Szansę na przełom przyniosły dopiero wydarzenia końcówki lat 80., czyli tzw. Jesień Ludów. Wybory z 4 czerwca 1989 w Polsce doprowadziły do wyłonienia nowego rządu – po raz pierwszy z niekomunistycznym premierem na czele. Z kolei na Litwie, mimo groźby sowieckiej interwencji, uchwalono deklarację niepodległości (11 marca 1990). Rozkład bloku wschodniego przypieczętowało podpisanie układu białowieskiego zakładającego likwidację ZSRR.