Według najbardziej rozpowszechnionej teorii miał go użyć po raz pierwszy jeden z przywódców rebeliantów generał Mola. W przemówieniu radiowym stwierdził on podobno, że gdy 4 kolumny wojsk Nacjonalistów posuwają się na Madryt, to piąta kolumna czeka w mieście na sygnał do powstania. Wersję taką ogłosiła 3 października 1936 roku w komunistycznym dzienniku "Mundo Obrero" partyjna propagandzistka, Dolores Ibarruri, wtedy też określenie „piąta kolumna” pojawiło się publicznie po raz pierwszy. Natychmiast podjęła je cała prasa republikańska, a za nią również media zagraniczne. Domniemane przemówienie Moli nigdy nie zostało zidentyfikowane przez historyków.