Próbę radykalnej reformy Rzeczypospolitej podjęto za czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego. W 1772 doszło do jego I rozbioru, dokonanego przez Rosję, Prusy i Austrię. W latach 1788–1792 obradował Sejm Czteroletni, który w 1791 uchwalił Konstytucję 3 Maja. Reforma nie powiodła się i konstytucja została odwołana po wojnie z Rosją. Od 1792 roku Rzeczpospolita była formalnie protektoratem Imperium Rosyjskiego. Insurekcja kościuszkowska była ostatnią demonstracją siły obozu reformatorow przed ostateczną likwidacją państwa po upadku powstania. Kres Rzeczypospolitej położyły zawarte między Rosją, Prusami i Austrią traktaty III rozbioru (1795) i abdykacja Stanisława Augusta Poniatowskiego.