Op 14 november 1889 pleegden ontevreden officieren onder maarschalk Manuel Deodoro da Fonseca en kolonel Benjamin Constant Botelho de Magalhães een staatsgreep. In de morgen van 15 november diende de Visconde de Ouro Preto zijn ontslag in. Hij was echter in het geheel niet op de hoogte van de republikeinse plannen van de coupplegers en verwachtte uitsluitend de instelling van een militaire dictatuur. Pas in de avond van de 15e november vernam hij dat de intentie van de coupplegers de instelling van de republiek was. Op 16 november 1889 werd de Republiek Brazilië uitgeroepen en werd aan keizer Peter II meegedeeld dat hij, en zijn familie, 48 uur de tijd hadden om het land te verlaten. De Visconde de Ouro Preto was nadien één der voornaamste critici der republiek.