bihotza - hartzen duen ibilbidean barrena. Berrikuntzarik bat bera ere ez: Donald Trump eredu berbera errepikatzen, hiru mende eta erdi geroago, zitaletatik babesteko. Era berean, 'A merica First ' eslogan hori ez da berea, ezpada Monroerena eta haren 1823ko doktrinarena: «Amerika amerikarrentzat». Eta hortik datorkie, hain zuzen, beren herrialdeaz jardutean kontinente osoa eurena balute bezala hitz egiteko mania apetatsu hori.

Manhattandarrak

E statubatuarren beste esajerazioetako bat New Yorki buruzko iritzia da, mundu osoan gehien filmatutako hiriari buruzkoa, alegia. Nolabaiteko erdeinuz eta eskandalu ukitu batekin, gainerako herrialde osoaren tankera handirik ez duen errealitate gisa hautematen dute. Nahiz eta hantxe barruan diren, oraindik ere, bost dibinitate sortzaileak: John Jacob Astor, higiezinen espekulazioaren jainkoa; John Pierpot Morgan, bankaren jainkoa; John Davison Rockefeller, petrolioaren jainkoa; Andrew Carnegie, altzairuaren jainkoa; eta Henry Clay Frick, ikatzaren jainkoa. Lurralde ikaragarri eta aberats hartako botere ekonomiko eta industrial zorabiagarria sortu zuten jainkoak. Iraganean baino ez dute asmatzen: New York ez zen izan gainerakoak bezain puritanoa. Merkataritzatik sortu zen, ez nekazaritzatik; jaio berri-berritatik, gertuago izan zituen piratak eta librepentsalariak, predikatzaileak baino. Europa aldetik iritsitako lehen 400 biztanle haiek, guztien artean, zortzi hizkuntza baino gehiago hitz egiten zituzten. Aldiz, gainerako estatu guztien historia koloniala Mayflower ontziarekin lotuta dago; hain zuzen ere, 1620an 102 erromes puritano Ingalaterratik Massachussettseko kostalderaino eraman zituenarekin. Haiek izan ziren Estatu Batuetan ezarri ziren lehen kolonoak. Handik sei urtera hasi zen emigrazio puritanoaren oldea, sua lastategian baino bizkorrago zabaldu zena. Ondoren, New Yorkek apenas izan zuen harremanik esklabotzarekin; bai, ordea, esklaboen bidez sortutako errentagarritasunarekin. Ez zen Independentziaren Gerraren maitale izan, ezta Batasunarena ere. Gerra zibila hasi zenean ere, Udalak errepublika independente aldarrikatzeko ahalegina egin zuen. Hasiera-hasieratik kapitalismoaren bihotza izan zen, eta azken emigrazioaren izerdiz altxatu da, aurrekoa baino emigrazio gosetiago eta esplotatuagoaren odolez. Eraikin bakoitza, metroaren edo trenbidearen zati bakoitza, zubi eta autobide bakoitza... eskurik mendekoen eta behartsuenek altxatutakoak dira.

### \_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_ Era berean, ' America First ' eslogan hori ez da berea, ezpada Monroerena eta haren 1823ko doktrinarena ez bada: «Amerika amerikarrentzat» \_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_

«Iruzurgile arriskutsua»

B ere handitasun berezi horretatik, New Yorkek unibertso neurtezinak jasotzen ditu. Ezustekoaren, mirespenaren, errefusaren eta gehiegikeriaren maila guztiak onartzen ditu. Baita Lurreko fortunarik handienen kontzentrazioa ere; munduko arte ederren bildumarik garrantzitsuenetakoen hainbat jabe. Diruaren magia horren ondorioetako bat The Cloisters ohiz kanpoko museoa dugu, Frantziako hego-ekialdeko San Miguel de Cuixa udalerriko beneditarren abadia harriz harri eramana eta birsortua. Prozedura berari jarraikiz iritsi ziren gehiago ere, hala nola Saint-Guilhem-le-Désert udalerriko klaustroa, XII. mendekoa, edota eskulturak, kaperak, beirateak, jauregien eta katedralen zatiak, euskal Pirinioetako Erdi Aroko eraikinak, baita Urgelleko konde-kondesen hilobiak ere. Sinesteak ere lanak ematen ditu. Hori horrela izanda, ez da horren harritzekoa ere Trump newyorktar nabarmena agertu izana ustekabearen erreinu horretan. Michael Bloombergek, New Yorkeko alkate ohi milioidunak - informazio-enpresen kate baten jabeak - , duda-muda handirik gabe, pertsonaia «iruzurgile, demagogo, arriskutsu eta supiztaile» izendatu zuen Trump. «Bere karreran - gaineratu zuen Bloombergek - , ondo dokumentatutako porrot-historia utzi du, milaka auzi-mauzi, akziodunak haserre bizian, iruzur egindako hornitzaileak eta euren burua lapurtutzat duten bezeroak. Herrialde hau bere negozioak bezala gidatu nahi omen du. Jainkoak lagun!», adierazi zuen alkate ohiak. Era iruzurgile bat berean, gaineratu zuen «newyorktarrek ikusi orduko identifikatzen» dutela. Eta, egia esan, hiri horretako biztanleek ez diote botoa eman. Nahiz eta inguru horretan Estatu