کمپانی هند شرقی به واقع، یک کمپانی خصوصی و متعلق به سهامدارانش بود که گزارش مستقیم را به هیئت مدیره در لندن انتقال می‌داد. اصل کلی در جهت پایه‌گذاری این کمپانی به واسطهٔ انحصاری نمودن تجارت بود که این مهم به گونهٔ فزاینده‌ای با کمک دولت‌های محلی و نیروی نظامی آنها و همین‌طور قوهٔ قضایی شکل گرفت. منفعت حاصله به دلیل دشواری‌های برآورد آن به سختی قابل بررسی بود چرا که کارکنان کمپانی بیشتر عایدات و وجوه دریافتی را به جیب خود منتقل می‌نمودند. دولت اصلی بریتانیا کنترل ناچیزی داشت. افزایش خشم عمومی به واسطهٔ فساد و بی مسئولیتی مقامات کمپانی در کنار ظهور طبقهٔ جدیدی از دورگه‌های انگلیسی - هندی موسوم به نابوب که در مدتی اندک، اعتبار و ثروتی هنگفت اندوختند دست‌مایه‌ای شد در جهت اجرای قانون پیتز ایندیا در سال ۱۷۸۴ که به واسطهٔ آن، دولت بریتانیا برای اولین مرتبه و به‌طور مؤثر کنترل کمپانی هند شرقی را به دست گرفت. سیاست‌های جدیدی برای کارمندان نُخبه و زبدهٔ امپراتوری به مرحلهٔ اجرا گذاشته شد تا کمکی باشد بر تقلیل و کاهش فساد. طبق استانداردهای بریتانیا، صاحب منصبان انگلیسی می‌بایست در بخش‌های جداگانه‌ای زندگی می‌نمودند. نقش کمپانی در هندوستان تا تاریخ ۱۸۵۸ ادامه داشت و پس از شورش‌های ۱۸۵۷ در هند، کمپانی منسوخ گردید. بر پایهٔ اعلامیه ۱۸۵۸ قانون دولت هند، دپارتمان دولتی بریتانیا در هند موسوم به ایندیا آفیس، با تشکیل دولتی انتقالی از کمپانی هند شرقی به دولت بریتانیای ویکتوریا، مسئولیت مستقیم ادارهٔ هندوستان جدید با نام راج بریتانیا را بر عهده گرفت که تا سال ۱۹۴۷ ادامه داشت.