জো বাইডেন ও কমালা হ্যারিস অভিষেকের এই দিনটি সম্পর্কে আপনার যা যা জানা প্রয়োজন, সেসব নিয়েই সাজানো হয়েছে এই প্রতিবেদনটি: অভিষেক কী? অভিষেক হলো সেই আনুষ্ঠানিকতা যেখান থেকে নতুন প্রেসিডেন্টের দায়িত্ব পালন শুরু হয়। অনুষ্ঠানটি হচ্ছে রাজধানী ওয়াশিংটন ডিসিতে, মার্কিন আইনসভা ক্যাপিটল ভবনের প্রাঙ্গনে। এই অনুষ্ঠানের একমাত্র অবশ্য পালনীয় অনুষঙ্গ হচ্ছে প্রেসিডেন্ট-ইলেক্টের শপথ গ্রহণ - যেখানে তিনি বলেন: "আমি একনিষ্ঠভাবে শপথ গ্রহণ করছি যে, আমি বিশ্বস্ততার সাথে যুক্তরাষ্ট্রের প্রেসিডেন্টের কার্যালয়ের দায়িত্ব সম্পাদন করব, এবং আমি আমার সামর্থের সবটুকু দিয়ে যুক্তরাষ্ট্রের সংবিধানের সুরক্ষা, সংরক্ষণ ও প্রতিপালন করবো"। এই শব্দগুলো উচ্চারণ করার সঙ্গে সঙ্গেই মি. বাইডেন আমেরিকার ৪৬তম প্রেসিডেন্টে পরিণত হবেন এবং তার অভিষেক অনুষ্ঠান সম্পূর্ণ হবে। অবশ্যই এখানেই আনুষ্ঠানিকতা শেষ হবে না, এর পরেই থাকবে উদযাপন। কমালা হ্যারিসও শপথ নেয়ার সঙ্গে সঙ্গে ভাইস প্রেসিডেন্টে পরিণত হবেন এবং প্রথা অনুযায়ী এটি ঘটে প্রেসিডেন্ট শপথ নেবার ঠিক আগে। বাইডেনের অভিষেক কখন? আইন অনুযায়ী, অভিষেকের দিনটি হলো ২০শে জানুয়ারি। সাধারণত উদ্বোধনী বক্তব্যটি দেয়া হয় যুক্তরাষ্ট্রের পূর্বাঞ্চলীয় সময় সকাল সাড়ে এগারোটায় (বাংলাদেশ সময় রাত সাড়ে দশটা), আর তার ঠিক আধঘণ্টা পর মধ্যাহ্নের সময় জো বাইডেন এবং কমালা হ্যারিস শপথ নেবেন। তারপর হোয়াইট হাউজে চলে যাবেন জো বাইডেন, যেটা হতে যাচ্ছে তার আগামী চার বছরের কর্মস্থল ও বাসস্থান। নিরাপত্তা ব্যবস্থা কী? প্রেসিডেন্টের অভিষেকে প্রথাগতভাবেই সবিস্তার নিরাপত্তা পরিকল্পনা থাকে। আর ৬ই জানুয়ারি ট্রাম্প সমর্থকরা ক্যাপিটল ভবনে তাণ্ডব চালানোর কারণে এবার নিরাপত্তা থাকছে অনেক বেশি। ৬ই জানুয়ারি ক্যাপিটল হিলে ঢুকে পড়া তাণ্ডবকারীদের সাথে পুলিশের সংঘাত মার্কিন কর্মকর্তারা কঠোর নিরাপত্তা ব্যবস্থা নিয়েছেন, শহরের বেশিরভাগ অংশেই চলাচল আটকে দেয়া হয়েছে। নিরাপত্তা পরিকল্পনার নেতৃত্বে আছে সিক্রেট সার্ভিস, যাদের সাথে যোগ হয়েছে ১৫ হাজার ন্যাশনাল গার্ড সদস্য। আর অতিরিক্ত হিসেবে হাজার হাজার পুলিশ অফিসারতো থাকছেনই। ওয়াশিংটন ডিসিতে আগে থেকেই জরুরি অবস্থা জারি রয়েছে, যা বলবৎ থাকবে অভিষেক শেষ হওয়া পর্যন্ত। সিক্রেট সার্ভিসের পক্ষে নিরাপত্তা ব্যবস্থার নেতৃত্বে রয়েছেন এজেন্ট ম্যাট মিলার। তিনি সাংবাদিকদের গত শুক্রবার বলেছিলেন যে প্রায় এক বছরের বেশি সময় ধরে এই অনুষ্ঠানটির পরিকল্পনা করা হয়েছে। যুক্তরাষ্ট্রের ইতিহাসের প্রথম নারী, অশ্বেতাঙ্গ ভাইস প্রেসিডেন্ট- কে এই কমালা হ্যারিস ট্রাম্প কি অভিষেকে থাকবেন? বিদায়ী প্রেসিডেন্ট নতুন প্রেসিডেন্টের শপথ গ্রহণের সময় সশরীরে উপস্থিত থাকবেন, এটা যুক্তরাষ্ট্রে একটা প্রথায় পরিণত হয়েছিল। যদিও এই প্রথা কখনো কখনো অপ্রস্তুত ও অনাকাঙ্খিত পরিস্থিতি তৈরি করে। কিন্তু এই বছর সেই অনাকাঙ্খিত পরিস্থিতিতে যোগ হচ্ছে ভিন্ন মাত্রা - অভিষেক অনুষ্ঠানে বিদায়ী প্রেসিডেন্ট হাজিরই হচ্ছেন না। ৮ই জানুয়ারিতেই একটি টুইট করে সেটি জানিয়ে দিয়েছেন প্রেসিডেন্ট ট্রাম্প। তিনি লিখেছেন: "যারা যারা জানতে চেয়েছেন তাদের সবার উদ্দেশ্যে, ২০শে জানুয়ারির অভিষেকে আমি যাচ্ছি না"। দিনটিতে তিনি ফ্লোরিডায় তার ঠিকানা মার-আ-লাগোর উদ্দেশ্যে যাত্রা করবেন বলে এখন পর্যন্ত ঠিক হয়ে আছে। মি. ট্রাম্পের কিছু সমর্থক বলছেন, মি. বাইডেন যে সময়ে শপথ নেবেন, ঠিক সেই একই সময়ে তারা একটা ভার্চুয়াল "দ্বিতীয় অভিষেক"-এর পরিকল্পনা করছেন ডোনাল্ড ট্রাম্পের জন্য। ফেসবুকে ৬৮ হাজারের বেশি মানুষ বলেছেন, তারা মি. ট্রাম্পের প্রতি সমর্থন দেখাতে এই অনলাইন ইভেন্টে যোগ দেবেন। ডোনাল্ড ট্রাম্পের শপথ অনুষ্ঠানে ছিলেন তার পূর্বসূরী বারাক ওবামা মি. ট্রাম্প যখন শপথ নিয়েছিলেন, তখন তার প্রতিদ্বন্দ্বী হিলারি ক্লিনটন তার স্বামী ও সাবেক প্রেসিডেন্ট বিল ক্লিনটনকে নিয়ে সেখানে উপস্থিত ছিলেন। অথচ তার মাত্র দু'মাস আগেই মিসেস ক্লিনটন মি. ট্রাম্পের কাছে নির্বাচনে পরাজিত হয়েছিলেন এক তিক্ত প্রচারণা পর্ব শেষে। যুক্তরাষ্ট্রের ইতিহাসে মাত্র তিনজন প্রেসিডেন্ট তাদের উত্তরাধিকারীর অভিষেকে উপস্থিত না থাকার সিদ্ধান্ত নিয়েছিলেন - জন অ্যাডামস, জন কুইন্সি এবং অ্যান্ড্রু জনসন। গত শতাব্দীতে অবশ্য একজন প্রেসিডেন্টও এই কাজ করেননি। অবশ্য ভাইস প্রেসিডেন্ট মাইক পেন্স জানিয়েছেন যে তিনি আজকের অভিষেক অনুষ্ঠানে উপস্থিত থাকবেন। কোভিড-১৯ এই বছরের অভিষেককে কীভাবে বদলে দেবে? সাধারণ পরিস্থিতিতে, অভিষেক অনুষ্ঠানে যোগ দিতে লাখ লাখ মানুষ ওয়াশিংটন ডিসিতে এসে জড়ো হন। অভিষেকের সময় ক্যাপিটল হিলের সামনের ন্যাশনাল মল মানুষে গিজগিজ করে। ২০০৯ সালে প্রেসিডেন্ট বারাক ওবামার প্রথমবারের অভিষেকে কুড়ি লাখের মতো মানুষ এসেছিল। কিন্তু এ বছরের উদযাপনে "চরম কাটছাঁট" করা হয়েছে বলে জানিয়েছে বাইডেন টিম। তারা আমেরিকানদের প্রতি আহ্বান জানিয়েছে রাজধানীতে না আসার জন্য। ক্যাপিটল হিলে তাণ্ডবের পর একই আহ্বান জানিয়েছে ডিসি কর্তৃপক্ষও। অভিষেক এলাকায় যে দর্শক গ্যালারি তৈরি করা হয়েছিল, তাও ভেঙ্গে ফেলা হয়েছে। তবে যে প্রথাটা ভাঙ্গা হচ্ছে না এবার তা হলো, ক্যাপিটল হিলের সামনে দাঁড়িয়ে মলের দিকে মুখ করেই শপথ নেবেন মি. বাইডেন এবং কমালা হ্যারিস। ১৯৮১ সালে প্রেসিডেন্ট রোনাল্ড রেগ্যানের থেকেই এই প্রথা চলে আসছে। ওয়াশিংটন পোস্টের রিপোর্ট অনুযায়ী, এবার মঞ্চে যে শ'দুয়েক মানুষ বসবেন, তাদের আসন সাজানো হবে সামাজিক দূরত্ব মেনে। মঞ্চে যারা থাকবেন তাদের প্রত্যেকের মুখই থাকবে মাস্কে ঢাকা - অনুষ্ঠানের কয়েকদিন আগে সবারই কোভিড-১৯ আছে কি-না, তা পরীক্ষা করে দেখার কথা। অবশ্য গত জুনে মি. বাইডেন বলেছিলেন, নির্বাচিত হলে তিনি শপথ গ্রহণের মুহূর্তটিতে মাস্ক পরে থাকবেন না। ইউএস ক্যাপিটলের সামনে অভিষেক মঞ্চ অতীতে আনুষ্ঠানিকতায় যোগ দিতে দুই লাখ পর্যন্ত টিকেট ছাড়া হতো, এবার মহামারির কারণে পাওয়া যাবে মোটে এক হাজারের মতো। অতীতের মতো এবারও শান্তিপূর্ণ ক্ষমতা হস্তান্তরের রীতি অনুযায়ী সেনাবাহিনী পরিদর্শন করবেন কমাণ্ডার-ইন-চিফ। তবে পেনসিলভানিয়া অ্যাভিনিউ থেকে হোয়াইট হাউজ পর্যন্ত সেই প্রথাগত প্যারেডের বদলে এবার হবে পুরো যুক্তরাষ্ট্র জুড়ে ভার্চুয়াল প্যারেড। পরে সস্ত্রীক মি. বাইডেন এবং স্বামীসহ মিজ হ্যারিসকে হোয়াইটে হাউজে নিয়ে যাবে সেনাবাহিনী, যাদের সাথে থাকবে ব্যান্ড দলও। কোন কোন তারকা থাকবেন? সাম্প্রতিক বছরগুলোতে নতুন প্রেসিডেন্টরা অভিষেকের দিনে দেশের সবচাইতে জনপ্রিয় তারকাদের হাজির করেছেন। মহামারি সত্বেও এ বছরও ব্যতিক্রম হবে না। জো বাইডেনের সক্রিয় সমর্থক লেডি গাগা উপস্থিত থাকবেন এবারের অভিষেকে। তিনি জাতীয় সঙ্গীত গাইবেন। পরে মঞ্চে গান গাইবেন জেনিফার লোপেজ। মি. বাইডেনের শপথ গ্রহণের পর অভিনেতা টম হ্যাংকসের উপস্থাপনায় ৯০ মিনিটের একটি টেলিভিশন শো হবে, সরাসরি অনুষ্ঠানের বদলে টিভি শোয়ের কারণ ওই একই - কোভিড মহামারি। এই অনুষ্ঠানে যোগ দেবেন জন বন জোভি, ডেমি লোভ্যাটো এবং জাসটিন টিম্বারলেক। অনুষ্ঠানটি যুক্তরাষ্ট্রের সবগুলো গুরুত্বপূর্ণ টিভি নেটওয়ার্ক এবং স্ট্রিমিং প্লাটফর্মগুলোতে সম্প্রচারিত হবে। শুধু রক্ষনশীল নেটওয়ার্ক ফক্স চ্যানেলে এটা দেখানো হবে না - প্রচারণার সময় চ্যানেলটি প্রেসিডেন্ট ট্রাম্পকে সমর্থন দিয়েছিলো। ওবামার দু'বারের অভিষেকেই মঞ্চ মাতিয়েছিলেন বিয়ন্স নোয়েলস

ရွေးကောက်ခံ သမ္မတ ဘိုင်ဒန်နဲ့ ရွေးကောက်ခံ ဒုတိယ သမ္မတ ဟဲရစ် ကိုဗစ် ၁၉ စည်းမျဉ်းကန့်သတ်ချက်တွေ၊ လုံခြုံရေး စိုးရိမ်မှုတွေ လွှမ်းခြုံနေတာကအစ လေဒီဂါဂါ လာရောက် ဖျော်ဖြေဖို့ ရှိတာက အဆုံး ဒီကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲနေ့ကြီးအကြောင်း သိထားသင့်သမျှ အချက်တွေကို တင်ပြပေးမှာပါ။ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ ဆိုတာ ဘာလဲ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲဟာ သမ္မတသစ်တစ်ဦးရဲ့ ရာထူးစတင် လွှဲပြောင်းယူတဲ့ အထိမ်းအမှတ် တရားဝင် အခမ်းအနား ဖြစ်ပြီး ဝါရှင်တန် ဒီစီမြို့မှာ ကျင်းပလေ့ ရှိပါတယ်။ အဲဒီအခမ်းအနားမှာ အဓိက လုပ်ဖို့ လိုတာက ရွေးကောက်ခံ သမ္မတက "အမေရိကန်သမ္မတရာထူးတာဝန်ကို ကျွန်ုပ် သစ္စာ စောင့်သိစွာ အမှုထမ်းရွက်သွားပါ့မယ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ကျွန်ုပ်ရဲ့ စွမ်းရည်သတ္တိနဲ့ အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်း ကာကွယ် စောင့်ရှောက်သွားမယ် ဆိုတာကို ကျွန်ုပ် အလေးအနက် သစ္စာပြုပါတယ်" လို့ ကျိန်ဆိုမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပြီးပြီ ဆိုတာနဲ့ မစ္စတာ ဘိုင်ဒန်ဟာ ၄၆ ကြိမ်မြောက် သမ္မတ ရာထူးကို ဆက်ခံလိုက်နိုင်ပြီ ဖြစ်ပြီး ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုမှု ပြီးဆုံးပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နောက်ပိုင်း ဆင်နွှဲစရာ အခမ်းအနားတွေတော့ ရှိပါသေးတယ်။ ကမလာ ဟဲရစ်ဟာလည်း ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပြီးတာနဲ့ ဒုတိယ သမ္မတ ဖြစ်လာမှာပါ။ ပုံမှန်အားဖြင့် သမ္မတ ကျမ်းသစ္စာ မကျိန်ဆိုခင်ကလေးမှာ ဒုတိယ သမ္မတက အရင် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုရလေ့ ရှိပါတယ်။ ဘိုင်ဒန်ရဲ့ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲက ဘယ်တော့လဲ ဥပဒေ သတ်မှတ်ထားချက်အတိုင်း ဆိုရင် အမေရိကန် သမ္မတ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲကို ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့မှာ ကျင်းပလေ့ ရှိပါတယ်။ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကို ဒေသစံတော်ချိန် နေ့လယ် ၁၁ နာရီခွဲလောက်မှာ ကျင်းပလေ့ ရှိပြီး သမ္မတနဲ့ ဒုသမ္မတတို့ မွန်းလွဲ ၁၂ နာရီမှာ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုကြပါတယ်။ မစ္စတာ ဘိုင်ဒန်ဟာ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုတဲ့နေ့ နှောင်းပိုင်းလောက်မှာ သမ္မတအိမ်တော်မှာ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ သမ္မတ သက်တမ်း ၄ နှစ်အတွင်း အဲဒီမှာ သူနေထိုင်ပါလိမ့်မယ်။ လုံခြုံရေးအခြေအနေ ဘယ်လိုရှိမလဲ ထုံးစံအရ သမ္မတ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲနေ့မှာ လုံခြုံရေးကို အထူး အသေးစိတ် ချမှတ် ဆောင်ရွက်လေ့ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်က Capitol လွှတ်တော် အဆောက်အအုံကို ထရမ့် ထောက်ခံသူ လူအုပ်ကြီး စီးနင်း ဝင်ရောက်ခဲ့အပြီးမှာတော့ လုံခြုံရေးအစောင့်အကြပ်တွေ ဒါ့ထက် ပိုတင်းကျပ် ချထားဖို့ ရှိနေပါတယ်။ ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်နေ့က Capitol Hill လွှတ်တော် အဆောက်အအုံထဲ စီးနင်း ဝင်ရောက်လာတဲ့ ထရမ့်ထောက်ခံသူတွေကု ရဲက တားဆီးဖို့ ကြိုးစား ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့မှာ လုံခြုံရေး တိုးမြှင့်ချထားလိုက်ပြီး နေရာ အတော်များများကို အာဏာပိုင်တွေက ပိတ်ဆို့ တားဆီးထားလိုက်ပါတယ်။ လုံခြုံရေး အစီအစဉ်တွေကို ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့က ကြီးကြပ် တာဝန်ယူထားပြီး လုံခြုံရေး အစောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၅၀၀၀ နဲ့အတူ ရဲအရာရှိ ထောင်ပေါင်းများစွာကို အကူ ခေါ်ယူထားပါတယ်။ ဝါရှင်တန် ဒီစီမြို့မှာ အရေးပေါ်အမိန့် ထုတ်ပြန်ထားပြီး ဖြစ်ပြီး ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲနေ့ တစ်လျှောက်လုံးမှာ ဆက်ချထားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ အခမ်းအနား ပြင်ဆင် ဆောင်ရွက်မှုတွေကို တစ်နှစ်လုံးလုံး လုပ်နေခဲ့တာလို့ ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ ကိုယ်စား လုံခြုံရေးကို ဦးဆောင် တာဝန်ယူထားတဲ့ မက် မေလာ က သောကြာနေ့တုန်းက သတင်းထောက်တွေကို ပြောခဲ့ပါတယ်။ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ အခမ်းအနားကို ခါတိုင်းကျင်းပနေကျ ပုံစံအတိုင်း အဆောက်အအုံ ပြင်ပမှာပဲ ကျင်းပသွားမယ်လို့ မစ္စတာ ဘိုင်ဒန်က အခိုင်အမာ ပြောထားတာပါ။ တက်ရောက်သူ ဦးရေကိုတော့ လျှော့ချမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ အခမ်းအနားကို ထရမ့် တက်မှာလား သမ္မတသစ်ရဲ့ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ အခမ်းအနားကို ရာထူးသက်တမ်း ကုန်ဆုံးမယ့် သမ္မတက တက်ရောက် ချီးမြှင့်တာဟာ ထုံးစံ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ တခါတလေတော့ အနေခက်စရာ အဖြစ်တွေ ရှိတတ်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ ဒီနှစ်မှာတော့ ဒီပွဲကို ဒေါ်နယ်ထရမ့် တက်မှာ မဟုတ်တဲ့ အတွက် တစ်မျိုး ကသိကအောက် ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။ "လူတွေမေးထားကြတာကို ပြန်ဖြေရရင် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲကို ကျွန်တော် တက်မှာ မဟုတ်ဘူး ဆိုတာ ပြောပါရစေ" လို့ မစ္စတာ ထရမ့်က ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်နေ့က တွစ်တာပေါ်ကနေ ထုတ်ဖော် ပြောခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနေ့မှာ ဖလော်ရီဒါမြို့မှာ ရှိတဲ့ သူ့ရဲ့ Mar-a-Lago စံအိမ်ကြီးမှာ သူသွားနေမယ်လို့ အများက ယူဆနေကြပါတယ်။ မစ္စတာ ဘိုင်ဒန် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုတဲ့ တစ်နေ့တည်း၊ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ မစ္စတာထရမ့်အတွက် ဒုတိယ သမ္မတသက်တမ်း ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲကို အွန်လိုင်းပေါ်ကနေ ကျင်းပပေးဖို့ စီစဉ်ထားတယ်လို့ ထရမ့် ထောက်ခံသူတစ်ချို့က ပြောနေပါတယ်။ လူ ၆ သိန်း ၈ သောင်းကျော်က မစ္စတာ ထရမ့်ကို ထောက်ခံအားပေးတဲ့ အနေနဲ့ အဲဒီ အွန်လိုင်း အခမ်းအနားကို တက်မယ်လို့ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်ပေါ်မှာ ရေးနေကြပါတယ်။ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ရဲ့ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ့ကို ဘားရက် အိုဘားမား တက်ရောက်ခဲ့ မစ္စတာ ထရမ့် သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခဲ့တဲ့ အချိန်တုန်းက ရွေးကောက်ပွဲမှာ အကြိတ်အနယ် မဲဆွယ်စည်းရုံးခဲ့ပြီး မစ္စတာ ထရမ့်ကို ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ရတဲ့ ဟီလာရီ ကလင်တန်က သူ့ခင်ပွန်း သမ္မတဟောင်း ဘေလ် ကလင်တန်နဲ့အတူ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲကို တက်ရောက် ချီးမြှင့်ခဲ့ပါတယ်။ ရာထူးလွှဲပြောင်းယူမယ့် သမ္မတသစ်ရဲ့ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲကို မတက်ရောက်တဲ့ အမေရိကန် သမ္မတ ၃ ဦးသာ ရှိခဲ့ဖူးပါတယ်။ သူတို့တွေက ဂျွန် အဒမ်စ်၊ ဂျွန် ကွင်ဆီ အဒမ်စ်နဲ့ အင်ဒရူး ဂျွန်ဆင် တို့ ဖြစ်ပြီး သူတို့အားလုံးဟာ ၁၉ ရာစု မတိုင်ခင်က သမ္မတတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒုတိယ သမ္မတ မိုက်ပန့်စ် ကတော့ ဂျိုးဘိုင်ဒန်ရဲ့ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲကို သူတက်မယ်လို့ ပြောထားပါတယ်။ ကိုဗစ်က ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲကို ဘယ်လောက် ပြောင်းသွားစေမလဲ ပုံမှန် အခြေအနေမျိုးမှာဆိုရင် သမ္မတ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲကို ကြည့်ရှုအားပေးဖို့ ဝါရှင်တန် ဒီစီမြို့ကို လူ သိန်းနဲ့ချီ ရောက်လာကြလေ့ ရှိပါတယ်။ အဲဒီနေ့မှာ National Mall ပန်းခြံကြီးမှာ လူတွေ ပြည့်နှက် နေတတ်ပြီး ဟိုတယ်၊ တည်းခိုခန်းတွေလည်း အခန်းလွတ် မရှိသလောက် ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် သမ္မတ အိုဘာမား သမ္မတသက်တမ်း ပထမအကြိမ် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခဲ့ချိန်မှာ လူ နှစ်သန်းလောက် လာရောက် အားပေးခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနှစ်မှာတော့ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ အခမ်းအနား အရွယ်အစားကို အကြီးအကျယ် လျှော့ချမယ်လို့ မစ္စတာ ဘိုင်ဒန်ရဲ့ အဖွဲ့က ပြောထားပါတယ်။ ဝါရှင်တန် ဒီစီမြို့ကို မလာကြဖို့ကိုလည်း အမေရိကန်ပြည်သူတွေကို တိုက်တွန်းထားပါတယ်။ ကွန်ဂရက်စ် လွှတ်တော် အဆောက်အအုံ စီးနင်း ဝင်ရောက်ခံခဲ့ရအပြီး မှာ ဝါရှင်တန် ဒီစီမြို့ အာဏာပိုင်တွေကလည်း အလားတူ ပြောထားပါတယ်။ National Mall ပန်းခြံကြီးကို မျက်နှာမူပြီး ကွန်ဂရက်စ် လွှတ်တော် အဆောက်အအုံ အရှေ့မှာ သမ္မတနဲ့ ဒုသမ္မတ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုလေ့ ရှိတဲ့ ထုံးစံအစဉ်အလာ အတိုင်း မစ္စတာ ဘိုင်ဒန်နဲ့ မစ်စ်ဟဲရစ် တို့ ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို ကြမှာပါ။ ဒီထုံးစံကို သမ္မတ ရော်နယ် ရီဂင်က ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှာ စတင် လုပ်ခဲ့တာပါ။ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုတဲ့ စင်မြင့်ပေါ်မှာ သူတို့နှစ်ဦးနဲ့အတူ လူ ၂၀၀ လောက် လူချင်း ခပ်ခွာခွာ ထိုင်ကြမယ်လို့ ဝါရှင်တန်ပို့စ် သတင်းစာမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ စင်မြင့်ပေါ်က လူတွေ အားလုံး နှာခေါင်းစည်း ဝတ်ကြမှာ ဖြစ်ပြီး ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ မတိုင်ခင် နှစ်ရက်လောက်အတွင်း ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ရှိမရှိ ဆေးစစ် ထားကြရမယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ မစ္စတာ ဘိုင်ဒန် ကိုယ်တိုင်ကတော့ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုနေချိန်မှာ နှာခေါင်းစည်း ဝတ်ထားမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ဇွန်လတုန်းက ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဂျိုးဘိုင်ဒန်ရဲ့ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲအတွက် ကြိုတင် ပြင်ဆင်မှုတွေ လုပ်နေ အရင်တုန်းက ဒီအခမ်းအနားကို တက်ဖို့ လက်မှတ် ၂ သိန်းလောက် ထုတ်ပေးလေ့ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံတဝန်း ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါ ကူးစက်မှုတွေ ပိုတိုးလာနေဆဲ ဖြစ်တာမို့ လက်မှတ် တစ်ထောင်လောက်ပဲ ထုတ်ပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ငြိမ်းချမ်းစွာ အာဏာလွှဲပြောင်းပေးတဲ့ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခါတိုင်းနှစ်တွေမှာ လုပ်နေကျ ထုံးစံအတိုင်း ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်သစ်က စစ်ရေးပြ ကြည့်ရှု စစ်ဆေးတာကို အခုနှစ်မှာလည်း လုပ်ဖို့ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပန်ဆေလ်ဗေးနီးယား အဲဗင်းန်ယူးကနေ အိမ်ဖြူတော်ကို ချီတက်တဲ့ စစ်ရေးပြ အခမ်းအနားအစား အွန်လိုင်း စစ်ရေးပြ အခမ်းအနားတစ်ခုကို အွန်လိုင်းကနေပဲ ကျင်းပမယ်လို့ ပွဲစီစဉ်သူတွေက ပြောပါတယ်။ မစ္စတာ ဘိုင်ဒန်ရဲ့ ဇနီးနဲ့ မစ်စ် ဟဲရစ်ရဲ့ ခင်ပွန်းတို့ကိုလည်း ဘင်ခရာ တီးဝိုင်းအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ အပါအဝင် စစ်သည်တော်တွေ စောင့်ကြပ်လိုက်ပါပြီး အိမ်ဖြူတော်ကို ပို့ပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ အခမ်းအနား လက်မှတ်ကို ဘယ်လို ရနိုင်မလဲ စင်မြင့်နားမှာ ထိုင်ကြည့်ဖို့ နေရာ၊ မတ်တပ်ရပ် ကြည့်ဖို့ နေရာတွေနဲ့ စစ်ရေးပြ ချီတက်တဲ့ လမ်းတလျှောက်မှာ ထိုင်ကြည့်ဖို့ နေရာတွေအတွက် လက်မှတ်တွေ ယူဖို့ လိုပါတယ်။ ထုံးစံအရဆိုရင် National Mall ပန်းခြံက ကျန်တဲ့ နေရာတွေကိုတော့ လူထုအတွက် ဖွင့်ထားပေးပါတယ်။ ဒီတော့ ဒီကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ ကျင်းပဖို့ အချိန် နီးကပ်လာတာနဲ့အမျှ အခမ်းအနား လက်မှတ် ရနိုင်ဖို့ ကိုယ့်မြို့နယ်က ဒေသန္တရ ကိုယ်စားလှယ်တွေကို အရင် မေးကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲအပြီး ဝါရှင်တန် ဒီစီမြို့နားတဝိုက်မှာ ကျင်းပမယ့် ကပွဲတွေနဲ့ တခြား သက်ဆိုင်တဲ့ ပွဲတွေအတွက်လည်း သီးခြား လက်မှတ်တွေ လိုပါတယ်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တုန်းက ဘာရက်ခ် အိုဘားမားရဲ့ သမ္မတ ပထမသက်တမ်း ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲမှာ လူ ၂ သန်းလောက် လာရောက် အားပေးခဲ့ကြ အခမ်းအနားပွဲ လက်မှတ်တွေ တောင်းယူနိုင်တဲ့ အဓိကလူတွေက ဆီးနိတ် အထက်လွှတ်တော်အမတ်တွေနဲ့ ကွန်ဂရက်လွှတ်တော် အမတ်တွေပါ။ အခမဲ့လက်မှတ်တွေ ဝေပေးဖို့ သူတို့ကို အချိုးကျ အရေအတွက်နဲ့ ခွဲထားပေးပါတယ်။ ဒီနှစ်မှာတော့ ကပ်ရောဂါဘေးကြောင့် လွှတ်တော်အမတ်တစ်ဦးကို ဧည့်သည်တစ်ဦးပဲ ခေါ်လာခွင့် ကန့်သတ် ထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲပြီးရင် မဲဆန္ဒနယ်မြေတွေအတွက် ဒီအခမ်းအနား အမှတ်တရ အဖြစ် အထိမ်းအမှတ်လက်မှတ်တွေ ရနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ အထိမ်းအမှတ် ဖျော်ဖြေပွဲမှာ ဘယ်သူတွေ ဖျော်ဖြေကြမလဲ လတ်တလောနှစ်ပိုင်းတွေမှာ အသစ်တက်တဲ့ သမ္မတတွေက ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ အခမ်းအနား ဖျော်ဖြေပွဲတွေမှာ အမေရိကန်ပြည်သူတွေ အကြိုက်ဆုံး အနုပညာရှင်တချို့ကို ထည့်သွင်း ဖျော်ဖြေစေခဲ့ပါတယ်။ အခုနှစ်မှာ ကပ်ရောဂါဆိုးကြီး ဖြစ်နေပေမဲ့လည်း ခါတိုင်းနှစ်တွေနဲ့ မခြား ဖျော်ဖြေ ကျင်းပမှာပါ။ မစ္စတာ ဘိုင်ဒန်နဲ့ မစ်စ် ဟဲရစ် တို့ရဲ့ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ အခမ်းအနားမှာ မစ္စတာ ဘိုင်ဒန်ကို တက်တက်ကြွကြွ ထောက်ခံအားပေးခဲ့သူ ပေါ့ပ် အဆိုတော် လေဒီ ဂါဂါ က နိုင်ငံတော် သီချင်းနဲ့ သီဆို ဖျော်ဖြေမှာ ဖြစ်သလို ဂျနီဖာ လိုပက်ဇ် လည်း ပါဝင် ဖျော်ဖြေဖို့ ရှိပါတယ်။ မစ္စတာ ဘိုင်ဒန် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပြီးတဲ့အခါ ရုပ်ရှင်မင်းသား တွမ် ဟန့်ခ်စ် က ရုပ်မြင်သံကြား ပေါ်ကနေ မိနစ် ၉၀ ကြာ ပြသမယ့် အစီအစဉ်ကို တင်ဆက်ပေးမှာပါ။ ခါတိုင်း လူကိုယ်တိုင် ပါဝင် တင်ဆက်ကြတဲ့ အစီအစဉ် နေရာမှာ ကိုဗစ်ကြောင့် အခုလို ရုပ်မြင်သံကြားပေါ်ကနေ အစားထိုး တင်ဆက်မှာပါ။ အဲဒီအစီအစဉ်မှာ ဂျွန်ဘွန် ဂျိုဗီ၊ ဒမီ လော့ဗာတို နဲ့ ဂျပ်စတင် တင်ဘာလိတ်ခ် တို့လည်း ပါမှာ ဖြစ်ပြီး သမ္မတထရမ့်ကို သူ့ရဲ့ သမ္မတ သက်တမ်းအတွင်း ထောက်ခံအားပေးခဲ့တဲ့ Fox News အသံလွှင့်ဌာနကလွဲလို့ အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ အဓိက ရုပ်သံကွန်ရက်တွေ အားလုံးကနေ လွှင့်ပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဘားရက်ခ် အိုဘားမားရဲ့ သမ္မတ ဒုတိယသက်တမ်းအတွက် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲမှာ ဘီယွန်ဆေးက နိုင်ငံတော်သီချင်းနဲ့ သီဆိုဖျော်ဖြေခဲ့ ၂၀၀၉ခုနှစ်တုန်းက ဘာရက် အိုဘားမားရဲ့ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲမှာ နာမည်ကျော် အဆိုတော်ကြီး အရီသာ ဖရန်ခ်လင် က My Country 'Tis of Thee ဆိုတဲ့ သီချင်းနဲ့ ဖျော်ဖြေ ခဲ့သလို ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲအပြီး သမ္မတအသစ်ချပ်ချွတ် ဇနီးမောင်နှံရဲ့ ကပွဲမှာ ဘီယွန်ဆေး ကလည်း At Last ဆိုတဲ့ သီချင်းကို သီဆို ဖျော်ဖြေသွားခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်က သူ့ရဲ့ သမ္မတ ဒုတိယသက်တမ်းအတွက် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲမှာ သမ္မတ အိုဘားမားက အဆိုတော် ကယ်လီ ကလာ့ခ်ဆန်နဲ့ ဂျနီဖာ ဟဒ်ဆန် တို့ကို လာရောက် ဖျော်ဖြေပေးဖို့ ပန်ကြားခဲ့ပါတယ်။ ဘီယွန်းဆေးက ဒီတစ်ခေါက်ပွဲမှာတော့ နိုင်ငံတော်သီချင်းနဲ့ ဖျော်ဖြေခဲ့ပါတယ်။ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ကတော့ သူ့ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲမှာ အနုပညာရှင်တွေကို လာဖျော်ဖြေဖို့ ခေါ်တဲ့အခါ ပြဿနာ တွေ့ခဲ့ပါတယ်။ အယ်လ်တန် ဂျွန်က လာဖျော်ဖြေဖို့ ငြင်းခဲ့သလို ဆီလင်း ဒီယွန်၊ ကစ်စ် နဲ့ ဂါ့သ် ဘရွတ်ခ်စ် တို့လည်း ငြင်းခဲ့ကြတယ် ဆိုတဲ့ သတင်းတွေ ထွက်ခဲ့ပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ the Rockettes အဖွဲ့၊ ကျေးလက်ဂီတ အဆိုတော် လီး ဂရီးန်ဝတ်ဒ်နဲ့ 3 Doors Down အဖွဲ့တွေကပဲ မစ္စတာ ထရမ့်ရဲ့ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ အခမ်းအနားမှာ လာရောက် ဖျော်ဖြေသွားခဲ့ကြပါတယ်။


এ বছর প্রথম কোনো আন্তর্জাতিক গণমাধ্যমের মুখোমুখি হলেন অং সান সুচি বিবিসি-কে দেয়া সাক্ষাতকারে দেশটির রাখাইন রাজ্যে চলমান সমস্যার কথা স্বীকার করে মিজ সুচি বলেন, "রাখাইন প্রদেশে যথেষ্ট বৈরিতা রয়েছে, মুসলমানরাই মুসলমানদের হত্যা করেছে"। তবে তার মতে, একটি জাতিকে 'নিধন' করা হচ্ছে শব্দটি সেখানকার পরিস্থিতির জন্য বেশি কঠিন। এ বছর প্রথম কোনো আন্তর্জাতিক গণমাধ্যমের মুখোমুখি হলেন শান্তিতে নোবেল জয়ী মিয়ানমারের নেতা মিজ সুচি। বাংলাদেশের শরণার্থী শিবিরে রোহিঙ্গা বালিকাকে কাঁদতে দেখা যাচ্ছে তাকে যখন প্রশ্ন করা হয় যে, মানবাধিকার রক্ষার দূত এবং শান্তিতে নোবেল জয়ী হয়েও সূচী ব্যর্থ হয়েছেন নিজের দেশে রোহিঙ্গাদের নির্মূলে বাধা দিতে- তখন তিনি এই অভিযোগ এড়িয়ে যান। সাক্ষাৎকারে তিনি বলেছেন, সেখানে নানা বিভক্তি রয়েছে মানুষের মাঝে এবং আমরা সেটাই কমানোর চেষ্টা করছি। দীর্ঘ সাক্ষাতকারে সুচি এই বিষয় নিয়ে তার মতামত তুলে ধরে বলেন, সেখানে অক্টোবরে পুলিশের ওপর হামলা থেকেই সবকিছুর সূত্রপাত। এরপর সামরিক বাহিনী বিষয়টি সুরাহার চেষ্টা করে। মিয়ানমারে রোহিঙ্গা মুসলমানদের নাগরিকত্ব দেবার পরিকল্পনার প্রতিবাদে বিক্ষোভ এক প্রশ্নের জবাবে মিজ সুচি বলেছেন, পার্শ্ববর্তী বাংলাদেশে শরণার্থী হিসেবে চলে যাওয়া রোহিঙ্গাদের কেউ ফিরে আসতে চাইলে তাদের সাদরে গ্রহণ করা হবে। এর আগে রাখাইন রাজ্যে মুসলমানদের ওপর দেশটির সেনাবাহিনীর হত্যা, ধর্ষণের মতো মানবাধিকার লঙ্ঘনের অভিযোগের বিরুদ্ধে মুখ না খোলায় বিশ্বব্যাপী সমালোচিত হয়েছেন মিজ সুচি। সে প্রসঙ্গে তার জবাব, তিনি মার্গারেট থ্যাচার কিংবা মাদার টেরিজা নন। তিনি শুধুই একজন রাজনীতিবিদ। তবে, সবকিছু পর্যবেক্ষণে জাতিসংঘের সাবেক প্রধান কফি আনানকে আবারো রাখাইন রাজ্যে আমন্ত্রণ জানান। আরও পড়ুন: র‍্যাব নিয়ে স্পর্শকাতর গোপন রেকর্ডিং যাচাই হচ্ছে সিগারেট খেয়ে দশজনে মারা যাচ্ছে একজন

ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေလည်း နိုင်ငံကနေ ထွက်ပြေးခဲ့ရတယ်လို့ ဒေါ်စု ပြော ဘီဘီစီကို ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ပြောကြားရာမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေလည်း အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်ခံရ တာပဲ၊ နှစ်ဖက်စလုံးမှာ ကြောက်ရွံ ထိတ်လန့်မှုတွေ ရှိနေပါတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ လူမျိုးရေး ဘာသာရေး အကြမ်းဖက်မှုတွေကြောင့် ရိုဟင်ဂျာ တစ်သိန်းလေးသောင်းလောက် အိုးအိမ်မဲ့ ဖြစ်နေတယ်လို့ ဒုက္ခသည် စောင့်ရှောက်ရေး အဖွဲ့တွေက ခန့်မှန်း ပြောဆိုကြပါတယ်။ အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်ခံရတာ မွတ်ဆလင်တွေက အများစု ဆိုတာကို အသိအမှတ်ပြုလား ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က တုန့်ပြန် ဖြေကြားရာမှာတော့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများအပြားလည်း နိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာ ပြေးခဲ့ရတာပါပဲလို့ ဆိုပါတယ်။ နိုဗယ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရှင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ ရိုဟင်ဂျာ အရေးနဲ့ ပတ်သက်လို့ ထုတ်ဖော် ပြောကြားဖို့ ပျက်ကွက်ခဲ့တယ် ဆိုပြီး အရင်တုန်းက အကဲခတ်တွေက စွပ်စွဲ ပြောတာတွေ ရှိခဲ့ဖူးပါတယ်။


লাল কেল্লার প্রাঙ্গণে বিক্ষোভকারী কৃষক। এনিয়ে শহরের বিভিন্ন জায়গায় পুলিশের সাথে বিক্ষোভকারীদের সংঘর্ষ হয়েছে এবং এতে এক ব্যক্তি নিহত হয়েছে বলে জানা যাচ্ছে। ভারতের প্রজাতন্ত্র দিবসে হাজার হাজার কৃষক পায়ে হেঁটে এবং ট্রাক্টর চালিয়ে শহরে প্রবেশ করে। কয়েকটি জায়গায় কৃষকরা পুলিশের ব্যারিকেড ভেঙ্গে ফেলে এবং তাদের জন্য নির্ধারিত রুটে না গিয়ে অন্য দিকে এগিয়ে যায়। ভিডিও: লাল কেল্লায় ওড়ে শিখ নিশান বিবিসি বাংলায় আরও পড়ুন: নতুন কৃষি বিলের বিরুদ্ধে ভারতে কেন আগুন জ্বলছে? ভারতে হাজার হাজার কৃষকের আন্দোলনে কার্যত অবরুদ্ধ রাজধানী দিল্লি পেঁয়াজের বীজ চাষ করে কোটি টাকার ব্যবসা পঙ্খীরাজ-জামাইভোগ-লক্ষ্মীজটা - যে হাজারো ধান হারিয়েছে বাংলাদেশ নরেন্দ্র মোদি সরকারের 'নতুন বাজার বান্ধব' সংস্কারের বিরুদ্ধে ভারতের ইতিহাসে অন্যতম দীর্ঘ এই কৃষক আন্দোলন চলছে প্রায় দুই মাস ধরে। সরকার প্রস্তাবিত আইনটি আপাতত স্থগিত রাখার কথা জানিয়েছে কিন্তু কৃষকরা বলছে তারা আইনটির বাতিল চায়। কয়েক দফা আলোচনার পর পুলিশ মঙ্গলবারের সমাবেশের অনুমতি দিয়েছিলো এই শর্তে যে তারা কোনোভাবেই প্রজাতন্ত্র দিবসের অনুষ্ঠানের বিঘ্ন ঘটাবে না। দিল্লির ছয়টি প্রবেশপথ থেকে কর্মসূচি শুরুর কথা ছিলো কৃষকদের। পুলিশ এর সবগুলোই অবরোধ করে রেখে কর্মসূচি পালনের জন্য একটি সুনির্দিষ্ট রুট ঠিক করে দেয়। কিন্তু সিংঘু, টিকরি ও গাজিপুর -এই তিনটি জায়গায় কৃষকরা ব্যারিকেড ভেঙ্গে, পায়ে হেঁটে ও ট্রাক্টরে করে মিছিল শুরু করে। এক পর্যায়ে একদল কৃষক মুঘল শাসকদের তৈরি লাল কেল্লা কমপ্লেক্সে পৌঁছে যায় এবং স্তম্ভ বেয়ে উঠে খালসা পতাকা উড়িয়ে দেয়। তবে ভারতের জাতীয় পতাকাটিতে তারা হাত দেয়নি বলে স্থানীয় সংবাদমাধ্যমগুলো জানাচ্ছে। সর্বশেষ পরিস্থিতি নিয়ে আলোচনা করতে স্বরাষ্ট্রমন্ত্রী অমিত শাহ এক জরুরি বৈঠকে বসেছেন বলে স্থানীয় সংবাদমদ্যমগুলো খবর দিচ্ছে। লাল কেল্লার গুম্বুজে খালসা পতাকা ওড়ানো হচ্ছে। যে আইন নিয়ে কৃষকরা এতো বিক্ষোভ দেখাচ্ছেন তাতে কৃষিকে উন্মুক্ত বাজার ব্যবস্থার আওতায় নেয়া হয়েছে আর এটিই কৃষকদের ক্ষুব্ধ করেছে। যদিও প্রধানমন্ত্রী নরেন্দ্র মোদী এবং তার বিজেপি নেতৃত্বাধীন সরকার সংস্কারের পক্ষে। "মি. মোদীকে অবশ্যই এই কালো আইন ফিরিয়ে নিতে হবে," গাজিপুর সীমান্তে একজন কৃষক বলছিলেন বিবিসিকে। কয়েকদিন ধরে কৃষকরা ট্রাক্টর চালিয়ে এসে দিল্লি সীমান্তে সমবেত হচ্ছিলো সরকার প্রস্তাবিত আইনটি আপাতত স্থগিত রাখার কথা জানিয়েছে কিন্তু কৃষকরা বলছে তারা আইনটির বাতিল চায়। এর আগে দিল্লির সীমান্তে প্রায় দু মাস অবস্থান ধর্মঘট করেছিলো কৃষকরা। অনেক ট্রাক্টরে ভারতের জাতীয় পতাকা রাখা হয়েছে ধারণা করা হচ্ছে দিল্লিতে প্রজাতন্ত্র দিবসের অনুষ্ঠান চলায় পুলিশের সাথে কৃষকদের আরও সংঘর্ষ হতে পারে। বার্ষিক প্যারেডে সশস্ত্র বাহিনী তাদের সর্বশেষ যুদ্ধ উপকরণ প্রদর্শনের পাশাপাশি বিভিন্ন রাজ্য তাদের নিজস্ব সংস্কৃতিকে তুলে ধরছে। তবে করোনা মহামারির কারণে এবারের আয়োজনকে সংক্ষিপ্ত করা হয়েছে। দিল্লির প্রাণকেন্দ্রে প্রবেশ করছে কৃষকরা।

ခံတပ်နီအမိုးခုံးပေါ်ကို လယ်သမားတချို့ အလံတက်ထောင်ကြ အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့ အမျိုးသားနေ့နဲ့ ချိန်ကိုက်ပြီး စုဝေးဆန္ဒပြကြဖို့ စီစဉ်ထားတဲ့အတိုင်း လယ်သမားတွေ တချို့က ခြေလျင်၊ တချို့က လယ်ထွန်စက်တွေနဲ့ ချီတက်လာခဲ့ကြပါတယ်။ ဆန္ဒပြသူအတော်များများဟာ အစိုးရက သဘောတူ ခွင့်ပြုထားတဲ့ လမ်းကြောင်းတွေကနေ သွေဖည်ချီတက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြတဲ့အတွက် ရဲတွေနဲ့ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုတွေ ဖြစ်ခဲ့ရာမှာ ဆန္ဒပြသူတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ ဒီပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေဟာ စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ ပိုလွတ်လပ်မှု ရှိလာအောင် လုပ်တာလို့ အစိုးရက ပြောနေပေမဲ့ လယ်သမားတွေကတော့ သူတို့ရဲ့ ဝင်ငွေတွေ ဆုံးရှုံးဖို့ ရှိတယ် ဆိုပြီး ကန့်ကွက်နေကြတာပါ။ ဆန္ဒပြလယ်သမားတွေထဲက ထောင်သောင်းပေါင်းများစွာဟာ ဒီဥပဒေ ပြင်ဆင်မှုတွေကို ဖျက်သိမ်းပေးဖို့ နိုဝင်ဘာလကတည်းက ဒေလီမြို့ပြင်မှာ ကန့်ကွက် တောင်းဆိုနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ သီတင်းပတ်တုန်းက အစိုးရက ဒီဥပဒေတွေကို ယာယီ ဆိုင်းငံ့ပေးပါ့မယ် ဆိုပြီး ကမ်းလှမ်းချက်လာတာကို သူတို့က လက်မခံဘဲ ပယ်ချခဲ့ကြပါတယ်။ ဒေလီမြို့ရဲ့ သမိုင်းဝင် ခံတပ်နီဝင်းကြီးထဲ ဆန္ဒပြ လယ်သမားတွေ ချီတက် ဝင်ရောက်လာကြ အစိုးရနဲ့ လယ်သမားတွေအကြား တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတွေ အကြိမ်ပေါင်းများစွာ လုပ်ခဲ့အပြီးမှာ ဒေလီမြို့လယ်မှာ နှစ်စဉ် ပြုလုပ်နေကျ အမျိုးသားနေ့ စစ်ရေးပြ အခမ်းအနားကို မထိခိုက်စေရဘူး ဆိုတဲ့ ကန့်သတ်ချက်နဲ့ အင်္ဂါနေ့မှာ လယ်သမားတွေကို ချီတက်ဆန္ဒပြဖို့ ရဲတွေက သဘောတူခဲ့ပြီး မြို့ပြင် ဆင်ခြေဖုံးက သတ်မှတ်ထားတဲ့ လမ်းကြောင်းတွေမှာ ဆန္ဒပြကြဖို့ ခွင့်ပြုခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လယ်သမားတွေက ခွင့်ပြုထားတဲ့ လမ်းကြောင်းတွေကို သွေဖည်ပြီး သမိုင်းဝင် ၁၆ ရာစု ခံတပ်နီဝင်းကြီးထဲ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပါတယ်။ လယ်သမားတွေက လုံခြုံရေး အတားအဆီးတွေကို ချိုးဖောက်ပြီး ခံတပ်ဝန်း တံတိုင်းတွေ၊ အမိုးတွေပေါ် ကျော်တက်ခဲ့ကြသလို သူတို့ရဲ့ အလံတွေကိုတောင် နိုင်ငံတော်အလံနဲ့အတူ ဘေးချင်းတိုက် လွှင့်ထူခဲ့ကြပါတယ်။ ဒေလီမြို့ အဝင် ဂိတ်စခန်း အတော်များများကနေ ဝင်လာကြတဲ့ ဆန္ဒပြ လယ်သမားတွေဟာ ခွင့်ပြုထားတဲ့ လမ်းကြောင်းတွေအတိုင်း စည်းကမ်းတကျ ချီတက်လာခဲ့ကြပေမဲ့ အဓိက ဂိတ်စခန်းကြီး ၆ ခုထဲက ၃ ခု ဖြစ်တဲ့ ဂါဇီပူရ်၊ ဆင်းဂူ နဲ့ တစ်ကရီ နယ်စပ် ဂိတ်စခန်းတွေကနေ ဝင်လာတဲ့ ဆန္ဒပြ လယ်သမားတွေကတော့ မနက်ပိုင်းမှာ ရဲတွေရဲ့ အတားအဆီးကို ချိုးဖောက် ဝင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဂါဇီပူရ် ဂိတ်စခန်းက ဝင်လာတဲ့ ဆန္ဒပြ လယ်သမားတွေဟာ အိန္ဒိယ ပါလီမန် အဆောက်အအုံ ရှိရာ ဒေလီမြို့လယ်ဆီကို စဦးတည် ချီတက်လာခဲ့ကြပါတယ်။ ဆန္ဒပြ လယ်သမားတွေကို လူစုခွဲဖို့ ရဲတွေက တချို့နေရာတွေမှာ မျက်ရည်ယိုဗုံးတွေ သုံးခဲ့ "မစ္စတာ မိုဒီအနေနဲ့ ညစ်ထေးတဲ့ ဒီဥပဒေတွေကို ပြန်ပြင်ကို ပြင်ရလိမ့်မယ်"လို့ ဆန္ဒပြသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီ သတင်းထောက် ဆာလ်မန် ရာဗီ ကို ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဒေလီမြို့လယ်ကို သွားတဲ့ လမ်းကြောင်းပေါ်က ITO မီးရထား လမ်းဆုံနေရာမှာ ဆန္ဒပြ လယ်သမားတွေနဲ့ ရဲတွေအကြား ထိပ်တိုက် ရင်ဆိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပွားနေပြီး ရဲတွေက မျက်ရည်ယိုဗုံးတွေ၊ လက်ကိုင်တုတ်တွေနဲ့ လူစုခွဲနေတဲ့ပုံတွေကို တွေ့ရပါတယ်။ လယ်ထွန်စက်တွေနဲ့ ချီတက်လာတဲ့ လယ်သမားတွေကလည်း ရဲဝန်ထမ်းတွေကို တမင် ဝင်တိုက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ကြပုံတွေကို တွေ့ရပါတယ်။ နှစ်ဖက်စလုံး ထိခိုက် ဒဏ်ရာရမှုတွေ ရှိတယ်လို့ အဲဒီက လာတဲ့ သတင်းတွေအရ သိရပါတယ်။ အဲဒီ မီးရထားလမ်းဆုံနေရာမှာ ရဲတွေက မျက်ရည်ယိုဗုံးတွေနဲ့ လူစုခွဲဖို့ ကြိုးစားစဉ် လယ်ထွန်စက် တိမ်းမှောက်သွားပြီး အဲဒီ လယ်ထွန်စက် မောင်းလာတဲ့ ဆန္ဒပြသူ သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ ITO မီးရထားလမ်းဆုံမှာ ဆန္ဒပြ လယ်သမားတွေက ရဲတွေထက် ပိုများနေပြီး လူအုပ်ကြီးကို ထိန်းနိုင်ဖို့ ရဲတွေ မနည်း ကြိုးစားနေရတယ်လို့ ဘီဘီစီ သတင်းထောက်တွေက ပြောပါတယ်။ ပါလီမန်အဆောက်အဦဆီ ဦးတည် ချီတက်မယ်လို့ လယ်သမားတွေက ပြော နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ ရှိတဲ့ အမျိုးသားနေ့ စစ်ရေးပြ အခမ်းအနားမှာ အိန္ဒိယ စစ်တပ်က သူတို့ရဲ့ နောက်ဆုံးထုတ် ခေတ်မီ လက်နက်တွေကို ထုတ်ပြလေ့ ရှိသလို ပြည်နယ် အများအပြားက ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု အလှပြ ဖော်ဖြေမှုတွေ လုပ်လေ့ရှိပါတယ်။ ဒီနှစ်မှာတော့ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကပ်ရောဂါကြောင့် ဒီအခမ်းအနားကို တိုတိုပဲ အကျဉ်းရုံး ကျင်းပဖို့ စီစဉ်ခဲ့ပါတယ်။ နှစ်စဉ်ကျင်းပတဲ့ စစ်ရေးပြ အခမ်းအနားမှာ အိန္ဒိယစစ်တပ်က သူတို့ရဲ့ နောက်ဆုံးထုတ် ခေတ်မီစစ်လက်နက်တွေ ထုတ်ပြလေ့ ရှိ စိုက်ပျိုးရေး ကဏ္ဍမှာ လွတ်လပ်တဲ့ စျေးကွက်တွေ နောက်ထပ် ပိုဖွင့်ပေးဖို့ဆိုပြီး ပြင်ဆင် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်တဲ့ ဒီဥပဒေတွေကြောင့် ကန့်ကွက် ဆန္ဒပြမှုတွေ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာမှာ စက်တင်ဘာလတုန်းက ပါလီမန်အထိ ရောက်ခဲ့ပါတယ်။ ဝန်ကြီးချုပ် မိုဒီနဲ့ သူ့ရဲ့ BJP ပါတီ ဦးဆောင်တဲ့ အစိုးရအဖွဲ့က ဒီပြင်ဆင်မှုတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ ကာကွယ် ပြောခဲ့ကြပေမဲ့ လယ်သမားတွေကတော့ ဒီဥပဒေတွေဟာ ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီတွေကို ပိုမျက်နှာသာ ပေးနေပြီး လယ်သမားတွေအတွက် ထိခိုက်နစ်နာမှုတွေ ဖြစ်လာစေမယ့် သေဒဏ် တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ညွှန်း ပြောနေကြပါတယ်။ နိုဝင်ဘာလကုန်ပိုင်းက ဒေလီမြို့ကို ချီတက် လာခဲ့ကြတဲ့ နိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ပန်ဂျပ်နဲ့ ဟာယာနာ ပြည်နယ်တွေက လယ်သမား သောင်းပေါင်းများစွာဟာ မြို့ထဲကို ဝင်ခွင့် မရခဲ့တဲ့အတွက် ရှေ့မတိုး နောက်မဆုတ်သာ အခြေအနေနဲ့ ထိုင် ဆန္ဒပြနေကြပြီး အတော်များများက ခုချိန်ထိ ဆက် ထိုင်ဆန္ဒပြနေကြဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အခြေအတင် အငြင်းပွားစရာ ဥပဒေ ပြင်ဆင်မှုတွေကို ပြန်ပယ်ဖျက်ပေးဖို့ အစိုးရကို လယ်သမားတွေက တောင်းဆိုနေကြ ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်ပိုင်းတွေအတွင်း ဒေလီမြို့ အဝင် ဂိတ်တွေကို လယ်သမားတွေ ရောက်လာခဲ့ကြ အခုပြင်ဆင်လိုက်တဲ့ ဥပဒေတွေက ဘာအတွက်လဲ စိုက်ပျိုးရေး ထုတ်ကုန်တွေ ရောင်းဝယ်ခွင့်၊ စျေးနှုန်းသတ်မှတ်ခွင့်၊ သိုလှောင်ခွင့်တွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ အိန္ဒိယ လယ်သမားတွေကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်း များစွာ အကာအကွယ်ပေးခဲ့တဲ့ ဥပဒေတွေကို အစိုးရက ပြင်ဆင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအကြီးမားဆုံး ပြင်ဆင်မှုတွေထဲက တစ်ခုကတော့ လယ်သမားတွေအနေနဲ့ သူတို့ရဲ့ ထွက်ကုန်တွေကို ပေါက်စျေးအတိုင်း ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီတွေဖြစ်တဲ့ စိုက်ပျိုးရေး ကုမ္ပဏီတွေ၊ ဆူပါမားကက် ဆိုင်ခွဲတွေနဲ့ အွန်လိုင်း ရောင်းဝယ်သူတွေထံ တိုက်ရိုက် ရောင်းချခွင့် ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံက လယ်သမား စုစုပေါင်းရဲ့ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဟာ သူတို့ရဲ့ ထွက်ကုန်တွေကို စျေးကွက်မှာ ရောင်းချကြတာ ဖြစ်ပြီး အဲဒီထဲက ၆ ရာခိုင်နှုန်းလောက်ကသာ အစိုးရ သတ်မှတ်ပေးထားတဲ့ စျေးနှုန်းကို ရကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ လယ်သမားအတော်များများဟာ သူတို့ရဲ့ ထွက်ကုန်တွေကို မန်ဒစ်စ် လို့ ခေါ်တဲ့ လက်ကားစျေးကြီးတွေမှာ ရောင်းချလေ့ ရှိ ဒါပေမဲ့ လယ်သမားတွေ အဓိက စိုးရိမ်နေကြတာက ဒီဥပဒေတွေ ပြင်ဆင်လိုက်တဲ့အတွက် လက်ကားစျေးကြီးတွေမှာ အစိုးရက စျေးနှုန်း သတ်မှတ် ထိန်းချုပ်ပေးနေမှုတွေ အဆုံးသတ်သွားပြီး သူတို့မှာ ရွေးစရာ လမ်း မရှိတော့မှာကို ဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်လို့ ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီတွေ ပေးတဲ့ စျေးကို သူတို့ မကြိုက်ရင် အဲဒီ လက်ကားစျေးကြီးတွေမှာ သွားရောင်းဖို့ စျေးညှိလို့ မရတော့မယ့် သဘော ဖြစ်ပါတယ်။ ဆန္ဒပြနေကြတဲ့ လယ်သမား အများစုဟာ ဆန်စပါး၊ ဂျုံပြောင်း အထွက်များတဲ့ ပြည်နယ်ကြီး နှစ်ခု ဖြစ်တဲ့ ပန်ဂျပ်နဲ့ ဟာယာနာ ပြည်နယ်တွေက ဖြစ်ပြီး သူတို့ရဲ့ ထွက်ကုန်တွေကို မန်ဒစ်စ် လက်ကားစျေးကြီးတွေမှာ ခုချိန်ထိ ရောင်းချနေကြဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပဒေ ပြင်ဆင်ဖို့ မလုပ်မဖြစ် လိုအပ်သလား အိန္ဒိယ စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍမှာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ လုပ်ဖို့ အရေးတကြီး လိုအပ်နေတယ် ဆိုတာကို စီးပွားရေးပညာရှင်တွေနဲ့ ကျွမ်းကျင်သူတွေက သဘောတူ လက်ခံထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အစိုးရအနေနဲ့ ညှိနှိုင်းပြီး လုပ်ဖို့ ပျက်ကွက်ခဲ့ပြီး ဥပဒေပြင်ဆင် အတည်မပြုခင် လယ်သမား သမဂ္ဂတွေ ယုံကြည်စိတ်ချမှု ရှိအောင် ရှင်းပြတာမျိုးတွေ မလုပ်ခဲ့ဘူးလို့ ဝေဖန်သူတွေက ပြောနေကြပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဒီဥပဒေတွေကို ပါလီမန်မှာ တက်သုတ်ရိုက် တင်ပြခဲ့ပြီး အချေအတင် ဆွေးနွေးဖို့ အချိန် မပေးခဲ့တာကြောင့် အတိုက်အခံတွေဘက်က အကြီးအကျယ် ဒေါသထွက်ခဲ့ရပါတယ်။ ဒီလို ဥပဒေမျိုးကို အတည်ပြုရာမှာ အရေးပါတဲ့ ကဏ္ဍက ပါတဲ့ ပြည်နယ်အစိုးရတွေကိုလည်း တိုင်ပင် ဆွေးနွေးတာမျိုး မရှိခဲ့ပါဘူး။ အမျိုးသမီး လယ်သမားတွေလည်း ဆန္ဒပြမှုတွေမှာ ပါဝင်ခဲ့


ভারতে প্রতিবছর সবচেয়ে বেশি মানুষ মারা যায় কোবরার দংশনে গবেষণার জরিপে বলা হয়েছে সাপের কামড়ে মৃতের প্রায় অর্ধেকের বয়স ৩০ থেকে ৬৯এর মধ্যে, এবংএক চতুর্থাংশ শিশু। ভারতে সর্পদংশনে বেশির ভাগ মানুষ মারা যায় কোবরা (ভারতীয় গোখরা) , রাসেলস ভাইপার এবং ক্রেইৎস (কালাচ) প্রজাতির সাপের কামড়ে। বাদবাকি মৃত্যুর ঘটনা ঘটে অন্যান্য অন্তত ১২টি বিভিন্ন প্রজাতির সাপের কামড়ে। বেশিরভাগ ক্ষেত্রেই সাপের কামড়ে মৃত্যু হয় যেসব এলাকায় দ্রুত চিকিৎসা সেবা পাওয়া যায় না। বর্ষাকালে জুন থেকে সেপ্টেম্বর মাসের মধ্যে সবচেয়ে বেশি মৃত্যুর ঘটনা ঘটে। এই সময় সাপ বাইরে বেরিয়ে আসে বেশি। আর সাপ বেশিরভাগ ক্ষেত্রেই কামড় দেয় পায়ে। ই-লাইফ নামেএকটি জার্নালে প্রকাশিত এই গবেষণাটি চালিয়েছিলেন যৌথভাবে ভারতীয় ও আন্তর্জাতিক বিশেষজ্ঞরা। ভারতে অসময়ে মৃত্যুর ওপর চালানো মিলিয়ন ডেথ টাডি নামে বিশালএক জরিপ থেকেও তথ্য নেয়া হয়েছে এই গবেষণার কাজে। রাসেলস ভাইপার ভারত ও দক্ষিণ এশিয়ায় খুবই বিষধর প্রজাতির সাপ। এই অঞ্চলে এই সাপ দেখা যায় খুবই বেশি। এরা সাধারণত ইঁদুর জাতীয় প্রাণী খায়। কাজেই শহরাঞ্চলে এবং গ্রামেও মানুষের বাসার আশেপাশেই তাদের ঘোরাফেরা বেশি। ভারতীয় ক্রেইৎ প্রজাতির সাপ আছে নানাধরনের। ক্রেইৎ ভারতীয় উপমহাদেশে খুবই বিষধর প্রজাতির সাপ ভারতীয় ক্রেইৎ সাপ সাধারণত দিনের বেলা কামড়ায় না। কিন্তু রাতের বেলা তারা হিংস্র হয়ে ওঠে। এই সাপ দৈর্ঘে প্রায় পাঁচ ফুট ৯ইঞ্চি পর্যন্ত হয়। ভারতীয় কোবরা বা গোখরা সাপ সাধারণত কামড়ায় অন্ধকারের পর। গোখরার কামড়ে শরীরের ভেতর রক্তক্ষরণ হয়। ফলে এই সাপ কামড়ালে সাথে সাথে জরুরি চিকিৎসার প্রয়োজন। বিবিসি বাংলায় আরও পড়তে পারেন: সাপের কামড়: কত ভয়ানক হুমকি? স্বেচ্ছায় ২০০ বিষধর সাপের কামড় খেয়েছেন যিনি অস্ট্রেলিয়ায় পাওয়া গেল তিন-চোখওয়ালা সাপ এই জরিপে আরও দেখা গেছে ২০০১ সালে থেকে ২০১৪ পর্যন্ত, সাপের কামড়ে মারা যাবার ৭০% ঘটনা ঘটেছে ভারতের আটটি রাজ্যে- বিহার, ঝাড়খণ্ড, মধ্য প্রদেশ, ওড়িশা,উত্তর প্রদেশ, অন্ধ্র প্রদেশ, রাজস্থান এবং গুজরাটে। বলা হয় ভারতে মানুষের ৭০ বছর বয়স পুরো হবার আগে সাপের কামড়ে মৃত্যুর ঝুঁকি প্রতি ২৫০ জনে প্রায় একজনের। কিন্তু নতুন এই জরিপে বলা হচ্ছে কোন কোন এলাকায় এই ঝুঁকি এখন বেড়ে প্রতি ১০০জনে একজন হয়েছে। গবেষকরা বলছেন সবচেয়ে বেশি ঝুঁকিতে আছেন গ্রামে কৃষক সম্প্রদায়ের মানুষ। তারা বর্ষা মরশুমে সর্প দংশনের বড় ঝুঁকিতে থাকেন। বিশ্বে সাপ কামড়ানোর খতিয়ান ৫৪ লাখ মানুষ আনুমানিক হিসাবে প্রতিবছর সাপের কামড়ের শিকার হয় ১ লাখ মানুষ প্রতি বছর সাপের কামড়ে মারা যায় ৪ লাখ মানুষ সাপের কামড়ে পঙ্গু বা অঙ্গবিকৃতির শিকার হয় কী করা সম্ভব? তারা বলছেন এসব এলাকায় "সচেতনতা বাড়ানো, শিক্ষা এবং কিছু সহজ পদ্ধতি শেখানোর" কর্মসূচি নেয়া উচিত। তাদের "সাপ থেকে নিরাপদ" থেকে কৃষিকাজ করার সহজ কিছু পদ্ধতি শেখানো সম্ভব, যেখানে তারা রবারের তৈরি বুট পরে মাঠে যেতে পারেন, হাতে গ্লাভস পরতে পারেন কৃষিকাজের সময় এবং ঝুঁকি কমাতে হাতে টর্চ রাখতে পারেন। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা বলছে সাপের কামড়ের বিষয়টিকে এখন তারা "বিশ্ব স্বাস্থ্য সমস্যাগুলোর ক্ষেত্রে অগ্রাধিকার" দিচ্ছে। সংস্থাটি বলছে সাপের দংশন থেকে যেসব জটিলতা তৈরি হয়, তা বিচার করলে দেখা যায় সাপে কামড়ানোর বিষয়টি ট্রপিকাল এলাকার রোগগুলোর মধ্যে সবচেয়ে উপেক্ষিত একটি স্বাস্থ্য ঝুঁকি। প্রতি বছর পৃথিবীতে ৮১ হাজার থেকে ১ লাখ ৩৮ হাজার মানুষ সাপের কামড়ে মারা যায়। প্রায় তিনগুণ মানুষ প্রাণে বেঁচে যান কিন্তু সাপের কামড় থেকে স্থায়ীভাবে তারা নানা কারণে পঙ্গু হয়ে যান। সাপের পেট থেকে গিলে খাওয়া তোয়ালে যেভাবে বের করলেন ডাক্তাররা

လူတွေအသေအများဆုံး မြွေကိုက်ခံရမှုတွေကို ကြည့်ရင် မြွေဟောက်ကိုက်ခံရတာတွေ ပါဝင် အဲဒီထဲက တဝက်လောက်ဟာ အသက် ၃၀ ကနေ ၆၉ နှစ်အရွယ်ကြားရှိတဲ့လူတွေဖြစ်ပြီး အဲဒီစုစုပေါင်း သေဆုံးခဲ့သူရဲ့ လေးပုံ တပုံဟာ ကလေးတွေလို့ သုတေသီတွေက ပြောပါတယ်။ မြွေပွေး၊ မြွေဟောက်၊ ငန်းတော်ကြား စတဲ့မြွေတွေကိုက်ခံရတာကနေ သေရတာ အများဆုံးပဲလို့ဆိုပါတယ်။ တခြား မြွေမျိုးနွယ် ၁၂ မျိုး အကိုက်ခံရတာကြောင့်လည်း သေဆုံးတာတွေဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ မြွေကိုက်ခံရပြီးပြီးချင်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု မြန်မြန်ဆန်ဆန် မရနိုင်တဲ့နေရာတွေမှာ သေတာတွေ ပိုများပါတယ်။ ဇွန်လနဲ့ စက်တင်ဘာလကြား မိုးရာသီတွေမှာ မြွေတွေ အထွက်များတတ်ပြီး မြွေကိုက်လို့ သေဆုံးတာတွေရဲ့ ထက်ဝက်လောက်က အဲဒီကာလတွေအတွင်းဖြစ်တာပါ။ အများဆုံး အကိုက်ခံရတဲ့နေရာကတော့ ခြေထောက်ပိုင်းတွေမှာပါ။ လူတိုင်းကြည့်နိုင်တဲ့ eLife အွန်လိုင်း ဂျာနယ်မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ ဒီလေ့လာချက်ကို အိန္ဒိယနဲ့ နိုင်ငံတကာက ထိပ်တန်း ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်တွေက လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြတာပါ။ မြွေပွေး (Russell's viper) ဟာ ရန်လိုတဲ့ မြွေဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနဲ့ တောင်အာရှဒေသတွေမှာ အများအပြားတွေ့ရပါတယ်။ ကြွက်တွေကို စားသုံးတဲ့ ဒီမြွေကို မြို့မှာရော တောမှာပါ လူတွေနေထိုင်ရာနဲ့ အနီးအနားတွေမှာ တွေ့ရတတ်ပါတယ်။ ငန်းတော်ကြားက မျိုးကွဲအမျိုးမျိုးရှိပြီး အဆိပ်ရှိတဲ့ မြွေဖြစ် အိန္ဒိယ ငန်းတော်ကြားမြွေဟာ နေ့ဘက်တွေမှာ ငြိမ်ခွေနေလေ့ရှိပြီး ညဘက်မှာဆိုရင်တော့ ရန်လိုတတ်တဲ့ မြွေမျိုးပါ။ အဲဒီ အကောင်က ၅ ပေ ၉ လက်မ လောက်ထိ ရှည်တတ်ပါတယ်။ မြွေဟောက်ဆိုရင် ညမှောင်ချိန်ရောက်လာတဲ့အချိန်မှာ (ကိုက်) ပေါက်တတ်လေ့ရှိပါတယ်။ မြွေဟောက်အကိုက်ခံရပြီဆိုရင် လူမှာ ကိုယ်တွင်းသွေးယိုစီးတာတွေ ဖြစ်လာပြီး ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု အလျင်အမြန်ရဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ မိုးတွင်းကာလ ရွာတွေမှာ ဒီမြွေကိုက်ခံရတဲ့ ပြဿနာကို ကြီးကြီးမားမား ကြုံရတယ်ဆိုတာကို ဒီလေ့လာချက်က တွေ့ရှိထားပါတယ်။ သူတို့က မြွေကိုက်လို့ သေတာအများဆုံးဖြစ်နေတဲ့ အိန္ဒိယက ပြည်နယ် ၈ ခုကိုလည်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီအချက်အလက်တွေက ၂၀၁၉ အထိ စိစစ်ပြင်ဆင်ထားတာဖြစ် ရိုးရှင်းတဲ့ နည်းလမ်းတွေသုံးဖို့ ပညာပေးတာတွေကို အဲဒီ ဒေသတွေမှာ အာရုံစိုက် ပစ်မှတ်ထား လုပ်ဆောင်ဖို့ လိုတယ်လို့ အဲဒီ သုတေသီတွေက ပြောပါတယ်။ ဥပမာ - ရာဘာ ဘွတ်ဖိနပ်ရှည်၊ ရာဘာ လက်အိတ်၊ ဓာတ်မီး စတာတွေ သုံးစွဲတာက မြွေကိုက်ခံရမယ့် အန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်မယ်လို့ သူတို့ ထောက်ပြပါတယ်။ မြွေကိုက်တာဟာ အခု "ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး ဦးစားပေး" တခုဖြစ်လာပြီလို့ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) က ဆိုပါတယ်။ လျစ်လျူရှုထားတာခံရတဲ့ ကျန်းမာရေးပြဿနာတွေထဲမှာ ဒီမြွေကိုက်ခံရတာကြောင့်ဖြစ်လာတဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတွေ ပါဝင်တယ်လို့ လည်း WHO က ပြောပါတယ်။ ကမ္ဘာတဝန်းမှာ နှစ်စဉ် လူပေါင်း ၈၁, ၀၀၀ ကနေ ၁၃၈, ၀၀၀ ယောက်အထိ မြွေကိုက်ခံရတာကြောင့် သေဆုံးနေကြပြီး အဲဒီအရေအတွက်ထက် ၃ ဆ များတဲ့သူတွေဟာ မြွေကိုက်ခံရတာကြောင့် မသေဆုံးပေမဲ့ တသက်လုံး မသန်စွမ်းဖြစ်တဲ့အထိ ကိုယ်အင်္ဂါထိခိုက်ခံရတာတွေ ဖြစ်နေပါတယ်။


ভারত নিয়ন্ত্রিত কাশ্মীরে কড়াকড়ির বিরুদ্ধে প্রতিবাদ করছে কাশ্মীরের শিশুরা সেই উত্তেজনা শিখরে ওঠে অগাস্ট মাসে, যখন ভারত নিয়ন্ত্রিত কাশ্মীরের আইনে পরিবর্তন আনে ভারত সরকার, যার ফলে হতবাক হয়ে যায় পুরো বিশ্ব। তবে কাশ্মীর এমন একটি অঞ্চল যা বরাবরই উত্তেজনার কারণ। ১৯৪৭ সালে ভারতে ব্রিটিশ উপনিবেশিক শাসন অবসানের পর থেকে কাশ্মীর নিয়ে তিন দফা যুদ্ধ করেছে ভারত ও পাকিস্তান। আশির দশকের পর থেকে দফায় দফায় পাকিস্তানের সমর্থনপুষ্ট ইসলামপন্থী আন্দোলনের ঘটনা ঘটেছে, যাতে নিহত হয়েছে অন্তত ৭০হাজার মানুষ। কেন ২০১৯ সাল অঞ্চলটির জন্য এতো অস্থিরতার? পাকিস্তান ভিত্তিক জইশ-ই-মুহাম্মদ জঙ্গি গ্রুপ সংশ্লিষ্ট একটি হামলার মধ্য দিয়ে বছরটি শুরু হয়েছিল। ভারত নিয়ন্ত্রিত কাশ্মীরের পুলওয়ামার ২২ বছর বয়সী এক তরুণ সেনাবাহিনীর একটি কনভয়ে বিস্ফোরক নিয়ে আত্মঘাতী হামলা চালায়, যাতে নিহত হয়েছিল অন্তত ৪০জন সেনা সদস্য। এক বছর আগে থেকে নিখোঁজ ছিল ওই তরুণ। হামলার পরপরই তরুণের ভিডিও পোস্ট করে হামলার কৃতিত্ব দাবি করে জইশ-ই-মোহাম্মদ। এই হামলার পরে ১৯৭১ সালের পর আবার সীমান্ত অতিক্রম করে পাকিস্তান ভূখণ্ডে অভিযান পরিচালনা করে ভারত। ২৬শে ফেব্রুয়ারি ভারতীয় জেট বিমান বালাকোট অঞ্চলে উড়ে গিয়ে, তাদের ভাষায়, জইশ-ই-মোহাম্মদের প্রশিক্ষণ শিবিরে বোমা ফেলে। এই হামলায় ভারতের অন্ততপক্ষে দুইটি বিমান বিধ্বস্ত হয় এবং একজন ভারতীয় পাইলটকে আটক করে পাকিস্তান। এটা পাকিস্তানকে বিশেষ সুবিধা এনে দেয়। আন্তর্জাতিক বিশ্লেষকদের মতে, এর ফলে বালাকোট সংঘর্ষের সময় ভারতীয় পাইলটকে আটক করতে পারা পাকিস্তানকে বেশ সুবিধাজনক অবস্থান এনে দেয়। পাকিস্তানের অভ্যন্তরে ভারতীয় বিমান হামলার সময় একটি যুদ্ধবিমান ভূপাতিত হয় তা সত্ত্বেও, 'শুভেচ্ছার নিদর্শন' হিসাবে আটক পাইলটকে দ্রুত ভারতে ফেরত পাঠিয়ে দেয় পাকিস্তান। এই পদক্ষেপকে বিদেশের কিছু মহল প্রশংসা করলেও, অনেকে একে দেখেছেন উত্তেজনা বৃদ্ধি হওয়া ঠেকাতে পাকিস্তানের প্রচেষ্টার অংশ হিসাবে, যে জন্য দেশটির সামরিক বাহিনী প্রস্তুত নয়। পাকিস্তান আরো একধাপ এগিয়ে পাকিস্তান নিয়ন্ত্রিত কাশ্মীরে জঙ্গি গ্রুপগুলোর দপ্তর বন্ধ করে দেয়। স্পষ্টতই ভারতের হুমকির মুখে আন্তর্জাতিক মতামত সন্তুষ্ট করার জন্য এই পদক্ষেপ নেয় দেশটি। এর মধ্যে ভারতের প্রধানমন্ত্রী নরেন্দ্র মোদী - ডানপন্থী হিন্দু জাতীয়তাবাদী একজন নেতা - পুলওয়ামা এবং বালাকোট অভিযান, উভয় ঘটনাকে দেশে তার নির্বাচনী প্রচারণায় সমর্থন আদায়ের জন্য ব্যবহার করেন এবং তিনমাস পরের সাধারণ নির্বাচনে বিশাল জয় লাভ করেন। তার এই বিজয়ের ডানায় ভর করেই গত অগাস্ট মাসে তিনি কাশ্মীরকে একীভূত করার পদক্ষেপ নেন, যা তাকে পার্লামেন্টে অপ্রতিদ্বন্দ্বীর ক্ষমতা এনে দেয়। আরো পড়ুন: কাশ্মীর নিয়ে ভারত আর পাকিস্তানের লড়াইয়ের কারণ কী? 'আসুন নতুন জম্মু-কাশ্মীর, নতুন লাদাখ' গড়ি: মোদী কাশ্মীর: সর্বনাশের ঝুঁকি, তবুও বাকি বিশ্বের অনীহা পাকিস্তানের বিরুদ্ধে যেভাবে হুমকি হতে পারে ভারত কিন্তু আবারো পাকিস্তানের পক্ষ থেকে একই ধরণের কোন পাল্টা জবাব আসে না। পাকিস্তানের প্রধানমন্ত্রী ইমরান খান বরং মিছিল আর কাশ্মীরের সমর্থনে বিবৃতি দেয়ার মধ্যে নিজেকে আবদ্ধ রাখেন। পাকিস্তানের সামরিক মুখপাত্র এর মধ্যে ঘোষণা দেন যে, সীমান্ত এলাকায় পাকিস্তানে সেনারা জাগ্রত অবস্থায় রয়েছে এবং শীর্ষ সেনা কর্মকর্তাদের লাইন অব কন্ট্রোলে পাকিস্তানি সেনা চৌকিগুলোয় সফর করার ছবি প্রকাশ করেন। তবে পাকিস্তানের যেসব জাতীয়তাবাদী গ্রুপগুলো ভারতীয় পদক্ষেপের বিরুদ্ধে জনসমর্থন তৈরির চেষ্টা করছিল, তাদের নিরুৎসাহিত করার পদক্ষেপ গ্রহণ করে পাকিস্তান কর্তৃপক্ষ। জাতীয়তাবাদী বিক্ষোভকারীরা যখন অক্টোবর মাসে পাকিস্তান শাসিত কাশ্মীর থেকে ভারত শাসিত কাশ্মীরে প্রবেশের চেষ্টা করে, তাদের ঠেকিয়ে দেয় পাকিস্তানের সেনারা। বিক্ষোভকারীরা দাবি করছিলেন যে, জাতিসংঘের সিদ্ধান্ত অনুযায়ী কাশ্মীরের যেকোন স্থানে যাতায়াত করার অধিকার তাদের রয়েছে। সাবেক সাংবাদিক এবং কাশ্মীরের অধিকার আন্দোলন কর্মী জুলফিকার আলী বলছেন, ''আমরা কঠোর একটি স্থানে আটকে গেছি। ভারত সবসময়েই কাশ্মীরের জনগণের শত্রু, কিন্তু পাকিস্তানও তাদের সাথে ঠিক আচরণ করেনি।'' পাকিস্তানের প্রধানমন্ত্রী ইমরান খান বলছেন, কাশ্মীর ইস্যুতে তিনি ভারতের সঙ্গে আলোচনা করতে চান দশকের পর দশক ধরে কীভাবে বিরোধ তৈরি হয়েছে? ১৯৪৭ সালে ভারতের স্বাধীনতার আগে কাশ্মীর ছিল একটি মুসলমান সংখ্যাগরিষ্ঠ রাজ্য, যার শাসক ছিলেন একজন হিন্দু রাজা। কিন্তু যখন ভারত ভাগ হয়ে মুসলিম রাষ্ট্র পাকিস্তানের জন্ম হলো, তখন কোন পক্ষেই যোগ না দিয়ে কাশ্মীরের রাজা স্বাধীন থাকতে চেয়েছিলেন। কিন্তু কিছুদিন পরেই যখন পাকিস্তান দেশটির উত্তর পশ্চিম এলাকা থেকে রাজার শাসন উচ্ছেদ করতে সশস্ত্র আদিবাসী যোদ্ধাদের পাঠায়, তখন প্রথম এখানে সহিংসতার শুরু হয়। বাধ্য হয়ে কাশ্মীরের রাজা ভারতের সঙ্গে যোগ দেয়ার সিদ্ধান্ত নেন। সংঘর্ষের ফলে ভারত ও পাকিস্তানের মধ্যে দুই ভাগ হয়ে যায় কাশ্মীর। পাকিস্তান পরবর্তীতে এর একটি ছোট অংশ চীনকে দিয়েছিল। ভারতের তখন ক্ষমতায় ছিল কিছুটা উদার নীতির কংগ্রেস পার্টি, যারা কাশ্মীরের রাজাকে একীভূত হতে বাধ্য না করে বরং ১৯৪৮ সালের জুন মাসে পুরো কাশ্মীর জুড়ে একটি গণভোট আয়োজনের অনুরোধ নিয়ে জাতিসংঘে যায় - যাতে দেশটির জনগণ ভোটের মাধ্যমে সিদ্ধান্ত জানাতে পারে যে, কোন দেশের সঙ্গে তারা যেতে চায়। তবে দেশভাগের পর উত্তর ভারত ও পাকিস্তানের মধ্যে বৈরিতার কারণে এরকম কোন গণভোট আয়োজন করতে দুই পক্ষ একমত হতে পারেনি। এর মধ্যে ভারতে সংসদীয় গণতন্ত্র অব্যাহত থাকে, কিন্তু পাকিস্তানের রাজনৈতিক সিদ্ধান্ত নেয়ার ক্ষমতা চলে যায় সামরিক বাহিনীর হাতে, যা কাশ্মীরের বিরুদ্ধে বিশেষ ভূমিকা রাখে। ১৯৬৫ সালে ভারত বিরোধী এক আন্দোলনের সময় কাশ্মীরের গ্রামবাসীদের পোশাকে হাজার হাজার নিয়মিত সেনা সদস্যকে পাঠায় পাকিস্তান। ফলে দ্বিতীয়বারের মতো ভারত-পাকিস্তান যুদ্ধ হয়, যাতে পাকিস্তান পরাজিত হয়। উনিশশো আশির দশকে হাজার হাজার প্রশিক্ষিত ইসলামপন্থী জঙ্গি সদস্যদের ভারত নিয়ন্ত্রিত কাশ্মীরের ভেতরে পাঠায় পাকিস্তান, যারা সেখানে দশকের পর দশক জুড়ে সন্ত্রাস কায়েম করে রাখে। তবে যুক্তরাষ্ট্রে নাইন ইলেভেন হামলার পরে তাতে লাগাম পড়াতে বাধ্য হয় পাকিস্তান। কাশ্মীরে এখনো যে কোনো ধরণের প্রতিবাদ বিক্ষোভ নিষিদ্ধ নতুন ধরণের জাতীয়তাবাদ কি শুরু হতে পারে? ক্ষুদ্র আকারে এবং চোখের আড়ালে হলেও কাশ্মীরে জঙ্গি কর্মকাণ্ড অব্যাহতই থাকে। যুক্তরাজ্য ভিত্তিক একটি অ্যাডভোকেসি গ্রুপের প্রধান এবং কাশ্মীরের একজন আইনজীবী ড. নাজির জিলানী এজন্য পাকিস্তানের নেতৃত্বকে দায়ী করেন, যারা কাশ্মীর ইস্যুতে জাতিসংঘে একটি প্রস্তাবনাও আনতে পারে নি। তবে অন্য অনেকে বলছেন, পাকিস্তানের নেতৃত্ব অনেক আগেই সিদ্ধান্ত নিয়ে ফেলেছে যে, কাশ্মীর ইস্যুতে একমাত্র সমাধান হতে পারে পাকিস্তানের সঙ্গে রাজ্যটির একীভূত করা। উদার জাতীয়তাবাদে বিশ্বাসী একটি স্বাধীন কাশ্মীরের ধারণাকে গ্রহণ করতে পারবে না ইসলামী জাতীয়তাবাদে বিশ্বাসী পাকিস্তান। ''যখন উনিশশো সত্তরের দশকে কাশ্মীরের একাংশে প্রাপ্তবয়স্কদের ভোটাধিকার চালু করে পাকিস্তান, তখন সেখানে অংশ নেয়া প্রার্থীদের একটি প্রতিশ্রুতিতে স্বাক্ষর করতে হতো যে, তারা পাকিস্তানের প্রতি অনুগত থাকবে, যা এখনো অব্যাহত রয়েছে,'' বলছেন আফ্রাসিয়াব খাত্তাক, পাকিস্তানের স্বাধীন মানবাধিকার কমিশনের সাবেক প্রধান ও একজন আইনজীবী ও রাজনীতিক। এর ফলে পাকিস্তান শাসিত কাশ্মীরে জাতীয়তাবাদীদের জন্য রাজনৈতিক কর্মকাণ্ডের দরজা বন্ধ করে দিয়েছে, যারা পাকিস্তান ও ভারত, উভয় দেশ থেকেই মুক্ত স্বাধীন কাশ্মীর চান। তিনি বলছেন, ''আশির দশকে কাশ্মীরে জম্মু-কাশ্মীর লিবারেশন ফ্রন্ট (জেকেএলএফ) নামের একটি উদার জাতীয়তাবাদী গ্রুপকে প্রথমদিকে সমর্থন দিয়েছিল পাকিস্তান, যেন তারা ভারতের বিরুদ্ধে একটি আন্দোলন শুরু করতে পারে। কিন্তু সেটা ছিল একটি হিসাবি পদক্ষেপ। ১৯৬৫ সালে তারা লক্ষ্য অর্জন করতে ব্যর্থ হয়।" ''কিন্তু যখন জনআন্দোলন ছড়িয়ে পড়ে, ইসলামাবাদ দ্বিতীয় চিন্তা করতে শুরু করে এবং তাদের ইসলামপন্থী বাহিনীগুলোকে ভারত ও জেকেএলএফ, উভয় লক্ষ্যবস্তুতে আঘাত করার জন্য পাঠায়।'' কাশ্মীরের বিভিন্ন অঞ্চল নিয়ন্ত্রণ করছে পাকিস্তান, ভারত ও চীন তাহলে নতুন বছরে ভারত, পাকিস্তান ও কাশ্মীরের জন্য কী অপেক্ষা করছে? যেভাবে কাশ্মীরে ক্ষোভ ছড়িয়ে পড়েছে এবং গত চারমাস ধরেই অব্যাহত রয়েছে, তা বিশেষভাবে লক্ষ্য করার মতো। মি. খাত্তাক বিশ্বাস করেন, কাশ্মীরকে একীভূত করে নেয়ার ফলে নতুন করে কাশ্মীরের জাতীয়তাবাদের উত্থান হতে পারে। তার সফলতা নির্ভর করবে যে কারা তাদের জিহাদি পরিচয়ের বাইরে গিয়ে আন্দোলনটি করতে পারে। জুলফিকার আলী একমত পোষণ করে বলছেন, ''কাশ্মীরের বাসিন্দারা উপলব্ধি করতে পারছে যে, স্বাধীনতা অর্জনের জন্য তারা বাইরের শক্তির ওপর নির্ভর করে থাকলে চলবে না। তারা এটাও বুঝতে পারছে যে, তাদের এই আন্দোলন হতে হবে পুরোপুরি নিজস্ব এবং অহিংস।'' ''যেহেতু বেশিরভাগ জাতীয়তাবাদী নেতা হয় ভারতের কারাগারে অথবা বিদেশে, তরুণদের মধ্যে থেকে নতুন এক নেতৃত্ব বেরিয়ে আসতে পারে।''

မြန်မာနိုင်ငံကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံးမှာ တရားစွဲခံရသလို ပြည်တွင်းမှာလည်း ရခိုင်ဒေသမှာ တိုက်ပွဲတွေ ပြင်းထန်ခဲ့ပါတယ်။ ကျန်းမာရေးဘက်မှာဆိုရင် ရာသီတုပ်ကွေး H1N1 ဟာ၂၀၁၇ နောက်ပိုင်း လူအသေအပျောက် အများဆုံးအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သလို မွန်ပြည်နယ်မှာ လူအသေပျောက်များတဲ့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တွေလည်း ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပါတယ်။ ပညာရေးဘက်မှာဆိုရင်လည်း တက္ကသိုလ် ဆရာဆရာမတွေရဲ့ သုတေသန စာတမ်းအတု ပြဿနာတွေပေါ်လာပြီး အစိုးရက အဖွဲ့ဖွဲ့ စစ်ဆေးရတဲ့အထိ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပုဂံဒေသကို ယူနက်စကို အသိအမှတ်ပြု သတ်မှတ်ခြင်းခံရလို့ မြန်မာတွေ ဂုဏ်ယူခဲ့ကြရတာရှိခဲ့သလို၊မြန်မာနှစ်ဦး ဆိုင်ကယ် နဲ့ ရန်ကုန်ကနေ လန်ဒန်ကို ဦးတည်ပြီး ကမ္ဘာပတ်နိုင်ခဲ့တဲ့ သတင်းတွေလည်းရှိပါတယ်။ ဘီဘီစီက ဒီနှစ်ထဲ ထူးထူးခြားခြားဖြစ်ခဲ့တဲ့ သတင်းဖြစ်ရပ် ၁၅ ခု ကို စာဖတ်ပရိတ်သတ် ပြန်လည်ဖတ်ရှုနိုင်ဖို့ အတွက် ကောက်နုတ်ဖော်ပြလိုက်ပါတယ်။ ဂမ်ဘီယာက တရားစွဲမှု ကို ပယ်ဖျက်ပြီး ကြားဖြတ်စီရင်ခွင့် မပေးဖို့ မြန်မာဘက်က ချေပ အိုင်စီဂျေမှာ ကိုယ်တိုင်ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းခဲ့တဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နယ်သာလန်နိုင်ငံ သည်ဟိတ်ဂ် မြို့က အိုင်စီဂျေ တရားရုံးမှာ မြန်မာကို ဂမ်ဘီယာက လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ဂျီနိုဆိုက် ကွန်ဗင်းရှင်း ချိုးဖောက်တယ်ဆိုပြီး တရားစွဲထားတာပြီး ကြားဖြတ်အစီအမံ ချမှတ်ပေးဖို့ တောင်းဆိုတာကို ဒီဇင်ဘာလအတွင်း ၃ ရက်တာ ကြားနာခဲ့ရာမှာ မြန်မာနိုင်ငံဘက်က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်ပြီး သွားရောက် ဖြေရှင်းခဲ့ပါတယ်။ တပ်မတော် ကျူးလွန်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေကို အရပ်သား အစိုးရ ခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က တာဝန်ယူ ဖြေရှင်းခဲ့တာက မြန်မာ့နိုင်ငံရေးနဲ့ ရင်ကြားစေ့ရေးအတွက် သက်ရောက်မှုတွေရှိနိုင်တယ်လို့ သုံးသပ်ဝေဖန်မှုတွေ ရှိပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က မြန်မာ့ တပ်မတော်ဟာ ရာဇဝတ်မှုတွေ မကျူးလွန်ဘူးလို့ပြောတဲ့ အထိတော့ မရောက်ပေမယ့် ဒါဟာ ဂျီနိုဆိုက် မဟုတ်ဘူး အထူးသဖြင့် မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ရည်ရွယ်ချက် မရှိဘူးဆိုတာ ပြောသွားခဲ့ပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ အိုင်စီဂျေခရီးကို ထောက်ခံပွဲတွေ မြန်မာနိုင်ငံ မြို့ကြီးတွေမှာ ကျင်းပကြပေမယ့် နိုင်ငံတကာကတော့ စစ်ရာဇဝတ်မှု အတွက် စစ်ခေါင်းဆောင်တွေကို အကာကွယ်ပေးတယ်ဆိုပြီး ဝေဖန်ကြပါတယ်။ အတိုက်အခံ ကြံခိုင်ရေးပါတီ က အိုင်စီဂျေ အရေးမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောက်ခံခဲ့တဲ့ အပေါ် မှာ မဟာမိတ်ပါတီတွေက ဝေဖန်မှုတွေရှိပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောက်ခံပွဲတွေ အများကြီးဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဒီလိုမျိုး နိုင်ငံရေး အကျိုးအမြတ် ထွက်နိုင်တယ် ယူဆလို့ ဦးဆောင်မှုကို ယူသွားတယ်ဆိုပြီး စွပ်စွဲမှုတွေရှိပါတယ်။ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီ အခုလို အိုင်စီဂျေ အရေးကို ဦဆောင်တာဟာ ပြည်တွင်း နိုင်ငံရေး သြဇာပိုကြီးလာတယ်လို့ မြန်မာ့ အရေးလေ့လာသူ စာရေးဆရာကျော်ဝင်းက ပြောခဲ့ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံဟာ ရိုဟင်ဂျာတွေကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်တယ်ဆိုတဲ့ ဂျီနိုဆိုက်စွပ်စွဲချက်နဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး အိုင်စီဂျေမှာ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက နိုဝင်ဘာလအတွင်း အမှုဖွင့်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ အိုင်စီဂျေသမိုင်းမှာ ဂျီနိုဆိုက် စွပ်စွဲချက်နဲ့ ၃ ခုမြောက် အမှုဖွင့်ခံရတဲ့နိုင်ငံလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ၃၈၀၀ သော ဘုရားအဆူဆူ ရှိပြီး အမွေအနှစ်တွေရှိတယ်လို့ ဖော်ပြပြီး လျှောက်ခဲ့တာပါ။ ကမ္ဘာ့ အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်လာတဲ့ ပုဂံ မြန်မာ့ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု နယ်မြေက ပုဂံဒေသဟာ ယူနက်စကိုရဲ့ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်း အဖြစ်၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ရက်က သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပါတယ်။ အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံမှာ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် ကော်မတီ အစည်းအဝေးမှာ ပုဂံဒေသကို အခုလို သတ်မှတ်ခဲ့တာပါ။ ၂၀၁၄ တုန်းက ဟန်လင်း၊ ဗိဿနိုး၊ သရေခေတ္တရာ ပျူမြို့ဟောင်းသုံးမြို့ ယူနက်စကို စာရင်းဝင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ပုဂံဟာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဒုတိယမြောက် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဇူလိုင်လမှာ နိုင်ငံတကာ အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံနှင့် နေရာဒေသများကောင်စီက ပုဂံကို အချိန်ယူ လေ့လာ စစ်ဆေးပြီး အတည်ပြုခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့ ယဉ်ကျေးမှု ကော်မတီဝင် ၂၁ နိုင်ငံက ပုဂံကို ကမ္ဘာအမွေအနှစ်စာရင်း ထည့်သွင်းဖို့ အတွက် ကန့်ကွက်မှု မရှိဘဲ အတည်ပြုလိုက်တာလည်း ဖြစ်ပါတယ် ။ ကမ္ဘာ့ အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်ဖြစ်ဖို့ ပုဂံဒေသ တစ်ခုလုံးကို လျှောက်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး ဘုရားတစ်ဆူချင်းစီ ခွဲလျှောက်တာ မဟုတ်ဘူးလို့ ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ သုတေသန ဦးစီးဌာန အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းသူ နိုင်ငံတကာ ညှိနှိုင်းရေးမှူး ဒေါ်ဥမ္မာမျိုးက ပြောပါတယ်။ "ဘုရားတွေအကုန်ပေါင်းပြီး ဒီနေရာမှာ ၃၈၀၀ သော ဘုရား အဆူဆူရှိပြီး အမွေအနှစ်တွေရှိတယ်လို့ ဖော်ပြပြီး လျှောက်ခဲ့တာပါ"လို့ သူက ရှင်းပြခဲ့ပါတယ်။ သဲဖြူကုန်း မြေပြိုမှုဖြစ်စဉ် ဟာ လူ ၇၂ ဦး သေဆုံး မလတ်တောင်မြေပြိုမှု မွန်ပြည်နယ် ပေါင်မြို့နယ် သဲဖြူကုန်းကျေးရွာက မလတ်တောင် မြေပြိုမှုဟာ၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွင်း သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် အသေအပျောက်များတဲ့ ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့ ပြည်သူ့လွှတ်တော် အစည်းအဝေးမှာတော့ ပေါင်မြို့နယ် အမတ် မိကွန်ချမ်းက သဲဖြူကုန်း မြေပြိုမှုဖြစ်စေခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရင်း ဖော်ထုတ်ဖို့ မေးခွန်းမေးခဲ့ပါတယ်။ ဩဂုတ် ၉ ရက် မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ သဲဖြူကုန်း မြေပြိုမှုဖြစ်စဉ်ဟာ လူ ၇၂ ဦး သေဆုံးပြီး ၂၈ ဦး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့တာပါ။ လူ့ပယောဂကြောင့် ပါဝင်ပတ်သက်မှု အနည်းငယ်သာရှိတယ်လို့ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်း သိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုဝန်ကြီး ဒေါက်တာရဲမြင့်ဆွေက လွှတ်တော်မှာ ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့ပါတယ်။ မုဒုံမြိုခံတစ်ဦးကတော့ မလတ်တောင်မြေပြိုမှုဟာ လူလုပ်တဲ့ ပယောဂဖြစ်ပြီး တောင်ကို အောက်ခြေကဝိုက် ပြီး အဆောက်အအုံတွေ ဆောက်တာနဲ့ ဆက်စပ်တယ်လို့ သူ့အမြင်ကို ပြောပါတယ် ။ လွှတ်တော်မှာ ဒုဝန်ကြီးဖြေကြားချက်ကို မွန်ပြည်နယ်မှာ နေထိုင်သူတွေက အားမရဘဲ လူ့ပယောဂမပါဝင်ဘဲ တောင်က အလိုလိုမပြိုနိုင်ကြောင်းလည်း သုံးသပ်ပြောဆိုမှုတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဂုတ်တွင်းတံတားကို မိုင်းနဲ့ ဖောက်ခွဲခဲ့ တပ်မတော်နည်း ပညာတက္ကသိုလ်အပါအဝင် ရှမ်းမြောက်ပိုင်းမြို့တွေတိုက်ခိုက်ခံရမှု မန္တလေးတိုင်း၊ ပြင်ဦးလွင်က တပ်မတော်နည်း ပညာတက္ကသိုလ်အပါအဝင် နေရာ ၂နေရာ၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်အတွင်းက နေရာ ၃နေရာနဲ့ စုစုပေါင်း ၅နေရာကို သြဂုတ်လ ၁၅ရက် မနက် ၅နာရီက မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ဝင်တွေက တိုက်ခိုက်ခဲ့ပါတယ်။ ပြင်ဦးလွင်က တပ်မတော် နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ရှော့ခ်တိုက် ဒုံးနဲ့ တိုက်ခံရတာပါ။ နောင်ချိုမြို့နယ်ထဲက လော့ပန်ရွာ၊ တိုးဂိတ်နဲ့ တိုးဂိတ်တံတားအထက်နေရာတွေနဲ့ ဂုတ်တွင်းတံတားပါ ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီနေရာတွေကို မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ဝင်တွေဖြစ်တဲ့ ရက္ခိုင့်တပ်မတော် (AA)၊ မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက် တစ်မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့ (MNDAA) နဲ့ ပလောင်လွတ်လပ်ရေးတပ် (TNLA) တို့ကပူးပေါင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့တာလို့လည်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်၊ တပ်မတော်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ရာမှာတော့ အဲဒီတိုက်ခိုက်မှုတွေမှာ တပ်မတော်အရာရှိ၊စစ်သည် ကိုးဦး၊ ရဲတပ်ဖွဲဝင် သုံးဦး၊ အရပ်သား နှစ်ဦး စုစုပေါင်း ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း၊ တပ်မတော်သား တစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်းနဲ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် လေးဦး ပျောက်ဆုံးနေကြောင်း ပါရှိပါတယ်။ ဂုတ်တွင်းတံတား မိုင်းထောင် ဖျက်ဆီးခံရတာကြောင့် မြန်မာ-တရုတ် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းကြီး ၅ ရက်လောက် ပြတ်တောက်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဒီလို နည်းပညာတ္ကသိုလ် အပါအဝင် ပြင်ဦးလွင် နဲ့ ရှမ်းမြောက်က မြို့တချို့ မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ် အဖွဲ့တွေ တိုက်ခိုက်ခံရတာဟာ လုံခြုံရေးစနစ် ကျိုးပေါက်တာကြောင့်ဖြစ်ပြီး အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနကို အစိုးရက ပြည်ထဲရေးလက်အောက်ကနေ လွှဲယူခဲ့တာ အပါအဝင်၊ ဧည့်စာရင်းတိုင်တဲ့စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်တာတွေဟာ လုံခြုံရေး စနစ်ကျိုးပေါက်တာကို ဖြစ်စေတယ်လို့ မြန်မာအရေးလေ့လာသူ ဒေါက်တာအောင်မျိုးက ပြောပါတယ်။ ရှမ်းမြောက်တိုက်ပွဲတွေ နှစ်ကုန်ပိုင်းမှာ ပြန်လည်ငြိမ်သက်သွားပေမယ့် ကျောက်မဲ နဲ့ နောင်ချိုမြို့ အနီးတစ်ဝိုက်တွေကို ဒီဇင်ဘာလထဲမှာ ဝင်ရောက်ပစ်ခတ်မှုတွေရှိပြီး လူသေဆုံးမှုတွေရှိတယ်လို့ နောင်ချိုမြို့ခံ တစ်ဦးက ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။ သုတေသနစာတမ်းစစ်ဆေးမှု အဖွဲ့ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်တွေက စာတမ်းအတုပြဿနာ မြန်မာနိုင်ငံ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်တွေက ဆရာ၊ ဆရာမ တွေ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ထဲမှာ တင်သွင်းခဲ့တဲ့ သုတေသန စာတမ်း ၂၀,၀၀၀ နီးပါး ကို နေပြည်တော် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန မှာ ဘာသာရပ်အသီးသီးက ဆရာ၊ ဆရာမ အင်အား ၅၀၀ ကျော်နဲ့ အောက်တိုဘာလအတွင်းက စစ်ဆေးခဲ့ရာမှာ စာတမ်းအတု ၁၀၀၀ ကျော် စိစစ်တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ တစ်ဦးတည်းကို သုတေသန စာတမ်း အတု ၂၀ ကျော်အထိ တင်ထားတာတွေ တွေ့ခဲ့ရတယ်လို့လည်း သုတေသနစာတမ်း စစ်ဆေးမှု အဖွဲ့ဝင်တွေက ပြောပါတယ်။ နေပြည်တော် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနမှာ တက္ကသိုလ် ဘာသာရပ်အသီးသီးက ဆရာ၊ ဆရာမ အင်အား ၅၀၀ ကျော်နဲ့ရာထူးတိုးပြောင်းမှုအတွက် သုတေသနစာတမ်းစစ်ဆေးမှုတွေကို အောက်တိုဘာ၂၄ ရက်မှာ စတင် စစ်ဆေးခဲ့တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ စာတမ်းအတုတွေ အများဆုံးတွေ့ရတဲ့ ဘာသာရပ်ကတော့ သိပ္ပံ ဘာသာရပ်တွေ ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယဘက်က ဝယ်တာတွေ အများဆုံး တွေ့ရတယ်လို့လည်း သုတေသနစာတမ်း စစ်ဆေးမှု အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာထွန်းထွန်းနိုင်က ပြောခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီ သုတေသနစာတမ်းတွေ တချို့ဟာ ဖြတ်ညှပ် ကပ် လုပ်ထားတာ၊ ပြန်ကူးထားတာတွေပါပြီး သက်ဆိုင်ရာ ဝက်ဆိုဒ်တွေမှာ ကျွမ်းကျင်သူတွေနဲ့ စစ်ဆေးပြီးတွေ့ရှိခဲ့တာ ဖြစ်တယ်လို့လည်း သုတေသနစာတမ်း စစ်ဆေးမှု အဖွဲ့ ဝင်တွေက ပြောပါတယ် ။ တချို့ဟာတွေက အတုတော့ မဟုတ်ဘူး ပိုက်ဆံပေးရင် နိုင်ငံတကာ သုတေသနဂျာနယ်မှာ ထည့်ပေးတာမျိုး လုပ်တာလည်းရှိတယ်လို့ ပြည်တက္ကသိုလ်က ကထိက ဆရာမ တစ်ဦးက ပြောပါတယ် ။ နိုင်ငံခြား သုတေသနစာတမ်း အတုတစ်စောင်ကို ၂၅ ဒေါ်လာ ကနေ ဒေါ်လာ ၅၀ ထိ ဝယ်ယူပြီး ရာထူးတိုးလျှောက်လွှာနဲ့အတူ တင်ကြတာကို စိစစ်ရေးအဖွဲ့က စစ်ဆေးတွေ့ရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ တက္ကသိုလ်ဆရာ၊ ဆရာမတွေရဲ့ ရာထူးတိုးဖို့အတွက်ကို လုပ်သက်ရယ်၊ သုတေသနစာတမ်း ရယ် ပေါင်းပြီး ကြီးစဉ်ငယ်လိုက်စီပြီးတော့ ရာထူးတိုးပေးတာကို ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနက ၂၀၁၈ က စတင်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး စာတမ်းအတုတွေကို အခုလို စစ်ဆေးတွေ့ရှိခဲ့ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အခုလို စာတမ်းအတုပြဿနာတွေ စစ်ဆေးတွေ့ရှိခဲ့ပေမယ့် စာတမ်းတွေနဲ့ ရာထူးတိုးခဲ့သူတွေကို တစ်စုံတစ်ရာ အရေးယူတာမျိုးမတွေ့ရဘူးလို့ ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းတက္ကသိုလ်က ဆရာမ တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။ လွတ်မြောက်လာတဲ့ သတင်းထောက် ၂ ဦးကို အင်းစိန်အကျဉ်းထောင်ရှေ့မှာ မြင်ရစဉ် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်နဲ့ လွတ်မြောက်လာကြတဲ့ထဲမှာ ရိုက်တာသတင်းထောက် နှစ်ဦး နိုင်ငံတော်သမ္မတရဲ့ အမိန့်နဲ့ အကျဉ်းသား ခြောက်ထောင့်ငါးရာကျော် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်နဲ့ လွတ်မြောက်လာကြတဲ့ထဲမှာ ရိုက်တာ သတင်းထောက် ကိုဝလုံးနဲ့ ကိုကျော်စိုးဦးတို့လည်း ပါလာခဲ့ပါတယ်။ ရခိုင်ပြည်နယ် အင်းဒင်ရွာမှာ မြန်မာလုံခြုံရေး တပ်ဖွဲ့တွေက ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ လူသတ်မှု သတင်းကို ဖော်ထုတ်ရေးသားဖို့ ကြိုးစားရင်းသူတို့ အဖမ်းခံခဲ့ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ နှစ်ဦးကို နိုင်ငံတော် လျှို့ဝှက်ချက် ပေါက်ကြားမှုနဲ့ တရားရုံးက ထောင်ဒဏ် ခုနစ်နှစ် ချမှတ်ခဲ့တာပါ။ အင်းစိန်ထောင်က လွတ်မြောက်လာတဲ့ ကိုကျော်စိုးဦးက သတင်းသမားအလုပ်ကို ဆက်လုပ်သွားမယ်လို့ ဘီဘီစီကို ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့သတင်းတွေ ပြန်လည်ရေးသားတာနဲ့ ပြည်တွင်းမှာသတင်းယူတဲ့အခါမှာ သူတို့ကို မတွေ့ရကြောင်း ရန်ကုန် အခြေစိုက် နိုင်ငံခြား သတင်းထောက်တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။ သတင်းထောက် နှစ်ဦးလုံးဟာ ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်း အင်းဒင်လူသတ်မှုအကြောင်း စုံစမ်းဖော်ထုတ်ရေးသားဖို့ ကြိုးစားနေစဉ် ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့က မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်မှာ အဖမ်းခံခဲ့ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့တွေကို နိုင်ငံတော် လျှို့ဝှက်အက်ဥပဒေနဲ့ မြောက်ပိုင်းခရိုင် တရားရုံးမှာ ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီးတဲ့နောက် ပြစ်မှုထင်ရှားတယ်ဆိုပြီးတော့ ၂၀၁၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၃ ရက်နေ့မှာ နှစ်ဦးလုံးကို ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ်စီ ချမှတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီသတင်းထောက် နှစ်ဦးလုံးဟာ သတင်းစာလောကမှာ အထင်ရှားဆုံးဆုတစ်ခုဖြစ်တဲ့ ပူလစ်ဇာဆု ချီးမြင့်ခြင်း ခံခဲ့ရပါတယ်။ မြန်မာ့တပ်မတော်က ရေငုပ်သင်္ဘော မကြာမီ အချိန်အတွင်းမှာပဲ တပ်တော်ဝင်ဖို့ ရှိပါတယ်။ မြန်မာ့ပထမဆုံးရေငုပ်သင်္ဘော အိန္ဒိယက မြန်မာနိုင်ငံကို လက်လွှဲပေးတဲ့ ရေငုပ်သင်္ဘောကို တပ်တော်ဝင်ဖို့ပြင်နေပြီလို့ တပ်မတော် သတင်းမှန် ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်ဇော်မင်းထွန်းက ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။ ဒါဟာ မြန်မာနိုင်ငံအတွက်တော့ ပထမဆုံး ရေငုပ်သင်္ဘော ဖြစ်ပါတယ်။ အခုလို မြန်မာက ရေငုပ်သင်္ဘောပိုင်ဆိုင်တာဟာ ဒေသတွင်း အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံတွေဖြစ်တဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံတို့နောက်မှ ပိုင်ဆိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အခုလို ပိုင်ဆိုင်ဖို့အတွက်ကို တပ်မတော်က ၁၀စုနှစ်တစ်ခုလောက် ပြင်ဆင်မှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့တာလို့လည်း တပ်မတော် သတင်းမှန် ပြန် ကြားရေးအဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်ဇော်မင်းထွန်းက ပြောပါတယ်။ ဒီရေငုပ်သင်္ဘော အမည်ကို အောင်ဆန်းလို့ အမည်ပေးထားတယ် ဆိုတာနဲ့ ပတ်သက်လို့ တပ်တော်ဝင်မှပဲ ထုတ်ပြောဖို့ ရှိတယ်လို့လည်း သူပ ပြောပါတယ်။ ရေငုပ်သင်္ဘောအတွက် လေ့ကျင့်ရေးကို အိန္ဒိယကနေပဲရယူထားတာ ဖြစ်ပေမယ့် ဝယ်ယူတဲ့ အမျိုးအစားက ရုရှားထုတ် အမျိုးအစား ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံက ဝယ်ယူခဲ့တဲ့ ရေငုပ်သင်္ဘောတန်ဖိုး အတိအကျကို တပ်မတော်က ထုတ်ပြန်မပြောဆိုနိုင်ပေမယ့် မူလရုရှားထုတ် 877EKM Kilo Class ဒီဇယ် - လျှပ်စစ် သုံးတိုက်ခိုက်ရေး ရေငုပ်သင်္ဘောတွေက အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၃၈ သန်းဝန်းကျင်မှာရှိတယ်လို့ သေနင်္ဂဗျူဟာအဖွဲ့ထံက သိရပါတယ်။ မန္တလေးလေဆိပ်မှာ အရေးပေါ်ဆင်းသက်ခဲ့ ရှေ့ဘီးမကျလို့ အရေးပေါ် ရှပ်ပြေး ဆင်းသက်ခဲ့ရတဲ့ မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း MNA ပိုင် လေယာဉ် ရန်ကုန်ကနေ ပျံသန်းလာတဲ့ မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း MNA ပိုင် လေယာဉ် တစ်စင်း မေလ ၁၂ ရက်နေ့ မနက် မန္တလေး တံတားဦး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ကို အဆင်းမှာ ရှေ့ဘီးမကျလို့ လေကြောင်းထိန်းမျှော်စင်နဲ့ ဆက်သွယ်ပြီး ဝမ်းဗိုက်နဲ့ အရေးပေါ် ရှပ်ပြေး ဆင်းသက်ခဲ့ရပါတယ်။ လေယာဉ်မှူး အပါအဝင် လေယာဉ် ဝန်ထမ်း ၇ ယောက်နဲ့ ခရီးသည် ၈၂ ယောက်တို့ လိုက်ပါလာကြပြီး တချို့ အနည်းပါး ထိခိုက်မိတာကလွဲလို့ အားလုံး အန္တရာယ် ကင်းခဲ့ကြပါတယ်။ မန္တလေး လေဆိပ်ကိုလေယာဉ် ဆင်းသက်ချိန် လေယာဉ်ဘီးချရာမှာ Nose Landing Gear မကျတဲ့ အတွက် ဆီကုန်ခါနီးတဲ့အထိ လေယာဉ်ကို ၂ ကြိမ် ပတ် ပျံသန်းပြီးမှ လေကြောင်းထိန်း မျှော်စင်နဲ့ ဆက်သွယ်ပြီး အရေးပေါ် ရှပ်ပြေး ဆင်းသက်ခဲ့ရတယ်လို့ MNA လေကြောင်းလိုင်းက သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ လေယာဉ်ရပ်တန့်တဲ့ အခါမှာလည်း ဦးစိုက်အနေအထားနဲ့ ရပ်တန့်ခဲ့ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ လေယာဉ် အရေးပေါ် ဆင်းသက်ချိန်မှာ လေယာဉ်ဝမ်းဗိုက်နဲ့ ပွတ်တိုက်ပြီး မီးတောက် ထွက်ရာကနေ မီးလောင်မှု မဖြစ်အောင် မီးသတ်ကားတွေနဲ့ အရေးပေါ် ကယ်ဆယ်ရေး အဖွဲ့က စောင့်ဆိုင်းပြီး အခြားလေယာဉ်တွေ အဆင်းအတက်ကို ခေတ္တ ပိတ်ထား ခဲ့ရပါတယ်။ ဒီလေယာဉ် ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှုမှာ လေယာဉ်မှူး မြတ်မိုးအောင်ကို နိုင်ငံတကာကပါ ချီးကျူးခဲ့ကြပါတယ်။ ဇူလိုင်၁၉မှာ ပိုလန် နယ်စပ် ရောက် ဆိုင်ကယ်စီး စွန့်စား ကမ္ဘာလှည့်သူမြန်မာ ၂ဦး ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်း ၄၅ နိုင်ငံကို ဆိုင်ကယ်နဲ့ ၆ လကြာ ခရီးနှင်ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြတဲ့ မြန်မာ နှစ်ဦး ဖြစ်ကြတဲ့ စိုင်းဇွမ်ဖ နဲ့ ကိုအောင်ကျော်ဝင်းတို့ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့ ည ၇ နာရီမှာ သူတို့ စတင်ထွက်ခွာခဲ့တဲ့ ရွှေတိဂုံဘုရား အနောက်ဘက်မုခ် ပြည်သူ့ရင်ပြင် ရှေ့ကို ပြန်လည် ရောက်ရှိ ခဲ့ကြပါတယ်။ သူတို့ နှစ်ဦးက Motourlogue အဖွဲ့ရဲ့ ဆိုင်ကယ်စီး စွန့်စား ကမ္ဘာ လှည့်ခရီးကို ရန်ကုန်ကနေပြီး မေ လ ၂၆ ရက်နေ့က ထွက်ခွာသွားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘီအမ်ဒဘလျု ဆိုင်ကယ်တွေနဲ့ ကမ္ဘာပတ်မယ့်ဒီလူငယ်တွေခရီးဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်၆၀ ကျော်က ဆိုင်ကယ်စီးပြီး ကမ္ဘာပတ်ခဲ့တဲ့ ကမ္ဘာလှည့် ဒေါ်တင်တင်စိန် အပြီးမှာ တကျော့ပြန် ကြိုးစားတဲ့ ခရီးလို့ ပြောနိုင်ပါတယ်။ အသွားခရီးကို ထိုင်း၊လာအိုဘက် ကနေထွက်တာ ဖြစ်ပြီးတော့ အပြန်ကို အိန္ဒိယဘက် ကနေ တမူး၊ကလေး ဘက်ကနေ ပြန်ဝင် လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံ သားနှစ်ယောက် ဆိုင်ကယ်နဲ့ အာရှ ဥရောပနိုင်ငံတွေ ကတစ်ဆင့် ကမ္ဘာပတ်တဲ့ ခရီးစဉ် ဟာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ကျော် အတွင်းပထမဆုံးဖြစ်ပါတယ်။ ကလေးငယ်နာမည်ကို ထုတ်ပြောခဲ့လို့ တာဝန်ရှိတဲ့ ရဲအရာရှိတွေ နုတ်ထွက်ပေးဖို့ လူထောင်ချီ ဆန္ဒပြခဲ့ လူတွေဝေဖန်တာခံရတဲ့ ဗစ်တိုးရီးယားအမှုရဲတပ်ဖွဲ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ နေပြည်တော် Wisdom Hill မူကြိုကျောင်းက အသက်သုံးနှစ် မပြည့်သေးတဲ့ ကလေးငယ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အဓမ္မပြုကျင့်ခံရတဲ့ ဗစ်တိုးရီးယားအမှု ရဲတပ်ဖွဲ့ သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲ နှစ်ခု လုပ်ခဲ့ပြီး နှစ်ခုစလုံးဟာ အကြီးအကျယ် ဝေဖန်ခံခဲ့ရပါတယ်။ စွပ်စွဲခံရသူ ကိုအောင်ကြီးကို တရားရုံးက တရားရှင် ပြန်လွှတ်ပေးလိုက်ပြီးနောက် ဒီဇင်ဘာ ၁၉ ရက်မှာ ရဲတပ်ဖွဲ့က သတင်းစာ ရှင်းလင်းစဉ် ကလေးငယ် နာမည်ကို ထုတ်ပြောခဲ့လို့ တာဝန်ရှိတဲ့ ရဲအရာရှိတွေ နုတ်ထွက်ပေးဖို့ ရန်ကုန်မှာ လူထောင်ချီ ဆန္ဒပြခဲ့ကြပါတယ် ။ ဗစ်တိုးရီးယားအမှု ရုံးချိန်း မစမီ ဇူလိုင်၅ ရက် သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲမှာလည်း ဒုရဲချုပ် အောင်နိုင်သူက အောင်ကြီးဟာ သူ့လက်ကိုယ်သူ နမ်းနေတာကို စီစီတီဗီ ကင်မရာထဲမှာ တွေ့ခဲ့ရတယ်လို့လည်း ပြောပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဒုရဲချုပ် အောင်နိုင်သူက သူ့ရဲ့ မှန်းဆတွေးတောချက်ကိုလည်း သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ "ကလေးက ပြောနေတာ သူလက်နဲ့ လုပ်ပါတယ်လို့ ပြောနေတာ။ အဲသလိုဆိုရင် ဘာပြုလို့ sperm (သုက်ပိုး) ရှိနေတာလဲလို့ ခင်ဗျားတို့ မေးမှာပေါ့။ သူလည်း ဒီလိုစိတ်များရှိနေခဲ့ရင် ဒီထဲမှာ နှိုက်ထားမယ်လို့ (ပေါင်ကြားကို ညွှန်ပြရင်းပြော)ကျွန်တော်တို့ သုံးသပ်ရပါတယ်။ နှိုက်ထားပြီးတော့မှ ကလေးကို နှိုက်လိုက်ရင်တော့ ဒီ sperm ဟာ ပါသွားနိုင်ပါတယ် "လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဒီစကားဟာ လူတွေ ကြားမှာ လက်ကနေ သုတ်ထွက်တယ်ဆိုပြီး ပြောဆို ဝေဖန်စရာ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ် ။ ရဲတပ်ဖွဲ့ရဲ့ လုပ်ဆောင်မှုနဲ့ ရှင်းလင်းမှုတွေ အပေါ်မှာ လူတွေက အားမလို အားမရ ဖြစ်ပြီးဝေဖန်မှုတွေရှိပါတယ် ။ ရဲတပ်ဖွဲ့ကို ဖခင်ဖြစ်သူက တရားစွဲမယ်လို့လည်း ပြောထားပါတယ်။ အိုင်စီဂျေသွားတဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောက်ခံပွဲ လုပ်ဖို့စီစဉ်လို့ ဦးရဲသိန်းကို ဖမ်းတာလို့ အေအေက ပြော ရက္ခိုင့်တပ်တော် အေအေ အဖွဲ့ ဖမ်းဆီးမှုများ ရက္ခိုင့်တပ်တော်လို့ခေါ်တဲ့ အေအေအဖွဲ့ဟာ ၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွင်း အစိုးရဝန်ထမ်း၊ အရပ်သား၊ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် နဲ့ အမျိုးသားဒီမို ကရေစီအဖွဲ့ချုပ် မြို့နယ်ပါတီဥက္ကဋ္ဌ တို့ကို ဖမ်းဆီးတာတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဘူးသီးတောင် နဲ့ စစ်တွေ ပြေးဆွဲတဲ့ရွှေနဒီ အမြန်ရေယာဉ် ကို အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက်က စတင်ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ဖမ်းဆီးသွားသူတွေကို ကယ်တင်ဖို့ တပ်မတော်ဘက်က လိုက်လံတိုက်ခိုက်စဉ်မှာ ဓားစာခံ တချို့သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ ပလက်ဝက လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ဦးဝှေ့တင်းကို တော့ တပ်မတော် သတင်းပေးလို့ ဖမ်းထားတာလို့ လည်း အေအေက ပြောပါတယ်။ ဦးဝှေ့တင်းကို ဖမ်းဆီးတုန်းက ပလက်ဝစီမံကိန်းကို လာတဲ့အိန္ဒိယနိုင်ငံ သားတချို့ကိုပါ ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး အဲဒီထဲကတစ်ဦးဟာ နှလုံးရောဂါနဲ့ သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ အေအေအဖွဲ့ဟာ ချင်းပြည်နယ်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်က လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဦးဝှေ့တင်း အပါအဝင် ဒေသခံ ၁၃ ဦးကို ဖမ်းဆီးထိမ်းသိမ်းထားတယ်လို့ ချင်းလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ CHRO က ပြောပါတယ်။ ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့ကတော့ အေအေ အဖွဲ့ကဖမ်းဆီးထားတဲ့ ချင်းပြည်သူ ၈၂ ဦး ရှိနေကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆို ထားပါတယ်။ ဘူးသီးတောင် အန်အယ်လ်ဒီပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဦးရဲသိန်းဟာလည်း အေအေဖမ်းဆီးထားစဉ် တပ်မတော်က ပစ်တဲ့ လက်နက်ကြီးထိမှန်လို့ သေဆုံးသွားတယ်ဆိုပြီး ဒီဇင်ဘာ၂၅ရက်မှာ အေအေက ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ် ။ ဘူးသီးတောင်မြို့ကနေ တောင်ဘဇာကို ခရီးသည်တင် စက်လှေနဲ့ သွားတဲ့ လဝက အရာရှိတွေကို ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက်မှာ အေအေက ဖမ်းသွားတယ်လို့ အစိုးရက သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ အေအေနဲ့ပတ်သက်တယ်ဆိုပြီး မတရားဖမ်းထားသူတွေနဲ့ သုံ့ပန်း လဲလှယ်ဖို့ အေအေက အစိုးရကို ကမ်းလှမ်းတာရှိပေမယ့် အစိုးရက တော့ လက်မခံခဲ့ပါဘူး။ မြန်မာအစိုးရဘက်ကလည်း အေအေ နဲ့ပတ်သက်သူတွေဆိုပြီး အေအေ စစ်ဦးစီးချုပ်ဆွေမျိုးတွေကို ဖမ်းဆီး တရားစွဲဆိုတာတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ လူနေထူထပ်တဲ့ ရန်ကုန်တိုင်းမှာ သေဆုံးသူ အများဆုံးဖြစ်ပြီး ၆၈ ဦးအထိ ရှိခဲ့ ၂၀၁၉မှာ သေဆုံးမှုစံချိန်တင်တဲ့ ရာသီတုပ်ကွေး H1N1 ရာသီတုပ်ကွေး H1N1 ရောဂါကြောင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းကစလို့ အောက်တိုဘာလအထိ သေဆုံးသူ ၁၁၈ ဦးရှိတယ်လို့ ကျန်းမာရေးနဲ့ အားကစားဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ သေဆုံးသူတွေဟာ ရန်ကုန်တိုင်းထဲက အများဆုံးဖြစ်ပြီး ၆၈ ဦးအထိ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ မကွေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မွန်၊ ကချင်၊ ရခိုင် စတဲ့ တိုင်းနယ်ပြည်နယ်တွေထဲမှာလည်း သေဆုံးသူတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ H1N1 ကြောင့် သေဆုံးမှုတွေ ဆက်ရှိနေတဲ့အပေါ် ကူးစက်ရောဂါ တိုက်ဖျက်ရေးဌာနခွဲ ဒုတိယ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဒေါက်တာခင်ခင်ကြီးကတော့ "ရောဂါပိုးကြောင့် သေဆုံးသူ အရေအတွက်က ဒီလောက်မများပါဘူး။ နာတာရှည်ရောဂါလို ရောဂါအခံရှိနေတဲ့ အသက်အရွယ် ကြီးရင့်သူနဲ့ ကလေးငယ်တွေ သေဆုံးတာ များနေတာပါ။ ဒါဟာ ကပ်ရောဂါအနေနဲ့ ကြေညာရမယ့် အနေအထား မရောက်သေးပါဘူး" လို့ ဘီဘီစီကို ပြောခဲ့ပါတယ်။ ရောဂါဖြစ်ပွားတဲ့ ၈ လကျော်ကြာကာလအတွင်း သံသယလူနာ ၁၂၅၄ ဦးကို ဆေးစစ်ခဲ့ရာမှာ လူနာ ၇၂၃ ဦးမှာ H1N1 ပိုးတွေ့ခဲ့ရတယ်လို့လည်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ သေဆုံးသူအရေအတွက်ဟာ ဇူလိုင်လအတွင်း အများဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ပိုးကြောင့် ၅၇ ဦး သေဆုံးခဲ့ရပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ H1N1ရောဂါကြောင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှာ သေဆုံးသူ ၃၈ ဦးရှိခဲ့ပြီး၂၀၁၈ခုနှစ်မှာ ရောဂါ ဖြစ်ပွားသူ ၁၀၀ ကျော်ရှိခဲ့ပေမဲ့ လူသေဆုံးမှု မရှိခဲ့ဘူးလို့ ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ စာရင်းတွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ မြန်မာ ယူနီကုဒ် စံစနစ် ကူးပြောင်း အသုံးပြုတဲ့ အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်မှာကျင်းပ မြန်မာ ယူနီကုဒ်စနစ်ပြောင်းလဲမှု အောက်တိုဘာ ၁ ရက် ကနေစပြီး နိုင်ငံတဝန်းလုံး မြန်မာ ယူနီကုဒ်စနစ်ကို ပြောင်းသုံးဖို့ အစိုးရက တိုက်တွန်းပြီး မိုဘိုင်းဖုန်းနဲ့ ကွန်ပျူတာတွေ သုံးစွဲရာမှာ နိုင်ငံတကာ စံချိန် စံညွှန်း တွေနဲ့ ကိုက်ညီပြီး မြန်မာစာရေးထုံး ရေးနည်းနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ ယူနီကုဒ်စနစ်ကို ပြောင်းသုံးစွဲဖို့ နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံ ပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ကိုယ်တိုင် ရုပ်သံကနေတဆင့် ပြည်သူတွေကို နှိုးဆော်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီလို ပြောင်းလဲနိုင်ဖို့ ထင်ပေါ်ကျော်ကြား လူသိများတဲ့သူတွေကို သံတမန်အဖြစ် ခန့်အပ်ပြီး ယူနီကုဒ်စနစ်ကို အသုံးပြုဖို့ လှုပ်ရှားမှုတွေရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ကွန်ပျူတာ အသင်းချုပ်နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဂီတ အစည်းအရုံး(ဗဟို)ကလည်း သီချင်းတွေနဲ့ ယူနီကုဒ်စနစ်ပြောင်းလဲ အသုံးပြုဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။ ဒီအတွက် တချို့သတင်းဌာနတွေ၊ မြန်မာနိုင်ငံ အခြေစိုက် တချို့ သံရုံးတချို့ ကလည်း သူတို့ရဲ့ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာမှာ မြန်မာစာရေးသားရာမှာ ယူနီကုဒ် စနစ်ကို အခြေခံတဲ့ ဖောင့်တွေကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့ကြပါတယ်။ အရင်ကတည်းက မြန်မာအစိုးရနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ အင်တာနက် စာမျက်နှာတွေမှာ ယူနီကုဒ်စနစ်ကို အခြေခံထားတဲ့ ဖောင့်တွေ အသုံးပြုခဲ့ပေမယ့် အခုချိန်မှာ ပြည်သူတွေကိုပါ ယူနီကုဒ်စနစ်ကို အခြေခံတဲ့ ဖောင့်တွေ အသုံးပြုဖို့ တိုက်တွန်းလာတာကလည်း ထူးခြားချက်တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ E-government အဖြစ် ပြောင်းလဲရာမှာ ဌာန အချင်းချင်းနဲ့ အရပ်ဘက် ပြည်သူတွေနဲ့ ဆက်သွယ်ရာမှာ ဘုံအသုံးပြုတဲ့ စနစ် တစ်ခု မရှိတာကြောင့် အခက်အခဲ ရှိနေပြီး ဒီအခက်အခဲကို ပြေလည်ဖို့ ယူနီကုဒ်စံ စနစ်ကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုရတာ ဖြစ်တယ်လို့ နည်းပညာရှင်တွေက ရှင်းပြပါတယ်။ ဇော်ဂျီဖောင့်ကတော့ အင်တာနက်ပေါ်မှာ မြန်မာစာသုံးမရသေးတဲ့ ၂ဝဝ၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းက စတင် ပေါ်လာပြီး အင်တာနက်မှာ မြန်မာစာသုံးလို့ရတဲ့ ခေတ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ယူနီကုဒ် (ယူနီကုဒ်စံစနစ်ကို လိုက်နာထားတဲ့ ဖောင့်တွေ)ကတော့ တီထွင်တဲ့ အချိန်ကြာမြင့်ပြီး နောက်ပိုင်းမှ အသုံးပြုသူတွေ လက်ထဲ ရောက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ယူနီကုဒ် စနစ်ကို အခြေခံထားတဲ့ မြန်မာဖောင့် ၁ဝဝ ကျော် လောက် ရှိပြီး အစိုးရက Myanmar 3 ကို အသုံးများတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ကျားဖောင်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ဖို့ လူကုန်ကူးခံခဲ့ရသူ ကိုမြတ်သူရထွန်း ဒဂုံတက္ကသိုလ်ကျောင်းသား ကျားဖောင်ပေါ်မှာ လူကုန်ကူးပြီးရောင်းစားခံရမှု ငါးဖမ်းကျားဖောင်လုပ်ငန်းတွေမှာ လုပ်ကိုင်ဖို့ လူကုန်ကူးခံခဲ့ရတဲ့ ဒဂုံတက္ကသိုလ်ကျောင်းသား ကိုမြတ်သူရထွန်းအမှုမှာ သူ့ကိုနှိပ်စက်တယ်ဆိုတဲ့ ကျားဖောင်ဦးစီးနဲ့အတူ ပွဲစားတစ်ဦးကို ဖျာပုံရဲစခန်းမှာ ဖမ်းဆီးပြီးစစ်ဆေး ခဲ့ပါတယ်။ ဒဂုံတက္ကသိုလ် သမိုင်းဘာသာ နောက်ဆုံးနှစ်ကျောင်းသား ကိုမြတ်သူရထွန်းဟာ အမျိုးသမီး ၂ဦးရဲ့ ခေါ်ဆောင်မှုနဲ့ ပင်လယ်ပြင်က ကျားဖောင်လို့ခေါ်တဲ့ ရေလုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာ လုပ်ကိုင်ဖို့ ရောင်းစားခံခဲ့ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ကို မိသားစုဝင်တွေက လုပ်ငန်းရှင်ဆီကနေ ငွေပေးပြီး ပြန်ရွေးယူခဲ့ရပါတယ်။ ကျားဖောင်လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာ တစ်လခွဲကြာ နေထိုင်ပြီး ပြန်လွတ်လာတဲ့ ကိုမြတ်သူရထွန်းဟာ ဒဏ်ရာအများစုနဲ့ ပြန်ရောက်လာခဲ့တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကျားဖောင်အများစုဟာ ငါး၊ပုစွန်တွေကို ကမ်းခြေကနေ စက်လှေနဲ့ ၁၀ နာရီကျော်ကြာ မောင်းပြီးသွားမှရောက်တဲ့ ရေမိုင် ၅၀ ကျော်အကွာလောက်မှာ သွားရောက်ပြီး ဖမ်းဆီးလုပ်ကိုင်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကျားဖောင်လုပ်ငန်းခွင်တွေထဲ လုပ်ကိုင်နေတဲ့သူတွေထဲမှာ ကိုမြတ်သူရထွန်းအပြင် အခြားသော ပုံစံအမျိုးမျိုးနဲ့ လူကုန်ကူးခံပြီး လုပ်အားခေါင်းပုံဖြတ်ခံရသူတွေလည်း ရှိနေပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင်ဟာ ဖျာပုံမြို့နယ်အနီးတစ်ဝိုက်က ငါးလုပ်ငန်းတွေနဲ့ ကျားဖောင်တွေမှာ လုပ်ကိုင်နေတဲ့ လုပ်သားတွေရဲ့ အခြေအနေကို ကွင်းဆင်း စစ်ဆေးမယ်လို့လည်း ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။ ပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော် ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် ဆေးကုသမှု အတွက် အနားယူ ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ သာသနာပြု တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ ဆရာတော် ဒေါက်တာနန္ဒမာလာ ဘိဝံသဟာ အသည်းမှာဖြစ်နေတဲ့ အကြိတ်အတွက် ဆေးကုမှု ခံယူဖို့ ရာထူးကနေ အနားယူလိုက်တယ်လို့ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ် ။ နိဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းကစပြီး ရာထူးက အနားယူလိုက်တာလို့ သာသနာရေးနဲ့ ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြပါတယ်။ ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် အသစ် ခန့်အပ်မှုနဲ့ ပတ်သက်လို့တော့ ဘယ်လိုခန့်အပ်မယ်၊ ဘယ်သူ့ကို ခန့်အပ်မယ် ဆိုတာတော့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ မပါရှိခဲ့ပါဘူး။ ပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော်လို့ လူသိများတဲ့ ဆရာတော် ဒေါက်တာ ဘဒ္ဒန္တ နန္ဒမာလာဘိဝံသ ဟာ ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရဝါဒသာသနာပြု တက္ကသိုလ်မှာ ၁၉၉၉ ကနေ ၂၀၀၅ခုနှစ် အထိ ဧည့်ပါမောက္ခနဲ့ ဒုတိယ ပါမောက္ခချုပ် တာဝန်တွေ ယူခဲ့ပြီးတော့ ၂၀၀၅ နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက် ကနေ နိုဝင်ဘာလ၁၃ ရက် ၂၀၁၉ ရက် အထိ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ၁၄နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပါတယ်။ ပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော်ဟာ မတ်လ ၂၂ ရက်က သက်တော် ၇၉ နှစ်ပြည့် ခဲ့ပါတယ်။ ဆရာတော်ဟာ သီတဂူ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်နဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဘိဓမ္မာ မဟာသိပ္ပံ ပါမောက္ခချုပ် အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေပါတယ်။ ဆရာတော်ကြီးရဲ့ လက်ရှိ ကျန်းမာရေး အခြေအနေအရ စင်ကာပူနိုင်ငံကို မကြာခဏ ကြွရောက်ပြီး ဆေးကုသမှုခံယူနေရသလို ဆေးစစ်ချက် မှတ်တမ်းအရလည်း အသည်းအကြိတ်ကို Radio Frequency Ablation(RFA)နည်းစနစ်နဲ့ ဆေးကုသမှု ခံယူနေရတယ်လို့လည်း သာသနာရေးဘက်က ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ ရန်ကုန်တိုင်း ဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့က ဦးစီးပြီး နှစ်စဉ် နှစ်သစ်ကူးတရားပွဲ ကျင်းပရာမှာတော့ ဒီနှစ်၂၀၁၉ နှစ်ကုန်မှာ ပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော် တရားဟောဖို့ရှိနေပါတယ်။


জো বাইডেন তিনি বলেছেন হস্তান্তর প্রক্রিয়া দেখভালের দায়িত্বে থাকা সংস্থার 'যা করার প্রয়োজন করুক'। দি জেনারেল সার্ভিস এডমিনিস্ট্রেশন বা জিএসএ বলছে তারা মিস্টার বাইডেনকে 'আপাত বিজয়ী' হিসেবে স্বীকৃতি দিচ্ছে। মূলত মিশিগানে নির্বাচনের ফল আনুষ্ঠানিকভাবে সার্টিফায়েড হওয়ার পরপরই মিস্টার বাইডেনের জয় চূড়ান্ত স্বীকৃতি লাভ করে। বাইডেন টিম ক্ষমতা হস্তান্তর প্রক্রিয়া শুরু করার সিদ্ধান্তকে স্বাগত জানিয়েছে। এক বিবৃতিতে তারা বলেছে, "মহামারি নিয়ন্ত্রণ ও অর্থনীতিতে গতি আনাসহ জাতির সামনে চ্যালেঞ্জগুলো মোকাবেলায় আজকের এই সিদ্ধান্তটি ছিলো প্রয়োজনীয় পদক্ষেপ"। বিবিসি বাংলায় আরও পড়ুন: প্রেসিডেন্ট হবার পর সবার আগে যেসব পদক্ষেপ নেবেন জো বাইডেন যে পাঁচটি কারণে নির্বাচনে জিতেছেন জো বাইডেন জো বাইডেন: আমেরিকার নব নির্বাচিত প্রেসিডেন্টের রাজনৈতিক জীবন ডোনাল্ড ট্রাম্প ট্রাম্প কী বলেছেন মিস্টার ট্রাম্প এক টুইট বার্তায় বলেছেন ক্ষমতা হস্তান্তরের আনুষ্ঠানিক প্রক্রিয়ায় থাকা জিএসএ বাইডেন শিবিরকে জানিয়েছেন যে তারা প্রক্রিয়া শুরু করতে যাচ্ছে। প্রশাসক এমিলি মারফি বলেছেন তিনি নতুন প্রেসিডেন্টের জন্য ৬৩ লাখ ডলার অবমুক্ত করেছেন। তবে 'ভালো লড়াই' চালিয়ে যাওয়ার প্রত্যয় ব্যক্ত করেছেন ডোনাল্ড ট্রাম্প। তিনি বলেছেন, "জাতির বৃহত্তর স্বার্থে এমিলি ও তার টিমের করনীয় কাজটাই করা উচিৎ। এবং আমার টিমকেও তাই বলেছি। মিস মারফিকে মিস্টার ট্রাম্পই জিএসএ প্রধান হিসেবে মনোনয়ন দিয়েছিলেন। তিনি নির্বাচনের ফল সার্টিফিকেশন ও আইনি চ্যালেঞ্জসহ সাম্প্রতিক ঘটনাপ্রবাহকে তার সিদ্ধান্তের ভিত্তি হিসেবে উল্লেখ করেছেন তবে হোয়াইট হাউজের দিক থেকে কোনো চাপের বিষয়টি তিনি প্রত্যাখ্যান করেছেন। জো বাইডেন ও কমলা হ্যারিস "আমি পরিষ্কার করতে চাই যে আমি প্রক্রিয়াটি বিলম্বিত করতে কোনো নির্দেশনা পাইনি," তিনি মিস্টার বাইডেনকে দেয়া তার চিঠিতে উল্লেখ করেছেন। "তবে আমি অনলাইনে, ফোনে এবং ই-মেইলে হুমকি পেয়েছি যাতে আমার নিরাপত্তা, আমার পরিবার, কর্মকর্তা এমনকি আমার পোষা প্রাণীটিকে জড়ানো হয়েছে যাতে সময়ের আগেই আমি সিদ্ধান্ত নেই"। "এমনকি হাজার হাজার হুমকির মুখেও আমি আইনকে সর্বাগ্রে রাখতে অঙ্গীকারাবদ্ধ ছিলাম"। নির্বাচনের পর রুটিন কাজ হিসেবে ক্ষমতা হস্তান্তর প্রক্রিয়া শুরু করতে না পারায় যুক্তরাষ্ট্রের দুই রাজনৈতিক শিবির থেকেই এমিলি মারফির তুমুল সমালোচনা হচ্ছিলো। ডেমোক্র্যাটরা এটি শুরু করতে তাকে গত সোমবার পর্যন্ত সময় বেঁধে দিয়েছিলো।

ရွေးကောက်ခံသမ္မတ ဂျိုးဘိုင်ဒန် သမ္မတဒေါ်နယ်ထရမ့်ဟာ တစ်ဖက်မှာလည်း ရွေးကောက်ပွဲမှာ သူရှုံးနိမ့်တယ်ဆိုတာ တရားဝင်ဝန်ခံဖို့ ငြင်းဆန်နေဆဲဖြစ်ပေမဲ့ ရာထူးလွှဲပြောင်းဖို့ လိုအပ်တာတွေကိုတော့ ပြီးအောင်လုပ်ပါလို့ ဖက်ဒရယ်အေဂျင်စီကို ပြောခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီလို ဒေါ်နယ်ထရမ့်ပြောလိုက်တာဟာ မစ္စတာဘိုင်ဒန်ကို သိသာတဲ့ တရားဝင်အနိုင်ရတဲ့သူအဖြစ် ဝန်ခံအသိအမှတ်ပြုလိုက်တာပဲလို့ အမေရိကန်အစိုးရလွှဲပြောင်းတဲ့ လုပ်ငန်းဆောင်တာတွေ အကူအညီပေးနေတဲ့ The General Services Administration (GSA)ကလည်း ပြောပါတယ်။ နောက်ဆုံးမဲပြန်ရေတဲ့ မစ်ရှီဂန်ပြည်နယ်မှာ မစ္စတာဘိုင်ဒန် အနိုင်ရတယ်လို့ တရားဝင် သတင်းထုတ်ပြန်ပြီးနောက်ပိုင်း ဒေါ်နယ်ထရမ့်က အခုလို ထုတ်ပြောလိုက်တာပါ။ ရွေးကောက်ခံသမ္မတ ဘိုင်ဒန်ဟာ လာမယ့်နှစ် ဇန်နဝါရီ၂၀ရက်နေ့မှာ ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး သမ္မတရာထူးလွှဲပြောင်းရယူဖို့ လိုအပ်တဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွေ လုပ်နေပြီး၊ အစိုးရအဖွဲ့မှာ ရာထူးခန့်ဖို့သူတွေအတွက်လည်း ပြင်ဆင်နေပြီလို့ GSAရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်ထဲမှာ ရေးထားပါတယ်။ GSAအကြီးအကဲ အမ်မလီ မာဖီက ရာထူးလွှဲဖို့ကိစ္စတွေ စလုပ်နေ ဒါကြောင့် ဂျိုးဘိုင်ဒန်ဟာ သူ့အစိုးရအဖွဲ့မှာ ခန့်ထားမယ့် ထိပ်တန်းအဆင့် ရာထူးရယူမယ့် သူတွေစာရင်းကို အင်္ဂါနေ့မှာကြေညာဖို့ရှိပါတယ်။ ဘိုင်ဒန်ရဲ့ အဖွဲ့ရဲ့ တုံ့ပြန်ချက် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ရက်နေ့မှာ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီရဲ့ ရွေးကောက်ခံသမ္မတ ဂျိုးဘိုင်ဒန် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုဖို့ရှိလို့ အခုချိန်ကစပြီး ရာထူးအလွှဲအပြောင်းလုပ်ငန်းတွေ စတင်လုပ်နိုင်တော့မှာ ဖြစ်တဲ့အတွက် ကြိုဆိုတယ်လို့ ဘိုင်ဒန်အဖွဲ့က ပြောပါတယ်။ "ကပ်ရောဂါကို ထိန်းချုပ်နိုင်ဖို့၊ ကျွန်တော်တို့စီးပွားရေး ပြန်တည့်မတ်နိုင်ဖို့ဆိုတာတွေပါဝင်တဲ့ ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ စိန်ခေါ်မှုတွေကို ကာကွယ်တားဆီးနိုင်ဖို့ ဒီနေ့ ဆုံးဖြတ်ချက်က လိုအပ်တဲ့အရေးကြီးတဲ့ အဆင့်တစ်ခုပါ"လို့ အဖွဲ့ရဲ့ကြေညာချက်ထဲမှာ ဖေါ်ပြခဲ့ပါတယ်။ အစောပိုင်းရက်တွေတုန်းကလည်း သူ့ရဲ့ အစိုးရအဖွဲ့ထဲမှာ ပါဝင်လာမယ့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ အမျိုးသားလုံခြုံရေးအဖွဲ့က လူတွေစာရင်းကို ဂျိုးဘိုင်ဒန် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီသူတွေထဲမှာ သူနဲ့အတူ အိုဘားမားအစိုးရအဖွဲ့မှာ လက်တွဲခဲ့တဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ဟောင်းအများစု ပါဝင်နေပါတယ်။ သူ ရာထူးခန့်အပ်မယ့်သူတွေထဲမှာ အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးရာထူးကို အရင် ဒုတိယနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟောင်း အန်တိုနီဘလင်ကင်၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး‌ဟောင်း ဂျွန်ကယ်ရီကို ရာသီဥတုဆိုင်ရာ အထူးသံတမန်၊ ပြီးတော့ ဂျယ်နက်ယဲလန်ကို ပထမဆုံး အမျိုးသမီးဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ခန့်အပ်ဖို့ဆိုတာ ပါဝင်ပါတယ်။ ရာထူးခန့်အပ်မယ့် တရားဝင်အမည်စာရင်းကိုတော့ ဒီနေ့ အင်္ဂါနေ့မှာ ထုတ်ပြန်ဖို့ရှိပါတယ်။ ခန့်အပ်မယ့် လူအများစု အတည်ဖြစ်ဖို့ကလည်း ဆီးနိတ်လွှတ်တော်ရဲ့ အတည်ပြုလက်ခံမှုလိုပါတယ်။ ထရမ့်က ဘယ်လို လက်ခံလိုက်တာလဲ သမ္မတရာထူးလွှဲပြောင်းဖို့ကိစ္စတွေ တရားဝင်စတင်လုပ်ဆောင်ဖို့ GSAအဖွဲ့က ဘိုင်ဒန်အဖွဲ့ကို သတင်းပို့ခဲ့သလို သမ္မတထရမ့်ကလည်း တွစ်တာမှာ ပြောခဲ့ပါတယ်။ ပြီးတော့ ရွေးကောက်ခံသမ္မတ အသုံးပြုနိုင်ဖို့ ရန်ပုံငွေ ဒေါ်လာ၆.၃သန်းကိုလည်း စီစဥ်ပေးထားတယ်လို့ GSA အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အယ်မလီမာဖီကလည်း ပြောခဲ့ပါတယ်။ "ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံရဲ့ အကောင်းဆုံးအကျိုးစီးပွားအတွက် အမ်မလီနဲ့ သူ့အဖွဲ့က လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေနဲ့ အညီလုပ်နေတာကို သဘောတူပါတယ်။ ပြီးတော့ ကျွန်တော့်အဖွဲ့ကို အဲ့လိုပဲလုပ်ဖို့ ပြောထားပါတယ်" လို့ ထရမ့်ကပြောပါတယ်။ လက်ရှိအချိန်ထိတော့ သူရှုံးတယ်လို့ ထရမ့်က ဝန်မခံသေးသလို ရွေးကောက်ပွဲ မဲမသမာမှုတွေ ရှိတယ်ဆိုပြီးတော့လည်း အထောက်အထားအထားမခိုင်တဲ့ စွပ်စွဲမှုတွေ လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ဒါပေမဲ့ နောက်ဆုံးအခြေအနေအရ ထရမ့်ကသူရှုံးတယ်လို့ ဝန်ခံ လက်မခံသည်ဖြစ်စေ၊ မစ္စတာဘိုင်ဒန်အတွက် ၄၆ယောက်မြောက် အမေရိကန်သမ္မတအဖြစ်တရားဝင်လက်ခံဖို့ ကျမ်းကျိန်တဲ့ ကိစ္စကတော့ မကြာခင်ဖြစ်လာတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။


চীন কর্তৃপক্ষ যেভাবে সামাল দিচ্ছে তা নিয়ে সমালোচনা হচ্ছে হুবেই স্বাস্থ্য কমিশনের পার্টি সেক্রেটারি এবং কমিশনের প্রধান চাকরি হারানোদের মধ্যে রয়েছে। যাদের এ পর্যন্ত অপসারণ করা হয়েছে তাদের মধ্যে এরাই সবচেয়ে জ্যেষ্ঠ কর্মকর্তা। স্থানীয় রেড ক্রসের উপপরিচালককে অপসারণ করা হয়েছে 'অনুদান পরিচালনার' ক্ষেত্রে 'দায়িত্ব পালনে অবহেলা'র কারণে। অপসারিত এই দুই পার্টি অফিসিয়ালের জায়গায় ওয়াং হেসেংকে বসানো হবে। তিনি চায়না ন্যাশনাল হেলথ কমিশনের উপ পরিচালক। মৃত ও আক্রান্তের সংখ্যা সোমবার শুধুমাত্র হুবেই প্রদেশেই ১০৩ জন মারা গেছে। যেটা একদিনে এত মানুষ মারা যাওয়ার একটা রেকর্ড। দেশটিতে করোনাভাইরাসে আক্রান্ত হয়ে মারা যাওয়ার সংখ্যা এখন ১০১৬জন। তবে রবিবারের তুলনায় নতুন করে আক্রান্ত হওয়ার সংখ্যা ২০ শতাংশ কমেছে। সংখ্যায় সেটা আগে ছিল ৩০৬২ জন এখন ২৪৭৮ জন। হুবেই প্রদেশের স্বাস্থ্য কমিশন নিশ্চিত করেছে যে, সোমবার ২০৯৭ জন নতুন করে আক্রান্ত হয়েছে যেটা আগের দিনের তুলনায় কম। সংকট মোকাবেলা না করতে পারায় অপসারণ রাষ্ট্রীয় গণমাধ্যমের বরাতে জানা যাচ্ছে, হুবেই এবং অন্যান্য প্রদেশে শত শত মানুষকে চাকরিচ্যুত করা হচ্ছে, তদন্ত করা হচ্ছে, সতর্ক করা হচ্ছে। কিন্তু নির্দিষ্ট পদ থেকে সরিয়ে নেয়া মানে এই নয় যে তাকে বরখাস্ত করা হবে। এটার আরেকটা অর্থ দাড়ায় তার 'পদাবনতি'। চীনের প্রেসিডেন্ট সি জিংপিং স্বাস্থ্য কর্মীদের দেখতে যান সোমবার পদ থেকে সরিয়ে নেয়ার পাশাপাশি কর্মকর্তারা ক্ষমতাসীন কমিউনিস্ট পার্টির পক্ষ থেকে শাস্তি পেতে পারেন। যেমন রেড ক্রসের উপপরিচালক ঝাং কুইন-কে পার্টির পক্ষ থেকে সতর্ক করা এবং প্রশাসনিক মারাত্মক ত্রুটি হিসেবে ধরা হবে। এই মাসের শুরুতে উহান ব্যুরো অব স্ট্যাটিসটিকস এর উপপরিচালককে "পার্টির পক্ষ থেকে গুরুতরভাবে সতর্ক করা হয়েছে এবং তার ব্যর্থতাকে মারাত্মক প্রশাসনিক ত্রুটি হিসেবে বিবেচনা করা হচ্ছে, কারণ ফেস মাস্ক সরবরাহ সংক্রান্ত নীতিমালা ভঙ্গ করার অভিযোগ রয়েছে তার বিরুদ্ধে"। হুয়াংগ্যাং-এর স্বাস্থ্য কমিশনের প্রধানকেও সরিয়ে নেয়া হয়েছে। হুবেই প্রদেশে উহানের পরে এটিই সবচেয়ে বেশি করোনাভাইরাস আক্রান্ত হওয়া শহর। সম্প্রতি এই সংকট মোকাবেলা করতে না পারার কারণে চীনের কর্তৃপক্ষের বিরুদ্ধে মানুষ ক্রমেই ক্ষুব্ধ হয়ে উঠছে। বিশেষ করে একজন চিকিৎসকের মৃত্যুর পর ব্যাপক জনরোষ তৈরি হয় যার সতর্কবার্তা ধামাচাপা দেয়ার চেষ্টা করা হয়েছিল। আরো পড়ুন: রোহিঙ্গা বোঝাই ট্রলারডুবি, বহু হতাহতের আশঙ্কা নিষেধাজ্ঞায় বিশ্বকাপজয়ী বাংলাদেশের তিন ক্রিকেটার পুরুষের জন্য প্রশ্ন, দাঁড়িয়ে না বসে? প্যারাসাইট: যাদের জীবন উঠে এসেছে অস্কারজয়ী ছবিতে

ဘေဂျင်းက ဆေးရုံကို သွားစဉ် ကိုယ်အပူချိန် အတိုင်းခံနေတဲ့ တရုတ်သမ္မ ရှီကျင့်ဖျင် အဲဒီလို ဖယ်ရှားခံရသူတွေထဲမှာ ဗိုင်းရပ်စ် အဓိက ပြန့်ပွားနေတဲ့ ဟူဘေးပြည်နယ်က ကျန်းမာရေး ကော်မရှင် အတွင်းရေးမှူးနဲ့ ကော်မရှင် ခေါင်းဆောင်တို့လည်း ပါပါတယ်။ အခုချိန်ထိ ရာထူးလျှော့ချ ခံရသူတွေထဲမှာ သူတို့ နှစ်ယောက်က ရာထူးအမြင့်ဆုံးသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒေသခံ ကြက်ခြေနီ အဖွဲ့ လက်ထောက် ညွှန်ကြားရေးမှူးကိုလည်း လှူဒါန်းမှုတွေအပေါ် စီမံခန့်ခွဲရာမှာ တာဝန်လစ်ဟင်းမှုနဲ့ ရာထူးက ဖယ်ရှားလိုက်ပါတယ်။ နှာခေါင်းစည်းတပ်ပြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ တရုတ်ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေ ဟူဘေး ပြည်နယ် ပါတီ အရာရှိ နှစ်ယောက်နေရာကို ဗဟို အစိုးရအဆင့် အရာရှိ တစ်ယောက်နဲ့ အစားထိုးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့နေရာကို တရုတ် နိုင်ငံ ဗဟိုအဆင့် ကျန်းမာရေး ကော်မရှင်က ညွှန်ကြားရေးမှူး ရောက်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တနင်္လာနေ့မှာ ဟူဘေးပြည်နယ် တစ်ခုတည်းမှာ သေဆုံးသူ ၁၀၃ ယောက် ရှိခဲ့ပြီး အဲဒါက ဒီဗိုင်းရပ်စ် စကူးစက်ခဲ့ကတည်းက တစ်နေ့တာအတွင်း သေဆုံးသူ အမြင့်ဆုံး စံချိန်တင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ တရုတ်တစ်နိုင်ငံလုံး စုစုပေါင်း သေဆုံးသူက ၁၀၁၆ ယောက် ရှိလာပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ တစ်နိုင်ငံလုံးအနေနဲ့ ကူးစက်မှု အသစ် တွေ့တာကတော့ အရင်နေ့ကထက်၂၀ ရာခိုင်နှုန်း နီးပါးကျသွားပါပြီ၊ ၃၀၆၂ ကနေ ၂၄၇၈ ယောက်ကို ကျသွားတာပါ။ ပန်းခြံထဲဝင်မယ့် အမျိုးသမီးကို ကိုယ်အပူချိန်တိုင်း တနင်္လာနေ့မှာ ဟူဘေးပြည်နယ်မှာ ကူးစက်မှု အသစ်တွေ့တာ ၂၀၉၇ ခု ရှိတယ်လို့ ပြည်နယ် ကျန်းမာရေးကော်မရှင်က ပြောပါတယ်။ အဲဒါမတိုင် အရင်တစ်ရက်မှာ ကူးစက်မှု အသစ်က ၂၆၁၈ ခုထိ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒီလ အစပိုင်းမှာလည်း ဝူဟန်မြို့ စာရင်းအင်းဌာနက ဒုတိယ အကြီးအကဲကို ရာထူးက ဖယ်ရှားပြီးပါပြီ။ သူ့ကိုတော့ နှာခေါင်းစည်းတွေ ဖြန့်ဖြူးတဲ့လုပ်ငန်းတွေမှာ သတ်မှတ်စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတွေကို ဖောက်ဖျက်တယ် ဆိုပြီး ဖယ်ရှားခဲ့တာပါ။ အခုရက်ပိုင်းတွေမှာ ကိုရိုနာ ဗိုင်းရပ်စ် ကပ်ဘေး ကိုင်တွယ်ပုံနဲ့ ပတ်သက်ပြီး တရုတ်အာဏာပိုင်တွေကို ဝေဖန်မှုတွေ တိုးလာနေပါတယ်။ ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှုအကြောင်း စောစောစီးစီး သတိပေးခဲ့တဲ့ ဒေါက်တာ လီကို အာဏာပိုင်တွေက ဖိနှိပ်ခဲ့တာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး လူတွေက အတော်လေး ဒေါသထွက်နေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရပြီး သေဆုံးခဲ့တဲ့ ဒေါက်တာလီကို ရဲတွေက ဆက်ဆံခဲ့ပုံတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့ အကျင့်ပျက် ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ဌာနက အမြင့်ဆုံး အဖွဲ့တစ်ခုကို ဗဟိုအစိုးရက စေလွှတ်လိုက်ပါပြီ။ တရုတ်ရဲ့ နောက်ဆုံး အခြေအနေ တရုတ်မှာ ကူးစက်မှုအသစ်တွေ့တာ ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက်မှာ အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့ရာက ကျလာ တရုတ် တစ်နိုင်ငံလုံးမှာ ကူးစက်မှု အားလုံး ၄၂,၂၀၀ အထိ ရှိနေပါပြီ။ သေဆုံးသူကလည်း ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဆားစ် ကူးစက်မှုက သေဆုံးသူ အရေအတွက်ကို ကျော်သွားပါပြီ။ သေဆုံးသူတွေရဲ့ လေးပုံသုံးပုံမကက ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှု ဗဟိုချက်ဖြစ်တဲ့ ဟူပေးပြည်နယ် မြို့တော် ဝူဟန်က ဖြစ်ပါတယ်။ လူ ၁၁ သန်းရှိတဲ့ မြို့ကိုလည်း အစိုးရ အဝင်အထွက် ဖြတ်တောက် ပိတ်ဆို့ထားပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဝူဟန်ကို ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေ အများကြီး အစိုးရက ထပ်ပို့ထားပါတယ်။ တရုတ်အစိုးရ မီဒီယာ အေဂျင်စီ တစ်ခုဖြစ်တဲ့ ဆင်ဟွာမှာတော့ တနင်္လာနေ့က အဲဒီကို သွားမယ့် ဆရာဝန်နဲ့ သူနာပြုတွေ ကတုံးတွေတုံးပစ်ပြီး အကာအကွယ်ဝတ်စုံတွေ ဝတ်ဖို့ ပြင်နေကြတဲ့ပုံတွေ တွစ်တာမှာ တင်နေပါတယ်။ ဝူဟန်တက္ကသိုလ် ရန်မင်းဆေးရုံက အသက် ၃၀ အရွယ် သူနာပြု တစ်ယောက်ကတော့ သူ့ရဲ့ ဆံပင်အရှည်ကြီးကို ဖြတ်ပြီး ကတုံး တုံးပစ်ခဲ့တာပါ။ သူက အဲဒီလို ကတုံးပစ်လိုက်တာဟာ ရောဂါပိုးကူးစက်တာကို ကာကွယ်ဖို့နဲ့ ကျန်းမာရေး အကာအကွယ် ဝတ်စုံ ဝတ်တာနဲ့ ချွတ်တဲ့အခါမှာလည်း အချိန်ကုန်သက်သာစေဖို့ ဖြစ်တယ်လို့ ပြောတဲ့အကြောင်း တရုတ်အစိုးရ မီဒီယာတစ်ခုမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဟောင်ကောင်မှာတော့ ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှုတွေ့တဲ့ အိမ်ရာတစ်ခုက အိမ်ထောင်စု ၂၃ စုကို တနင်္လာနေ့ ညမှာ သူတို့အိမ်နေကနေ ဖယ်ရှားပြီး သီးသန့်ခွဲထားလိုက်ပါတယ်။ တခြားနိုင်ငံတွေမှာ ကူးစက်မှုနဲ့တုံ့ပြန်မှု တရုတ်ပြင်ပနိုင်ငံတွေမှာ ကူးစက်မှုအခြေအနေပြ မြေပုံ ဂျပန် - အစိုးရက အထူးလေယာဉ်နဲ့ သွားခေါ်ယူခဲ့တဲ့ ဂျပန်နိုင်ငံသားတွေထဲက အစပိုင်းမှာ ပိုးမတွေ့ဘူးလို့ အဖြေထွက်ခဲ့သူထဲက အမျိုးသား နှစ်ယောက်မှာ အခု ပိုးရှိကြောင်းစစ်ဆေးတွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ဟာ အစပိုင်း စစ်ဆေးစဉ်က ကူးစက်မှု မတွေ့ခဲ့ပေမယ့် နောက်ပိုင်း ရောဂါ လက္ခဏာတွေ ပြလာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ယိုကိုဟားမား ဆိပ်ကမ်းမှာ ရပ်နား သီးသန့်ခွဲထားခံရတဲ့ Diamond Princess ခရီးသည်တင်သင်္ဘောကို ဆက်ပြီး သီးသန့်ခွဲထားရပ်နားခိုင်းပါတယ်။ ခရီးသည်နဲ့ ဝန်ထမ်း ၃၇၀၀ ပါတဲ့ သင်္ဘောကနေ လူ ၁၃၅ ယောက်မှာ ကူးစက်မှု တွေ့ထားပါတယ်။ ထိုင်း - ခရီးသည်တင် သင်္ဘော နောက်ထပ် တစ်စင်းက ခရီးသည်တွေကို ထိုင်းက ဝင်ခွင့်မပေးခဲ့ပါဘူး။ သူတို့တွေမှာ ပိုးရှိတယ်လို့ မတွေ့ပေမဲ့ ဆင်းခွင့်မပေးတာပါ။ မြောက်ကိုရီးယား - တရုတ်နဲ့ မြောက်ကိုရီးယားနယ်စပ်ကို ကင်းလှည့်စစ်ဆေးဖို့ ရာချီတဲ့အင်အားကို လွှတ်ထားပါတယ်။ တရုတ်နဲ့ ကား၊ရထားနဲ့ လေကြောင်း အဆက်အသွယ်အားလုံးလည်း ဖြတ်ထားပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ အခုထိတော့ ကူးစက်မှု တွေ့တယ်လို့ မကြေညာသေးပေမဲ့ ကူးစက်မှုတွေ ရှိနေပြီလို့ တောင်ကိုရီးယား မီဒီယာတွေက ပြောပါတယ်။


সিঙ্গাপুরে অভিবাসী শ্রমিকদের একটি ডরমিটরি। গাদাগাদি করে এসব জায়গায় শ্রমিকরা থাকেন বলে এগুলোর কয়েকটি করোনাভাইরাসের ক্লাস্টারে পরিণত হয়েছে এমনকী এই রোগের যখন নামকরণও করা হয়নি, সিঙ্গাপুরে চলাচলের ওপর বিধিনিষেধ জারি করা হয়। প্রযুক্তি ব্যবহার করে করোনা ভাইরাসের উপসর্গ বহনকারীদের ব্যাপারে অন্যদের সাবধান করার কাজ শুরু হয়। কিন্তু সাম্প্রতিক সময়ে হুহু করে সংক্রমিত মানুষের সংখ্যা বাড়ছে সে দেশে। বৃহস্পতিবারে একদিনে সে দেশে নতুন ২৮৭ জন করোনারোগী শনাক্ত করা হয়, যেখানে তার আগের দিনের সংখ্যা ছিল মাত্র ১৪২। নতুন এই সংক্রমণ প্রধানত হচ্ছে অভিবাসীদের কলোনিগুলোতে যেখানে অল্প জায়গার মধ্যে অনেক মানুষ বলতে গেলে গাদাগাদি করে থাকে। ফলে এতদিন লকডাউনের পথ পরিহার করলেও, সিঙ্গাপুরকে এখন বাধ্য হয়ে আংশিক লকডাউন করতে হচ্ছে। স্কুল বন্ধ করা হয়েছে, এবং জরুরি নয় এমন সব ব্যবসা প্রতিষ্টান বন্ধ করা হয়েছে। মানুষজনকে ঘরে থাকার নির্দেশ দেওয়া হচ্ছে। করোনাভাইরান সংক্রমণ ঠেকাতে বিশ্বের অন্যতম ধনী এই দেশটি যা করছিল, তাকে এতদিন পর্যন্ত আদর্শ মনে করা হচ্ছিল। কিন্তু গত কয়েকদিনের পরিস্থতি দেখে এখন বিশেষজ্ঞরা বলছেন, সিঙ্গাপুরের অভিজ্ঞতা বিশ্বের দরিদ্র দেশগুলোর জন্য একটি গুরুত্বপূর্ণ শিক্ষা হতে পারে। ভালো কী হচ্ছিলো সিঙ্গাপুরে? সিঙ্গাপুরে প্রথম করোনাভাইরাস রোগী শনাক্ত হয় একেবারে গোড়ার দিকে। ২৩শে জানুয়ারি চীনের উহান থেকে একজন চীনা পর্যটক এই ভাইরাস বয়ে নিয়ে আসেন। ঐ দিনেই উহানে পুরো লকডাউন করা হয়েছিল। সিঙ্গাপুর এখন আংশিক লকডাউনে। জরুরী কাজ ছাড়া বাইরে বের হলে জেল-জরিমানা রোগটি কোভিড-১৯ নাম পাওয়ার আগেই তা সিঙ্গাপুরে ছড়িয়ে পড়তে শুরু করে। কিন্তু প্রায় সাথে সাথেই তা ঠেকানোর জন্য নানামুখি ব্যবস্থা শুরু হয়। বিমানবন্দরে স্বাস্থ্য পরীক্ষা শুরু হয়। এছাড়া, যার শরীরেরই কোনো উপসর্গ দেখা গেছে, সাথে সাথে তাকে পরীক্ষা করা হয়। পরীক্ষায় যারা পজিটিভি হয়েছে, তাদের সংস্পর্ষে আসা লোকজন খুঁজে বের করে কোয়ারেন্টিন করা হয়। সে সময় বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থার প্রধান এমন মন্তব্যও করেছিলেন যে সিঙ্গাপুর বিশ্বের অন্যান্য সরকারগুলোর জন্য পথপ্রদর্শক হতে পারে। কয়েক সপ্তাহ ধরে সিঙ্গাপুর নতুন সংক্রমণের সংখ্যা ছিল খুবই কম। সহজে নতুন রোগী শনাক্ত করে তাদেরকে বিচ্ছিন্ন করতে পারছিল তারা। ফলে স্বাভাবিক জীবনযাপনকে ততটা বিঘ্নিত করার প্রয়োজন হয়নি। কিন্তু বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থার মহামারি সতর্কীকরণ নেটওয়ার্কের প্রধান এবং সিঙ্গাপুর ন্যাশনাল ইউনিভার্সিটির অধ্যাপক ডেল ফিশার বিবিসিকে বলেন, মানুষজন যখন বলছিল সিঙ্গাপুর খুব ভালো কাজ করছে, আমার উত্তর ছিল, “এখন অবধি।“ “এই রোগ নিয়ন্ত্রণ করা অত্যন্ত কঠিন,“ তিনি বলেন। পরিস্থিতি কখন খারাপ হতে শুরু করে? মার্চের মাঝামাঝি পর্যন্ত সিঙ্গাপুরে পরিস্থিতি আয়ত্বের মধ্যে ছিল, বলছেন সিঙ্গাপুরের স্য সুই হক স্কুল অব পাবলিক হেলথের ডিন অধ্যাপক ইক ইন টিও। এ মাসের শুরু থেকেই সিঙ্গাপুরে মানুষজন রেস্তোরাগুলোতে যাওয়া বন্ধ করতে শুরু করে ততদিনে বিশ্বেজুড়ে এই রোগ কতটা ভয়াবহ রূপ ধারণ করেছে তা পরিষ্কার হতে শুরু করে। দেশে দেশে জনসাধারনকে ঘরের মধ্যে ঢুকিয়ে দেওয়ার তোড়জোড় পড়ে যায়।সিঙ্গাপুরের অনেক নাগরিক যারা অন্যান্য দেশে ছিলেন তারা ভয়ে হাজারে হাজারে দেশে ফিরতে শুরু করেন। তাদের মধ্যে শ পাঁচেকেরও বেশি মানুষ শরীরে বয়ে নিয়ে আসেন করেনাভাইরাস। তখনই বিদেশ ফেরতদের জন্য ১৫ দিন ঘরে কোয়ারেন্টিনে থাকা বাধ্যতামুলক করা হয়। কিন্তু পরিবারের অন্যদের ওপর কোনো বিধিনিষেধ জারি করা হয়নি। বাড়তে থাকে সংক্রমণের মাত্রা। মার্চের মাঝামাঝিতে নতুন সংক্রমণ হতে থাকে প্রতিদিন কয়েক ডজন করে। অধিকাংশই বিদেশ ফেরত অথবা তাদের সাথে সম্পর্কিত। তখনই প্রথম সংক্রমণের ওপর নজরদারী করা কঠিন হয়ে পড়তে শুরু করে। অধ্যাপক টিও বলেন এমন সমালোচনা করা সহজ যে বিদেশ ফেরত নাগরিকদের মেলামেশার ওপর যথেষ্টা বিধিনিষেধ আরোপ করা হয়নি, “কিন্তু এটা সত্য যে এখন আমরা এই রোগ সম্পর্কে যতটা জানতে পারছি, মার্চ মাসে সেই তথ্য ততটা ছিলনা।“ “এখন আমরা জানি যে উপসর্গ না থাকলেও কোনো ব্যাক্তি এই ভাইরাস ছড়াতে পারে। এবং সম্ভবত এ কারণেই রোগটি এতটা দ্রুত ছড়িয়ে পড়ছে,“ বলেন প্রফেসর টিও। ঐ বিশেষজ্ঞ সাবধান করেন, এখন পর্যন্ত যে সব তথ্য মানুষের কাছে আছে তার ওপর একশ ভাগ নির্ভর করা ঠিক হবেনা। যেমন, তিনি বলেন, যাদের একবার কোভিড-১৯ হয়েছে তাদের আর কখনো হবেনা - এই ধারণা সত্যি নাও হতে পারে। সিঙ্গাপুরের বাস স্টপে অপেক্ষায় থাকা যাত্রীরা। সিঙ্গাপুরে কোথায় কোথায় ভাইরাস ছড়িয়েছে? বিদেশ থেকে ভাইরাস শরীরে বয়ে এনে ছড়ানো ঠেকাতে, বিদেশ ফেরত সমস্ত লোকজনকে এখন পরিবারে না রেখে সরকারি কোয়ারেন্টিন কেন্দ্রে রাখা হচ্ছে। এখন অবশ্য খুব কম মানুষই সিঙ্গাপুরে ঢুকছে, ফলে সরাসরি তাদের মাধ্যমে সংক্রমণের সংখ্যাও এখন দ্রুত পড়ে গেছে। মঙ্গলবার সিঙ্গাপুরে নতুন একটি আইন জারি করা হয়েছে যার অর্থ, মুখে না বললেও, দেশব্যাপী আংশিক লকডাউন। জরুরি কাজ ছাড়া কেউ বাড়ির বাইরে গেলে ১০,০০০ সিঙ্গাপুর ডলার পর্যন্ত জরিমানা বা ছয় মাসের জেল হতে পারে। অধ্যাপক টিও এই ব্যবস্থাকে সমর্থন করেন, এবং বলেন তারপরও সামনের দিনগুলোতে হয়ত সংক্রমণের সংখ্যা বেশি হতে পারে, কিন্তু এটা কাজে দেবে। কিন্তু গত সপ্তাহে যে হারে সংক্রমণ সিঙ্গাপুরে বেড়েছে তার সিংহভাগ শিকার হয়েছে সেখান অভিবাসী শ্রমিকরা। লাখ লাখ এসব শ্রমিক সেখানকার নির্মাণ শিল্প, শিপিং এবং রক্ষনাবেক্ষণে কাজ করে। অর্থনীতি সচল রাখতে সিঙ্গাপুরকে এদের ওপর নির্ভর করতেই হবে। কিন্তু যেসব জায়গায় এই অভিবাসী শ্রমিকরা কাজ করে বা থাকে, তাদের পক্ষে সামাজিক দূরত্ব বজায় রাখা প্রায় অসম্ভব।আইন অনুয়ায়ী এই শ্রমিকদের সুনির্দিষ্ট কিছু হস্টেল বা ডরমিটরিতে থাকতে হয়। বেসরকারিভাবে পরিচালিত এসব অনেক ডরমিটরিতে এক ঘরে ১২ জন পর্যন্ত শ্রমিক থাকে। এরা বাথরুম, রান্নাঘর এবং আরো অনেক কিছু শেয়ার করে। ফলে, এসব শ্রমিক ডরমিটরি যে করেনাভাইরাসের ক্লাস্টারে পরিণত হবে, তা বলাই বাহুল্য, এবং হয়েছেও তাই।প্রায় পাঁচশ কোভিড-১৯ কেস পাওয়া গেছে এরকম কয়েকটি শ্রমিক ডরমিটরিতে। সিঙ্গাপুরে এখন পর্যন্ত যত রোগী শনাক্ত হয়েছে তার ১৫ শতাংশই এসেছে এরকম একটি মাত্র ডরমিটরি থেকে।অনেক শ্রমিক উপসর্গ নিয়েও কাজ করতে গেছে।আর এ কারণে আশঙ্কা করা হচ্ছে আগামি সপ্তাহে বা তারপর সিঙ্গাপুরে সংক্রমণের সংখ্যা অনেক বাড়বে, অনেক নতুন রোগী তৈরি হবে। অন্যান্য দেশের জন্য শিক্ষা প্রফেসর টিও বলেন, “সিঙ্গাপুরে শ্রমিক ডরমিটরিতে যা হয়েছে, সেটা অন্যান্য অনেক দেশেও ঘটতে পারে।, বিশেষ করে স্বল্পোন্নত বা মধ্যমাপের অর্থনীতির দেশগুলোতে। “দক্ষিণ ও দক্ষিণ-পূর্ব এশিয়া এবং আফ্রিকার কিছু অঞ্চলে এমন সব জনগোষ্ঠী রয়েছে যারা ডরমিটরির জীবনের মতো গাদাগাদি করে বসবাস করে।“ তিনি বলেন, গাদাগাদি করে বসবাস করার কারণে নিয়ন্ত্রণহীন সংক্রমণ ঠেকাতে কী করা যেতে পারে সে ব্যাপারে সরকারগুলোকে দ্রুত স্বচ্ছতার সাথে ব্যবস্থা নিতে হবে। প্রফেসর টিও‘র সহকর্মী প্রফেসর লি ওয়াং সু বলেন, সিঙ্গাপুরের ঘটনা সামজিক এবং শ্রেনী বৈষম্যের বাস্তবতাকে নগ্ন করে দিয়েছে যেটা সরকারগুলোর জন্য আরেকটি শিক্ষা হতে পারে। “এই ভাইরাস আমাদের সমাজের দুর্বল দিকগুলো খুব পরিষ্কার করে চোখে আঙ্গুল দিয়ে দেখিয়ে দিয়েছে - অভিবাসী শ্রমিকদের পরিস্থিতি তারই একটি জ্বলজ্যান্ত উদাহরণ।“ প্রফেসর সু বলেন, সিঙ্গাপুর আন্তর্জাতিক মান অনুসরণ করেই এইসব ডরমিটরি তৈরি করেছে, কিন্তু করোনাভাইরাস মহামারি প্রমাণ করেছে সেসব মান যথেষ্ট নয়। সিঙ্গাপুরের শ্রমশক্তি বিষয়ক মন্ত্রী জোসেফিন টিও এসব শ্রমিক ডরমিটরির মান বাড়ানোর অঙ্গিকার করেছেন। তিনি বলেন, “এটি করা সঠিক।“ সিঙ্গাপুর কি প্রমাণ করছে যে এই ভাইরাস আটকানো সম্ভব নয়? যদিও এখন সমালোচনা হচ্ছে যে সিঙ্গাপুর এমনকী আংশিক লকডাউন জারি করতেও সময় নিয়েছে, কিন্তু প্রফেসর ফিশার বলছেন, অন্য দেশগুলোর তুলনায় সিঙ্গাপুর অনেক আগেই ব্যবস্থা নিয়েছে। যখন প্রতিদিন নতুন সংক্রমণের সংখ্যা একশরও নীচে, তখনই তারা আংশিক লকডাউনের পথে গেছে। কিন্তু ঐ বিশেষজ্ঞ বলেন, লকডাউন কার্যকরি করতে হলে তিনটি বিষয় ঘটতে হবে - প্রথমত, সংক্রমণ বন্ধ করতে সব মানুষকে ঘরে থাকতে হবে। দ্বিতীয়ত: স্বাস্থ্য ব্যবস্থাকে সচল রাখতে তাদেরকে সময় দিতে হবে, নতুন রোগীদের জন্য বেড প্রস্তুত করতে এবং ডাক্তার-নার্সদের বিশ্রাম নেওয়ার সময় দিতে হবে। এবং তৃতীয়ত সমস্ত প্রয়োজনীয় ব্যবস্থা প্রস্তুত রাখতে হবে - আইসোলেশনের স্থান, আইন, সংক্রমিত লোকদের শনাক্ত করার প্রক্রিয়া। “আপনি যদি একটি বা দুটি কাজ নিশ্চিত করেন আর অন্যটি অবজ্ঞা করেন, দুর্যোগ নতুন করে ফরে আসবে।“ তবে ব্রিটেন বা যুক্তরাষ্ট্রের তুলনায় সিঙ্গাপুরের পরিস্থিতি অনেক ভালো। তাদের স্বাস্থ্য ব্যবস্থা রোগীর চাপে ভেঙ্গে পড়ছে না। সরকারের ওপর রাজনৈতিক চাপ নেই, মিডিয়ারও চাপ নেই। কিন্তু প্রফেসর ডেল বলেন, যদিও সেখানে সরকারের ওপর মানুষের আস্থা রয়েছে এবং সরকার যথেষ্ট তথ্য মানুষকে দিচ্ছে, তারপরও “সাধারণ জনগণের সবাই তাদের নিজস্ব ভূমিকা এবং দায়িত্ববোধ নিয়ে সমানভাবে সচেতন নয়।“ “তারা হয়ত ভাবছে - হ্যাঁ সিঙ্গাপুরের এটা করা উচিৎ, কিন্তু আমি আমার মাকে দেখতে যাবো।“ একারণে লকডাউন জারির পর প্রথম দুই দিনেই সিঙ্গাপুরে নির্দেশ লঙ্ঘনের জন্য ১০ হাজার মানুষকে হুঁশিয়ার করা হয়েছে। সিঙ্গাপুরের মত এত ছোট, স্থিতিশীল এবং উন্নত দেশের পরিস্থিতিও যেখানে এমন, সেখানে বড় এবং অনেক জটিল দেশগুলোর পক্ষে পরিস্থিতি সামাল দেওয়া অনেক কঠিণ হবে। ফল পেতে তাদের কয়েক সপ্তাহ বা কয়েক মাস লেগে যেতে পারে। অনেক দেশই আশাবাদী হওয়ার লক্ষণ দেখছে. কিন্তু সিঙ্গাপুরের অভিজ্ঞতা পরিষ্কার বলে দিচ্ছে - আত্মপ্রসাদের বিন্দুমাত্র জায়গা এখনও নেই। বরঞ্চ করোনাভাইরাসের দ্বিতীয়, তৃতীয়, এমনকী চতুর্থ দফার সংক্রমনের জন্য প্রতিটি দেশের প্রস্তুত থাকা উচিৎ।

ဒီရောဂါကို နာမည်မတပ်နိုင်သေးခင်ကတည်းကိုက စင်္ကာပူမှာ အသွားအလာတွေ တင်းတင်းကြပ်ကြပ်ကန့်သတ်လိုက်သလို ရောဂါပိုး ဘယ်ကနေ ကူးစက်ခဲ့သလဲဆိုတာကို ခြေရာခံ တားဆီးဆောင်ရွက်မှုတွေကို ထိထိရောက်ရောက် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီး ရောဂါ ကူးစက်မှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ အခုရက်ပိုင်းမှာတော့ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုတွေ တရှိန်ထိုးမြင့်တက်လာခဲ့ပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ ကြာသပတေးနေ့မှာ ရောဂါ ဖြစ်ပွားသူ ၂၈၇ ဦး အထိ အများဆုံး ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီမတိုင်တစ်ရက်က တော့ ၁၄၂ ဦး ရှိပါတယ်။ အများစုဟာ ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားတွေ စုပြုံနေထိုင်နေတဲ့ နေရာတွေက ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ရောဂါကူးစက်မှုတွေ မဖြစ်အောင် လနဲ့ချီ ရှောင်ရှားနိုင်ခဲ့အပြီး အခုအခါ စင်္ကာပူမှာကျောင်းတွေနဲ့ အရေးမကြီးတဲ့ စီပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ ပိတ်ထားသလို လူတွေကိုလည်း အိမ်ထဲမှာပဲ နေကြဖို့ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။ ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံးနိုင်ငံတွေထဲက တစ်ခု ဖြစ်တဲ့ စင်္ကာပူနိုင်ငံဟာ သင့်လျော်တဲ့ လုပ်ဆောင်မှုတွေကိုဆောင်ရွက်နေပုံရကြောင်းနဲ့ ဆင်းရဲတဲ့နိုင်ငံတွေအတွက် အရေးပါတဲ့ သင်ခန်းစာတွေ ပေးနိုင်ပြီး ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ဖို့ အချိန်မီသေးတယ်လို့ ကျွမ်းကျင်သူတွေက ပြောပါတယ်။ စင်္ကာပူမှာ ဘယ်လိုကြောင့် အခြေအနေ ကောင်းခဲ့တာလဲ စင်္ကာပူမှာ ပထမဆုံး ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားတာက အရမ်းကိုစောပါတယ်။ ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့မှာ ဝူဟန်မြို့ကနေ ရောက်လာတဲ့ တရုတ်ခရီးသည်တစ်ဦးမှာ စဖြစ်တာပါ။ အဲဒီနေ့တစ်ရက်တည်းမှာပဲ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးစတွေ့တဲ့ အချက်အချာနေရာကို ပိတ်ထားလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီဗိုင်းရပ်စ်ပိုးရဲ့ ရောဂါကို ကိုဗစ်-၁၉ လို့ တရားဝင်အမည် ပေးလိုက်ချိန်မှာတော့ စင်္ကာပူက လူထုအကြား ရောဂါပိုး ပြန့်နှံ့ ကူးစက်နေပြီဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အသေအချာ လေ့ကျင့် ပြင်ဆင်ထားတဲ့ ဆောင်ရွက်မှုတွေနဲ့ စင်္ကာပူအစိုးရက တုံ့ပြန်လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ လေဆိပ်တွေမှာ ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုတွေ လုပ်တာအပြင် ရောဂါသံသယရှိသူတိုင်းကို ထိထိရောက်ရောက် စစ်ဆေးတာမျိုးတွေ၊ ရောဂါရှိတယ်လို့ အတည်ပြုထားသူတွေနဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သူအယောက်တိုင်းကို ခြေရာခံရှာဖွေပြီး အဲဒီလူတွေကို ရောဂါ ကင်းစင်ကြောင်း သေချာတဲ့အထိ အိမ်ထဲမှာ နေခိုင်းတာမျိုးတွေ လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ WHO ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ အကြီးအကဲ တက်ဒရော့စ် အက်ဒါနောမ် ဂက်ဘရက်ဆပ်စ် က "ဒါဟာအစိုးရတွေအားလုံး လုပ်သင့်တဲ့ နမူနာကောင်းတရပ်ဖြစ်တယ်" လို့ ပြောပါတယ်။ စင်ကာပူကိုရောက်လာသူဘယ်သူမဆို အစိုးရက သီးခြားထားတဲ့ နေရာမှာ ၁၄ ရက် နေရမယ် စင်္ကာပူနိုင်ငံမှာ လူတွေရဲ့နေ့စဉ်ဘဝ လှုပ်ရှားသွားလာမှုတွေအပေါ် ကန့်သတ်မှုတွေ ကြီးကြီးမားမားမလုပ်ဘဲနဲ့ သီတင်းပတ်နဲ့ချီ ရောဂါဖြစ်သူတွေ နည်းအောင်၊ ရောဂါသည်တွေကို ခြေရာခံရှာတာတွေ လုပ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ WHO ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ရဲ့ ကမ္ဘာတဝန်း ရောဂါဖြစ်ပွားမှု သတိပေး တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်ရေးကွန်ရက်အဖွဲ့ဥက္ကဌ စင်္ကာပူအမျိုးသားတက္ကသိုလ်ပါမောက္ခ ဒေးလ် ဖစ်ရှာကတော့ စင်္ကာပူအစိုးရ ဆောင်ရွက်နေတာတွေ ကောင်းတယ်လို့ လူတွေ ပြောလာကြတိုင်း လောလောဆယ်အချိန်မှာတော့ ဟုတ်ပါတယ်လို့ သူက ပြန်ပြောခဲ့ကြောင်း ဘီဘီစီကိုပြောပြပါတယ်။ "ဒီရောဂါဟာ ထိန်းချုပ်ဖို့ တကယ့်ကိုခက်တဲ့ ရောဂါဖြစ်တယ်"လို့ ဆိုပါတယ်။ ဘယ်အချိန်မှာ အခြေအနေတွေ စဆိုးလာတာလဲ စင်္ကာပူအစိုးရရဲ့စနစ်က မတ်လလယ်လောက်အထိ အလုပ်ဖြစ်ခဲ့တယ်လို စင်္ကာပူနိုင်ငံ ဆောဆွီးဟော့ခ်လူထုကျန်းမာရေးတက္ကသိုလ် ဌာနမှူး ပါမောက္ခ ယစ်ယင်း တီယို က ပြောပါတယ်။ အဲဒီအချိန်ဟာ ကမ္ဘာတဝန်းမှာ အခြေအနေတွေ ဆိုးလာနေတဲ့အချိန်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတော်များများက ပြည်ပရောက်နေတဲ့ သူတို့ရဲ့နိုင်ငံသားတွေကို အိမ်ပြန်လာကြဖို့ စတိုက်တွန်းခဲ့ချိန် ဖြစ်ပါတယ်။ စင်္ကာပူနိုင်ငံကိုလည်း လူထောင်နဲ့ချီ ပြန်လာခဲ့ပြီး အဲဒီထဲက လူ ၅၀၀ ကျော်လောက်ဟာ သူတို့ကိုယ်တိုင် မသိဘဲ ရောဂါပိုးတွေ သယ်လာခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီအချိန်လောက်မှာတော့ ပြည်ပကပြန်လာသူတွေကို ကိုယ့်အိမ်ထဲမှာ သီတင်းနှစ်ပတ် မဖြစ်မနေ နေရမယ်လို့ စင်္ကာပူအစိုးရက ညွှန်ကြားချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တခြားသူတွေကိုတော့ ရောဂါလက္ခဏာ မတွေ့ရင် ပုံမှန်သွားလာခွင့်ပြုခဲ့ပါတယ်။ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုသစ်တွေ တဟုန်ထိုး တိုးလာချိန် မတ်လလယ်လောက်မှာတော့ တစ်နေ့ကို ရောဂါဖြစ်သူပေါင်း လေးငါးဆယ် ရှိလာခဲ့ပါတယ်။ အများစုဟာ ပြည်ပက လာသူတွေ ဒါမှမဟုတ် သူတို့နဲ့ဆက်စပ်နေသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြည်တွင်းမှာ ဖြစ်တဲ့ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုအားလုံးကို ပထမဆုံးကြိမ်အဖြစ် အလွယ်တကူ ခြေရာခံလို့ မရ ဖြစ်ခဲ့ရပါတယ်။ အဆိုးဘက်ကို ကြည့်ရင် ပြည်ပက ပြန်ဝင်လာသူတွေနဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုတွေကို မကန့်သတ်ခဲ့တာဟာ အမှားတစ်ရပ်ဖြစ်တယ်လို့ ပါမောက္ခ တီယို ကပြောပါတယ်။ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့အရတော့ မတ်လတုန်းကနဲ့စာရင် အခုအချိန်မှာ ဒီရောဂါအကြောင်းကို ထဲထဲဝင်ဝင် ပိုသိထားပြီ လို့ သူက ပြောပါတယ်။ "ရောဂါလက္ခဏာမပြတဲ့သူတွေဆီကနေ ရောဂါကူးစက်တာမျိုး လုံးဝဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိတယ်ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ အခုသိရပါတယ်။ လက်ရှိမှာလည်း ဒါမျိုးဖြစ်နေပြီး ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါကို အဓိက ဖြန့်တဲ့ အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်တယ်" လို့ ပါမောက္ခ တီယို ကပြောပါတယ်။ စင်္ကာပူအစိုးရဟာ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုအားလုံးရဲ့အသေးစိတ်မှတ်တမ်းတွေကို သိမ်းထားတာမို့ ပြည်တွင်းရောဂါကူးစက်ဖြစ်ပွားမှုတွေကနေ လေ့လာသုံးသပ်မှုတွေ လုပ်နိုင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဘယ်ကနေ ရောဂါစဖြစ်လာသလဲဆိုတာကို နားလည်သဘောပေါက်ရာကနေ အဆင့်ဆင့် ဆောင်ရွက်မှုတွေ လုပ်ခဲ့ကြတာလို့ ပါမောက္ခ တီယို ကပြောပါတယ်။ "အဲဒီအတွက် နိုင်ငံတွေအနေနဲ့ အခု ရထားတဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေအပေါ် အရမ်းကြီး ယုံကြည်စိတ်ချတာမျိုး မလုပ်ကြဖို့ လိုပါတယ်။ ဥပမာ ပြန်နာလန်ထူလာတဲ့ လူနာတွေဟာ နောက်ထပ်ရောဂါဖြစ်မှာကို ခံနိုင်ရည် ရှိတယ်ဆိုတဲ့ ယုံကြည်မှုမျိုး မထားဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါက လုံးဝမဖြစ်နိုင်ပါဘူး" ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ပြန့်နှံ့တာနဲ့ပတ်သက်လို့ စင်္ကာပူအစိုးရက ဘာပြောသလဲ ပြည်ပကနေ ရောဂါပိုး သယ်လာတဲ့ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာမှာ စင်္ကာပူနိုင်ငံထဲ ထပ်ဝင်လာသူတွေအားလုံးကို အစိုးရရဲ့ သီးသန့်ဆောင်တွေကို တိုက်ရိုက် ပို့ပြီး တခြားသူတွေနဲ့ ခွဲခြားထားတဲ့နည်းနဲ့ ဖြေရှင်းနေပါတယ်။ အခုအခါ နိုင်ငံထဲ ဝင်လာသူကလည်းအနည်းအပါးပဲ ရှိတော့ပြီး ပြည်ပက ဝင်လာသူတွေ ရောဂါဖြစ်မှု အရေအတွက်ကလည်း အခုရက်ပိုင်းအတွင်း ဆယ်ဂဏန်းအောက် ထိုးကျသွားခဲ့ပါတယ်။ အင်္ဂါနေ့ညနေတုန်းကတော့ စင်္ကာပူနိုင်ငံမှာ နေရာတချို့တဝက်ကို အသွားအလာ လုံးဝ ပိတ်လိုက်တဲ့ စည်းမျဉ်းသစ်တစ်ခု အတည်ပြုခဲ့ပါတယ်။ ဒီစည်းမျဉ်းကို ဥပဒေ လို့တော့ တရားဝင်မသုံးခဲ့ပါဘူး။ ပါဆယ်ထုတ်နဲ့ပဲ ရောင်းခွင့်ပြုထား အခုအခါ စင်္ကာပူနိုင်ငံရဲ့ နာမည်ကြီး အစားအသောက်စင်တာတွေ အားလုံး ပိတ်ထားလိုက်ပြီဖြစ်ပြီး ပါဆယ်ထုတ်နဲ့ပဲ ရောင်းခွင့်ပြုထားပါတယ်။ မလုပ်မဖြစ် လုပ်ရမဲ့ကိစ္စတွေနဲ့ ကိုယ်လက် လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ဖို့ကလွဲလို့ ဘယ်သူမှ အိမ်ပြင်မထွက်ကြဖို့ တားမြစ်ထားပါတယ်။ ကျူးလွန်သူတွေကို စင်္ကာပူဒေါ်လာ တစ်သောင်း ဒါမှမဟုတ် ထောင်ဒဏ် ၆လ ချမှတ်ခံရနိုင်ပါတယ်။ ဒီလို လုပ်တာက ထိရောက်မှု ရှိလာလိမ့်မယ်လို့ ပါမောက္ခ တီယို ကပြောပါတယ်။ လောလောဆယ် ရေတိုကာလမှာ ရောဂါဖြစ်သူအရေအတွက် တိုးကောင်း တိုးနေအုံးမှာ ဖြစ်ပေမဲ့ ဒီလုပ်ဆောင်မှုတွေက ရေရှည်မှာ ထိရောက်မှု ရှိလာမှာဖြစ်တယ်လို့ သူက အလေးအနက် ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြီးခဲ့တဲ့ သီတင်းပတ်က ကြောက်စရာကောင်းလောက်အောင် မြင့်တက်သွားခဲ့တဲ့ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုတွေဟာ ဆင်းရဲတဲ့နိုင်ငံတွေကနေ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊ သင်္ဘောလုပ်ငန်းနဲ့ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ လာအလုပ်လုပ်ကြတဲ့ ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားတွေအကြားမှာ ဖြစ်ခဲ့တာပါ။ စင်္ကာပူနိုင်ငံဟာ သူ့ရဲ့စီးပွားရေးလည်ပတ်နေဖို့ ဒီ ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားတွေအပေါ် မှီခိုအားထားနေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတို့တွေရဲ့ အလုပ်တွေက တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် ခပ်ခွာခွာ နေဖို့ မဖြစ်နိုင်တဲ့ အလုပ်တွေပါ။ ဒါ့အပြင် စင်္ကာပူမှာ ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ ဥပဒေအရ အလုပ်သမားဆောင်တွေမှာ နေကြရပါတယ်။ အဲဒီအဆောင်တွေဟာ ပုဂ္ဂလိကပိုင်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ခန်းကို လူ ၁၂ ယောက်လောက်အထိ နေကြရပြီး ရေချိုးခန်း၊ မီးဖိုချောင်၊ ဧည့်ခန်းတို့ကို အတူတူ မျှသုံးကြရပါတယ်။ ဒီလို အလုပ်သမားဆောင်မျိုးတွေမှာ စုပြုံနေကြသူတွေမှာ ရောဂါကူးစက်ခံရမယ့်အန္တရာယ်ကို ရှောင်လွှဲလို့ရမယ့်ပုံမျိုးမရှိသလို တကယ်လည်း သူတို့အကြား ရောဂါ ကူးစက် ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။ လူတွေ စုပြုံနေထိုင်နေတဲ့ အလုပ်သမားဆောင် အတော်များများမှာ ရောဂါဖြစ်ပွားမှု ၅၀၀ နီးပါးလောက်အထိ ရှိတယ်လို့ အတည်ပြု ထားပါတယ်။ အလုပ်သမားဆောင် တစ်ခုတည်းမှာတင် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုဟာ တနိုင်ငံလုံးဖြစ်ပွားမှုစုစုပေါင်းရဲ့ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပါတယ်။ စင်္ကာပူနိုင်ငံ ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး လောရင့်စ် ဝေါင်း က "တကယ်လို့များ ဒီဗိုင်းရပ်စ်ပိုးဒီလောက် မြန်မြန် ကူးစက်ပြန့်ပွားမယ်မှန်း အစောပိုင်းက သိခဲ့ရင် ကျွန်တော် တခြားနည်းနဲ့ ဖြေရှင်းခဲ့မှာပါ"လို့ ကြာသပတေးနေ့က ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အလုပ်သမားအတော်များများကတော့ ရောဂါလက္ခဏာတွေ ပြနေတဲ့ကြားက ဆက်အလုပ်ဆင်းခဲ့ကြပါတယ်။ ကြောက်စရာကောင်းတာက လာမယ့် သီတင်းပတ်တွေကျရင် ရောဂါကူးစက်ဖြစ်ပွားသူ အရေအတွက်ဟာ ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရ အခြေအနေမျိုးရောက်သွားနိုင်ပါတယ်။


দেশের ভেতরে সংক্রমণ পরিস্থিতি নিয়ন্ত্রণ করতে পারলেও বিদেশফেরতদের মাধ্যমে এসব দেশে বাড়ছে আক্রান্তের সংখ্যা প্রথম প্রাদুর্ভাব শুরু হওয়া চীনে জানুয়ারির পর থেকে মঙ্গলবার প্রথমবারের মত অভ্যন্তরীনভাবে করোনাভাইরাস শনাক্ত হওয়ার ঘটনা ঘটেনি। তবে সম্প্রতি চীনে ফিরে এসেছেন এমন মানুষদের মধ্যে ৩৪ জনের দেহে করোনাভাইরাস শনাক্ত করার তথ্য জানিয়েছে চীন। দক্ষিণ কোরিয়ায় মঙ্গলবার নতুন সংক্রমণের সংখ্যা বেড়ে দাঁড়িয়েছে ১৫২ জনে। তবে এদের মধ্যে কতজন ভাইরাস বিদেশ থেকে বহন করে নিয়ে এসেছেন, তা পরিস্কার নয়। দেগু'র একটি নার্সিং হোমে ৭৪ জন রোগীর মধ্যে ভাইরাস শনাক্ত করা গেছে। বুধবার সিঙ্গাপুর নতুন ৪৭ জনের মধ্যে সংক্রমণের তথ্য জানায় - যাদের মধ্যে ৩৩ জনের দেহে বাইরে থেকে ভাইরাস এসেছে। ওই ৩৩ জনের মধ্যে ৩০ জনই বিদেশে সংক্রমিত হওয়ার পর দক্ষিণ কোরিয়ায় প্রবেশ করেন। চীনে আরো আটজনের মৃত্যু হয়েছে যার সবগুলোই হুবেই প্রদেশে এবং অধিকাংশই উহান শহরে। করোনাভাইরাস গাইড: আপনার প্রশ্নের উত্তর করোনাভাইরাস: শিশুদের কি বন্ধুদের সাথে খেলতে দেওয়া উচিৎ? করোনাভাইরাস থেকে নিজেকে যেভাবে নিরাপদ রাখবেন করোনাভাইরাস ঠেকাতে যে সাতটি বিষয় মনে রাখবেন যে পরীক্ষার মাধ্যমে শনাক্ত করা যাবে করোনাভাইরাস এই তিনটি দেশই অভ্যন্তরীন সংক্রমণের ক্ষেত্রে সাফল্য দেখিয়েছে। তবে বিশ্বের অন্য জায়গায় ভাইরাস প্রাদুর্ভাব বৃদ্ধির সাথে সাথে তাদের দেশেও প্রাদুর্ভাব বাড়তে পারে, এমন আশঙ্কা করছে তারা। বর্তমানে প্রাদুর্ভাবের কেন্দ্র ইউরোপ ও যুক্তরাষ্ট্রের পরিস্থিতি নিয়ে মূল আশঙ্কা তৈরি হলেও এশিয়ার দেশগুলোতে করোনাভাইরাস শনাক্ত হওয়ার ঘটনায় বোঝা যায় যে এখানে প্রাদুর্ভাব পরিস্থিতি এখনও নিয়ন্ত্রণে আসেনি। মালয়েশিয়ার সিনিয়র স্বাস্থ্য কর্মকর্তা বুধবার মানুষকে অনুরোধ করেনযেন তারা 'ঘরে থাকেন এবং নিজের ও নিজের পরিবারের সুরক্ষা' নিশ্চিত করেন। মালয়েশিয়া ৭১০ জনের মধ্যে ভাইরাস শনাক্ত হয়েছে, যাদের অনেকেই ফেব্রুয়ারিতে রাজধানী কুয়ালালামপুরে একটি তাবলিগের একটি আন্তর্জাতিক জমায়েত থেকে সংক্রমিত হয়েছেন। মালয়েশিয়ার স্বাস্থ্য অধিদপ্তরের মহাসচিব নূর হিশাম আবদুল্লাহ ফেসবুকে পোস্ট করেছেন, "আমরা যদি 'কি আসে যায়' মানসিকতা পোষণ করি এবং তৃতীয় দফায় ভাইরাস প্রাদুর্ভাব শুরু হয়, তাহলে সুনামির চেয়ে বড় দুর্যোগ শুরু হতে পারে।" সারাবিশ্বে এখন পর্যন্ত দুই লাখের বেশি মানুষের মধ্যে করোনাভাইরাস শনাক্ত করা গেছে, যার মধ্যে ৮০% এর বেশিই ইউরোপে ও পশ্চিম প্রশান্ত মহাসাগরীয় অঞ্চলে - বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা বলছে যার অনেকাংশই এশিয়ার মধ্যে পড়ে। বিবিসি দক্ষিণ কোরিয়া সংবাদদাতা লরা বিকারের বিশ্লেষণ: এখন পর্যন্ত দক্ষিণ কোরিয়া যেভাবে মহামারি নিয়ন্ত্রণের চেষ্টা করেছে তা যথেষ্ট প্রশংসিত হয়েছে। সংক্রমণের উৎস খুঁজে বের করা, বহু মানুষকে একসাথে পরীক্ষা করা এবং আক্রান্তদের দ্রুত আলাদা করার মত পদক্ষেপ নিয়েছে তারা। এ মাসের শুরুতে প্রাদুর্ভাব পরিস্থিতি চূড়ান্ত খারাপ অবস্থায় ছিল, সেই অবস্থার তুলনায় দৈনিক সংক্রমণের সংখ্যা কমছিল। বুধবার এই সংখ্যা বাড়ার আগের চারদিন নতুন আক্রান্তের সংখ্যা কমছিল। স্বাস্থ্য কর্মকর্তারা সতর্ক করেছেন যে পরিস্থিতির কিছুটা উন্নতি হলেও সন্তুষ্টির কোনো সুযোগ নেই। মানুষের কাছে তারা অনুরোধ করছেন যেন গির্জা, নার্সিং হোম বা ইন্টারনেট ক্যাফের মত জমায়েতে যাওয়া থেকে বিরত থাকেন। হাঙ্গেরিতে এক ফেন্সিং প্রতিযোগিতা থেকে ফেরার পর তিনজনের মধ্যে করোনাভাইরাস শনাক্ত করা গেছে। ঐ ফেন্সিং টিমের ২৬ জন অ্যাথলিট এবং কোচকে পরীক্ষা করা হচ্ছে।

ကိုယ့်ပြည်တွင်းမှာဖြစ်တဲ့ ကပ်ရောဂါကို အောင်အောင်မြင်မြင်ထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ ပြန်ဖြစ်လာ ဒီဗိုင်းရပ်စ် စတင်တွေ့ခဲ့တဲ့ တရုတ်နိုင်ငံမှာ ပြည်တွင်းကနေ အစပြုဖြစ်တဲ့ ရောဂါဖြစ်သူအသစ် မတွေ့ရဘူးလို့ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က ကြေညာနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ဒီရောဂါပိုး စတင်ပေါ်ပေါက်ပြန့်ပွား တဲ့အချိန်ကတည်းက ပထမဆုံး မှတ်ကျောက်တင်နိုင်တဲ့ အဖြစ်ပါ။ ဒါပေမဲ့ တရုတ်နိုင်ငံကို အပြင်ကနေ လောလောလတ်လတ် ပြန်လာတဲ့လူတွေထဲမှာ ရောဂါဖြစ်သူ အသစ် ၃၄ ယောက် ရှိကြောင်းလည်း အစိုးရက ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။ စင်ကာပူမှာဆိုရင်လည်း လူနာအသစ် ၄၇ ယောက်ရှိပြီး အဲဒီထဲက ၃၃ ယောက်က အပြင်ကနေဝင်ရောက်လာတဲ့ လူတွေဖြစ်ကာ၊ အဲဒီ ၃၃ ယောက်ထဲမှာ အယောက် ၃၀ က နိုင်ငံခြားကနေပြန်ရောက်လာတဲ့ စင်ကာပူ နိုင်ငံသားတွေပါ။ တောင်ကိုရီးယားမှာလည်း ကြာသပတေးနေ့တုန်းက လူနာအသစ် ၁၅၂ ယောက် အထိ တက်သွားပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအထဲက ဘယ်နှယောက်က နိုင်ငံအပြင်ကနေ ရောက်လာသူလဲဆိုတာတော့ မစိစစ်ရသေးပါဘူး။ ဒီနိုင်ငံတွေအပြင် ဂျပန်မှာလည်း ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တုန်းက ရောဂါဖြစ်သူအသစ် ၃ ယောက်ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အထိခိုက်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ကူးစက်ခံရသူ ၁၅၄ ယောက် ရှိခဲ့တဲ့ ဟော့ကိုင်းဒိုးမှာတော့ ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်တာ ရပ်သွား တဲ့အတွက် အာဏာပိုင်တွေက အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာတာကို ရုပ်သိမ်းလိုက်ပါပြီ။ နိုင်ငံထဲကိုပြန်ဝင်လာတဲ့ ရောဂါပိုးတွေကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရေးအတွက် တရုတ်အစိုးရက ဘေဂျင်းမှာ ဟိုးအရင် ဆားစ် ဗိုင်းရပ်စ်လူနာတွေကို ကုသပေးဖူးခဲ့တဲ့ ဆေးရုံတရုံကို ပြင်ဆင်ထားပါတယ်။ ဟောင်ကောင်မှာတော့ သူတို့ဆီကို ဝင်လာတဲ့သူတွေကို လျှပ်စစ် လက်ပတ်ဝတ်ဆင်ထားစေပြီး သူတို့အပြင်မထွက်အောင် ကန့်သတ်ထားပါတယ်။ ဝူဟန်မှာ ဗိုင်းရပ်စ်ပြန့်ပွားတာကို ထိန်းချုပ်တဲ့အနေနဲ့ လူတွေအသွားအလာကန့်သတ်နိုင်ဖို့ စည်းရိုးတွေ ခတ်ခဲ့ကြ ဒီအာရှ နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံလုံးဟာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ထိန်းချုပ်ရေးမှာ အောင်မြင်ခဲ့ပေမဲ့ အခုတကျော့ပြန်ဖြစ်လာတဲ့အရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီး စိုးရိမ်စရာတွေက ရှိနေဆဲပါ။ ရောဂါပြန့်ပွားလာတဲ့အချိန်က ကူးစက်သူတွေကို သိရှိအောင်လိုက်ပြီး စစ်ဆေးပေးတာ၊ လူအများအပြားကို ဗိုင်းရပ်စ်ရှိမရှိ မြန်မြန်စမ်းသပ် စစ်ဆေးနိုင်တာ၊ ဖြစ်တဲ့လူနာကို သီးခြားခွဲကုသပေးမှုကို မြန်မြန်စီစဉ်နိုင်တာ တွေကြောင့် တောင်ကိုရီးယားက ချီးကျူးခံခဲ့ရပါတယ်။ အခုတော့ ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်ပိုင်းတွေမှာ ရောဂါဖြစ်သူ ပြန်တက်လာတဲ့အရေးက လုပ်ဆောင်စရာတွေကို အားသွန်ပြန်လုပ်ကြရဦးမှာပါ။ လျော့ပေါ့တွက်ပြီး ကိုယ့်အခြေအနေကို ကျေနပ်နေလို့ မရဘူးလို့ ကျန်းမာရေးဌာနတာဝန်ရှိသူတွေက သတိပေးကြပါတယ်။ အမေရိကန်နိုင်ငံ ဂျွန်ဟော့ကင်း တက္ကသိုလ်က ထုတ်ပြန်တဲ့စာရင်းတွေ အရ ကမ္ဘာတလွှားမှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရသူ ၂၁၅ ၉၅၅ ယောက်ရှိနေပြီး လူပေါင်း ၈၇၄၉ ယောက် သေဆုံးခဲ့ပါပြီ။ ဖြစ်နေတဲ့ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းက ဥရောပတိုက်နဲ့ အာရှဒေသအများအပြားပါဝင်တဲ့ ပိစိဖိတ်အနောက်ရပ်ဝန်းဒေသတွေမှာလို့ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီးက ဆိုပါတယ်။