De basis van de economische unie was de sociale markteconomie zoals zij in de Bondsrepubliek bestond. Op 1 juli 1990 kwamen 7894 Volkseigene Betriebe met 4 miljoen werknemers onder het beheer van de Treuhandanstalt, die op 1 maart 1990 was opgericht. De Treuhandanstalt had de opdracht deze bedrijven te privatiseren. Op 1 juli 1990 werd de ware toestand van de economie van de DDR zichtbaar: terwijl de consumenten op grote schaal de voorkeur gaven aan West-Duitse producten werden de Oost-Duitse bedrijven geconfronteerd met hoge loonkosten, waardoor zij internationaal nauwelijks meer konden concurreren. Een ander zichtbaar effect van de economische unie is dat vanaf 1 juli 1990 ook de douanecontroles aan de Duits-Duitse grens werden opgeheven.