W 1926 roku Kołas rozpoczął prace nad poematem "Na szliachach woli", dotyczącym ciężkich warunków życia w okresie I wojny światowej, ich wpływu na formowanie nastrojów sprzeciwu wśród mas ludowych i w efekcie jednoznacznej postawy wobec bolszewików w okresie rewolucji roku 1917. Nad utworem tym poeta przeprowadził masę rozważań, wkładając w niego wiele pracy tak w latach 30., jak i 50., nie udało mu się jednak go ukończyć. W twórczości Kołasa lat 30. obecne jest również zagadnienie kolektywizacji. Główny bohater jego dość schematycznej powieści "Adszczapieniec" (1930–1931, wydana w 1932) po długich wątpliwościach dochodzi jednak do wniosku o przewadze gospodarki kolektywnej nad indywidualną. Dodatkowo w okresie tym J. Kołas zwrócił się ku dramatycznym wydarzeniom I wojny światowej – w sztuce "Wajna wajnie" (1927–1931, ostatnia redakcja w 1938), powieści "Drhywa" (1933) oraz stworzonej na jej podstawie sztuce "U puszczach Paleśsia" ("1937"). W 1940 rozpoczął prace nad poematem "Rybakowa chata", opowiadającego o życiu białoruskiej ludności, która znalazła się w granicach Polski i jej walce o swe prawa. W tym okresie Kołas oddaje się również sztuce przekładu z języka rosyjskiego, ukraińskiego oraz polskiego. Wśród dokonanych przez niego ówcześnie przekładów znajduje się "Połtawa" Puszkina, utwory Lermontowa, Mickiewicza, Szewczenki, Tyczyny i innych.