушілер мен тұтынушылардың тәуелсіздігі; әр түрлі қажеттіліктерді керекті мөлшерде және жоғары сапамен қанағаттандыру қабылеті. Кемшіліктері: нарық еңбек пен табысқа құқықтық кепіл бермейді; қоғамда теңсіздікті туғызады; тауарлар мен қызметтерді ұжымдасқан түрде өндіруге ынта тудырамайды; нарық әлеуметтік қажетті тауарларды өндіруге емес, ол ақшасы бар елдің қажетін қанағаттандыруа бағытталған. Нарықтың маңызды элементтеріне нарықтық инфрақұрылым жатады. Нарық тауар биржаларының көтерме және бөлшек саудаларынан құралып, қызмет етуін талап етеді. Нарық экономикасының әрекеттерінің механизмі үш басты принциптерге негізделеді.

- - (шекті) талдау - (шекті) талдау
- - таңдау шығындарына - таңдау шығындарына
- - рационалдыққа - рационалдыққа

### Нарық мынадай негізгі қызметтерді атқарады:

- 1. Ақпараттық қызмет; 2. Делдалдық қызмет ; 3. Баға белгілеу қызметі ; 4. Реттеушілік қызметі 5. Санациялық қызмет .

Нарық механизмінің негізгі элементтеріне жататындар механизмінің негізгі элементтеріне жататындар : баға, сұраныс пен ұсыныс, бәсеке . Сұраныс пен ұсыныстың ара қатынасының өзгерістеріне байланысты бағалар қалыптасады. Бәсеке - нарықта реттеушілік қызметін атқарады. А. Смит - бәсекені нарықтың - «Көрінбейтін қолы» деп атаған. Бәсеке арқылы нарықтық субъектілері өз пайдасына қарай әрекет етіп, тұтас болғанда қоғам үшін тиімділіктің негізін қалайды. Осы айтылған элементтердің өзара қатынасы арқылы нарық қалыптасады. Бәсеке - нарық субъектілерінің пайданы барынша ұлғайтуға, яғни қойылған мақсатты жүзеге асыру жолында өндірістің аса қолайлы жағдайлары үшін кәсіпкерлердің өзара күрес қатынастар ретінде көрінетін экономикалық жарысы. Жетілген бәсеке нарығы бәсеке нарығы - кез келген ұқсас (бір - бірін ауыстыратын) тауарларды сататын сатушылар мен сатып алушылардың көптеген құрамынан туады. Бірде бір сатып алушы мен сатушы жеке дара сұранысты, нарыққа тауардың түсуін немесе оның бағасын бақылай алмайды. Сатушы бағаны нарықтық бағадан жоғары қоюға дәрмені жетпейді. Себебі, сатып алушы өзіне қажетті мөлшерде тауарды нарықтық бағамен еркін ала алады. Әрбір сатушы бір ғана тауар өнімін сатады. Бұл нарыққа кіру де шығу да жеңіл. Жетілмеген бәсеке бәсеке қандай да тауарлар мен қызмет түрін өндірудегі ерекше өндірушінің пайда болуы. Жетілмеген бәсекенің бірнеше түрлері бар: монополия, олигополия, монополистік бәсеке. Монополия - ерекше тауардың бір ғана сатушысы, монопсопия - тауарды бір ғана сатып алушының болуы. Сипатына және пайда болу себептеріне байланысты монополияны бөлуге болады: