Atak Niemiec na ZSRR (szczególnie gwałtowność ofensywy) spowodowała, że studia radzieckie takie jak Lenfilm oraz Mosfilm zostały zmuszone do przeprowadzki w głąb Azji, do Kazachstanu. Kinematografia radziecka przeżywała regres. Z konieczności Stalin musiał stonować propagandę „dyktatury proletariatu”, wskutek czego do realizacji zostały dopuszczone filmy poświęcone zwykłym jednostkom, nie zaś wielkim postaciom z historii bądź abstrakcyjnym „proletariuszom”. Z uznaniem spotkały się subtelne melodramaty "Czekaj na mnie" (1942) Aleksandra Stolpera, "Maszeńka" (1942) Julija Rajzmana oraz "O szóstej wieczorem po wojnie" (1944) Iwana Pyrjewa. Nie oznaczało to zaniechania narracji heroicznej; nadal powstawały propagandowe kroniki wojenne, takie jak "Rozbicie niemieckich wojsk pod Moskwą" (1942) Leonida Warłamowa i Ilji Kopalina, które w przemontowanej wersji (jako "Moscow Strikes Back") zdobyło Oscara dla najlepszego filmu dokumentalnego. Realizowano także heroiczne filmy wojenne, spośród których popularnością cieszyły się zwłaszcza "Jak hartowała się stal" (1943) Marka Donskiego oraz "Dwaj żołnierze" (1943) Leonida Łukowa.