W 1648 roku wybuchło powstanie na Ukrainie. Na jego czele stanęła Kozaczyzna pod wodzą Bohdana Chmielnickiego. W maju 1648 powstańcy rozbili wojska koronne pod Żółtymi Wodami i Korsuniem. Pospiesznie odtworzone wojska koronne poniosły we wrześniu kolejną klęskę pod Piławcami. W 1649 roku kozaczyzna oblegała Zbaraż. Odsiecz pod dowództwem Jana Kazimierza walczyła bezskutecznie pod Zborowem. Doszło do podpisania ugody zborowskiej i na krótko przerwano działania wojenne. W 1651 roku wojska Rzeczypospolitej odniosły zwycięstwo w bitwie pod Beresteczkiem. Zawarto kolejną ugodę, tym razem w Białej Cerkwi. Również i tej nie przestrzegano, a działania wojenne wznowiono w 1652 roku. Wtedy to hetman Kalinowski nieskutecznie próbował przeszkodzić interwencji kozackiej na terenie Mołdawii. Kolejne wyprawy przeciw kozakom kończyły się niepowodzeniami wyniszczającymi armię koronną. W 1654 roku na radzie w Perejasławiu zadecydowano połączenie Ukrainy z Rosją. Rzeczpospolita weszła więc w stan wojny z tą ostatnią. Tatarzy natomiast z przeciwników, stali się sprzymierzeńcami Polski zawierając sojusz przeciw Rosji i Ukrainie.