23 czerwca 1944 roku Armia Czerwona rozpoczęła operację Bagration – ofensywę przeciwko Niemcom na kierunku białoruskim. Już 1 lipca 1 Front Nadbałtycki wszedł na dawne terytorium II Rzeczypospolitej, w ciągu 10 dni zajmując 12 rejonów obwodu wilejskiego. W ciągu kolejnych miesięcy cały obszar Zachodniej Białorusi został ponownie zajęty przez wojska ZSRR. Odtwarzana na nim sowiecka administracja cywilna w większości złożona była z osób niemiejscowego pochodzenia, przede wszystkim z członków partyzantki komunistycznej. Np. w obwodzie grodzieńskim cała kadra administracyjna na szczeblu obwodowym i rejonowym składała się z byłych sowieckich partyzantów. Podobnie było w rejonowych oddziałach milicji, szczególnie w miejscowościach zamieszkanych przez ludność polską, gdzie były one złożone prawie wyłącznie z osób niemiejscowych. Częste były przypadki bezprawnego, brutalnego eksmitowania mieszkańców (zwłaszcza Polaków) z ich mieszkań i domów i zajmowania ich przez pracowników nowej administracji sowieckiej.