Tijdens de Verlichting ontstond het idee dat de eigen tijd superieur was aan het verleden. Leibniz stelde zelfs dat de bestaande wereld de beste van alle mogelijke werelden was. De aardbeving van Lissabon in 1755 temperde dit geloof weliswaar, maar het vooruitgangsgeloof heeft grote invloed gehad op de historiografie, maar ook op onder meer de culturele antropologie en de sociologie. In de negentiende eeuw ontstond in de antropologie het idee dat er sprake was van een unilineaire evolutie van de samenleving. Buiten Europa observeerden antropologen samenlevingen die als primitief werden beschouwd, terwijl uit de archeologie bleek dat er zoiets als een prehistorie had bestaan. Met behulp van de vergelijkende methode werd duidelijk dat primitieve samenlevingen zich ontwikkelen tot complexe, zoals in het superieur geachte Europa. In de historiografie wordt deze teleologische benadering wel presentisme genoemd. maakte hiertegen bezwaar vanuit de wetenschapsgeschiedenis.