Podczas konfederacji barskiej Cyganie porywają chłopskie dzieci, które po kilkunastu lata wracają z taborem do rodzinnej wsi. Utwór ukazuje perypetie miłosne Chichy (Zosi), uważającej się za Cygankę, oraz Stacha, syna wójta. Kniaźnin oddał w utworze realia życia Cyganów. Proceder porywania dzieci potraktował pobłażliwie. Cyganie w utworze jawią się jako „dzieci natury”, żyjące swobodnie i niepoddające się narzucanym normom cywilizacyjnym.