2. Творы пярэдадня і часу паўстання 1863 года. "Гутарка старога дзеда" лічыцца ананімным творам, але некаторыя прыпісваюць яго Вінцэсю Каратынскаму (паводле сведчанняў успамінаў ягонага сына Бруна). Асноўная ідэя твора змяшчаецца ў наступных радках: