Vào những năm đầu thập niên 1940, nước Nhật đế quốc xâm chiếm Đông Dương, thực dân Pháp chống cự yếu ớt rồi cấu kết với phát xít Nhật cùng chia sẻ quyền thống trị. Nhưng đến ngày 9 tháng 3 năm 1945, để tránh mối họa bị Pháp đâm sau lưng, Nhật tiến hành chiến dịch quân sự đảo chính độc chiếm xứ Đông Dương, xóa bỏ chủ quyền Pháp Vichy trên toàn cõi Đông Dương. Ngay khi đó, Hội nghị Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương họp mở rộng chủ trương thay đổi khẩu hiệu "Đánh đuổi phát xít Nhật – Pháp" trước đây bằng khẩu hiệu "Đánh đuổi phát xít Nhật". Cùng lúc đó, nạn đói Ất Dậu ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ trở nên khủng khiếp, với 2 triệu người thiệt mạng vì nạn đói, cả nội ngoại thành Hà Nội người chết đói nằm la liệt – hậu quả thảm khốc của chính sách bóc lột và gây chiến của Nhật. Phong trào cướp kho thóc, phá nhà giam, cướp vũ khí từ ngoại thành và các vùng phụ cận dội đến. Từ chiến khu Việt Bắc, tin về quân đội Xô viết dần đánh bại phát xít Đức. Còn tại Việt Nam, quân phiệt Nhật sắp ngã gục, cách mạng Việt Nam chuyển sang giai đoạn mới.