لقد كان القيام بهذا الدور صعبا للغاية لأي شخص، ناهيك عن رجل كان ضابطاً بحرياً وصاحب آراء قوية بشأن طيف واسع من القضايا. بيد أن قوة شخصيته هي التي مكنته من الاضطلاع بمسؤولياته بمنتهى النجاح، وتقديم العون لزوجته في تأدية واجباتها الملكية. وبوصفه زوج الملكة، لم يكن للأمير فيليب وضع دستوري. لكن لم يكن هناك أحد أقرب إلى العرش، أو أكثر أهمية للملكة كما كان الأمير فيليب. ولد الأمير فيليب في العاشر من يونيو/ حزيران 1921 في جزيرة كورفو اليونانية. وتشير شهادة ميلاده إلى أنه ولد في الـ 28 من مايو/ أيار عام 1921، إذ لم تكن اليونان قد تبنت وقتها التقويم الميلادي بعد. نظام اسبارطي تعود أصول الأمير أندرو، والد الأمير فيليب، إلى الأسرتين الملكيتين اليونانية والدنماركية فهو الابن الأصغر لملك اليونان جورج الأول. أما والدته فهي الأميرة أليس، أميرة باتنبيرغ، وهي ابنة الأمير لويس، أمير باتنبيرغ، وشقيقة إيرل ماونتباتن، وابنة حفيدة الملكة فيكتوريا. بوصفه زوج الملكة، لم تكن للأمير فيليب مكانة دستورية بعد انقلاب عام 1922، أُبعد والده عن اليونان بقرار من محكمة ثورية. ونقلت سفينة حربية بريطانية أرسلها ابن عمه الثاني، ملك بريطانيا جورج الخامس، العائلة إلى فرنسا. وقضى الطفل فيليب معظم فترة الرحلة داخل مهد مؤقت صُنع من خشب صندوق لنقل البرتقال. كان فيليب الابن الأصغر والصبي الوحيد في الأسرة فكان محاطاً في طفولته بالرعاية والحنان. بدأ فيليب تعليمه في فرنسا، ولكن في سن السابعة، ذهب للعيش مع أقاربه من أسرة مونتباتن في انجلترا ودخل المدرسة الابتدائية في مقاطعة سَري. وبحلول ذلك الوقت تبين أن والدته تعاني من انفصام الشخصية ( شيزوفرينيا) ووضعت في أحد المصحات. ولم يكن لفيليب الصغير اتصال يذكر بوالدته خلال فترة طفولته. في عام 1933 أرسل إلى مدرسة "شول شلوس سالم" في جنوب ألمانيا، التي كانت تدار من قبل الرائد في مجال التعليم كورت هان. لكن في غضون أشهر، اضطر هان اليهودي إلى الفرار من القمع النازي. وانتقل إلى اسكتلندا حيث أسس مدرسة "غوردونستون"، والتي انتقل إليها فيليب بعد قضائه فصلين دراسيين فقط في ألمانيا. كان النظام الاسبارطي (نسبة إلى نظام التأهيل البدني والعسكري الصارم في مدينة اسبارطة القديمة) في غوردونستون الذي ينمي الاعتماد على الذات، بيئة مثالية لصبي في سن المراهقة، انفصل عن والديه، ويعاني من الوحدة إلى حد بعيد. الأمير فيليب في كلارنس هاوس الخدمة العسكرية ومع اقتراب نذر الحرب العالمية الثانية، قرر فيليب الالتحاق بالخدمة العسكرية. وأراد الانضمام إلى سلاح الجو الملكي، لكنه انتسب إلى البحرية إذ أن لأسرة والدته تاريخ حافل في البحرية، وأصبح طالباً في الكلية البحرية الملكية في دارتموث. وخلال وجوده هناك، أوكلت إليه مهمة مرافقة الأميرتين الشابتين، إليزابيث ومارغريت، أثناء قيام الملك جورج السادس والملكة إليزابيث بجولة في الكلية. وحسب شهود عيان، تباهى فيليب بنفسه كثيراً، وترك هذا اللقاء انطباعاً عميقاً لدى الأميرة إليزابيث التي كان عمرها 13 عاماً حينها. وسرعان ما برز فيليب في الكلية كطالب متميز وواعد وجاء في المرتبة الأولى بين زملائه في يناير/ كانون الثاني عام 1940 وشارك في العمليات العسكرية للمرة الأولى في المحيط الهندي. انتقل فيليب للعمل على متن السفينة الحربية "فاليانت" في أسطول البحر المتوسط، حيث ورد اسمه في البرقيات العسكرية من باب الإشادة بشجاعته وذلك لدوره في معركة "كيب ماتابان" عام 1941. وكان فيليب الضابط المسؤول عن كشافات السفينة، فلعب دوراً حاسماً في تلك المعركة الليلية. وبحلول أكتوبر/ تشرين الأول عام 1942، كان واحداً من أصغر الضباط في البحرية الملكية، يخدم على متن المدمرة "والاس". الخطبة وطوال هذه الفترة كان فيليب يتبادل مع الأميرة الشابة إليزابيث الرسائل، ووجهت له الدعوة لقضاء بعض الوقت مع الأسرة الملكية في عدة مناسبات. كان الأمير يهوى الطيران بعد واحدة من هذه الزيارات، وخلال عيد الميلاد عام 1943، وضعت إليزابيث صورة فيليب، وهو في زي البحرية الملكية على مكتبها. وتطورت العلاقة بينهما خلال وقت السلم، على الرغم من وجود معارضة من بعض رجال الحاشية، إذ وصفه أحدهم بأنه "خشن وسيء التصرف". لكن الأميرة الشابة كانت تحبه حباً جماً، وفي صيف عام 1946، طلب فيليب يدها من والدها للزواج. ومع ذلك، وقبل أن يتم الإعلان عن الخطوبة، كان على فيليب أن يحصل على جنسية جديدة ولقب جديد. وتخلى عن لقبه اليوناني، وأصبح مواطناً بريطانياً وأخذ اسم والدته الإنجليزي، مونتباتن. وقبل يوم واحد من مراسم الزواج، منحه الملك جورج السادس لقب صاحب السمو الملكي. وصبيحة الزفاف، خلع عليه ألقاب دوق إدنبره وإيرل ميريونيث وبارون غرينويش. وجرت مراسم الزواج في كنيسة وستمنستر آبي في 20 نوفمبر/ تشرين الثاني عام 1947. ووصف وينستون تشرشل، رئيس الوزراء السابق هذا الزفاف بأنه "بريق ألوان " في بريطانيا الكئيبة ما بعد الحرب. تقدير الواجب العام عاد فيليب إلى عمله في البحرية الملكية وأرسل إلى جزيرة مالطا حيث تمكن الزوجان للمرة الأولى من العيش مثل أي عائلة في القوات المسلحة. ولد ابنهما الأمير تشارلز في قصر باكينغهام عام 1948، بينما أبصرت ابنتهما الأميرة آن النور عام 1950. في عام 1952 انطلق الزوجان في جولة بدول الكومنولث نيابة عن الملك جورج السادس، والذي كان يعاني من سرطان الرئة، دون أن تعمل ابنته إليزابيث بذلك. لكن مشواره المهني كان على وشك الانتهاء. ومع تدهور صحة الملك جورج السادس، تعين على ابنته القيام ببعض الواجبات الملكية، وبالطبع يجب أن يكون زوجها بجانبها. وخرج فيليب في إجازة من البحرية في يوليو/تموز 1951، لكنه لم يعد إليها أبدا فعلياً. ولا يُعرف عن الأمير فيليب ندمه على أي شيء، لكنه أبدى أسفه لاحقا لعدم قدرته على استكمال مشواره المهني في البحرية. ويقول من عاصروه إنه كان قادرا، بكفاءته الشخصية، على الوصول إلى أعلى منصب في البحرية. وفي عام 1952، سافر الزوجان الملكيان في جولة لدول الكومنولث، كان مقررا أن يقوم بها الملك والملكة. اهتم الأمير بمشروع تطوير طائرة كونكورد الأسرع من الصوت تحديث النظام الملكي علم الأمير فيليب أثناء وجوده مع الملكة إليزابيث في صالة للألعاب في كينيا في فبراير/ شباط 1952 بموت الملك بجلطة قلبية. وكان على فيليب في هذا الوقت إخبار زوجته بأنها أصبحت "ملكة البلاد". وفيما بعد وصف صديق لفيليب ذلك الموقف بقوله: "بدا كأنه يحمل نصف العالم على كاهله" وكان من بين أسباب ذلك معرفته بأنه لن يستطيع أن يستكمل مشواره المهني في البحرية. ومع تولي الملكة عرش بريطانيا، كان على الأمير فيليب أن يخلق لنفسه دوراً جديداً ولكن ذلك أثار تساؤلات حول ماهية هذا الدور. ومع اقتراب حفل التنصيب، صدر مرسوم ملكي يفيد بأن الأمير له الأسبقية بعد الملكة في كل المناسبات دون تحديد وضع خاص له في الدستور. بيد أن الأمير فيليب كان لديه الكثير من الأفكار لتحديث النظام الملكي لكن أفكاره اصطدمت بمعارضة عدد من الحرس القديم بالبلاط الملكي. ضربة قاسية ووجه فيليب كثيراً من طاقاته للعمل الاجتماعي، بالإضافه إلى لقاء أصدقائه أسبوعياً في غرفة فوق أحد المطاعم بحي سوهو الشهير في لندن. وزاد ظهور دوق إدنبرة في المطاعم والملاهي الليلية، وانتشرت صوره مع المشاهير. وكانت العائلة هي المجال الذي مارس فيه فيليب كافة سلطاته، رغم أنه خسر معركة حمل أبنائه اسمه. وكان قرار الملكة بأن تحمل الأسرة لقب ويندسور بدلاً من لقبه "ماونتباتن" ضربة قاسية. وبدا الأمير فيليب صارما وغير عاطفي في صورته كأب. وبحسب كاتب السيرة الذاتية للأمير تشارلز، جوناثان ديمبلبي، كثيرا ما بكى ولي العهد في صباه بسبب الواجبات العامة التي ألقاها عليه والده، ولم تكن العلاقة بين الأب وابنه الأكبر سلسة. قوة الشخصية وأصر الأمير فيليب على أن يلتحق الأمير تشارلز بمدرسته القديمة "غوردونستون" حيث كان يعتقد أن النظام الصارم الذي تتبعه المدرسة قد يساعد الأمير الصغير في تجاوز طبيعته الخجولة. لكن الأمير الصغير كره المدرسة، وكان يعاني من الوحدة والحنين إلى المنزل إضافة إلى تعرضه للمضايقة. وعندما اشتكى تشارلز من المدرسة، كان الأمير فيليب حازما في التعامل مع الأمر، وعكس سلوكه جلده وطبيعته القوية حيث عاش أحيانا وحيدا في طفولته، وأجبر منذ صغره على الاعتماد على نفسه. وكانت رفاهية الشباب من أهم الأمور التي شغلت الأمير فيليب. وترجم هذا الاهتمام في عام 1956، عندما بدأ برنامجه الذي حقق نجاحاً مدوياً بإطلاق "جائزة دوق إدنبره". فخلال ذلك العام، مكّن البرنامج نحو 6 ملايين شاب من الأصحاء و ذوي الاحتياجات الخاصة بين سن 15 و 25 عاما من التعبير عن قدراتهم الجسدية والعاطفية والعقلية من خلال القيام بمجموعة من الأنشطة لدعم العمل الجماعي والحفاظ على الطبيعة واحترامها. في حياته العائلية كان الأمير فيليب أبا صارما وقال الأمير فيليب لبي بي سي في هذا الصدد "إذا استطعت أن تدفع الشباب إلى النجاح في مساحة من النشاط، فإن هذا الإحساس بالنجاح سيشمل الآخرين على نطاق واسع". وخلال حياته، كرس الأمير فيليب كثيراً من وقته لهذا البرنامج والاهتمام بتفاصيل العمل اليومية بالمنظمة. "حس أخلاقي" ولطالما كان الأمير فيليب مدافعاً متحمساً عن الحياة البرية وقضايا البيئة رغم أن إطلاقه النار على نمر أثناء رحلة برية في الهند عام 1961 قد أحدث ضجة كبيرة وجاء نشر صورة النمر في شكل غنيمة ليجعل الموقف أكثر سوءاً. ولكن الأمير فيليب كرس الكثير من نفوذه المؤثر وحيويته لدعم الصندوق العالمي للحياة البرية وتولى لاحقا منصب أول رئيس للمنظمة العالمية للطبيعة، التي حلت مكان الصندوق. وقال في لقاء مع بي بي سي: "إنه من المدهش أن يكون لدينا هذا التنوع على كوكبنا، كل يعتمد على الآخر". وأضاف: "إذا كان للإنسان القدرة على اتخاذ قرارات بشأن قتل الحيوانات أو الحفاظ عليها ( الانقراض أو البقاء)، فلماذا لا يمارس سلطته تلك بنوع من الوازع الأخلاقي، لماذا نتسبب بانقراض كائن إذا لم نكن مضطرين لفعل ذلك". لكن تعليقات أخرى له عن صيد طائر الطهيوج (نوع من الدجاج البري) أغضبت المدافعين عن البيئة. إذ قال الأمير فيليب: "إذا كان أحد الأنواع مرتبطا برياضة الصيد، ستكون حريصاً على الحفاظ عليه لأنك تريده أن يكون موجودا العام القادم، تماما كما المزارع. أنت تريد حصاده في موسمه، لا القضاء عليه". صراحة وكان الأمير دائماً موضع إشادة نظراً لما أبداه من التزام بالحفاظ على الغابات والقيام بحملات ضد الصيد الجائر في المحيطات. كما أبدى الأمير فيليب اهتماما أيضا بالصناعة، وزيارة المصانع حتى أصبح راعيا للجمعية الصناعية المعروفة حاليا بمنظمة العمل. وفي عام 1961، واجه الدوق فيليب مجموعة من رجال الصناعة صراحة ودعاهم بلهجة قاسية إلى التوقف عن تضييع الوقت والانطلاق في العمل. وكانت صراحة الأمير فيليب سبباً في تعرضه للانتقاد بشأن سوء تقديره لبعض المواقف، وبعض الملاحظات التي يبديها، خاصة في المحافل الدولية، كما حدث في زيارة رسمية كان يصحب فيها الملكة إلى الصين في 1986 وأثارت تعليقاته حول "شكل عيون الصينين" لغطاً كبيراً. وتلقفت الصحف المعنية بأخبار المشاهير هذه الواقعة، رغم أنها لم تُثر الكثير من الإهتمام في الصين. وفي زيارة إلى أستراليا عام 2002، سأل أحد رجال الأعمال من السكان الأصليين إن كانوا "ما زالوا يقذفون بعضهم البعض بالرماح". خلافات وعلى الرغم من الانتقادات الشديدة التي واجهها في بعض الأوساط بشأن مثل هذه التصريحات، إلا أن آخرين رأوا أن ذلك كان يعكس الشخصية العنيدة للأمير ورفضه الخضوع لمعايير السياسة في الصواب والخطأ. وبالفعل يرى الكثيرون أن بعض "مزاحه" ليس أكثر من محاولة للتخفيف من الأجواء الرسمية للناس. كان الأمير مهتما بالعلوم إلى حد بعيد التحمس للرياضة ظل فيليب دائماً متحمساً للرياضة. فكان يمارس الإبحار ولعب الكريكيت والبولو وتميز في قيادة العربات التي تجرها الخيول وتولى رئاسة الاتحاد الدولي للفروسية لعدة أعوام. وبرز التوتر في علاقته بالأمير تشارلز عندما نشرت السيرة الذاتية لابنه الأكبر، وجاء فيها أنه دفع تشارلز للزواج من الأميرة ديانا. ولكن فيليب كان مهموما أكثر من المتوقع عندما تفكك زواج ثلاثة من أبنائه الأربعة. وأخذ فيليب زمام المبادرة في محاولة فهم المشكلات التي تترتب على الزواج داخل العائلة الملكية مستعيدا ذكرياته مع هذه التجربة. لكنه رفض دائماً التحدث مع وسائل الإعلام حول هذه الأمور، وقال لإحدى الصحف في عام 1994 إنه لم يفعل ذلك من قبل، ولن يفعله الآن. الحج وكان الأمير كثير الأسفار سواء في رحلات ملكية أو تلك التي تتطلبها مناصبه المتعددة. ولم يحل تقدمه في العمر بينه وبين أسفاره، إذ استمر في السفر لصالح صندوق الحياة البرية أو في الزيارات الرسمية مع الملكة. وزار فيليب القدس في عام 1994 لزيارة قبر والدته التي طلبت أن تُدفن بالمدينة القديمة. وكان له موقف حاد آخر في الذكرى الخمسين للانتصار على اليابان عام 1995. وفي وقت الحرب، كان الأمير فيليب على متن مدمرة بريطانية على خليج طوكيو عندما استسلم اليابانيون. وفي ذكرى يوم الاستسلام، انضم إلى مجموعة من المحاربين القدامى في حملة الشرق الأقصى في عرض عسكري أمام الملكة. نبرة دافئة كما أبدى الأمير تعاطفه مع من كانوا مسجونين لدى اليابانيين الذين عبروا عن عدم قدرتهم على تجاوز ما حدث لهم أو الصفح عنه. وخفتت حدة طبعه في سنوات لاحقة، ربما بسبب رد الفعل الشعبي العدائي تجاه العائلة المالكة بعد وفاة الأميرة ديانا. وفي عام 2007، نُشرت خطابات بين الأمير فيليب والأميرة ديانا في محاولة لدحض الادعاءات بسوء معاملته لزوجة ابنه. وخاطبت الأميرة ديانا الأمير فيليب بـ "أبي العزيز"، ما يظهر أنه كان مصدرا كبيرا لدعمها، والذي تجلى في عباراتها الدافئة في خطاباتها له. وكان محمد الفايد، والد دودي (عماد) رفيقها عند وفاتها، قد أشار إلى أن الأميرة قُتلت بأمر من الأمير فيليب، الزعم الذي نفاه بشده تقرير محققي الطب الشرعي. لقد كان الأمير فيليب، دوق إدنبرة، صاحب إرادة صلبة وشخصية مستقلة، وجد نفسه في قلب المجتمع البريطاني. "هذا هو أسلوبي" كان الأمير فيليب قائدا بالفطرة، لكن دوره وموقعه أجبراه على أن يكون في المركز الثاني دائما. رجل ذو طبع حاد لم يتناسب في الكثير من الأحيان مع حساسية موقعه. وقال في حوار مع بي بي سي: "فعلت ما رأيت أنه الأصلح. لا يمكنني فجأة تغيير طريقتي في التصرف. لا يمكنني تغيير اهتماماتي أو ردود فعلي. هذا هو أسلوبي". وأثنى رئيس الوزراء السابق، ديفيد كاميرون، على هذه الخصال عند تهنئته للأمير في عيد ميلاده التسعين في يونيو/حزيران 2011. وقال كاميرون: "دائما ما أنجز الأمور بطريقته الخاصة التي لا يحاكيها أحد، وبأسلوب متواضع وجاد وجده الشعب البريطاني، كما أعتقد، محببا". التقاعد وأعلن الأمير فيليب عن تقاعده واعتزاله الحياة العامة في أغسطس/ آب 2017 بعد عقود من مشاركة الملكة في جل مناسبات ظهورها، بجانب المناسبات الخاصة بالجمعيات الخيرية والمنظمات التي رعاها. وبلغ عدد المناسبات والأنشطة الرسمية التي شارك فيها وحده 22,219 منذ عام 1952، حسب سجلات قصر باكنغهام. وأعربت رئيسة وزراء بريطانيا حينها تيريزا ماي عن شكرها له على الخدمات التي قدمها لبريطانيا. ونجح الأمير فيليب في استغلال موقعه لتقديم إسهامات كبرى للحياة البريطانية، وقام بدور كبير في مساعدة الملكية على مواكبة التغيرات الاجتماعية في العصور المختلفة. لكن يبقى أكبر إسهاماته دعمه الدائم والمستمر للملكة طوال سنوات حكمها. وكان يرى أن وظيفته هي "ضمان حُكم الملكة" كما قال لكاتب سيرته الذاتية. وقالت الملكة في الاحتفال باليوبيل الذهبى لزواجهما: "قد لا يكون من الأشخاص الذين يجيدون المديح، لكنه ببساطة سر قوتي وبقائي كل هذه الأعوام وأنا وكل أفراد الأسرة وكثيرون حول العالم ندين بالكثير لهذا الشخص".

Чынында бул абдан татаал роль болду, айрыкча деңиз офицерине, күчтүү мүнөзү, көп маселелер боюнча өзүнүн принципиалдуу позициясы бар адамга оңой болгон жок. Дал ушул эркинин күчтүүлүгүнөн ал канзаада-консорттун милдеттерин ийгиликтүү аткарды жана өзүнүн жубайынын монархиялык ишин жүргүзүүгө орчундуу колдоо көрсөтө алды. Улуу Британиянын королевасынын өмүрлүк жолдошунун конституциялык ролу жок, бирок ондогон жылдар бою монархия институтуна анчалык жакын жана чоң таасири бар башка эч ким болгон жок. Николай биринчинин тукуму Канзаада Филипп 1921-жылы 10-июнда гректердин Корфу аралында төрөлгөн, бирок анын туулгандыгы жөнүндө күбөлүктө жазылган убак 1921-жыл 28-май деп турат, анткени Греция ошол убакта Григориан календарына өтө элек эле. Анын атасы Андрей, Грек жана Дат канзаадасы, Грециянын королу Георг биринчинин уулу эле. Канзаада Филипптин чоң энеси Георг биринчинин жубайы, император Николай биринчинин небереси Ольга Константиновна Романова. Филипптин энеси канбийке Алиса Баттенбергская, ал канзаада Людвиг Баттенбергдин, кийин лорд Маунтбеттендин кызы. Канбийке Алиса королева Викториянын чөбөрөсү. Филипптин апасы канбийке Алиса королева Викториянын чөбөрөсү 1922-жылы мамлекеттик төңкөрүштө революциялык сот канзаада Андрейди үй-бүлөсү менен Грециядан кууп жиберет. Анын үч ата өтүшкөн тууганы Георг IV британдык аскердик кеме жиберип, анын үй-бүлөсүн грек аралынан Францияга алып кетет. Ымыркай Филипп ошол кемедеги сапарда апелсиндин бошогон жашигинен жасалган жасалма бешикте жаткан экен. Ал үй-бүлөдө эң кенжеси жана жалгыз эркек бала болуп, сүйүктүү камкор эжелеринин мээримине бөлөнүп өстү. Филипп биринчи жолу мектепке Франциядан барды, бирок аны жети жашында Англияга алып кетишип, Суррей графчылыгындагы Маунтбеттендердин туугандарыныкына калтырып коюшат. Ошол убакта анын энесинин шизофрения оорусу аныкталып, өзүнчө жабык жайга алып кетишкендиктен, Филипп аны дээрлик көргөн жок. 1933-жылы 12 жаштагы Филиппти Германиядагы Schule Schloss Salem мектеп-пансионуна жиберишет, аны ошол убактагы атактуу педагог Курт Хан жетектеп турган. Бирок бир нече айдан кийин Хан улуту еврей болгондуктан нацисттердин куугунтугунан качууга аргасыз болот. Хан Шотландияга көчүп кетип, ошол жакта Гордонстоунда мектеп ачып, Филиппти ошол жакка чакырып алат. Гордонстоундагы тартип спартандардын режиминдей эле, эркти чыңдоого жана өз алдынчалыкка чоң көңүл бурушчу. Бул ата-энесинен алыс жашаган өспүрүмгө эң туура келген тарбия болуп калды. Фронттогу кабарлардан аты угулган Экинчи дүйнөлүк согуш жакындап келаткан эле, ошондо Филипп аскердик кызматка барууну чечти. Ал адегенде британдык аскер-аба күчтөрүндө кызмат өтөгүсү келген, бирок өзүнүн апасынын үй-бүлөсүнүн салтын улантып, Дартмуттагы королдук аскер-деңиз колледжинин курсанты болуп калат. Корол Георг VI ушул коллежге барган убакта Филипп тапшырма алып, эки жаш канбийке Елизавета менен Маргаретти коштоп жүргөн экен. Күбөлөрдүн айтымында, Филипп алардын купулуна толуш үчүн бардык аракетин көргөн экен. Анын бул аракети текке кетпеди, 13 жаштагы Елизаветанын жан дүйнөсүнөн бул кездешүү терең орун алды. Филипп коллеждеги эң мыкты курсант болуп таанылган, аны артыкчылык менен аяктап, 1940-жылы январда биринчи жолу Индия океанындагы согушка катышкан. Канзаада Филипп (солдо) Гордонстоунда спектаклдерди көргөндү жактырчу Жер Ортолук деңизиндеги "Вэлиент" линкорунда кызмат өтөп жатканда анын 1941-жылы Матапандагы салгылашууга катышканы жөнүндө аскердик кабарларда айтылган. Ал корабелдик прожекторлор үчүн жооп бергендиктен түнкү салгылашууда маанилүү иш аткарды. "Мен дагы бир кемени көрүп калдым, анын борбордук бөлүгү жарык болуп туруп, 15-дюймдук замбиректен удаа-удаа аткыланганда көз ачып-жумгуча жок болду",-деп эскерген эле. 1942-жылы октябрда "Уоллес" (HMS Wallace) аскердик кемесинде кызмат кылган убакта королдук флоттогу кемелердин командиринин эң жаш жардамчысы эле. Ошол мезгилде ал жаш канбийке Елизавета менен тынбай кат алышып турду, аны бош убактысын королдук үй-бүлө менен бирге өткөрүүгө бир нече жолу чакырышкан. Ошондой жолугушуулардан кийин бир жолу 1943-жылы Рождество майрамында Елизавета өзүнүн столуна Филипптин аскер-деңиз формасын кийип түшкөн сүрөтүн коюп алганы айтылат. Алардын мамилеси согуштан кийин тыгыз боло баштайт, анткен менен бул жакындашуу королдук үй-бүлөнүн айрым чөйрөсүнө жаккан эмес. Королдун чөйрөсүндөгү бирөө Филиппти "орой жана тарбиясыз" деп атаган экен. Бирок жаш канбийкенин жүрөгүн сүйүү арбап алган эле, ошентип 1946-жылы Филипп королдон анын кызынын колун сурайт. Филипп аскердик кызматты эң мыкты өтөп келген учуру Бирок дароо эле бир шарт коюлду: алардын үйлөнүүсү жарыяланардан мурда канзаада өзүнүн жарандыгы менен фамилиясын алмаштырууга тийиш эле. Ал өзүнүн грек титулунан баш тартпады, бирок британ жарандыгын алып, энеси Маунтбеттендин фамилиясына көчтү. Нике кыюу салтанаты болордон бир күн мурда Георг VI Филиппке королдук титул ыйгарды, ал эми той болгон күнү ал Эдинбург герцогу, Мерионет графы жана Гринвич барону болуп калды. Үйлөнүү тою 1947-жылы 20-ноябрда Вестминистр аббаттыгында өттү. Ошол той, Уинстон Чечилл айтып кеткендей, Британиянын согуштан кийинки түнөргөн жашоосуна жарык чачкан "түркүн түстүү нур" болуп калды. Үзгүлтүккө учураган карьера Герцог аскердик кызматынан кайтып келгенден кийин Мальтага жөнөтүлгөн. Бир канча мезгил кадимки аскер кызматкеринин турмушун жашады. Алардын тун уулу канзаада Чарльз 1948-жылы Букингем сарайында жарык дүйнөгө келген. 1950-жылы кызы канайым Анна төрөлдү. 1950-жылы 2-сентябрда Филипп деңиз офицерлеринин кыялы болгон максатын ишке ашырып, "Мэгпай" (HMS Magpie) кемесинин капитаны болду. Ал мезгилде 29 жашка толгон курагы эле. Бирок анын аскердик карьерасы мына-мына аягына чыга турган абалда эле. Анткени ден-соолугуна байланыштуу Георг алтынчынын королдук милдеттеринин көбү канайым Елизаветага жүктөлгөн. Ал болсо күйөөсүнүн колдоосуна муктаж болду. Алардын үйлөнүү тоюн Уинстон Чечилл Британиянын согуштан кийинки түнөргөн жашоосуна жарык чачкан "түркүн түстүү нур" болуп калды деп айткан Филипп 1951-жылы отставкага кетип, кийин Аскер-деңиз күчтөрүнө кайрылып келген эмес. Герцог өткөнүнө өкүнө берген кишилерден эмес болчу. Ошентсе дагы кийин Аскер-деңиз флотунда кызматын уланта албай калганына ичи ачышканын моюнуна алган. Анын замандаштары Филипп бардык параметрлери боюнча Королдук флоттун башына келе турган аскер адамы эле деп айтышат. Бирок аны башка тагдыр күтүп турган. Жаңы роль 1952-жылы Елизавета менен Филипп Шериктештик өлкөлөрүнө сапарга аттанган. Дал ушул сапар учурунда королдун каза тапканы тууралуу кабар келген. Филипп бул кайгылуу кабарды аялына өзү угузду. Аялы такка олтургандан кийин Филипп тез арада өзүнүн жаңы ролун табышы керек болду. Такка олтургузуу салтанатынын алдында Филипп королевадан кийинки эле улук киши катары жарыяланган. Бирок анын бийлик жүргүзө турган ыйгарым укуктары болбойт. Канзаада Филипп жубайы королева Елизавета экинчини такка олтургузуу салтанатында Анын бууркан-шаркан түшкөн энергиясынын көбү социалдык активдүү жашоого багытталды. Королева менен канзаада Филипп, 1953-жыл Королеванын балдарына Маунтбеттен эмес, Виндзор деген фамилияны берүү чечими канзаада Филиппке катуу сокку болгон. Баласы менен мамилеси Ата катары канзаада Филипп корс, орой эле. Чарльздын биографы кичинекей канзаада атасы башкалардын көзүнчө урушканын айтып ыйлаганын эскерет. Чарльз менен атасынын мамилеси оор болчу. Филипп баласы канзаада Чарльз дагы өзү окуган Гордонстоундогу эски мектепте окушун каалаган. Катаал режимдеги мектеп баланын мүнөзүн өзгөртөт деп ишенген. Бирок тактынын кичинекей мураскери мектепти жек көргөн. Үйүн сагынып кусаланып, көп учурда классташтарынын кемсинтүү жана шылдыңына кабылган. Принц Чарльз атасы менен Бир жагынан Филипптин чөйрөсүндөгүлөргө катаал мамилесин анын оор, жалгыздыкта өткөн балалыгынан улам деп айтышат. Боконосу ката электе эле өз алдынча болуп, эрте жетилди. Кийин акыл токтоткондо башкалар эмнеге мындай эрктүү эмес деп, таптакыр түшүнө алган эмес. Канзааданын ишмердүүлүгүнүн бир бутагы жаштарга кам көрүү болгонуна карабай өзүнүн балдары менен тил табышуу оор болду. Табиятка кам көрүү Канзаада Филипп табиятты сүйүп, аны коргоого өмүр бою чоң маани берип келген. Королдук саякаттарынын көбү дагы ошого арналган эле. Анын бул багыттагы ишмердүүлүгү башталгандан тарта эле тукум-курут болуп жоголуу коркунчуна туш болгон жаныбарларды сактап калууга басым жасаган. Канзаада Филипп 1981-жылы Бүткүл дүйнөлүк жаратылышты коргоо фондунун президенти болушу дагы жөн жерден эмес. Ал көптөгөн демилгелерге ынтызарлык менен киришип, жан дилин берип аткарчу. Бирок өмүр бою анын аброюна шек келтирген бир окуя болгон - 1960-жылы королева менен Индияга сапарында аңчылык учурунда бир жолборсту атып алган. Эл аралык коомчулук бул окуяны катуу сынга алат. Ошол атылган жолборстун сүрөтү бул маселени андан бетер курчуткан. Жолборстор учурда сейрек кездешкен жаныбар болгону менен ал убакта андай эсептелчү эмес. Британияда түлкүгө аңчылыкты токтотуу тууралуу талкуулары жүрүп жатканда канзаада Филип аңчыларды колдогон.Мунусу дагы жаратылышты коргоочуларга жага берген эмес. Бирок канзааданын көп маселелер боюнча көз караштары коомчулуктун кеңири колдоосуна ээ болду. Дүйнөлүк жаратылыш фонду планетадагы токойлордун келечеги боюнча кеңири өнөктүктөрдү жүргүздү. Фонддун атынан канзаада Филипп океандардын акыбалы, ашыкча балык уулоо маселесин көтөрдү. 20 жыл иштегенден кийин канзаада Филипп фонддун президенти кызматынан кеткен. Бирок ал өзүнө мүнөздүү ыкмада ишин активдүү улантты. Жаратылышты коргоо жаатында иш алып баргандар канзааданын өнөктүктөрдү берилүү менен жүргүзгөнүн көпкө дейре эстешет. Анын ачык-айрым айтылган билдирүүлөрү кээде оройлук катары кабыл алынып, кайра өзүнө мүшкүл болгон учурлар бар. Өзгөчө чет өлкөлүк иш сапарлары учурунда ушундай окуялар болгон. Ошондон улам ага кырдаалды туура баалай албаган адам деген репутация жармашкан. Мындай осолдук жараткан абал 1986-жылы королева Елизавета менен Кытайга мамлекеттик сапар менен барганда болгон. Анын "жымшык көздүү" деп айтып алганын британиялык таблоиддер чуу көтөрүп жазышкан. Бирок Кытайдын өзүндө буга эч ким деле көңүл бурган эмес. 2002-жылы Австралияга сапары учурунда жергиликтүү бизнесмендерге: "Силер бири-бириңерге дагы деле найза ыргытасыңарбы?",-деп айтып алганы бар. Канзаада Филипп поло ойногонду өзгөчө жактырчу Айрымдар канзаада Филипптин мындай сөздөрүн сындаган менен, башкалар муну герцогдун жеке пикири катары баалашкан. Ошол эле учурда мындай балп этме сөздөрүн чыңалган абалды күлкү менен жайгаруу аракети катары көрүшкөн. Канзаада Филипп өмүр бою спорт менен алектенди. Ал сууда сүзүп, крикет жана поло ойноп, ат минчү. Көп жылдар Ат спорту боюнча эл аралык федерациянын президенти болуп турду. Көп жылдар Ат спорту боюнча эл аралык федерациянын президенти болуп турду Коомдук милдеттерин токтотуу 2017-жылдын августунда Букингем сарайы королева Елизаветанын күйөөсү Эдинбург герцогу, канзаада Филипп расмий иш чараларга катышуу менен байланышкан милдеттерин аткарууну токтотот деп жарыя кылган. Букингем сарайынын эсебинде 1952-жылдан баштап ал өз алдынча 22 219 иш чарага катышкан. Королеваны коштоп барган иш чаралары өзүнчө. Эдинбург герцогу, канзаада Филипп бекем көз карашы бар, өз алдынча жана эрктүү киши болгон. Тагдырына жазып, британ коомунун көңүл борборунда турду. Королева Елизавета менен канзаада Филипп 1947-жылы баш кошуп, жетимиш жыл чогуу өмүр сүрдү Ал тубаса лидер болсо дагы дайыма экинчи ролдо жүрүүгө туура келди. Бирок анын темпераменти кээде талаптарды аттап кетип, коомдук абалына карабай эрежеге сыйбай кетер эле. Ошого карабастан анын өлкөсүнө жана элине, британ монархиясынын жаңы доордогу ишмердүүлүгүнө сиңирген эмгеги, ролу чоң болду. Королева Елизавета экинчиге моралдык жактан дайыма колдоо көрсөтүп, тирек болуп турду. Елизавета II жолдошун "менин үмүтүм, таянычым" болду деп айтканы бар. "Мен жана биздин үй-бүлөбүз, биздин өлкө жана башка көптөгөн мамлекеттер анын алдында карыздарбыз",-деген королева. Лейтенант Филипп Маунтбеттен, 1947-жыл *


مارك بوليميروبولوس يقول إن مرضه بدأ خلال زيارته لروسيا أمضى بوليميروبولوس سنوات في العراق وسوريا وأفغانستان كضابط رفيع المستوى بوكالة الاستخبارات المركزية "سي أي إيه". لكنه في تلك الليلة في موسكو يعتقد أنه تعرض للاستهداف بسلاح سري من الموجات الدقيقة (ميكروويف). فبعد التدخل الروسي في الانتخابات الأمريكية عام 2016، أصدرت قيادة السي أي إيه في المقابل "دعوة لحمل السلاح" وأعادت نشر ضباط متمرسين من أمثال بوليميروبولوس. وصار الرجل قائماً بأعمال رئيس العمليات السرية في أوروبا وأوراسيا، إذ تعاون مع الحلفاء لكشف أنشطة موسكو التي كان من بينها تسميم الجاسوس الروسي السابق سيرغي سكريبال عام 2018 في سولزبري في إنجلترا. مواضيع قد تهمك نهاية بريطانيا تتهم "ضابطين روسيين" بمحاولة اغتيال الجاسوس السابق سكريبال نوفيتشوك: "أخطر" سم عرفته البشرية وفي ديسمبر/ كانون الأول 2017، زار موسكو، لكنه لم يكن متخفيا. إذ أراد استغلال فرصة انعقاد اجتماع "اتصال" عادي بين الجواسيس الروس والأمريكيين ليرى البلد بنفسه. ويؤكد أنه لم يزر روسيا من أجل أي نشاط سري. ولم يكن الروس بدورهم مرحبين بزيارته، لكنهم وافقوا. وقد شعر بالإعياء في وقت مبكر من رحلته. ولدى عودته للولايات المتحدة، كان قد الدوار قد اختفى، لكن باقي الأعراض ما تزال باقية حتى اليوم. قال لبي بي سي "أعاني من صداع نصفي مستمر على مدى ثلاث سنوات. لم يختفِ قط." لم يعد قادراً على العمل ليوم كامل واضطر للحصول على إجازة لشهور بعدما بدأ رحلة علاج. ومما أثار شكوكه أن دبلوماسيين أمريكيين في العاصمة الكوبية هافانا وكذلك بعض الكنديين أفادوا منذ عام 2016 بإصابتهم بأعراض مماثلة. وشملت هذه الأعراض في بعض الأحيان ظهوراً مفاجئاً لضوضاء مرتفعة تؤدي إلى ألم حاد، بينما شعر آخرون بضغط في الرأس ثم دوار وفقدان للتوازن. وبدا أن هذه الأحاسيس كانت تأتي من اتجاه معين نحو مكان معين. وعُرف ذلك باسم "متلازمة هافانا". ما الذي تسبب في "متلازمة هافانا"؟ الولايات المتحدة كانت تشتبه في شن "هجمات صوتية" ضد موظفي سفارتها في كوبا "ما حدث لدبلوماسيين أمريكيين في كوبا حدث لي"، هكذا يعتقد بوليميروبولوس. غير أن معرفة السبب وراء متلازمة هافانا لم يكن سهلا. فقد ظهرت الأعراض بصور متباينة باختلاف الأشخاص. وكانت بعض الحالات غير ذات صلة أو نتيجة مرض نفسي. وصدر أول تقييم شامل عن الأكاديميات الوطنية الأمريكية للعلوم في ديسمبر/ كانون الأول 2020. "متلازمة هافانا" قد تكون ناجمة عن "موجات دقيقة موجهة" ورغم أن المعلومات السريرية كانت مُجزأة في الغالب، خلصت لجنة إلى أن تلك الأعراض "تتوافق مع تأثيرات ترددات الراديو النبضية"، مستبعدة الاحتمالات الأخرى كالتسمم أو أسباب نفسية. ويقول البروفيسور ديفيد إيه ريلمان الأستاذ في جامعة ستانفورد والذي ترأس اللجنة "وجدنا أن مجموعة من الأفراد تشاركت نتائج سريرية غير معتادة ومميزة، وهذا ما قادنا إلى النتيجة التي توصنا إليها." وقال لبي بي سي إن اللجنة لم تحدد ما إذا كان ذلك النبض قد استخدم كسلاح أو من يقف وراء الهجمات، لأن ذلك خارج اختصاصاتها. وحين جرى فحص بوليميروبولوس من قبل المسئولين الطبيين لسي أي إيه، قيل له أن أعراضه تختلف قليلاً عن تلك التي تم الإبلاغ عنها في هافانا، واستبعدوا وجود صلة من هذا النوع، مما أصابه بالخذلان. ويعزو بوليميروبولوس اختلاف أعراضه إلى أدلة على أن الأشخاص يتأثرون بطرق مختلفة، واحتمال أن يكون الشيء المستخدم قد تطور. ومن جانبه قال متحدث باسم وكالة الاستخبارات المركزية الأمريكية لبي بي سي إن "أولوية السي أي إيه كانت وستظل هي حماية كل ضباطها". حوادث أخرى بخلاف كوبا بعد أن اضطر للتقاعد عام 2019 بسبب اعتلال صحته، قرر بوليميروبولوس الخروج إلى العلن من أجل لفت الانتباه إلى القضية ومحاولة الحصول على علاج في مستشفى متخصص، وهو ما تمت الموافقة عليه في نهاية الأمر. مارك بوليميروبولوس خلال عمله في أفغانستان ويقول إن الجانب العملياتي للسي أي إيه تعامل مع القضية بجدية أكثر بمجرد أن اتضح أنه لم يكن الضحية الوحيدة المحتملة. وأشارت تقارير إلى تضرر نحو ستة مسئولين آخرين، وما تزال الحالات مستمرة. يقول بوليميروبولوس "بعض الضباط الذين أصيبوا بأعراض يبدو أنهم كانوا منخرطين بصورة ما في المواجهة مع الروس. لدينا ضباط يعانون في صمت." وتفيد تقارير بأن بعض الحوادث وقعت في بلدان أخرى غير كوبا أو روسيا، بما في ذلك الصين. وتقول مجلة جي كيو التي كانت أول من تحدث عن قضية بوليميروبولوس إن مسئولاً بارزاً في السي أي إيه تضرر عام 2019 خلال زيارة لأستراليا (وهو ما أكدته لاحقاً وسائل إعلام أسترالية). بينما تضرر آخرون في بولندا وجورجيا. موظفون في القنصلية الأمريكية في مدينة غوانزو الصينية أبلغوا بإصابتهم بأعراض غريبة وتفيد تقارير بأن مسئولاً في البيت الأبيض كذلك أبلغ عن شعوره بأعراض تشمل ضغطاً في الرأس أثناء وجوده في غرفة بفندق في لندن عام 2019، وهي واقعة يعلم بها المسؤولون الأمنيون البريطانيون، رغم أن ما حدث بالتحديد ليس واضحا. وقد جرت اتصالات بين لندن وواشنطن بشأن الأمر، غير أن وزارة الخارجية البريطانية قالت لبي بي سي إنها ليست على علم بتضرر أي من موظفيها. ويقول مسؤول استخباراتي بريطاني سابق إن أي دليل على وجود مخطط روسي وراء ما حدث سيكون "تحولاً كبيرا". هل يوجد دليل على ضلوع روسيا؟ رجحت تقارير إعلامية في أعقاب أولى حوادث هافانا أن أدلة سرية -تشمل اتصالات تم اعتراضها- تشير إلى روسيا. ومؤخراً، أفادت تقارير بأن أجهزة الاستخبارات الأمريكية استخدمت بيانات هواتف محمولة لتحديد مواقع ضباط تابعين للاستخبارات الروسية على مسافات قريبة من ضباط السي أي إيه الذين أصيبوا بأعراض في بعض الأماكن. " هذه بالطبع حالة ظرفية مثيرة للانتباه تتطلب بالتأكيد مزيداً من الاهتمام"، كما يقول بوليميروبولوس. ويضيف أن مزاعمه بُنيت على معلومات متاحة للجميع لا على معرفته بتحقيقات سرية بعد مغادرته وظيفته. ولم يثبت أن أياً من هذه التقارير قاطع بدرجة تكفي لتوجيه الحكومة الأمريكية اتهاماً رسميا. ويشير أحد الاحتمالات إلى أن الضرر الذي لحق بالأفراد كان أثراً جانبياً لنوع من الأدوات المستخدمة لجمع المعلومات الاستخباراتية عن طريق قصف الأجهزة الإلكترونية بموجات الراديو لاستخراج المعلومات، وهي ممارسة بدأت في الحرب الباردة. "اعتادت أجهزة الأمن الروسية محاولة إرباك السفارة الأمريكية في موسكو بموجات دقيقة ونبضات إلكترونية"، كما يقول جون سايفر الضابط السابق في السي أي إيه والذي عمل في ملفات تخص روسيا. ويقول إن روسيا كان لديها شاحنات يمكنها أن تجوب أنحاء مدينة ما لاستهداف أفراد. ويعتقد أن موسكو مسؤولة عن الضرر الذي لحق بضباط السي أي إيه مؤخرا، وإن كان غير واثق من الدافع وراء ذلك بالتحديد. وقال ضابط سابق آخر في السي أي إيه كان قد عمل في موسكو أيضاً إنه يعتقد أن الروس استخدموا هجوماً موجهاً بالطاقة، لكنه لم يكن متأكداً ما إذا كان مصمماً بهدف إحداث ضرر أو أن الضرر جاء نتيجة ثانوية لشيء آخر يقومون به. ويقول بوليميروبولوس إن الفرضية الأصلية التي توصل إليها كانت نوعاً من جمع المعلومات الاستخباراتية، لكن الدليل -الذي يكون ظرفياً في الغالب- جعله يعتقد بأن الروس استخدموا "سلاحاً هجومياً" لإيذاء الناس عمدا. ما مدى إمكانية ذلك؟ ترجح إحدى الفرضيات أن روسيا أرادت -في هافانا- منع أي تحسن في العلاقات بين الولايات المتحدة وكوبا وهي حليف تقليدي وثيق لموسكو، ثم وسعت استخدام هذا السلاح لملاحقة ضباط الاستخبارات المصنفين على أنهم يعملون ضدها، مثل بوليميروبولوس. ومن شأن هذا أن يبعد الضباط عن العمل ويلتهم موارد السي أي إيه ويجعل عملها أكثر صعوبة. بينما قد يتعارض مع اتفاق غير معلن بعدم تعمد أجهزة الاستخبارات إلحاق الأذى الجسدي بالأفراد التابعين لأجهزة مناوئة. غير أن ضباط سابقين في السي أي إيه والاستخبارات البريطانية لفتوا إلى حقيقة أن الروس سبق واستخدموا نوعاً من غبار التجسس المشع لتتبع تحركاتهم في روسيا، مما شكل مخاطر على الصحة. ويرى بوليميروبولوس كذلك أن روسيا في ظل عهد الرئيس فلاديمير بوتين صارت أكثر استعداداً لتجاوز الحدود، مثلما جرى في حادثة استخدام غاز الأعصاب في سولزبري. ويقول "إنه بلا شك تصعيد، لكنه ليس أمراً خارجاً عن القاعدة بالنظر إلى الكيفية التي تعامل بها الروس مع أفراد استخباراتنا". ما قصة "قصر بوتين الأسطوري"؟ بوتين ينفي ملكيته للقصر الأسطوري الذي كشف عنه فريق نافالني من جانبها، أحالت وزارة الخارجية الروسية البي بي سي إلى تصريحاتها عقب نشر تقرير الأكاديميات الوطنية الأمريكية للعلوم التي جاء فيها "ليس لدينا أي معلومات عن امتلاك روسيا لأسلحة موجات دقيقة موجهة أوعن حالات لاستخدام مثل هذا السلاح. مثل هذه التكهنات الاستفزازية التي لا أساس لها والفرضيات الخيالية لا يمكن اعتبارها مسألة جدية للتعليق." ويريد بوليميروبولوس من لجان الكونغرس التحقيق في القضية. وقد أطلع عليها بالفعل عدد من أعضاء مجلس الشيوخ. كما يسعى البروفيسور ريلمان الذي ترأس لجنة الأكاديميات الوطنية الأمريكية للعلوم إلى إجراء المزيد من المتابعة. وقال لبي بي سي "ما تم ليس كافيا" مشيراً إلى أن الجهود السابقة أُعيقت بسبب تعقيدات المرض وتحدي تحديد أسبابه إلى جانب العوامل الجيوسياسية. وقد أعلنت إدارة الرئيس جو بايدن عن مراجعة لـ"التصرفات العدوانية" لروسيا وتعهد وزير الخارجية الجديد أنتوني بلينكن خلال جلسة تثبيت تعيينه بالكشف عن المزيد من المعلومات بشأن "متلازمة هافانا". كما وعد بـ"المحاسبة" في حال ثبتت مسئولية دولة ما. وربما يولي المدير الجديد للسي أي إيه بيل بيرنز- وهو سفير سابق لدى روسيا- اهتماماً خاصاً بالقضية. وفي حال ثبت استخدام روسيا لسلاح موجات دقيقة ضد مسئولين أمريكيين فقد تكون العواقب وخيمة. لكن، حتى لو كان ذلك صحيحاً، فالوصول إلى أدلة كافية لتوجيه اتهام علني ربما يكون أمراً صعباً، مما يؤدي إلى ترك القضية دون حل. وبالنسبة لبوليميروبولوس، فالحقيقة مهمة، حتى وإن كانت لن توقف الأعراض التي يتعين عليه أن يتعايش معها كل يوم. "كنت أود لو كنت أُصبت بالرصاص. أُفضل وجود ثقب في جسدي أعلم أنه من الممكن إصلاحه، على عكس ما يحدث الآن."

АКШнын Борбордук чалгын кызматынын өкүлү Марк Полимеропулос Москвага барып келгенден кийин табышмактуу дартка чалдыккан Полимеропулос Ирак, Сирия жана Ооганстанда кызмат өтөгөн. Ал АКШнын Борбордук чалгын кызматынын терроризмге каршы күрөш бөлүмүнүн жогорку даражадагы офицери. Полимеропулос Москвага келгенинде жашыруун, микро толкун куралы колдонулганын айтат. Орусия 2016-жылы АКШдагы президенттик шайлоого кийлигишти делгенден кийин АКШнын чалгын кызматы Полимеропулос сыяктуу тажрыйбалуу саналган офицерлерин кайрадан талаага жөнөткөн. Алар Орусиянын чабуулдарына туруштук бермек. Полимеропулос Европа жана Евразиядагы жашыруун операциялардын башчысы катары дайындалган эле. Ал өнөктөштөрү менен бирге Кремлдин тыңчыларынын аракеттерин ашкерелеши керек эле. Анын ичинде 2018-жылы Орусиянын мурдагы чалгын кызматынын офицери Сергей Скрипалдын Британияда ууландырылышы боюнча иш дагы бар болчу. 2017-жылы декабрь айында Полимеропулос Москвага иш сапары менен келген. Бирок ал жашыруун эмес, Орусиянын чалгын кызматынан расмий уруксат алып, өлкөнү өз көзү менен көрүү үчүн келген экен. Сапарынын алгачкы күндөрүндө эле Полимеропулос табышмактуу илдетке чалдыккан. АКШга кайтып келгенде башы айланганы кеткен, бирок башка симптомдор пайда болгон. "Үч жыл бою башым катуу ооруду, азыркыга чейин кеткен жок",-дейт ал. Полимеропулос илдетке байланыштуу иштей албай, бир нече ай бою медициналык жардам алган. 2016-жылы Кубадагы АКШнын жана Канаданын дипломаттары симптомдору окшош дартка чалдыкканы тууралуу кабар чыккан эле. Муну окуган чалгынчы кандайдыр бир курал пайда болгонуна шекшип калган. Кубадагы дипломаттар капысынан кулагына үн угулуп, анын артынан эле башы катуу ооруп, жүрөгү айланган. Мындай симптомдорго дипломаттар айрым гана бөлмөлөрдө туш болушкан. Аны "Гавана синдрому" деп аташкан. "Гавана синдромуна" эмне түрткү болгон? АКШ алгач Гаванадагы элчилиги кандайдыр бир "үн толкунун чабуулуна" кабылды деп шекшиген "АКШнын Кубадагы элчилигинде кызмат кылган дипломаттар туш болгон чабуулга Москвада дуушар болдум",-дейт Полимеропулос. Бирок "Гавана синдромунун" өзөгүнө жетүү оңой болгон жок. Себеби ар бир дипломаттын симптому айырмаланып турган эле. Айрымдары психологиялык илдетке кабылган. АКШнын Улуттук илимдер академиясы 2020-жылы декабрь айында "Гавана синдрому" тууралуу биринчи иликтөөсүн жарыялаган. Клиникалык маалымат толук болбосо дагы, окумуштуулар тобу симптомдор "радио толкун аркылуу жөнөтүлгөн энергиядан" пайда болгон деген тыянак чыгарган. Полимеропулосту Борбордук чалгын кызматынын медицина кызматкерлери текшерип, анын симптомдору "Гавана синдромунан" айырмаланып турганын айтышкан. Бирок чалгынчы симптомдор ар бир кишиде айырмаланып турганын жүйөө кармап келет. Би-Би-Си Борбордук чалгын кызматы менен байланышканда, алар "ар бир кызматкеринин саламаттыгы приоритет" экенин айтып чектелди. Табышмактуу дарт Кубадан башка жерлерде дагы байкалган Полимеропулос 2019-жылы ден соолугуна байланыштуу пенсияга чыккан. Ошондо окуясын ачык айтып, атайын ооруканаларда медициналык жардам алууга умтулган. Полимеропулос Ооганстанда кызмат өтөгөн учуру Чалгынчы Борбордук чалгын кызматынын оперативдик бөлүмү маселеге олуттуу мамиле кыла баштаганын айтууда. Себеби Полимеропулостон башка чалгынчылар дагы окшош дарттарга кабылган. "Орусиядагы операцияга катышкан башка офицерлер дагы окшош дартка чалдыккан. Алардын айрымдары кыйналып жатканын ачык айткан эмес",-дейт Полимеропулос. Айрым маалыматтарга ылайык, Куба менен Орусиядан тышкары Кытай, Польша жана Грузияда дагы жашыруун курал колдонулганы боюнча далилдер бар. АКШнын Гуанчжоудогу консулдугунун кызматкерлери дагы табышмактуу дартка туш болгон 2019-жылы август айында Ак үйдүн расмийи Лондондогу мейманканада эс алып жатканда, үн угуп, башы катуу ооруп кыйналганын билдирген. Учурда Лондон менен Вашингтон бул маселе боюнча иликтөө жүргүзүүдө. Орусиянын жашыруун куралы деп айтууга далилдер барбы? Медиа каражаттары АКШнын Кубадагы элчилигиндеги окуянын алдында Гавана менен Москванын ортосундагы кат алышуусун жазып чыгышкан. Андан тышкары, АКШнын чалгын кызматкерлери табышмактуу дартка кабылгандан кийин тергөө жүргүзүлүп, алардын жанында Орусиянын чалгынчылары жүргөнүн смартфондордун жардамы менен аныкташкан. Бирок жогорудагы мисалдарды так далил деп айтууга болбойт. АКШнын атайын кызматынын өкүлдөрү Орусия Кансыз согуш доорунда маалымат чогулткан жабдыктарды жаңылап, жашыруун курал иштеп чыккан деп жоромолдошууда. Анда Орусия кандай максат менен бул кадамга барды? Теориялардын бири, Гаванада Кремль АКШ менен Кубанын мамилеси оңолуп бара жатканда тоскоолдук жараткысы келген. Жабдык ийгиликтүү иштегенден кийин, Орусияга каршы иштеп жаткан Полимеропулос сыяктуу тыңчыларга колдонулган. Бул офицерлердин талаадагы иштерин токтотуп, АКШнын Борбордук чалгын кызматынын талаадагы кызматкерлеринин ресурстарын солгундатат. Орусиянын Тышкы иштер министрлиги болсо Би-Би-Синин суроолоруна "микро толкун колдонгон жашыруун курал тууралуу эч маалыматыбыз жок. Муну чагымчыл, негизсиз жана ойдон чыгарылган гипотеза катары сыпаттайбыз. Ошондуктан аны олуттуу маселе катары карап, комментарий бербейбиз" деген жооп кайтарды. Полимеропулос болсо маселени Конгресстин комитети иликтеши керек деген пикирде. Жо Байден бийликке келгенден кийин жаңы администрациясы Орусиянын "агрессивдүү аракеттерин" иликтеп чыгып, мамлекет катышканы аныкталса кесепети болорун жар салды. Борбордук чалгын кызматынын жаңы башчысы мурда Орусияда элчи катары кызмат кылган. Ал дагы бул маселеге көңүл бурушу ыктымал. Полимеропулос үчүн маселенин түбүнө жетүү абдан маанилүү. Себеби ал жакшы көргөн ишинен айрылып, өмүрүнүн аягына чейин табышмактуу дарт менен жашайт. "Андан көрө атып эле салышса болмок. Денеме ок тийсе, ооруса дагы аны дарыласа болот деп отурмакмын. Азыр аябай кыйналып жатам".


وهذا العام، تسلط قائمة 100 امرأة الضوء على اللواتي قدن التغيير وأحدثن فرقا خلال هذا الوقت المضطرب الذي نعيشه. وتشمل القائمة سانا مارين، التي تقود الحكومة الائتلافية الفنلندية؛ وجين فوندا، الممثلة والناشطة في مجال المناخ؛ وسارة غلبرت، التي تدير أبحاث أكسفورد للتوصل إلى لقاح يحمي من فيروس كورونا. ومن بين الأسماء أيضا كاتبة وثقت الحياة في مدينة ووهان أثناء الإغلاق، ومغنية وكاتبة أغان تتحدث عن العنف ضد المرأة. وفي هذا العام الاستثنائي، قدم عدد لا يحصى من النساء حول العالم تضحيات جمّة لمساعدة الآخرين، لذا تُرك اسم واحد في قائمة 100 امرأة فارغا كتقدير لكل البطلات المجهولات. مواضيع قد تهمك نهاية كيف تمّ اختيار النساء؟ أعدّ فريق 100 امرأة في بي بي سي قائمة قصيرة بناء على الأسماء التي اقترحها العاملون في الفرق المختلفة لبي بي سي ضمن الخدمة العالمية. كان البحث مركزا على نساء صنعن عناوين الأخبار، أو كنّ جزءا من القصص المهمة على مدار الأشهر الاثني عشر الماضية، وكذلك اللاتي كانت قصصهن مصدر إلهام، أو حققن شيئا مهما أو أحدثن تأثيرا في مجتمعاتهن بطرق قد لا تكون بالضرورة قد وصلت إلى منابر الأخبار. وبعد ذلك، قٌيّمت مجموعات الأسماء تلك وفقا لموضوع هذا العام (النساء اللواتي قدن التغيير)، ومع الأخذ بالاعتبار موضوع التمثيل الإقليمي للنساء، إلى جانب مبدأ الحياد، من أجل اختيار القائمة النهائية. حقوق ملكية الصور تعود لـ: Photo copyrights: University of Melbourne, Kim SooHyeon , Quoc Dat, Rachata Sangkrod, Fee-Gloria Groenemeyer, Rakyan Bramasto, NCID,Thomas Laisne, Nandar, Kunjan Joshi, Shajan Sam,Shahbaz Shazi, AxKimia, Arash Ashourinia, UNHCR, Nancy Rached, Emily Almond Barr, ICARDA, 89up, No Isolation, Anna Khodyreva, Bogdanowa Ekaterina, Anastasia Volkova by Sydney Morning Herald, University of Oxford / John Cairns, Arvid Eriksson, Nemonte Nenquimo, Jeronimo Zúñiga / Amazon Frontlines, Alejandra Lopez, Víctor Hugo Yañez Ramos, Rick Buchanan Photography, Eddie Hernandez Photography, Ant Eye Photography, Chris Collingridge, Abdelhamid Belahmidi, Kunmi Owopetu, Alien Prose Studio, Mastercard Foundation, Karen Dolva, Hannah Mentz, Fortress, Vice Media Group LLC, Vanessa Nakate, Francis Mweze from Sighted Design, Angelou Studio's, Zola Photo, David Gee, Will Kirk, Paloma Herbstein, Miguel Mendoza Photo Studio, Credit Denise Else, Shani Dhanda, Dioned Williams, Alcaldía Mayor de Bogotá, Global Network of Women Peacebuilders, Reece Williams with Artists in Presidents, Sebastian Lindstrom, Getty Images, Salsabila Khairunisa, Andrés Kerese, Gulnaz Zhuzbaeva, Claire Godley, The Australian Water Association, Wu Baojian, Laura Kotila Prime Minister's Office, O'Shea Tometi, María Esme del Río, Gio Solis, Laurent Serroussi, DCMS, Inti Gajardo, Morgan Miller, Helena Price Hambrecht, Courtesy of John Russo, UN Women/Ploy Phutpheng. فريق العمل: الإعداد: إيميلي بترلي، لارا أوين، لورن بوزكورت، فاليريا بيراسو، ستيفاني غابات. الإنتاج: أليسون تروسديل، آنا لوسيا غونزاليز. المبرمجون: مارتا مارتي ماركيز، كلوي سبيلمان. التصميم: سيان ويلموت.

Быйыл "100 айым" өнөктүгүндө дүйнөдө олку-солку абал түзүлүп, коронавирус пандемиясы маалында өзгөрүүлөрдү алып келген, планетаны жакшырткан айымдардын ысымы аталды. 2020-жылдын тизмесине Финляндиянын жалаң аялдар түзгөн коалициялык өкмөттүн башчысы Санна Марин, Оксфорд университетинин коронавируска каршы вакцинанын үстүнөн иштеп жаткан топтун башчысы Сара Гилберт, Ухан шаарындагы катаал карантин учурунда жашоо-турмушту дүйнөгө чагылдырып турган Фанг Фанг, үй-бүлөлүк зордук-зомбулук менен күрөшкөн түштүкафрикалык ырчы Захара сыяктуу аялдар кирди. Тизмеге кыргызстандык Гүлназ Жүзбаева дагы кирди. Кыргызстанда беш миңден ашуун адамдын көзү азиз. Бирок өлкөдө өкмөттүн документтери көзү көрбөгөндөргө даярдалбайт. Кыргызстанда Көзү азиздердин федерациясын түзгөн Гүлназ дал ушул документтерди көзү көрбөгөндөргө даярдап берүү менен алек. Дүйнөнүн булуң-бурчундагы муктаж болгондорго кол сунган, өз кызыкчылыгын көздөбөй башкаларга жардам берген аялдарды даңазалоо жана кадырлоо үчүн быйыл "100 айым" өнөктүгү тизмедеги жүзүнчү орунда бош калтырды. Финляндиянын премьер-министри Санна Марин Бул жолу Би-Би-Си Финляндиянын аялдар башкарган коалициялык өкмөтү жана анын лидери Санна Марин тууралуу сөз кылат. Марин айым дүйнөдөгү эң жаш лидер катары белгилүү. Бирок аялдар башкарган өлкөнүн лидерлери коронавирус пандемиясы учурунда чечкиндүү болуп, туура кадамга барганы менен белгилүү. Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму 11-мартта Covid-19 глобалдык пандемия катары жарыялаганда, Финляндия 16-мартта карантин чараларын киргизген. Премьер-министр бизнести колдоо үчүн атайын чараларды ишке ашырып, жергиликтүү тургундарды үйдөн чыкпай отурууга үндөгөн. Карантин учурунда өлкөнүн лидери апта сайын журналисттер менен тургундардын суроолоруна түз байланышта жооп бери жатты. Жада калса мектеп окуучулары үчүн дагы басма сөз жыйын уюштурган. Би-Би-Си дүйнөдөгү аялдардан гана турган коалиция кантип иштеп жатканы менен таанышып келди. Финляндиянын аялдар башкарган коалициялык өкмөтү


أوباما يريد من بوتين استخدام نفوذه لمنع المسلحين الموالين لبلاده من احتلال المباني الحكومية شرقي أوكرانيا وقال أوباما :"العقوبات الجديدة تستهدف صادرات التكنولوجيا المتطورة التي تحصل عليها الصناعات الدفاعية الروسية." ومن المتوقع أن تشمل العقوبات عددا من الشخصيات الثرية المقربة من بوتين. وسوف يعلن عن القائمة الكاملة للقطاعات التي تستهدفها العقوبات الجديدة رسميا في واشنطن الإثنين. وأضاف أوباما :"الهدف هنا ليس شخص السيد بوتين، بل تغيير حساباته حول كيف أن الإجراءات الحالية التي يقوم بها يمكن أن يكون لها تأثير سلبي على الاقتصاد الروسي على المدى الطويل." مواضيع قد تهمك نهاية وأعلن أوباما عن العقوبات، في مؤتمر صحفي عقده في الفلبين، المحطة الأخيرة في جولته الآسيوية التي شملت ثلاث دول أخرى. فشل دبلوماسي وقال مسؤلون في البيت الأبيض، إن قرار واشنطن فرض عقوبات جديدة على روسيا اتخذ الأسبوع الماضي، بعد التأكد من أن موسكو لم تلتزم بتعهداتها، وفقا للاتفاق الدبلوماسي المبرم في جنيف أخيرا والذي يهدف إلى نزع قتيل الأزمة في أوكرانيا. لكن الولايات المتحدة علقت سريان العقوبات لحين تنسيق التحرك بين واشنطن والاتحاد الأوروبي. وفشل الاتفاق الدبلوماسي، الذي توصلت إليه أطراف الأزمة في جنيف في تحقيق الهدف. ويدعو الاتفاق الكرملين لإستخدام نفوذه لدى الموالين لروسيا في أوكرانيا، لإخلاء المباني الحكومية التي احتلوها في شرق البلاد. لكن هذه القوات لم ترفض فقط ترك المباني الحكومية، بل اعتقلت مراقبين عسكريين أوروبيين. وعلى الرغم من تلك الخطوة، لا تبدو واشنطن واثقة من قدرة العقوبات على إحداث التغيير المأمول في الموقف الروسي. وقال أوباما "لا نعرف بعد إذا ما كان هذا سيأتي ثماره." من جهة أخرى، سيطر مسلحون موالون لروسيا على مقر الشرطة في مدينة كونستانتينوفكا، شرقي أوكرانيا، ثم سيطروا أيضا على مبنى الإدارة بالمدينة. وقال إليا سوذدالييف المتحدث باسم الإدارة المحلية في دونيتسك التي تشمل كونستانتينوفكا :"أعتقد بأنها المطالب المعتادة، المطالب ذاتها كما هو الحال في مدن أخرى، فالسيناريو لم يتغير، وهو استفتاء (على الاستقلال)، ونظام فيدرالي للحكم"، حسبما نقلت عنه وكالة رويترز.

Ошондой эле Ак Үй америкалык каржы институттарына Орусиянын банктарында чыгарылган облигацияларды жана рубль алууга тыюу салды. Орусиянын бийлиги менен кызматташкан 32 уюмга жана физикалык тараптарга карата чектөө чараларын киргизди. Мындан сырткары АКШ орусиялык 10 дипломатты өлкөдөн чыгарат. Орус бийлиги киберчабуулду жана шайлоого кийлигишти деген айыптоолорду кескин четке кагып келүүдө. Москва Вашингтондун санкцияларына "сөзсүз жооп кылаарын" айтты. Украинага согуш коркунучу АКШ менен Орусия ортосундагы мамиленин курчушу Украинага байланышкан чыңалуунун фонунда болууда. Украинанын чек арасына орусиялык аскерлер топтолуп жатканы тууралуу кабатырлануулар күчөдү. Украин басылмалары Донецк менен Луганск облустарында дагы кырдаал курчуп жатканын жазууда. Жыл башынан бери куралдуу чатактан 29 аскер кызматкери каза тапты. Киев жана аны колдоп жаткан Батыш Орусиянын аракеттерин кооптуу деп баалап, чек арадан аскерлерин чыгарып кетүүгө чакырды. Москва болсо батыш чек арасына аскер бөлүктөрүн топтогонун "машыгуу өткөрүп жатканы" менен түшүндүрдү. Бул НАТО тарабынан "агресивдүү аракеттердин" фонунда өтүүдө деген орус тарап. Бейшембиде НАТОнун союздук аскер бөлүктөрүнүн жетекчиси, америкалык генерал Тод Уолтерс биринчи жолу Орусия менен Украина ортосундагы согуш коркунучу тууралуу пикирин айтты. Сенаторлордун суроолоруна жооп берип жатып, кырдаалды "олуттуу тынчсызданууну жаратат" деп баалады. Алдыдагы апталарда аскердик бастырып кирүү коркунучу канчалык мүмкүн деген суроого, Уолтерс "эң төмөндөн ортого чейин" деп жооп берген. Зеленскийдин Парижге сапары Украинанын президенти Владимир Зеленский иш сапары менен Парижге барат. Ал Франциянын президенти Эммануэль Макрон менен сүйлөшүүлөрдү өткөрөт. Ага Германиянын канцлери Ангела Меркель видео байланыш аркылуу катышаары айтылды. Зеленский жакында эле өлкөнүн Түштүк-Чыгышындагы жаңжалдуу аймактарда болуп келди Франциялык басылмалар Зеленский украин чек арасындагы кырдаал боюнча сүйлөшүү ниетинде экенин жазып чыкты. Ошондой эле Украина чыгышындагы кырдаалды тынчтык жолу менен жайгаруу боюнча жаңы саммит тууралуу кеңешет.


اعتبرت حماس قصف عسقلان ردا على استهداف إسرائيل مبان سكنية في غزة. وقالت الشرطة الإسرائيلية إن عشرة أشخاص أصيبوا بجراح طفيفة في سقوط الصاروخ على المبنى في س. وأوضح متحدث عسكري إسرائيلي لبي بي سي أنه منذ منتصف ليلة الاثنين حتى صباح الثلاثاء قصفت الفصائل الفلسطينية ثماني قذائف باتجاه إسرائيل. وأعلنت حركة حماس أن قصفت مدينة حيفا بصاروخ من طراز "R160" وتل أبيب بـ 4 صواريخ "M75" وعسقلان بصاروخين من طراز "قسام" صباح اليوم. وقالت حماس - في بيان رسمي - إن هذا القصف جاء ردا على "سياسة قصف الأبراج السكنية ومنازل الآمنين" في قطاع غزة. مواضيع قد تهمك نهاية وقال المتحدث إن الجيش الإسرائيلي قصف 15 هدفا في القطاع منذ منتصف ليل الاثنين. وكانت الفصائل الفلسطينية أطلقت الاثنين مئة وعشرين قذيفة صاروخية بما فيها قذائف هاون باتجاه الجنوب الاسرائيلي. أصيب مسعفون وصحفيون في قصف إسرائيل لبرج سكني في غزة. تدمير برج سكني وقتل 4 فلسطينيين في غارتين إسرائيليتين منفصلتين شرق وشمال قطاع غزة صباح اليوم ليصل إجمالي القتلى الفلسطينيين منذ بدء إسرائيل هجومها العسكري على القطاع الشهر الماضي إلى 2135 قتيلا، بينهم ما لا يقل عن 400 طفل. كما أفاد الناطق باسم وزارة الصحة في غزة أشرف القدرة أن شابين قتلا فيما أصيب ثالث جراء الغارة التي استهدفتهما بجوار أحد المنازل وسط مدينة غزة منتصف الليلة الماضية. وجرح أكثر من 72 شخصا - من بينهم أفراد من الدفاع المدني و5 من المسعفين وصحفيون - عندما أطلقت إسرائيل أكثر من خمسة صواريخ لتدمر برج المجمع الإيطالي السكني في حي النصر شمال مدينة غزة. ويتكون البرج الايطالي من 16 طابقا، ويضم عشرات المحال التجارية ومقاه يقصدها عشرات المواطنين يوميا لمتابعة مباريات كرة القدم في الدوريات الأوروبية والعالمية. أطلقت حماس عددا من الصواريخ تجاه الأراضي الإسرائيلية. "لا تفاوض" وردا على تساؤلات بي بي سي رفض مسؤول إسرائيلي التعقيب على التقارير التي أشارت إلى إمكانية التوصل إلى اتفاق تهدئة على أساس المبادرة المصرية. وقال المسؤول إن اسرائيل لا تفاوض في ظل إطلاق النار. وتصر حماس على رفع الحصار الاقتصادي عن غزة مقابل توقيع اتفاق طويل الأمد لوقف إطلاق النار. لكن الحكومة الإسرائيلية تقول إنها ستواصل الغارات الجوية على غزة حتى تحقيق "الأمن التام" من خلال نزع سلاح حماس وفصائل فلسطينية أخرى. وتقول إسرائيل إن 64 من جنودها قتلوا خلال هجومها على غزة، إضافة إلى ثلاثة مدنيين إسرائيل ومواطن تايلاندي. يتكون المبنى السكني من 16 طابقا ويضم محال تجارية ومقاه. قتل 400 طفل على الأقل في الهجمات الجوية والمدفعية والبحرية على غزة.

Жергиликтүү медиага ылайык, ракета Израилдин түштүгүндө бир нече жерге түшүп, Сдерот шаарында бир жаш бала каза тапты. Жаңжалда жети израилдик набыт болду. Газада болсо 65 киши, анын ичинде 14 жаш бала каза тапты. Эки тарап дүйшөмбү күндөн бери тирешүүдө Эки тарап дүйшөмбү күндөн бери тирешип, Бириккен Улуттар Уюму толук кандуу согуш тутанып кетиши мүмкүн экенин эскертти. Мындай масштабдагы тирешүү 2014-жылдан бери орун ала элек болчу. Анда Израилдин армиясы Газадан атылган ракеталарга жооп кылып, аймакта аскердик операция өткөргөн. Соңку тирешүү Иерусалимдеги ыйык саналган Ал-Акса мечитине кирүүгө чектөөлөр киргизилгендиктен жана соттун бир нече палестиналыкты үйүнөн чыгаруу чечиминен кийин чыкты. Буга жооп кылып палестиналык куралчан топтор Израилди көздөй ракета аткан. Израилдин арабдар басымдуулук кылган шаарларындагы демонстрациялар башаламандык менен коштолуп, 374 адам камакка алынды. Демонстранттар менен полициянын кагылышуусунда 36 коопсуздук кызматкери жаракат алды. Шаршемби күнү Израилдин премьер-министри Нетаньяху башаламандык болгон шаарларга аскерлерди жөнөтүүнү караштырып жатканын маалымдады. Лод шаарындагы демонстрациялар дагы деле уланууда Эл аралык коомчулук кандай реакция кылды? Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы катчысы Гуттериш тирешүүгө “тынчсызданып” турганын билдирди. БУУнун Коопсуздук кеңеши маселени талкуулады, бирок эч кандай билдирүү жасаган жок. АКШнын президенти Байден Израилдин премьер-министри Нетаньяху менен телефон аркылуу байланышып, өлкөнүн “өзүн коргоого укугу бар” экенин айтып, ошол эле учурда “тынчтыкты орнотуу” аракеттерине басым жасады. Орусия болсо “Хамас” кыймылынын өкүлү кагылышууларды токтотууга даяр экенин айтканын белгиледи. Бирок ал үчүн Израил “Иерусалимдин чыгышындагы зомбулугун токтотуп”, “араб тургундарынын укуктарын” сыйлашы керек экени айтылат. Газалыктар үйүнөн качып чыгууга аргасыз болушту Иерусалимдеги тирештин өзөгү Иерусалимдеги мусулмандар “Харам-ал-Шариф”, ал эми жөөттөр “Ыйык тоо” деп атаган аймак мусулмандар жана жөөттөр үчүн дагы ыйык жер саналат. Жөөттөр бул жерде иудейлердин эки храмы курулган деп ишенет. Мусулмандар болсо бул тоодон Мухаммед пайгамбар бейишке чыгып келген деп ишенет. Ондогон жылдар бою палестиналыктар менен израилдиктер ыйык жайды талашып келет. 1967-жылы орун алган согушта Израил Иерусалимдин чыгышындагы эски шаарды басып алган. Андан бери ыйык жайды иорданиялык “вакф” же жер жана мүлк башкарган ислам уюму көзөмөлдөйт. Израилдин абадан коргонуу системасы ракеталардын көбүн абада зыянсыздандырды Келишимге ылайык, жөөттөр ыйык жайга келсе болот, бирок аларга сыйынууга тыюу салынган. Арийне, айрым жөөттөр Ал-Акса мечитине келип сыйынууга аракет кылышкан. Мусулмандар бул кадамды чагымчыл аракет катары көрүп, кескин сынга алышкан. Палестиналыктар жөөт улутчулар ыйык жерди башкаруу боюнча узакка созулган тарыхый келишимди же “вакф” башкаруусун жок кылууну көздөйт деп шекшип келет. Израилдин премьер-министри Нетаньяху бул дооматтарды четке кагып, “байыркы келишимди эч ким бузбайт” деп билдирген. Ал тапта соңку кырдаал “интифадага” же көтөрүлүшкө түрткү болушу мүмкүн деген сөздөр айтылууда. Серепчилер болсо эки тараптын лидерлери жаңжалды алдын алуунун ордуна, ички саясатка көңүл буруп, өз позицияларын бекемдөөгө аракеттенгенин айтууда. Ал эми чыныгы тынчтыкка жетүү маселесине бир нече жылдан бери эч көңүл бурулган жок.


في خطاب استمر لقرابة ساعة يوم الثلاثاء رسم مدير مكتب التحقيقات الفيدرالي صورة قاتمة للتدخلات الصينية وتحدث كريستوفر راي إلى معهد هادسن في واشنطن عن "حملة واسعة النطاق تشنها الحكومة الصينية لتكدير صفو الحياة الأمريكية". وقال راي إن الصين بدأت تستهدف المواطنين الصينيين ممن يعيشون خارج أراضيها وتكرههم على العودة، وتعمل على تعريض الأبحاث الأمريكية المتعلقة بفيروس كورونا للخطر . وقال راي: "لا يمكن للمخاطر أن تكون درجتها أعلى من ذلك،" وأضاف: "تبذل الصين جهدا على مستوى الدولة لتصبح القوة العالمية العظمى بأي طريقة ممكنة." وفي خطاب استمر لقرابة ساعة يوم الثلاثاء، رسم مدير مكتب التحقيقات الفيدرالي صورة قاتمة للتدخل الصيني، المتمثل في حملة واسعة النطاق من التجسس الاقتصادي وسرقة البيانات والأموال والأنشطة السياسية غير القانونية، واللجوء إلى الرشوة والابتزاز للتأثير على السياسة الأمريكية. مواضيع قد تهمك نهاية وقال راي: "بلغنا الحد الذي أصبح فيه مكتب التحقيقات الفيدرالي الآن يفتح كل 10 ساعات قضية جديدة لمكافحة التجسس تتعلق بالصين. فمن بين ما يقرب من 5000 حالة مكافحة تجسس يجري العمل عليها حاليا في أنحاء البلاد، هناك ما يقرب من نصفها يتعلق بالصين". وقال مدير المكتب إن الرئيس الصيني شي جينبينغ قاد برنامجا أطلق عليه اسم "فوكس هانت"، يستهدف المواطنين الصينيين الذين يعيشون في الخارج والذين ينظر إليهم على أنهم يمثلون تهديدا للحكومة الصينية. وأضاف: "نتحدث عن خصوم سياسيين وعن منشقين وناقدين يسعون للكشف عن انتهاكات حقوق الإنسان التي ترتكب على نطاق واسع في الصين." وأضاف أن "الحكومة الصينية تريد إجبارهم على العودة إلى الصين، وتكتيكاتها لإنجاز هذا الأمر صادمة". وتابع: "عندما لا تتمكن الحكومة من تحديد أحد تلك الأهداف، فإنها ترسل أحدا لزيارة عائلته هنا في الولايات المتحدة، لينقل رسالة إلى الهدف تضعه أمام خيارين: إما العودة الفورية إلى الصين أو الانتحار." وفي هذا الخطاب الاستثنائي، طلب راي من الأشخاص الذين ولدوا في الصين ويعيشون حاليا في الولايات المتحدة أن يتواصلوا مع مكتب التحقيقات الفيدرالي إذا جرى استهدافهم من قبل المسؤولين الصينيين لإعادتهم. ودافعت الحكومة الصينية عن هذا البرنامج في الماضي، قائلة إنه يمثل جزءا من جهد مشروع لمكافحة الفساد. وقال راي إن التهديد الذي تمثله الصين سيجري تناوله أيضا من قبل المدعي العام الأمريكي ووزير الخارجية خلال الأسابيع القادمة. ويأتي هذا الخطاب في وقت يشهد تصاعدا في التوترات ما بين الولايات المتحدة والصين. ووجه الرئيس الأمريكي انتقادا شديدا إلى الصين مع أزمة وباء فيروس كورونا، وألقى مرارا باللوم عليها في المسؤولية وراء انتشار هذه الجائحة العالمية.

Вашингтондогу сөзүндө Рэй Кытай узакка созулган өнөктүгүн улантып, эми чет өлкөдө жашаган кытайлыктарды чагымчыл аракетке колдонуп жатканын айтты. "Кытай дүйнөдөгү жалгыз дөө-шаа мамлекетке айлануу үчүн бардык аракетин көрүп жатат. ФБР аргасыздан Кытайдын чалгындоо аракеттерине байланыштуу атайын бөлүм ачты. Учурда беш миңге чукул контрчалгындоо иши каралып жатат",-деп белгиледи Рэй. ФБРдин башчысы Кристофер Рэй Кытай АКШга каршы аракеттерин күчөткөнүн белгиледи Бир саатка созулган сөзүндө ФБРдин башчысы Кытайдын чалгын кызматынын иштери, экономикалык тыңчылык, маалымат жана интеллектуалдык менчикти уурдоо, АКШнын саясатчыларына пара сунуштоо же опузалоо сыяктуу фактылар тууралуу сөз кылды. Андан тышкары Кристофер Рэй Кытайдын лидери Си Цзиньпин баштаган "Түлкүгө аңчылык" аттуу долбоорго кеңири токтолду. Ага ылайык, чет өлкөдө жашаган кытайлыктар Бээжинге коркунуч катары каралат. "Саясий атаандаш, диссидент жана сынчылар тууралуу сөз болуп жатат. Бул кишилер Кытайдын адам укуктарын тебелеп жатканын байма-бай көтөрүп келишет. Кытай бийлиги алардын өлкөгө кайтып келүүсүн каалайт жана бул максатына жетүү үчүн алардын тактикасы үрөй учурат",- деди Рэй. Вашингтон Бээжинди дүйнөлүк лидерликке атаандаш катары карайт Жаоин Фең, Би-Би-Си Кытай кызматы Анализ Федералдык иликтөө бюросунун башчысы Кристофер Рэй биринчи жолу Кытайды "коркунуч" катары сыпаттап жаткан жок. Бирок шейшемби күнү болгон сөзүндө жетекчи Бээжин жалгыз дөө-шаа мамлекетке айлануу үчүн "мамлекеттик ресурстарды колдонуп" жатканын ачык айтты. Эми АКШ Бээжинди бир гана агрессивдүү атаандаш эмес, амбициялуу мамлекет катары көрөт. Covid-19 вирусу дүйнөгө жайылгандан бери президент Трамптын администрациясы Кытайдын вируска карата мамилесин кескин сындап, Бээжин жетиштүү чара көргөн эмес деп келген. Эми президент Трамп кырк жылдан кийин Кытайга карата саясатты өзгөртүү керек экенин ашкерелеп жаткандай. Сынчылардын айтымында, Трамп бул кадамы менен жергиликтүү тургундардын көңүлүн ички көйгөйдөн башкага буруп жатат. Ошондой эле айрым адистер президент Трамп жаңы тышкы душман түзүп, президенттик шайлоодо жеңишке жетүүнү каалайт деп дагы белгилешүүдө. Бирок ФБРдин башчысынын сөзүнөн кийин Кытай менен АКШнын ортосундагы мамиле өзгөргөнү калетсиз. Эмдиги президент бийликке келгенде дагы Кытай-АКШнын чыңалган мамилеси улана бермекчи.


كان هاينريش هيملر قائد جهاز "شوتزشتافل" وأحد أبرز مخططي محارق النازية في يوم 22 مايو/ أيار 1945، رصدت دورية ثلاثة رجال غريبي المظهر، بالقرب من نقطة تفتيش في بريمرفورده، شمالي ألمانيا. كان ذلك بعد أسابيع فقط من نهاية الحرب العالمية الثانية، لكن كثيرا من النازيين كانوا مازالوا طلقاء، وسط مخاوف من أن يحاولوا تجميع صفوفهم من جديد أو الهرب. في المقدمة، سار رجلان، يرتدي كل منهما معطفا طويلا أخضر اللون. وخلفهما، سار الرجل الثالث، الذي كان يغطي إحدى عينيه بعصبة، وبدا رثاً وواهناً. ظل الرجلان في المقدمة يلتفتان إلى الخلف، كما لو أنهما يتأكدان من أنّ الثالث مازال موجودا. تم اصطحاب الثلاثة إلى نقطة التفتيش، حيث طلب منهم جنود بريطانيون وثائق الهوية الخاصة بهم. سلّم الثلاثة وثائق هوية، الواحدة منها بحجم صفحة طباعة، مُنحت للجنود الألمان بعد نهاية الحرب. وكانت كل وثيقة تتضمن الاسم والرتبة العسكرية وتاريخ الميلاد ومعلومات أخرى. وبحسب وثيقة الرجل الثالث، كان صاحبها رقيبا يُدعى هاينريش هايزنغر. مواضيع قد تهمك نهاية لابدّ أنّه كان يأمل أن تساعده تلك الوثيقة ورتبته الدنيا على عبور نقاط التفتيش. لكنه كان مخطئاً. الوثيقة كانت تحمل ختماً رسمياً. وكانت الاستخبارات العسكرية البريطانية قد رصدت ذلك الختم، وكذلك تفاصيل الوحدة العسكرية ذاتها، في وثائق يحملها عناصر من جهاز "شوتزشتافل" شبه العسكري، المعروف باسم "إس إس"، وهم يحاولون الهروب. لذلك كانت الأوامر تقضي باعتقال أيّ شخص تظهر في وثائقه تلك التفاصيل. وثيقة هيملر بالاسم والختم المزورين في اليوم التالي، نُقل الرجال الثلاثة إلى معسكر اعتقال. وهناك، طلب هايزنغر مقابلة ضابط برتبة عالية. كانت هويته لا تزال مجهولة، لكن بالتأكيد كان يخشى ألا يستمرّ ذلك طويلا. وربما كان يأمل أن يتمكن من عقد صفقة للخروج من ذلك المأزق. ولذا، أزال العصبة التي كانت تغطي عينه، كاشفا بهدوء عن هويته الحقيقية. كان هاينريش هيملر قائد جهاز "شوتزشتافل"، وأحد أبرز المسؤولين عن المحارق النازية "الهولوكوست"، والمسؤول عن الكثير من أفظع جرائم الرايخ الثالث. وبموت الزعيم النازي أدولف هتلر في قبوه المحصن، أصبح هيملر أحد أبرز النازيين المطلوبين ممن ظلوا على قيد الحياة. بدأ الفريق البريطاني استجوابه، للتأكد من أنه هاينريش هيملر حقا. هيملر بجانب أدولف هتلر بعد ساعات، طلب من طبيب عسكري، يُدعى ويلز، فحص هيملر. ولدى فحص فمه، رأى الطبيب جسماً صغيراً ذا رأس أزرق، مخفياً خلف وجنة هيملر. حاول ويلز نزع الجسم، لكن هيملر قاومه وأبعد رأسه وطحن الجسم بين أسنانه. كان الجسم عبارة عن كبسولة من مادة السيانيد السامة. ومات هيملر في غضون دقائق. كُشف أمر هيملر بواسطة ختم مزور، مهره أفراد فريقه على وثيقة. وظلت تلك الوثائق مخفية لمدة 75 عاماً، لكن بات الآن بالإمكان رؤيتها للمرة الأولى، وذلك بعد التبرّع بها لمتحف المخابرات العسكرية البريطانية في بلدة شيفورد، بمقاعطة بيدفوردشير، شرقي إنجلترا. وإلى جانب الوثائق، هناك متعلقات أخرى أحدها غريب بعض الشيء، وهو مقوّم الأسنان الذي كان هيملر يرتديه عند اعتقاله. كان صيد التذكارات شائعاً، لذلك اقتنص بعض الضباط متعلقات هيملر الشخصية. فقد احتفظ أحد الضباط الذين أوقفوه بخُفه، فيما احتفظ آخر برغوة وشفرة الحلاقة الخاصتين بالقيادي النازي. بالنسبة للوثائق، فقد تبرعت بها في الآونة الأخيرة إحدى أقارب كولونيل يُدعى سيدني نواكس. يرجح أن يكون المقدم سيدني نواكس من بين ضابطين بريطانيين استجوبا هيملر كان نواكس - الذي وُلد في عام 1905، محامياً قبل أن يلتحق بالمخابرات العسكرية البريطانية في عام 1943، لكنه نقل إلى جهاز "إم اي 5" الاستخباراتي لاحقاً. ومازال معظم عمله في ذلك الجهاز محاطا بالسريّة. بعد الحرب، عاد نواكس لممارسة مهنته كمحام، ليصير في نهاية المطاف قاضياً في إحدى محاكم المقاطعات. ولقد مات في عام 1993. إذن، كيف حصل نواكس على الوثائق؟ تشير الوثائق المتعلقة باعتقال هيملر إلى أنّ ضابطين من جهاز "إم اي 5" استجوباه "استجواباً رئيفا"، قبل المعاينة الطبية الأخيرة. واقتضت الأعراف ألا تُذكر أسماء الضباط المشاركين في عمليات مماثلة، لذلك فإنّ هويتهما ظلت غير معروفة على وجه اليقين. ويقول أمين متحف المخابرات العسكرية، بيل ستيدمان، إن "الاستنتاج المنطقي يقودنا إلى أنّ نواكس كان أحد ضابطي (إم اي 5) اللذين قاما بالاستجواب. لا أستطيع أن أفكر في أي طريقة أخرى تشرح امتلاكه هذه الوثائق". ويعتقد ستيدمان أن رؤساء نواكس ربما أذنوا له بالاحتفاظ بالوثائق، بعد استخراج كل ما له قيمة استخبارية منها. وظلت الوثائق بحوزة نواكس وعائلته، حتى تم التبرع بها. ومن المقرر أن تعرض لجمهور المتحف حالما يعيد فتح أبوابه. وتلك الوثائق أكثر من مجرد أغراض تثير الفضول، فهي تتمتع بقيمة تاريخية، لأنها تشرح كيفية القبض على مسؤول نازي بارز. يقول ستيدمان "لولا ذلك الختم الملعون على الوثيقة، كان من الممكن أن يتجاوز هيملر التفتيش، دون أن يلحظه أحد، ويلوذ بالفرار كما فعل نازيون آخرون". ويضيف "أكثر ما يستوقفني في هذه القصة أنّ الألمان أنفسهم جعلوا من الكشف عن هويته أمراً محتوما".

Генрих Гиммлер нацисттик Германиянын атайын даярдыктагы СС аскердик бөлүмүнүн башчысы жана Холокосттун уюштуруучусу катары белгилүү 1945-жылы 22-майда Германиянын түндүгүндөгү Бремерфөрде шаарчасындагы өткөрмө бекетинде турган аскерлер үч шектүү кишини көрүшкөн. Экинчи дүйнөлүк согуш аяктаганына бир нече апта болуп калган эле. Бирок өлкөнүн булуң-бурчунда көптөгөн нацисттер дагы деле күрөшүн улантууга даяр болчу. Алар кайра топтолуп, коркунуч жаратат же качып кетүүгө аракеттенет деген кооптонуулар сакталып турган. Шектүү көрүнгөндөрдүн экөө узун, жашыл пальто кийип алдыда келе жаткан, үчүнчүсү болсо артта эле. Алар туш тарапты карап жатканын бекетте турган аскерлер дароо байкаган. Аскерлер аларды токтотуп, бекетке алып барышыптыр. Алар немис аскерлерине согуш токтогондон кийин Германия тарабынан таратылган документтерди көрсөтүшкөн. Бул документте аскердин аты-жөнү, туулган жылы, аскердик чени жана башка маалыматтар жазылган. Үчүнчү кишинин документи ал сержант экени, аты-жөнү Генрих Гисинжер деп жазылган. Аскердик даражасын төмөн көрсөтүп, бекеттерден оңой өтөм деп ойлосо керек. Бирок документте расмий мөөр басылганын британиялык күзөтчүлөр дароо байкан. Британиянын чалгын кызматы СС аскердик бөлүктө кызмат өтөгөн башка офицерлер дагы дал ушул мөөр басылган документ менен өлкөдөн качып чыгууга аракеттенип жатканын ашкерелеген эле. Мындай мөөр басылган документти көрсөткөн кишини дароо камакка алуу буйругу дагы берилген. Генрих Гиммлердин жасалма документи Кийинки күнү үч шектүү киши атайын түзүлгөн лагерге жеткирилген. Борборго жаңы келгенде Гисинжер офицерлер менен жолугууну өтүнгөн. Гиммлер чыныгы аты-жөнү билинип калат деп ойлодубу же сүйлөшүү аркылуу маалымат берип эркин бошоп кетем дегенби, айтор офицердин алдында аты-жөнүн ачык билдирген экен. Адольф Гитлер бункеринде өз өмүрүн кыйгандан кийин, Гиммлер изделип жаткан. Ал Үчүнчү рейхтин көптөгөн кылмыштарына, өзгөчө Холокосттун уюштуруучусу катары жоопко тартылышы маанилүү болчу. Британиялык аскерлер териштирүү иштерин жүргүзүп, маалыматты тактоого киришкен. Гиммлер менен Гитлер Бир нече сааттан кийин медициналык офицерлердин бири, капитан Уэллз, Гиммлердин саламаттыгын текшерип жатып, тиштеринин арасында катылып турган көк дарыга окшош буюмду көргөн. Капитан аны сууруп чыгууга аракеттенгенде, Гиммлер дарыгер менен кармашып, буюмду тиштеп, жутуп алган экен. Көрсө Гиммлер тишинин арасына цианид капсуласын катып алып, аны жутканда бир нече мүнөттө мүрт кеткен. Бул документтер 75 жыл бою жашыруун сакталып, жакында эле Британиянын чалгын кызматынын музейине тапшырылды. Документтердин арасында Гиммлердин башка буюмдары дагы бар. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин сувенир катары нацисттердин буюмдарын сактаган аскерлер көп эле. Мисалы, Гиммлердин сакал алгычы, бут кийими жана башка буюмдарын башка аскерлер алганы белгилүү. Жасалма мөөр басылган документти подполковник Сидней Ноукстун үй-бүлөсү музейге тапшырды. Подполковник Сидней Ноукс Гиммлерден көрсөтмө алган офицер 1905-жылы төрөлгөн Ноукс, 1943-жылы Британиянын чалгын кызматына (MI5) алынган. Анын ишмердүүлүгү дагы деле жашыруун кармалууда. Бирок бул документти офицерге сактап алууга уруксат берилген деген жоромолдор айтылууда. Согуштан кийин Сидней Ноукс адвокат, андан кийин сот катары иштеп, 1993-жылы көз жумган. Гиммлердин документи Ноукс жана анын үй-бүлөсүнүн колунда сакталып турган. Жакында эле музейге өткөрүлүп берилди. "Жасалма мөөр болбогондо Гиммлер качып кетүүсү толук мүмкүн эле. Ал эч кимге көрүнбөй өтүп кете алмак. Себеби мындай жол менен көптөгөн нацисттер жоопкерчиликтен кутулуп кеткен. Баарынан кызыгы нацисттердин өздөрү жасалма мөөрү менен лидерин колго салып беришти",-дейт тарыхчы, Британиянын чалгын кызматынын музейинин өкүлү Бил Стедмен.


تلازم بعض الأعراض المرضى فترة طويلة ويعتمد الوقت الذي يتطلبه الشفاء على مدى الإصابة أولا، فبعض المرضى يشفون سريعا، لكن المرض قد يخلف مشاكل دائمة عند البعض. تؤثر عوامل السن والجنس وأية مشاكل صحية أخرى يعاني منها المريض في زيادة مخاطر الإصابة بفيروس كوفيد-19. وكلما كان العلاج الذي يتلقاه المريض أكثر توغلا في الجسم وكلما زادت فترة حصول المريض عليه كان الزمن اللازم للشفاء أطول. ماذا لو كانت الأعراض بسيطة؟ معطم الذين يصابون بالمرض يشعرون بالأعراض الأساسية كالسعال والحمى، لكنهم قد يحسون بآلام جسدية وإرهاق والتهاب الحلق والصداع. مواضيع قد تهمك نهاية يكون السعال في البداية جافا، وقد يصاحبه مخاط لدى بعض المرضى في مرحلة لاحقة ، ويحتوى ذلك المخاط على خلايا ميتة من الرئتين قتلها الفيروس. تُعالج هذه الأعراض بالمكوث في السرير وشرب الكثير من السوائل وتعاطي مسكنات الألم مثل باراسيتامول. يشفى المرضى الذين تكون أعراضهم طفيفة في مدة قصيرة. وتزول الحمى خلال أقل من أسبوع ، مع أن السعال قد يمكث فترة إضافية. ويتضح من تحليل لمنظمة الصحة العالمية مبني على بيانات من الصين أن معدل الزمن اللازم للشفاء هو أسبوعان. ماذا لو كانت الأعراض أكثر خطورة؟ قد تكون أعراض المرض أكثر خطورة عند البعض، ويحدث هذا بعد مرور سبعة إلى عشرة أيام على الإصابة. وقد تحدث هذه النقلة بشكل مفاجئ، حيث يصبح التنفس صعبا وتُصاب الرئتان بالتهاب. ويعود ذلك إلى أن النظام المناعي للجسم يحاول المقاومة فيتمادى في حربه على الفيروس ويحدث أضرارا جانبية في الجسم. يشفى بعض المرضى ذوي الأعراض الخفيفة خلال أسبوع يحتاج بعض المرضى للمكوث في المستشفى والحصول على أكسجين. تقول الطبيبة ساره جارفيس: "قد يحتاج ضيق التنفس وقتا طويلا للتحسن... وليتغلب الجسم على الإصابة والالتهاب الذي تسبب به الفيروس". وتضيف أن الشفاء التام قد يستغرق ما بين أسبوعين إلى ثمانية أسابيع، مع بقاء الإنهاك. ماذا لو احتجت إلى قسم العناية الفائقة؟ تقدر منظمة الصحة العالمية أن واحدا من كل عشرين مريضا سيحتاج لقسم العناية الفائقة، وهذا قد يتضمن عمليات التخدير ووضع المريض على جهاز التنفس الصناعي. ويحتاج المرء وقتا للتعافي من عوارض البقاء تحت العناية الفائقة، مهما كانت طبيعة مرضه، حيث ينقل المرضى بعدها إلى جناح عادي في المستشفى لفترة من الوقت قبل الذهاب إلى البيت. وتقول د. أليسون بيتارد، عميدة قسم طب العناية الفائقة إن الإقامة في قسم العناية الفائقة تترك آثارا تتطلب وقتا يتراوح بين 12 -18 شهرا للشفاء منها. ويؤدي قضاء فترة طويلة على سرير المستشفى إلى ضمور العضلات، وسيحس المرضى بالوهن والضعف. وتحتاج العضلات إلى فترة من الوقت لاستعادة عافيتها. ويحتاج بعض المرضى إلى علاج طبيعي من أجل استعادة القدرة على المشي. وقد يعاني المريض من الهذيان جراء ما يتعرض له الجسم في قسم العناية الفائقة، وقد يصاب المريض بمتاعب نفسية أخرى. ويقول بول توز ، وهو أخصائي نفسي في العناية الفائقة: "يبدو أن هناك جانبا آخر متعلقا بهذا المرض، فالإجهاد الذي يتسبب به الفيروس هو عامل مؤثر كبير بالتأكيد". وأفادت تقارير من الصين وإيطاليا بمعاناة المرضى من الضعف العام طوال اليوم ومن ضيق في التنفس بعد أي جهد يبذلونه، وسعال متواصل وتنفس غير منتطم، بالإضافة إلى الحاجة إلى النوم لساعات طويلة. ويستغرق المرضى فترة طويلة للشفاء، قد تمتد لشهور، ولكن من الصعب التعميم. إذ يقضي بعض المرضى فترة قصيرة نسبيا في العتاية الفائقة بينما يحتاج آخرون لأجهزة التنفس الاصطناعي على مدى أسابيع. هل يترك فيروس كورونا آثارا بعيدة المدى؟ الضعف الجسدي يبقى ملازما للمرء فترة زمنية بعد الشفاء لا نعرف تماما، حيث لا تتوفر بيانات تغطي فترة طويلة، لكن بإمكاننا النظر لأعراض أخرى. وقد يعاني المرضى الذين تتعرض أجهزتهم المناعية لإجهاد يتسبب بضرر في الرئتين مما يعرف بـ "متلازمة الضائقة التنفسية الحادة". ويقول د توز إن هناك بيانات تفيد بأن المرضى قد يعانون من صعوبات نفسية وفيزيائية حتى بعد مرور خمس سنوات. ويرى د جيمس غيل، وهو طبيب ومحاضر في كلية طب وارويك أن المرضى بحاجة لمساعدة سيكولوجية للشفاء. ويقول: "تواجه صعوبات في التنفس ويقول لك الطبيب: نحتاج لوضعك على جهاز التنفس الاصطناعي وتنويمك، فهل تريد وداع عائلتك؟ معاناة أعراض ما بعد الصدمة ليست مفاجئة في هذه الحالات . سوف تخلف أعراضا نفسية تدوم لفترة طويلة". وهناك احتمال أن تترك الأعراض البسيطة أيضا مشاكل بعيدة المدى، كالإجهاد. كم عدد الذين تماثلوا للشفاء؟ من الصعب الحصول على رقم دقيق. تُفيد بيانات جامعة جون هوبكنز حتى 15 إبريل/نيسان أن 500 ألف شخص من أصل مليونين من المرضى قد تماثلوا للشفاء. لكن الدول المختلفة تستخدم أساليب متباينة لتسجيل البيانات. ولا يسجل بعض البلدان أعداد الذين تعافوا من المرض، كما أن المرضى الذي يعانون أعراضا طفيفة قد لا يؤخذون في الحسبان. هل يمكن أن أصاب بالعدوى مرة أخرى؟ كان هناك الكثير من الجدل بهذا الخصوص، لكن لا يوجد الكثير من الأدلة حول مدى المناعة التي يكتسبها المريض. إذا تغلب المريض على الفيروس فإن جسمه يكتسب مناعة له على الأغلب. وقد تكون التقارير عن أشخاص أصيبوا بالمرض مرة ثانية ناجمة عن عدم الدقة في تقييم الفحوص التي أفادت بخلو جسمهم من الفيروس. قضية المناعة حيوية لفهم ما إذا كان المرضى عرضة للإصابة بالعدوى مرة أخرى ومدى فاعلية أي لقاح قادم.

Албете, буга бейтап вирустун оор же жеңил түрүнө кабылганы таасир этет. Айрымдар коронавирустан тез эле айыгып кетет, башкалары көп жылдар бою вирустун ден-соолукка болгон кесепетинен жабыркашы ыктымал. Ошондой эле, бейтаптын жашы, жынысы жана өнөкөт оорулары дагы таасир этет. Вирустун жеңил түрүнө кабылгандар Covid-19 вирусун жуктуруп алгандар анын негизги симптомдоруна кабылат - жөтөлүү жана дене табынын жогорулашы. Вируска кабылгандардын булчуңдары түйүлүп, өзүн алсыз сезип, тамагы жана башы ооруйт. Көп учурда бейтаптар кургак жөтөлгө кабылышууда. Бирок убакыт өткөн сайын, бейтаптар какырык менен кошо вирус өлтүргөн өпкөнүн клеткаларын жөтөлө баштайт. Дарыгерлер бул симтомдорду парацетамол сыяктуу даары, көп суюктук ичүү жана эс алуу менен айыктырышууда. Вирустун жеңил түрүнө кабылгандар тез эле сакайып кетет. Дене табы бир жуманын ичинде түшөт, жөтөлүү болсо андан узакка созулат. Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму Кытай бөлүшкөн маалыматка таянып, жөтөлүү эки аптанын ичинде жок болот деп билдирди. Вирустун оор түрүнө кабылгандар Вирустун оор түрүнө кабылгандар симтомдорду 7-10 күндөн кийин көрсөтө баштайт. Бейтаптын ден-соолугу тез арада начарлап, деми кыстыгат. Буга иммунитеттин вирус менен күрөшүп жатканы себеп. Иммунитет болгон чараларды колдонуп жатканда, организм бир топ кыйынчылыкка туш болот. Айрым бейтаптар дем алууга жардам берген аппараттарды колдонушу керек. "Деми кыстыккан бейтаптарга вирустан сакайып кетүү үчүн узак мөөнөт талап кылынат. Мындай учурда өпкө шишигенсип калат. Демек, убакыт керек",-дейт дарыгер Сара Жарвис. Дарыгерлер мындай учурда бейтап 2-8 аптанын ичинде гана айыгат деп билдирди. Жандардыруу бөлүмүнө кимдер жаткырылууда? Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму вируска кабылган ар бир жыйырма кишинин бирөө жандандыруу бөлүмүнө жаткырылып жатканын билдирди. Кайра жандандыруу бөлүмүнө жаткырылгандар дагы узак мөөнөттөн кийин гана өзүнө келишет. Жандандыруу бонча медицина факультетинин башчысы Алисон Питтард, жандандыруу бөлүмүндө жаткандар 12-18 айдан кийин гана толугу менен сакайып кетерин айтат. Узак мөөнөткө ооруканада жаткандар булчуңдарын жоготот. Керебетте көп жаткан айрым бейтаптар басканды кайрадан башынан үйрөнүшү керек, дейт дарыгерлер. Коронавирустан кийинки терапия, Франция Жандандыруу бөлүмүндөгү кыйынчылыктан улам, айрым бейтаптар психологиялык дагы жардамга муктаж болот. Кытай жана Италиянын дарыгерлери бир нече апта бою деми кыстыгып, керебеттен турбай жаткандар вирустан сакайып кеткенден кийин деле өзүн бир нече ай бою алсыз сезип жатканын айтышкан. Дүйнөдө канча киши вирустан сакайды? Так маалымат алуу абдан татаал. Johns Hopkins университетинин 20-апрелге карата маалыматына ылайык, эки миллион үч жүз миңден ашуун киши вируска кабылып, 620 миңден ашуун киши вирустан сакайды. Кыргызстанда болсо 20-апрелге карата 568 учур катталып, 201 киши ооруканадан чыгарылды, жети адам көз жумду. Мароккодо Covid-19 вирусунан сакайган бейтап оорукананын кире беришин өөп, даарыгерлерге ыраазычылыгын билдирди Дүйнөдөгү мамлекеттер ар башка усулдарды колдонуп жаткандыктан, так маалыматты айтуу кыйын. Айрым мамлекеттер вирустун жеңил түрүнө кабылгандарды статистикага кошкон жок, башкалары маалымат менен бөлүшкөн жок. Бирок эксперттер вируска кабылгандардын 99-99.5 пайызы сакайып кетет деп жоромолдошууда. Covid-19 вирусу экинчи жолу жугушу мүмкүнбү? Covid-19 вирусунун кайрадан жугушу жана адамдын иммунитетинин бул вируска туруштук берүүсү жөнүндө ар түрдүү жоромолдор айтылып жатат. Азырынча бул багытта далилдер абдан аз. Вирустан сакайып кеткен бейтаптын иммунитети ага туруштук бериши керек. Айрым эксперттерге ылайык, вирусту экинчи жолу жуктуруп алды делген бейтаптар башынан эле вирустан айыгып кеткиче ооруканадан чыгарылган болушу мүмкүн же вирусту аныктоочу тест туура эмес көрсөткөн. Учурда бул суроо абдан маанилүү болуп жатат. Өзгөчө вакцинанын үстүнөн иштеп жаткандарга вирусту экинчи жолу жуктурду делгендердин анализи керек. (AT) Жэймс Галлагерlby Twitterбаракчасы


أدت التوترات الدبلوماسية بين الولايات المتحدة وتركيا إلى انهيار العملة التركية وقالت خمسة مصادر من بينها مسؤولون أمريكيون لرويترز يوم الخميس إن الولايات المتحدة تستعد لفرض عقوبات على تركيا بسبب شراء المنظومة الروسية، وإنه من المتوقع الإعلان عنها في وقت مبكر يوم الجمعة. كما ذكروا أن العقوبات ستستهدف هيئة الصناعات الدفاعية التركية ورئيسها إسماعيل دمير. وقال مصدران مطلعان على الأمر، أحدهما مسؤول أمريكي تحدث شريطة عدم الكشف عن هويته، إن الرئيس دونالد ترامب أعطى مساعديه الضوء الأخضر لفرض العقوبات. وتراجعت الليرة التركية بنسبة 1.4٪ عقب هذه الأنباء. مواضيع قد تهمك نهاية وقد تلحق هذه العقوبات مزيداً من الضرر بالاقتصاد التركي الذي يعاني أصلاً من تباطؤ بسبب فيروس كورونا من جهة والتضخم واستنفاد احتياطيات النقد الأجنبي بشكل كبير من جهة أخرى. الولايات المتحدة تستبعد تركيا من برنامج مقاتلات أف 35 تدهورت الليرة التركية مع اقتراب فرض العقوبات الأمريكية على تركيا علاقة شخصية بين ترامب وأردوغان كان الرئيس التركي، رجب طيب أردوغان، يأمل في إثبات وجهة نظره القائلة بأن التهديدات الأمريكية لتركيا جوفاء، والرهان على العلاقة التي طورها مع ترامب لحماية أنقرة من أي إجراء عقابي من قبل الولايات المتحدة. وعارض ترامب لفترة طويلة فرض تلك العقوبات بالرغم من نصائح مستشاريه وإدارته الذين أوصوا بفرضها في يوليو /تموز 2019 عندما بدأت الحكومة التركية في استلام صواريخ إس -400 . وقالت مصادر لرويترز إن العقوبات تبدو واردة حتى لو لم يتحرك ترامب. وبحسب بلومبيرغ، سيتم فرض العقوبات بموجب قانون مكافحة أعداء أمريكا من خلال العقوبات، المعروف باسم "كاتسا". ويتضمن قانون موزانة الدفاع لعام 2021 بنداً ينص على فرض عقوبات على أنقرة وقد تم إقرار القانون من قبل الكونغرس الامريكي بأغلبية كبيرة. وقال أحد المسؤولين الأمريكيين إن أحد الأسباب التي جعلت ترامب أخيراً يستعد للمضي قدماً في معاقبة تركيا هو "فصل" هذه المسألة عن مشروع قانون NDAA الذي يتضمن بنداً يلزم الرئيس فرض عقوبات على أنقرة. هل صفقة الصواريخ الروسية لتركيا بداية "حرب باردة" جديدة؟ نظام إس 400 الروسي حرمان تركيا من برنامج الطائرات المقاتلة "إف 35" وكانت الولايات المتحدة قد أنذرت العام الماضي تركيا أنها قد تستبعد من برنامج الطائرات المقاتلة "إف 35" إذا مضت قدماً في عقد الصفقة مع روسيا، ولوحت بفرض عقوبات اقتصادية عليها. إلا أن تركيا مضت قدماً في شراء منظومة "إس 400" الروسية، مبررة أن المنظومة الروسية لن تشكل أي تهديد لبرنامج الطائرات المقاتلة "إف -35" وأن نظام الدفاع الجوي حاجة ملحة لتركيا نظراً للصراعات العسكرية المحيطة بالبلاد، وأن حلفاءها بمن فيهم الولايات المتحدة فشلوا في تقديم أي بدائل لها، مثل نظام الدفاع الصاروخي باتريوت بشروط مناسبة لتركيا. وتعتبر طائرات "إف - 35" المقاتلة الشبح التي تنتجها شركة لوكهيد مارتن، من أكثر الطائرات تطوراً في ترسانة الولايات المتحدة، وتستخدم من قبل أعضاء حلف الناتو وحلفاء الولايات المتحدة الآخرين. الطائرة اف35 هي الأحدث والأكثر تطورا في العالم وبرنامج انتاجها كان الأكثر كلفة في تاريخ الولايات المتحدة لكن الضغط الأمريكي المتزايد على تركيا يحمل معه بعض المخاطر أيضاً. إذ لا تريد واشنطن دفع أردوغان إلى الاقتراب أكثر من الرئيس الروسي فلاديمير بوتين، الذي "يهدف إلى إضعاف وتقسيم حلف الناتو". ورغم أنه لا يزال بإمكان وزارة الخارجية الأمريكية تغيير الخطط وتوسيع أو تضييق نطاق العقوبات المزمعة ضد تركيا، لكن مصادر أمريكية تقول إن إعلان العقوبات بشكلها الحالي بات أمراً وشيكاً. توتر العلاقات بين البلدين العلاقة بين واشنطن وأنقرة يشوبها التوتر بسبب الخلاف حول عدد من الملفات، وليس فقط بسبب شراء تركيا السلاح الروسي. وأول هذه الملفات هو الدعم الأمريكي لقوات سوريا الديمقراطية، وخاصة وحدات حماية الشعب الكردية التي تعتبرها أنقرة امتداداً لحزب العمال الكردستاني في تركيا وتصفهم بـ "الإرهابيين". وكانت الولايات المتحدة قد شكلت تحالفاً دولياً بقيادتها لمحاربة تنظيم الدولة الإسلامية في سوريا وشكل المقاتلون الأكراد العمود الفقري للقوات التي الحقت الهزيمة بالتنظيم المتطرف وحررت الأراضي التي كان التنظيم يسيطر عليها في سوريا. كما أن التقارب والتنسيق التركي مع روسيا وإيران حول سوريا، من خلال عقد عدة اجتماعات واتفاقات مثل اتفاقيات أستانة وسوتشي، والعلاقات التجارية الحيوية مع روسيا هو ملف آخر أثار حفيظة المسؤولين الأمريكيين. كما أن وجود الداعية الاسلامي فتح الله غولن في ولاية بنسلفانيا الأمريكية، وتتهمه السلطات التركية بالضلوع في محاولة الانقلاب الفاشلة التي وقعت في 15 يوليو/تموز 2016 مصدر توتر في علاقات البلدين، إذ تطالب أنقرة السلطات الأمريكية بتسليمه لتركيا، وهو ما ترفضه واشنطن.

С-400 үлгүсүндөгү зениттик-ракеталык комплекси Вашингтон С-400 зениттик ракеталары НАТОнун технологиясына шайкеш келбейт жана альянска коркунуч жаратат деп айтууда. Санкциялар негизинен Түркиянын курал-жарак тармагына тиешелүү. С-400 зениттик-ракеталык комплексин сатуу боюнча Түркия менен Орусия ортосундагы келишимге 2017-жылы сентябрь айында кол коюлган. Аталган система абадан коргонуу эле эмес, ракетага каршы коргонуу милдетин дагы аткарат. Дүйнөдө мындай курал Орусиянын өзүнөн сырткары Белоруссияда менен Кытайда гана бар. Түркия менен Орусия ортосундагы келишимге 2017-жылы сентябрь айында кол коюлган АКШ эмнеге каршы чыгууда? "Кошмо Штаттары Түркиянын жогорку даражадагы расмийлерине бир нече жолу С-400 системасы АКШнын аскердик технология коопсуздугуна коркунуч жаратат деп так айткан. Ошондой эле бул кадам Орусиянын коргоо тармагына чоң каржылык жардам болуп калат жана Москва Түркиянын коргоо тармагын изилдөөгө жол ачылат",-деди АКШнын мамлекеттик катчысы Майк Помпео. Орусиянын системасын НАТОнун куралдуу күчтөрү колдоно турган болсо, инструкторлор жана тейлеген адистер керек болот. Вашингтон Орусия баалуу чалгын маалыматтарына ээ болуп калышы мүмкүн деп кооптонууда. "НАТОнун системасына шайкеш келген башка алтернативалар бар болгонуна карабастан, Түркия С-400 системасын сатып алып, аны текшерди. Түркияны С-400 маселесин АКШ менен биргеликте тез арада чечүүгө үндөйбүз. Түркия баалуу шериктеш жана региондо Кошмо Штаттарынын коопсуздук жаатындагы маанилүү өнөктөшү. Биз ондогон жылдарга созулган тарыхый кызматташтыгыбызды улантабыз деп үмүттөнөбүз. Ал үчүн Түркия С-400 маселесин чечиши керек",-деп кошумчалады Помпео. Санкциялар негизинен Түркиянын Коргоо тармагында иш алып барган Исмаил Демир жана үч түрк жаранына каршы жарыяланды. Эми бул кишилердин АКШдагы мүлктөрү тоңдурулат. Түркия кандай жооп кайтарды? Түркиянын Тышкы иштер министрлиги АКШны "адилетсиз чечимди кайра карап чыгууга" чакырды жана маселени "өнөктөш мамлекеттердей диалог жана дипломатия" жолу менен чечсе болорун белгиледи. Министрлик АКШнын санкциялары эки мамлекет ортосундагы мамилени солгундатарын эскертип, Түркия "тиешелүү жооп кайтарат" деп кошумчалады. С-400 зениттик-ракеталык комплекси дүйнөдөгү эң кубаттуу ракеталык системалардын бири АКШ абадан коргонууга колдонулган "Патриот" зениттик комплексин Түркияга сатуудан баш тарткандан кийин, Анкара Орусия менен келишим түзгөн. Андан тышкары Анкара НАТОго мүчө болгон Греция C-300 үлгүсүндөгү зениттик-ракеталык комплекси бар экенин айтууда. Бирок Греция бул системаны түздөн-түз Орусиядан сатып алган эмес. Орусиянын тышкы иштер министри Лавров дагы АКШнын кадамын сынга алды. Ал Вашингтон "кайрадан эл аралык мыйзамга текебер мамиле" жасап жатканын белгиледи. Орусия АКШ ондогон жылдар бою дал ушундай текебер, мыйзамсыз кадамга барып жатканын айтууда. Түркия канчалык маанилүү? Орусия система радарлардан жашыруун учкан дрондордон баштап, аскердик учактар жана узак аралыктагы ракеталарды атып түшүрө турган артыкчылыктарга ээ дейт Түркия отуз мамлекет кирген НАТО уюмунда экинчи ири армияга ээ жана стратегиялык маанилүү аймакта жайгашкан. Бул өлкө Сирия, Ирак жана Иран менен чек арасы бар. Ошондуктан Түркия менен АКШ талашынын аскердик, стратегиялык жана өндүрүштүк өңүтү байкалууда. Альянстын чегинде Түркиянын түштүк тилкеде жайгашкан артыкчылыгын, анын сириялык кризистеги ролун эске алсак, НАТО андан жүзүн буруп кете албайт. Ага карабастан Анкара НАТОдо жана сырткы саясатта канчалык ишенимдүү деген суроо чыгып жатат. Соңку жылдары Түркиянын НАТОго мүчө мамлекеттер менен мамилеси бузулду. Европа Биримдиги болсо Эрдоган 2016-жылдан бери авторитардык башкарууну орнотууга умтулуп жатканын айтып келет. С-400 зениттик-ракеталык комплекси С-400 зениттик-ракеталык комплекси дүйнөдөгү эң кубаттуу ракеталык системалардын бири. Комлекс 400 чакырым аралыктагы бутага таамай тиет жана бир учурда 80 бутаны атып түшүрө алат. Орусия система радарлардан жашыруун учкан дрондордон баштап, аскердик учактар жана узак аралыктагы ракеталарды атып түшүрө турган артыкчылыктарга ээ дейт.


صورة تجمع بين وزيري خارجية روسيا سيرغي لافروف ووزير خارجية الصين وانغ يي وجاء الهجوم المشترك للبلدين خلال زيارة وزير الخارجية الروسي سيرغي لافروف إلى مدينة جويلين، جنوبي الصين. وقال الوزير الروسي إن "القرارات الأحادية" للاتحاد الأوروبي "دمرت" الروابط مع روسيا. وقال نظيره الصيني، وانغ يي، إن عهد التدخل في الشؤون الداخلية للصين "ولى للأبد". وهذه أول مرة يفرض فيها الاتحاد الأوروبي عقوبات جديدة على الصين على خلفية انتهاك حقوق الإنسان منذ قمع الصين للاحتجاجات في ساحة تيانانمن في عام 1989 من القرن الماضي. مواضيع قد تهمك نهاية أنشأت الصين شبكة واسعة من معسكرات الاعتقال استهدفت الأقليات في منطقة سنجان ما هي الأطراف المستهدفة من العقوبات الغربية؟ فرض الحلفاء الغربيون عقوبات على مسؤولين روس مقربين من الرئيس الروسي فلاديمر بوتين على خلفية قضايا منها: •ضم روسيا عام 2014 لشبه جزيرة القرم الأوكرانية •النزاع في شرقي أوكرانيا •مزاعم تدخل روسيا في الانتخابات الرئاسية الأمريكية عام 2016 •الهجمات التي تعرض لها الجاسوس السابق سيرجي سكريبال بغاز الأعصاب والناشط السياسي المناهض لبوتين، أليكسي نافالني. غير أن الكرملين ينفي الادعاءات الغربية. وأكد وزير الخارجية الأمريكي، أنتوني بلينكن، خلال زيارته لبروكسل أيضا على معارضة حكومة بلاده القوية لمد أنابيب الغاز الروسية والتي ستقام في بحر البلطيق من روسيا إلى ألمانيا. وهناك احتمال فرض عقوبات أمريكية على ألمانيا بسبب خط أنابيب الغاز الذي أشرف على الاكتمال لأن الإدارة الأمريكية تعتبره أداة روسية لبث مزيد من الانقسامات داخل أوروبا. وتقطع أنابيب الغاز أوكرانيا، وبولندا والتي بدورها تعارض هذا الخط. وقال لافروف إنه ووزير خارجية الصين اتفقا على أن العقوبات "غير مقبولة" في إدارة العلاقات الدولية. واحتجزت الصين أكثر من مليون من الأويغور الذين يدين معظمهم بالإسلام في معسكرات بالشمال الغربي من الصين في منطقة سنجان حيث ظهرت مزاعم التعذيب، والسخرة، والانتهاك الجنسي. إلا أن الصين تنفي الاتهامات الغربية قائلة إن هذه المنشآت ما هي إلا مراكز لإعادة التعليم" تستخدم في مكافحة الإرهاب. وردت الصين على العقوبات الغربية بفرض عقوبات الاثنين على المسؤولين الأوروبين.

Орусия менен Кытайдын тышкы иштер министрлери Орусиянын тышкы иштер министри Сергей Лавров расмий иш сапары менен Кытайга келип, Батыш мамлекеттерди эки өлкөнүн ички иштерине кийлигишпөөгө чакырды. Лавров Европа Биримдигинин "бир тараптуу чечимдери" Орусия менен мамилени солгундатканын кошумчалады. Кытайдын тышкы иштер министри Ван И болсо чет мамлекеттердин өлкөнүн ички иштерине кийлигишүүгө "жол берилбейт" деп эскертти. Европа Биримдиги 1989-жылдагы Тяньаньмэн аянтындагы окуялардан бери Кытайга каршы санкция жарыялай элек болчу. Кытай Европа Биримдигинин санкциялары "жалган маалыматка жана ушакка" негизделгенин билдирди. Санкцияларга жооп кылып Кытай Европанын 10 расмийине санкция жарыялады. Бул кишилер "Кытайдын көз карандысыздыгына шек келтирип, жалган маалымат таратуу аркылуу өлкөнүн кызыкчылыгына коркунуч жараткан". Кытай бийлиги Шинжаң аймагында мусулман азчылыктарын "тарбиялоо лагерлерине" мажбурлап жөнөтүүдө Батыш мамлекеттеринин санкциялары Батыш мамлекеттер президент Владимир Путинге жакын саналган орусиялык расмийлерди санкцияга алган: 2014-жылы Орусиянын Крым аймагын басып алганына байланыштуу Украинанын чыгышындагы жаңжалга байланыштуу Орусиянын чалгын кызматынын мурдагы офицери Сергей Скрипал менен оппозициячыл саясатчы Алексей Навальныйдын ууландырылышына байланыштуу Кремль айыптарды четке кагып келет. Шейшемби күнү НАТОго мүчө мамлекеттеринин жыйынына Брюсселге келген АКШнын мамлекеттик катчысы Блинкен Орусиянын "Түндүк агым - 2" долбооруна каршы экенин белгиледи. Долбоор аркылуу Орусиядан Германияга чейин газ түтүктөрү курулуп жатат. Долбоордун курулуш иштери жыйынтыкталып калган. Ага карабастан Германия курулуш иштерин улантса, АКШнын санкцияларына кабылышы мүмкүн. Вашингтон долбоорду Орусиянын Европаны бөлүү ыкмасы катары көрөт. Газ түтүктөрү Украина менен Польшаны айланып өтөт. Эки мамлекет долбоорго кескин каршы чыккан. Сергей Лавров менен Ванг И эл аралык мамилени санкция аркылуу жүргүзүү "кабыл алынгыс" экенин эскертишти. Адам укугун коргогон уюмдар Кытайдын түндүк-батыш тарабында жайгашкан Шинжаңда миллиондон ашуун мусулман азчылыктары атайын уюштурулган "тарбиялоо лагерлерине" мажбурлап жөнөтүлүп, кармалган аялдар зордукталып, кыйноого алынып, стерилизация болуп жатканын айтышууда. "Лагерден" кийин мусулман азчылыктары завод-фабрикаларда мажбурлап иштетилип жатканы боюнча дагы далилдер арбын. Кытайдын өкмөтү дооматтарды четке кагып, лагерлерди "кесиптик билим берүүчү жай" деп атап келүүдө. Ал эми фабрикаларды "жакырчылык менен күрөшүүгө" багытталган масштабдуу долбоор экенин жана анда кишилер ыктыярдуу түрдө иштеп жатышканын маалымдап келет. Ван И күчтүү мамлекеттер өздөрүнүн стандарттарын жайылтуу үчүн "башкалардын ички иштерине кийлигишип" же демократия жана адам укуктарына жамынып таасирин кеңейтүү аракетин токтотушу керек деп билдирди. "Вакцина дипломатиясы" Кансыз согуш доорунда атаандаш болгон Кытай менен Орусия соңку жылдары экономикалык, аскердик жана илимий кызматташуусун күчөттү. Сергей Лавров менен Ван И Батыш мамлекеттеринин Орусия менен Кытай коронавирус пандемиясы учурунда "вакцина дипломатиясы" аркылуу таасирин күчөтүүдө деген дооматтарды четке какты. Көптөгөн мамлекеттер Кытайдын Sinopharm жана Орусиянын "Спутин V" вакцинасын алды. Алардын арасында Европа мамлекеттери дагы бар. Бул вакциналарды чыгаруу Батыш өлкөлөрү иштеп чыккан вакциналардан кыйла арзан. Андан тышкары Орусия менен Кытай өз вакциналарын чет мамлекеттерге тез жеткирип жатат. Бээжин айрым мамлекеттерге вакцинасын бекер жөнөтүүдө. Лавров "Спутин V" вакцинасын геосаясат же коммерциялык кызыкчылык эмес, "гуманитардык" жана "адам өмүрүн сактап калуу" үчүн башка мамлекеттерге таратып жатканын айтты. Ван И болсо Кытай башынан эле "вакцинаны тез арада болушунча көп кишиге жеткирип", "дүйнө коомчулугуна жардам берүүнү" көздөп жатканын кошумчалады.


تقول الصين إن المنشآت المخصصة للإيغور تُستخدم في التعليم المهني وترى منظمات حقوقية أن الصين احتجزت ما يصل إلى مليون شخص من الإيغور خلال السنوات القليلة الماضية داخل ما تطلق السلطات الصينية عليه "معسكرات إعادة تأهيل". وتشير تحقيقات أجرتها بي بي سي إلى أن السلطات تستغل الإيغور كعمالة قسرية. وجاء تصريح بومبيو في اليوم الأخير في منصبه ضمن إدارة الرئيس دونالد ترامب، الذي كان توتر العلاقات مع الصين فصلاً بارزاً في عهده، من الخلاف بشأن السياسات التجارية إلى أزمة فيروس كورونا. وحظي تصريح بومبيو بتأييد أنتوني بلينكن الذي اختاره الرئيس المنتخب جو بايدن لتولي منصب وزير الخارجية في الإدارة الجديدة. مواضيع قد تهمك نهاية وقال بومبيو في بيان: "أعتقد أن هذه الإبادة مستمرة، وأننا نشهد محاولة تدمير ممنهجة من قبل دولة الحزب الصينية". ويأتي البيان بمثابة ضغط على الصين، لكن دون أن ينص على عقوبات جديدة. وفي جلسة استماع برلمانية لتأكيد الشاغل الجديد لمنصب وزير الخارجية في الإدارة الجديدة، سُئل أنتوني بلينكن عما إذا كان يؤيد تصريح بومبيو. وأجاب قائلا "هذا رأيي أيضا". وفي أغسطس/ آب، قدّم فريق بايدن ادعاءً مماثلاً، قائلا إن الإيغور يعانون من "اضطهاد لا يوصف..على يد الحكومة الصينية الاستبدادية". ماذا يجري في إقليم شينجيانغ؟ تقول الصين إنها تحارب "ثلاث قوى شريرة"، هي الانفصالية والإرهاب والتطرف، في المنطقة الغربية من إقليم شينجيانغ حيث يعيش أغلبية الإيغور الذين يبلغ عددهم 11 مليون شخص. وفي السنوات القليلة الماضية، شهد الإقليم تدفقاً واسعاً من الصينيين من عرق الهان الذين يشكلون غالبية مواطني البلد. وزادت مشاعر الكراهية ضد الهان في المنطقة منذ التسعينيات، وهو ما تحول في بعض الأحيان إلى أحداث عنف. ويقول نشطاء إن الصين تحاول القضاء على ثقافة الإيغور، من خلال إجبار المسلمين على أكل لحم الخنزير وشرب الكحول. وفرضت إدارة ترامب الأسبوع الماضي حظراً على استيراد منتجات القطن والطماطم من إقليم شينجيانغ الصيني. وبحسب تقديرات الولايات المتحدة، فإن إقليم شينجيانغ يوفر نحو خمس إنتاج القطن في العالم. وتواجه الصين اتهامات على نطاق واسع باستخدام معسكرات الاعتقال في الإقليم لفرض الأعمال القسرية لا سيّما في صناعة منتجات القطن. وأشار تحقيق أجرته بي بي سي في عام 2019 إلى فصل ممنهج للأطفال عن ذويهم في شينجيانغ بهدف عزلهم عن مجتمعاتهم الإسلامية. وتظهر أبحاث حديثة إجبار النساء الإيغور على اعتماد أساليب لتحديد النسل. لكن الحكومة الصينية تنفي اللجوء إلى التعقيم القسري في شينجيانغ.

Кытай Шинжаңдагы тарбиялоо лагерлерин кесиптик билим берүү борборлору катары атап келет Адам укуктарын коргогон топтор Кытай миллиондон ашуун уйгур жана кыргыз, казак сыяктуу башка азчылыктарды тарбиялоо лагерлерине күч менен жөнөткөнүн байма-бай айтып келет. Би-Би-Синин журналисттик иликтөөсү Бээжин Шинжаңдагы азчылыктарды мажбурлап иштетип жатканын дагы ашкереледи. Дональд Трамптын президенттик мөөнөтү АКШ-Кытай тирешүүсү менен коштолду. Эки мамлекет соода саясатынан тарта коронавирус пандемиясына чейин кайым айтышты. "Менимче, геноцид дагы деле уланып жатат. Кытайдын бир партиялуу мамлекети тарабынан уйгурларды жок кылуу жараянына күбө болуп жатабыз",-деп айтты Помпео шейшемби күнү. "Геноцид" сөзү кайдан чыккан? Шаршемби күнү Помпео кызматын тапшырып кетет. 20-январда Жо Байден ант кармагандан кийин Блинкен мамлекеттик катчы катары ишин баштайт. Журналисттердин Помпеонун билдирүүсү тууралуу суроосуна, ал "мен дагы ошол пикирге кошулам" деп жооп берди. Жо Байдендин командасы өткөн август айында буга окшош кайрылуу жасаган. Анда "уйгурлар авторитардык Кытай бийлигинин колунан ырайымсыз куугунтукталды" деп айтылган. Кытайга жана Байденге болгон кысым Би-Би-Си Кытай кызматы Трамп администрациясы бийликтеги акыркы күнүндө Кытайга "белек" берип кеткендей. Билдирүү Кытайдын Шинжаңдагы саясатына карата эң катуу айтылган сөз болду. Шинжаңдагы азчылыктарга карата мамилени кескин сындап келген Европа Биримдиги, Британия жана Австралия дагы Вашингтондун артынан "геноцид" болуп жатканын айтышы ыктымал. Мунун арты менен дүйнөлүк коомчулуктун Кытайга карата кысымы күчөшү дагы мүмкүн. Бирок бул кадам Бээжиндин саясатын өзгөртөбү? Учурда Кытай бийлиги коронавирус пандемиясы түзгөн кыйынчылыктарга карабастан экономикасын жандантып, бийликти бекемдөөгө жетишти. Ага салыштырмалуу АКШда саясий башаламандык орун алып жатканы белгилүү. Кытайдын мамлекеттик медиасы дароо жооп кайтарып, АКШ бийлиги коронавирус пандемиясы учурунда "америка элине каршы геноцид" жүргүзгөнүн маалымдады. АКШ коронавирустан эң катуу жабыркаган мамлекет. Бирок Кошмо Штаттар сыяктуу көп мамлекеттер Кытай менен тыгыз экономикалык байланышы үчүн мамилени толугу менен үзүп салуудан баш тартууда. Ошол эле маалда адам укуктары менен экономикалык кызыкчылык ортосунда тең салмактуулукту сактоо күн өткөн сайын оор болуп бара жатат. Байдендин командасы уйгурлар жана башка мусулмандарга карата Кытайдын мамилесин "геноцид" катары атаганы менен, Шинжаң алардын тышкы саясатындагы негизги маселе эмес. Эми АКШнын жаңы администрациясы Шинжаңга карата так саясатын жарыялоого мажбур болот. Президент Трамп бийликтен кеткенден кийин деле Бээжин менен Вашингтондун кайым айтышуусу улана берери талашсыз.


الشرطة الدولية قالت إنها لن تنظر في الطلب الإيراني. وقال المدعي العام في طهران، على القاصي مهر، إن ترامب و35 آخرين يواجهون تهمة القتل وتهما لها علاقة بـ"الإرهاب"، وإن الشرطة الدولية "الانتربول" أخطرت للمساعدة في اعتقالهم. ولكن الشرطة الدولية قالت إنها لن تنظر في الطلب الإيراني. وقتل سليماني في هجوم بطائرات مسيرة قرب مطار بغداد في يناير/كانون الثاني الماضي، بأمر من ترامب الذي قال إن القائد العسكري الإيراني مسؤول عن مقتل مئات الجنود الأمريكيين، وإنه كان يخطط لهجمات وشيكة. وردت إيران بإطلاق صواريخ باليستية على قواعد عسكرية عراقية تؤوي قوات أمريكية. مواضيع قد تهمك نهاية ونقلت وكالة مهر للأنباء عن القاصي مهر قوله إنه "تم تحديد 36 شخصا لهم علاقة باغتيال قاسم، أشرفوا على العملية ونفذوها وأمروا بها". وأضاف أن هذه القائمة تشمل مسؤولين سياسيين وعسكريين من الولايات المتحدة ودول أخرى، وأن القضاء أصدر مذكرات باعتقالهم". وقال المدعي العام الإيراني إن ترامب على رأس قائمة المطلوبين وإن مذكرة اعتقاله ستبقى سارية المفعول حتى بعدما تنتهي فترته الرئاسية. ونقلت وكالة إيسنا للأخبار عن نائب وزير الخارجية الإيراني محسن بهاروند قوله إن القضاء الإيراني سيوجه تهما رسمية للمسؤولين عن مقتل سليماني، وإنه يأمل في تحديد هوية مشغلي الطائرة المسيرة. وأضاف أن إيران "لن تدخر جهدا حتى يحال هؤلاء أمام القضاء". وقال المبعوث الأمريكي الخاص براين هوك: "تقديرنا أن الإنتربول لن يتدخل ويصدر نشرات حمراء في قضايا ذات طابع سياسي". وأضاف: "هذه قضية ذات طابع سياسي ولا علاقة لها بالأمن القومي، ولا بالسلم الدولي وتعزيز الاستقرار. إنها دعاية لا أحد يحملها محمل الجد". وقالت الشرطة الدولية ومقرها بمدينة ليون الفرنسية في تصريح لبي بي سي إنها لا تنظر في طلب إيران للمساعدة. وأوضحت أن قواعدها تمنع عليها التدخل في "أي نشاطات سياسية أو عسكرية أو دينية او ذات طابع عرقي". ويرى محللون أن إصدار مذكرة اعتقال ليس إلا خطوة معنوية من إيران، ولكنها تعكس حجم العداوة التي يكنها النظام الإيراني لترامب.

Булар генералдын өлүмүнө катыштыгы болгон, деди Тегерандын прокурору Каси Мехр. Бийлик керектүү арыз менен Интерполго кайрылып, камакка алууга жардам сурады. Бирок Интерполдун өкүлдөрү Би-Би-Сиге билдиргендей, Трампты камакка алуу туралуу Ирандын өтүнчү аткарылбайт. Анткени жобо боюнча "саясий, аскердик, диний же расалык мүнөздөгү кийгилишүүлөргө" жол берилбейт. Ирандын аскер стратеги, өлкөнүн сырткы саясатынын архитектору болгон генерал Сулеймани 3-январда Багдадда америкалык ракетадан өлгөн. Пентагон генерал Сулеймани АКШ президентинин буйругу менен жок кылынганын айткан эле. Трамп генералды "дүйнөдөгү биринчи террорчу" атап, Иран колдогон жоочулар Жакынкы Чыгыштагы америкалык аскер күчтөрүнө кол салууну пландаган деп айыптаган. Иран генералдын өлүмү үчүн өч аларын билдирип, 2015-жылдагы өзөктүк курал келшиминен чыкты. Ошондой эле Ирактагы АКШнын аскер базасын аткылаган. Буга жооп кылып АКШ дагы ирандык аскер обьектилерине чабуул кылган. Генерал Сулеймани Ирандын аскер стратеги, өлкөнүн сырткы саясатынын архитектору болгон Аль-Касинин айтымында, Трампты жана 35 кишини "адам өлтүрүү" жана "терроризм" беренелери менен айыптап жатышат. Аль-Каси Мехр 35 кишинин өздүгүн ачык айткан жок. Иран боюнча АКШнын өкүлү Брайан Хук Сауд Арабиясындагы басма сөз жыйынында камакка алуу боюнча чечим саясий мүнөздө болгонун айтты. "Бул өлкө коопсузудугуна же эл аралык тынчтык, стабилдүүлүктү колдоого байланыштуу эмес. Жөн гана эч ким олуттуу кабыл албаган пропагандалык трюк",-деди ал. Анализ Алан Жонстон, Би-Би-Си Ирандыктар Трампты жана 30 ашуун кишиге генерала Сулейманинин өлүмү боюнча айыптар тагылып жатканын жарыялады. Аларды "адам өлтүрүү" жана "терроризм" боюнча айыпташкан. Иран шектүүлөрдү камакка алууга көмөк көрсөтүү үчүн Интерполго кайрылган. Бирок агенттик аскердик же саясий суроолорго байланышкан иштерге кийгилишпей турганын билдирди. Камакка алуу тууралуу ордер көбүрөөк символикалык белги болуп калды. Бирок мунун менен Ирандын жетекчилиги Трампка карата жек көрүүнүн тереңдигин дагы бир ирет көрсөткөндөй болду. (AbA)