De beslommeringen binnen en buiten het Byzantijnse Rijk gaven Samuel van Bulgarije en zijn broers de kans om verloren territorium te heroveren. Het opnieuw gevangen zetten van tsaar Roman (991) hield hen niet tegen. Na de dood van Roman (997) keerde het tij en focuste Basileios zich op de nieuwe heerser Samuel. Wat volgde was een Byzantijns-Bulgaarse oorlog (997-1014) met als apotheose de Slag bij Kleidion. 15.000 soldaten zouden hierbij gevangengenomen zijn (cijfer wordt betwist), ingedeeld in groepen van 100 man en de ogen uitgestoken. Één man mocht één oog behouden om hen terug naar hun land te leiden. Bij het zien van deze slachting zou Samuel ter plaatse doodgevallen zijn. Zijn opvolgers leverden nog vier jaar tegenstand, maar in 1018 hield het Eerste Bulgaarse Rijk op te bestaan. Terzelfder tijd lijfde hij Servië in en werd het thema Sirmium opgericht.