Ukraina Lewobrzeżna do 1772, pomimo przynależności do Imperium Rosyjskiego zachowało autonomię, jako Hetmanat, faktycznie systematycznie ograniczaną przez carat od upadku hetmana Iwana Mazepy i bitwy pod Połtawą (1709). Ukraińska (kozacka) szlachta, broniąc swoich praw stanowych w carskiej Rosji, broniła jednocześnie autonomii Ukrainy. Ważną rolę odegrała książka Istoria Rosow (I"storia Rusów") pierwszy zabytek nowoczesnej ukraińskiej myśli politycznej. "Istoria Rusów" wzywa do naprawienia historycznych krzywd, wyrządzonych przez Rosję narodowi ukraińskiemu. Regionem, w którym zapoczątkowany był proces narodzin nowoczesnej świadomości ukraińskiej była Ukraina Słobodzka i miasto Charków, powstałe wokół fortu kozackiego. Istotną rolę odegrał w tym utwór "Eneida" Iwana Kotlarewskiego (1798). Innym ważnym dokumentem epoki była "Oda o niewolnictwie", napisana przez Wasyla Kapnista po zaprowadzeniu na Ukrainie pańszczyzny. W 1891 roku na polecenie starszyzny kozackiej udał się on z tajną misją do Berlina, aby przedstawić plan oderwania Ukrainy od Rosji i włączenia do Prus. Ukraińcy nie otrzymali autonomii na lewobrzeżu.