Στις πρώτες δεκαετίες της ιστορίας της Σοβιετικής Ένωσης (ειδικά στη δεκαετία του 1930 και του 1940), η κυβέρνηση χρησιμοποίησε τα στρατόπεδα Γκουλάγκ για τη διαχείριση ενός συστήματος ποινικών στρατοπέδων καταναγκαστικής εργασίας, αντικαθιστώντας το προηγούμενο σύστημα των κατόργκα (από την ελληνική λέξη κάτεργα). Σύμφωνα με τις ημιεπίσημες σοβιετικές εκτιμήσεις, οι οποίες δεν δημοσιοποιήθηκαν παρά μόνο μετά την πτώση της σοβιετικής κυβέρνησης το 1991, από το 1929 έως το 1953 πάνω από 14 εκατομμύρια άνθρωποι εξέτισαν ποινές σε αυτά τα στρατόπεδα και τις φυλακές, πολλοί από αυτούς στη Σιβηρία. Άλλα επτά έως οκτώ εκατομμύρια άνθρωποι απελάθηκαν αναγκαστικά σε απομακρυσμένες περιοχές της Σοβιετικής Ένωσης (συμπεριλαμβανομένων ολόκληρων εθνοτήτων σε πολλές περιπτώσεις), κυρίως στη Σιβηρία και το Καζακστάν, αλλά και τις υπόλοιπες δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας.