Op 25 september 1913 werd de destijds zo genoemde Nieuwe Synagoge plechtig in gebruik genomen. Het gebouw bleef slechts 25 jaar het culturele en sociale centrum van de circa 4.500 leden tellende Essense Joodse gemeenschap. In de Kristallnacht, de nacht van 9 op 10 november 1938, werd het gebouw door plundering zwaar beschadigd, maar het exterieur bleef nagenoeg intact. Wegens de massieve bouw van staalbeton konden de nationaal-socialisten het gebouw niet volgens plan afbreken, het gebouw opblazen behoorde wegens de omliggende huizen niet tot de mogelijkheden. Hoewel de stad in de oorlog zwaar gebombardeerd werd, overleefde de synagoge de Tweede Wereldoorlog vrijwel zonder aanvullende schade.