Debiut pokolenia „Współczesności” nie byłby możliwy bez określonych przemian politycznych w państwach bloku komunistycznego. W 1953 zmarł Józef Stalin, rok później zlikwidowano Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego PRL, a w lutym 1956 roku na XX Zjeździe KPZR Chruszczow wygłosił referat "O kulcie jednostki i jego następstwach". W tym samym roku w Moskwie zmarł Bolesław Bierut, a w czerwcu w Poznaniu doszło do protestów robotników. Władysław Gomułka został wybrany I sekretarzem PZPR. W społeczeństwie odżyły nadzieje na demokratyzację życia, a wśród artystów – na wolność tworzenia.