De Russen rukten onverwacht snel op en vielen op 20 augustus Stallupönen en Gumbinnen aan. Het kwam tot zware gevechten die de Slag bij Gumbinnen worden genoemd. Het Russische IIe Leger onder generaal Aleksandr Samsonov bedreigde ondertussen de achterhoede van het Duitse Eerste Leger. Generaal von Prittwitz raakte in paniek. Hij mocht zijn troepen niet laten insluiten en vroeg chef-staf von Moltke op het Hoofdkwartier in Koblenz telefonisch om verlof voor een strategische terugtocht. Von Prittwitz vermeldde daarbij dat twee van zijn divisies op de vlucht waren geslagen. Von Prittwitz wilde zijn troepen 100-mijl naar het Westen aan de verdedigbare oevers van de Wisła hergroeperen. Vanwege hun vermeende defaitisme en paniek werden zowel von Prittwitz en zijn chef-staf Graaf Georg von Waldersee al twee weken na de Duitse mobilisatie vervangen door de generaal von Hindenburg en Ludendorf.