Niemiecki atak na ZSRR spowodował dostanie się całości terytoriów II RP i Litwy pod kontrolę III Rzeszy, jednak Hitler nie zamierzał wykorzystywać potencjału, jaki stanowić mogła ludność widząca w hitlerowcach wyzwolicieli od terroru Armii Czerwonej i NKWD. Na zajętych obszarach nie tworzono nawet pozorów państwowości mieszkających tam narodów. Ważnym skutkiem wojny między dwoma reżimami totalitarnymi, pozostających do tej pory w ścisłym sojuszu, stało się porozumienie radziecko-brytyjskie, z którego uformowała się w przyszłości koalicja antyhitlerowska. W tych warunkach nadzieję mogła stanowić idea utworzenia II frontu w Europie poprzez aliancki desant na Bałkany i marsz sił sprzymierzonych w kierunku północnym. Po ustaleniach w Teheranie koncepcja ta została jednak odrzucona, na rzecz lądowania w Normandii. W Teheranie zawarto też postanowienia dotyczące przyszłej granicy Polski na linię Curzona, z czego jednak opinia publiczna nie zdawała sobie sprawy. Kolejny okres przyniósł odwrócenie sytuacji na froncie – Armia Czerwona rozpoczęła marsz w kierunku zachodnim. Spowodowało to żywą reakcję Polskiej Państwa Podziemnego, czego wyrazem stała się akcja "Burza". Jednym z jej elementów była przeprowadzona na Wileńszczyźnie operacja Ostra Brama, w wyniku której doszło do zdobycia Wilna przez siły Armii Krajowej z czerwonoarmistami, jednak już 3 dni po akcji NKWD rozpoczęło akcję internowania polskich żołnierzy. Ich dramatyczną sytuację pogarszała obojętność aliantów zachodnich, gdyż zgodnie z ustaleniami tzw. wielkiej trójki Wilno nie miało znaleźć się po wojnie na terytorium Polski.