Osłabienie Rzeczypospolitej wykorzystał król Szwecji Karol X Gustaw, którego armie uderzyły na Rzeczpospolitą z Pomorza i Inflant. Szwedzi prowadzeni do Wielkopolski przez zdrajcę Hieronima Radziejowskiego zmusili wielkopolskie pospolite ruszenie do kapitulacji pod Ujściem. Wielkie Księstwo Litewskie poddało się Szwedom podpisując ugodę kiejdańską. Armie rosyjskie i szwedzkie zalały Rzeczpospolitą, opór stawiały wojska polskie na skrawku województwa ruskiego ze Lwowem. Król Jan Kazimierz II Waza udał się na Śląsk do Opola, które było dzierżawione przez Wazów. Po bohaterskiej obronie Jasnej Góry, zawiązano pod koniec 1655 roku ogólnonarodową antyszwedzką konfederację tyszowiecką. Jan Kazimierz wrócił ze Śląska i w kwietniu 1656 roku złożył śluby lwowskie. W tym czasie Rzeczpospolitą zdradził jej lennik elektor brandenburski i książę pruski Fryderyk Wilhelm I. Rosja zawarła jednak z Rzecząpospolitą rozejm w Niemieży w 1656 roku, a korzystny dla Rzeczypospolitej zwrot wydarzeń spowodowało zawarcie sojuszu z Austrią i przysłanie przez nią posiłków zbrojnych. Polacy odparli najazd wojsk siedmiogrodzkich Jerzego II Rakoczego w 1657 roku. W zaistniałej sytuacji z wojny wycofała się Brandenburgia. Podpisane w 1657 roku z elektorem traktaty welawsko-bydgoskie przewidywały utratę przez Rzeczpospolitą lenna Prus Książęcych.