W okupowanej przez Niemców Polsce kompetencje do nadawania Krzyża Zasługi z Mieczami przysługiwały Komendzie Głównej Armii Krajowej. Po raz pierwszy odznaczono nim 30 grudnia 1942 pracowników &lt;a href="Polska%20Wytw%C3%B3rnia%20Papier%C3%B3w%20Warto%C5%9Bciowych%23Lata%20okupacji"&gt;PWB/17&lt;/a&gt; "w związku z zakończeniem prac związanych z produkcją banknotów". Przyznawany był bojownikom AK (w tym organizacji scalonych takich jak OW PPS, SOB i NOW) zarówno za pracę konspiracyjną jak i walkę zbrojną o odzyskanie niepodległości. Nadawany był także bojownikom niektórych niescalonych z AK organizacjami min. Batalionów Chłopskich, Polskiej Armii Ludowej i Narodowych Siły Zbrojnych (do czasu ustanowienia Krzyża Narodowego Czynu Zbrojnego).