Natomiast w 1794 roku; miała miejsce „Burza Chełmska”, ponieważ ziemia chełmska,(jako pierwsza po ziemi krakowskiej), przystąpiła do Insurekcji Kościuszkowskiej, co zostało zatwierdzone uchwałą na Zjeździe Szlachty i Duchowieństwa w Chełmie pod przewodnictwem biskupa unickiego Porfiriusza Skarbka Ważyńskiego 6 kwietnia 1794 r., który został wybrany 16 kwietnia Naczelnikiem Komisji Porządkowej – terenowej władzy powstańczej. Potem między Opalinem a Huszczą, miejscowościami leżącymi po drugiej stronie Bugu, doszło do pierwszego zbrojnego starcia z Rosjanami. Dowodzący polskim oddziałem płk Grochowski odniósł zwycięstwo w tej walce. Ten epizod „Burzy Chełmskiej” jednak został zakończony bitwą pod Chełmem 8 czerwca 1794 r., w której rosyjskie oddziały pod wodzą gen. Ottona Wilhelma Derfeldena w liczbie ponad 16 tys. wojska uderzały z dwóch stron na Chełm. Od strony Dubienki ruszyły oddziały pod wodzą gen. Waleriana Zubowa (3,8 tys.)i gen. Borysa Lassego (5,6 tys.). Natomiast od strony Dorohuska – oddziały pod dowództwem gen. Piotra Zagriażskiego ( 5,6 tys.). Oddziały powstańcze, o połowę mniejsze od rosyjskich, pod dowództwem gen. Józefa Zajączka broniły miasta. Od strony Borku i Strupina oddział gen. Kajetana Ożarowskiego i dywizja gen. Filipa Haumana (ok. 3 tys. wojska razem z pospolitym ruszeniem) i od strony Góry Kredowej oddziały Michała Chomentowskiego. Po 7 godzinach walk obrońcy Chełma ponieśli klęskę. Po stronie polskiej zginęło lub zaginęło około pół tysiąca powstańców a po stronie rosyjskiej też były podobne straty, choć niektórzy podają dane o połowę mniejsze. Zginął wtedy (na stokach, nie istniejącej już Góry Kredowej) ppłk Michał Chomentowski – dowódca chełmskich kosynierów. Pułk Działyńskich zachował się dzielnie. Pospolite ruszenie, pikinierzy i kosynierzy rozbiegli się w panice przed korpusem świeżo przybyłym z Rosji dowodzonym przez Ottona Wilhelma Derfeldena