Op 10 oktober 1868 deed hij de Grito de Yara (De kreet van Yara), waarin hij de onafhankelijkheid van Cuba uitriep. Dit was de start van de Tienjarige Oorlog. Toen de slaven de bel luidden, wat betekende dat ze weer aan het werk moesten, kwamen zij naar Céspedes in afwachting van de nieuwste orders. Céspedes benoemde ze allen tot vrij man en vroeg hun mee te vechten tegen de koloniale bezetter. Dit leverde hem de bijnaam "vader des vaderlands "op. Op 10 april 1869 werd hij gekozen tot president van de (kortstondige) republiek Cuba tijdens de oorlog.