Pod koniec lat sześćdziesiątych wyrósł na naturalnego przywódcę partii i po krwawo stłumionym wystąpieniu robotników w grudniu 1970 zastąpił skompromitowanego Władysława Gomułkę na stanowisku I sekretarza KC PZPR, z poparciem Piotra Jaroszewicza, Władysława Kruczka i Józefa Tejchmy. 20 grudnia 1970 został wybrany na funkcję I sekretarza KC (szefa) PZPR. Do zmiany na szczytach władzy w PRL doszło wskutek zakulisowych rozgrywek w PZPR oraz działań podjętych przez władze Związku Radzieckiego, które widziały w osobie Gierka następcę niezbyt lubianego przez Komunistyczną Partię Związku Radzieckiego Władysława Gomułki. W wielu kręgach politycznych uznawano Edwarda Gierka za robotniczego populistę, ale ponieważ znał język francuski i przebywał przez pewien czas we Francji i w Belgii, to zyskał sympatię prasy zachodniej, rozbudzając tym samym nadzieje społeczne na zmianę polityki społeczno-gospodarczej PZPR. W marcu 1976 wybrany na członka Rady Państwa.