تتفوق النساء على الرجال في متوسط الأعمار حول العالم، بما في ذلك نيبال وكان متوسط العمر المتوقع عند الولادة لسُكان العالم هو 72 عاما في 2016 بحسب منظمة الصحة العالمية. لكن عند توزيع هذا المتوسط بحسب النوع، حصلت النساء على 74 عاما وشهرين، بينما حصل الرجال على 69 عاما وثمانية أشهر. وبحسب إحصاء عام 2010 في الولايات المتحدة، فقد تخطى 53,364 شخصا حاجز المئة عام. كان بينهم 9,162 فقط من الرجال مقابل 44,202 من النساء. لماذا إذن يزيد متوسط أعمار النساء على الرجال؟ وما الذي يعطيهن ذلك التفوق؟ الاحتفال بعيد الميلاد المئة أكثر انتشارا بين النساء مقارنة بالرجال دعونا نبحث في ثلاثة أسباب: 1.الجينات يضم مؤشر الوفيات في الوقت الراهن معلومات عن 40 دولة، بينها السويد وفرنسا منذ عام 1751 و1816. لكن المعلومات عن دول مثل اليابان وروسيا لم تتوفر إلا منذ أواسط القرن العشرين. وأظهرت قاعدة البيانات لكل عام في كافة الدول أن متوسط الأعمار المتوقعة للنساء تتجاوز الرجال. ويبدو أن الرجال منذ البداية مستهدَفون بسبب تركيبتهم الجينية. تمتلك النساء مجموعتين من كروموسومات X الأجنة يقول البروفيسور، ديفيد جيمز، من جامعة رويال كوليدج في لندن: "تموت الأجنة الذكور بمعدلات أعلى من الأجنة الإناث". أحد الأسباب المحتملة يمكن أن يعود إلى الدور الذي تلعبه الكروموسومات المحددِّة للنوع. ويوجد عند النساء كروموسوما XX بينما يوجد عند الرجال XY، وهذه الكروموسومات تحتوي على جينات. وتحتوي الكروموسومات من نوع X على الكثير من الجينات المساعِدة على البقاء على قيد الحياة. ويقول دافيد جيمس لبي بي سي: "إذا كنت تعانين خللاً جينيا في كروموسوم X فإنك كامرأة لديك رديفا احتياطيا، بخلاف الرجال فليس لديهم هذا الرديف". وتقول لورنا هاريس، الأستاذة بجامعة إكسيتر، "تتعرض الأجنة الذكور إلى الوفاة أكثر بنسبة تتراوح بين 20 إلى 30 في المئة في أواخر فترة الحمل. كما أنها أكثر عرضة للولادة قبل أوانها بنسبة 14 في المئة، ويكون المواليد الذكور، في الغالب، أكبر حجما، ما يجعلهم أكثر عرضة للإصابة بجروح أثناء الولادة". وفي عالم الطيور، لدى الذكور نسختان من كروموسومات X وتعيش فترة أطول من الإناث. لدى ذكور الطيور نسختان من كروموسومات X 2.الهرمونات في فترة المراهقة، ينتقل الفتيان والفتيات إلى مرحلة البلوغ تبعا لتغيرات هرمونية. هرمون التستوستيرون، الذي يجعل الجسم أكبر وأقوى، مسؤول عن معظم صفات الذكورة - كعمق الصوت ونمو شعر الصدر. وترتفع معدلات الوفيات بين الذكور أثناء ارتفاع نسبة هرمون التستوستيرون، والذي يحدث في أواخر مرحلة المراهقة. ويقول خبراء إن ذلك يمكن أن يُعزى إلى انغماس الرجال في أنشطة مرتفعة المخاطر كالاقتتال وقيادة الدراجات والسيارات بسرعات فائقة، فضلا عن الانتحار. وقبل أعوام قليلة، حلل الباحث الكوري هان-نام بارك تفاصيل سِجلات البلاط الإمبراطوري لأسرة تشوسون الملكية في كوريا في القرن التاسع عشر. وفحص الباحث تفاصيل سِجلات 81 من "الخصيان"، أي الذين جرى استئصال خصياتهم قبل سن البلوغ. وخلُص إلى أن الخصيان عاشوا نحو 70 عاما مقابل متوسط 50 عاما فقط للرجال الآخرين في البلاط. حتى أن ثلاثة من هؤلاء الخصيان احتلفوا بعيد ميلادهم المئة. أعداد صرعى الحروب أكثر بين الرجال على نحو لا يقارن مع النساء ورغم أن دراسات أخرى لأنواع أخرى من الخصيان لم تظهر مثل هذه الفروق الواضحة، إلا أنه يبدو بشكل عام أن البشر (والحيوانات) منزوعي الخصيتين يعيشون عمرًا أطول. ويُنظر إلى هرمون الاستروجين المسؤول عن الرغبة الجنسية لدى الإناث كـ "مضاد للأكسدة"، بمعنى أنه يتصدى للكيماويات السامة المسببة لإجهاد الخلايا. وخلصت تجارب على الحيوانات، إلى أن، وبعكس حالة الذكور، الإناث اللواتي يعانون نقصًا في هرمون الاستروجين يعمرن أقل من اللواتي ليست لديهن نفس المشكلة. وقدّم باحثون في إسبانيا دراسة بحثية عام 2005 كرّست لارتباط هرمون الاستروجين بالجينات المصاحبة لطول الأعمار، بما فيها تلك الجينات المتعلقة بالإنزيمات المضادة للأكسدة. ويُسهّل الاستروجين كذلك عملية التخلص من الكوليسترول الضار وبالتالي يوفر شيئا من الحماية ضد أمراض القلب. يساعد هرمون الاستروجين المسؤول عن الجنس لدى الإناث في مقاومة الكوليسترول الضار المسبب لأمراض القلب 3.الاحتلال والسلوك في الأماكن الموبوءة بالصراع، يقصُر متوسط أعمار الذكور. لكن في المناطق التي تقل فيها الرعاية الصحية، تموت بعض النسوة أثناء الولادة. وثمة عوامل كالتدخين وتناول الكحول والإفراط في الطعام قد تفسّر جزئيا سبب اختلاف حجم الفجوة بين أعمار الجنسين من بلد إلى آخر. ويبدو أن الرجال الروس، على سبيل المثال، يعيشون لفنرة أقل بنحو 13 عاما، ويعود ذلك جزئيا إلى الإفراط في تناول الكحول. تتردد السيدات على عيادات الأطباء أكثر مما يفعل الرجال أطول عمرا لكن ليس أكثر صحة لكن هذا التفوق للمرأة ليس كاملاً؛ فعلى الرغم من أن النساء يعشن عُمرًا أطول، إلا أنهن يعانين أمراضًا أكثر من الرجال، ولا سيما في أعمار متقدمة. وتميل النساء بين 16 إلى 60 عاما إلى زيارة الأطباء أكثر من الرجال في نفس الفئة العمرية في مختلف الدول. ويقول ستيفن إن أوستاد وكاثلين إي فيشر من جامعة ألاباما في تقرير نشرته دورية سيل بريس المتخصصة في الطب الحيوي: "في المجتمعات الغربية، تزور النساء الأطباء أكثر وتتناولن عقاقير أكثر وتتغيبن عن العمل أكثر وتقضين أياما في المستشفيات أكثر من الرجال وذلك لأسباب صحية". ورصد الباحثان ارتفاعًا في مواجهة النساء لمصاعب جسدية في مراحل عمرية متقدمة أكثر من الرجال في بلدان: بنغلاديش، الصين، مصر، غواتيمالا، الهند، إندونيسيا، جامايكا، ماليزيا، المكسيك، الفلبين، تايلند، وتونس. من المرجح أن تتناقص الفجوة بين متوسط الأعمار بين الجنسين في المملكة المتحدة خلال العقدين المقبلين الفجوة تلتئم تشير دراسات حديثة إلى أن الفجوة بين الجنسين في متوسط الأعمار ستتقلص في المستقبل القريب. وتقول دراسة أجرتها جامعة إمبريال كوليدج في لندن إن الفجوة بين الإناث والذكور ستكون عاما واحدًا وتسعة أشهر فقط بحلول عام 2030 في المملكة المتحدة. ومن المتوقع أن يعيش المواليد الذكور في المملكة المتحدة في هذه الأيام 79 عاما وشهرين مقابل 82 عاما وتسعة أشهر للمواليد من الإناث - طبقا لمكتب الإحصائيات الوطني. وتوصلت دراسة أخرى، أشرف عليها البروفيسور ليز مايهو الأستاذ بكلية كاس لإدارة الأعمال، إن أعمار الذكور والإناث ستتقارب بحلول عام 2032. ونقلت صحيفة الغارديان البريطانية عن مايهو القول إن "التراجع العام في استهلاك التبغ والكحول أفاد الرجال بصورة أكبر، لأنهم يميلون إلى التدخين وتناول الكحول أكثر من النساء. كما أننا اتخذنا خطوات واسعة على صعيد أمراض القلب المنتشرة بين الرجال أكثر من النساء". وفي البلدان التي تنخفض فيها الوفيات جرّاء حوادث السير، فإن ذلك يساعد في إضافة المزيد من السنين لعمر الرجل.

Kişilərlərə nisbətən qadınların ömür uzunluğu bütün dünya boyu, o cümlədən Nepalda da daha böyükdür. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına (ÜST) görə, dünyada əhalinin ortalama ömür uzunluğu 2016-cı ildə 72 ilə bərabər olub. Amma qadınlarla kişilərin ömür uzunluğu arasında fərq var: qadınlar üçün bu göstərici 74 il 2 aydır, kişilər üçün isə - 69 il 8 ay. 100 yaşı tamam olanların arasında qadınların sayca daha çox olması ehtimalı böyükdür 2010-cu ilin statistikasına əsasən, həmin ildə ABŞ-da yaşı 100-dən çox olan 53364 insan olub. Onlardan yalnız 9162 nəfər kişi olub, 44202 nəfər - qadın. Görəsən, qadınların kişilərdən daha çox yaşamasının səbəbi nədir? 1. Genlər Dünya boyu bütün ölkələrdə statistik göstəricilər qadınların kişilərdən daha uzun ömür sürdüklərini sübut edir. Göründüyü kimi, bu fərq genetika ilə bağlı ola bilər. Qadınların iki dəst X xromosomları var Rüşeymlər "Kişi rüşeymləri qadın rüşeymlərilə müqayisədə daha çox sayda ölürlər," - University College London-un professoru David Gems deyir. Bunun mümkün səbəblərindən biri cinsiyyəti müəyyən edən xromosomlarla bağlı ola bilər. Qadınların xromsomları XX kimi təsvir olunursa, kişilərdə bu XY kimidir. Xromosomların tərkibində genlər var. X xromosomlarında insanı yaşadan xeyli genlər var. Erkək quşların X xromosomlarının əlavə ehtiyatı var "Əgər siz qadınsınızsa və sizin X xromosomunuzda bir qüsur varsa onda ehtiyat resursunuz var. Amma əgər kişisinizsə, onda belə resursunuz yoxdur," - David Gems BBC-yə deyib. "Hamiləlik dövrünün son mərhələlərində oğlan körpələrinin ölüm ehtimalı 20-30 faiz təşkil edir. Eləcə də onların vaxtından əvvəl doğulması ehtimalı 14 faiz daha yüksəkdir. Oğlan körpələr daha iri olur və doğuş zamanı onların zədə alması riski daha böyükdür", - Exeter Universitetinin müəlliməsi Lorna Harries deyir. Amma, misal üçün, quş erkəklərin isə X xromosomlarının ehtiyatı da olur, odur ki, onlar dişi quşlardan daha çox yaşayır. 2. Hormonlar Hormonların təsiri nəticəsində yeniyetməlik dövründə oğlanlar və qızlar kişi və qadına çevrilir. Müharibələr zamanı kişilər daha çox sayda ölür Testosteron hormonu qalın səs və tüklü sinə kimi kişi xüsusiyyətlərinə cavabdehdir, bədəni daha iri və daha güclü edir. Yeniyetməlik dövrünün son mərhələlərində testosteron artdıqca kişilər arasında ölüm faizi də artır. Ekspertlər bunun səbəbini kişilərin dava-dalaşa, avtomobil və velosiped sürməyə, intihara daha çox meyl göstərmələrilə izah edirlər. Müxtəlif araşdırmalardan belə nəticəyə gəlmək olar ki, xayasız insanlar (və heyvanlar) daha çox yaşayır. Digər tərəfdən isə qadın cinsi xüsusiyyətlərinə cavabdeh olan estrogen hormonu "antioksidant" kimi də təsirə malikdir, yəni bu hormon hüceyrələri zəhərli kimyəvi maddələrdən təmizləyir. Heyvanlar üzərində aparılan təcrübələr göstərib ki, estrogen çatışmazlığı olan dişi heyvanların ömrü belə qüsuru olmayan dişi heyvanların ömründən daha qısa olub. Qadın hormonu estrogen ürək xəstəliklərinə gətirən pis xolesterollun qarşısını almağa kömək edir. Estrogen eləcə də pis xolesterolu yox etdiyindən bu hormon ürək xəstələrindən, müəyyən mənada qoruyucu vasitə rolunu da oynayır. 3. İş və həyat tərzi Münaqişələr baş verən ərazilərdə kişilərin ömür uzunluğu qısalır. Səhiyyə sistemi yüksək səviyyədə olmayan ərazilərdə isə qadınlar çox vaxt doğuş zamanı ölürlər. Siqaret, spirtli içki və həddən artıq yemək yeyilməsi ömür uzunluğunun gender fərginin ölkədən ölkəyə nəzərəçarpan dərəcədə dəyişməsinin səbəblərini izah edir. Misal üçün, Rusiyada spirtli içkilər kişilərin ömrünü orta hesabla 13 il qısaldır. Uzun, amma sağlam ömür? Uzun ömür yaşamağın fəsadları da var. Qadınlar daha uzun ömür sürsələr də, xəstəliklərdən daha çox əziyyət çəkirlər. Xüsusən də, yaşlanarkən. Kişilərlə müqayisədə qadınlar həkimlərə daha tez-tez müraciət edirlər Müxtəlif ölkələrdə 16-60 yaş arası qadınlar eyni yaş intervalında olan kişilərlə müqayisədə həkimlərə daha tez-tez baş çəkirlər. Fərq azalmaqdadır Bu yaxınlarda keçirilmiş tədqiqatlar göstərib ki, kişilərlə qadınların ömür uzunluğu arasında fərq yaxın gələcəkdə azalacaq. Britaniyada yaxın 20 ərzində kişilərlə qadınların ömür uzunluğu müddətləri arasındakı fərqin azalacağı gözlənilir. Imperial College London tərəfindən keçirilmiş tədqiqatın nəticələrinə əsasən, Britaniyada qadınlarla kişilərin ömür uzunluğu arasında fərq 2030-cu il üçün 1 il 9 ay təşkil edəcək. Britaniya Milli Statistika İdarəsinin məlumatına əsasən, bu gün Britaniyada doğulmuş körpə oğlan uşağının 79 il 2 ay yaşayacağı proqnozlaşdırılır, körpə qız üçün isə proqnoz 82 il 9 aydır. Cass Business School-da statistika professoru Les Mayhew tərəfindən aparılmış tədqiqatın nəticələrinə əsasən, kişilərin və qadınların ömür uzunluğu 2032 il üçün bərabərləşəcək. Les Mayhew Guardian qəzetinə bildirib ki, "tütün və spirtli içkilərin istehlakının azalması, ürək xəstəliklərinin qarşısının alınmasında əldə edilən böyük irəliləyiş" kişilərin ömür uzunluğunun artmasına yol açır. Yol-nəqliyyat qəzalarının sayı azalan ölkələrdə də bu amil kişilərin ömür uzunluğunun artmasına təsir edir.


وقال فيتالي تشوركين في كلمة في الأمم المتحدة إن يانوكوفيتش قد تقدم بطلب خطي للرئيس الروسي فلاديمير بوتين. ويحاول العديد من البلدان تبرير تدخلاتها العسكرية بالاعتماد على مبدأ أن حكومة البلد قد طلبت التدخل لاخماد تمرد فيها. ورفض السفراء الغربيون في الأمم المتحدة هذه المحاولات الروسية لتبرير التدخل العسكري. "إنذار" وكانت مصادر في وزارة الدفاع الأوكرانية اتهمت الجيش الروسي بمطالبة القوات الأوكرانية في شبه جزيرة القرم بالاستسلام. مواضيع قد تهمك نهاية رفض السفراء الغربيون في الأمم المتحدة هذه المحاولات الروسية لتبرير التدخل العسكري. وقالت المصادر الأوكرانية إن قائد الاسطول الروسي في البحر الأسود اليكسندر فيتكو هدد بشن هجوم على هذه القوات إذا لم تستسلم قبيل فجر الثلاثاء. بيد أن وكالة انترفاكس الروسية نقلت في وقت لاحق عن متحدث روسي نفيه لتحديد أي إنذار نهائي. وقد هدد الاتحاد الاوروبي والولايات المتحدة بفرض عقوبات على موسكو ومنع السفر بسبب تدخلها في شبه جزيرة القرم. "تعبئة عامة" وقد بدأت الأزمة في أوكرانيا الشهر الماضي إثر الاطاحة بالرئيس يانوكوفيتش بعد أشهر من الاحتجاجات الجماهيرية المعارضة في شوارع أوكرانيا. ومنذ ذلك التاريخ أرسلت روسيا الآلاف من عديد قواتها العسكرية إلى شبه جزيرة القرم وحوطت القواعد العسكرية كما سيطرت على مطاراتها. وقال الكرملين إن قواته مطلوبة هناك لحماية المدنيين في المنطقة، حيث أن العديد منهم ناطقون بالروسية ويرحبون بالتدخل الروسي. قائد القوات البحرية الأوكراني يخاطب جنوده بضرورة الوقوف بوجه التدخل الروسي. وقالت موسكو، التي لا تعترف بالحكومة الاوكرانية الجديدة، إن سكان القرم تحت تهديد " المتطرفين القوميين" منذ بدء الاحتجاجات في كييف. وقد دعت أوكرانيا إلى التعبئة العامة لمواجهة التدخل الروسي. ولم تطلق حتى الآن أي اطلاقة في المنطقة على الرغم من تشديد روسيا للهجة التهديد في خطابها مع الحكومة الاوكرانية الجديدة. وتقول تقارير ان قادة الجيش الأوكراني في مختلف القواعد العسكرية قد ابلغوا بترك قواعدهم قبل صباح الثلاثاء. وقد اتهم الرئيس الامريكي باراك أوباما ثانية روسيا بانتهاك القانون الدولي قائلا إن موسكو تقف في "الجانب الخاطئ من التاريخ". ويقول مسؤولون أمريكيون إنهم يخططون لفرض عقوبات اقتصادية على المنظمات والشخصيات الروسية. كما حضوا موسكو من جديد على سحب قواتها من شبه جزيرة القرم، مقترحين ارسال مراقبين دوليين الى اوكرانيا.

Səfir Çurkin Yanukoviçin Putinə yazdığı məktubun nüsxəsini təqdim edib. Səfir Vitali Çurkin Təhlükəsizlik Şurasında (TŞ) deyib ki, bu barədə prezident Yanukoviç Rusiya prezidenti Putinə şənbə günü məktub yazıb. Hazırda Krım regionunda minlərlə Rusiya qoşunu var. Ukrayna rəsmiləri ötən gün bildirib ki, Rusiya onlara Krım hökümətinə təslim olmaq barədə Ukrayna vaxtilə səhər 7-ə kimi vaxt qoyub. Hələlik heç bir hadisə baş verməyib. Rusiya tərəfi ultimatum verilməsi məlumatını təkzib edib. Rusiyanın müdaxilə cəhdləri onun ABŞ və Aİ ilə ticarət və hərbi əlaqələrini pozub. Qərb diplomatları Rusiyanın bütün dediklərini "faktsız" hesab edib. Ukraynanın BMT-dəki səfiri Yuriy Sergeyev deyir ki, Rusiya yarımadaya 16 minə qədər qoşun çıxarıb. De-fakto nəzarət Bununla yanaşı, Rusiya Krımı de-fakto hərbi nəzarətə götürüb. Həmçinin qorxu var ki, belə nəzarət Rusiyapərəst insanların dəstəyilə bütün Ukraynaya yayıla bilər. Ukrayna rəsmiləri ölkənin şərq bölgəsində də Rusiya qoşunları olduğunu bildirir. Krım və onun ətraf rayonlarında qeyri-stabil vəziyyət ötən ay, cənab Yanukoviç devrildikdən bəri davam edir. BMT-də isə səfir Çurkin TŞ-ə devrilmiş prezidentin məktubunun nüsxəsini təqdim edib. Yanukoviçin məktubu O deyib ki, cənab Yanukoviç ölkəsini rusdilli əhali ilə digərləri arasında vətəndaş müharibəsi astanasında təsvir edib. Ukrayna rəsmiləri isə bu fikirləri rədd edib. Cənab Çurkin məktubdan sitat gətirib: "Mən Rusiya prezidenti cənab Putindən xahiş edirəm ki, RF-nın hərbi qüvvələrini Ukrayna xalqının qorunması, stabillik, qanunçuluq, sülh və legitimliyin yaradılması üçün istifadə etsin" Səfir bir daha qeyd edib ki, müvəqqəti prezident Aleksandr Turçinov deyil, cənab Yanukoviç legitim liderdir. Qərb diplomatları isə bildirib ki, Rusiya beynəlxalq hüquqa zorakılıq edir. "Rusiyanın mobilləşməsi təsviri təhdidlərə cavab üçündür", ABŞ-ın BMT-dəki səfiri Samantha Power deyib. "Hərbi əməliyyatlar olmayan təhdidlərə görə aparıla bilməz". Birləşmiş Krallıq səfiri Mark Lyall Grant isə Rusiyanın Ukraynada rus xalqına qarşı terror və hədələr olması fikirlərini rədd edib. "Aydındır ki, deyilənlər sadəcə Rusiyanın hərbi əməliyyatlarına bəraət qazandırmaq üçün quraşdırılıb. O, məktubu "mənasız" hesab edib. Həmçinin bir çox Qərb dövlətləri Rusiyadan Ukraynada hərbi əməliyyatlar etmək fikrindən daşındırmağa çağırıb.


كانت جماعة من الانفصاليين المواليين لروسيا تحتجز المراقبين الدوليين السبعة في شرقي أوكرانيا. ويرتبط المراقبون المطلق سراحهم بمنظمة الأمن والتعاون في أوروبا وكانوا محتجزين في مدينة سلوفيانسيك منذ 25 من أبريل/نيسان. وقالت التقارير إن خمسة من الضباط الأوكرانيين كانوا برفقتهم تم تحريرهم أيضا. يأتي ذلك في وقت أعلنت فيه الحكومة الأوكرانية عن استئناف العملية العسكرية ضد الانفصاليين في شرقي البلاد. ونقلت وكالة أر آي أيه الروسية عن فلاديمير لوكين مبعوث الرئيس الروسي فلاديمير بوتين للتفاوض من أجل اطلاق سراح المحتجزين قوله "جميع الأشخاص الـ 12 الذين كانوا على قائمتي تم اطلاق سراحهم". مواضيع قد تهمك نهاية ونقلت وكالة أسوشييتد برس عن قائد المتمردين المحليين فياتشيسلاف بونوماريوف تأكيده لاطلاق سراح المحتجزين. وقال بونوماريوف " كما وعدناهم، احتفلنا بعيد ميلادي البارحة ثم غادروا. وكما قلت، لقد كانوا ضيوفي". قالت ميركيل إن إطلاق سراح المراقبين الأوروبيين خطوة إيجابية قد توصل إلى تفاهم. وقالت وكالة أسوشييتد برس إن أحد مراسليها شاهد أحد المراقبين، الكولونيل الألماني أكسيل شنايدر، ومترجمه الأوكراني يسيران بعد اطلاق سراحهم. وكان القادة الغربيين أدانوا احتجاز المراقبين. وقد دعا الرئيس الأمريكي باراك أوباما للمرة الثانية الجمعة إلى اطلاق سراح المراقبين، قائلا إن احتجازهم كان أمرا "مخزيا" و"لا يغتفر". وكانت المستشارة الألمانية أنغيلا ميركل قالت في وقت سابق إن اطلاق سراح المراقبين السبعة (أربعة ألمان، ودنماركي وبولندي وتشيكي، سيكون "خطوة مهمة" في تخفيف التوتر في المنطقة. يُذكر أن هؤلاء المراقبين ليسوا من بين المشاركين الأساسيين في بعثة المراقبة التابعة لمنظمة الأمن والتعاون في أوروبا التي تم الاتفاق على إرسالها إلى أوكرانيا بعد مفاوضات استغرقت وقتًا طويلًا بين الولايات المتحدة وروسياوالحكومة في كييف. في غضون ذلك، أكدت الحكومة الأوكرانية استمرار العمليات العسكرية ليوم ثان في شرق البلاد. وقال وزير الداخلية الأوكراني، أرسين أفاكوف، إن "المرحلة الفعالة من العملية سوف تُستأنف فجر اليوم." يُذكر أن القوات الأوكرانية قد سيطرت أخيرًا على برج التلفزيون بكراماتورسك التي تبعد 17 كيلو متر عن معاقل الانفصاليين المؤيدين لروسيا بمدينة سلوفيانسك الشرقية. تدور معارك في شرق أوكرانيا بين الانفصالين الموالين لروسيا والمؤيدين لكييف. تتعرض القوات المسلحة الأوكرانية لهجوم من الانفصاليين مما أسفر عن مصرع جنديين. وكتب أفاكوف على صفحته على موقع التواصل الاجتماعي فيسبوك أنه "لا توقف" للعمليات العسكرية. وقالت مراسلة بي بي سي في دونتسك، سارة راينسفورد إنها تحدثت إلى بعض سكان المنطقة والذين أخبروها أن الأهالي في كراماتورسك تحركوا ليلة أمس في محاولة لمنع أفراد مسلحين من دخول المدينة. ونقلت عن وزارة الدفاع الأوكرانية أن "قتالًا ضاريًا" تشهده منطقة أندريفكا الواقعة على بعد ستة كيلو مترات من سلوفيانسك. كما تضمنت تصريحات الوزارة أن الانفصاليين الموالين لروسيا هاجموا القوات المسلحة الأوكرانية مما أسفر عن مقتل جنديين، وهو ما أكدته الجماعات الموالية لروسيا. ولكن تلك الجماعات أعلنت أيضًا سقوط ضحايا بين المدنيين، وهو ما لم يتاكد حتى الآن. تأتي العملية العسكرية بعد يوم واحد من معارك ضارية بين جماعات موالية لكييف وانفصاليين في منطقة أوديسا مما أدى إلى اندلاع حريق هائل في مبنى الاتحادات التجارية الأوكرانية. ورجحت تقارير أن الانفصاليين تحصنوا داخل المبنى وتبادل الجانبان القذف بقنابل المولتوف. أسفرت المعارك الضارية التي شهدتها أوديسا عن احتراق عدة مباني هامة. يُذكر أن ضحايا هذه الموجة من القتال بين الجانبين أثارت حربًا كلامية بين دول الغرب وروسيا وأوكرانيا. تضمن قتال الألسنة بين الأطراف المعنية تصريحات صدرت عن إدارة الخدمة السرية الأوكرانية تؤكد أن عناصر من روسيا ومولدوفا تسللت إلى منطقة ترانسنيستريا ومارست التحريض على العنف. على الجانب الآخر، قال بيسكوف إن "كييف ومن وراءها من قوى الغرب مسؤولون من الناحية العملية عن سفك الدماء ويتحملون المسؤولية كاملةً عما يحدث." كما قال رئيس الشرطة المحلية، بيترو لوتسيك، لرويترز إنه تم إلقاء القبض على 130 شخصًا في أعقاب أحداث العنف التي شهدتها أوديسا.

ATƏT müşahidəçiləri aprelin 25-da Slovyansk şəhərinin girişində saxlanılmışdılar. "Mənim siyahımda olan 12 nəfərin hamısını azad ediblər”, - Lukin deyib. Beləkilə, separatçılar müşahidəçilərlə yanaşı onları müşayiət edən Ukrayna Təhlükəsizlik Xidmətinin əməkdaşlarını da azad ediblər. Vladimir Lukin müşahidəçilərin azad olunması üzrə danışıqlar aparmaq üçün Ukraynanın şərqinə Rusiya prezidenti tərəfindən göndərilib. Özünü Slovyanskın “xalq meri” elan etmiş Vyaçeslav Ponomaryov şəhərdə vəziyyətin gərginləşməsilə bağlı müşahidəçilərin azad olunacağını bəyan etmişdir. Bu həftə Almaniya kansleri Angela Merkel Vladimir Putini müşahidəçilərin azad edilməsinə yardım göstərməyə çağırıb. ATƏT müşahidəçiləri və onları müşayiət edən Ukrayna zabitləri aprelin 25-də Slovyansk şəhəri girişindəki rusiyapərəst qüvvələrin nəzarət-buraxılış məntəqəsində saxlanılmışdılar. Ötən bazar günü “sağlamlıq durumu” ilə bağlı müşahidəçilərdən biri azad edilmişdir.


أدخل المشتبه فيهم المحكمة من بابها الخلفي وينحدر أربعة من المشتبه فيهم من منطقة شمال القوقاز وألقي القبض عليهم في جمهورية إنغوشيتيا. ولم تعلن أسماء سوى أثنين من المشتبه فيهم وهما أنزور غوباشيف وزاور دادييف. وتشير تقارير إلى أن الإثنين عملا في كتيبة تابعة لوزارة الداخلية في الشيشان. وأعترف داداييف أمام المحكمة بأنه ضالع في مقتل نيمتسوف. ولا توجد معلومات عن هوية المشتبه به الخامس. مواضيع قد تهمك نهاية وقتل نيمتسوف على جسر قريب من الكرملن بينما كان يسير مع صديقته مساء 27 فبراير/شباط. وتسبب مقتله في صدمة في روسيا. وأطلق الرصاص نائب رئيس الوزراء السابق والسياسي الليبرالي (55 عاما) في الظهر أربعة مرات. ودفن في موسكو يوم الثلاثاء. وأدان الرئيس الروسي فلادمير بوتين مقتل نيمتسوف وطالب بوضع حد للاغتيالات السياسية "المشينة" في روسيا. ولكن المعارض البارز أليكساي نفالني اتهم الكرملين باغتيال نيمتسوف لاخضاع المعارضة وسط تفاقم المشاكل الاقتصادية في روسيا. وقتل نيمتسوف قبل يوم واحد من مسيرة نظمها للتنديد بالحرب في أوكرانيا. كما كان نيمتسوف يعد تقريرا يكشف ضلوع روسيا العسكري في النزاع في أوكرانيا. وشارك نحو 50 الف شخص في مظاهرة بالقرب من الكرملين احتجاجا على مقتله في الأول من مارس/آذار وشارك الآلاف في جنازته.

Nemtsovun qətlində şübhəli bilinən şəxslər ittihamları rədd edirlər Prezident Vladimir Putini tənqid edən keçmiş baş nazir müavini Nemtsov keçən il Kreml yaxınlığında qətlə yetirilib. Çeçen əsilli olan müttəhimlərin onun ölümünə görə pul təklif etdikləri iddia olunur. Onlar ittihamları rədd edirlər. Siyasətçinin yaxınları onu öldürən şəxsin heç vaxt tapılmayacağını düşünürlər. Nemtsovun ailə vəkili BBC-ə bildirib ki, istintaq qeyri obyektiv və natamam həyata keçirilib. Vəkilin bildirdiyinə görə, qətlin Rusiyanın ən məşhur binalarından birinə yaxın baş verməsinə baxmayaraq video dəlil ortalıqda yoxdur. Məhkəminin keçirildiyi yerdə təhülkəsizlik tədbirləri gücləndirilib. 55 yaşında qətlə yetirlmiş Nemtsov 1990-cı illərdə Boris Yeltsinin prezident olduğu zaman baş nazirinin birinci müavini olub. Lakin Yeltsinin varisi Vladimir Putinlə ixtilafdan sonra o, müxalif siyasətçiyə çevrilib və iqtisadiyyat, korrupsiya və Ukrayna müharibəsilə bağlı hökuməti tənqid edib. Ölümündən bir gecə əvvəl o, radio vasitəsilə insanları keçirilməsi planlaşdırılan yürüşə dəvət edib. Şübhəlilərdən biri olan Zaur Dadayev Çeçenistan hərbi hissəsində zabit olub Müttəhimlər məhkəmədə şüşə qəfəsdə yerləşdiriliblər Cənab Nemtsova gecə saatlarından Kreml yaxınlığındakı körpünü keçərkən arxadan atəş açılıb və o hadisə yerindəcə ölüb. Hadisə yerində hələ də onun xatirəsinə güllər düzülüb. Cənab Putin qatilləri "çirkin və həyasız" adlandırıb və qətldə əli olan şəxslərin cəzalanacağına söz verib.


الإنفلونزا الإسبانية تسببت في وفاة عشرات الملايين في دول العالم تسبب ذلك الوباء، الذي درج على وصفه "بأم الجوائح"، في موت ما بين 40 إلى 50 مليون إنسان في غضون عامين بين عامي 1918 و1920، حسب احصاءات منظمة الصحة العالمية ومركز السيطرة على الأوبئة الأمريكي. ويعتقد علماء ومؤرخون أن ثلث سكان الأرض- والذين كان تعدادهم آنذاك يناهز 1,8 مليار نسمة - أصيبوا بالفيروس. تسبب ذلك الوباء بخسائر بشرية تجاوزت خسائر الحرب العالمية الأولى التي كانت على وشك الانتهاء عند بدء انتشاره. وبينما يواصل العالم التصدي لأزمة فيروس كورونا، نلقي هنا نظرة على الجائحة السابقة التي أوقفت العالم وكيف كان شكل الحياة بعد انحسارها. مواضيع قد تهمك نهاية 1921 - عالم مختلف جدا كان الطب والعلم في عام 1918 أقل قدرة واستعدادا للتعامل مع الأمراض مما هو عليه الحال اليوم. فكان الأطباء يعرفون بأن سبب الإصابة بالإنفلونزا الإسبانية يأتي من عالم الأحياء المجهرية، وأن بإمكان المرض الانتقال بين شخص وآخر، ولكنهم كانوا يظنون بأن المرض بكتيري وليس فيروسيا. وكانت سبل العلاج محدودة أيضا، إذ لم يكتشف أول مضاد حيوي إلا في عام 1928، أما أول لقاح للإنفلونزا فلم يوفر للعامة إلا في الأربعينيات. الإنفلونزا الإسبانية وقعت في وقت لم يكن الطب بالتقدم الذي هو عليه الآن ومن الأمور المهمة والحاسمة أن العالم كان يفتقر آنذاك إلى أنظمة صحية تشمل الجميع، وكان الصرف الصحي لعموم السكان ما يزال ترفا غير متوفر للجميع. وتقول لورا سبيني، وهي كاتبة متخصصة بالشؤون العلمية ومؤلفة كتاب عن الإنفلونزا الإسبانية وتأثيرها على العالم، "كان معظم الأطباء في العالم الصناعي آنذاك يعملون إما لحسابهم الخاص أو أنهم كانوا ممولين من جمعيات خيرية أو مؤسسات دينية، ولم يكن بإمكان العديد من الناس الاستفادة من خدماتهم إطلاقا". أصغر سنا وأفقر حالا ومما زاد الطين بلة إن الإنفلونزا الإسبانية اجتاحت العالم بطريقة مختلفة عن أوبئة الإنفلونزا السابقة، كالوباء الذي انتشر في عامي 1889 و1890، والذي أودى بحياة أكثر من مليون إنسانحول العالم. فكانت أعمار معظم الذين ماتوا جراء الإنفلونزا الإسبانية تتراوح بين الـ 20 والـ 40، معظمهم منالذكور، ربما لأن بؤرة الوباء كانت معسكرات الجيوش المكتظة في الجبهة الغربية في أوروبا إبان الحرب العالمية الأولى، وانتشر المرض عندما عاد الجنود إلى بلدانهم بعد أن وضعت الحرب أوزارها. كما ضرب الوباء الدول الفقيرة بشكل أكثر شدة. فحسب دراسة شارك فيها عدد من العلماء بقيادة الباحث روبرت بارو من جامعة هارفارد ونشرت نتائجها في عام 2020، تسبب وباء الإنفلونزا الإسبانية بموت 0,5 في المئة من سكان الولايات المتحدة (نحو 550 ألف شخص)، بينما فقدت الهند 5,2 في المئة من سكانها (17 مليون حالة وفاة تقريبا). كما كانت الأضرار الاقتصادية هائلة أيضا، إذ يقدر بارو وفريقه أن الجائحة تسببت في انخفاض قيمته 6 في المئة في الناتج المحلي الإجمالي لكل دول العالم. الوباء تسبب في موت الكثير من صغار السن وتقول الكاتبة كاثرين أرنولد، مؤلفة كتاب "جائحة 1918"، "إن خسائر الحرب العالمية الأولى والإنفلونزا الإسبانية تركت خلفها عواقب اقتصادية كارثية". وكان جدا أرنولد من ضمن الذين قضوا جراء الإنفلونزا الإسبانية في بريطانيا. وتقول "في العديد من البلدان لم يتبق شباب يمكنهم ادارة المحال التجارية أو العمل في المزارع أو التدريب للمهن والحرف المختلفة أو الزواج لتكوين أسر تأخذ مكان الملايين الذين فقدوا". "وأدى شح الرجال المناسبين إلى نشوء ما يطلق عليها "مشكلة النساء الزائدات"، إذ لم تكن الملايين من النسوة قادرات على إيجاد أزواج لهن". النساء في مواقع العمل وبينما لم يسبب وباء الإنفلونزا الإسبانية تغيرات مجتمعية كتلك التي حصلت عقب وباء الطاعون الذي وقع في القرن الرابع عشر، والذي أدى في نهاية المطاف إلى انهيار النظام الإقطاعي، فهو أدى مع ذلك إلى تخلخل التوازن بين الجنسين في العديد من البلدان. توصلت كريستين بلاكبرن، الباحثة في جامعة تكساس أي أند أم الأمريكية، إلى أن شح العمالة في الولايات المتحدة الذي نتج عن الإنفلونزا الإسبانية والحرب العالمية الأولى مهد الطريق للنساء للانضمام إلى القوى العاملة". وتقول "بحلول عام 1920، كانت النساء يشكلن نحو 21 في المئة من مجموع العاملين في البلاد". وفي نفس ذلك العام، صدّق الكونغرس على التعديل الـ 19 للدستور الأمريكي، وهو التعديل الذيمنح النساء حق التصويت. وتضيف بلاكبرن "هناك ما يكفي من الأدلة للإثبات بأن وباء 1918 أثر على حقوق النساء فيالعديد من البلدان". كما استفاد العاملون من رفع أجورهم نتيجة شح القوى العاملة. ففي الولايات المتحدة، تشير الإحصاءات إلى أن الأجور التي يتقاضاها العاملون في القطاع الصناعي ارتفعت من 21 سنتا في الساعة في عام 1915 إلى 56 في 1920. إرث صعب للمواليد الجدد كما بحث علماء أحوال الرضّع الذين ولدوا إبان وباء الإنفلونزا الإسبانية، ووجدوا أن هؤلاء أكثر عرضة للإصابة ببعض الأمراض، ومنها أمراض القلب، مقارنة باللذين ولدوا قبل انتشار الوباء وبعده. وأظهرت بحوث أجريت في بريطانيا والبرازيل تراجع فرص الأطفال الذين ولدوا في عامي 1918 و1919 في أن يكونوا موظفين في مراكز رسمية أو أن يكونوا من الحائزين على شهادات جامعية. وتشير بعض النظريات إلى أن الضغوط التي تعرضت لها الأمهات جراء الجائحة أثرت سلبا على تطور الأجنة التي كنّ يحملنها. كما يشير تحليل للمعلومات المتعلقة بالمجندين الأمريكيين المولودين بين عامي 1915 و1922 إلى أن الذين ولدوا في عام 1919 أقل طولا بمعدل 1 ملم من الآخرين. الإنفلونزا الإسبانية ساهمت في تمكين المرأة التعاون الدولي ومقاومة الاستعمار كانت الهند تخضع للحكم الاستعماري البريطاني لأكثر من قرن بحلول عام 1918. ضربت جائحة الإنفلونزا الإسبانية الهند في شهر مايو من تلك السنة، وضربت الهنود بشكل أشد مما أثرت على المقيمين البريطانيين. وتشير الإحصاءات إلى أن معدلات الموت بين الهندوس من الطبقات الدنيا وصلت إلى 61,6 لكل ألف إنسان، بينما كانت بين ذوي الأصول الأوروبية أقل من 9 لكل ألف. واستغل القوميون الهنود هذه الفروق لاتهام الحكام البريطانيين بإساءة إدارة الأزمة. وفي عام 1919، انتقدت مجلة "الهند الشابة" التي كان يحررها المهاتما غاندي السلطات البريطانية انتقادا حادا. وجاء في إحدى افتتاحيات المجلة "لا يمكن لحكومة في أي بلد متحضر أن تترك الأمور على حالتها كما فعلت حكومة الهند خلال هذه الجائحة الرهيبة والكارثية". إلا أن جائحة الإنفلونزا الإسبانية كشفت أيضا عن أهمية التعاون الدولي، رغم الكوابيس الجيوسياسية التي خلفتها الحرب العالمية الأولى. ففي عام 1923، أعلنت عصبة الأمم، الهيئة الدولية التي سبقت الأمم المتحدة، عن تأسيس منظمةالصحة. كانت المنظمة وكالة فنية أسست أنظمة دولية للسيطرة على الأوبئة، وكان يديرها أطباء عوضا عن دبلوماسيين كما كانت المنظمة الأولى. ولم تؤسس منظمة الصحة العالمية إلا في عام 1948. تطورات في إجراءات الصحة العامة دفعت الأضرار التي سببها الوباء إلى إجراء تطورات في مجال الصحة العامة، وعلى وجه الخصوص في تطوير الطب الاشتراكي. ففي عام 1920، أصبحت روسيا أولى الدول التي دشنت نظاما صحيا مركزيا متاحا للجميع. وبعدفترة، دشنت دول أخرى أنظمة مشابهة. وكتبت لورا سبيني "أسست العديد من الدول أو طورت وزارات للصحة في العشرينيات. كانت هذه الخطوات نتائج مباشرة للجائحة، عندما كان خبراء الصحة العامة مستثنين تماما من الاجتماعات الوزارية أو لم يكن لهم أي دور عدا استجداء الأموال والسلطات من وزارات أخرى". وتقول جنيفر كول، عالمة الاجتماع في جامعة رويال هولواي في لندن، إن ثنائية الجائحة والحرب غرستا بذور الدولة الرعاية الاجتماعية في كثير من أرجاء العالم. وتقول "ولدت فكرة أن توفر الدولة الرعاية لمواطنيها في هذا المنطوق، لكثرة عدد الأرامل واليتامى والمعوقين". إجراءات العزل والابتعاد أتت أكلها إنها قصة شهيرة لمدينتين. ففي سبتمبر 1918، كانت المدن الأمريكية تنظم مواكب للترويج لسندات الحرب لتمويل المجهود الحربي. ولكن اثنتين من تلك المدن اعتمدتا اجراءات مغايرة تماما عندما بدأت الإصابات بالإنفلونزا الإسبانية بالارتفاع. فبينما مضت مدينة فيلادلفيا قدما بخططها، قررت مدينة سنت لوي إلغاء الموكب المقرر. وبعد مضي شهر واحد، كان أكثر من 10 آلاف إنسان قد ماتوا في فيلادلفيا بينما لم يزد عدد الموتى في سانت لوي عن الـ 700. وأصبح هذا الفرق الشاسع درسا نموذجيا لمنافع اتباع إجراءات التباعد الاجتماعي كإستراتيجية للتصدي للأوبئة. وأشار أحد التحاليل للإجراءات التي اتخذت في عدد من المدن الأمريكية في عام 1918 إلى أن تلك المدن التي حظرت التجمعات الجماهيرية الكبيرة وأغلقت المسارح والمدارس والكنائس فيها شهد تعددا أقل بكثير من الوفيات. كما حلل فريق من الاقتصاديين الأمريكيين من جامعة برينستون إجراءات الإغلاق التي طبقت في عام 1918، وتوصل إلى أن المدن التي طبقت إجراءات أكثر شدة شهدت تماثلا اقتصاديا أسرع وتيرة في أعقاب الوباء. مع ذلك، يقدر أن الإنفلونزا الإسبانية فتكت بحوالي 700 ألف أمريكي، ويقول روبرت بارو منجامعة هارفارد إن سبب ذلك هو أن إجراءات الإغلاق رفعت في وقت مبكر. ويقول "لم تدم الإجراءات لأكثر من 4 أسابيع، خففت بعدها استجابة للضغوط الشعبية". ويعتقد بارو أن النتيجة كانت ستكون أفضل لو أتبعت إجراءات الإغلاق لحوالي 12 أسبوعا. ويضيف "من الواضح أن هذا الأمر وثيق الصلة بما يحصل اليوم". تزايدت نبرة انتقاد غاندي وغيره من الساسة القوميين الهنود للسلطة الاستعمارية في الهند بسبب تعاملها مع الإنفلونزا الإسبانية جائحة منسية؟ رغم الدروس العديدة التي طرحتها، ما زالت جائحة الإنفلونزا الإسبانية في العديد من الأوجه جائحة منسية. فمثلها مثل جائحة كوفيد 19، أصابت الإنفلونزا الإسبانية عددا من المشاهير من أمثال الرئيس الأمريكي، وودرو ويلسون، ورئيس الحكومة البريطانية، لويد جورج، وقتلت الرئيس البرازيلي رودريغيس ألفيس. ولكن انتباه العالم كان مركزا آنذاك على الحرب العالمية الأولى وتطوراتها، ربما لأن العديد من الحكومات فرضت حظرا على وسائل الإعلام نشر أخبار عن تأثيرات الوباء في زمن الحرب. وبما أن التغطية الإعلامية للجائحة كانت ضعيفة، لا نجد لها إلا القليل من الذكر في كتب التاريخ والثقافة الشعبية. يقول المؤرخ الطبي مارك هونيغسباوم "لم نشاهد أي مناسبات تذكارية للإنفلونزا الإسبانية في ذكراها المئوية في عام 2018، ولا توجد إلا القلة من القبور والشواهد للأطباء والممرضات الذين قضوا فيها. كما لا يوجد إلا عدد قليل من الروايات والأغاني والأعمال الفنية من تلك الفترة والتي تشير إلى جائحة 1918". إحدى الاستثناءات كانت لوحة "صورة ذاتية مع الإنفلونزا الإسبانية"، التي رسمها الفنان النرويجي، أدفارد مونش، عندما كان يعاني من الإصابة بالمرض. ويشير هونيغسباوم إلى أنه حتى إصدار عام 1924 للموسوعة البريطانية "لم يأت حتى على ذكر الجائحة في استعراضها لأكثر الأعوام الحافلة بالأحداث في القرن العشرين"، وأن أول كتب التاريخ التي ناقشت الوباء لم يصدر إلا في عام 1968.

1918-20-ci illər aralığında baş vermiş pandemiya o dövrdə 2 milyarddan az olan dünya əhalisinin üçdə birinə yoluxmuş və təxminən 20-50 milyon arası adamın ölümünə səbəb olmuşdu. Ölənlərin sayıyla bağlı təxminlərin ən kiçiyi doğru olmuş olsa belə, "ispan qripi" həmin illərdə davam edən Birinci dünya müharibəsindən daha çox insan təlafatına gətirib çıxarmışdı. Dünya Covid-19 böhranıyla mübarizənin yollarını axtarmaqdaykən "ispan qripi" pandemiyasından sonra dünyada nələr olduğunu yada salaq. 1921-ci ildə dünya tamam başqaydı O illərə nəzər salanda, dünyanın 100 il ərzində xeyli dəyişdiyini görmək çətin deyil. Tibb elminin, o cümlədən, dəqiq elmlərin o dövrdəki imkanları indikindən xeyli azıydı. Həkimlər "ispan qripi"nin bəzi mikroorqanizmlərdən qaynaqlandığını və xəstəliyin insandan insana keçdiyini bilirdilər, amma əsas səbəbin virus yox, bakteriya olduğunu düşünürdülər. Müalicə imkanları da çox məhduduydu. Təkcə bunu xatırlamanız yetər ki, ilk antibiotik pandemiyadan 8 il sonra kəşf edilmiş, ilk qrip peyvəndi 1940-cı illərdə icad olunmuşdu. Ən başlıcası isə xalqa pulsuz səhiyyə xidmətləri təklif edən qurumlar hələ mövcud deyildi. "Pale Rider: The Spanish Flu of 1918 and How it Changed the World" ("Solğun atlı: 1918-ci ildəki "ispan qripi" və o, dünyanı necə dəyişdi") kitabında "ispan qripi"nin dünyanı necə dəyişdirməsindən bəhs edən Laura Spinney yazır ki, "Sənayeləşmiş ölkələrdə həkimlərin çoxu özəl müayinəxanalarda və ya yardım quruluşlarıyla dini qurumların açdığı xəstəxanalrda çalışırdılar. Xəstəxanalar insanların böyük əksəriyyəti üçün əlçatmazıydı". Gənclər və yoxsullar Vəziyyəti daha da pisləşdirən məqamlardan biri "ispan qripi"nin əvvəlki pandemiyalardan - məsələn, 1889-90-cı illərdə dünya üzrə 1 milyon insanın həyatına son qoymuş infeksiyadan xeyli fərqli xüsusiyyətlərə malik olmasıydı. Virus daha çox 20-40 yaş arası kişiləri öldürürdü. Bunun əsas səbəblərindən biri xəstəliyin, böyük ehtimal, Birinci dünya müharibəsinin qələbəlik hərbi düşərgələrində başlaması və evlərinə dönən əsgərlər vasitəsilə dünyaya yayılmasıydı. O vaxt pandemiya əsasən kasıb ölkələrə zərər vurmuşdu. Harvard Universitetinin əməkdaşı Frank Barro 2020-ci ildə dərc edilən araşdırmasında yazır ki, ABŞ-da hər min nəfərdən beşi (550 min nəfər), Hindistanda isə 17 milyon insan (5,2%) "ispan qripi"ndən ölmüşdü. "Birinci dünya müharibəsinin və "ispan qripi"nin səbəb olduğu ölümlərdən sonra arxada böyük bir iqtisadi xarabalıq qaldı"- bunu isə "1918-ci il pandemiyası" kitabının müəllifi Catharine Arnold yazıb. Yazıçının İngiltərədə yaşayan nənə-babası da bu xəstəliyin qurbanı olub. "Bir çox ölkədə pandemiyadan sonra ailənin mağazasını işlədəcək, tarlasını şumlayacaq, heyvanlarına baxacaq, ticarətini idarə edəcək, evlənib nəslini davam etdirəcək gənc kişilərin çoxu ölmüşdü" - bunlar da Arnoldun yazdıqlarındandır. O qədər çox kişi ölmüşdü ki, milyonlarla qadın ailə qura bilməmişdi. Yeni işçi qüvvəsi - qadınlar Doğrudur, "ispan qripi" 14-cü əsrdə feodalizmin sonunu gətirmiş "Qara vəba" pandemiyası kimi ictimai dəyişikliyə səbəb olmamışdı, ancaq bir çox ölkədə cinslərin ictimai həyatdakı rolunu kökündən dəyişdirməsi birmənalıdır. Texas A&M Universitetinin araşdırmaçısı Christine Blackburn deyir ki, ABŞ-da çoxsaylı ölümlərdən sonra yaranmış işçi qüvvəsi qıtlığı qadınlara işləmək fürsəti yaradıb: "1920-ci ildə ölkə miqyasında işçi qüvvəsinin 21%-ini qadınlar təşkil edirdi". Amerikalı qadınlara səsvermə haqqı tanıyan konstitusiya dəyişikliyi də (19-cu maddə) Konqresdə elə həmin il qəbul edilmişdi. "1918-ci ildəki "ispan qripi"nin bir çox ölkədə qadın haqlarına təsir etdiyini sübut edən dəlillər var" - Blackburn belə deyir. Qripin iş həyatına başqa bir təsiri işçi qüvvəsi qıtlığı yaşayan bəzi ölkələrdə həmkarlar ittifaqlarının güclənməsi, bəzilərində isə maaşların artırılması olmuşdu. ABŞ-ın rəsmi statistikasına görə, emal sənayesində çalışanların əməkhaqqısı 1915-ci ilədki 21 sentdən 1920-ci ildəki 56 sentə qədər artmışdı. Yeni nəsillər çiyinlərində yüklə doğuldular Mütəxəssislər "ispan qripi" illərində doğulan uşaqların da həyatını araşdırıb. Məlum olub ki, bu pandemiyadan əvvəl və sonra dünyaya gələn uşaqlarla müqayisədə onlar ürək problemlərindən və digər xəstəliklərdən daha çox əziyyət çəkiblər. Britaniya və Braziliyada aparılmış araşdırmalar 1918-19-cu illərdə anadan olan uşaqların digərlərinə nisbətən daha az təhsilli olduğunu və daha çox işsiz qaldığını üzə çıxarıb. Bəzi mütəxəssislər hesab edirlər ki, pandemiya dövründə hamilə qalan qadınların çətin həyatı uşaqların ana bətnindəki inkişafına mənfi təsir edib. ABŞ-da hərbi xidmətə çağırılanlara bağlı statistikanın analizi də maraqlı bir fakt aşkar edib - 1915-22-ci illər aralığında doğulanlara aid orduya çağırış məlumatlarından görünüb ki, 1919-cu ildə dünyaya gələnlərin orta boy göstəricisi digər illərdə anadan olanların boyundan təxminən 1 mm az olub. Müstəmləkəçilik və beynəlxalq əməkdaşlıq O dövrdə Hindistan artıq 100 ildən çoxuydu ki, Britaniyanın müstəmləkəsiydi. Bu ölkədə 1918-ci ilin may ayında peyda olan "ispan qripi" ingilislərə yerli xalqlardan daha az yoluxmuşdu. Həmin dövrə aid statistikaya görə, virus aşağı kastalardan hesab olunan hinduların hər min nəfərindən təxminən 62-sini, Hindistanda yaşayan avropalılarınsa hər min nəfərindən təxminən 9-nu öldürmüşdü. Pandemiya dövründə Hindistanın milli suverenliyi tərəfdarları ingilis müstəmləkəçilərin böhranı yaxşı idarə etmədikləri barədə ictimai rəyi uca səslə dilə gətirməyə başlayıblar. Mahatma Ghandi-nin 1919-cu ildə dərc etdiyi "Young İndia" ("Gənc Hindistan") jurnalı Britaniyanın müstəmləkəçi idaəetmə sistemini çox sərt tənqid edib. "Belə qorxunc və dağıdıcı bir epidemiyanın yayıldığı dövrdə heç bir mədəni ölkənin hökuməti Hindistandakı hökumət qədər bacarıqsızlıq nümayiş etdirməyib" - jurnalın baş məqaləsində belə yazılmışdı. Birinci dünya müharibəsindən sonra ortaya çıxan böyük geosiyasi problemlərə baxmayaraq "ispan qripi" pandemiyası millətlərarası iş birliyinin vacibliyini üzə çıxardı. BMT-nin sələfi sayılan Millətlər Liqası 1923-cü ildə Sağlamlıq Təşkilatını yaratdı - bu, diplomatların yox, səhiyyə mütəxəssislərinin idarə etdiyi və epidemiyalara millətlərarası nəzarət sistemlərini formalaşdıran texniki təşkilatlanmaydı. Bu gün Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) kimi tanıdığımız qurum xeyli sonra - 1948-ci ildə yaradılacaqdı. İctimai səhiyyənin inkişafı Pandemiyanın fəlakətli nəticələri ictimai sağlamlıq məsələsində - tibbi xidmətlərin kütlələrə əlçatan edilməsi sahəsində böyük addımlar atılmasına da səbəb oldu. Sosialit inqilabından sonrakı dövrdə (1920) Rusiya pulsuz tibb xidmət təşkil edən ilk ölkə oldu. Digər ölkələr də təcili sürətdə bu addımı atdılar. Laura Spinney yazır ki, "1920-ci illərdə bir çox ölkədə səhiyyə nazirlikləri yaradıldı, mövcud olanlar gücləndirildi. Bu, birbaşa pandemiyanın nəticəsiydi, çünki həmin dövrdə tibbi məsələlərlə məşğul olan məmurlar hökumətin iclaslarına buraxılmamışdılar, onlar ehtiyac duyduqları vəsaitləri və səlahiyyətləri əldə etmək üçün digər məmurlara yalvarmalı olmuşdular". Londondakı Royal Halloway Universitetinin antropoloqu Jennifer Cole hesab edir ki, pandemiya-müharibə kombinasiyası dünyanın bir çox yerində sosial dövlət toxumlarının cücərməsinə gətirib çıxarıb: "Dövlətin sosial yardım funksiyası bu kontekstdə üzə çıxdı. Pandemiyadan sonra milyonlarla insan dul, yetim və ya əlil qalmışdı. Bu mənada sanki pandemiyalar cəmiyyətlərin analiz edilməsinə yol açır. onlardan sonra toplumlar daha çox bərabərlik tərəfdarı olurlar". Küçəyə çıxma qadağasının və sosial məsafənin faydaları "İki şəhərin hekayəsi" adlı məşhur bir nümunə var. Müharibəni maliyyələşdirmək məqsədilə çap edilmiş dövlət istiqrazlarının təşviqi üçün 1918-ci ilin sentyabrında Amerika şəhərlərində paradlar keçirilirdi. "ispan qripi" yayılmağa başlayanda ABŞ-ın Filadelfiya və Sent-Luis şəhərləri bununla bağlı bir-birindən fərqli iki üsul seçildi. Filadelfiyada tədbir planlaşdırıldığı qaydada keçirildi, Sent-Luisdə təxirə salındı. 1920-ci illərdə bir çox ölkədə səhiyyə nazirlikləri yaradıldı, səhiyyə sistemləri təkmilləşdirildi Bir ay sonra Filadelfiyada "ispan qripi"ndən ölənlərin sayı 10 mindən çox, Sent-Luisdə isə 700 nəfər olmuşdu. Bu, epidemiyalarda sosial məsafənin faydalı strategiya olması fikrini gücləndirən faktdır. Araşdırmaçılar 1918-ci ildə ABŞ şəhərlərində tətbiq olunmuş bəzi məhdudlaşdırma tədbirlərini müqayisə ediblər. Məlum olub ki, ictimai yığıncaqları ləğv edən, teatrları, məktəbləri və kilsələri daha tez bağlayan şəhərlərdə ölüm faizi daha aşağı səviyyədə qalıb. Küçəyə çıxma qadağasının nəticələrini analiz edən bir qrup amerikalı iqtisadçının gəldiyi nəticə isə bu olub ki, daha ciddi qadağalar tətbiq edən şəhərlərin iqtisadiyyatı epidemiyadan sonra daha tez canlanmağa başlayıb. Unudulmuş pandemiya Bütün bu dərslərinə rəğmən "ispan qripi"ni unudulmuş pandemiya hesab etmək olar. Bəlkə də Birinci dünya müharibəsinin kölgəsində qaldığı üçün və müharibə dövründə hökumətlərin pandemiya xəbərlərinə senzura tətbiq etməsi nəticəsində belə olub. Öz zamanında öz miqyasına adekvat səviyyədə eşidilməməsinin və haqqında çox danışılmamasının nəticəsidir ki, tarix kitablarında və toplumun yaddaşında bu pandemiyanın izi elə də dərin deyil. Tibb tarixçisi Mark Honigsbaum deyir ki, "100-cü ildönümündə belə "ispan qripi" pandemiyası yetərincə xatırlanmadı. Haqqında nə kitablar yazıldı, nə mahnılar bəstələndi, nə də şəkillər çəkildi". Munch-un avtoportreti "ispan qripi" illərinə həsr olunmuşdu Bir neçə istisnadan biri məşhur Norveç rəssamı Edvard Munch-un virusa yoluxduğu dönəmdə çəkdiyi "İspan qripiylə avtoportret" əsəridir. Honigsbaum bir məsələyə də diqqət çəkir - "Britannica" ensiklopediyası 20-ci əsrin hadisələrlə zəngin illəri siyahısına "ispan qripi"ni daxil etməyib, bu pandemiya haqqında məlumat tarix kitablarına ilk dəfə 1968-ci ildə salınıb. Bütün bunlara nəzərən deyə bilərik ki, Covid-19 100 il əvvəlki "ispan qripi"nin tarixdəki önəmini bizə yenidən xatırlatdı.


وقد جرب فريق من جامعة جون هوبكنز الخاصة للأبحاث في الولايات المتحدة طريقة للكشف عن ثمانية أشكال شائعة للمرض. ويطمح العلماء إلى التوصل إلى إجراء فحص شامل للدم سنويا، يمكن من خلاله الكشف المبكر عن الإصابة بمرض السرطان ما من شأنه إنقاذ الكثير من الأرواح. وقال خبراء في المملكة المتحدة إن هذه الأبحاث "مثيرة للغاية". لكن أحد الخبراء قال إن مزيدا من العمل الدقيق مطلوب لتقييم فعالية الفحص في الكشف عن أمراض السرطان في مرحلة مبكرة. وتفرزالأورام كميات صغيرة من الحمض النووي والبروتينات المتحولة في مجرى الدم. ويعتمد فحص الدم الجديد على البحث عن طفرات في 16 جينا تنشأ عادة نتيجة السرطان وثمانية بروتينات تُفرز غالبا مصاحبة له. وجرت تجارب الفحص على 1005 مرضى مصابين بسرطانات مختلفة منها المبيض والكبد والمعدة والبنكرياس والمريء والقولون والرئة والثدي، والتي لم تنتشر بعد إلى أنسجة أخرى. ونجح الفحص في الكشف عن 70 في المئة من تلك السرطانات. وقال الدكتور كريستيان توماسيتي، من كلية الطب بجامعة جون هوبكنز، لبي بي سي: "إمكانية الكشف المبكر للسرطان أمر بالغ الأهمية، والنتائج مشجعة للغاية. كما أعتقد أن هذا الفحص يمكن أن يكون له أثر هائل في خفض أعداد الوفيات الناجمة عن السرطان." ويؤكد الخبراء أنه كلما كان الكشف عن الإصابة بالسرطان مبكرا، تزداد فرص علاجه والتعامل معه، علما أن خمسة من أصل ثمانية من أنواع السرطان التي جرى فحصها، لا توجد أي أجهزة أو أدوات للكشف عنها. استخدام فيروس شائع في مكافحة سرطان المخ كوبا تبتكر لقاحاً للحد من انتشار سرطان الرئة بعد تشخيصه إجازة دواء جديد "يعيد برمجة جهاز المناعة" لعلاج سرطان الدم ولسرطان البنكرياس أعراض قليلة جدا، ولا يمكن الكشف عنه إلا حين بلوغه مراحل متقدمة، لذلك يموت أربعة من كل خمسة مرضى سرطان البنكرياس في نفس السنة التي تُشخص إصابتهم فيها. وقال الدكتور توماسيتي إن العثور على الأورام في وقت مبكر بحيث يمكن إزالتها جراحيا، يمكن أن يشكل فارقا كبيرا كالفرق بين "الليل والنهار" في إنقاذ حياة المرضى. ويجري الآن تطبيق فحص الدم الجديد على أشخاص لم تُشخص إصابتهم بالسرطان. وهذا هو المحك الحقيقي للكشف عن نجاعة هذا الفحص. ومن المرجو أن يكون الفحص مكملا لأدوات الفحص الأخرى مثل التصوير الشعاعي للثدي للكشف عن سرطان الثدي وتنظير القولون للكشف عن سرطان القولون والمستقيم. يمكن لفحص الدم الجديد الكشف المبكر عن سرطان الثدي فحص شامل فحص الدم الجديد "كانسرسيك"، الذي ورد في مجلة "العلوم"، يعد محدثا لأنه يتتبع طفرات الحمض النووي والبروتينات المُفرزة أيضا. وزيادة عدد الطفرات والبروتينات التي يجري تحليلها، تسمح بتطبيق فحص الدم هذا على مجموعة واسعة من أنواع السرطان. وقال الدكتور جيرت أتارد، قائد الفريق البحثي في مركز التطور والسرطان في معهد أبحاث السرطان في لندن، لبي بي سي "هذا الفحص يفتح المجال أمام إمكانات هائلة. أنا متحمس جدا، ففحص الدم لتشخيص السرطان دون كل الإجراءات الأخرى مثل المسح الضوئي أو تنظير القولون هو شيء عظيم". كما أضاف "نحن قريبون جدا" من استخدام فحص الدم للكشف عن السرطان لأنه باتت "لدينا التقنية". لكنه حذر من أنه لا يزال هناك عدم يقين بشأن ما يجب فعله بعد تشخيص السرطان. ففي بعض الحالات، قد يكون العلاج أسوأ من التعايش مع السرطان غير القاتل الذي لا يشكل تهديدا فوريا على الحياة. كما هو الحال في سرطان البروستاتا لدى الرجال، على سبيل المثال، حيث يتطور السرطان ببطء ويحتاج للمراقبة فقط وليس العلاج.

John Hopkins Universitetində bir qrup alim xərçəngin səkkiz növünü aşkar edən yeni üsulu sınaqdan keçiriblər. Onların məqsədi, xərçəngi xəstəliyin ilkin mərhələsində aşkar edə biləcək illik bir qan analizinin yaradılmasıdır. Sınağın nəticələri digər alimləri də həyacanlandırıb, lakin onlar yeni üsülun effektivliyini daha çox sınaqlarla yoxlamağın lazım olduğunu bildirirlər. Həmçinin oxuyun: Xərçəng şişləri yarananda öz mutasiya olunmuş DNT-lərini və yaratdıqları proteinlərin hissələrini qana buraxırlar. CancerSEEK qan analizi xərçəng xəstəliyində ən çox mutasiya olan 16 gendəki dəyişikliyi və xərçəng şişlərində yaranan səkkiz növ proteini axtarır. Yeni qan analizinin sınağında yumurtalıq, qara ciyər, qarın, mədəaltı vəzi, bağırsaq, qida borusu, ağ ciyər və döş xərçəngi xəstəliyi olan, lakin bu xərçəngin bədənlərinə yayılmadığı 1 005 pasient iştirak edib Sınaqda qan analizi, xərçənglərin 70 faizini aşkar edib. Yeni qan analizi döş xərçəngini də aşkar edir Xərçənglər nə qədər tez aşkar edilərsə, onun müalicəsi o qədər də asanlaşır. Sınaqdan keçirilən xərçənglərin beş növünün əlamətlərini aşkar etmək o qədər çətindir ki, onların erkən axtarışı üçün analiz proqramları mövcüd deyil. Mədəaltı vəzi xərçənginin simptomları çox az olur və bu səbəbdən bu xərçəngdən əziyyət çəkən beş nəfərdən dördü diaqnozun verildiyi ildə ölür. Cancer Research Institute (Xərçəng Tədqiqat İnstitutu), Centre for Evolution and Cancer-də (Təkamül və Xərçəng Mərkəzi) komanda rəhbəri olan həkim Gert Attard deyir ki, yeni analizin "nəhəng potensialı var". O, yeni analiz üsulunun xərçənglərin aşkar edilməsi üçün istifadə edilən müxtəlif üsulları tamamilə əvəz etməyə imkanı olduğunu deyib. Sonuncu sınaqda bu qan analizinin ilkin mərhələ xərçənglərin yalnız 40 faizini aşkar etdiyini xatırlatsa da, Cambridge Universitetində xərçəng epidemiologiya professoru Paul Pharoah yeni sınaqların keçirilməsinin lazım olduğunu bildirib. CancerSEEK qan analizinin qiyməti 500 dollardan azdır.


Scientists in Japan develop a technique for finding cancerous cells throughout the body ويظهر في الفيديو النسيج الطبيعي للجسم باللون الأخضر، بينما تظهر الخلايا السرطانية باللون الأحمر الغامق. ويقول العلماء، وهم من جامعة طوكيو ومركز رينكن لأبحاث البيولوجيا الكمية، إن تلك التقنية ستساعد في تفسير عملية الانتشار المميتة للمرض. وأُجريت هذه التجربة على الفئران فقط حتى الآن، لكن يؤمل أن تساعد تلك التقنية يوما ما في علاج السرطان في البشر أيضا. ويُعد انتشار الخلايا السرطانية في الجسد لحظة حاسمة، تسمى metastasis، وتعني الانتشار أو الورم الخبيث. وقبل حدوث الانتشار، يكون من السهل احتواء مرض السرطان و علاجه، لكن بعدها يكون ذلك شديد الصعوبة. وعلى الورم نفسه أن يتحور لكي تستطيع أجزاء متناهية الصغر منه الإفلات، والانتقال إلى تيار الدم، وغزو أنسجة جديدة. وقد يؤدي مزيد من الفهم لطريقة حدوث تلك العملية إلى ابتكار أفكار جديدة للعلاج. حيوانات شفافة وحُقنت الفئران بنسيج سرطاني صمم لكي يتألق. ثم ترك الباحثون المرض يتقدم في جسد الفئران، قبل استخدام مواد كيميائية جعلت جسد الفئران وأعضاءها الداخلية شفافة للغاية. وأدى ذلك إلى إمكانية تصوير جسد الفئران بسرعة، واكتشاف موقع أي نسيج سرطاني. وتشرح الدراسة، التي نشرت في دورية "سِل ريبوتس"، طريقة نمو السرطان في الرئتين والأمعاء والكبد، قبل انتشاره إلى بقية الجسم. ويقول الدكتور هيروكي ويدا، أحد الباحثين: "تكشف الصور عن المستعمرات السرطانية بالتفاصيل، التي تكفي لحساب أشكالها وأحجامها، وخصائصها التوزيعية الحاسمة في التمييز بين أنواع الأورام الخبيثة". وقال ويدا لـ بي بي سي نيوز: "نحن الآن نطبق هذه التقنية على عينات بشرية سريرية". وأضاف: "آمل أن تصفية الأنسجة والتصوير ثلاثي الأبعاد للعينات البشرية سيسهل من عملية تشخيص المرض، ويجعلها أكثر دقة في المستقبل القريب". وأظهرت مزيد من التجارب كيف يمكن للسرطان أن يتطور خلال الانتشار. وقال الدكتور كوهي ميازونو: "معظم الخلايا السرطانية تبدو وكأنها تموت خلال دورانها في في تيار الدم، وتفشل في الانتشار". لكن تلك الخلايا السرطانية تبدأ بعد ذلك في إنتاج إشارات كيميائية، تساعدها على النمو. واختبر الباحثون أثر واحدة من الخلايا تسمى TGF-beta، وظهر أنها حسنت بدرجة هائلة فرص احتلال الخلايا السرطانية لنسيج من الرئة. وأضاف الدكتور ميازونو: "يرجح جدا أن تتم تلك الخلايا رحلتها، وتشكل نقاطا سرطانية". ويُعتقد أن تلك التقنية يمكن تطبيقها في تخصصات أخرى، بما في ذلك فهم سلوك خلايا الجسد، في الأشخاص الذين يعانون من أمراض اضطراب المناعة الذاتية.

Laboratoriya şəraitində işıqsaçan bədxassəli hüceyrələr yaradılıb. Tokio Universiteti və RIKEN bioloji mərkəzinin elmi qrupu yeni texnologiyanın xərçəng xəstəliyinin bədəndə necə yayıldığını anlamağa imkan verdiyini bildirib. Yeni üsulu hələlik siçanlar üzərində sınaqdan keçirən alimlər ümid edirlər ki, nəticələr insanın onkoloji xəstəliklərinin müalicəsində də faydalı ola bilər. Xərçəng xəstəliklərinin əksəriyyəti limfa düyünlərində, qaraciyərdə, ağciyərdə və onurğa sütununda metastazların yaranmasına gətirib çıxarır. Metastaz yaranmamışdan əvvəl xərçəngin bədəndə yayılmasının qarşısını almağa və xəstəni müalicə etməyə ümid qaldığı halda, metastazlar əmələ gəldikdən sonra bunu etmək xeyli çətinləşir. Xərçəng xəstəliyi inkişaf etdikdə isə, metastazlar bədənin müxtəlif hissələrində, demək olar ki, eyni vaxtda yaranmağa başlayır. Bəzi hüceyrələr xərçəng şişindən ayrılaraq, bitişdirici toxumalara sızır, qan və ya limfa ilə bədəndə yayılaraq yeni metastazların yaranmasına təkan verir. Bu prosesin dərindən öyrənilməsi xəstəliyin müalicəsini yeni üsullarla aparmağa imkan verə bilər. Siçanların büllurlaşdırılması Laboratoriya şəraitində yaradılmış işıqsaçan bədxassəli hüceyrələr siçanlara yeridilib. Tədqiqatçılar xəstəliyə inkişaf etmək imkanı verdikdən sonra siçanlara büllurlaşdırıcı kimyəvi reaktiv yeridiblər. Beləliklə şəffaflaşan siçan bədənindəki daxili orqanları müşahidə etmək və xərçəngə məruz qalmış toxumaları müəyyənləşdirmək mümkün olub. Laboratoriyada siçana, tərkibində bədxassəli hüceyrələr olan məhlul vurulur. Tədqiqatın nəticələri Cell Reports jurnalında dərc edilib. Məqalədə ağciyər, bağırsaq və qaraciyər xərçəngi kimi xəstəliklər, onların orqanizmdə necə yayıldığı prosesi ətraflı sürətdə izah olunub. Elmi qrupun üzvü doktor Hiroki Ueda deyib ki, "görüntülər xərçəngə tutulmuş toxumaları kifayətedici dəqiqliklə aşkar edir". "Onların biçimi və həcmi müəyyən olunur - bu məlumat metastazların izlənməsi və aşkar edilməsi üçün vacibdir", - alim vurğulayıb. Kimyəvi siqnallar Hiroki Ueda BBC-ə deyib: "Biz indi həmin texnologiyanı insan nümunələrində də yoxlayırıq. Umid edirəm ki, yaxın gələcəkdə bu texnologiyanın köməyi ilə diaqnozun qoyulması daha asan, obyektiv və dəqiq bir işə çevriləcək". Tədqiqatçılar xərçəng hüceyrələrinin orqanizmdə necə yayılmasını izləyə biliblər. Doktor Kohei Miyazono deyib: "Xərçəng hüceyrələrinin əksəriyyəti qan dövranı vaxtı məhv olur və metastaz yarada bilmir". Lakin xərçəng hüceyrələri sonradan kimyəvi siqnallar yaratmağa başlayır, həmin siqnallar xərçəng hüceyrələrinin inkişafına kömək edir. Alimlər, TGF-beta adı verilmiş belə siqnallardan birini öyrənərək müəyyən ediblər ki, həmin siqnal ağciyər toxumalarında xərçəng hüceyrələrinin böyüməsini kəskin sürətdə artırır. "Bu siqnalların bədəndə yayılmaq və yeni bədxassəli ocaqlar yaratmaq şansı daha yüksəkdir," - doktor Miyazono deyib.


ينجم مرض الملاريا عن طفيلي ينتشر من خلال البعوض مصاص الدماء ولا يمكن القضاء على هذا النوع الخطير من طفيلي الملاريا من خلال تناول العقاقير الرئيسية المضادة للمرض. وظهر المرض في البداية في كولومبيا لكنه منذ ذلك الوقت انتشر في مناطق عدة في تايلاند ولاوس ووصل إلى جنوب فيتنام. وقال الفريق الطبي في وحدة أبحاث الطب الاستوائي في جامعة أكسفورد في بانكوك إن ثمة خطرا حقيقيا من أن يصبح المرض غير قابل للعلاج. وقال أرجين دوندروب، رئيس الوحدة، لبي بي سي: "نعتقد بأنه تهديد حقيقي." وأضاف: "من المقلق أن هذه السلالة من المرض تنتشر بسرعة في أنحاء المنطقة كلها، ونحن نخشى من أن ينتشر بسرعة أكبر ويصل (في النهاية) إلى أفريقيا". علاجات غير فعالة وفي خطاب نُشر في دورية لانسيت للأمراض المعدية، أوضح الباحثون أن "التطور الحديث للمرض" أظهر مقاومة لمجموعة عقاقير الأرتيميسينين لعلاج الملاريا. ويُصاب نحو 212 مليون شخص في العالم سنويا بالملاريا. والمرض مرض طفيلي ينتشر من خلال البعوض مصاص الدم ويعد قاتلا شهيرا للأطفال. وتعد عقاقير الأرتيميسينين إلى جانب البيبراكين الخيار الأول لعلاج الملاريا. وتطور طفيلي المرض وأظهر مقاومة لعقار البيبراكين، وذلك بعدما أصبح عقار الأرتيميسينين أقل فعالية. وذكر خطاب الفريق الطبي أن ثمة "معدلات مقلقة من عدم جدوى العقاقير". وقال دوندروب إن العلاج يخفق بنحو الثلث في فيتنام بينما في بعض المناطق من كولومبيا يصل معدل الإخفاق لنحو 60 في المئة. وتشكل مقاومة العقاقير كارثة في أفريقيا، حيث يحدث نحو 92 في المئة من حالات الملاريا. "سباق مع الزمن" وثمة توجه قوي للقضاء على الملاريا في منطقة ميكونغ الكبرى قبل فوات الأوان. وأضاف دوندروب: "إنه سباق مع الزمن، علينا أن نقضي عليه قبل أن يصبح الملاريا غير قابل للعلاج ونرى مرة أخرى كثيرا من حالات الوفاة".

Malyariya xəstəliyi ağcaqanadların daşıdığı parazitlər vasitəsilə yayılır Malyariyaya qarşı istifadə edilən ən mühüm dərmanların heç biri ağcaqanadların daşıdığı parazitlər vasitəsilə yayılan xəstəliyin yeni növünə təsiri olmayıb. Daha öncə Kambocada yayılan xəstəliyin Tayland, Laos və Vyetnamda da ortaya çıxdığı bildirilib. "Çox ciddi bir təhlükə ilə üz-üzəyik. Xəstəliyin yeni növünün regionda bu sürətlə yayılması narahatedicidir və biz qorxuruq ki, xəstəlik daha da yayılaraq Afrikaya da çata bilər", Oxford Tropik Tibbi Tədqiqatlar Mərkəzinin rəhbəri professor Arjen Dondorp BBC-ə deyib. Mərkəzin tədqiqatçıları malyariyanın yeni növünün müalicəsiz olması təhlükəsi daşıdığını qeyd ediblər. Uğursuz müalicə Lancet Yoluxucu Xəstəliklər tibbi jurnalında dərc edilən birgə məktublarında mütəxəssislər malyariyanın yeni növündə artemisinin dərmanına qarşı artan dözümlülüyün çox narahatedici olduğunu vurğulayıblar. Ümumilikdə hər il dünyada təxminən 212 milyon insan malyariya xəstəliyinə yoluxur. Xəstəlik, ağcaqanadlar tərəfindən yayılan parazitlər vasitəsilə yayılır və uşaq uşaq ölümlərinə səbəb olan əsas xəstəliklərdən biridir. Malyariyanın erkən müalicəsində artemisinin və piperaquin dərmanlarının kokteylindən istifadə olunur. Ancaq artemisinin daha az təsirli olması ilə, parazitin piperaquin-nə də müqavimət göstərməyə başladığı bildirilib. Tükənən vaxt Cənub-şərqi Asiyada xəstəliklə mübarizəyə böyük dəstək var. Profesor Dondorp deyir ki, "Bu bir yarışdır - biz malyariyanı onun bir daha çoxlu ölümlərə səbəb olan və müalicə edilməsi mümkün olmayan xəstəliyə çevrilmədən əvvəl məhv etməliyik". Professor Dondorp, Vyetnamda bu halların üçdə birinin müalicəyə cavab vermədiyini, Kambocanın bəzi ərazilərində isə bu rəqəmin 60 faizə yaxınlaşdığını deyir. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, xəstəliyin dərmanlara müqavimət göstərməsi, ümumilikdə dünyada malyariya hallarının 92 faizinin olduğu Afrikada faciəvi nəticələrə səbəb ola bilər. Böyük Britaniyanın Welcome Trust tibbi tədqiqatlar mərkəzindən Michael Chew deyib ki, "bizə məlum olan ən təsirli dərmanlara müqavimət göstərən super malyariya xəstəliyinin yayılması, qlobal miqyasda ictimaiyyətin sağlamlığı üçün ciddi bir təhlükə yarada bilər". Chew "Ümumilikdə dünyada malyariya da, daxil olmaqla dərmanlara müqavimət göstərən xəstəliklərin nəticəsində təxminən 700 min insan həyatını itirir. Bunun həlli tapılmazsa, 2050-ci ilə qədər bu rəqəm milyonlara çata bilər", - deyə əlavə edib.


حاملة الطائرات كارل فينسن والقطع الحربية التابعة للأسطول الثالث في المحيط الهادئ تتحرك في اتجاه شبه الجزيرة الكورية يأتي هذا أياما قليلة بعد إطلاق بيونغيانغ صاروخا تجريبيا، وانزعاج اليابان من تطورات برنامج كوريا الشمالية الصاروخي. وتشهد الولايات المتحدة تعزيزا لامكاناتها الدفاعية، بسبب "التهديد" الذي يشكله البرنامج النووي والبالستي في كوريا الشمالية. وطلبت قيادة القوات الأمريكية في المحيط الهادئ من تلك القطع التابعة للأسطول الثالث الابقاء على جاهزيتها، وتواجدها في المنطقة الغربية من المحيط الهادئ، حسب ديف بينهام المتحدث الرسمي باسم تلك القوات. وأضاف بينهام أن "كوريا الشمالية توجد على رأس الأخطار التي تمثل تهديدا في تلك المنطقة، بسبب تصرفاتها غير المسؤولة، وبرنامجها العسكري، الذي يقوض الأمن في المنطقة، وتجاربها الصاروخية والنووية." ورحب رئيس الوزراء الياباني شانزو آبي بالالتزام الذي أبداه الرئيس الأمريكي دونالد ترامب، بأمن حلفاء واشنطن والأمن العالمي، وذلك بعد ثاني مكالمة هاتفية بينه وبين ترامب، خلال الأيام الأربعة الأخيرة. واتفقت اليابان وكوريا الجنوبية والولايات المتحدة، أن تبقى على اتصال دائم، وأن تراقب الدول الثلاث تصرف الصين تجاه كوريا الشمالية، خاصة فيما يخص البرنامج الصاروخي والنووي لبيونغيانغ. تجارب الإطلاق الصاروخي لكوريا الشمالية تثير قلق جيرانها خاصة اليابان وكوريا الجنوبية وكانت كوريا الشمالية أطلقت صاروخا باليتسيا يوم الأربعاء الماضي، من ميناء سينبو الشرقي، باتجاه بحر اليابان، حسبما أعلن مسؤولون من الولايات المتحدة وكوريا الجنوبية. وقالت وزارة الدفاع الكورية الجنوبية إن الصاورخ قطع مسافة تصل إلى نحو 60 كيلومترا. وهذه هي التجربة الأحدث في سلسلة تجارب إطلاق صاروخية تؤكد بيونغيانغ أنها سلمية، لكن الغرب يخشى من أنها قد تكون جزءا من برنامج لتطوير أسلحة نووية. وكان المسؤول الياباني تحدث إلى ترامب هاتفيا يوم الخميس الماضي، يوما واحدا بعد اطلاق بيونغيانغ آخر صاروخ تجريبي، وأكد ترامب لرئيس الوزراء الياباني أن الادارة الامريكية تعتبر تلك التجربة خطيرة وبمثابة استفزاز من كوريا الشمالية.

Carl Vinson adlı hərbi gəmi Koreya yarımadasına yollanıb Carl Vinson Zərbə Qrupu aviadaşıyıcıdan və digər hərbi gəmilərdən ibarətdir. ABŞ Sakit Okeanı Komandanlığı bu yerləşməni təsvir edərək deyib ki, regionda hazırlığı qorumaq üçün tədbirli bir addımdır. Prezident Donald Trump deyib ki, ABŞ tək olsa da Şimali Koreyanın nüvə təhlükəsi ilə bağlı tədbirlər görməyə hazırdır. "Ehtiyatsız, məsuliyyətsiz və sabitliyi pozan raket sınaqlarına və nüvə silahı imkanı əldə etmək cəhdləri ilə bağlı proqramına görə Şimali Koreya regionda bir-nömrəli təhlükə olaraq qalır", ABŞ Sakit Okean Komandanlığının sözçüsü Dave Benham deyib. Zərbə qrupu USS Carl Vinson aviadaşıyıcısından, iki idarəolunan raket əleyhinə silahdan və idarəolunan raket kreyserindən ibarətdir. Admiral Nora Tyson-un idarə etdiyi bu zərbə qrupu ballistik raketlərin qarşısını almağa qadirdir.


قوات "سوريا الديمقراطية" هي تحالف كردي عربي تدعمه أمريكا وقالت مصادر عسكرية كردية إن القوات تمكنت من السيطرة على 15 قرية في دير الزور من أيدي مسلحي التنظيم. وقتلت غارات جوية، لم تحدد هوية منفذها، 11 شخصا في قرية تقع تحت سيطرة التنظيم، وإن لم يتضح إن كان لهذا صلة بتقدم قوات "سوريا الديمقراطية". وتأمل تلك القوات في قطع خطوط إمداد تنظيم الدولة الإسلامية من المحافظة الغنية بالنفط، إلى معقله في الرقة في شمال سوريا. ولا تزال قوات الحكومة السورية في دير الزور تقاتل لطرد مسلحي التنظيم الذين يسيطرون على معظم أجزاء المحافظة وعاصمتها. وتأتي تلك التطورات قبل أيام فقط من بدء محادثات للسلام بشأن سوريا في جنيف بسويسرا، بين ممثلي الحكومة والمعارضة، في أول لقاء بينهم منذ نحو عام. روسيا شنت غارات جوية على دير الزور وكذلك التحالف الدولي وقلل مبعوث الأمم المتحدة الخاص بسوريا، استيفان دي ميستورا، من الآمال المتعلقة بتلك المحادثات التي تبدأ الخميس، قائلا إنها تهدف فقط إلى استكشاف احتمال التوصل إلى حل سياسي للصراع. وكان وقف لإطلاق النار يطبق في أنحاء سوريا - فيما عدا المناطق التي تقع تحت سيطرة تنظيم الدولة الإسلامية وجبهة فتح الشام - قد بدأ تنفيذه في ديسمبر/كانون الأول بعد محادثات في كازاخستان. وتوسطت في التوصل إليه روسيا وإيران - حليفا سوريا - وتركيا التي تدعم بعض جماعات المعارضة. هذه هي المرة الأولى التي تتوغل فيها قوات سوريا الديمقراطية بهذا القدر في دير الزور وقالت مصادر عسكرية كردية الثلاثاء إن هذه هي المرة الأولى التي تدخل فيها قوات تحالف "سوريا الديمقراطية"، الذي يضم مقاتلين من وحدات حماية الشعب الكردي، ومن جماعات عربية، محافظة دير الزور. ووصف المرصد السوري لحقوق الإنسان، وهو جماعة معارضة، العملية بأنها أكبر توغل لقوات سوريا الديمقراطية في محافظة دير الزور حتى الآن. وكانت المحافظة قد استهدفت في الماضي من قبل غارات التحالف الدولي الذي تقوده الولايات المتحدة، وروسيا أيضا. وساعدت غارات التحالف قوات "سوريا الديمقراطية" في السيطرة على مساحات كبيرة من الأراضي في شمال سوريا من أيدي تنظيم الدولة الإسلامية. وقد تقدم مسلحو التنظيم داخل دير الزور في 2015، وفرضوا حصارا عليها العام الماضي، من أجل طرد قوات الحكومة من القاعدة الجوية هناك، ومن المناطق الموازية لنهر الفرات.

Son aylar ərzində bir çox mülki şəxs Deyr əl-Zordan qonşu İraqa qaçıb Hücum nəticəsində onlarla adamın öldüyü deyilir. Suriya İnsan Haqları Müşahidə qrupunun bildirdiyinə görə, 12 hökumət əsgəri və 20 İD döyüşçüsü öldürülüb. Qrupun sözlərinə əsasən İD-in raket hücumu nəticəsində bundan başqa azı 2 mülki şəxs həlak olub. 14 yanvar: Deyr əl-Zor şəhərində hücuma məruz qalan bina 2015-ci ilin əvvəllərindən İD döyüşçüləri şəhərin hökumətin idarə etdiyi hissələrini mühasirəyə alıb. Deyr əl-Zor şəhərinin yarısı və eyni adla tanınan vilayətin əksər hissəsi İD-in nəzarəti altındadır. Deyr əl-Zor, ifratçı qrupun Suriyadakı "paytaxtı" kimi tanınan Raqqa ilə qrupun İraqda idarə etdiyi ərazini birləşdirir.


يقال إن ميريل نيومان مهتم بالحضارة الكورية منذ عدة سنوات وقالت وكالة اسوشييتيد برس إنه لم يتسن التحقق من هوية الامريكي المحتجز لأن السلطات الكورية الشمالية لم تسمح للدبلوماسيين بمقابلته. ويأتي التأكيد الكوري الشمالي عقب تصاعد المخاوف على مصير أمريكي يدعى ميريل نيومان كانت التقارير قد قالت إنه احتجز في كوريا الشمالية قبل عدة اسابيع. وجاء التأكيد الكوري من خلال مسؤولين سويديين. وتقوم السويد برعاية المصالح الامريكية في كوريا الشمالية التي لا تحتفظ بعلاقات دبلوماسية مع الولايات المتحدة. وقال ناطق باسم وزارة الخارجية الامريكية إن السفارة السويدية في بيونغيانغ تطالب الحكومة الكورية الشمالية بشكل يومي حق مقابلة الامريكي المحتجز. مواضيع قد تهمك نهاية وقال جفري نيومان إن والده ميريل البالغ من العمر 85 عاما قد اجبر على النزول من الطائرة التي كان يستقلها عند نهاية زيارة لكوريا الشمالية في السادس والعشرين من اكتوبر / تشرين الاول الماضي. وكان نيومان يقوم بزيارة لكوريا الشمالية بصحبة صديق في رحلة سياحية نظمها وكيل سفر معتمد من قبل الحكومة، حسبما افاد جفري نيومان. وحث المسؤولون الامريكيون الحكومة الكورية الشمالية على "حل المسألة." وقال الابن إنه يبدو بأن ميريل نيومان كان قد بحث تجاربه ابان الحرب الكورية مع مسؤولين في كوريا الشمالية في اليوم الذي سبق يوم احتجازه. وكان مقاتل قديم آخر يحمل نفس اسم ميريل نيومان قد منح مؤخرا وسام النجمة الفضية الامريكي لخدمته في الحرب الكورية. وقال هذا إنه من الممكن ان يكون هناك التباس في الاسماء. وكانت وزارة الخارجية الامريكية قد غيرت هذا الاسبوع تعليماتها للمسافرين الامريكيين الى كوريا الشمالية قائلة إن "المواطنين الامريكيين الذين يدخلون كوريا الشمالية، حتى ان كان ذلك بطريق الخطأ، يحتجزون لفترات طويلة." يذكر ان مواطنا امريكيا آخر يدعى كينيث باي محتجز في كوريا الشمالية منذ نوفمبر / تشرين الثاني 2012.

Məlumata görə, Kim Hak-song Pxenyan Elm və Texnologiya Universitetində işləyirdi Pxenyan Elm və Texnologiya Universitetində (PUST) işləyən Kim Hak-song mayın 6-da saxlanılıb, KCNA dövlət agentliyi xəbər verir. Hazırda daha üç nəfər ABŞ vətəndaşı, o cüməldən PUST-da dərs verən Kim Sang-duck, Şimali Koreyada saxlanılır. Keçmişdə ABŞ deyib ki, Şimali Koreya Amerika vətəndaşlarını həbs edərək girov edir. KCNA agentliyinə əsasən Kim Hak-song-un iddia olunan cinayətləri "müvafiq orqanlar" tərəfindən "ətraflı araşdırılır". Bundan başqa detallar açıqlanmayıb. PUST-da əsasən Şimali Koreya elitasının uşaqları oxuyur. Bu universitet 2010-cu ildə, koreyalı-amerikalı xristian iş adamı tərəfindən təsis olunub. Onu əsasən ABŞ və Cənubi Koreyada yerləşən xristian xeyriyyə təşkilatları maliyyələşdirir. Deyilənə görə, universitetdə bir sıra xarici müəllim dərs deyir. Daha bir ABŞ vətəndaşı Kim Dong-chul ötən il 10 illik ağır əmək cəzası almışdı Tələbə Otto Warmbier 2016-cı ilin yanvar ayında Şimali Koreyada həbs olunmuşdu


حظر ترامب دخول مواطني سبع دول ذات أغلبية مسلمة تسبب في اندلاع احتجاجات في أنحاء الولايات المتحدة وتهدف الخطوة إلى إلغاء حكم صدر الجمعة من قاضٍ فيدرالي في ولاية واشنطن يقضى بإيقاف حظر ترامب. وهرع حاملو التأشيرات من الدول السبعة المحظورة بموجب قرار ترامب لحجز رحلات إلى الولايات المتحدة، خوفا من أن تقل فرص الدخول إلى البلاد مرة أخرى. وتسبب الحظر الأسبوع الماضي في اندلاع احتجاجات، وأدى إلى حدوث حالات ارتباك في مطارات أمريكية. واندلعت مظاهرات أخرى الأحد في واشنطن وميامي ومدن أمريكية أخرى، إضافة إلى عدد من العواصم الأوروبية. وخرج الآلاف في لندن إلى الشوارع، كما خرجت تظاهرات أخرى أقل حجما في باريس وبرلين وستوكهولم وبرشلونة. ونظم مؤيدو ترامب بعض الاحتجاجات المضادة في الولايات المتحدة. مؤيدو ترامب نظموا احتجاجات ضد تعليق الحظر وسُحبت نحو 60 ألف تأشيرة منذ صدور قرار ترامب التنفيذي. لكن حكم القاضي جيمس روبارت الذي يتعين سريانه فورا أوقف حظر ترامب مؤقتا. ووصف ترامب حكم القاضي روبارت بأنه "مثير للسخرية" وتعهد بإعادة الحظر. ويقضي الحظر بتعليق قدوم أي من مواطني العراق وسوريا وإيران والصومال والسودان واليمن وليبيا إلى الولايات المتحدة لمدة 90 يوما. كما علّق القرار برنامج الولايات المتحدة لاستقبال اللاجئين لمدة 120 يوما، وفرض حظرا غير محدد المدة على دخول اللاجئين السوريين. ما الذي يمكن أن تفعله إدارة ترامب؟ ورفعت وزارة العدل الأمريكية رسميا دعوى الطعن في قرار جيمس روبارت. وورد اسم ترامب بصفته رئيسا للولايات المتحدة كواحد من الطاعنين في الحكم، إلى جانب وزير الأمن الداخلي، جون كيلي، ووزير الخارجية، ريكس تيليرسون. وقدّمت الإدارة الأمريكية حُججا مفادها أن حظر السفر صدر لحماية الولايات المتحدة. في غضون ذلك، ندد الرئيس الأمريكي بالقاضي جيمس روبارت في سلسلة من التغريدات بموقع تويتر للتواصل الاجتماعي. وقال في إحداها "إن رأي المدعي قاضيا، الذي حرم بلادنا من سلطة تنفيذ القانون، سخيف وسيتم إلغاؤه".

Prezident Trump-ın fərmanı ABŞ-da kütləvi etiraz aksiyaları ilə nəticələnib Gecə saatlarında verilən qərara əsasən viza qadağası yalnız onunla bağlı məhkəmə prosesi bitdikdən sonra icra edilə bilər. Məhkəmə Ağ Evə və qadağaya qarşı çıxan ştatlara işlə bağlı arqumentlərini bazar ertəsinə gədər irəli sürməyə vaxt verib. Cənab Trump-ın keçən həftə imzaladığı qadağa fərmanı ABŞ aeroportlarında qalmaqal yaradıb və kütləvi etirazlara səbəb olub. Şənbə günü Washington, Miami, digər ABŞ şəhərləri və bir neçə Avropa paytaxtında etiraz aksiyaları davam edib. London, Paris, Berlin, Stokholm və Barselonada minlərlə insan etiraz aksiyalarında iştirak edib. Cənab Trump-ın tərəfdarları fərmanı ləğv edən hökmə etiraz ediblər Bəzi ABŞ şəhərlərində Trump tərəfdarları fərmanı dəstəkləyən aksiyalar keçiriblər. Cənab Trump-ın fərmanı qüvvəyə mindikdən sonra təxminən 60 min viza ləğv edilib. Lakin hakim Robart-ın qərarı fərmanın icrasını müvəqqəti olaraq dayandırıb. Hakim Washington və Minnesota ştatlarının fərmana qarşı şikayətlərinin uğurlu olacağını düşündüyünü bildirib. İki ştatın vəkilləri fərmanın konstitusiyaya zidd olduğunu iddia ediblər. Onlar həmçinin qərarın müsəlmanları hədəflədiyini iddia edərək fərmanın din azadlığı hüququnu pozduğunu deyiblər. Cənab Trump hakim Robart-ın qərarını "cəfəng" adlandırıb və qadağanı bərpa etməyə vəd edib. Bu qərara əsasən Sudan, Yəmən, Liviya, Somali, İraq, İran və Suriya vətəndaşları 90 gün ərzində ABŞ-a daxil ola bilməz. O, həmçinin suriyalı qaçqınların ölkədə yerləşdirilməsi üzrə proqramın qeyri-müəyyən müddətə dayandırılmasını nəzərdə tutur. Başqa ölkələrdən qaçqınların qəbulu isə 120 gün müddətinə dayandırılır.


يقول أردوغان إن الاتحاد الأوروبي ليس أمرا لا غنى عنه بالنسبة لنا. وأضاف متحدثا لبرنامج "هارد توك "إن تركيا "قادرة على أن تقف على قدميها منفردة". ونفى أردوغان قيام السلطات التركية بسجن 150 صحفيا، قائلا إن شخصين فقط يحملان الهوية الصحفية مسجونان في تركيا. ويأتي تصريح أردوغان في وقت مددت السلطات التركية اعتقال مديرة فرع منظمة العفو الدولية في تركيا وتسعة أشخاص آخرين. وقد اعتقلت أديل إيسر في الخامس من يوليو/تموز خلال ورشة عمل عن إدارة المعلومات والأمن الإلكتروني مع سبعة ناشطين آخرين في حقوق الإنسان واثنين من المدربين الأجانب في مجال تقنية المعلومات. واُتهم الأشخاص العشرة بأنهم أعضاء في "منظمة إرهابية مسلحة"، على الرغم من أن منظمة العفو تقول إن السلطات التركية لم تحدد هذه المنظمة واصفة التهمة بأنها "أمر يفوق الخيال". ودق هذا الاعتقال نواقيس الخطر عالميا وزاد من المخاوف بشأن تعرض حرية التعبير للقمع تحت حكم الرئيس أردوغان. "الاتحاد الأوروبي يضيّع وقتنا" وتؤثر مثل هذه المخاوف كثيرا على الموقف من طلب تركيا الانضمام إلى الاتحاد الأوروبي، بينما يتهم أردوغان الاتحاد الأوروبي بإضاعة وقت تركيا. يقول أردوغان إن غالبية الأتراك "لم يعودوا يريدون الاتحاد الأوروبي" وقال أردوغان لبي بي سي "نحن مخلصون لكلمتنا إذا يقول لنا الاتحاد الأوروبي بصراحة 'نحن غير قادرين على قبول تركيا في الاتحاد الأوروبي، فإن ذلك سيكون مريحا لنا. وسنبادر إلى تطبيق الخطة بي أو سي". وأضاف "الاتحاد الأوروبي ليس أمرا لا غنى عنه بالنسبة لنا ... لذا نحن مسترخون". وأكمل "في الماضي، عندما كنت في أول دورة لي في رئاسة الوزارة، كانت تركيا تُوصف بأنها البلد الذي أنجز ثورة صامتة في قمة قادة الاتحاد الأوروبي، لكن الآن الاتحاد الأوروبي نفسه لم يعد يدعونا إلى قمة قادته فحسب، بل ويضيع وقتنا. وهذا هو الوضع الآن". وشدد أردوغان على أن غالبية الأتراك "لم يعودوا يريدون الاتحاد الأوروبي" ويعتقدون أن مقتربه إلى تركيا "مُراء"، لكنه استدرك بالقول "على الرغم من كل ذلك سنواصل بقاءنا مخلصين في علاقتنا مع الاتحاد الأوروبي لوقت إضافي قصير، وسنرى ما الذي سيجلبه ذلك لنا". "لم يسجن أحد بسبب الصحافة" وكان أردوغان يتحدث بعد مرور عام تقريبا على محاولة الانقلاب العسكري في تركيا في 15 يوليو/تموز 2016. وقد قتل 260 على الأقل عندما قصف الجنود المتمردون مبان حكومية وقادوا الدبابات في مواجهة حشود من المدنيين. أعضاء في اتحاد الصحفيين الأتراك يتظاهرون ضد أردوغان في اسطنبول ويرفعون لافتة تقول "كفى" وتفرض حالة الطوارئ في عموم البلاد منذ نحو 12 شهرا، حيث اعتقل أكثر من 50 ألف شخص وفصل أو أوقف 140 ألف شخص عن أعمالهم. وقد أغلق نحو 160 منبرا إعلاميا، وفصل 2500 من الصحفيين والعاملين في وسائل الإعلام من وظائفهم، بحسب لجنة حماية الصحفيين، لتصبح تركيا أكثر البلدان سجنا للصحفيين في العالم. ويشكك أردوغان بهذا الرقم، إذ قال ، في البرنامج الذي قدمته زينب بدوي "أنظري، أنت تتحدثين أكثر مني، وتمتلكين حرية أكثر مني. أنت لم تضمني لي حق الحرية (في التعبير) حتى الآن. تجرين مقابلة معي ولكنك لا تعطيني فرصة للحديث". وأضاف "لم يسجن أحد بسبب الصحافة هنا، علينا الإقرار بذلك. كتب صحفيو المعارضة الكثير من المقالات المسيئة لي. وحتى مؤخرا فعلوا ذلك في المسيرة (التي خرجت ضد حكومة الرئيس أردوغان واختتمت الأحد)، وهذه المقالات المسيئة مازالت تنشر هناك". وأكمل "أولئك الأشخاص الذين داخل السجن، لا يحملون عناوين صحفية. وبعضهم متعاون مع منظمات إرهابية وسجن البعض الآخر لحيازة سلاح ناري، وسجن بعضهم أيضا لتخريب ماكينات الصرف الآلي في المصارف وسرقتها". وأوضح الرئيس التركي "أنهم يحملون شارة صحفية ولكن ليس لديهم بطاقة هوية صحفية رسمية، لذا فإنهم يزعمون أنهم صحفيون عبر حمل هذه الشارة. والعدد ليس 170 كما ذكرت الآن... هذه أكاذيب. وقد قلنا ذلك مرارا". وأضاف " ثمة صحفيان فعليا في السجن الآن. وعدا ذلك، كل ما يقال عن هذه القضية أكاذيب... وأرجوك دعينا لا نخدع العالم بمثل هذه الأكاذيب". وشدد الرئيس، البالغ من العمر 63 عاما، على أن معارضيه "قد اخترقوا القضاء والشرطة العسكرية ووسائل الإعلام. وبهذه الطريقة نظموا، كحشد غوغاء، انقلابا وحاولوا تنفيذه، لقد عملوا معا لإسقاط الدولة، ثم طلبوا اللجوء بوصفهم صحفيين لإنقاذ أنفسهم. وهذا أمر غير مقبول. ولا نخشى أي بيانات أو كتابات في هذه القضية". "لا نريد رؤية مسلم يقتل مسلما" وبعيدا عن الشؤون المحلية التركية سألت بي بي سي الرئيس التركي بشأن دعمه القوي لقطر التي تخضع لحصار من أربع دول عربية بحجة دعمها للإرهاب. دعمت تركيا موقف قطر في مواجهة الدول المقاطعة لها وكان أحد شروط الدول التي تقودها السعودية لرفع الحصار إغلاق قاعدة عسكرية تركية في قطر، وقد رد أردوغان بإرسال مزيد من العسكريين اليها. وردا عن سؤال إن كان يخشى أن تتصاعد التوترات لتستحيل إلى نزاع (مسلح)، شدد أردوغان على أن تركيا لا تريد المشاركة في المواجهة. وقال "أنظري، الآن تسألينني هذا السؤال، ولكن لماذا لاتسألينه للولايات المتحدة؟ لماذا لا تسألين هذا السؤال لفرنسا؟ ولماذا لاتسألينه لإنجلترا؟". وشدد أردوغان على القول "لسنا جزءا من هذه الأزمة، بل بالعكس، نريد أن نشجع الحوار والسلام في منطقة الخليج. ونسارع لإيجاد حل هنا. لا تفضل تركيا أبدا أن يقتل مسلم مسلما آخر في هذه المنطقة. لا نريد أن نرى قتالا بين المسلمين. لقد جزعنا من ذلك". وأضاف "لا نريد أن نرى ما يحدث في اليمن... لا نريد أن نرى تلك التطورات الحاصلة في فلسطين وليبيا. وبات واضحا ما يحدث في سوريا، وواضحا ما يحدث في العراق. وتركيا تدفع الثمن بسبب هذه القضايا. لا نريد ذلك... ولذلك لا نريد ذلك لقطر أيضا".

HARDtalk proqramının aparıcısı Zeinab Badawi ilə söhbət edən Türkiyə lideri ölkəsinin "öz ayaqları üzərində" durmağa qadir olduğunu bildirib. O, həmçinin 150 jurnalistin məhbəsə atıldığını danaraq mətbuat vəsiqəsinə sahib olan yalnız iki nəfərin həbsdə olduğunu vurğulayıb. İfadə azadlığı Recep Tayyip Erdoğanın bəyanatı Amnesty International təşkilatının yerli direktoru ilə yanaşı daha 9 nəfərin həbs müddətinin uzadılmasından sonra səslənir. İdil Eser və daha 7 fəal və iki əcnəbi təlimatçı 5 iyulda keçirilən rəqəmsal və İT idarəçiliyi üzrə təlimlər vaxtı saxlanılıb. Qrup "silahlı terrorçu təşkilata" üzvlükdə ittiham olunur. Amnesty bildirir ki, söhbətin hansı təşkilat haqqında getdiyi qeyri-aydındır. Son həbslər Türkiyədə ifadə azadlığının təhlükə altında olduğu barədə narahatlıqlara zəmin yaradıb. Türkiyə liderinin sözlərinə görə onun ölkəsi sözünə sadiqdir. Həmçinin oxuyun: B və C planı Əgər Aİ "Biz Türkiyəni qəbul edə bilmərik" deyərsə, biz B və C planlarını işə salarıq, - Recep Tayyip Erdoğan deyib. "Bizim üçün Avropa İttifaqı əvəzedilməz deyil... Biz rahatıq". "İlk dəfə baş nazir olanda Türkiyə Avropa İttifaqı liderlərinin sammitində sakit inqilabı başa vuran bir ölkə kimi səciyyələndirilmişdi. Hazırda isə həmin Aİ bizi liderlər sammitinə artıq dəvət etmir. Onlar həmçinin bizim vaxtımızı itirir". Türkiyə prezidentinin sözlərinə görə türklərin əksəriyyəti "artıq Aİ üzvlüyünü istəmir", və Türkiyə qarşı "qeyri-səmimi" münasibət olduğuna inanır. "Bunlara rəğmən biz Aİ-ə qarşı daha bir müddət səmimi olmaqda davam edəcəyik", - deyə Recep Tayyip Erdoğan vurğulayıb. "Görək bu nə ilə başa çatacaq". Cənab Erdoğanın sözlərinə görə Türkiyə əhalisinin əksəriyyəti "artıq Aİ üzvlüyünü istəmir"


اليكسي نافالني يغادر مقر لجنة التحقيقات. وكانت تحقيقات فيدرالية في موسكو قد اتهمت الناشط باشتراكه في اتفاق تجاري حول أخشاب بناء في منطقة كيروف قبل ثلاث سنوات ،ما أدى إلى خسارة منيت بها شركة أخشاب مملوكة للدولة. وبلغت الخسائر التي مُنيت بها الشركة جراء هذا الاتفاق ما بين 26 ألفا و40 ألف دولار. وكان يعمل نافالني آنذاك مستشارا غير رسمي لحاكمة منطقة كيروف. وكانت تحقيقات قد أجريت بشأن القضية في وقت سابق لكن مدعين محليين أسقطوها. وقال نافالني الذي مُنع من السفر في وقت سابق إن الهدف من الاتهامات الجديدة هو تشويه سمعته. مواضيع قد تهمك نهاية وشهد مقر "لجنة التحقيقات" في موسكو التي وجهت الاتهامات إلى نافالني تظاهرات يوم الثلاثاء مؤيده له. وكان نافالني قد قاد تظاهرات ضخمة ضد الرئيس الروسي فلاديمير بوتين قبل عدة أشهر. وإذا أدين نافالني فمن المتوقع أن يواجه عقوبة السجن لمدة تتراوح ما بين 5 و 10 سنوات.

Cənab Navalnı deyir ki, yenidən keçirilən məhkəmə on siyasi fəlaiyyətini məhdudlaşdıracaq Bundan əvvəl Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi Rusiyadakı məhkəmə dinləmələri vaxtı Aleksey Navalnının hüquqlarının pozulduğunu təsdiqləyib. Ali Məhkəmənin qərarı ilə yeni araşdırma ilk məhkəmənin hökm çıxardığı Kirov şəhərində keçirilməlidir. Cənab Navalnı deyib ki, yeni araşdırma onun siyasi fəaliyyətini məhdudlaşdıracaq, AP agentliyi bildirir. 2013-cü ildə Navalnı Kirov qubernatorunun müşaviri olarkən "Kirovles" dövlət şirkətindən 500 min dollar dəyərində meşə materiallarının mənimsənilməsində təqsirli bilinirək 5 il müddətinə azadlıqdan məhrum olunub. Daha sonra bu cəza şərtiyə dəyişdirilib. Cənab Navalnı ona qarşı irəli sürülmüş ittihamları siyasi motivli kim rədd etmişdi.


جورج فلويد قمنا بإلقاء نظرة على بعض البيانات المتعلقة بالجريمة والعدالة في الولايات المتحدة، وما تظهره تجربة الأمريكيين ذوي الأصول الأفريقية عندما يتعلق الأمر بالجريمة وتطبيق العدالة. السود أكثر عرضة للقتل تظهر الأرقام المتوفرة للحوادث التي تطلق فيها الشرطة النار على الناس وتقتلهم، أن فرصة مقتل الأمريكيين من أصول أفريقية بإطلاق النار من قبل الشرطة أكبر بكثير مقارنة بعددهم من إجمالي عدد سكان الولايات المتحدة. ورغم أن الأمريكيين من أصل أفريقي يشكلون أقل من 14 في المئة من السكان حسب إحصائيات عام 2019 الرسمية، إلا أنهم كانوا يمثلون أكثر من 23 في المئة من بين كل 1000 حالة إطلاق نار أدت إلى القتل على يد الشرطة. وهذا الرقم ثابت تقريبا منذ عام 2017 في حين انخفض عدد الضحايا البيض منذ ذلك الحين. وفاة جورج فلويد "جريمة قتل" مواضيع قد تهمك نهاية إعتقالات أكثر بتهمة تعاطي المخدرات معدل اعتقال الأمريكيين من أصل أفريقي بتهمة تعاطي المخدرات أعلى بكثير من معدل الأمريكيين البيض، رغم أن الاستبيانات تظهر تقارب نسب تعاطي المخدرات بين المواطنين البيض والسود. وفي عام 2018 اعتُقل حوالي 750 شخصاً من بين كل 100 ألف أمريكي من أصل أفريقي بتهمة تعاطي المخدرات، مقارنة بنحو 350 شخصاً من بين كل 100 ألف من البيض. وتظهر الاستبيانات حول تعاطي المخدرات على مستوى الولايات المتحدة، أن البيض يستخدمون المخدرات بمعدلات مماثلة، لكن اعتقال الأمريكيين من أصل أفريقي تجري بمعدلات أعلى. فعلى ىسبيل المثال، وجدت دراسة أجراها اتحاد الحريات المدنية الأمريكية أن الأمريكيين الأفارقة كانوا أكثر عرضة للاعتقال بتهمة حيازة الماريجوانا إذ بلغت فرصة اعتقالهم 3.7 ضعفاً على الرغم من أن معدل تعاطيهم للماريجوانا لا يخلتف كثيرا عن معدل تعاطي البيض. شقيق جورج فلويد يدعو للتظاهر السلمي وترامب يهدد بنشر الجيش سجن المزيد من الأمريكيين الأفارقة يُسجن الأمريكيون السود بمعدل خمسة أضعاف الأمريكيين البيض، وضعف معدل الأمريكيين من أصل إسباني تقريباً، وفقاً لأحدث البيانات. في عام 2018 شكل الأمريكيون من أصل أفريقي حوالي 13 في المئة من سكان الولايات المتحدة، لكنهم كانوا يمثلون ما يقرب من ثلث عدد السجناء في البلاد. وشكل الأميركيون البيض حوالي 30 في المئة من نزلاء السجون، رغم أنهم يمثلون أكثر من 60 في المئة من إجمالي عدد السكان. أي أن هناك 1000 سجين أمريكي من أصل أفريقي من بين كل 100 ألف أمريكي أفريقي، مقابل 200 سجين لكل 100 ألف أبيض. ويُعرف نزيل السجون في الولايات المتحدة بـأنه كل شخص محكوم عليه بأكثر من عام في السجن الاتحادي أو في الولاية. وانخفضت معدلات سجن الأمريكيين من أصل أفريقي على مدى العقد الماضي، لكنهم ما زالوا يشكلون العدد الأكبر من السجناء من أي فئة سكانية أخرى.

Biz ABŞ-dakı cinayət və ədliyyə sisteminə dair bəzi məlumatlara və bu məlumatların necə bir təcrübədən xəbər verdiyinə nəzər saldıq. 1. Afroamerikalıların güllə ilə vurulma ehtimalı daha yüksəkdir Polis tərəfindən atəş açma və ölümlə nəticələnən insidentlərə aid rəqəmlər göstərir ki, əhalinin ümumi sayı ilə müqayisədə afroamerikalıların ölümcül xəsarət alma ehtimalı daha yüksəkdir. 2019-cu ildə afroamerikalılar əhalinin 14 faizdən azını (rəsmi siyahıyaalma rəqəmlərinə görə) təşkil etsələr də, polisin 1000-dən artıq ölümcül atəş açma hadisəsinin 23 faizindən çoxu onların payına düşüb. Bu rəqəm 2017-ci ildən başlayaraq nisbətən sabit qalır, halbuki o vaxtdan bəri atışmada ölən ağ amerikalıların sayı azalıb. 2. Afroamerikalılar narkotikdən sui-istifadəyə görə daha çox həbs edilirlər Əslində, araşdırmaların hər iki qrupda narkotikdən istifadənin təxminən eyni səviyyədə olduğunu göstərməsinə baxmayaraq, 2019-cü ildə narkotik istifadəsinə görə həbs edilən afroamerikalıların sayı həmin ittihama görə saxlanılmış ağların sayını üstələyir. 2018-ci ildə hər 100 min afroamerikalıdan təxminən 750-si narkotik istifadəsinə görə həbs olunub, ağlar arasında belə həbslərin sayı 350-yə bərabərdir. Narkotiklərin istifadəsi ilə bağlı əvvəlki araşdırmalar göstərir ki, ağ amerikalılar narkotikləri təqribən eyni səviyyədə istifadə etsələr də, afroamerikalılar arasında həbslərin sayı daha yüksəkdir. Məsələn, Amerika Vətəndaş Azadlıqları Birliyi tərəfindən hazırlanan tədqiqata əsasən, marixuananın istifadəsinə görə qaradərili vətəndaşın həbs ehtimalı ağlarla müqayisədə 3,7 dəfə artıqdır. Hərçənd ki, istehlak səviyyəsi təxminən eynidir. 3. Afroamerikalılar daha çox məhkum olunur Ən son məlumata görə, afroamerikalılar ağ amerikalılardan beş dəfə artıq məhkum olunur. İspandilli amerikalılarla müqayisədə isə, onlar iki dəfə artıq həbsə atılır. 2018-ci ildə afroamerikalılar ABŞ əhalisinin təxminən 13 faizini təşkil edib, bu arada məhbusların üçdə biri qaradərililərlə təmsil olunur. ABŞ sakinlərinin 60 faizdən çoxu ağlardan ibarət olsa da, onlar məhkumların təqribən 30 faizini təşkil edir. Hər 100.000 afroamerikalının payına düşən məhbusların sayı 1 faizə yaxındır, ağlarda bu nisbət 0,2 faiz təşkil edir. Son 10 ildə həbsxanalarda afroamerikalı məhbusların sayı azalmaqdadır, lakin digər irqlərlə müqayisədə onlar hələ də üstünlük təşkil edir.


يعتقد أن لحمض الفوليك صلة بتراجع مخاطر الإصابة بتشوهات خلقية إذا تناولته المرأة قبل شهر من الحمل. يعتقد البعض أن المحار منشط جنسي طبيعي، ويثني آخرون على الباذنجان. وقال تجار صيني لبي بي سي إن "البقوليات وفول الصويا تساعد النساء على إنتاج المزيد من البويضات". ولطالما كانت العلاقة بين الطعام ومدى تأثيره على القدرة الإنجابية موضوعا مهما في التراث الشعبي والأديان والطب منذ آلاف الأعوام. كما يحظى الأمر بأهمية بالنسبة للكثير من المقبلين على الإنجاب. مواضيع قد تهمك نهاية ومن الصعب الحصول على أرقام يعتمد عليها بخصوص معدلات الخصوبة عالميا، بحسب الصحفية لدى بي بي سي إميلي توماس. لكن الإحصائيات الرسمية الصادرة عن مراكز السيطرة على الأمراض الأمريكية يظهر أن حوالي 12 في المئة من النساء بين 15 و44 عاما يواجهن صعوبة حتى يصبحن حوامل أو في المحافظة على الجنين حتى انتهاء مدة الحمل الطبيعية. ولذا، إلى أي مدى يمكن للطعام أن يساعدهن؟ هل يمكن أن يزيد الطعام من معدل الخصوبة؟ برنامج "فود تشين" الذي تبثه بي بي سي نظر فيما تناولته الدراسات العملية بشأن ذلك. يعتقد البعض أن المحار منشط جنسي طبيعي، ويثني آخرون على الباذنجان. ارتبطت وفرة الطعام تاريخيا بالإنجاب، فنهاية الحرب العالمية الثانية، مثلا، أدت إلى طفرة في المواليد داخل أوروبا، حيث ارتفعت معدلاتها بنسبة تجاوزت 30 في المئة داخل دول مثل انجلترا خلال أقل من عامين. ومن بين أسباب زيادة معدلات الإنجاب بعد الحرب الطفرة في معدلات الزواج. لكن الكثير من الزيادات الكبيرة في نسب السكان في التاريخ فُسرت على أن لها بتغيير في كمية أو نوعية الطعام المتاح. ويقول تيم كولر، أستاذ علم الإنسان في جامعة ولاية واشنطن: "بدأت الذرة يصبح عنصرا مهما في الوجبات حوالي 300 سنة قبل الميلاد، ولذا بدأت معدلات المواليد في الارتفاع مع زيادة الاهتمام بالذرة". ويضيف: "أدت زيادة النشويات في الطعام إلى تحسن توازن الطاقة لدى النساء، وأصبحن ينتجن بويضات بشكل أفضل، ولذا ارتفعت معدلات المواليد بسبب هذه الظروف". لكن مع وفرة الطعام، بدأت عوامل أخرى تظهر - مثل نوعية الطعام. ويؤكد جورج تشافارو، الأستاذ في كليتي الطب والصحة العامة بجامعة هارفارد، أن أخصائيي الخصوبة قد بدأوا يعتبرون الطعام عنصرا مهما الإخصاب. وأضاف: "كانت فكرة يصعب ترويجها لأخصائيي الخصوبة، لكن الأدلة أشارت إلى أن الطعام ونمط الحياة أمر مهم." وقال إن معدلات النجاح في علاجات الخصوبة ظلت مستقرة خلال العقد الماضي على الرغم من التطور العلمي، ولا ينتظر أن تتحسن بشكل كبير في فترة قريبة. وأكد على أنه "من مصلحة الجميع بما فيها شركات الأدوية أن تحدد طرق أخرى لتحسين معدلات النجاح، ولذا فإن ثمة اهتمام كبير بعوامل يمكن تغييرها مثل النظام الغذائي". ولطالما أصبح السلوك القابل للتعديل - أو ما يمكن للمرء القيام به من أجل تحسين مستوى الخصوبة - موضع تكهنات ومصدر جدل بين الخبراء في المجال الطبي. وفي مصر القديمة، كان يعتقد أن إله الخصوبة "مين" يستطيع مساعدة الرجال على الإنجاب، ومن بين الأشياء التي كانت تستخدم لدى عبادته نبات الخس. ويعتقد أن ثمرات التين الطازجة تزيد من مستوى الخصوبة. وتطول القائمة، إذ أن كتُب حول وصفات الطعام عمرها 300 عاما توصي بكافة أنواع الطعام بدءا من خصي الأيل وصولا إلى الباذنجان. وتقول جينيفر إفانز، وهي مؤرخة بجامعة هيرتفوردشاير، تبحث كتابا وصفات طعام تعود للقرن السادس عشر: "من بين الأشياء التي تظهر غالبا 'القرصعنة'، وهو شراب من جذور نبات ينمو بالقرب من البحر ويجب أن تتناوله النساء في الصباح لدى صيامهن." ولجأ البعض على مدار القرون إلى ممارسات مثل طحن رحم الأرنب البري أو الأليف، إذ كان يعتقد على نطاق واسع أنه يساعد الخصوبة بشكل كبير. وتقول إيفانز: "ذُكرت البقوليات مرة بعد أخرى في هذه الكتب. وكذا الجزر الأبيض والبندق". لكن في الوقت الحالي بات شائعا أن النظام الغذائي ونمط الحياة والتمارين الرياضية تؤثر على حياتنا وصحتنا. لكن هل الخصوبة ضمن ذلك؟ يقول الدكتور تشافارو إن البيانات العلمية بالكاد تذكر إلى أي مدى يؤثر الطعام الذي نتناول على معدلات الخصوبة. ويضيف: "نتناول الكثير من الأطعمة التي يمكن أن يكون لها أثرا واسعا، وفي بعض الحالات نستطيع تحديد علاقة معينة بين النظام الغذائي ومعدل الخصوبة". وأجرت جامعة هارفارد دراسة موسعة بشأن الخصوبة شملت 19 ألف امرأة على مدار عدة أعوام. ووجدت الدراسة أن عوامل مرتبطة بالنظام الغذائي ونمط الحياة "مسؤولة عن قرابة ثلثي حالات العقم لمشاكل مرتبطة بمرحلة التبويض". وقال تشافارو: "مع ذلك، فإن مشاكل التبويض نسبة صغيرة من أسباب العقم، وتقديري أنه عندما تضع في الاعتبار عوامل أخرى، فإن 50 في المئة من حالات العقم قد ترتبط بعناصر في النمط الغذائي والحياتي يمكن تعديلها". وأظهرت دراسات أخرى أجريت على الحيوانات أن تناول أطعمة معينة سواء بالنسبة للرجال أو السيدات لديه تأثير مهم على صحة الجنين. وقال الخبير في هارفارد: "إذا كنت تبحث عن طعام خارق، فلن تجده، فهذا ليس موجودا". لكنه أشار إلى أهمية "الصويا"، قائلا إن تجارب عشوائية أظهرت أن الصويا أو مكملات الصويا الغذائية حسنت من معدلات المواليد بين النساء اللاتي يتلقين علاج للعقم. وأضاف أنه بالنسبة إلى الجوز والتين واليام والجوز "في الأغلب فإن هذه مجرد خرافة، ولا يوجد دليل علمي". تحظى المكملات الغذائية بشعبية، وأكثرها شيوعا قد يكون حمض الفوليك، الذي يعتقد أنه له صلة بتراجع مخاطر الإصابة بتشوهات خلقية إذا تناولته المرأة قبل شهر من الحمل. وقد فرضت بعض الدول، مثل الولايات المتحدة وكينيا والأرجنتين وجنوب أفريقيا، أن يكون حمض الفوليك جزءا من الوجبات الغذائية الأساسية. ويقول مارك لورانس، أستاذ الصحة الغذائية العامة في جامعة ديكن، إن هذا الأسلوب "قد يكون معيبا، فلا نعرف تحديدا الآلية التي يخفض بها حمض الفوليك المخاطر المحتملة. كما أن استخدام حمض الفوليك الإجباري قد يكون له أثر على الصحة." وهل يوجد شيء في الطعام الذي نتناول قد يجعلنا أقل خصوبة؟ بعض المواد قد تؤدي إلى ذلك، بحسب مخاوف بعض العلماء، ولاسيما تلك التي تحتوي على هرمونات أو تحاكيها. ولذا، كيف تصل هذه إلى الطعام الذي نتناول؟ بالطبع هناك هرمونات تظهر بشكل تلقائي في الحيوانات، لكن البعض قد يضاف للمساعدة على الإنجاب أو النمو ويمكن العثور على آثار لها في اللحوم أو الحليب. ومع ذلك، فهناك جدل بشأن ما يحدث عندما نتناولها. ويقول ريتشارد لي، وهو عالم أحياء من جامعة نوتينغهام: "لا يوجد دليل على أن هذه الهرمونات تؤثر سلبا على الخصوبة لدى البشر". لكن احتمال أنها تؤثر سلبا على الإنجاب أدت إلى تغير في السياسات في بعض الدول، وثمة حاجة لإجراء المزيد من الأبحاث. فرضت بعض الدول أن يكون حمض الفوليك جزءا من الوجبات الغذائية الأساسية.

Bəziləri istridyənin stimulyator roluna inanırlar, bir başqaları isə badımcanın. “Lobya və soya qadınların orqanizmində daha çox yumurta yaranmasına kömək edir” – deyir bir çinli dükançı BBC-yə. Yediklərimiz və bunun nəsilartırma qabiliyyətimizə təsiri barədə folklorda, dinlərdə və təbabətdə minilliklər boyunca söz açılıb. Məhz buna görə də bu mövzu potensial valideynlər üçün böyük əhəmiyyətə malikdir. “Qlobal nəsilartırma rəqəmlərini əldə etmək asan deyil, - deyir BBC-dən Emily Thomas, - Lakin ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət Mərkəzindən alınmış rəsmi statistikaya görə 15-44 yaş arasında olan qadınların 12 faizi uşağa qalmaqda və hamiləliyi çəkməkdə çətinliklə üzləşir. Elə isə bu qadınlara qidalar necə kömək edə bilər? Qidalar nəsilartırma qabiliyyətini yüksəldə bilərmi? BBC-nin “The Food Chain” (Qida zənciri) proqramı bu barədə elmin nə dediyini öyrənməyə çalışıb. QİDA VƏ NİKAH Ərzaq və hamiləlik arasında əlaqəyə dair dəqiq elmi məlumat yoxdur. Tarixən ərzaq bolluğuna həyatın yaradılışı kimi baxılıb. Məsələn, İkinci Dünya Müharibəsinin qurtarması ilə Avropada uşaq gəlhagəli başlanıb. İngiltərə kimi ölkələrdə iki ilin ərzində doğuş səviyyəsi 30 faiz yüksəlib. Müharibə sonrası uşaqların sayının artması, əlbəttə, həm də nikahların artması ilə bağlı idi. Lakin tarixdə əhalinin sürətli artım yüksəlişləri adətən ərzaq bolluğu ilə bağlı olub. Məsələn, neolit dövrünün demoqrafik keçidi 10 min il əvvəl baş verib. “Qarğıdalı ərzaq kimi eramızdan əvvəl 300-cü illərdən mühümləşib və bununla yanaşı əhali artımı da yüksəlib - deyir Washington Dövlət Universitetindən antropoloq professor Tim Kohler, - Yeməkdə karbohidratların çoxalması qadınlarda daha yaxşı enerji balansına yol açıb. Başqa sözlərlə, onların yumurtalıqlarında daha çox yumurta yaranıb. Bu isə doğuş rəqəmlərinin artmasına səbəb olub”. Qarğıdalı eramızdan əvvəl 300-cü ildə nəsilartırma sıçrayışı yaradıb. Lakin elə ki, ərzaq bollaşdı, ortaya başqa faktorlar da gəlir. Məgər qidanın bolluğundan daha əhəmiyyətli məsələ onun növləri deyilmi? Sonsuzluq mütəxəssisləri qidaların uşağaqalmaya töhfə verməsi barədə konsepsiyanı diqqətə alırlar, deyir Harvard İctimai Sağlamlıq və Təbabət məktəbindən professor Jorge Chavarro. Doktor Chavarro “The Food Chain” proqramına deyib ki, əvvəl-əvvəl sonsuzluğa qarşı qidalanma konsepsiyasına inandırmaq çətin idi, lakin nümunələr artdıqca pəhriz və həyat tərzinin çox mühüm olduğunu qəbul edənlərin sayı da artmağa başlayıb. O deyir ki, texnologiyadakı inkişafa baxmayaraq, sonsuzluq müalicəsinin uğur dərəcəsi son on ildə dəyişməz qalıb. Uğur dərəcəsinin yaxın illərdə də qalxacağı gözlənilmir. “Əczaçılıq şirkətləri də daxil, hamının marağındadır ki, uğur dərəcəsini yüksəltmək üçün başqa yollar tapılsın, lakin hələlik qidalanma kimi idarə oluna bilən faktorlara maraq böyükdür”. LOBYA, XAYA VƏ SİROP Post-müharibə uşaq gəlhagəli: 1945 İngiltərə və Uelsdə 1924-cü ildən bəri ən çox uşağın doğulduğu il olmuşdu İxtiyari davranış və ya qadın və kişinin öz nəsilartırma qabiliyyətini inkişaf etdirməsi uzun müddət şayiələrə mövzu olub və bu yaxınlarda tibb ekspertləri arasında ziddiyyət yaradıb. Qədim Misirdə məhsuldarlıq Allahı Minin kişilərin ata olmaq qüdrətini artırdığına inanılırdı və ona sitayişin elementlərindən biri də kahı olub. Bu yarpaqlı tərəfvəzin nəsilartırma qüdrətinə inanılırdı. Əncir münbitlıik müqəddəsləri – Yunan allahı Dionis və Roma ilahəsi Yunona ilə əlaqələndirilirdi. Bu siyahını uzatmaq da olar. 300 il yaşı olan resept kitabında maral xayasından tutmuş “dəli alma” badımcanadək ən müxtəlif ərzaqların adı çəkilir. İnanclara görə ərzaq bədəni “qızdırmalı” idi ki, o, yeni həyat yarada bilsin. “Bunlardan biri də “dəniz cövhəri” adı ilə tanınırdı. Onu dəniz kənarında yetişən bitkilərdən hazırlayıdrılar və qadınlar bu siropu səhərlər acqarına içməli idilər” – 16-cı əsrə aid resept kitabını oxuyan Hertfordshire Universitetinin tarixçisi Jennifer Evans deyir. Londondakı Wellcome Kitabxanasında saxlanan 16-cı əsrə aid nəsilartırma reseptləri kitabı. Bundan başqa qədimlərdə dovşan və ya adaddovşanı uşaqlığının qızardılmış və ya üyüdülmüş formaları uşağa qalmaq məsələsində olduqca faydalı sayılırdı, çünki dövşan özünün yüksək doğarlığı ilə seçilirdi. “Qədim kitablarda lobya kimi ərzaqların adı təkrar-təkrar çəkilir. Turp və fındığın da…” – deyir xanım Evans. HƏYAT TƏRZİNİN DƏYİŞMƏSİ Artıq buna hamı inanır ki, insanın çox yaşaması və sağlam olmasının əsas şərtləri qidalanma, idman və həyat tərzidir. Bəs nəsilartırma qabiliyyəti necə, bura daxildirmi? Doktor Chavarro deyir ki, nəsilartırma qabiliyyətinə qidalanmanın nə dərəcədə təsir etdiyi barədə elmi məlumat azdır. “Biz ağzımıza ən müxtəlif təsirlərə malik ola biləcək ən müxtəlif qidaları qoyuruq. Bəzi hallarda qidalanma faktorları ilə nəsilartırma qabiliyyəti arasında spesifik bağlılıq görmək mümkün olsa da, bunun biologiyasını anlamaqda çətinlik çəkirik” Alimlər Şərqi Timor kimi nəsilartırma reytinqi yüksək olan ölkələr öyrənirlər. Harvard Universitetində sonsuzluğa dair aparılmış böyük araşdırmada 19 min qadın bir neçə il ərzində öyrənilib. Məlum olub ki, ovulyasiya problemləri bağlı sonduzluq hallarının üçdə ikisinə görə qidalanma və həyat tərzi kimi faktorlar məsuliyyət daşıyır”. “Bu o deməkdir ki, ovulyasiya problemləri sonsuzluq halarının çox az hissəsinin səbəbidir. Mənim ehtimalım budur ki, başqa faktorlar çıxıldıqdan sonra sonsuzluq hallarının 50 faizi qidalanma və həyat tərzi ilə idarə oluna bilər” – Chavarro deyib. SOYANIN QÜDRƏTİ Heyvanlar üzərində aparılmış başqa təcrübələrdən məlum olub ki, həm kişilər, həm də qadınların müəyyən qidaları qəbul etməsi onlardan doğulan uşaqların səhhətində mühüm rol oynayır. “Lakin siz əgər möcüzəli qida axtarırısınızsa, onu tapmayacaqsınız – Harvard eksperti deyir. - Amma möcüzəyə ən yaxın gələni yenə də soyadır”. Gələcək valideynlərin məsləhət axtarması "hamiləlik biznesini" canladırır. O deyir ki, bəzi qeyri-müntəzəm təcrübələr soya və soya əlavələrinin sonsuzluqdan müalicə olunan qadınlar arasında hamiləlik şanslarını artırdığını göstərib. Bəs hind qozu və əncir və ya şirin kartof və qoz necə? “Bunların barəsində deyilənlərin əksəriyyəti mifdir və heç bir elmi dəlili yoxdur”. Bəlli olanı budur ki, sağlam qidalanma həmişə faydalıdır. “Aşağı şəkərlikli karbohidratlara üstünlük verin, taxil məhsullarında olan karbohidratların qədərini azaldın, bir də balıq və soya kimi proteinli tərəvəzlərə meyl edin. Bir də uşağa qalmazdan əvvəl normalı çəkinizi saxlayın”. FOLIUM ÜMİDİ Qida əlavələri də getdikcə populyar olur. Bunlardan ən məşhuru yəqin ki, B vitaminin sinteteik forması olan folium turşusudur. Bu turşu tərkibində B vitamin olan başqa ərzaqlardan daha tez həzm olunur. Bu vitamin deyilənlərə görə onun qəbuluna uşağa qalmaqdan azı bir ay əvvəl başlanarsa, doğuş qüsurlarını önləyə bilər. Bəzi ölkələr (Keniya, Argentina, Cənubi Afrika və ya ABŞ) əsas ərzaqlara, məsələn ağ una folium turşusunun qatılmasını normativ şəkildə icbari ediblər. “Lakin bunun pis tərəfi də var. Biz folium turşusunun bu riski azaltmasının dəqiq mexasnizxmini bilmirik. Buna görə də ərzaq məhsullarına bu turşunun icbari qaydada əlavə olunması sağlamlaıəğa təsir edə, xüsuislə də uşaqlarda həzm olunmamış şəkildə yığılıb qalmasına səbəb ola bilər” – deyir Deakin Universitetindən qidalanma üzrə professor Mark Lawrence. Qidalarımızın tərkibində hamilə olmaq şansını azaldan maddələr ola bilərmi? Bəzi alimlərin dediyinə görə bir neçə maddələr, əsasən də hormonlar və ya onların təsirini verən başqa maddələr belə nəticə verə bilər. Bir qrup hamilə qadın relaksasiya terapiyasını qəbul edir. Yaxşı bütün bunlar qida zəncirinə necə yol tapa bilir? Əlbəttə heyvanlarda təbii şəkildə rast gəlinən hormonlar var, lakin onlardan bəziləri artıma kömək üçün əlavə edilir və bu hormonların ətdə və süddə müəyyən miqdarı qalır. Əlbəttə, belə qidaları qəbul etdikdə nəyin baş verdiyinə dair debatlar hələ bitməyib. “Bu hormonların insanlarda hamilə olmaq şanslarına mənfi təsir etməsinə dair real dəlillər yoxdur, - deyir Nottingham Universitetində hormonal araşdırmalar üzrə işləyən bioloq Richard Lea. Buna baxmayaraq bu hormonların uşağa qalmaq qabiliyyətinə mənfi təsir göstərməsinin mümkünlüyü bəzi ölkələrdə siyasət dəyişikliyinə səbəb olub və əlbəttə, bu sahədə daha çox araşdırmaya ehtiyac var.