16 sierpnia 1938 Komintern rozwiązał Komunistyczną Partię Polski w ZSRR NKWD w okresie „wielkiej czystki” wymordowało większość działaczy, a planowana odbudowa KPP została wstrzymana po pakcie Ribbentrop-Mołotow, w okresie otwartej współpracy ZSRR z III Rzeszą po 23 sierpnia 1939. Niewielkie organizacje komunistyczne lub kierowane przez komunistów zaczęły powstawać na terenie okupacji niemieckiej zimą 1939/40, a centrum ich działalności była Warszawa. Organizacje takie jak Rewolucyjne Rady Robotniczo-Chłopskie „Młot i Sierp” i Stowarzyszenie Przyjaciół ZSRR były nieliczne i nie miały praktycznego znaczenia. 5 stycznia 1942 roku w Warszawie, z inicjatywy Kominternu, przez przybyłych z ZSRR polskich komunistów z tzw. Grupy Inicjatywnej (zrzuconych przez lotnictwo sowieckie na spadochronach 28 grudnia 1941 w okolicach Wiązowny), poprzez połączenie organizacji Związek Walki Wyzwoleńczej (utworzonej we wrześniu 1941) z kilkoma istniejącymi konspiracyjnymi grupami komunistycznymi, została utworzona Polska Partia Robotnicza (PPR).