## MAŁGORZATA MATYJA

# OCENA INTEGRACJI SENSOMOTORYCZNEJ U DZIECI W OKRESIE NIEMOWLĘCYM I PONIEMOWLĘCYM W PRZEBIEGU USPRAWNIANIA NEUROROZWOJOWEGO

Zadaniem ośrodkowego układu nerwowego (OUN) jest organizacja informacji sensorycznych w celu wytworzenia odpowiednich reakcji przystosowawczych. Zarówno odbieranie jak i opracowywanie informacji oraz reakcje organizmu w większości przypadków przebiegają bez udziału świadomości. Opisywany proces to integracja sensomotoryczna polegająca na przyjmowaniu, segregowaniu, rozpoznawaniu, porównywaniu, interpretowaniu i scalaniu informacji w ośrodkowym układzie nerwowym w celu wywołania adekwatnej do sytuacji reakcji ruchowej. Bez tej właściwości ośrodkowego układu nerwowego człowiek nie byłby zdolny do rozwoju. [1,2] Szczególną rolę w rozwoju integracji sensomotorycznej odgrywają podstawowe układy zmysłów: westybularny (błędnikowy), proprioceptywny (kinestetyczny) i dotykowy. Prawidłowe ich funkcjonowanie stanowi bazę dla rozwoju percepcji w zakresie nadrzędnych układów zmysłów – wzrokowego i słuchowego. [3,4] Pierwsze doświadczenia w zakresie podstawowych układów sensorycznych zdobywane są już w życiu płodowym. Po urodzeniu ich integracja w ośrodkowym układzie nerwowym jest jeszcze na niskim poziomie. Rozwój integracji sensomotorycznej przebiega intensywnie w okresie od urodzenia do końca okresu przedszkolnego, a końcowym jego efektem jest zdolność do tworzenia pojęć, czytania, pisania, liczenia, zdobywania nowych umiejętności ruchowych oraz akceptowane społecznie zachowanie. [2] Warunkiem prawidłowego rozwoju w omawianym zakresie jest dopływ do OUN odpowiedniej ilości różnorodnych bodźców odbieranych z własnego ciała (podstawowe układy zmysłów) i otoczenia (nadrzędne układy zmysłów), a także ich opracowywanie w sprawnie działającym i bez zakłóceń dojrzewającym układzie nerwowym. [2,5,6,7,8,9] W przypadku zaburzeń integracji zmysłowej spowodowanych m.in. minimalnymi uszkodzeniami mózgu (m.u.m) powstają różnorodne ograniczenia rozwoju, które mogą stać się źródłem wielu problemów życiowych. [2,10] Należą do nich trudności w zdobywaniu nowych umiejętności, których nauka zabiera dużo więcej czasu niż zdrowym rówieśnikom, zaburzony kontakt z otoczeniem, problemy w nauce szkolnej, kontroli zachowania (nadpobudliwość, agresja, płaczliwość). Wynikiem tych problemów może być niska samoocena, a także brak wiary w siebie. Deficyty w zakresie integracji sensomotorycznej zakłócają naturalny rozwój dziecka stając się z czasem coraz cięższym brzemieniem nie pozwalającym na prawidłowe funkcjonowanie również w dorosłym życiu. Dzieje się tak, ponieważ – wbrew potocznej opinii – dzieci z dysfunkcją integracji sensomotorycznej nie wyrastają ze swoich problemów. To problemy dorastają razem z nimi stanowiąc dla nich coraz większe obciążenie. Według J.Ayres około 5-10% dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym ma zaburzenia w zakresie integracji sensomotorycznej. Obecnie szacuje się, iż deficyty integracji sensomotorycznej występują u 12-30% dzieci. [10] Uzasadnione zatem wydaje się być jak najwcześniejsze wykrycie ewentualnych nieprawidłowości w procesach integracyjnych i rozpoczęcie terapii, która umożliwi dalszy harmonijny rozwój. Odpowiednia stymulacja układu nerwowego przez bodźce pochodzące z wymienionych trzech podstawowych układów zmysłów jest niezbędna dla prawidłowego rozwoju psychoruchowego niemowlęcia. Przy prawidłowo funkcjonującym OUN dochodzi do wykształcenia właściwego napięcia posturalnego, odpowiedniej organizacji wzajemnego unerwienia reciprokalnego oraz wytworzenia prawidłowych wzorców posturalnych i motorycznych. Wszystkie te elementy, wzajemnie ze sobą powiązane i zintegrowane tworzą wspólny mechanizm w OUN zwany prawidłowym mechanizmem odruchu postawy, który