De CPN(M) werd in 1994 opgericht en wordt sindsdien geleid door voorzitter Prachanda. Toen de CPN(M) in 1996 van verkiezingsdeelname werd uitgesloten, begon de partij op 13 februari 1996 een "Volksoorlog" tegen koning Birenda en diens regering. Belangrijkste punt van de CPN(M) was het omverwerpen van de monarchie en de oprichting van een volksrepubliek. Zij streven emancipatie van de arme boeren en herverdeling van de landbouwgronden na. De CPN(M) wijst het democratisch bestel af. Tot ongeveer 2000 controleerde de CPN(M) militairen (Volksbevrijdingsleger) in grote delen van het westen van het land (met name het platteland). Sinds het begin van de 20e eeuw lukt het de CPN(M) om steeds meer grip te krijgen op het oosten van het land, met uitzondering van de Kathmandu-vallei (de hoofdstad en omliggende gebieden). Na de moord op koning Birenda in 2001 begon de nieuwe koning Gyanendra met zijn leger een groot offensief. De gevechten tussen de CPN(M) en het regeringsleger werden zeer heftig en eisten duizenden doden aan weerszijden. In april 2002 beheersten de maoïsten een kwart van het land, tijdens de wapenstilstand van januari–augustus 2003 al ruim de helft, terwijl de populariteit van de CPN(M) steeds verder groeide en in de door de CPN(M) veroverde gebieden radicale landhervormingen werden doorgevoerd en volksraden ingesteld. Ondertussen werd het autocratische koningshuis en vooral koning Gyanendra steeds impopulairder en nam de weerstand tegen zijn bewind ook onder de niet-maoïstische bevolking, die naar meer democratie neigde, steeds verder toe.