Tập đoàn quân được thành lập lần đầu tiên vào tháng 7 năm 1941 tại Quân khu Matxcova trên cơ sở của Quân đoàn súng trường 30, Các Sư đoàn Súng trường 245, 252, 254 và 256, và một số đơn vị nhỏ khác. Đơn vị gia nhập Phương diện quân dự bị và tiến hành các chiến dịch phòng thủ tại Staraya Russa, Demyansk, Ostashkov, Selizharovo. Tập đoàn quân được chuyển giao lại vào ngày 21 tháng 7 năm 1941 cho Phương diện quân Tây của Liên Xô. Cùng với Phương diện quân Tây, nó tham gia Trận Smolensk, tiến hành các trận chiến phòng thủ trong khu vực phía nam thành phố Toropets và mặt trái sông Volga tại Rzhev, Staritsa. Là một bộ phận của Phương diện quân Tây, kể từ ngày 17 tháng 10 là của Phương diện quân Kalinin, Tập đoàn quân đã tham gia vào việc phòng thủ Kalinin, và các hoạt động tấn công Kalinin, Rzhev – Vyazma 1942, và Rzhev – Sychyovka (Trận chiến Rzhev). Từ cuối tháng 8 năm 1942, Tập đoàn quân bảo vệ các ranh giới bị chiếm đóng ở tả ngạn sông Volga. Vào đầu tháng 2 năm 1943, các đơn vị của Tập đoàn quân được chuyển thành các Tập đoàn quân 5 và 20, và sở chỉ huy được tổ chức lại thành sở chỉ huy Tập đoàn xe tăng 1.