Selim I Groźny podbił Armenię, zachodni Kurdystan i północną Mezopotamię, w latach 1516–1517 rozciągnął swą władzę nad Syrią, Libanem, Palestyną i Egiptem. Szczyt potęgi Turcji nastąpił za Sulejmana Wspaniałego, który na przeł. XV i XVI w. zakończył podbój południowo-wschodniej Europy (m.in. 1521 zdobycie Belgradu, 1541 – Budy, podporządkowanie Siedmiogrodu), ponadto opanował Bagdad i Jemen; potężna flota turecka narzuciła zwierzchnictwo Algierowi, Tunisowi i Trypolitanii. Sulejman Wspaniały rozbudował administrację centralną i prowincjonalną oraz związany z tym system lennych posiadłości wojsk (timar), a także system podatkowy, popierał handel i rzemiosło, przyczynił się do rozwoju kultury i sztuki. Po jego śmierci zaczęły się pierwsze oznaki upadku Turcji (m.in. klęska pod Lepanto 1571). Zwycięstwo Jana III Sobieskiego nad oblegającą Wiedeń armią turecką 1683 zapoczątkowało serię klęsk Turcji. W 1699 (na mocy pokoju w Karłowicach) Polska odzyskała część Ukrainy Pawobrzeżnej i Podole (zajęte przez Turcję 1672), Habsburgowie otrzymali prawie całe Węgry, Wenecja – Moreę (Peloponez), Wyspy Egejskie i niektóre twierdze dalmatyńskie, Rosja – Azow i Zaporoże, a 1774 – Krym (traktat w Küczük Kajnardży). Nasiliła się walka wyzwoleńcza podbitych narodów, wybuchały powstania chłopskie i separatystyczne bunty feudałów tureckich. Proces rozkładu państwa osmańskiego był tak znaczny, że mocarstwa europejskie włączyły do swej polityki zagranicznej tzw. sprawę wschodnią jako problem całkowitego rozbioru posiadłości tureckich.