Ruina gospodarki rosyjskiej, brak żywności w miastach i grożąca klęska głodu wywołana zerwaniem więzi gospodarczych wsi z miastem (w konsekwencji polityki konfiskat zboża prowadzonych przez bolszewików i pozbawienia pieniądza jakiejkolwiek wartości wymiennej) były przyczyną fali masowego sprzeciwu społecznego wobec władzy bolszewików. Zakończenie wojny domowej po ostatecznym pokonaniu na Krymie Białej Armii gen. Piotra Wrangla (listopad 1920) i zawieszenie broni w wojnie polsko-bolszewickiej odbierały bolszewikom uzasadnienie dyktatury politycznej i gospodarczej, wprowadzonych w 1917-1918 roku pod pretekstem konieczności walki z kontrrewolucją i obcą interwencją. Masowy sprzeciw społeczny wobec rządów bolszewików przejawił się w powstaniu chłopskim w guberni tambowskiej, fali strajków robotniczych w Piotrogrodzie w lutym 1921, a kulminację znalazł w powstaniu marynarzy i żołnierzy Floty Bałtyckiej, które wybuchło w Kronsztadzie 1 marca 1921. Protestujący wysuwali postulaty polityczne – likwidacji dyktatury bolszewickiej i powrotu do demokracji w ramach rad robotniczych i chłopskich, w tym swobody działania dla niebolszewickich partii socjalistycznych (eserowców i mienszewików).