Omdat het huwelijk van Albrecht en Isabella kinderloos bleef, keerden de Zuidelijke Nederlanden in 1633 terug onder het directe bewind van Filips IV van Spanje en zijn opvolgers. In 1648 werd tussen Spanje en de Verenigde Provinciën de vrede van Westfalen gesloten, waarin Spanje de Verenigde Provinciën erkende als een soevereine vrije staat en waarin de grens werd vastgelegd. Dit vredesverdrag maakte officieel een einde aan de Tachtigjarige Oorlog. De Spaanse Nederlanden, met Brussel als voornaamste stad, kwamen onder druk te staan van het Franse expansionisme onder de Zonnekoning en begonnen economisch en cultureel in te sluimeren. Na de Devolutieoorlog (1667-1668) lieten de Spanjaarden in 1672 het Fort van Monterey bouwen om Brussel te beschermen tegen invallen. De stad had weinig te lijden onder de Frans-Spaanse Oorlog (1683-1684), maar bij een volgende gelegenheid des te meer.