De speculatieve geschiedfilosofie, de 'klassieke' variant dus, zou tot de opkomst van de natuurwetenschappen in de 16e eeuw de theorievorming rond geschiedenis blijven beheersen. Nog in 1822 begon Georg Hegel aan een reeks lezingen over geschiedfilosofie waarin hij de loop van de geschiedenis beschreef in teleologische zin. Door een dialectisch proces van these, antithese en synthese bereikte de menselijke beschaving een steeds hoger niveau. De geschiedenis is een geleidelijke ontwikkeling van menselijke vrijheid. Niet een god, maar "geist", de geest van het volk (dat zich wil verheffen), is hierbij de stuwende kracht van de geschiedenis.