Na de Tweede Wereldoorlog begon een proces van dekolonisatie. In het Atlantisch Handvest was onder Amerikaanse druk opgenomen dat elk volk zelfbeschikkingsrecht heeft, waarbij de Verenigde Staten overigens voorbijgingen aan de segregatie in eigen land. Hoewel de Amerikanen druk uit bleven oefenen, werd het zelfbeschikkingsrecht zoveel mogelijk genegeerd door de Europese koloniale machten, zowel omdat het hun economisch beter uitkwam als omdat er een communistische dreiging zou zijn. Naast de Amerikaanse druk groeide de binnenlandse bewustwording in veel koloniën, die ook zagen dat de moederlanden verzwakt waren door de oorlog. Een en ander leidde geregeld tot zeer gewelddadige onafhankelijkheidsoorlogen, zoals de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog, de Algerijnse Oorlog, de Eerste Indochinese Oorlog en de Vietnamoorlog. De Portugese koloniale oorlog duurde nog langer, doordat de dictator Salazar weigerde om de koloniën op te geven. Het resultaat was een veelal gehaaste, weinig zorgvuldige dekolonisatie, regelmatig gevolgd door neokolonialisme: de voormalige koloniën waren weliswaar officieel onafhankelijk, maar economisch en ook politiek was er door de ongelijke onderhandelingsmacht veelal sprake van "dependencia", onder andere via multinationale ondernemingen. Afbouw van koloniale macht ging vaak gepaard met verwesterlijking.