De Nederlandse Opstand tegen de Spaanse Habsburgers (1566–1648) maakte de vergelijking met de Bataafse Opstand tegen de Romeinen erg populair, vooral in Holland en Zeeland, waar de Staatsen in de cruciale fase van 1572–1576 met dank aan de gunstige ligging stand wisten te houden en mede doordat Spanje in 1575 bankroet ging met veel muiterijen als gevolg, de Spaanse regeringstroepen met veel moeite Haarlem en Zierikzee veroverden, er niet in slaagden Alkmaar en Leiden in te nemen en Middelburg en ten slotte ook Amsterdam moesten opgeven en bovendien alle zeeslagen verloren. In 1575 werd Leiden voor haar volharding beloond met de stichting van een universiteit, die als Latijnse naam "Academia Lugduno Batava" kreeg, waarmee Leiden werd geassocieerd met Lugdunum Batavorum, terwijl die Romeinse plaats, destijds Brittenburg geheten, een eind verderop lag bij Katwijk en tegenwoordig in zee; Leiden heeft een andere etymologie en een veel jongere geschiedenis.