Na de inval van het Duitse leger in België, op 4 augustus 1914, duurde het nog twee maanden voor Merkem actief in de strijd betrokken raakte. Vanaf begin september kwamen echter al vluchtelingen aan in het dorp. In september verschenen ook de eerste Duitsers in Merkem, de zogenaamde Uhlanen, verkenners te paard. De stroom vluchtelingen werd steeds groter en na de val van Antwerpen op 10 oktober 1914 arriveerde een groot aantal Belgische en Franse soldaten in het dorp. De Belgen legden versterkingen aan bij Drie Grachten en de Fransen bezetten Merkem. Op 17 oktober 1914 startten de Belgen, de Fransen en de Engelsen vanuit de IJzerstelling nog een groot offensief, maar ze moesten zich al snel terugtrekken.