من هي شميما بيغوم وماذا تفعل؟ شاميما بيغوم من بيثنال غرين شرقي لندن غاردت بريطانيا عام 2015 في عنفوان قوة التنظيم الدولة الإسلامية في سوريا والعراق. وكانت شاميما واثنتان من صديقاتها وهما أميرة عباسي وخديجة سلطانة غادرن لندن من مطار غاتويك إلى تركيا بعد الكذب على أولياء أمورهن بشأن خططهن، بينما سعين للانضمام لصديقة رابعة وهي شارمينا بيغوم التي غادرت عام 2014. تدابير جديدة لحماية طلبة المدارس في بريطانيا من التشدد "معارك شرسة" لطرد تنظيم الدولة الإسلامية من آخر معاقله شرقي سوريا وقد قام المهربون الذين يعملون لحساب التنظيم بنقلهن عبر الحدود إلى المناطق التي يسيطر عليها مقاتلو التنظيم في سوريا وهناك تزوجن بالمقاتلين الأجانب الذين تدفقوا على التنظيم من كل أنحاء العالم. كان هدف التنظيم تربية جيل جديد من الأطفال الموالين لدولة الخلافة المزعومة وإغراء الشابات كان المفتاح الرئيسي في هذه الخطة. ومثل غيرها من الشابات البريطانيات عاشت شاميما في البداية في بيت مع أخريات حيث خضعن للمزيد من الدروس الأيديولوجية لحين العثور على العريس المناسب. وقد قتلت خديجة سلطانة بعد ذلك بعامين في غارة جوية على الرقة، بحسب تقارير إعلامية. كما أفادت التقارير أن زوج شاميما هو يوغو ريدجيك وهو هولندي انجليزي تحول للإسلام وكانت قد قالت في حديثها مع صحيفة التايمز إن طفليهما الأول والثاني توفيا جراء سوء التغذية وقلة الأدوية. ومع تصاعد الغارات الجوية على الرقة وانكماش المساحة التي يسيطر عليها التنظيم هرب الزوجان إلى آخر معاقل التنظيم قبل أن تنتقل شاميما إلى مخيم للاجئين وهي حامل بطفلها الثالث. ما مدى تطرفها؟ عندما هربت شاميما وصديقتاها إلى سوريا كان الأهل وأجهزة الأمن البريطانية يأملون في أن تعود الفتيات إلى رشدهن ويحاولن العودة. كما كانت أجهزة الأمن في لندن تخشى من تحول الفتيات إلى أدوات دعائية في يد تنظيم الدولة. يبدو من لهجة شاميما مع صحيفة التايمز أنها غير نادمة فعندما وصفت رؤيتها لرأس مقاتل معادي للتنظيم مقطوعة لم تبد منزعجة ووصفته بأنه "عدو الإسلام". هل يمكنها العودة لبريطانيا؟ على المدى القصير الإجابة هي لا، إذ لا يوجد طاقم قنصلي بريطاني في سوريا للمساعدة ولن يأمر المسؤولون القوات بالمخاطرة بحياتهم لمساعدة شخص انضم لتنظيم إرهابي محظور. ولكن على افتراض أنها خرجت من مخيم اللاجئين وعبرت الحدود لتركيا، هل يمكنها أن تستقل الطائرة لبريطانيا؟ حكاية مغربية غادرت لاستعادة أحفادها من تنظيم الدولة الإجابة أيضا لا، إذ ليس بحوزتها أي مستندات سفر حيث أن المنضمين للتنظيم كانوا يجبرون على تسليم جوازات سفرهم وفي الواقع أن بعضهم أحرقها كدليل على ولائه للتنظيم. ولدى وزارة الداخلية البريطانية سلطة إلغاء جوازات السفر للحيلولة دون تنقل الناس بحرية وهذا تكتيك معروف لمنع المقاتلين من عبور الحدود، كما أن لبريطانيا سلطة تجريد شاميما من الجنسية وهذا الأمر مستبعد لأنها ليست مقاتلة. ولو وصلت إلى مكان آمن فإنه بوسع المسؤولين الأمنيين التحكم مؤقتا في مسألة عودتها من خلال أمر الاستبعاد المؤقت وهو إجراء قانوني استخدم 9 مرات في عام 2017. وهذا الإجراء القانوني يمنع عودة مواطن بريطاني حتى يوافق على رضوخه للتحقيق والمراقبة وإذا تطلب الأمر الخضوع لما يلزم للتخلص من "تطرفه". وماذا عن سنها؟ من الناحية القانونية فإن شاميما كانت طفلة عندما انضمت للتنظيم فإذا كانت دون الثامنة عشر فإن الحكومة البريطانية عليها واجب الأخذ "بمصلحتها" في الاعتبار لدى النظر في الخطوة المقبلة. ولكنها تبدو الآن بالغة وغير نادمة وإذا كانت تريد العودة فعليها تحمل تبعات أعمالها ومواجهة محاكمة محتملة حتى لو كانت قصتها عن زواج وإساءة معاملة. وتقول شاميما إنها في الشهر التاسع من الحمل وانها لو وضعت بسلام فإنها تريد العودة لبريطانيا وهذه قضية مختلفة قليلا وأكثر تعقيدا. فإذا كانت شاميما مازالت بريطانية فإن طفلها سيكون كذلك وذلك سيتطلب الأخذ في الاعتبار مصلحة الطفل. ولا يعني ذلك إرسال قوات لإخراجها من هناك، ولكن سيكون على الخدمات الاجتماعية النظر في مسألة عودة أم وطفل لو كانت لديهما القدرة على العودة. ووفقا للإحصائيات فإنه ومنذ عام 2015 تم منع نحو 100 طفل في انجلترا وويلز من نقلهم لمناطق الصراع في سوريا والعراق، وقد تطلب ذلك إجراءات قانونية من بينها نقل رعايتهم لأسر أخرى، وقد قدمت أدلة في بعض القضايا على تعرض الأطفال لغسيل دماغ من الآباء لذلك فإن مسألة طفل شاميما معقدة. هل تحاكم شميما بيغوم؟ هل حقا هزم تنظيم الدولة الإسلامية؟ من الصالح العام الإقدام على خطوة كهذه ،وكذلك هناك سابقة بهذا الشأن. فهناك تارينا شاكيل من بورتون آبون ترينت، وهي أيضا عروس جهادية خرجت من منطقة النزاع، ولدى عودتها لبريطانيا سجنت لعضويتها بجماعة إرهابية وهذه هي نوعية المحاكمة التي قد تواجهها شاميما في حالة عودتها. ولكن إذا عادت بيغوم إلى بريطانيا فإنها ستخضع لتحقيقات دقيقة كما ستخضع لبرنامج إعادة تأهيل لتخليصها من الافكار المتطرفة من خلال مجموعة من الخبراء المدربين وهذا عمل صعب ولا ينجح عادة. ولكن هؤلاء الخبراء هم فقط من بوسعهم تحديد ما إذا كان بوسع شاميما بيغوم العودة للحياة الطبيعية أم لا.

Шамима Бегам Сириядагы качкындар лагеринде төрөдү. Ал Британияга кайтып келгиси келет Жакында эле 19 жаштагы кыз Сириянын түндүгүндөгү качкындар лагеринен Британияга кайткысы келээрин айткан болчу. Өз ыктыяры менен экстремисттерге кошулган Шамиманын окуясы Британияда кызуу талкууга түрткү болду. Шамима Бегумдун Бангладеш жараны экенин эске алып, өкмөт аны британ жарандыгынан ажыратты. Бегумдун үй-бүлөлүк адвокаты Тасним Акунджи өкмөттүн чечимин жокко чыгаруу үчүн бардык мыйзамдуу чараларды колдонорун айтып жатат. "Эч өкүнбөйм" Өздөрүн "Ислам мамлекети" деп атаган топ он миңдеген адамдын өмүрүн кыйды. Бир учурда халифат жарыялаган топ азыр чакан кыштакты көзөмөлдөп, курчоодо калды. Британиядагы жайбаракат турмушун чанып, Сириядагы экстремисттерге кошулуп, жакын курбусунан, эки баласынан айрылганына карабастан Шамима экстремисттерге кошулганына өкүнбөйт. 15 жаштагы Шамима Бегум жана Амира Аббаси, 16 жаштагы Кадиза Султана Лондондон учуп кетишкен The Times басылмасынын суроолоруна жооп берип жатып, Шамима экстремисттерге кошулганына "эч өкүнбөйм" деп айтты. "Коррупция жана мыкаачылык көп болду. Алар жеңишке татыктуу эмес", -деди Шамима Бегум. Шамима он миңдеген кишилердин тагдыры тууралуу эч үн каткан жок. Жаш кыз аларды ойлобосо деле керек. Британиянын коопсуздук бонча министри Би-Би-Сиге берген маегинде Шамима сыяктуу мурдагы жихадчыларды издеп, өлкөгө алып келүү боюнча аракеттер болбойт деп айтты. "Мен британиялыктардын коопсуздугуна коркунуч жаратып, мурдагы террордук мамлекеттин өкүлдөрүн издеп, артка алып келбейм. Өкмөт так айткан - мындай кадамдардын оор кесепети болот",-деди Британиянын коопсуздук боюнча министри Бен Уоллас. 19-февралда ITV News каналы Ички иштер министрлиги Шамиманын энесине жөнөткөн катты жарыялады. Анда ИИМ Шамиманын британ жарандыгын жокко чыгарганы, бирок ал сотко арызданса болоору айтылган. Сот Шамиманын жарандыгын артка кайтарып берсе, ал Британияга кайтып келген күнү жоопко тартылат. Талдоочулар жихадчылардын мурдагы жубайлары абакка кесилген учурлар көп болгонун айтышууда. Алардын көбү "террордук топту" колдогону үчүн түрмөгө камалган. Багуз кыштагынан качып чыккан аялдар менен балдар Мекенине кайткан "ИМ" согушкерлери жана алардын жубайлары Радикализация боюнча Эл аралык борбордун айтымында (ICSR), 2013-жылдын апрелинен 2018-жылдын июнь айына чейин сексен өлкөдөн 41,490 киши Сирия менен Ирактагы экстремисттерге кошулган. Аталган уюм расмий маалыматтарга таянып иликтөө жүргүзгөн. Өздөрүн "Ислам мамлекети" деп атаган топко кошулгандардын үчтөн бири эркектер, 13 пайызы аялдар. Экстремисттик аракеттерге байланышы бар делген балдар 12 пайызды түздү. Андан тышкары 730 бала Сирия же Иракта төрөлгөн. Эң көп киши Жакынкы Чыгыш менен Түндүк Африкадан экстремисттерге кошулган (18,852). Борбордун маалыматына ылайык, Батыш Европадан 5,904 киши барды. Кыргызстандын Улуттук коопсуздук кызматы өткөн жылы 850 кыргызстандык Сириядагы согуштук аракеттер үчүн барганын, анын 150 согушта каза тапканын жарыялаган. "ИМ" тобуна кошулган кыргызстандыктардын 140 чукулу аялдар экени да айтылган. Алардын көбү балдарын ээрчите кеткен же Сирияда балалуу болушкан. "Сирияга кеткендердин басымдуу бөлүгү 18-30 жашка чейинки адамдар. Бул катмар кандайдыр бир үгүткө бат алданат. Биринчи кезекте, алардын диний сабаттуулугун текшерип көрүп эле, үгүттөп башташат. Бул коомдук сайттар аркылуу дагы жүрүп келген. Эң негизги маселе - бул диний сабаттуулук. Социалдык көйгөлөр дагы бар. Кээси акча табууну көздөп барышат",-деген эле УКМКнын атайын өкүлү Рахат Сулайманов. Канча согушкер кайтып келди? "ИМ" тобуна кошулгандар эки толкун менен кайтып келишкен: 2014-жылдын июнь айында экстремисттер "халифат" жарыялаганга чейин жана 2015-жылы аскердик аракеттер күчөгөндөн кийин. Чет өлкөлүктөрдүн көбү согуш учурунда өлтүрүлүп же камакка алынган. Батыш Европага 1765 жаран кайтып келгенин Радикализация боюнча эл аралык борбор билдирди. Европа парламенти жүргүзгөн изилдөөгө ылайык, Британияга эң көп сандагы согушкерлер кайтып келген. Европа мамлекеттери криминалдык иликтөө жүргүзүп, согушкерлерди жоопко тартат. Түрмөдөгүлөрдү коомго аралаштыруу, радикалдуу идеяларынан баш тарттыруу үчүн атайын программалар түзүлгөн. Азырынча алар канчалык натыйжалуу болуп жатканын айтуу кыйын. Андан тышкары согушкерлердин кыймыл-аракетин чектөө, жарандыгын алып салуу сыяктуу чаралар да каралган. Европа парламенти ар бир согушкердин балдарынын тагдыры өз алдынча каралып жатканын билдирүүдө. Бул балдардын көбү Ирак менен Сирияда 2012-жылдан кийин төрөлгөн. (AT)


باعت فولكسفاغون 5,04 مليون سيارة في الفترة بين كانون الثاني / يناير وحزيران / يونيو فقد باعت فولكسفاغن 5,04 مليون سيارة في الفترة بين كانون الثاني / يناير وحزيران / يونيو، فيما باعت تويوتا 5,02 مليون سيارة. وقالت الشركة اليابانية يوم الثلاثاء إن مبيعاتها انخفضت بنسبة 1,5 بالمئة مقارنة بالعام الماضي بسبب ضعف النمو في الأسواق الصاعدة. وكان هدف التفوق على تويوتا نصب عيني فولكسفاغن منذ مدة طويلة، وبالفعل تمكنت من تحقيق هذا الهدف قبل الموعد الذي عينته لنفسها وهو عام 2018. ومن المقرر أن تعلن تويوتا عن نتائجها للنصف الأول من العام الحالي في الاسبوع المقبل، فيما ستنشر فولكسفاغن ارقامها للفترة ذاتها يوم غد الاربعاء. مواضيع قد تهمك نهاية وقال ستيفان براتزيل، مدير مركز ادارة صناعة السيارات الالماني "تمكنت فولكسفاغن من اقتناص تاج المبيعات تحت ظروف صعبة شهدت تراجع اسواق السيارات الرئيسية في العالم، وعليها التعامل مع تباطؤ السوق الصينية اذا كانت تريد ان تحتفظ بالمركز الأول." وكانت المبيعات الكبيرة في الصين قد عزز اداء فولكسفاغن، إذ تمثل السوق الصينية ثلث مبيعاتها العالمية. وتقول الشركة الالمانية، التي تمتلك ايضا علامتي آودي وبورشه، إنها تهدف هذا العام الى تجاوز "بشكل جزئي" المبيعات التي حققتها عام 2014 والتي بلغت 10,1 مليون سيارة. أما تويوتا التي باعت في العام الماضي 10,23 مليون سيارة، فتقول إنها تتوقع تتراجع مبيعاتها هذا العام الى 10,15 مليون سيارة. وكانت جنرال موتورز الامريكية قد احتكرت تاج مبيعات السيارات لاكثر من 7 عقود قبل ان تزيحها تويوتا عن عرشها في عام 2008.

Toyota компаниясынын расмий эсебине ылайык, 2016-жылы 10 млн 175 миң унаа сатылды. Бул өткөн 2015-жылга караганда 0,2% көп. Бул сандардын ичине Toyota үлгүсүндөгү унаалар эле эмес, компанияга таандык Hino Motors оор жүк тарткан унаасы, Daihatsu жана Lexus дагы бар. Volkswagen өзүнүн отчетунда, 2016-жылы унааларды сатуу 3,8% көбөйүп, 10 млн 310 миң унаасын саткан. Бул аркылуу компания дүйнөлүк лидерликти багындырды. Volkswagen дүйнөдө абдан популярдуу болгон Audi, Bentley, Bugatti жана Lamborghini, Skoda, Seat жана башка бир нече үлгүдөгү унааларды чыгарып келүүдө. Toyota 2008-жылы сатылган унаалардын саны боюнча көптөгөн жылдар лидерликти бербей келе жаткан америкалык General Motors компаниясын кууп жеткен. Ошондон тарта Toyota лидерликти көп жылдар кармады. 2011-жылы гана ордун GM компаниясына алдырган. Албетте бул учур өлкөдөгү катуу зилзала, цунами болгон кырдаалга туш келген. Өткөн жылы Toyota компаниясынын чет жактагы эң ири базарларында сатылган унааларынын саны кыскарды. Анын ичинде АКШда деп белгилейт Блумберг. Ал эми германиялык VW болсо тескерисинче, Кытайда кардарларын көбөйттү. Рейтер маалыматына караганда Toyota компаниясынын аткаруучу директору Акио Тоёда жакынкы күндөрдө өлкөнүн премьер-министри Синдзо Абэ менен жолугушат. Абэ февраль айында Вашингтонго расмий иш сапары менен келиши күтүлүп жатат. Абэ менен Трамп маалыматтарга караганда, эки өлкө ортосундагы соода алакалары боюнча сүйлөшүшү мүмкүн.


أسرة تعاني من الهواء الملوث في مدينة دلهي الهندية ويعتقد الباحثون أن التأثير السلبي يزداد مع التقدم في العمر، ويكون التأثير أسوأ في الرجال الأقل تعليما. وعلى مدى أربع سنوات، رصدت الدراسة الأمريكية الصينية المهارات الحسابية والكلامية لنحو 20 ألف شخص في الصين. ويعتقد الباحثون أن النتائج مهمة على المستوى العالمي أيضا، إذ أن أكثر من 80 بالمئة من سكان المدن في العالم يستنشقون مستويات غير آمنة من الهواء الملوث. واستندت الدراسة،التي أجراها باحثون في جامعة بيكنغ الصينية وجامعة يال الأمريكية، إلى قياسات ثاني أكسيد الكبريت وثاني أكسيد النيتروجين والجسيمات التي يقل قطرها عن 10 ميكرومتر في الأماكن التي يعيش بها المشاركون في الدراسة. ولم تشر الدراسة إلى النسبة التي يساهم بها كل من هذه الملوثات الثلاثة في هذه الأضرار. ولم تتضمن الدراسة أول أكسيد الكربون والأوزون والجسيمات الأكبر حجما. ويتسبب تلوث الهواء، الذي يوصف بأنه "قاتل غير مرئي"، في نحو سبعة ملايين حالة وفاة مبكرة سنوياً في جميع أنحاء العالم، وفقاً لمنظمة الصحة العالمية. وقالت الدراسة التي نشرت في دورية الأكاديمية الوطنية للعلوم: "نحن نقدم دليلا على أن تأثير تلوث الهواء على الاختبارات الكلامية يصبح أكثر وضوحا مع تقدم الناس في العمر، خاصة بالنسبة للرجال والأقل تعليما." وتشير الدراسة إلى أن التلوث يزيد أيضا من مخاطر الأمراض التنكسية مثل مرض الزهايمر وأشكال أخرى من الخرف. وقال شى تشن، أحد معدي الدراسة ومن كلية ييل للصحة العامة، لصحيفة الغارديان إن التعرض لمستويات عالية من الهواء الملوث "يمكن أن يقلل مستوى إدراك أي شخص لمدة عام، وهو أمر جديد جداً." ووجدت دراسات سابقة أن تلوث الهواء له تأثير سلبي على القدرات الإدراكية لدى الطلاب. وفي هذه الدراسة، أجرى الباحثون اختبارات لأشخاص من الجنسين في عمر 10 سنوات أو أكثر خلال الفترة بين عامي 2010 و2014، من خلال طرح 24 سؤالًا موحداً في الرياضيات و34 سؤالًا للتعرف على كلمات. وظائف في الهواء الطلق ويُعتقد أن العديد من الملوثات تؤثر مباشرة على كيمياء المخ بطرق مختلفة - فعلى سبيل المثال يمكن للجسيمات أن تحمل السموم عبر ممرات صغيرة وتنقلها مباشرة إلى الدماغ. ويمكن لبعض الملوثات أيضا أن يكون لها تأثير نفسي، ما يزيد مخاطر الإصابة بالاكتئاب. ويعود أحد الأسباب ،التي تجعل الباحثين يشيرون إلى أن كبار السن من الرجال الذين لديهم قدر أقل من التعليم هم الأكثر تضررا من التعرض المزمن لتلوث الهواء، إلى أن هؤلاء الأشخاص غالبا ما يعملون في وظائف في الهواء الطلق. وخلصت الدراسة إلى أن "النتائج التي توصلنا إليها بشأن التأثير المدمر لتلوث الهواء على الإدراك، وخاصة على المخ في سن الشيخوخة، تشير إلى أن التأثير غير المباشر على الرعاية الاجتماعية قد يكون أكبر بكثير مما كان يعتقد من قبل." تلوث الهواء في أندونيسيا وتشير الدراسة إلى أنه على الرغم من أن نتائج الدراسة خاصة بالصين، إلا أنها يمكن أن تلقي الضوء على الدول النامية الأخرى التي تعاني من ارتفاع معدلات التلوث. علماء يرصدون تلوث الأوزون بتقنية "استنشاق الهواء" عربات الأطفال تُعرض الرُضع للهواء الملوث بالمعادن السامة ويشير مؤلفو الدراسة إلى الـ 98 في المئة من المدن التي يوجد بها أكثر من 100 ألف شخص في البلدان منخفضة ومتوسطة الدخل والتي تفشل في تلبية إرشادات منظمة الصحة العالمية الخاصة بجودة الهواء.

Индиянын 14 шаары дүйнөдөгү абасы эң кир деп таанылган 20 калаанын катарына кирет Окумуштуулар булганыч аба өзгөчө улгайган адамдарга терс таасир этээрин аныктады. АКШ менен кытайлык окумуштуулар төрт жыл бою Кытайдагы 20 миң адамдын математика жана сүйлөө жөндөмүнө байкоо жүргүзүшкөн. Алардын маалыматына таянсак, бул изилдөө Кытайда жүргүзүлгөнү менен, башка аймактарда дагы актуалдуу. Изилдөөчүлөрдүн айтымында, учурда дүйнөдөгү шаар тургундарынын 80 пайызы зыяндуу заттар менен дем алып жатат. Бул изилдөө Кытайда жүргүзүлгөнү менен, башка аймактарда дагы актуалдуу Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун маалыматына ылайык, көрүнбөгөн "киши өлтүргүч" деген атка конгон булганган аба жылына жети миллион адамдын өмүрүн алат. Буга чейин булганыч аба альцгеймер жана деменцияга (алжып калуу) алып келээри аныкталган. Окумуштуулардын бири Си Чен "көп жылдар бою булганыч аба менен дем алуу бир жылдык билим алууну кемитип койгонгонго барабар" деп айтты. Бул изилдөөдө окумуштуулар 2010-2014-жылдары он жаштан өйдө кишилерге 24 математикага жана 34 когнитивдик ой жүгүртүүгө байланыштуу суроо жолдошкон. Дүйнөдөгү булганыч аба көйгөйү - статистика Булак: Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму Бишкекти ууландырган 240 миң тонна Ѳкмөт алдындагы айлана-чөйрөнү коргоо жана токой чарба агенттигинин маалыматына караганда, Бишкектеги абага жылына 240 миң тонна булганыч заттар тарап жатат, анын 180 миң тоннасын автоунаалар бөлүп чыгарат. Мамлекеттик экологиялык органдарына ылайык, Бишкекте абаны булгаган зыяндуу заттардын 90 пайызын автоунаалар чыгарып жатат. Ошондуктан өкмөт автоуналарды газга өткөрүүнү жана экологиялык зыяны көп күйүүчү майларды колдонууга тыюу салууну максат кылууда. Кыргызстан 2019-жылдан тартып бештен төмөнкү экологиялык класстагы автомобиль бензиндерин жана дизель майларын сатууга чыгарууга жана пайдаланууга тыюу сала баштайт. Кыргызстанда мунайды иштетүүчү беш завод бар. Алардын Кара-Балтада жана Токмокто курулган соңку экөөсү Кытай курган заманбап технологиядагы заводдор деп макталганы менен алардын баары эң төмөнкү экологиялык сапаттагы күйүүчү майды чыгарышат. «Алар чыгарган күйүүчү май экинчи класска араң жетип жатат. Биз айтып атабыз, алар мейли чыгара берсин, бирок Кыргызстанга сатпасын, Тажикстан, Афганистан сыяктуу мамлекеттерге сатсын деп жатабыз»,-дейт ЖК депутаты Дастан Бекешов. Кыргызстанда бүгүнкү күндө абанын булганышын шарттаган бензин курамындагы бензол, сера газдарын аныктоочу лабораториялар жок. Ошондуктан сырттан кирип жаткан күйүүчү майлардын сапаты жөнүндө сертификаттар кандайча берилип жатканы түшүнүксүз болууда. Ошол себептүү депутаттар күйүүчү майлардын сапатына сертификат берүүнү тартипке салууну өкмөттөн талап кылышкан. Газ бензинге караганда он эсе таза күйөөрү дагы айтылууда. Активисттер автоунааларды газга өткөрүүнү сунуш кылышууда. Ошону менен катар Бишкекте күйүүчү май менен жүргөн коомдук транспортту азайтып, аларды газга өткөрүүгө жана троллейбус паркын кеңейтүү керек дешүүдө. (AT)


وتعد مشكلة إيجاد الكلمات جزءاً معهوداً من ضمن مشكلات التحكم المعرفي التي يعاني منها الأشخاص في منتصف العمر وكبار السن. وتحدث هذه الإخفاقات دون سابق إنذار ومع كلمات وأسماء مألوفة جداً يعرفها الشخص جيداً. وقد وجد باحثون أن أكثر الكلمات التي قد يجد الناس صعوبة في استعادتها هي أسماء العلم وأسماء الأشياء. ويمكن لهذا العجز عن استحضار كلمة من الذاكرة أن يستمر لأي فترة، من جزء من الثانية إلى عدة دقائق أو حتى ساعات، ويمكن أن يكون مثيراً للاستياء حقاً. وفي الواقع، غالباً ما يشير كبار السن إلى معاناتهم من مشكلة عدم إيجاد كلمات يعرفونها عند سؤالهم عن مضايقات الشيخوخة. في مثل هذه الحالات، يكون الشخص واثقاً من معرفته للكلمة التي يبحث عنها، كأن يكون مصطلح ما موجوداً على طرف لسانه، لكن لسبب ما لا يتمكن من استحضاره وقوله في تلك اللحظة على الأقل. ويطلق علماء النفس على هذه الحالة اسم "حالة على طرف اللسان"، وهنا يكون السؤال: هل هذه الحالة بمثابة إنذار بوجود اضطراب في الذاكرة كما تبدو؟. تشكل دراسة ظاهرة "على طرف اللسان" تحديات عدة بالنسبة لعلماء النفس الذين يرغبون في فهم سبب وكيفية حدوثها. وحالهم في ذلك مثل حال علماء الفلك الذين يدرسون ظواهر سريعة الزوال مثل الانفجارات النجمية التي تسمى أيضا بظاهرة المستعرّ الأعظم، فالباحثون يعلمون أن ظاهرة فقدان كلمة معروفة ستحدث، لكن لا يمكنهم أن يعرفوا متى بالضبط. وقد أدى عدم اليقين هذا إلى وجود طريقتين مختلفتين بشكل واضح لتحليلها وفهمها: عبر الأساليب الطبيعية، أو عن طريق إحداث حالة إخفاق في إيجاد الكلمات تجريبياً في المختبر. مواضيع قد تهمك نهاية وحاول الباحثون الذين يدرسون مشكلة البحث عن الكلمات وظاهرة "على طرف اللسان" تحديد نقطتين مهمتين على وجه الخصوص: عدد مرات تكرر هذه الحالات، والطرق المحتملة لحلها، والمقصود هنا تذكر الكلمة المطلوبة تلقائياً من قبل الشخص ومن دون مساعدة خارجية (مثل البحث عن الكلمة في كتاب أو عبر الانترنت أو وجود شخص آخر يقدم الجواب). وتسمح دراسة البيانات اليومية، التي يدوّن فيها الأشخاص كل مرة يتعرضون فيها لحالة عدم قدرة على استحضار كلمة يعرفونها، للباحثين بتقييم معدل تكرار الحالة إلى جانب معدل حلها. وتشير النتائج إلى أن طلاب الجامعات يتعرضون لحالة "طرف اللسان" مرة أو مرتين في الأسبوع، في حين أن هذا المعدل أعلى قليلاً لدى للأشخاص الذين هم في الستينيات وأوائل السبعينيات من العمر. أما المشاركون في هذه الدراسة والذين هم في الثمانينيات من العمر فيعانون من هذه الحالة بمعدل ضعف ما يعانيه طلاب الجامعات. كما أظهرت دراسة المذكرات اليومة أنه غالباً ما يتم حل مشكلة عدم إيجاد الكلمة لاحقاً، وبمعدل نجاح يصل إلى أكثر من 90 في المئة. بعض ألعاب الكلمات يمكن أن تتسبب بحدوث ظاهرة "على طرف اللسان" المثيرة للإحباط ومع ذلك، يجب توخي الحذر عند تفسير مثل هذه البيانات اليومية، لأن دقتها قد تتأثر بعدة عوامل، فكبار السن الذين يكونون عادة أكثر قلقاً من هفوات الذاكرة سيكونون أكثر اهتماماً بتسجيل حالات تعذر إيجاد الكلمة، وربما أيضاً لأن حياتهم هادئة وأقل ازدحاماً بالأحداث من المشاركين الأصغر سناً، كما قد يكون المشاركون أكثر ميلاً إلى تسجيل الحالات التي يتمكنون من حلها أو استدراكها أكثر من الحالات التي ظلت من دون حل. الطريقة البديلة لدراسة الإخفاق في إيجاد كلمة ما، هي بإحداث الحالة تجريبياً. وقد تم تطوير طريقة للقيام بذلك من قبل عالمي النفس روجر براون وديفيد مكنيل عندما كان كلاهما في جامعة هارفارد. ووجد العالمان أن مجرد إعطاء المشاركين تعريفات قاموسية لكلمات إنجليزية غير شائعة الاستخدام سيؤدي غالباً إلى حدوث إخفاق في استحضار الكلمة، وأحد الأمثلة التي استخدماها أثناء إجراء الدراسة كانت إيجاد الكلمة التي تعريفها في القاموس كالتالي: "أداة ملاحية تستخدم في قياس المسافة الزاويّة، وخصوصا ارتفاع الشمس والقمر والنجوم أثناء الإبحار". (وفي حال أن هذا التعريف قد تسبب لك أيضاً بحالة فقدان كلمة رغم أنها على طرف لسانك، فالكلمة التي تبحث عنها هي: السدسية، وهي آلة بصرية لقياس المسافة الزاويَّة نسبة إلى الزاوية بين نقطتين، مثل الشمس والأفق. وتستعمل للملاحة والمساحة ويطلق عليها هذا الاسم نسبة لشكلها الذي يشبه سدس الدائرة تقريباً). في هذه التجربة، استطاع المشاركون أحياناً ذكر الكلمة المطلوبة من دون صعوبة، وفي مرات أخرى لم يكن لدى المشاركين أي فكرة عن الكلمة التي يصفها التعريف. لكن حين يجد المشاركون أنفسهم في حالة "على طرف اللسان"، يقوم براون ومكنيل بطرح أسئلة إضافية عليهم. واكتشف الباحثان أنه في مثل هذه الحالة، يمكن للأشخاص تقديم معلومات جزئية عن الكلمة المطلوبة، حتى وإن راوغتهم الكلمة نفسها وتعذر عليهم إيجادها. وعلى سبيل المثال، كان حظ المشاركين بالنجاح أعلى بكثير عندما طُلب منهم تخمين عدد المقاطع اللفظية للكلمة، أو الحرف الذي تبدأ به. وليس مفاجئاً أن الناس عندما يخطئون أثناء محاولة استرجاع الكلمة، فإنهم غالباً يذكرون كلمات لها نفس المعنى تقريباً. وعندما أعطي للمشاركين تعريف كلمة "السدسية"، ذكر بعضهم كلمتي "الإسطرلاب" أو "البوصلة". ومع ذلك، فقد ذكر بعضهم أحياناً كلمات مشابهة لفظياً فقط للكلمة المقصودة. وتجدر الإشارة هنا إلى أن الدراسة نفسها حين أجريت على كبار السن كشفت أن المعلومات الجزئية - مثل معرفة الحرف الأول للكلمة - أقل توفراً لديهم. تعد مشكلة إيجاد الكلمات جزءاً معهوداً من ضمن مشكلات التحكم المعرفي التي يعاني منها الأشخاص في منتصف العمر وكبار السن وكما هو الحال مع العديد من المشكلات المتعلقة بالشيخوخة المعرفية، يمكننا النظر إلى ارتفاع حالات عدم القدرة على استحضار كلمة موجودة على طرف اللسان على أنها نصف الكوب الفارغ أو نصفه الممتلئ. أي يمكن اعتبار حالات فشل الاستحضار هذه دليلاً على ضعف الرابط بين المعنى والكلمة التي تدل عليه في الذاكرة طويلة المدى، لكن من جهة أخرى، يمكن أيضأً أن يعكس ارتفاع هذه الحالات لدى الأعمار المتقدمة أمراً مختلفاً تماماً. وترى عالمة النفس دونا دالغرين، من جامعة إنديانا، أن القضية لا تتعلق بالعمر، وإنما بحجم المعرفة، فإذا كان كبار السن لديهم معلومات أكبر مخزنة في الذاكرة طويلة المدى، فسيواجهون بالتالي المزيد من حالات عدم القدرة على استرجاع كلمات معروفة بالنسبة لهم. من الممكن أيضاً أن تكون هذه الحالات مفيدة، إذ يمكن اعتبارها بمثابة دليل بالنسبة لكبار السن على أن الكلمة المطلوبة معروفة لديهم، حتى لو تعذر التوصل إليها في اللحظة الآنية. وهذه المعلومات ما وراء الإدراكية، مفيدة لأنها تشير إلى أن قضاء وقت أطول في محاولة التغلب على تعذر استحضار الكلمة، قد يؤدي في النهاية إلى النجاح في استرجاعها. وعند النظر إلى الأمر بهذه الطريقة، فإن ظاهرة "الكلمة التي على طرف اللسان"، لا يمكن اعتبارها كحالة فشل في استحضار الكلمة، وإنما كمصدر مفيد للمعلومات أيضاً. وإذا كنت من الأشخاص كبار السن ولديك قلق بشأن عدد مرات حالة استعصاء الكلمة التي تواجهك، فهناك أبحاث تشير إلى أن هذا العدد قد يقل في حال حافظت على لياقتك بممارسة تمارين بسيطة في الهواء الطلق. أي بطريقة أخرى، في المرة القادمة التي تواجهك فيها مشكلة استحضار كلمة تعرفها وتشعر أنها تراوغك رغم أنها على طرف لسانك، فيمكنك مساعدة نفسك بالعثور عليها بمجرد الخروج إلى الهواء الطلق، والقيام بجولة مشي صغيرة حول المبنى الذي تقيم فيه. يمكنك قراءة الموضوع الأصلي على BBC Future

Сөздү унутуп калуу - орто жана улуу курактагы адамдарга тийиштүү когнитивдик проблема. Бул адатта күтүүсүз болот, ал түгүл кээде эң көп колдонгон сөздөрдү же достордун да атын унутуп каласыз. Балким, бул анчалык кооптуу эместир, келгилеп карап көрөлү. Окумуштуулар адамдар көп унуткан сөздөр негизинен энчилүү аттар менен буюм-тайымдардын аттары экенин аныкташты. Керектүү сөздү эстей албай калган учурлар бир нече секунддан бир нече мүнөткө чейин созулушу мүмкүн. Кээде саатттарга да созулуп кетиши ыктымал. Адатта улуу курактагы адамдар айрым бир сөздү эстей алба калганда карылыктын белгиси деп кыжаалат болушат. Сөз табуу боюнча кээ бир оюндар "тилдин учунда турат" деген феномендин триггери болуп бере алат. Мындай учурда унутуп калган сөз тилиңдин учунда турганын эле сезесиң, бирок таба албай чарпыласың. Мунун себебин изилдеген окумуштуулар аны эки аспектиден карап көрүштү: мындай учурлар канчалык көп болорун жана керектүү сөздү адам канткенде эстей аларын (Интернеттен издебей, достордон сурабай эле туруп, унутуп калган сөз кээде өзү башка кокустан келет эмеспи). Окумуштууларга изилдөөгө катышкан адамдардын күндөлүгү жардам берди. Изилдөөнүн натыйжасына караганда, коллеждин студенттери керектүү сөздү унутуп калган учурлар жумасына бир-эки жолу болсо, ал эми 60-70 теги адамдарда көбүрөөк болот экен, бирок айырма анчалык чоң эмес. А бирок сексенден ашкан адамдарда студенттерге караганда мындай учурлар эки эсе көп болот экен. Андан тышкары, күндөлүктөгү жазуулардан чыккан дагы бир тыянак - "тилдин учунда турган" сөздү эстеген учурлар көбүнчө ийгиликтүү болот экен, анын көрсөткүчү - 90% жогору. Бирок бул маалыматтарды туш келди жоромолдой бербей, этият болуш керек. Анткени, улуу муундагы адамдар күндөлүккө унутуп калган учурларынын баарын эле жаза бериши мүмкүн. Ошол эле убакта изилдөөгө катышкандар унуткан сөзүн таап алган учурларды эле белгилеп, эстей албай калган учурларын жазбай коюшу мүмкүн. Альтернатива иретинде психологдор Роджер Браун менен Дэвид Макнил Гарвард университетинде изилдеп көрүшкөн эксперименталдык методду пайдаланса болот: Бул "тилдин учунда турган" учурду лабораториялык шартта сынап көрүү деп аталат. Браун менен Макнил эксперименттин катышуучуларынан сейрек кездешкен сөздөрдүн аталышын сураганда, "тилдин учунда турган" учур көп болорун аныкташкан. Мисалы, "Күндүн же башка космостук объектилерди аныктоо үчүн навигациялык өлчөө куралы" (эгер бул сөз тилиңиздин учунда туруп, эстей албай жатсаңыз, анда бул сөз - секстант). Бул секстант - секстет же сектант эмес. Изилдөө убагында катышуучулар керектүү сөздү оңой эле тапкан учурлар көп болгон. Ал эми керектүү сөздү таба албагандарга Браун менен Макнил кошумча суроолорду беришкен. Ошондо окумуштуулар байкагандай, адамдар эстей албай жаткан сөз жөнүндө толук болбосо дагы айрым бир маалыматты айтышкан. Мисалы, табыш керек болгон сөздүн канча мууну бар же ал кайсы тамгадан башталат деген суроого жоопту оңой табышкан. Эксперименттин катышуучулары жаңылып калганда мааниси жагынан жакын сөздөрдү келтиришкен. Мисалы, секстанттын ордуна астролябия же компас деп жооп беришкен. Айрым учурда секстант деген сөзгө окшош сөздөрдү - "секстет" же "сектант" деп айткан учурлар болгон. Картайып бараткан адамдар катышкан эксперименттин натыйжасы тилдин учунда турган сөз жөнүндө маалымат бергенге алардын көп учурда даяр эместигин көрсөткөн. Бир жагынан, мындай учурларды тигил же бул сөз менен анын маанисинин байланыштары биздин эсибизден начарлап баратканынын далили катары карасак болот. Бирок жаш өйдөлөгөн сайын керектүү сөздү таба албай калган учурлардын көбөйүп жатканынын себеби такыр башка болуп чыгышы да мүмкүн. Индиананын Түштүк-чыгыш университетиндеги психолог Донна Далгрен мында негизги проблема адамдын жаш курагында эмес, анын билим деңгээлинде деп эсептейт. Адатта улуу муундагы адамдар көп сөз билет эмеспи, ошол себептүү керектүү сөздүн "тилдин учунда турган" учуру көп болот. Андан тышкары, сөз «тилдин учунда турган» абал пайдалуу болушу мүмкүн: бул картаң адамдын тийиштүү сөздү билерин, бирок эстей албай жатканын гана көрсөткөн өзүнчө жакшы жышаан. Мындай метакогнитивдик маалымат пайдалуу, анткени убакыт берилсе, анда керектүү сөздү эстеп, таппай койбойт. Демек, эгер "тилдин учунда турат" деген учурларга ушул көз караштан караганда, аны адамдын эстутумундагы үзгүлтүк эмес, ошол адамды баалуу маалымат бере турган булак катары караса болот. Эгер сиз улуу курактагы адам болсоңуз, кээ бир сөздү эстей албай, тилдин учунда турган сөздү такыр таба албасаңыз, анда изилдөөчүлөр сизге мындай кеңеш берет. Анда сиз өзүңүздүн аэробдук жана ишмердик дараметиңизге кам көрүшүңүз керек. Башкача айтканда, физикалык формаңызды кармашыңыз керек. Дагы бир жолу ушундай кыжалат болосңуз, анда сейилдеп басып келиңиз же башкача жол менен башты эс алдырыңыз. (КС)


وصدرت الدراسة في وقت سابق من هذا الشهر، إلا أنه تم رفضها من قبل الصين وتحدى علماء مستقلون منهجيتها. ماذا جاء في الدراسة؟ يعتمد البحث على صور تم التقاطها عبر الأقمار الصناعية لحركات مرور السيارات حول المستشفيات في مدينة ووهان – بؤرة انتشار فيروس كورونا -، كما يتتبع عمليات البحث عبر الإنترنت عن أعراض طبية محددة. وبحسب هذه الدراسة ، هناك ارتفاع ملحوظ في عدد السيارات الموجودة بمواقف السيارات خارج ستة مستشفيات في مدينة ووهان منذ أواخر أغسطس/ آب وحتى 1 ديسمبر/ كانون الأول 2019. وتشير الدراسة إلى أنه بالتزامن مع هذا الارتفاع فى أعداد السيارات ، لوحظت زيادة في عمليات البحث عن أعراض محتملة متربطة بالإصابة بفيروس كورونا مثل "السعال" و "الإسهال". مواضيع قد تهمك نهاية وتعد نتائج هذه الدراسة اكتشافا مهما لأن أول حالة إصابة بفيروس كورونا في مدينة ووهان تم الإبلاغ عنها في بداية ديسمبر / كانون الأول. وأشار أكاديميون إلى أنه "في حينأننا لا نستطيع تأكيد ما إذا كان تزايد الحركة حول المستشفيات و البحث عن أعراض كورونا عبر الإنترنت مرتبطا بشكل مباشر بانتشار فيروس كورونا ، فإن أدلتنا تدعم أبحاثا أخرى حديثة أشارت إلى أن ظهور فيروس كورونا كان سابقا على الظهور المعلن عنه في سوق هوانان للمأكولات البحرية". ولقيت دراسة هارفارد الكثير من الزخم في وسائل الإعلام، حيث قام الرئيس الأمريكي دونالد ترامب، الذي انتقد بشدة تعامل الصين مع الوباء، بنشر تغريده تحتوي مقالا منشورا على موقع فوكس نيوز يسلط الضوء على نتائج تلك الدراسة. وتمت قراءة التغريدة أكثر من ثلاثة ملايين مرة. إلى أى مدى تعد هذه الأدلة قوية؟ تشير الدراسة إلى أن هناك زيادة في البحث عبر الإنترنت عن أعراض مرتبطة بالإصابة بفيروس كورونا، وخاصة "الإسهال" ، وذلك على محرك البحث الصيني الشهير "بايدو". وفي المقابل أكد مسؤولو شركة "بايدو" أنه كان هناك انخفاض في عمليات البحث عن "الإسهال" خلال تلك الفترة. إذن أين الحقيقة؟ إن المصطلح المستخدم في بحث جامعة هارفارد يُترجم حرفيا من اللغة الصينية على أنه "من أعراض الإسهال" وتحققت بي بي سي باستخدام أدوات البحث فى موقع بايدو، والتي تسمح للمستخدمين بتحليل شعبية كلمات البحث تماما كغوغل تريندز. وبحسب فحص بي بي سي ، بالفعل زاد البحث عن عبارة "أعراض الإسهال" منذ أغسطس/ آب 2019 إلا أن كلمة "الإسهال" ، وهى الأكثر شيوعا في البحث في مدينة ووهان، انخفض معدل البحث عنها اعتبارا من أغسطس/ آب 2019 وحتى بدء تفشي الفيروس. وقال الباحث الرئيسي فى الدراسة الصادرة عن هارفارد بنيامين رادر لبي بي سي إن " كلمة البحث التى اخترناها للتعبير عن الإسهال، تم اختيارها لأنها كانت الاختيار الأقرب لحالات الإصابة المؤكدة بمرض كوفيد 19 الذي يسببه فيروس كورونا وتم اقتراحها باعتبارها كلمة البحث الأكثر ارتباطا بفيروس كورونا". كما فحص فريق بي بي سي أيضا معدلات البحث عن كلمتي "الحمى" و "صعوبة التنفس" ، وهما من الأعراض الشائعة الأخرى المرتبطة بالإصابة بفيروس كورونا. وتبين أن معدلات البحث عن كلمة "الحمى" زادت بمقدار ضئيل بعد أغسطس/ آب، وتقريبا بنفس المعدل زاد البحث عن كلمة "السعال" ، كما انخفضت معدلات البحث عن كلمة "صعوبة في التنفس" خلال نفس الفترة، الأمر الذى يثير أسئلة حول الاعتماد على معدلات البحث عن كلمة الإسهال تحديدا كمؤشر على انتشار الفيروس. وكانت دراسة قد أجريت في المملكة المتحدة على ما يقرب من 17 ألف مريض بفيروس كورونا قد أشارت إلى أن الإسهال هو سابع أكثر الأعراض شيوعا عند الإصابة بفيروس كورونا، وهو أقل بكثير من الأعراض الثلاثة الأولى: السعال والحمى وضيق التنفس. ماذا عن تزايد أعداد السيارات فى محيط المشافي؟ ذكرت دراسة جامعة هارفارد ارتفاعا في أعداد السيارات في مواقف السيارات في ستة مستشفيات خلال الفترة من أغسطس/ آب إلى ديسمبر/ كانون الأول 2019. ومع ذلك وجد فريق بي بي سي عيوبا خطيرة في هذا التحليل. فدراسة هارفارد أشارت إلى أنه تم استبعاد الصور التى غطت فيها الأشجار وظلال المباني السيارات، لتجنب المبالغة بالزيادة أو النقصان في عدد السيارات. وتظهر صور الأقمار الصناعية التي تم نشرها عبر وسائل الإعلام مساحات كبيرة من مواقف السيارات في المستشفيات تغطيها مبان عالية مما يعني أنه من غير الممكن تقييم عدد السيارات الموجودة بدقة. وهناك أيضا موقف سيارات تحت الأرض في مستشفى "تيانيو"، لكن المدخل فقط هو ما يمكان التقاطه عبر صور الأقمار الصناعية وليس السيارات الموجودة تحت الأرض. وقال الباحث الرئيسي لدراسة هارفارد، بنيامين رادر، "بالتأكيد لا يمكننا حساب عدد السيارات في مواقف السيارات تحت الأرض في أي فترة زمنية من الدراسة ، وهذه هي محدودية هذا النوع من الدراسات". وهناك أيضا شكوك بشأن اختيار المستشفيات التى أجريت عليها الدراسة، إذ أن مستشفى هوبي للنساء والأطفال هو أحد المواقع المدرجة ضمن دراسة جامعة هارفارد، ولكن، كما هو معروف، نادرا ما يحتاج الأطفال إلى علاج في المستشفى عند الإصابة بفيروس كورونا. ورداً على ذلك، يقول الباحثون إن نتائجهم تظل تظهر زيادة استخدام مواقف السيارات بشكل عام حتى إذا تم استبعاد هذا المستشفى. وكان بإمكان الباحثين أيضا مقارنة بياناتهم بالمستشفيات في مدن صينية أخرى، لمعرفة ما إذا كانت الزيادات في حركة المرور وكلمات البحث مرتبطة بمدينة ووهان ، حيث ظهر الفيروس لأول مرة، أم لا. وبدون هذه المقارنة ، بالإضافة إلى الأسئلة التي طرحناها حول عمليات البحث عبر الإنترنت عن الأعراض الطبية المرتبطة بالفيروس، فإن الدليل على تلقي سكان ووهان للعلاج من فيروس كورونا في أغسطس/ آب من العام الماضي لا تزال موضع جدل كبير. كما أنه، لا يزال هناك الكثير مما لا نعرفه عن الانتشار المبكر لفيروس كورونا في مدينة ووهان الصينية.

Гарвард медицина мектебинин изилдөөчүлөрү беш оорукананын автоунаа токтотуучу жайынын спутниктен алынган сүрөттөрүн анализдеди. Сүрөттөр август айында автоунаалар саны кескин көбөйүп кеткенин көрсөтүп турат. Ушул эле маалда интернеттен "жөтөл" жана "диарея" деген сөздөр эң көп изделген. Кытай изилдөөнү сандырактык деп четке какты жана авторлор үстүртөн алынган маалыматтар менен тыянак чыгарып койгон деп сындады. Коронавирус Китайда өткөн жылдын ноябрында башталган деген тыянактар бар. 2019-жылдын 31-декабрында Кытай бийлиги Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмуна кабар берген. Анда аныкталбаган себептер менен пневмония менен жабыркаган бейтаптар көп кайрылып жатканы айтылган. Соңку изилдөө азырынча эксперттик баасын ала элек. Изилдөөдө беш оорукананын автоунаа токтотуучу жайынын жаз жана жай айларындагы спутник сүрөттөрү мурунку жылдагы сүрөттөр менен салыштырылган. Ооруканадагы мындай жайлардын биринде бир жыл мурун 171 автоунаа турган болсо, кийинки жылы 67 пайызга өсүп кеткен. Ошол эле маалда Кытайда коронавирустун белгилери боюнча негизги сөздөр интернет аркылуу эң көп изделген. "Бул маалыматтардын баары ошол маалда Уханда бирдеме болуп жатканын көрсөтүп турат",-деди изилдөө авторлорунун бири Жон Браунштейн Эй-би-си News менен маегинде. Бирок эмне болгонун түшүнүү үчүн дагы бир катар изилдөөлөр талап кылынат деди ал. Болгону бул далилдердин бири гана. Би-Би-Синин Бээжиндеги кабарчысы Жон Судворт белгилегендей, изилдөөчүлөр чектелген маалыматтар менен иштеген болушу мүмкүн. Анткени ар кайсыл жылы тартылган сүрөттөрдү толук алуу кыйын. Ала булут каптап турганда, сүрөт толук тартылбай дагы калат. Бээжин Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмуна билдиргенден бир аптадан кийин жаңы коронавирус аныкталды. 23-январга барып Уханда жана бир катар Кытай шаарлары карантинге алынды. Андан бир топ күндөн кийин Кытайдан башка өлкөлөрдө вирус жуккан 82 учур катталганда ДССУ өзгөчө кырдаал жарыялады. Вирустун тарашын Ухандагы жапай жана үй жаныбарлары сатылган базар менен байланыштырышкан Пандемиянын тарашына жарым жыл болсо деле анын келип чыгышы, өнүгүшүн так аныктоо кыйын. Белгилүү болгон жагдай - оору тууралуу алгач 2019-жылдын декабрь соңунда маалымат чыкты. Вирустун тарашын Ухандагы жапай жана үй жаныбарлары сатылган базар менен байланыштырышкан. Кайсыл жаныбардан адамга өткөнү дагы белгисиз бойдон. Ошол эле маалда Кытай бийлиги вирусту жашырган деген пикирлер айтылып келүүдө. (AbA)


باكستانيون يحتجون على تخفيض المساعدات الأمريكية للبلد. سُلِّطت الأضواء على العلاقات بين إسلام آباد وواشنطن منذ تغريدة الرئيس الأمريكي، دونالد ترامب، في السنة الجديدة إذ اتهم باكستان بـ "الأكاذيب والخداع". ومنذ ذلك الحين، أعلنت واشنطن أنها ستتوقف عن تزويد باكستان بالمساعدة الاستخباراتية، وبادر السياسيون الباكستانيون إلى التعبير عن امتعاضهم إذ قال وزير الخارجية الباكستاني إن البلدين لم يعودا حليفين، كما قال رئيس الأركان إنه يشعر بـ "بالخيانة". لكن وراء هذا الخطاب، يتعامل الطرفان بحذر أكبر مما قد تعتقد مع هذا الواقع. وقال مسؤولون أمريكيون إن تعليق المساعدة الأمنية مؤقت، وإن الموارد المالية قد تُصرف للبلد حسب الحالة التي يتعامل معها الباكستانيون، بناء على التعاون القابل للقياس الذي مددته اسلام أباد. وفي الوقت ذاته، يعتقد القليلون أن إعلان وزير الدفاع الباكستاني ليس أكثر من تصريح رمزي، وذلك بسبب أن باكستان قلصت معظم أوجه التعاون الاستخباري مع الولايات المتحدة خلال العقدين الماضيين. تضارب المصالح بعد هجمات الحادي عشر من سبتمبر/يلول ظلت الولايات المتحدة وباكستان حليفتين منذ أوائل الخمسينات من القرن العشرين عندما وصلت المساعدات الأمريكية لتلبية الاحتياجات الاقتصادية والأمنية للبلد. وقدمت باكستان ما بين 1959 و1970 قاعدة قرب مدينة بيشاور إلى وكالة الاستخبارات المركزية الأمريكية (سي أي آي) لاستخدامها كمركز للاستماع للبث الإذاعي الذي يتم اعتراضه من الاتحاد السوفيتي. تظل الحدود الباكستانية الأفغانية مرتعا لتسلل المتمردين. وفي الثمانينات من القرن العشرين، تعاون البلدان بشكل وثيق خلال الحرب الأفغانية والتي شنها المقاتلون الأفغان بالأساس انطلاقا من الأراضي الباكستانية بتنظيم وتدريب وكالة الاستخبارات الباكستانية. لكن العلاقات الثنائية للبلدين اصطدمت بتضارب المصالح بعد هجمات الحادي عشر من سبتمبر/أيلول 2001 في الولايات المتحدة. لقد أنشأ الأمريكيون حضورا فعليا في أفغانستان إذ أخذوا في استخدام باكستان كطريق لإمداد قواتهم هناك وكمصدر للمعلومات الاستخبارية. وكان الترتيب الأولي يقتضي أن تستخدم الولايات المتحدة التكنولوجيا مثل اعتراض الاتصالات واستخدام طائرات بدون طيار بغية جمع المعلومات الاستخبارية على أن تقدم باكستان المعلومات الاستخبارية البشرية. وتكمن قيمة هذه العلاقة في أن المقاتلين الإسلاميين الذين هم العدو الرئيس للولايات المتحدة كانوا يتركزون في المنطقة الحدودية بالشمال الغربي من باكستان ولا يمكن هزيمتهم إلا بمساعدة باكستان. وتتمثل مشكلة هذه العلاقة في أن باكستان تعلمت كيف تستخدم هذه المجموعات المتمردة للتصدي للنفوذ الهندي في أفغانستان. وبما أن الحال كذلك، لم يكن بالإمكان أن تتخلى باكستان عن هذا النفوذ. ولهذا، ففي الوقت الذي أعلنت فيه باكستان أنها تقف إلى جانب التحالف الذي تقوده الولايات المتحدة في أفغانستان، فإنها في الواقع خلقت الظروف التي تتيح لهذه المجموعات التسلل إلى الأراضي الباكستانية وإقامة ملاذات آمنة في المناطق القبلية الخاضعة للإدارة الاتحادية بمحاذاة الحدود مع أفغانستان. حقائق عن باكستان حقائق عن أفغانستان ترامب يتهم باكستان بـ "خداع" الولايات المتحدة وهكذا، زود الباكستانيون الولايات المتحدة بالمعلومات للقضاء على عدة قادة في تنظيم القاعدة أو اعتقالهم في المنطقة القبلية، لكن في المقابل لم يعتقل أي قيادات بارزة في تنظيم طالبان أو شبكة حقاني ممن تستخدمهم إسلام آباد كوكلاء لها في أفغانستان. توترات طالبان الاستثناء الوحيد حدث في عام 2010 حيث اعتقل أحد كبار قادة طالبان الميدانيين وهو الملا بيرادار. لكن الكثير يعتقدون أن إزاحة بيرادار من الصورة كان يناسب عناصر في المؤسسة الباكستانية لأنه كان يحتفظ بمباحثات سرية لإبرام السلام مع الحكومة الأفغانية التي مالت إلى مواقف الهند. وساعدت باكستان الولايات المتحدة في توجيه ضربات لبعض قادة ما يسمى بحركة طالبان باكستان مثل بيت الله محسود وآخرين لكن السبب يكمن في أن هذه المجموعات انقلبت ضد باكستان بعد مقتل متشددين في المسجد الأحمر بإسلام آباد عام 2007. وفي عام 2014، عندما أعلن الرئيس الأمريكي السابق، باراك أوباما، عن تخفيض القوات الأمريكية في أفغانستان، شنت باكستان عملية تطهير للمنطقة القبلية لتأمين حدودها. وبينما عمدت باكستان إلى إبعاد العناصر التي اعتبرت "ضارة" بمصالحها إلى حدود أفغانستان، فإن العناصر "الصديقة" ظلت بدون أن يلحق بها أذى. كما أن قادة عسكريين مهمين في طالبان يمكن رؤيتهم في مدن باكستانية مثل كويتا، وبيشاور، وكراتشي وحتى في العاصمة إسلام آباد. وفي ظل هذا الوضع، لا يمكن أن تحرز الولايات المتحدة سوى القليل من وراء تبادل المعلومات الاستخبارية مع باكستان. وبالمثل، هناك القليل الذي يمكن أن تحجبه باكستان عن الولايات المتحدة، وفي الأحوال العادية تكون إسلام آباد راغبة في تبادل هذه المعلومات مع واشنطن. السبيل الوحيد المتاح لباكستان لإحداث المشاكل للولايات المتحدة يتمثل في إغلاق الحدود البرية أمام حركة التموين بهدف حرمان القوات الأمريكية في أفغانستان من المؤون. لكن إلى حد الآن، لم تعط باكستان إشارات على أنها يمكن أن تقوم بذلك. ويرى مراقبون أن أسوأ شيء يمكن أن تقوم به باكستان حاليا هو رفع رسوم العبور أمام حركة التموين للقوات الأمريكية في أفغانستان أو إحداث عراقيل من وقت لآخر لتأخير تسليم هذه المؤن. وهذا مؤشر على وجود التوترات وإثبات القدرة على الانتقام لكن هذا المؤشر لا يكاد يرقى من حيث السوء إلى خطاب الطرفين كما يسود الاعتقاد.

АКШ тарабынан берилген жардамдын кыскарышына Пакистанда нааразылыктар болуп жатат. Вашингтон менен Исламабаддын мамилеси АКШ президенти Дональд Трамптын Пакистанды "калп жана алдамчылык" боюнча айыптоосунан кийин дүйнө коомчулугунун көңүл борборунда турууда. Мындай пикир Трамптын 1-январдагы биринчи твитинде айтылган. Ошондон бери Вашингтон Пакистанга коопсуздук жаатындагы колдоо көрсөтүүнү токтотуу тууралуу жарыялады. Пакистандык саясатчылар буга тынчсыздануусун билдиргенге шашылды. Тышкы иштер министри өлкөлөр союздаш болбой калганын айтты. Бирок мындай пикирлерге карабастан, иш жүзүндө эки тарап тең болуп жаткан окуяларга этияттык менен мамиле кылып жатат. Америкалык чиновниктер коопсуздук боюнча жардамдын токтотулганын убактылуу экенин, Пакистан тараптын өлчөмүнө жараша, конкреттүү учурларда терроризм менен күрөшүү үчүн Исламабад короткон каражаттын орду толтурула турганын айтты. Ошол эле учурда көптөр Хандын билдирүүсү көбүрөөк символикалык мүнөздө болгонун түшүнүп турат. Пакистан соңку жылдары ансыз деле АКШ менен бөлүшүп келген чалгын маалыматтарын кыскарткан. Кызыкчылыктардын кагылышы АКШ менен Пакистан 1950-жылдардын башында союздаш болгон. Анда америкалыктар Исламабадга экономикалык жардам көрсөтүп, коопсуздук жаатында кызматташып баштаган. 1959-1970-жылдар аралыгында Пакистан Пешаварга жакын жерде Борбордук чалгын кызматынын базасын түзгөн. Бул жерде Советтер союзунан келген радио кабарларды кармап, угуп турган. 1980-жылдары Ооганстандагы согуштун жүрүшүндө эки өлкөнүн байланышы тыгыз болгон. Пакистандын Тышкы иштер министри Хаваджа Асиф өз өлкөсү АКШ менен мындан ары союздаш эмес экенин айтты Бирок 2001-жылдын 11-сентябрындагы АКШдагы кол салуудан кийин эки өлкөнүн ортосунда кызыкчылыктар кагылышы орун алды. Америкалыктар Ооганстанга аскердик таасирин күчөтүүдө Пакистанды колдонду. Келишим боюнча АКШ чалгындоо үчүн технологияны - угуучу каражаттар, учкучу жок учуучу аппараттарды колдонсо, Пакистан тарап кишилер аркылуу чалгын маалыматтарын жыйнаган. Келишимдин баалулугу мында эле, АКШнын негизиги каршылашы болгон исламчыл согушкерлер Пакистандын түндүк-батыш райондорундагы чек аралаш аймактарда болуп, пакистандык көмөк аркылуу гана аларды жеңүүгө мүмкүн эле. Бул жердеги келип чыккан негизги маселе - Пакистан 1980-жылдары Ооганстанга индиялык таасир үчүн күрөштө бул топторду колдонууну үйрөнгөн. Ошондуктан пакистандык бийлик бул баалуу инструментин жоготууну каалаган эмес. Ооган-пакистан чек ара тилкеси мурдагыдай эле согушкерлердин колунда. Мындай жол менен Пакистан коомчулуктун алдында АКШ башында турган коалициянын Ооганстандагы иш аракетин колдой турганын айтып, иш жүзүндө бул топтор пакистандык чек араны кесип өтүп, Ооганстан менен чек арага жакын уруулар жашаган райондордо тамырлашына шарт түзгөн. Деген менен пакистандыктар уруулар жашаган аймагында "Аль-Каиданын" лидерлерин жок кылуу жана кармоого АКШга чыны менен маалымат берип, көмөк көрсөткөн. Бирок Пакистан Ооганстандагы өзүнүн ишенимдүү кишилери катары колдонгон "Талибандын" бир дагы лидери кармалган эмес. "Талибан" менен маселе Жалгыз гана мындай учур 2010-жылы талибдердин негизги командири Молдо Бирадардын кармалышы болуп калды. Бирок көптөр Бирадардын жок кылынышында пакистандык таасирдүү чөйрөнүн колу болгон деп эсептейт. Анткени ал акырындык менен Индияга жакындап жаткан ооган өкмөтү менен жашыруун тынчтык сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн деп айтылат. Пакистан АКШга пакистандык талибдер деп аталып жүргөн кыймылдардын бир катар командирлерине - Байтуллах Махсуд жана башкаларына сокку урууга жардам берген. Анткени бул топтор 2007-жылы Исламабаддагы Кызыл мечитке кол салуу болгондон кийин Пакистан өкмөтүнө каршы чыккан. 2014-жылы АКШнын ошол кездеги президенти Барак Обама Ооганстандагы аскерлердин санын кыскартуу тууралуу жарыялагандан кийин, Пакистан чек арадагы коопсуздукту сактоо үчүн уруулар жашаган аймактарында тазалоо операцияларын жүргүздү. Пакистан өзүнүн кызыкчылыктарына коркунуч жаратат делген күчтөрдү Ооганстан менен чек арадан ары сүрүп чыгарды. «Достук манайдагы элементтерге» тийишкен эмес. Пакистандагы ири шаарларда - Кветта, Пешавар, Карачи, ал тургай Исламабаддын өзүндө талибдердин таасирдүү командирлерин көрүүгө болот. Бул кырдаалдан алганда, АКШ пакистандык чалгынчылар тарабынан кандайдыр бир баалуу маалыматтарды алууну эсепке албай деле койсо болот. Ошол эле учурда эки тараптын тең кызыкчылыгына төп келген маалымат болсо дароо кубануу менен бөлүшөт. Пакистан АКШга чыны менен кыйынчылык жарат турган жол - Ооганстанга өткөн кургактагы жолдордун жабылып калышы болор эле. Бирок азырынча Исламабад бул тууралуу эч кандай ишарат да берген жок. Мындан дагы кооптуу жагдайды эксперттер Пакистан АКШда келип жаткан жүктөрдүн транзиттик бажы төлөмүн көбөйтүшү мүмкүндүгүн айтып жатышат. ("Аль-Каида" жана "Талибан" кыймылдары көп өлкөлөрдө , анын ичинде Кыргызстанда террористик уюм катары таанылып, ишмердүүлүгүнө тыюу салынган).


تقريرات دولية تشير إلى أن عدد المصابين في الوقت الحالي بلغ 47 مليونا. وحددت الدراسة تسعة مخاطر رئيسية، من بينها ضعف التعليم وفقدان السمع والتدخين والخمول البدني. وتعرض نتائج الدراسة في المؤتمر الدولي لجمعية ألزهايمر في لندن. وبحلول 2050، يتوقع أن يصل عدد المصابين بالخرف في أنحاء العالم قرابة 131 مليون شخص. وتشير تقريرات إلى أن عدد المصابين في الوقت الحالي بلغ 47 مليونا. وتساهم عوامل الخطر التسعة، التي وصفتها الدراسة بأنها عوامل يمكن تغييرها، بنحو 35 في المئة من حالات الإصابة، بينما تساهم مخاطر الخرف الأخرى التي يعتقد بأنه لا يمكن تعديلها بنحو 65 في المئة من الحالات. وقالت كبيرة معدي الدراسة، جيل ليفينغستون، من جامعة كوليدج لندن: "على الرغم من أن الخرف يشخص في مراحل العمر المتأخرة، عادة ما تبدأ التغيرات التي تحدث بالدماغ في التطور". وأضافت: "اتخاذ الإجراءات اللازمة الآن سيحسن بدرجة كبيرة حياة المرضى المصابين بالخرف وأسرهم، وإذا تحقق ذلك سيتحول مستقبل هذا المجتمع". ويشير التقرير، الذي اعتمد على أبحاث 24 خبيرا دوليا وجهودهم، إلى أن عوامل أساليب الحياة يمكن أن تضطلع بدور مهم في زيادة أو انخفاض مخاطر إصابة الشخص بالخرف. إيف ليرد تشارك الآن في دراسة حول كيف نقي أنفسنا من الإصابة بالخرف وتشعر إيف ليرد، وهي من دمفريس، بالقلق حيال مرض الخرف نظرا لأن والدتها تعيش بالإصابة به. وقررت ليرد إدخال بعض التعديلات على أسلوب حياتها. وقالت ليرد: "أتناول الأطعمة المصنعة والسريعة بدرجة مروعة، وأحاول العدول عن هذه العادات". وأضافت: "الآن، أشرب كميات من الماء كبيرة جدا أكثر مما تعودت، ولا أشرب القهوة قدر الإمكان". وتابعت: "شعرت بأنني أفضل صحة، وأذكى من الناحية الذهنية. إنه شيء أريد بالفعل الاستمرار فيه، غير أنه من الصعب الاستمرار في هذا المسار". "تغييرات إيجابية" ويشير الفريق الطبي إلى أن الإخفاق في إكمال الدارسة الثانوية كان يمثل عامل خطر كبيرا، وأن الذين واصلوا التعلم على مدى مراحل حياتهم كانوا أكثر قدرة على بناء مزيد من الاحتياطات الذهنية. ويقول الفريق إن عامل فقدان البصر في منتصف العمر يمثل عامل خطر كبيرا أيضا، إذ يمكن لفقدان البصر أن يحرم الناس من بيئة غنية من الناحية الإدراكية ويمكن أن يؤدي إلى عزلة اجتماعية واكتئاب، وهما من عوامل الخطر الأخرى للمرض الخرف التي يمكن تعديلها. كما يبعث التقرير الطبي برسالة مهمة مفادها أن ما هو مفيد للقلب مفيد للدماغ. ويشير إلى أن عدم التدخين وممارسة الرياضة والحفاظ على وزن الجسم مثاليا وعلاج ارتفاع ضغط الدم والسكري كلها عوامل يمكنها أن تحد من مخاطر الإصابة بالخرف إضافة إلى أمراض القلب والأوعية الدموية والسرطان. ويقول الباحثون إنهم لا يمتلكون أدلة كافية تدرج عوامل الأنظمة الغذائية أو تناول الكحول ضمن استنتاجاتهم لكنهم يعتقدون بأنها عوامل مهمة للغاية.

Дарыгерлер мээ гимнастикасы жана сергек жашоо образы деменция коркунучун азайтат деп жатышат. Адистер адамды алжып калууга алып барышы мүмкүн болгон коркунучтардын тогуз факторун эсептеп чыгышты. Алардын ичинде орто билимдин жоктугу, кулактын укпагандыгы, тамеки чегүү жана көп кыймылдабаган жашоо мүнөзү сыктуу факторлор бар. Изилдөөнүн бет ачаары Лондондо Альцгеймер оорусу менен күрөшүү ассоциациясынын эл аралык конференциясында болду. Адистердин баамында, 2050-жылга карата карылыктан улам акылынан айнуунун ар кандай формасына кабылган адамдар дүйнөдө 131 миллион адамга чейин көбөйүшү мүмкүн. Азыркы учурда деменциядан жабыркаган адамдар дүйнөдө 47 миллион адамды түзөт. Дүйнөдө деменция менен ооруунун деңгээлинин өсүшү Деменцияга алып келүүчү тогуз фактор Окумуштуулардын пикиринде, жогорку факторлордун таасири адамдын өзүнө жараша ар кандай деңгээлде болот жана баары биригип коркунучтун 35% түзөт. Ал эми калган 65% коркунучка адамдын күчү жетпейт. "Деменция диагнозун карып калганда таап коюшат, бирок мээдеги өзгөрүүлөр алда канча эрте башталат»,-дейт Лондондогу университеттик коллежден профессор Джилл Ливингстон. "Эгер биз азыртан кам көрүп баштасак, анда биз деменцияга кабылган адамдардын жана алардын үй-бүлөөсүнүн жашоосун абдан жакшырта алабыз, ошону менен коомдун келечегине да кам көрөбүз", - дейт нейробиолог. Изилдөөгө ар кандай өлкөдөн 24 адис катышкан. Алардын баары алжып калуу коркунучунун жогору же төмөн болушунда адамдын өзүнүн жашоо образы чоң роль ойной турганын айтышууда. Авторлор диета менен алкоголдун деменцияга таасири кандай болорун жетиштүү түрдө изилдеп чыгыша элек, бирок аталган эки фактордун тен таасири болбой койбойт дешет. "Мындай болот деген ишеним жок, бирок эсептөөлөргө караганда деменция XXI кылымдагы эң чоң жаналгыч болот. Биз өмүргө зыяндуу факторлор жөнүндө билип, жашоо образыбызды жакшыртуунун камын көрүшүбүз керек",-дейт доктор Даг Браун, Альцгеймер оорусун изилдөө коомунун директору.


ترامب وفي وقت سابق، قال مكتب مدير المخابرات الوطنية الأمريكية إنه لا يزال يحقق في كيفية بدء تفشي الفيروس. لكن المكتب قال إن كوفيد 19 "ليس من صنع الإنسان أو معدلا وراثيا". وقد رفضت الصين نظرية تخليق الفيروس في المختبر وانتقدت تعامل الولايات المتحدة مع أزمة كوفيد 19. ومنذ ظهوره في الصين العام الماضي، قتل الفيروس أكثر من 230 ألف شخص حول العالم من بينهم 63 ألفا في الولايات المتحدة. مواضيع قد تهمك نهاية وأصيب ما لا يقل عن 3.2 مليون شخص في العالم، منهم مليون أمريكي، منذ بدء تفشي الفيروس من مدينة ووهان الصينية. ماذا قال ترامب؟ سأل أحد الصحفيين الرئيس ترامب في البيت الأبيض الخميس: "هل رأيت أي شيء في هذه المرحلة يمنحك درجة عالية من الثقة في أن معهد ووهان للفيروسات هو أصل هذا الفيروس؟" فأجاب الرئيس قائلا: "أجل، أجل، لدي "، دون أن يحدد ما هو مصدر ثقته بهذا الاستنتاج. وأضاف : "وأعتقد أن منظمة الصحة العالمية يجب أن تخجل من نفسها لأنها باتت مثل وكالة علاقات عامة للصين". وعندما طُلب منه لاحقا أن يوضح تعليقه، قال: "لا يمكنني أن أخبرك بذلك. غير مسموح لي أن أخبرك بذلك". وقال للصحفيين: "سواء ارتكبوا (الصينيون) خطأ، أم بدأ الأمر كخطأ ثم ارتكبوا خطأ آخر، أو فعلها شخص ما متعمدا؟ فأنا لا أفهم كيف سُمح للناس من ووهان بدخول بقية أنحاء الصين، بل وسُمح لهم بالسفر إلى بقية العالم. هذا أمر سيء، وهو سؤال تصعب عليهم الإجابة عنه". وذكرت صحيفة نيويورك تايمز الخميس أن مسؤولين كبارا بالبيت الأبيض طلبوا من أجهزة المخابرات الأمريكية إجراء تحقيق لتحديد ما إذا كان الفيروس قد جاء من معمل أبحاث ووهان. أصيب ما لا يقل عن 3.2 مليون شخص في العالم، منهم مليون أمريكي، منذ بدء تفشي الفيروس وقال مسؤولون لم يكشفوا النقاب عن هوياتهم لشبكة إن بي سي نيوز إنه تم تكليف وكالات المخابرات أيضا بتحديد ما إذا كانت الصين ومنظمة الصحة العالمية قد حجبتا معلومات عن الفيروس في وقت مبكر. ماذا قالت المخابرات؟ وفي بيان علني نادر، قال مكتب مدير المخابرات الوطنية، الذي يشرف على الوكالات الاستخبارية الأمريكية، الخميس إنه يتفق مع "الإجماع العلمي الواسع" بشأن الأصول الطبيعية لكوفيد 19. وأضاف "ستستمر أجهزة المخابرات في فحص المعلومات بدقة شديدة لتحديد ما إذا كان تفشي الوباء قد بدأ من خلال الاتصال بالحيوانات المصابة أو إذا كان نتيجة حادث في مختبر في ووهان". كان هذا أول رد واضح من المخابرات الأمريكية لدحض نظريات المؤامرة من الولايات المتحدة والصين على حد سواء، والتي تقول إن الفيروس سلاح بيولوجي. ماهو مختبر ووهان؟ يضم معهد ووهان للفيروسات، الذي تأسس في خمسينيات القرن الماضي، أول مختبر في الصين للسلامة البيولوجية من المستوى الرابع. وتتعامل هذه المختبرات مع أخطر مسببات الأمراض التي لا يتوفر لها سوى القليل من اللقاحات أو العلاجات، ومن المجالات التي تدرسها منشأة ووهان هي فيروسات كورونا في الخفافيش واحتمالات انتقالها منها. وتقول مجلة نيتشر إن هذا المختبر صُمم وبُني بمساعدة فرنسية وبتكلفة 44 مليون دولار، وافتتح في عام 2015. ودُرب العديد من موظفيه في منشأة مماثلة في مدينة ليون الفرنسية. ومما يثير فخر الصين أن يكون لديها مختبر للسلامة البيولوجية من المستوى الرابع له صلات بمختبرات مماثلة في جميع أنحاء العالم. ما هي اتهامات ترامب للصين؟ قام ترامب مؤخراً بتصعيد حربه الكلامية مع الصين بشأن الوباء بعد فترة وصفها مسؤولون داخل إدارة الرئيس الأمريكي بأنها كانت هدنة مع بكين. فيوم الأربعاء الماضي، أشار ترامب إلى أن الصين تريده أن يخسر محاولة إعادة انتخابه في نوفمبر/ تشرين الثاني المقبل. منشأة مختبرات ووهان الصينية بنيت بمساعدة فرنسية وكان قد اتهم في السابق المسؤولين الصينيين بالتستر على الفيروس في وقت مبكر، وقال إنه كان بإمكانهم منع المرض من الانتشار. كما انتقد منظمة الصحة العالمية وسحب التمويل الأمريكي للهيئة العالمية. في غضون ذلك، اتهمت وزارة الخارجية الصينية إدارة ترامب بمحاولة صرف الانتباه عن مشاكلها الخاصة المتعلقة بمعالجة الأزمة. كما روج متحدث باسم الوزارة مرارا لفكرة أن كوفيد 19 قد يكون نشأ في الولايات المتحدة، وهي فكرة لا يسندها أي دليل. ووفقا لصحيفة واشنطن بوست الأمريكية؛ تبحث إدارة ترامب في طرق لمعاقبة الصين ماليا. وأفادت تسريبات صحفية عن مناقشات في الإدارة أنها تضمنت مناقشة السماح للحكومة الأمريكية بمقاضاة الصين للتعويض عن الأضرار أو إلغاء التزامات الديون. كيف اصطدم ترامب بالمخابرات الأمريكية من قبل؟ في يناير/ كانون الثاني الماضي، وصف ترامب وكالات المخابرات الأمريكية بـ "السذاجة" في موقفها تجاه إيران ورفض تقييمها للتهديد الذي تشكله كوريا الشمالية. وتعود رغبته في مهاجمة تقييمات المخابرات إلى أيام انتخابه رئيسا في عام 2016، عندما شكك في تقييم قال إن روسيا تدخلت في العملية الانتخابية. واستمر في الدفاع عن روسيا ضد الاتهام بأنها شنت حملة من الهجمات الإلكترونية وقامت بنشر قصص إخبارية مزيفة للتأثير على التصويت لصالحه، على الرغم من أن الاتهامات الأمريكية كانت موجهة ضد مواطنين روس. اللحظة المناسبة لهذه المعركة تحليل جوناثان ماركوس مراسل شؤون الدفاع في بي بي سي إن هجوم الرئيس ترامب على الصين يتعلق إلى حد كبير بالسياسة الداخلية وحملته لإعادة انتخابه، لكنه يُنذر بإبراز عقلية الحرب الباردة المتنامية تجاه بكين، والتي قد تهيمن على الدبلوماسية في الأشهر والسنوات المقبلة. ومن المؤكد أن هناك الكثير مما يمكن انتقاده في تعامل الصين مع المراحل الأولى لتفشي كوفيد 19، وقد سعت دون خجل إلى صنع رأس مال سياسي من الأزمة. وحتى خصم ترامب الديمقراطي جو بايدن يشدد الانتقاد لبكين. لكن العديد من المحللين يتساءلون عما إذا كانت هذه هي اللحظة المناسبة لخوض هذه المعركة. لا شك أن صعود الصين لم يتبدد كما يأمل الكثيرون في الغرب. فهي في منطقتها قوة عسكرية عظمى، وند الولايات المتحدة القوة العظمى الأخرى. وتعد قدرات الصين التكنولوجية في المجالات الاستراتيجية مثل الجيل الخامس على الإنترنت 5G والذكاء الصناعي مثيرة للإعجاب. كما أن تأثيرها الأوسع يتعزز عبر جهود مركزية لتطوير العلاقات التجارية والعلاقات المالية وما إلى ذلك، الأمر الذي يعني أن الصين قوة لا يستهان بها، ذات قدرة متزايدة على التأثير في قواعد اللعبة الدولية. وستكون مواجهة دور بكين الصاعد هي التحدي الرئيسي للسياسة الخارجية للرئيس الأمريكي المقبل، والذي سيحاول أيضا إيجاد سبل للعمل مع الصين في قضايا مثل التغير المناخي.

Журналисттердин коронавирус Ухандагы вирусология институтунда жасалганы боюнча далилдер тууралуу суроосуна президент Трамп "ооба, мен көрдүм" деп жооп берген. "Балким алар [Кытай] ката кетирип алышты же башында туура эмес жасап алышып, андан кийин катанын үстүнөн ката кетире беришкен. Ошол эле учурда муну бирөө атайын жасады",-деп кошумчалады Трамп. Кытай болсо Трамптын сөзүн четке кагып, АКШ Covid-19 вирусуна даярдыгы чабал болгонун жашыруу үчүн башка мамлекеттерди күнөөлөп жатканын айтып чыкты Ал тапта АКШнын Улуттук чалгын кызматы коронавирус лабораторияда жасалбаганын же вирустун генетикасы модификацияланбаганын аныктады. АКШнын атайын кызматынын билдирүүсүндө вирус жаратылыш шартында чыгып, кийин адамга жукканы айтылат. Дүйнөдөгү окумуштуулардын басымдуу бөлүгү дал ушул пикирди ырастап келишет. Кытай карантин чектөөлөрүн женилдетти Учурда вирус Кытайдагы лабораторияда жасалып, дүйнөгө жайылды деген ар түрдүү ушак-айың тарады. АКШнын чалгын кызматы дал ушул ушактар боюнча биринчи жолу жооп кайтарып жатат. Буга чейин Кытайдын бийлиги көзөмөлдөгөн Global Times басылмасы кытайлык эксперттер жана интернет колдонуучулар АКШдагы Форт Детрик лабораториясынын жаңы коронавирустун жайылышына байланышы барбы деген суроого жооп издеп жатышканын жазган. Ал эми Кытайдын Тышкы иштер министрлигинин кызматкери Чжао Лицзян коронавирус биринчи жолу Уханда катталганы менен, аны өлкөгө америкалык аскерлер алып кириши мүмкүн экенин билдирген. Эки мамлекет бир нече аптадан бери коронавирус боюнча кайым айтышып жатат. Кыргызстандагы абал Кыргызстанда 1-майга карата коронавирусту жуктурган он жаңы учур катталды. Өлкөдө толугу менен 756 киши вирусту жуктуруп, 504 киши айыгып чыккан. Расмий маалыматтар боюнча 8 адам көз жумду. Өкмөт өзгөчө абалдын айрым чектөөлөрүн жеңилдетип жатканына карабастан, калкты санитардык-эпидемиологиялык талаптарды жана гигиенаны сактоого чакырды. 1-майдан тарта өлкөдө айрым тармактагы компаниялар ишин жандантууга уруксат алды: толук тизмени шилтеме аркылуу караңыз. Covid-19 Орусия өкмөтүнө жетти Орусиянын премьер-министри Михаил Мишустин коронавируска кабылганы кабарланып, ал өзүн изоляцияда кармап жатат. Буга чейин Британиянын премьери Борис Жонсон дагы вирусту жуктурган. Мишустин вирустун кайсыл түрүнө кабылганы азырынча белгисиз. Мишустин дарыланып жатканда, анын милдетин биринчи вице-премьер Андрей Белоусов аткарат. Саясатчы январь айына чейин президент Путиндин жардамчысы катары иштеген. Орусия дагы Кыргызстандай эле май айындагы майрамдарды карантин шартында өткөрөт. Москва шаарынын тургундары болсо өткөрмө кагаздарды интернет аркылуу узартуу мүмкүн болбой жатканына нааразы болушууда. Орусияда карантин 11-майга чейин узартылган. Британия демекчи, премьер-министр Борис Жонсон өлкө коронавирустун жайылышынын туу чокусуна жеткенин жарыялады. Бул сөзүн Жонсон Covid-19 вирусунан сакайгандан кийинки биринчи жыйында айтты. Жонсон эмдиги жумада карантин чараларын жеңилдетүү жана экономиканы калыбына келтирүү боюнча долбоорун жарыялайт. Британ лидеринин негизги максаты экономиканы жандандыруу, мектеп жана ишканаларды ачуу. (AT)


ترامب يعتمد موازنة وزارة الدفاع لعام 2020 ومن بين بنودها إنشاء هيئة عسكرية جديدة للفضاء وتعد هذه القوة العسكرية الأولى التي يتم انشاؤها في البلاد منذ أكثر من 70 عاما، وتندرج ضمن القوات الجوية الأمريكية، وقد وصف ترامب في قاعدة عسكرية قرب واشنطن، الفضاء باعتباره أحدث ساحة للحرب في العالم. وأضاف ترامب: "في ظل التهديدات الخطيرة للأمن القومي الأمريكي، أصبح التفوق في مجال الفضاء مسألة حيوية للغاية". وأشار ترامب "نحن رواد، لكننا لسنا روادا بشكل كاف، وفي القريب العاجل سنصبح سباقين". ماذا سيحدث لعقولنا لو أمضينا سنوات في الفضاء؟ مواضيع قد تهمك نهاية روسيا تشك أن الولايات المتحدة سعت لقرصنة شبكتها الكهربائية كما أكد "أن قوة الفضاء ستساعد في ردع العدوان والسيطرة على الفضاء". ووقع ترامب، يوم الجمعة، على ميزانية الجيش الأمريكي السنوية وتقدر قيمتها بـ 738 مليار دولار . وسيتم تمويل إنشاء قوة الفضاء مبدئيا بـ 40 مليون دولار خلال عامها الأول. " قوة الفضاء " لا تتضمن إرسال جنود إلى الفضاء ولكن حماية الممتلكات الأمريكية كمئات الأقمار الصناعية المستخدمة في الاتصالات والمراقبة ما هو الدور المنوط " بقوة الفضاء "؟ لن يُبعث جنود إلى الفضاء ولكن ستُحمى الممتلكات الأمريكية كمئات الأقمار الصناعية المستخدمة في الاتصالات والمراقبة. ويأتي هذا في وقت يرى فيه القادة العسكريون الأمريكيون، الصين وروسيا تحرزان تقدما في تحديد جبهات عسكرية جديدة. وقال نائب الرئيس الأمريكي، مايك بنس، سابقا إن الدولتين لديهما أشعة ليزر محمولة جوا وصواريخ مضادة للأقمار الصناعية، وتحتاج الولايات المتحدة لقوة لردعها وقال بينس "تغير الفضاء بشكل جذري خلال السنوات الأخيرة فبعد أن كان سلميا أصبح مكتظا وعدائيا". وستكمل قوة الفضاء العمل الذي بدأته قيادة قوة الفضاء - سبيس كوم - التي أُنشئت في أغسطس / آب الماضي للتعامل مع العمليات الفضائية للجيش الأمريكي. وقالت قائدة القوات الجوية، باربرا باريت، إن قوة الفضاء ستضم 16 ألفا من أفراد القوات الجوية والموظفين المدنيين. وسيقود قوة الفضاء، القائد في القوات الجوية الجنرال، جار رايموند، الذي يرأس حاليا سبيس كوم. وفي وقت سابق من هذا الشهر، قال الرئيس الروسي، فلاديمير بوتين، إن التوسع الأمريكي في الفضاء يهدد المصالح الروسية ويتطلب ردا من موسكو . وقال بوتين " القيادة العسكرية والسياسية الأمريكية تعد الفضاء ساحة عسكرية وتخطط للقيام بعمليات هناك".

АКШнын лидери бул кадам аркылуу жаңы жумуш орундары түзүлүп, өлкөнүн экономикасы өсөт жана улуттук коопсуздук дагы камсыздалат деп айтты. "Америкалыктар космоско гана барбастан, космосто үстөмдүк кылышы керек", -деди Трамп. Ошондой эле АКШнын президенти "америкалыктар айга кайрадан барат" жана Марс планетасын дагы өздөштүрөт деп убада кылды. "Коргоо министрлигине жана Пентагонго тез арада армиянын алтынчы бөлүмүн түзүп, ал космос багытында иш алып баруусун буйруп жатам", -деп билдирди президент. YouTube посттун аягы, 1 Дональд Трамп космосту изилдөөдө Кытай же Орусия эмес, АКШ биринчи сапта турушу зарыл экендигин дагы айтты. Азырынча "космос күчтөрү" кандай болоору так эмес. Бирок Трамп космос бөлүмү АКШ армиясынын аба күчтөрүнө тете болот деди. Кошмо штаттарынын армиясында жөө аскерлер бөлүмү, деңиз күчтөрү, жээк кызматы, аба күчтөрү жана деңиз жөө аскерлеринин бөлүмү бар. Трамтын буйругун АКШнын Конгресси карап чыгып, макулдугун бергенден кийин гана ал ишке ашат. АКШнын президенти космос туризм багытында иш алып барган жеке компаниялар дагы колдоого алынат деп айтты. "Бийликтен биринчи Марска жетсеңер, биз кубанабыз. Силер азыркыдан дагы атактуу болосуңар", -деди Трамп. Коммерциялык космостук жарыш Илон Масктын жеке SpaceX компаниясы тарыхтагы эң кубаттуу Falcon Heavy ракетасын мейкиндикке учурду 2018-жылы атактуу Илон Масктын жеке SpaceX компаниясы тарыхтагы эң кубаттуу Falcon Heavy ракетасын мейкиндикке учурду. Тарыхтагы эң чоң Falcon 9 ракетасы эки мотор жана бир борбордук мотор менен жабдыкталган. Бул ракета 70 метр бийиктикке жетет жана 57 тоннага тете салмакты мейкиндикке жеткире алат. Бул ракета коммерциялык космостук жарышта лидер катары сыпатталууда жана астронавттарды Жер планетасынын орбитасынан ары жеткирүүгө кубаты жетет. Космостук таштандыга тор салчу аппарат Жеке компаниялар Эл аралык космос станциясына дагы астронавттарды жеткирүү максатына быйыл жетиши ыктымал. Бирок айрым адистердин пикиринде, жеке компаниялар буга 2019-жылы гана жетиши мүмкүн. Учурдагы долбоорго ылайык, НАСА 2011-жылы АКШнын территориясынан космоско ракеталарды учуруусун токтоткондон кийин SpaceX менен Boeing компаниялары Кошмо штаттарынан космоско ракета учура баштамак. 2011-жылдан бери АКШ астронавттарын Эл аралык космос станциясына жеткирүү үчүн Орусиянын "Союз" ракеталарын колдонуп келет. Бул кадамга АКШнын авиакосмостук тармагы нааразылыгын билдирген. SpaceX менен Boeing астронавттарды Эл аралык космос странциясына жеткирүү укугун алышы ыктымал Ошондой эле 2018-жылы SpaceX менен Boeing компаниялары учуруу системаларын сыноодон өткөрүп, маалымат чогултуу үчүн ракеталарын астронавттары жок учуруп көрөт. Андан соң ракеталарын астронавттар менен космоско жөнөтмөкчү. Бирок ракеталар жана учуу системалары жаңы болгондуктан, бул долбоор убагында ишке ашпайт деген пикирлер да көп айтылууда. Арийне сыноолор ийгиликтүү болсо, АКШнын космостук агенттиги эки компаниянын системаларына сертификат беребиз деп билдирген. Демек, SpaceX менен Boeing астронавттарды Эл аралык космос странциясына жеткирүү укугун алышы ыктымал. Бул жеке компаниялардын системалары менен бирге, НАСА дагы өзүнүн жаңы ракета системасын ишке киргизмекчи. Көп күтүлгөн жана кымбат "Орион" космостук кемесинин туристтерди жер планетасынын төмөнкү орбитасына жеткирүү мүмкүнчүлүгү бар. "Орион" кемеси 2019-жылы сыноодон өтөт, баары ийгиликтүү болсо, 2021-жылы астронавттар менен космоско учурулат. Чыныгы эл аралык космос Июль айында Жапониянын космостук агенттигинин "Хаябуса-2" кемеси (162173) Рюгу астероидине жетет 2018-жылы бир нече мамлекеттин космостук кемелери мейкиндикти изилдөөгө киришет. Эң биринчи болуп Индиянын "Чандраян-2" кемеси космоско учмакчы. "Чандраян-1" космостук кемесине салыштырмалуу Индиянын "Чандраян-2" кемеси айга барып конуп, айда жүрүүчү жабдыгынын жардамы менен изилдөө иштерин жүргүзмөкчү. Бул жабдыктарды мамлекеттин космос агенттиги иштеп чыккан. "Чандраян-2" кемеси март айында Андхра-Прадеш штатынан космоско учуп, миссиясын баштаган. Май айында болсо НАСА InSight космостук кемесин Марска учуруп, изилдөө иштерин баштаган. Бул кеме заманбап аспаптары менен "Кызыл планетанын" бетин казып, Марс кантип жаралганы тууралуу изилдөө иштерин жүргүзөт. Ошондой эле InSight Марстагы зилзалалардын добушун угуп, планетанын ички структурасындагы сырларды түшүндүрүүгө аракеттенет. Июль айында Жапониянын космостук агенттигинин "Хаябуса-2" кемеси (162173) Рюгу астероидине жетет. Кеме астероиддин түзүлүшүн иликтөө үчүн анын таш үлгүлөрүн Жер планетасына жеткирмекчи. 2015-жылы "Хаябуса" кемеси Итокава астероидине жетип, дүйнөнү дүңгүрөткөн. "Хаябуса" кемесинин миссиясында көптөгөн кыйынчылыктар болгонуна карабастан, кеме Жер планетасына кайтып келип, изилдөөгө астероид таштарынан ала келген. Инженерлер бул окуядан кийин "Хаябуса-2" кемесин жаңыртып, ал Жерге көбүрөөк таштарды алып келет деп үмүттөнүүдө. Ошондой эле бул кеменин Рюгу астероидинин бетине алыстан башкарылчу чакан жабдыктарды жөнөтүү мүмкүнчүлүгү бар. Жаңы 2018-жылы технология жаатында кандай жаңылыктар күтүлөт? Жапониядан башка мамлекеттер дагы космостук кемелерин астероиддерди изилдөө үчүн жөнөтөт. 2016-жылы учурулган НАСАнын OSIRIS-REX кемеси 2018-жылдын август айында (101955) Бенну астероидине жетет деп күтүлүүдө. Бул кеме дагы астероидден алынган таштарды изилдөө үчүн Жерге жеткирет. Андан тышкары Европа жана Жапониянын космостук агенттиктери күндөн кийинки биринчи планета - Меркурийди бирге изилдөө үчүн миссиясын баштайт. BepiColombo миссиясынын максаты - планета тууралуу маалыматтарды кеңейтүү. Буга чейин Меркурий планетасынан АКШнын Messenger аппараты гана маалымат жөнөткөн. BepiColombo миссиясында бир ракета менен эки космостук кеме мейкиндикке учурулат. Бул кемелер планетанын картасын түзүп, анын магниттик талаасын карашат. Окумуштуулар Меркурийдин түзүлүшү эмне себептен темир экенин жана тышы жука таштан жаралганына жооп издешет. (AT)


يذهب بعض الخبراء الأمريكيين إلى ما هو أبعد من ذلك، ويطرحون سؤالا عما إذا كان ينبغي وصف تركيا بأنها حقا حليف استراتيجي للولايات المتحدة. تركيا عضو بارز في حلف شمال الأطلسي "ناتو"، كما تعد قواعدها العسكرية مهمة للعمليات الجوية الحالية للولايات المتحدة في الشرق الأوسط. وتمتد تركيا لمساحة شاسعة على الجانب الشرقي لحلف الناتو، في وقت يعني ظهور روسيا مجددا على الساحة زيادة الأهمية الاستراتيجية لمنطقة البحر الأسود. كما تعد تركيا واحدة من بين أهم دول الجوار للاتحاد الأوروبي، على الرغم من تعثر خطواتها كي تنضم إلى الاتحاد، ربما بسبب الاستبداد المتزايد من جانب الرئيس رجب طيب أردوغان. بيد أن أنقرة تظل بمثابة الشريك الفعال لأوروبا، حيث تنهض بدور بالغ الأهمية في مساعدتها في التصدي لتدفق المهاجرين نحو الغرب، إذ تستضيف تركيا وحدها ما يزيد على 3.5 مليون لاجئ من سوريا المجاورة التي تشهد صراعا. مخيم نيزيب للاجئين السوريين في تركيا ويواجه أردوغان أزمات اقتصادية ودبلوماسية متزامنة قد تضر بأسس علاقته مع واشنطن، ومن ثم الناتو. وقد تكون المشاكل الاقتصادية التي تواجه البلاد بسببه إلى حد كبير، وذلك مع الاندفاع نحو تحقيق النمو، اعتمادا على مشروعات بناء كبرى، جميعها بتمويل من قروض. غير أن الخلاف مع الولايات المتحدة، الذي يركز جانب منه على سجن رجل الدين الأمريكي أندرو برونسون الذي تتهمه تركيا بممارسة أنشطة معادية للدولة، أصبح معركة إرادة بين الرئيس أردوغان من ناحية والرئيس الأمريكي دونالد ترامب من ناحية أخرى. كما تفاقم العقوبات الاقتصادية الأمريكية الضرر اللاحق بالاقتصاد التركي الهش. فإلى أي حد يمكن أن يسوء الوضع؟ وهل تتأثر عضوية تركيا في الناتو؟ لا يملك الناتو بالفعل آلية لطرد عضو راهن، فأنقرة وحدها تملك اتخاذ قرار ترك الحلف. خلال الحرب الباردة، ظلت تركيا وقواتها العسكرية الكبيرة نقطة ارتكاز على الجانب الشرقي للناتو. وفي السنوات الأخيرة، كانت هي أبرز مساهم لمهام الحلف في أفغانستان. تراجعت الليرة التركية بشدة أمام الدولار الأمريكي لكن تركيا كانت في كثير من الأوقات حليفا مثيرا للمشاكل. فقد أدت مناوشاتها المتكررة مع عدوها التاريخي، اليونان، في بحر إيجة إلى حدوث توترات، لكن غالبا ما جرى احتواء الأمر عبر عضويتهما المشتركة في الناتو. ولطالما شعرت تركيا بقلة قيمتها مقارنة بشركائها، الذين وافقوا فقط على نشر طائرات أقل قدرة في تركيا خلال عملية عاصفة الصحراء عامي 1990 و1991، عندما دعت أنقرة إلى دعمها لتوفير حماية من أي انتقام من جانب نظام حكم صدام حسين في ذلك الوقت. وعلى النقيض، دعت تركيا الناتو مرة أخرى مع بداية الحرب الأهلية السورية إلى إمدادها بوحدات دفاع مضادة للصواريخ من الحلفاء خوفا من احتمال استهدافها من قوات حكومة الرئيس السوري بشار الأسد. وقد حصلت تركيا بالفعل على هذه الوحدات. بيد أن الحرب السورية تسلط الضوء على التحول في موقف تركيا. فقد سعت أنقرة إلى أن تصبح قوة إقليمية رئيسية، حيث دعمت المعارضة بشدة، وأحيانا الإسلاميين على الأرض، حرصا على الإطاحة بنظام حكم الأسد. ومع تعثر هذه السياسة الآن، تسعى تركيا إلى ضمان مصالحها من خلال تعزيز التعاون الوثيق مع موسكو. وكانت علاقتها قد تعقدت مع الولايات المتحدة بعد أن عارضت أنقرة بشدة دعم الولايات المتحدة للمقاتلين الأكراد في سوريا. تبني تركيا علاقات مع روسيا وجاء قرار تركيا بشأن شراء نظام دفاع جوي روسي، فيما تسعى لاستلام 100 طائرة من طراز إف-35، أحدث طائرة حربية في ترسانة واشنطن، مرة أخرى ليؤكد نهج تركيا غير العادي تجاه شؤون التحالف. ومهما كان التوتر التركي الراهن مع واشنطن، والذي امتد إلى توتر مع الناتو، من الصعب أن نشهد توفير العلاقة الروسية نفس المستوى من المكانة أو الضمانات الأمنية أو الخبرة الفنية. إذن ما هي الروابط بين أنقرة والاتحاد الأوروبي؟ وهل يمكن أن تمثل التوترات الأمريكية والتركية فرصة للأوروبيين؟ تنتقد كثير من دول الاتحاد الأوروبي بشدة الاستبداد وانتهاكات حقوق الإنسان في تركيا، غير أن الاتحاد يرتبط ارتباطا وثيقا بالاقتصاد التركي. وتشير علامات واضحة، مثل إطلاق سراح جنديين يونانيين والمدير المحلي لمنظمة العفو الدولية، إلى أن الرئيس أردوغان لا يرغب في نشوب أزمة كاملة مع الاتحاد الأوروبي في ذات الوقت الذي يختلف مع الرئيس ترامب. وإن كانت تركيا قد حُرمت بالفعل من عضوية الاتحاد الأوروبي في المستقبل المنظور، فمازال في جعبة أردوغان بطاقة الهجرة. تسعى تركيا إلى شراء طائرات حربية أمريكية من طراز إف-35 ومع شن الحكومة السورية هجوم في محافظة إدلب التي تقع على الحدود مع تركيا، قد يكون الكثير من الاجئين في طريقهم إلى البلاد. والاتحاد الأوروبي يدرك جيدا أن اتفاق الهجرة مع أنقرة كان فعالا في الحد من تدفق اللاجئين إلى الاتحاد منذ عام 2016. وكانت تركيا قد حصلت على مساعدات اقتصادية كبيرة في مقابل الاتفاق، ومن غير المرجح أن ترغب في تعطيل هذه العلاقة في وقت تتفاقم الأزمات في الداخل. وقد تتحسن العلاقات بين الاتحاد الأوروبي وتركيا في الأجل القصير، عندما يزداد توتر علاقتها مع واشنطن. لكن الاتجاه الراهن الذي تسلكه تركيا يبعد إلى حد ما عن الغرب في الأجل الطويل. وقد يكون ذلك حتميا في عالم متعدد الأقطاب، حيث لم يعد لدى واشنطن المكانة الإقليمية التي كانت لها ذات يوم. وقد يسعى الأوروبيون إلى الحصول على ميزة مؤقتة مغتنمين، فرصة المشاكل مع واشنطن. من ناحية أخرى، تمتلك أنقرة بعض البطاقات القوية التي يمكن أن تستخدمها عندما تواجه بروكسل. لكن أردوغان يأخذ تركيا بشكل أساسي إلى مسار بعيد عن القيم الأوروبية والديمقراطية الليبرالية. وهذا سيحدد علاقته مع الاتحاد الأوروبي في نهاية الأمر. --------------------------------------- يمكنكم تسلم إشعارات بأهم الموضوعات بعد تحميل أحدث نسخة من تطبيق بي بي سي عربي على هاتفكم المحمول.

Түркия НАТО уюмунун мүчөсү. Анкаранын аскердик базалары АКШнын Жакынкы Чыгыштагы иш аракеттерине өтө маанилүү. Орусия Кара Деңиздеги аскерлеринин санын көбөйтүп жатканда, Түркия НАТО уюмунун чыгыш чек арасын кайтарып турган мамлекет. Ошондой эле Түркия Европа Биримдигинин чыгыш тарабындагы стратегиялык мааниге ээ болгон өнөктөшү. Бир учурда Түркия Европа Биримдигине мүчө катары кошулат деген жоромолдор да айтылган. Бирок "президент Эрдогандын авторитардык бийлиги бекемделгенден кийин", бул багыттагы иштер токтоп калды. Ага карабастан Анкара Европанын өнөктөшү катары кала берүүдө. Түркия Европага болгон миграциянын агымын токтотууга көмөктөшкөн. Мамлекеттин өзүндө үч жарым миллион сириялык качкын баш калкалап келет. Түркиядагы "Низип 2" качкындар лагеринде негизинен сириялыктар баш калкалап келет АКШ-Түркиянын чыңалган мамилеси Президент Эрдоган дипломатиялык жана экономикалык кризиске туш болууда. Бул жагдай Түркиянын АКШ менен мамилесин солгундатты. Анкара ири инфраструктуралык долбоорлорду каржылоо үчүн карызга акча алып, учурда өлкөнү экономикалык кризис тооруп турат. Түркиянын тышкы карыз саясатында эки чоң көйгөй бар. Биринчиден, мамлекеттин чукул арада төлөй турган карызы абдан көп. Түркия мурда алган карыздарын кайтарып бериши керек, ошол эле учурда жаңы алынган карыздардын үстөк пайызын дагы төлөшү керек. Каржы тармагында иш алып барган адистердин терминин колдонгондо, Түркия карызын төлөш үчүн кайрадан карызга акча алышы керек. Fitch рейтинг агенттигинин маалыматына караганда, Түркия тышкы карыздарын жабуу үчүн 230 миллиард доллар акчага муктаж. Экинчиден, көптөгөн түрк компаниялары карызды чет элдик валютада алышкан. Улуттук акча бирдиги кунун жоготкон сайын, карызды кайтарып берүү кымбатка түшүүдө. Түркиянын акча бирдиги лира жыл башынан бери АКШ долларына карата 30 пайыз кунун жоготту Андан тышкары Түркия белгилүү динаятчы Фетхуллах Гүлен менен кызматташкан деп айыптап, АКШ жараны, христиан пастору Эндрю Брансонду камакка алганына Вашингтон кескин нааразы болуп, Түркияга каршы санкцияларды киргизген. Бул санкциялар Түркиянын чабал экономикасына катуу сокку болуп жатат. Түркия НАТО уюмунан чыгып кетеби? Батыш менен Түркиянын мамилеси мындан ары дагы солгундайбы? Түркияны НАТО уюмунан чыгарып салуу мүмкүнбү? НАТО уюмунда ага кошулган мүчөлөрдү бир тараптуу чыгарып салуу механизми жок. Анкара өзү уюмдан чыгып кетүүнү өтүнүшү керек. Кансыз согуш учурунда Түркиянын армиясы чыгыш тараптагы маанилүү оюнчу болчу. Бүгүнкү күнү Түркия Батыш өлкөлөрүнүн Ооганстандагы аскердик аракеттерине көмөк көрсөтүп келет. Бирок Түркия бир нече жолу НАТО уюму үчүн чоң көйгөйлөрдү жаратып келди. Мисалы, Анкаранын Греция менен араздашканы чоң маселе жараткан. Түркия Орусия менен жакындап жатканы байкалууда Түркия Сириядагы окуялардан улам Жакынкы Чыгыштагы чоң оюнчуга айланганы калетсиз. Арийне, Анкаранын Сириядагы көйгөйдү чечүү үчүн Москвага жакындап жатканы Батыш өлкөлөрүн тынчсыздантууда. АКШнын Сириядагы күрд куралчандарды колдогону Анкараны көптөн бери нааразы кылып келет. Түркия Сириядагы күрд куралчандарды террордук топ катары сыпаттайт. Сириядагы жарандык согушта эки тарап колдогон топтор бири-бирине каршы ок чыгарган учурлар дагы катталган. Анкаранын орусиялык абадан коргонуу системасын сатып алуу чечими Батышты таң калдырды. Түркиянын дал ушул чечиминен улам Анкара "канчалык маанилүү өнөктөш?" деген суроолор чыгууда. Европа Биримдиги менен Түркиянын алакасы АКШ менен Түркиянын мамилеси солгундап жатканда, Европа Анкарага жакындай алабы? Европа мамлекеттери Түркиядагы авторитардык режимди сындап, адам укуктары тебеленип жатканын белгилеп жатышат. Бирок Европа Биримдиги Түркиянын экономикасы менен тыгыз байланышкан. Европанын көптөгөн банктарынын Түркияда кызыкчылыгы бар. Түрк лирасынын кунун жоготкону бул банктарга дагы сокку болду. Анкаранын эки грек аскерин бошоткону, Эрдоган Европа Биримдиги менен мамилени оңдоону көздөп турганынан кабар берет Анкаранын эки грек аскерин жана Amnesty International уюмунун жергиликтүү башчысын бошоткону, Эрдоган Европа Биримдиги менен мамилени оңдоону көздөп турганынан кабар берет. Түркия жакын арада Европа Биримдигине кошулбайт. Бирок Эрдоган миграция кризисинде Европанын жакын өнөктөшү экени калетсиз. Сириянын өкмөт күчтөрү Идлиб аймагында аскердик аракеттерин кайрадан жандантып жатканда, мигранттардын агымы кайрадан көбөйөт деп күтүлүүдө. Европа Биримдиги 2016-жылы Анкара менен миграция боюнча келишимге кол койгон. Түркия мигранттардын агымын токтотуп, анын ордуна экономикалык жардам алган. Анкара бул багыттагы ишти улантууну көздөйт. АКШ-Түркия алакалары курчуп турганда, Европа-Түркия мамилелери оңолот деп жоромолдонууда. (AT)


وأثنت الأكاديمية السويدية ، التي تمنح الجائزة، على الروائي قائلة إنه ككاتب "قد عرى في روياته التي تتسم بقوة عاطفية عظيمة الخواء الكامن تحت شعورنا الواهم بالعلاقة بالعالم". وقال إيشيغورو - البالغ من العمر 62 عاما - إن في الجائزة "إطراء مذهلا". وقال، في تصريحات لبي بي سي، إن لجنة نوبل لم تتصل به. وأضاف أنه غير متأكد إن كان في الأمر خدعة. وأضاف أنه "شرف عظيم، لأن الجائزة تعني في الأساس أني أسير على خطى المؤلفين الكبار، فهذا ثناء رائع." وكتب إيشيغورو ثماني روايات، ترجمت إلى 40 لغة. ومن أكثر رواياته شهرة "بقايا يوم"، و"لا تدعني أرحل أبدا"، اللتان تحولتا إلى فيلمين سينيمائيين نالا نجاحا كبيرا. ومنح إيشيغورو نوط (OBE) في بريطانيا في عام 1995 لما قدمه من خدمات في الأدب. وولد كازو إيشيغورو في 8 نوفمبر/تشرين الثاني عام 1954 في نجازاكي باليابان، ثم انتقلت أسرته للعيش في إنجلترا عام 1960. وحصل درجة الليسانس من جامعة كنت عام 1978، ثم نال الماجستير من جامعة إيست أنغليا في الكتابة الإبداعية عام 1980. وحصل على الجنسية البريطانية عام 1982. وتبلغ قيمة الجائزة 9 ملايين كورونا، أي ما يعادل مليونا و100 ألف دولار. ويعد منح إيشيغورو الجائزة هذا العام - كما يقول مراقبون - عودة بها إلى مسارها الأدبي في أعقاب منحها للمطرب الأمريكي والشاعر، بوب ديلان. وتنسب جوائز نوبل إلى مخترع الديناميت، ألفريد نوبل، وبدأت في عام 1901 تقديرا للإنجازات في مجالات العلوم والأدب والسلام، تنفيذا لوصيته.

Жазуучу муну жаңылыктардан көргөндө алгач тамашага салып жатышат го деп ойлогом дейт. "Бул укмуштуудай сыймык. Анткени мен улуу авторлордун изи менен баратам. Ошондуктан бул мага укмуштуудай зор мактоо болду»,-деди ал. Исигуро сегиз китептин автору. Анын китептери 40 тан ашуун тилге которулган. Жазуучунун эң белгилүү чыгармасы "Күндүн калган бөлүгү" жана «Мени койо бербе» чыгармалары. Соңку чыгармасы боюнча 2010-жылы кино дагы тартылган. "Күндүн калган бөлүгү" монолог сыяктуу жазылып, улгайган англиялык кишинин артта калган өмүрүн эскерéүсү менен берилген. Адабият боюнча Нобель сыйлыгынын номинанттарынын ачык тизмеси жок. Бул жылы фаворит катары кениялык жазуучу Нгуги Ва Тхионго, жапониялык Харуки Мураками аталып жаткан. Ошондой эле сыйлыкты алышы мүмкүн деп Маргарет Этвуд дагы айтылып жаткан. Адабият жаатындагы Нобель сыйлыгы 1901-жылдан бери тапшырылат. Өткөн жылы сыйлык америкалык акын жана музыкант Боб Диланга ыйгарылган. Андан мурунку жылы сыйлыкты беларус жазуучусу Светлана Алексиевич алды. 2014-жылы француз жазуучусу Патрик Модиано бул сыйлыкка татыктуу болгон. (AbA)


تصور للجزيرة محاطة بتوربينات الرياح البحرية على ارتفاع 260 مترا ومن المقرر أن تبلغ مساحة أول جزيرة للطاقة 120 ألف متر مربع (أي ما يوازي مساحة 18 ملعباً لكرة القدم)، وثمة آمال في زيادتها لتصل إلى ثلاثة أضعاف. وستكون الجزيرة مركزاً لـ 200 من توربينات الرياح البحرية العملاقة المستخدمة لتوليد الطاقة الكهربائية. ويعد هذا أكبر مشروع بناء في تاريخ الدنمارك، بتكلفة تقدر بـ 210 مليار كرونة (34 مليار دولار). وتقع الجزيرة الاصطناعية على بُعد 80 كيلومتراً في بحر الشمال، وستكون مملوكة للدولة بنحو النصف nمن أسهمها على الأقل بينما يملك القطاع الخاص جزءاً من أسهمها. مواضيع قد تهمك نهاية ولن توفر الجزيرة الكهرباء للدنماركيين فحسب، وإنما ستزود شبكات الكهرباء في الدول المجاورة أيضاً. وعلى الرغم من أن هذه الدول لم تُحدد بعد، قال البروفيسور جيكوب أوسترغارد الأستاذ في الجامعة التقنية بالدنمارك لبي بي سي إن المملكة المتحدة يمكنها أن تستفيد من المشروع إلى جانب ألمانيا أو هولندا. كما سيوفر المشروع الهيدروجين الأخضر لاستخدامه في النقل البحري والطيران والصناعة وما يعرف بوسائل النقل الثقيل. وبموجب قانون المناخ في الدنمارك، تعهدت البلاد بهدف طموح بتقليل انبعاثات الغازات الدفيئة المسببة للاحتباس الحراري بحلول عام 2030 بنسبة 70 في المئة، لتصل إلى ما كانت عليه عام 1990، على أن تصبح البلاد خالية من ثاني أكسيد الكربون بحلول 2050. وأعلنت الدنمارك في ديسمبر/ كانون الأول الماضي عن وقف كافة عمليات التنقيب عن النفط والغاز الجديدة في بحر الشمال. وقال وزير الطاقة دان يورغينسن إن بلاده ببساطة "تغير الخريطة". خفض الاحتباس الحراري صار "في متناول اليد" أوراق اصطناعية لإنتاج الوقود السائل باستخدام الطاقة الشمسية وقال البروفيسور أوسترغارد لبي بي سي "إنه تطور ضخم". وأضاف "هذه هي الخطوة الكبرى التالية بالنسبة لصناعة توربينات الرياح الدنماركية. كنا نتقدم على الأرض ثم قمنا بخطوة على الساحل والآن نتحرك باتجاه جزر الطاقة، وهذا سيجعل الصناعة الدنماركية تحافظ على مكانة رائدة". من المخطط زيادة مساحة الجزيرة من 120 ألف متر مربع إلى 460 ألف متر مربع وتقول شركة دانسك إنيرجي للطاقة إنه في حين أن "الحلم في طريقة ليصبح حقيقة"، فهي تشك في أن جزيرة بحر الشمال ستكون جاهزة للعمل بحلول الموعد المقرر في عام 2033. غير أن السياسيين الدنماركيين على اختلاف توجهاتهم دعموا الخطة. وقال وزير الطاقة السابق وعضو الحزب الاشتراكي الديمقراطي راسموس هيلفيغ بيترسن إن جزر الطاقة بدأت "كرؤية راديكالية" لكن ثمة اتفاقاً واسعاً الآن لتحويلها إلى حقيقة. ويجرى بالفعل التخطيط لإقامة جزيرة أصغر للطاقة قبالة بورنهولم في بحر البلطيق شرقي الدنمارك. وتم التوقيع على اتفاقات لتوفير الكهرباء من هناك لألمانيا وبلجيكا وهولندا. وفي نوفمبر/ تشرين الثاني الماضي، أعلن الاتحاد الأوروبي عن خطط لزيادة سعة طاقة الرياح البحرية بنحو 25 ضعفاً بحلول عام 2050، وبخمسة أضعاف بحلول 2030. وتوفر الطاقة المتجددة نحو ثلث احتياجات الاتحاد الأوروبي الحالية من الكهرباء. -وفقاً للاتحاد الأوروبي، توفر طاقة الرياح البحرية حالياً 12 غيغاوات -توفر الدنمارك 1.7 غيغاوات -الجزيرة الجديدة ستوفر 3 غيغاوات في بادئ الأمر، على أن يزيد انتاجها إلى 10 غيغاوات تدريجيا -جزيرة بورنهولم للطاقة ستوفر 2 غيغاوات وعلى الرغم من أن بعض السرية يكتنف موقع بناء الجزيرة الجديدة، فمن المعروف أنها ستكون على مسافة 80 كيلومتراً في بحر الشمال. وقال التلفزيون الدنماركي إن دراسة لوكالة الطاقة الدنماركية حددت العام الماضي موقعين غرب ساحل غوتلاند، وإن عمق البحر ضحل نسبياً في كليهما، إذ يتراوح بين 26 و27 مترا.

"Энергия аралынын" долбоору жана анын айланасындагы шамалдан энергия өндүргөн бийиктиги 260 метр болгон турбиналар Дүйнөнүн биринчи "энергия аралы" 18 футбол талаасына (120 миң чарчы метрге) барабар. Бирок аны келечекте үч эсеге чоңойтууга мүмкүн. Түндүк деңизде жайгашкан жасалма арал 200 эбегейсиз чоң турбиналарды иштетип, шамалдан электр энергиясын өндүрөт. 210 миллиард кронага (34 миллиард доллар) баалаган "энергия аралы" Даниянын тарыхындагы эң ири курулуш долбоору болмокчу. Дания "энергия аралы" аркылуу бир гана өз өлкөсүндөгү талапты канааттандыруудан тышкары, коңшу мамлекеттерге дагы электр энергиясын сатууну көздөйт. Өткөн жылдын аягында бул өлкө Түндүк деңизде мунай жана газга геологиялык чалгындоо жүргүзүүдөн толугу менен баш тарткан. Андан тышкары Дания 2050-жылга чейин көмүр суутектүү күйүүчү заттарды жерден казып алууну токтотот. Жасалма аралды келечекте үч эсеге чоңойтууга мүмкүн Электр энергияга болгон глобалдык талапты канааттандыруу жана айлана чөйрөнү коргоо үчүн дүйнөнүн булуң-бурчундагы мамлекеттер кайра толукталып турган энергияга басым жасап жатышат. Климаттын өзгөрүүсү менен күрөштө кайра толукталуучу булактарды колдонуу маанилүү кадамдардын бири. Жашыл технологияга басым жасоо аркылуу абага зыяндуу заттардын бөлүнүп чыгышын азайтса болот. Кайра толукталып туруучу булактардын катарына шамалдан, күндөн жана суудан электр энергия өндүрүү ыкмасы кирет. Көмүр сыяктуу казылып алынган отунду колдонбой, алтернативдүү энергия булактарына басым жасоо көмүр кычкыл газынын абага чыгышын азайтып, глобалдык жылуулануу жана климаттын өзгөрүүсү менен күрөшүүгө мүмкүн. Кыргызстандагы алгачкы аракеттер Кыргыз бийлиги жана эксперттер өлкөдөгү дарыяларга чакан жана орто гидроэлектр станцияларын куруп, электр энергиясын коңшу өлкөлөргө сатуу мүмкүн экенин белгилеп жүрөт. Бирок учурда электр жарыгын чет мамлекетке сатуу эмес, ички талапты канааттандыруу көйгөйү жаралууда. Айталы, 2020-жылы Кыргызстан 15 миллиард 200 миллион киловат саат электр энергиясын өндүргөн. Мындай көлөмдөгү электр жарыгы ички керектөөдөн ашкан эмес. Анан калса өлкө баш калаасы Бишкектеги абанын булганышы жыл өткөн сайын чоң көйгөйгө айланчудай. Ошондуктан алтернативдүү энергия булактарын издөөгө баары бир мажбур болот. Өлкөдө башы башталган энергетикалык долбоорлор ондон ашуун. Алардын арасында Камбар-Ата-1 ГЭСи, Камбар-Ата-2 ГЭСи, Жогорку Нарындагы ГЭСтердин каскады, Токтогул ГЭСинин жаңыланышы бар. Бул ири долбоорлор качан ишке ашаары бүдөмүк бойдон. Бул долбоорлорго коңшу өлкөлөр кызыкканы менен, иш жүзүндө эч кандай жылыш боло элек. Чынында СССР урагандан тарта суу башындагы Кыргызстан, Тажикстан менен суу этегиндеги Казакстан жана Өзбекстан ортосунда суу маселесине байланыштуу талаш-талкуу, түшүнбөстүктөр бар. Буга Кыргызстан менен Тажикстан гидроэнергетиканы өнүктүрүүгө, ал эми Казакстан менен Өзбекстан суу ресурстарын ирригациялык максатта гана колдонууга кызыкдар болуп жатканы себеп. Ал тапта жеке ишкер Кыргызстанды энергетикалык кризисинен чыгаруу жолдорунун бири катары шамалдан электр жарыгын өндүрүү экенин айтууда. Албетте, бир эле энергетикалык эмес, экологоиялык дагы кризисти алдын алуу аракети деп түшүндүрсө болот "Бул дүйнөлүк тенденция, үч жылдан бери кагаз жумуштарын жыйынтыктадык. Жабдуулар келе баштады. 2020-жылы долбоорду ишке ашырып, энергия өндүрө башташыбыз керек эле. Бирок пандемия учурунда чек аралар жабылып, жүк ташуучу катнаштар токтогондуктан кечигип жатабыз",-дейт ишкер Кундус Кырбашева. Кыргызстандагы шамалдан энергия өндүргөн турбиналар Орто-Токой суу сактагычынан алыс эмес аймакка орнотулат. Какыраган таштак жерге атайын илимий изилдөөлөр жүргүзүлгөн. "Адистерибизи үч жыл бою эсеп жүргүздү. Шамалдын ылдамдыгы, секундасына кандай сокку болорун, айлана-чөйрө маселеси дагы каралды. Мисалы, канаттуулардын миграциясы, кандай бийиктикте учат деген көйгөйлөргө көңүл бурулду. Себеби мунаралар андай бийиктикке жетпеши керек. Маданий мурас деген дагы принцип бар. Ошолордун баары дыкат изилденип, эч кандай зыян тийгизбегендей жер тандалып, анан ишке кириштик", -деп кошумчалады Кырбашева. Мындай долбоорлорду коңшу Өзбекстан менен Казакстан бир нече жыл мурун баштаган. Мисалы, Кытай Өзбекстандын Бухара облустунда шамал электр станциясын куруу долбоорун баштаган. Андан тышкары Ташкентте 750 кВт кубаттуулугунда шамал станциясы бар. Президент Шавкат Мирзиеев 2017-жылдан 2025-жылга чейин калыбына келүүчү энергия булактарын өнүктүрүү программасын бекиткен. Анда жашыл технологияга басым жасаган 810 долбоор бар. Өзбекстан Климат боюнча Париж келишимине кол койгондуктан, климаттык өзгөрүү менен күрөштөгү милдеттенмелеринен аткарууга умтулууда. Казакстанда болсо кеминде он турбина электр жарыгын өндүрүүдө. Алардын кубаттуулугу ондогон мВт, ирилериники 100 мВттын тегерегинде. Кыргызстанда болсо толукталып турчу энергия булактарын иштетүү боюнча мыйзам бар. Так ушу тармакка инвестор тартуу максатында кабыл алынган. Анын негиздемесиндеги эсепке таянсак, өлкө аймагында бир жылда шамалдан 245 млн. тонна отун (энергия) алса болот.


وعلى مدار أربع سنوات، حاور الفريق الكوري الجنوبي المعني بالعدالة الانتقالية 610 هاربا من كوريا الشمالية للخروج بالتقرير الذي وثق عقودا من أعمال القتل عقابا على مخالفات تتراوح ما بين سرقة بقرة، ومشاهدة التلفزيون الكوري الجنوبي. ويقول فريق التقرير إن عمليات الإعدام العلنية نُفذت في أماكن قريبة من أنهار وحقول وأسواق ومدارس وملاعب رياضية. وقالت المنظمة غير الحكومية في تقريرها الصادر الثلاثاء، إن حشودا قوامها ألف شخص أو أكثر عادة ما تُجمع لمشاهدة تلك الإعدامات و"معاينة مصائر المحكوم عليهم بالإعدام". ويزعم التقرير أن أعضاء عائلات المحكومين بالإعدام، وبينهم أطفال، كانوا أحيانا يُجبرون على مشاهدة عمليات الإعدام. ونادرا ما يُكشف عن أماكن الجثث أو مواقع الدفن لأهالي الضحايا. وكان طفل في السابعة من العمر هو أصغر شاهد عيان على عملية إعدام علني، بحسب التقرير. وأقيمت بعض عمليات الإعدام العلنية داخل معسكرات اعتقال، كالسجون ومعسكرات السُخرة - حيث يُجبَر المدانون بارتكاب جرائم سياسية على الاضطلاع بأعمال مرهقة بدنيا كالتعدين وتقطيع الأشجار. وقصّ أحد الهاربين من معسكر للسخرة في أوائل الألفية الجديدة كيف أُجبر 80 شخصا على مشاهدة عمليات إعدام ثلاث سيدات اتُهمن بمحاولة الفرار إلى الصين. وروى كيف أن ضابطا في وزارة الأمن الشعبي قال للحشود: "هذا يمكن أن يكون مصيركم". ويقول التقرير إن الإعدامات هي "أسلوب أساسي لبث الخوف في نفوس المواطنين وردعهم عن الانخراط في أنشطة يراها النظام غير مرغوبة". الإعدام رميا بالرصاص والشنق وأفاد هاربون بأن غالبية عمليات الإعدام تكون رميا بالرصاص، وعادة ما يحتوي المشهد على ثلاثة قناصة يطلقون ثلاث رصاصات كلها مصوبة نحو جسد الشخص المدان. واستشهد بعض مَن تحاور معهم القائمون على التقرير بأمثلة بدا فيها القناصة مخمورين؛ وعزا أحدهم ذلك إلى أن "عملية القتل يصعب تنفيذها في حضور الوجدان". ورصد التقرير أيضا عددا صغيرا من عمليات الإعدام شنقا، رغم قول المنظمة غير الحكومية إن أعداد حالات الإعدام شنقا تشهد تراجعا أو ربما توقفت منذ عام 2005. وقال إيثان شين، أحد القائمين على إعداد التقرير، لوكالة فرانس برس للأنباء: "يبدو أن عدد الإعدامات العلنية يشهد انخفاضا"، لكن ربما كان السبب هو أن بيونغ يانغ تتوخى مزيدا من السرية "حيث تسعى إلى الاعتراف بها كدولة عادية". وواجه مسؤولون كوريون شماليون رفيعو المستوى في الماضي أحكاما بالإعدام. وفي عام 2013، أدين عمّ الزعيم الكوري الشمالي كيم جونغ-أون بالخيانة. لكن تقارير القتل يتعذر التحقق من مصداقيتها، وشهدت بعض الحالات على زيفها. وفي 2013، ثارت شائعات حول إعدام المغنية هيون سونغ-وول علنيا، وكتبت صحيفة كورية جنوبية تقول إن المغنية "أُعدمت رميا بوابل من الرصاص على مرأى من فرقتها الموسيقية". لكن هيون عاودت الظهور عام 2018 بين أعضاء وفد كوري شمالي كان يزور سيول قبيل دورة الألعاب الأولمبية الشتوية.

2013-жылы Түндүк Корея лидери Ким Чен Ындын өлкөдөгү таасирдүү делген жездеси Чан Сон Тхэктин өлүм жазасына тартылганы тууралуу маалыматтар тараган Өлкөдө мал уурулуктан тартып, Түштүк Корея телеканалдарын көргөндөргө чейин өлүм жазасына тартылат. Бул көп жылдан бери уланып келүүдө. Уюмдун маалыматында, мындай өлүм жазалары дарыя жээктеринде, дыйканчылык талаалары жана базар, мектеп, стадиондорго жакын жерде аткарылат. Докладда өлүм жазасынын аткарылышын көрүү үчүн миңден ашуун киши жыйылып келери белгиленген. Документтин авторлору жазгандай, өлүм жазасы аткарылып жатканда, жазага тартылган кишинин жакындары сөзсүз күбө болуп турат. Атууга кеткендердин сөөгүн сейрек учурда гана жакындарына беришет. Болбосо алардын сөөгү кайда жашырылганы ачык айтылбай кала берет. Түндүк Кореядан качып өткөндөрдүн биринин айтымында, жети жаштагы тестиер ушундай өлүм жазасы аткарылган учурга күбө болуп турган. Айрым учурда мындай өлүм жазасы абак жайларда жана эмгек лагерлеринде аткарылат. Качкындардын бири 2000-жылдары эмгек лагеринде болгон. Ал өзү сыяктуу кармалган 80 кишинин көз алдында үч аялды атып салган окуяны айтып берген. Аялдарды Кытайга качууга аракет кылганы үчүн жазалашкан. Өкүм аткарылгандан кийин офицерлердин бири "эгерде кимде ким качууга аракет кылса, тагдыры ушунтип бүтөрүн" эскерткен экен. Өлүм жазасына өкүм кылынгандардын көбүн атып салышат. Көп учурда муну үч аскер кызматкери аткарат. 2005-жылдан тарта дарга асуу азайган. Докладдын авторлорунун бири Этан Шин Франс пресс агенттигине интервью берип, барган сайын эл алдында өлүмгө тартуу азайып жатканын белгилейт. Анын болжолунда, Пхеньян өлүм жазасын жашыруун аткарып жатышы мүмкүн. Спутник аркылуу тартылган сүрөттөрдөгү түзөтүү лагери Жакында эле Түштүк Кореянын "Чосон ильбо" басылмасы КЭДР бир нече чиновникти өлүм жазасына тартканы тууралуу жазып чыкты. Февралда Вьетнам баш калаасы Ханойдо өткөн Дональд Трамп менен Ким Чен Ындын жолугушуусун уюштурууга бул чиновниктердин тиешеси бар деп жазат басылма. Жакында эле маалымат каражаттары Түндүк Кореяда Мамлекеттик кеңештин АКШ менен байланыштар боюнча атайын өкүлү Ким Хёк Чхоль жана Тышкы иштер министрлигинин төрт кызматкери атууга кеткенин жазып чыгышты. Бул тууралуу маалымат берген булактын ысымы аталган эмес. Аны тастыктаган башка маалыматтар болгон жок. Өлүм жазасына тартылгандарды АКШнын пайдасы үчүн тыңчылык кылган деп айыпташкан. 2013-жылы Түндүк Корея лидери Ким Чен Ындын өлкөдөгү таасирдүү делген жездеси Чан Сон Тхэктин өлүм жазасына тартылганы тууралуу маалыматтар тараган. Түндүк Кореянын мамлекеттик жаңылыктар агенттиги Чан Сон Тхэк аскердик трибуналдын алдында өз күнөөсүн мойнуна алганын жана өлүм жазасы дароо аткарылганын билдирген. Расмий маалыматтарда Тхэк "саясаттагы кара ниет дымагы" үчүн айыпталып, өзүн өлкөнүн лидери менен тең санап, аны "бийликтен кулатууну көздөгөн" деп күнөө коюлганы бар. Кээде мындай маалыматтар жалган болуп чыгат. 2013-жылы ырчы Хён Сон Воль атууга кеткени маалымдалып, бирок бир жылдан кийин теледен чыккан. 2018-жылы кышкы Олимпиада оюндары учурунда Түндүк Кореянын делегациясы менен Сеулга келген эле. (AbA)


امرأة من الإيغور برفقة أطفال في منطقة شينجيانغ الواقعة في الشمال الغربي من الصين ودعت منظمة العفو في تقرير جديد الصين إلى الإفراج عن جميع أطفال الإيغور الذين يتم احتجازهم في دور الأيتام بدون موافقة آبائهم. وتحدثت منظمة العفو إلى الآباء الذين تركوا أطفالهم مع أقاربهم في الصين عندما أجبروا على الفرار من البلد. وتقول المنظمات المعنية بالدفاع عن حقوق الإنسان إن الصين احتجزت أكثر من مليون شخص من الأيغور. وواجهت الحكومة الصينية أيضا مزاعم متعلقة بمجموعة واسعة من انتهاكات حقوق الإنسان ضد شعب الإيغور وأقليات مسلمة أخرى، بما في ذلك العمل القسري، والتعقيم القسري، والاعتداء الجنسي والاغتصاب. مواضيع قد تهمك نهاية وتنفي الحكومة الصينية احتجاز الإيغور في معسكرات اعتقال بمنطقة شينجيانغ الواقعة في الشمال الغربي من الصين. وتقول إن هذه المعسكرات ما هي إلا مرافق مهتمة بـ "إعادة التثقيف" يتم استخدامها في مكافحة الإرهاب. وتحدثت منظمة العفو، في أعقاب القيود الصارمة التي وضعتها السلطات الصينية على الوصول إلى منطقة شينجيانغ، إلى أشخاص من الإيغور تمكنوا من الفرار من هذه المنطقة قبل اشتداد الحملة عليهم عام 2017 . وقالت منظمة العفو إن ميهريبان قادر وزوجها أبليكيم ميمتينين فرا من منطقة شينجيانغ إلى إيطاليا في عام 2016 بعد تعرضهما لمضايقات الشرطة وضغوط للتنازل عن جوازي السفر. وأضافت المنظمة أنهما تركا أربعة أطفال في رعاية جديهما المؤقتة، لكن الجدة نُقِلت إلى معسكر احتجاز بينما استجوبت الشرطة الجد. وقالت ميهريبان قادر لمنظمة العفو إن"أقاربنا الآخرين لم تكن عندهم الجرأة للاعتناء بأطفالنا بعدما حدث لأبوي. خافوا من إرسالهم إلى المعسكر أيضا". وقالت المنظمة إنه في نوفمبر/تشرين الثاني 2019 حصل الزوجان المسلمان على إذن من الحكومة الإيطالية لإحضار أطفالهما إلى البلد للعيش معهما، لكن الشرطة الصينية احتجزت الأطفال قبيل السفر وأرسلتهم إلى دار أيتام تديرها الدولة. وقالت ميهريبان "الآن أطفالي في عهدة الحكومة الصينية وأنا واثقة من أنني قد لا أتمكن من الالتقاء بهم مرة أخرى في حياتي". وقالت منظمة العفو إن عمر ومريم فروح اللذين فرا إلى تركيا في أواخر عام 2016، تركا ولديهما، في عمر خمس وست سنوات على التوالي مع جديهما بسبب أن الطفلين لم تكن لديهما وثائق سفر خاصة بهما. واكتشفا الزوجان لاحقا أن الجدين اعتقلا وأرسلا إلى معسكر احتجاز، وبالتالي لم يسمعا أي أخبار عن طفليهما منذ ذلك الوقت. ويطالب تقرير الأمم المتحدة الصين بالسماح لخبراء المنظمة الدولية المعنيين بملف حقوق الإنسان والباحثين المستقلين والصحفيين بالدخول إلى منطقة شينجيانغ بشكل كامل وبدون أي قيود، كما يدعو إلى الإفراج عن جميع الأطفال الذين تم احتجازهم بدون موافقة آبائهم في إطار لم الشمل. وقال ألكان أكاد، الباحث في شؤون الصين بمنظمة العفو، إن "حملة الاحتجاز الجماعي التي لارحمة فيها في منطقة شينجيانغ التي تشنها الصين تركت العائلات المشتتة في وضع لا تحسد عليه: لا يسمح للأطفال بالمغادرة، لكن آباءهم يواجهون الملاحقة القضائية والاحتجاز التعسفي إذا حاولوا العودة إلى الصين بهدف الاعتناء بهم". احتجاج في مدينة إسطنبول بتركيا في وقت سابق من الشهر على خلفية معاملة الصين للإيغور وعمدت الدولة الصينية إلى إنشاء شبكة هائلة وسرية من معسكرات الاحتجاز بمنطقة شينجيانغ. وتشير التقديرات إلى أنها احتجزت أكثر من مليون شخص من الإيغور وأقليات مسلمة أخرى. وتحدثت تقارير في السنوات الأخيرة عن انتهاكات مروعة لحقوق الإنسان، تراوحت ما بين التعقيم الإلزامي لنساء الإيغور وممارسة التعذيب والاغتصاب المنهجي داخل المعسكرات. وتنفي الصين وجود انتهاكات لحقوق الإنسان، وتطلق على المحتجزين السابقين الذين يعيشون حاليا في المنفى صفة كذابين وممثلين. وتُتهم الصين أيضا باللجوء إلى ترهيب الشهود الذين تجرأوا على الكلام وتشويه سمعتهم، واستخدام أقاربهم في منطقة شينجيانغ كوسيلة ضغط عليهم. وأعلنت الولايات المتحدة، وكندا، وهولندا أن الصين تمارس الإبادة ضد شعب الإيغور. لكن البرلمان البريطاني رفض مشروع قرار مماثلا.

Уюм соңку баяндамасында Кытай бийлигин ата-энесинин уруксаты жок мамлекеттик жетим үйлөрүнө жөнөтүлгөн уйгур балдарды бошотууга чакырды. Amnesty International Кытайдан аргасыз чыгып кетип, балдарын туугандары менен калтырган кишилер менен сүйлөшкөн. Буга чейин Бээжиндин "кайра тарбиялоо лагерлеринде" миллионго чукул киши кармалганын жана алар пахта талааларында, завод-фабрикаларда мажбурлап иштетилип жатканы жөнүндө айыптар айтылган. Андан тышкары, лагерлерде аялдар зордукталып, кыйноого алынып, стерилизация болуп жатканын адам укугун коргогон уюмдар ырасташкан. Кытайдын өкмөтү дооматтарды четке кагып, лагерлерди "кесиптик билим берүүчү жай" деп атап келүүдө. Ал эми фабрикалар "жакырчылык менен күрөшүүгө" багытталган масштабдуу долбоор экенин жана анда кишилер ыктыярдуу түрдө иштеп жатканын айтууда. Кытай Шинжаң аймагына эл аралык уюмдарды киргизбейт, ошол себептүү Amnesty 2016-жылдан кийин аймактан чыгып кеткен уйгурлар менен баарлашкан. Михрибан Кадер менен Абликим Мемтинин 2016-жылдын аягында Шинжаңдан Италияга качышкан. Аларды полиция кысымга алып, паспортун тартып алууга аракет кылганда өлкөдөн чыгып кетүүнү чечкен. Төрт баласын ата-энеси менен калтырууга аргасыз болгон. Бирок энеси тарбия лагерине жөнөтүлүп, атасы полицияга суракка чакырылган экен. "Ата-энем кысымга алынгандан кийин туугандар балдарды карайм деп айтпай калды. Туугандарым балдарды алып келсек, бизди дагы лагерге жөнөтөт деп айтышты",-деп айткан Михрибан. 2019-жылы ноябрь айында Михрибан менен Абликим Италия бийлигинен балдарын алып келүүгө уруксат алган. Бирок балдарын Кытай полициясы кармап кетип, мамлекеттик жетим үйүнө жөнөтүшкөн. "Эми балдарым Кытай өкмөтүнүн колунда. Аларды качан көрөрүмдү билбейм",-дейт Михрибан. Омер менен Мериям Фарух 2016-жылы Түркияга качып чыгып, беш жана алты жаштагы балдарын ата-энеси менен калтырган. Бирок ата-энеси камакка алынып, тарбия лагерине жөнөтүлгөн экен. Ошондон бери Омер менен Мериям балдары каякта экенин билбейт. Кытайдын мусулман азчылыктарына карата мамилесин сындап чыккан Түркиядагы демонстранттар Amnesty International уюму Кытайдан Бириккен Улуттар Уюмунун адам укуктары боюнча эксперттерин Шинжаңга киргизүүгө, көз карандысыз иликтөө иштерин жүргүзүү үчүн жол ачып берүүгө үндөдү. "Кытай бийлигинин Шинжаңда ырайымсыз түрдө жазыксыз кишилерди камакка алганы үй-бүлөлөрдү бөлүп, оор кырдаалга кептеди. Балдар ата-энесине жете албай жатат. Бозгундагы ата-энелер Шинжаңга кайтып барса, камакка алынат",-деди Amnesty International уюмунун Кытай боюнча изилдөөчүсү Алкан Акад. АКШ, Канада жана Голландия Кытай уйгурларга каршы геноцид жүргүзүп жатканын жарыялаган. Учурда Британиянын парламенти дагы уйгурларга каршы геноцид жүрүп жатканы боюнча мыйзам долбоорун карап жатат.