Een tweede cruciale gebeurtenis in de onafhankelijkheidsstrijd met de Spanjaarden was de val van Antwerpen in 1585, tot op dat moment de belangrijkste handelsplaats van de Lage Landen. Deze nederlaag was de aanzet tot een verschuiving van de maritieme welvaart van het zuiden naar de provincies Zeeland en Holland. Daarenboven leidde deze nederlaag tegen de Spanjaarden tot een migratie van duizenden veelal ontwikkelde burgers naar het noorden, mede ook vanwege de onderdrukking van de reformatie. De vluchtelingen brachten industriële en wetenschappelijke kennis met zich mee, die onder meer tot uitdrukking kwam in de latere bloei van de lakenindustrie in steden als Haarlem en Leiden en in de boekdrukkunst, zeevaartkunde en cartografie. Daarnaast vond er een verschuiving plaats op het gebied van de beeldende kunsten. Volgens kunsthistoricus Jan Briels vertrokken rond de eeuwwisseling zeker bijna honderd kunstschilders van zuidelijke herkomst naar de provincies Zeeland en Holland. Met hen verhuisde niet alleen het aanzien van de kunst, maar ook diverse technieken en een aantal genres die later als typisch voor de schilderkunst in de Gouden Eeuw zouden worden beschouwd.