Na de oorlog werd door de koloniale machten een politiek gevoerd waarbij het economisch potentieel van de koloniën vergroot moest worden. Dit hield de nodige hervormingen in, waarbij vooral geleund werd op een lokale elite. Onderwijs maakte deel uit van de hervormingen en creëerde een groter politiek bewustzijn onder deze elite. Doordat er bij de hervormingen vrijwel geen rekening werd gehouden met de belangen van de koloniën, groeide de weerstand. Dit werd versterkt door een opkomend nationalisme en de onderdrukking daarvan. De Tweede Wereldoorlog was een keerpunt waarin bleek dat de koloniale machten niet oppermachtig waren. Zij kwamen verzwakt uit deze oorlog en om de koloniale politiek voort te zetten hadden zij de steun van de Verenigde Staten nodig. Deze waren daartoe niet bereid zolang er geen gevaar dreigde van communisme. Wat volgde was een golf van dekolonisatie. Een aantal daarvan ging gepaard met onafhankelijkheidsoorlogen. In 1949 zag Nederland af van zijn aanspraken op Indonesië na wat eufemistisch wel politionele acties (1945-49) worden genoemd. Franse weerstand tegen een onafhankelijke Unie van Indochina leidde tot de Indochinese Oorlog (1946-54), die vanwege de dreiging van communisme werd overgenomen door de Amerikanen als Vietnamoorlog (1957-75). De gruwelen van de Algerijnse Oorlog (1954-62) overtuigden Frankrijk zich terug te trekken uit Afrika. Het einde van Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk als werkelijk grote mogendheden werd duidelijk met de Suezcrisis van 1956, waar zij zich bij gebrek aan Amerikaanse steun moesten terugtrekken uit Egypte. In de jaren daarna verkregen de meeste landen hun onafhankelijkheid.