Το Μονόπυλο βρίσκεται στις πλαγιές του Γράμμου, δίπλα στα σύνορα της Ελλάδας με την Αλβανία. Ο Αλιάκμονας (στις αρχές του - Άνω Αλιάκμονας) περνάει νότια του χωριού. Απέχει 22 χλμ. Δ.-ΒΔ. από το Νεστόριο και 45 Δ.-ΝΔ. από την Καστοριά. Όπως τα υπόλοιπα χωριά της περιοχής συμπεριλαμβάνεται στα "Γραμμοχώρια της Καστοριάς" όπου έγιναν οι πιο σκληρές και αιματηρές μάχες του Εμφυλίου. Υπήρξε οικισμός υλοτόμων και γεωργών που στις αρχές του 1900 και μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο είχε πληθυσμό πάνω από 300 κατοίκους, με δικό του δημοτικό σχολείο, νηπιαγωγείο, παντοπωλεία - καφενεία. Μετά την εκκένωση τον Ιούλιο του 1947 το χωριό άρχισε να εγκαταλείπεται. Μοναδικό κτίσμα από την εποχή εκείνη είναι η πέτρινη εκκλησία της Αγίας Ματρώνας του 1873.