Στις αρχές του 19ου αιώνα ο Γεώργιος Ζαβίρας από την Σιάτιστα συγκέντρωσε τις βιογραφίες των Ελλήνων λογίων που άκμασαν την εποχή μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Το χειρόγραφό του έμεινε ανέκδοτο. Το έτος 1812 η Ιόνιος Ακαδημία συνέταξε ένα ερωτηματολόγιο το οποίο απηύθυνε στους σοφούς και μορφωμένους Έλληνες με σκοπό την συστηματική μελέτη. Ακόμα αργότερα, το έτος 1865 το Εθνικό Πανεπιστήμιο πρότεινε ως θέμα του Ροδοκανάκειου Διαγωνισμού την έρευνα της ιστορίας της Ελληνικής παιδείας από της αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως μέχρι του 1821 και συνέταξε εκ νέου ερωτηματολόγιο. Ο Κωνσταντίνος Σάθας συγκέντρωσε το πλούσιο υλικό, το οποίο είχε συλλέξει από τις μελέτες του και από περιοδείες από όλη την Ελλάδα και την Ευρώπη και το παρόν βιβλίο έλαβε μέρος στον διαγωνισμό αποσπώντας το πρώτο βραβείο στις 7 Μαΐου 1867. Το βιβλίο εκδόθηκε το 1868 στην Αθήνα και έκτοτε επανεκδόθηκε μέχρι τις ημέρες μας. Σήμερα διατίθεται από όλα τα βιβλιοπωλεία, ενώ ιστορικές εκδόσεις φυλάσσονται σε πολλές δημόσιες και επιστημονικές βιβλιοθήκες, και είναι προσβάσιμο σε ψηφιακή μορφή στο διαδίκτυο.