Η εν λόγω πόλη ιδρύθηκε από τον Μεγάλο Αλέξανδρο το 331 π.Χ. -κατά τον Ρωμαίο ιστορικό Πλίνιο (VI 16.41)- μετά τη νικηφόρα έκβαση της μάχης των Γαυγαμήλων. Ο Έλληνας στρατηλάτης ονόμασε το πλησιέστερο προς την πόλη Άρβηλα (σημ. Arbil του Ιράκ) όρος "Νικατόριον", σε ανάμνηση της νίκης του (Στράβων, ΧΧΙ) και στην συνέχεια καταδίωξε τον Δαρείο, καταλαμβάνοντας την πόλη Άρβηλα. Από μαρτυρίες δύο βυζαντινών χρονογράφων του Θεοφάνους και του Θεοφυλάκτου αντλεί κανείς περισσότερες πληροφορίες για την ασσυριακή Αλεξάνδρεια. Ο μεν πρώτος αναφέρεται σε περιοχή ονόματι "Αλεξανδρίνη". Ο Θεοφάνης όμως είναι πιο λεπτομερής: Σε αναφορές που έκανε για τους πολέμους του αυτοκράτορος Μαυρικίου κατά των Σασσανιδών Περσών, στην περιοχή της βορείου Μεσοποταμίας, έγραφε για το χωριό "Αλεξανδριάνοι". Ο ερευνητής Rawlinson, βασιζόμενος στις παραδόσεις των ιθαγενών, περιγράφει ότι ο λόφος των Αρβήλων είχε αναχωσθεί από τον Μακεδόνα στρατηλάτη. Πολύ πιθανόν να μετονόμασε τα ίδια τα Άρβηλα σε Αλεξάνδρεια, μεταφέροντας εκεί Μακεδόνες αποίκους.