Duże znaczenie dla konfliktów polsko-szwedzkich miała wewnętrzna rywalizacja pomiędzy władcami z dynastii Wazów. Zygmunt III, wybrany w 1587 królem Polski, miał ambicje zdobycia korony Szwecji. Wyprawił się zbrojnie na północ, jednak 4 października 1598 poniósł klęskę w bitwie pod Linköping, walcząc ze swoim stryjem Karolem Sudermańskim. W 1599 Zygmunt został zdetronizowany, a Karol ogłosił się królem Szwecji. Zwycięski na własnym terenie Karol rozpoczął ekspansję na wschód, na polskie Inflanty. Doznał jednak druzgocącej klęski w bitwie pod Kircholmem 27 września 1605. O wyniku starcia zadecydowały szarże husarii. Bitwa ta zahamowała ekspansję Szwedów, jednakże na krótko, bo do kolejnych walk doszło w czasie wojny trzydziestoletniej. Nowy król szwedzki, Gustaw II Adolf kontynuował politykę poprzednika, dążąc do konfrontacji z Polską. Już w 1617 wznowił działania wojenne, zaatakował Inflanty i zajął Rygę, a w 1626 uderzył na Prusy Królewskie. W 1627 miała miejsce bitwa morska pod Oliwą. Dwa lata później hetman Stanisław Koniecpolski na lądzie pokonał Szwedów w bitwie pod Trzcianą. Pokonany król szwedzki zaangażował się w sprawy niemieckie i w 1632 zginął w bitwie. Kulminacją wojen polsko-szwedzkich był najazd z 1655 roku, określony mianem „Potopu”. Wykorzystując osłabienie Rzeczypospolitej po wojnach kozackich, Karol X Gustaw zaatakował i w krótkim czasie pokonał słabą polską obronę składającą się głównie z pospolitego ruszenia. Ta wojna różniła się od poprzednich skalą, jako że wojska szwedzkie zajęły całą właściwie etniczną Polskę, w tym główne miasta, Warszawę i Kraków. Celem szwedzkiego monarchy był rozbiór Polski. Ważnym momentem w dziejach tej wojny okazało się oblężenie klasztoru na Jasnej Górze w Częstochowie. Jakkolwiek z militarnego punktu widzenia nie było bardzo istotne, przeszło do legendy i było ukazywane jako napaść protestantów na święte miejsce katolików.