Andrzej Wajda stał się ponownie obiektem silnej krytyki za sprawą filmu "Popioły" na podstawie powieści "Popioły" Stefana Żeromskiego. Tematem dzieła są losy polskich szwoleżerów u boku Napoleona Bonaparte. W "Popiołach" główną rolę Rafała Olbromskiego zagrał Daniel Olbrychski, który stał się jednym z wieloletnich współpracowników reżysera; inne kluczowe postacie zagrali Bogusław Kierc, Piotr Wysocki, Pola Raksa i Beata Tyszkiewicz. Film mimo niedoskonałości ról drugoplanowych odegrał ważną rolę w dekonstrukcji mitu bohaterskich żołnierzy polskich; przedstawiono ich – zwłaszcza poprzez przypomnienie ich udziału w tłumieniu powstania niewolników na San Domingo oraz wizję rzezi ludności hiszpańskiej po szarży na Somosierrę jako okrutników, a zarazem ofiary polityki napoleońskiej. W 1967 roku Andrzej Wajda zrealizował za granicą obraz "Bramy raju" na podstawie powieści Jerzego Andrzejewskiego "Bramy raju", której tematem była krucjata dziecięca. "Bramy raju", wyprodukowane w Wielkiej Brytanii i Jugosławii, poniosły klęskę artystyczną, stając się zarazem największym osobistym niepowodzeniem reżysera.