Пасля ешыбота Змітрок Бядуля працаваў хатнім настаўнікам, а з 1902 г. канторшчыкам на лесараспрацоўках. У 1912 г. быў запрошаны ў Вільню на сталую працу ў беларускія культурныя арганізацыі. Працаваў у рэдакцыі «Нашай нівы» разам з Янкам Купалам. Апавяданні, напісаныя Змітраком Бядулям у тыя гады, сталі класікай беларускай літаратуры. Летам 1915 г. з Вільні вярнуўся ў мястэчка Пасадзец, але калі фронт наблізіўся да родных мясцін літаратара, то сям’я яго была вымушана ратавацца ад яўрэйскіх пагромаў (падзеі адлюстраваны ў паэме «„Жыды“», напісанай Бядулем у тым жа годзе). С. Плаўнік пераехаў у Мінск, дзе працаваў у гарадскім аддзеле Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны. У 1916—1917 у яго кватэры жыў М. Багдановіч. У 1917 З. Бядуля браў удзел у Першым Усебеларускім з’ездзе, склаў пра яго справаздачу для газеты «Вольная Беларусь». У 1918 супрацоўнічаў з газэтай «Беларускі шлях», якая выдавалася падчас нямецкай акупацыі. Пад польскай уладай (1919—1920) стаў карэспандэнтам грамадска-палітычнага і літаратурнага часопіса «Беларускае жыццё», у пачатку 1920 г. быў яго літаратурным рэдактарам. У тыя гады Бядуля сімпатызаваў БНР і напісаў шэраг антыбальшавіцкіх артыкулаў. Апрача таго, ён выступаў як прыхільнік супрацоўніцтва і добрых адносін яўрэяў і беларусаў; у гэтым плане заслугоўваюць увагі яго нарысы «Жыды на Беларусі: бытавыя штрыхі» (1918), «Да жыдоўства» (1919), «На дарозе да сваёй бацькаўшчыны» (1920, пра канферэнцыю сіяністаў, якая адбылася ў Мінску ў снежні 1919 г.).