W styczniu 1991 r. oddziały KGB podjęły próbę obalenia uznających się za niepodległe rządów na Łotwie i Litwie. Wywołało to gwałtowną krytykę zagranicy, a Gorbaczow odżegnywał się od tych działań. Odtąd pozornie zarzucił pomysł użycia siły dla utrzymania Związku Radzieckiego w całości i podjął starania o zawarcie nowego układu związkowego z przywódcami tworzących ZSRR republik. W odpowiedzi w kwietniu 1991 r. konferencja „Sojuzu” domagała się przekazania uprawnień Gorbaczowa na rzecz premiera Walentina Pawłowa lub przewodniczącego Rady Najwyższej ZSRR Anatolija Łukjanowa. Tym samym „Sojuz” zaczął odtąd tworzyć podłoże polityczne i organizacyjne do przeprowadzenia zamachu stanu, mającego na celu utrzymanie w jedności państwa i zaniechanie polityki reform ustrojowych. Klęska podjętego w sierpniu 1991 r. w Moskwie puczu przesądziła jednak o upadku ZSRR i tym samym o odejściu w niebyt najbardziej zaangażowanego w jego obronę stronnictwa.