Kozacy nadwołżańscy (ros. : Волжские казаки) to członkowie wolnych społeczności kozackich, powstałych w XVI wieku wzdłuż Wołgi, na terenie Rosji. Wzięli oni udział w podboju Syberii dokonanym przez Jermaka Timofiejewicza. W XVIII wieku, ze względu na powstające wokół Carycyna (dzisiejszy Wołgograd) fortyfikacje rząd rosyjski powołał do życia Kozackie Wojsko Wołżańskie (Волгское казачье войско), w którego skład weszło około 1050 rodzin, przede wszystkim kozaków dońskich. Centrum administracyjnym była Dubowka położona na północ od Carycyna. Wojsko kozackie w latach 1773-1775 wzięło udział w powstaniu Pugaczowa.