ডোনাল্ড ট্রাম্প যুক্তরাষ্ট্র যে ধরনের আক্রমণের পরিকল্পনা করছে তাতে ব্রিটেন ও ফ্রান্সের সহযোগিতা নেওয়া হবে বলে ইঙ্গিত পাওয়া যাচ্ছে। তাতে যেসব সমরাস্ত্র ব্যবহার করা হবে সেগুলো যুদ্ধজাহাজ, জঙ্গিবিমান ও ডুবোজাহাজ থেকে নিক্ষেপ করা হবে বলে ধারণা করা হচ্ছে। যেসব যুদ্ধবিমান থেকে অস্ত্র নিক্ষেপ করা হবে সেগুলো সিরিয়ার বিমান প্রতিরক্ষা ব্যবস্থার বাইরে অবস্থান করবে এবং সেখান থেকেই হামলা চালাবে। অথবা ড্রোন দিয়ে আক্রমণ করা হবে যা নিয়ন্ত্রণ করা হবে রিমোট কন্ট্রোলের সাহায্যে। রুশ কর্মকর্তারা সতর্ক করে দিয়েছেন, এসব ক্ষেপণাস্ত্রকে গুলি করে মাটিতে নামিয়ে আনার পাশাপাশি যেসব জায়গা থেকে এসব নিক্ষেপ করা হবে সেগুলোকেও তারা ধ্বংস করে দেবে। কিন্তু এই যুদ্ধে যেসব শক্তিধর দেশ অংশ নেবে বলে এখনও পর্যন্ত ধারণা করা হচ্ছে তাদের কাছে কি ধরনের অস্ত্র আছে? রাশিয়া এবং সিরিয়া এর জবাব দিতে পারে কিভাবে? যুক্তরাষ্ট্র: প্রতিরক্ষা বাজেট- ৬০,০০০ কোটি ডলার যুক্তরাষ্ট্রের ক্ষেপণাস্ত্র-বিধ্বংসী ডেস্ট্রয়ার ইউএসএস ডোনাল্ড কুক ইতোমধ্যেই ভূমধ্যসাগরে অবস্থান করছে। ধারণা করা হচ্ছে, এখান থেকে সিরিয়ার রাসায়নিক স্থাপনাগুলোতে ক্রুজ মিসাইল দিয়ে আঘাত করা হবে। এর ফলে যুদ্ধবিমান ভূপাতিত হওয়ার ঝুঁকি কমে আসবে। যুক্তরাষ্ট্রের ক্ষমতা এক বছর আগে, যুক্তরাষ্ট্র পূর্ব ভূমধ্যসাগরে মার্কিন নৌবাহিনির দুটো ডেস্ট্রয়ার থেকে ৫৯টি টমাহক ক্ষেপণাস্ত্র হামলা চালিয়েছিলো। সেটা চালানো হয়েছিলো সিরিয়ার হম্স প্রদেশের শায়রাত বিমানঘাঁটিতে। ওয়াশিংটন বলেছে, এই বিমানঘাঁটি রাসায়নিক অস্ত্র মজুদ করে রাখার জন্যে ব্যবহার করা হচ্ছিলো। যুক্তরাষ্ট্রের এই সামরিক আক্রমণের মাত্র ৭২ ঘণ্টা আগে এসব রাসায়নিক অস্ত্র ব্যবহার করা হয়েছিলো বিদ্রোহীদের নিয়ন্ত্রিত একটি শহরের উপরে। এই টমাহক ক্ষেপণাস্ত্রের কিছু দিক আছে- এটি খুব নিচ দিয়ে উড়ে যায় এবং এটিকে শনাক্ত করা কঠিন। এই ক্ষেপণাস্ত্রটি থেকে অল্প তাপ নির্গত হয় যার ফলে ইনফ্রারেড ডিটেকশনের মাধ্যমে এটি ধরা সম্ভব হয় না। টমাহক ক্রুজ মিসাইল যুদ্ধবিমান বহনকারী বেশ কিছু যুদ্ধজাহাজও পারস্য উপসাগরে মোতায়েন করছে মার্কিন নৌবাহিনি। তবে সেগুলোর এখনই সিরিয়ার আকাশসীমার ভেতরে ঢুকে হামলা চালানোর সম্ভাবনা নেই। মধ্যপ্রাচ্যের সবচেয়ে বড় সামরিক ঘাঁটি হচ্ছে কাতারে। সেখানে আছে এফ-১৬ জঙ্গিবিমান, যা ওয়ার্টহগ নামেও পরিচিত। তুলনামূলকভাবে এগুলো খুব দ্রুত পরিচালনা করা সম্ভব। এফ- ১৬ খুব নিখুঁতভাবে হামলা চালাতে পারে বলে এর সুখ্যাতি আছে। সারা বিশ্বে যতো সামরিক বিমান আছে তার মধ্যে এটিকে সবচেয়ে কার্যকর উপায়ে ব্যবহার করা যায়। এর পাল্লা প্রায় ২,০০০ মাইল। এর ফলে অন্য যেকোন যুদ্ধবিমানের চেয়ে এটি বেশি সময় ধরে রণাঙ্গনে অবস্থান করতে পারে। আমেরিকার এছাড়াও আছে সাবসনিক বি-৫২ বোমারু বিমান। এই যুদ্ধবিমানটিকে ওয়াশিংটন এই অঞ্চলে এর আগেও ব্যবহার করেছে। যুক্তরাষ্ট্র এর আগে উত্তর সিরিয়ার সাথে তুরস্কের সীমান্তে কুর্দীদের ছোট্ট একটি শহর কোবানেকে তাদের বিমানঘাঁটি হিসেবে ব্যবহার করেছে। সেখানে সামরিক ট্রান্সপোর্ট বিমান সি ১৩০ এবং সি ১৭ পরিচালনা করা হয়েছে, যাতে করে সৈন্য এবং যুদ্ধাস্ত্র সরবরাহ করা হয়েছে। যুক্তরাষ্ট্রের সি ১৭ সামরিক পরিবহন বিমান রাশিয়া: প্রতিরক্ষা বাজেট -৬,৯০০ কোটি ডলার রাশিয়া যে যুক্তরাষ্ট্রের যেকোন আক্রমণ প্রতিহত করার হুমকি দিয়েছে তাতে প্রশ্ন উঠেছে যে রাশিয়া কি তাদের উন্নত এস-৪০০ বিমান প্রতিরক্ষা ব্যবস্থা কার্যকর করবে? এটি এখনও পরীক্ষা করে দেখা হয়নি। রাশিয়ার একটি জেট বিমান ভূপাতিত হওয়ার পর তারা বহুস্তরের এই বিমানবিধ্বংসী ব্যবস্থা মোতায়েন করা হয়েছে। এখনও পর্যন্ত সেটি কাজ করেছে নিরোধক হিসেবে কিন্তু কখনো ব্যবহৃত হয়নি। রাশিয়ার ক্ষমতা এটি তিন ধরনের ক্ষেপণাস্ত্র নিক্ষেপ করতে পারে। করতে পারে খুব দ্রুত গতিতে ও নিখুঁতভাবে। ২৫০ মাইলের মধ্যে বিমান কিম্বা ক্ষেপণাস্ত্রকেও লক্ষ্য করতে পারে। এর সাহায্যে সিরিয়ার বেশিরভাগ এলাকাকেই হামলার হাত থেকে রক্ষা করার জন্যে কভারেজ দেওয়া সম্ভব। রাশিয়া বলছে, এই ব্যবস্থার সাহায্যে এর সাহায্যে তারা যেকোন যুদ্ধবিমানকে ধ্বংস করতে সক্ষম। কিভাবে কাজ করে এস-৪০০ প্রতিরক্ষা ব্যবস্থা উপরের ছবিতে দেখা যাচ্ছে এস ৪০০ প্রতিরোধী ব্যবস্থা থেকে কিভাবে কোন বস্তুকে চিহ্নিত করে, সম্ভাব্য ঝুঁকি যাচাই এর পর সেটিকে লক্ষ্য করে ক্ষেপণাস্ত্র ছোঁড়া হয়। এটি একসাথে ১২টি ক্ষেপণাস্ত্রকে নিয়ন্ত্রণ করতে পারে। একসাথে হামলা চালাতে পারে ৬টি বস্তুকে লক্ষ্য করেও। কিংস কলেজ লন্ডনে ওয়ার স্টাডিজ বিভাগের ড. মার্টিন এস নাভিয়াস বলেছেন, এস-৪০০ প্রতিরক্ষা ব্যবস্থার কারণে যুদ্ধের কৌশল জটিল হয়ে পড়েছে। সাধারণত বিমান হামলা চালিয়ে কোন একটি দেশের ভূমি থেকে আকাশে ক্ষেপণাস্ত্র নিক্ষেপের ক্ষমতা ধ্বংস করে দেওয়া হয় কিন্তু সিরিয়ার ভেতরে রাশিয়ার এই প্রতিরক্ষা ক্ষমতা বাধা হয়ে উঠতে পারে। এর পাল্লা সিরিয়ার আকাশসীমার বাইরেও বিস্তৃত। এর অর্থ হলো সিরিয়াকে লক্ষ্য করে কিছু নিক্ষেপ করা হলে সেটি সিরিয়ার ভেতরে আসার আগেই ধ্বংস করে ফেলা সম্ভব। অনেক বিশ্লেষক এস-৪০০ প্রতিরোধী ব্যবস্থার ক্ষমতা নিয়ে সন্দেহ প্রকাশ করেছেন। সিরিয়াতে রাশিয়ার আরো কয়েক ধরনের যুদ্ধবিমান মোতায়েন রয়েছে। সেগুলোর মধ্যে রয়েছে সুখয় -২৪ বোমারু বিমান, সুখয়-২৫ যুদ্ধবিমান, বহু ভূমিকা পালন করতে পারে এরকম জঙ্গি বিমান, পরিবহন বিমান, গোয়েন্দা বিমান এবং হেলিকপ্টার গানশিপ। এসবের অনেকগুলোই আছে হেমেইমিম বিমানঘাঁটিতে। বিদ্রোহীদের উপর বিমান হামলার জন্যে এটিই রাশিয়ার প্রধান ঘাঁটি হিসেবে ব্যবহৃত হচ্ছে। রাশিয়ার সামরিক বাহিনী শায়রাত ঘাঁটিও ব্যবহার করছে বলে খবরে বলা হচ্ছে। সেখান থেকে মিগ ২৪ এবং মিগ ৩৫ অ্যাটাক হেলিকপ্টার পরিচালনা করা হচ্ছে। রাশিয়ার হেলিকপ্টার গানশিপ ক্রেমলিন বলেছে, ভূমধ্যসাগরে রস্তভ-অন-ডন ডুবোজাহাজ থেকে তারা সিরিয়ায় বিভিন্ন স্থাপনা লক্ষ্য করে এর আগে কালিবর ক্রুজ মিসাইল নিক্ষেপ করেছে। কাসপিয়ান সাগরের যুদ্ধজাহাজ থেকেও তারা রকেট ছুঁড়েছে যা কিনা সিরিয়াতে আই এসের উপর আঘাত হেনেছে বলে রাশিয়া দাবি করেছে। রাশিয়া সম্প্রতি সিরিয়ার বন্দর শহর তারতুস থেকে তাদের রণতরী প্রত্যাহার করে নিয়েছে বলে বিভিন্ন খবরে জানা গেছে। ব্রিটেন: প্রতিরক্ষা বাজেট - ৫,০০০ কোটি ডলার বিবিসির সংবাদদাতা বলছেন, সিরিয়ার যুদ্ধে সামরিক বিমান মোতায়েন করতে ব্রিটেন প্রস্তুত। এসবের মধ্যে রয়েছে, যুদ্ধবিমান যা সাইপ্রাসে রাফ এক্রোতিরি ঘাঁটিতে অবস্থান করছে। এবং যেকোন সময় এসব বিমানকে যুদ্ধের জন্যে কাজে লাগানো যেতে পারে। ওই ঘাটিতে আছে ব্রিটেনের আটটি সুপারসনিক টর্নেডো যুদ্ধবিমান। ব্রিটেনের ক্ষমতা এগুলো নামানো হয়েছিলো ১৯৮২ সালে। সম্প্রতি এগুলোর সাথে আধুনিক ক্ষেপণাস্ত্র যুক্ত করা হয়েছে। ওই অঞ্চলে সক্রিয় আছে রাফ টাইফুন যুদ্ধিবিমানও। গত কয়েক বছরের এসবের সাহায্যে ইরাকে বেশ কয়েকটি হামলা চালানো হয়েছে। এর সাহায্যে লেজার নিয়ন্ত্রিত পেভওয়ে বোমা এবং ব্রিমস্টোন ক্ষেপণাস্ত্র নিক্ষেপ করা হয়েছে। বিমান থেকে মাটিতে আঘাত হানার ব্রিমস্টোন ক্ষেপণাস্ত্র রাডার দিয়ে নিয়ন্ত্রণ করা হয়। এগুলোর একটির ওজন ৪৯কেজি। ১ দশমিক ৮ মিটার লম্বা এবং একটি ক্ষেপণাস্ত্র তৈরিতে খরচ হয় প্রায় ১ লাখ ৪২ হাজার ডলার। মধ্যপ্রাচ্যে ব্রিটেনের মনুষ্যবিহীন বিমান আছে, আছে ১০টি রিপার ড্রোন। ইরাক ও সিরিয়ার যুদ্ধে এগুলো ব্যবহার করা হয়েছে। রিপার ড্রোন ৫০,০০০ ফুট উপরে যেতে পারে এবং এর পাল্লা ১,১৫০ মাইল। এটি হেলফায়ার ক্ষেপণাস্ত্র বহন করে। এছাড়াও যুক্তরাজ্যের আছে নজরদারি বিমান রিভেট। যেকোন ধরনের আবহাওয়ার মধ্যে এটি কাজ করতে পারে। ইরাকে যুক্তরাষ্ট্রের নেতৃত্বে পরিচালিত অভিযানে এটি ব্যবহার করা হয়েছে। রিপার ড্রোন এমকিউ-৯ রিমোট দিয়ে ভূমি থেকে নিয়ন্ত্রণ করা হয় ভূমধ্যসাগরে ব্রিটেনের বর্তমানে কোন ডুবোজাহাজ নেই। এবং সেখানে এরকম সাবমেরিন পাঠাতে হলে সময়ও লাগবে। ফ্রান্স: প্রতিরক্ষা বাজেট - ৩৪০০ কোটি ডলার ফরাসী নৌবাহিনীর পরমাণু শক্তি পরিচালিত শার্ল দ্য গল এয়ারক্রাফ্ট কেরিয়ার ওই অঞ্চলে ইসলামিক স্টেটের বিরুদ্ধে ব্যবহার করা হয়েছে। তবে বর্তমানে সেটিতে বড় ধরনের মেরামতের কাজ চলছে। এই জাহাজের ওজন ৩৮,০০০ টন। এরকম জাহাজ ফ্রান্সের একটিই আছে। এটি বহু ক্ষেপণাস্ত্র ও বোমা বহন করতে পারে। বহন করতে পারে ১,৯০০ সৈন্যও। বর্তমানে ফ্রান্স যুক্তরাষ্ট্রের এয়ারক্রাফ্ট কেরিয়ার ইউএসএস জর্জ এইচ ডাব্লিউ বুশে তাদের সৈন্য মোতায়েন করেছে প্রশিক্ষণ ও যৌথ অভিযানে অংশ নেওয়ার জন্যে। ফ্রান্সের শার্ল দ্য গল রণতরী এছাড়াও ফ্রান্স জর্ডান ও সংযুক্ত আরব আমীরাতে তাদের বেশ কিছু মিরাজ ও রাফাল বিমান মোতায়েন করেছেন। সিরিয়া ও ইরাকে ইসলামিক স্টেটের যোদ্ধাদের বিরুদ্ধে অভিযান চালাতে গিয়ে তারা এটি ব্যবহার করেছে। এক একটি যুদ্ধবিমান ২৫০কেজি ওজনের লেজার নিয়ন্ত্রিত চারটি বোমা বহন করতে পারে। ফরাসী প্রেসিডেন্ট ইমানুয়েল ম্যাক্রঁ বলেছেন, সাম্প্রতিক রাসায়নিক হামলার জেরে যদি সিরিয়ার বিরুদ্ধে অভিযান চালানো হয় তাহলে তাতে সিরিয়ার সরকারের মিত্রদের উপর কোন হামলা পরিচালিত হবে না। হবে সিরিয়ার সরকারের রাসায়নিক ক্ষমতার উপর। তবে কি ধরনের ব্যবস্থা নেওয়া হবে সেটা তিনি বলেন নি। সিরিয়া: প্রতিরক্ষা বাজেট- ২০০ কোটি ডলার ইসরায়েলের সাম্প্রতিক হামলায় সিরিয়ার বিমান প্রতিরক্ষা ব্যবস্থা মারাত্মকভাবে ক্ষতিগ্রস্ত হয়েছে।। তবে তারপরেও এটি যেকোন যুদ্ধবিমানের জন্যে হুমকি। কারণ এর ছোঁড়া ক্ষেপণাস্ত্র খুব দ্রুত যেকোন যুদ্ধবিমানকে আঘাত করে মাটিতে নামিয়ে আনতে পারে। এই ব্যবস্থা একসময় ছিলো খুবই ক্ষমতাসম্পন্ন। এটি থেকে এস-২০০ ক্ষেপণাস্ত্র নিক্ষেপ করা হয়। নেটো এটির নাম দিয়েছে এসএ-৫ গামন। তবে এটি সম্প্রতি আরো উন্নত করা হয়েছে। তাতে রাশিয়ার এসএ-২২ এবং এসএ-১৭ ধরনের অস্ত্র যুক্ত করা হয়েছে। সিরিয়ার কাছে রয়েছে রাশিয়ার এসএ-২২ ধরনের ক্ষেপণাস্ত্র একটি রাডার দিয়ে এস-২০০ ক্ষেপণাস্ত্র নিয়ন্ত্রণ করা হয়। এটি ২১৭কেজি ওজনের বিস্ফোরক বহন করতে পারে। সিরিয়ার আছে চীনের সরবরাহ করা স্পর্শকাতর কিছু রাডার ব্যবস্থা। এরই মধ্যে সিরিয়ার সামরিক বাহিনী শায়রাত বিমানঘাঁটি পুনর্দখল করে নিয়েছে। এর আগে যুক্তরাষ্ট্র এই ঘাঁটিতে হামলা চালিয়েছিলো। এর আছে তিন কিলোমিটার দীর্ঘ দুটো রানওয়ে। এক ডজনেরও বেশি হ্যাঙ্গার, ভবন ও মজুদ রাখার ব্যবস্থা। সিরিয়ান এয়ার ফোর্স সু ২২ এবং মিগ ২৩ এই ঘাঁটি থেকে উড্ডয়ন করে। তবে বেশিরভাগ বিমানই পুরনো। এগুলো ব্যবহার করতে হলে বড়ো ধরনের মেরামত-কাজের প্রয়োজন।

ရုရှား ရဲ့ တိုက်ခိုက် မှု တွေ ဟာ ဆီးရီးယား အတွင်း အစ္စလာမ်မစ် နိုင်ငံ အဖွဲ့ IS တွေ ကို အင်အား ပိုကောင်း လာစေ လိမ့်မယ်။ ရုရှား ရဲ့ တိုက်ခိုက် မှု တွေ ဟာ ဆီးရီးယား အတွင်း အစ္စလာမ်မစ် နိုင်ငံ အဖွဲ့ IS တွေ ကို အင်အား ပိုကောင်း လာစေ လိမ့်မယ် လို့ သမ္မတ အိုဘားမား က ဝေဖန် ပါတယ်။ အခု သီတင်းပတ် အစောပိုင်းတုန်း က ရုရှား သမ္မတ ပူတင် နဲ့ ပြုလုပ် ခဲ့တဲ့ စကားပြောဆို မှု တွေ မှာ သဘောထား မတင်းမာတဲ့ ဆီးရီးယား သူပုန် အုပ်စု တွေ နဲ့ IS အဖွဲ့ အကြား ရုရှား က ခွဲခြားပြီး မမြင် ထား တာ ကို သိခဲ့ရတယ် လို့ မစ္စတာ အိုဘားမား က ဆိုပါတယ်။ ဆီးရီးယား နိုင်ငံထဲ မှာ အကြမ်းဖက်ဝါဒ ကို မျက်နှာချင်းဆိုင် ရင်ဆိုင် တိုက်ခိုက် နေတဲ့ တစ်ခုတည်း သော တပ် ဖြစ်တဲ့ ဆီးရီးယား အစိုးရ စစ်တပ် နဲ့သာ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်တာမျိုး မပြုလုပ်ရင် လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု တွေဟာ အလကားပဲ လို့ ဆီးရီးယား နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး Walid Moallem က အစောပိုင်း တုန်းက ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ ညီလာခံ မှာ ပြောကြား ခဲ့ပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ ကြာသာပတေးနေ့ ညနေခင်း က စလို့ ရုရှား အနေနဲ့ ဆီးရီးယား ထဲမှာ လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု ၁၈ ကြိမ် ပြုလုပ် ခဲ့ပြီးပြီ လို့ ရုရှား က အတည်ပြု ပြောထား ပါတယ်။ ဆီးရီးယား အစိုးရတပ် ကို ဆန့်ကျင် နေတဲ့ အမေရိကန် ကျောထောက် နောက်ခံ ပြု သူပုန် တွေ ရဲ့ အလက်ပို မြို့လယ်က ပင်မ ကွပ်ကဲရေး စခန်း ကို ရုရှား ဂျက်လေယာဉ် တွေ တိုက်ခိုက် ခဲ့တယ် လို့ ဆီးရီးယား အစိုးရ ကို ဆန့်ကျင် လှုပ်ရှား နေသူ တွေ က ပြောပါတယ်။ အစ္စလာမ်မစ် နိုင်ငံ အဖွဲ့ IS တွေ ရဲ့ အဓိက ခြေကုပ်မြို့ ဖြစ်တဲ့ ရက်ခါ ကိုလည်း ရုရှား က ပထမဆုံး အကြိမ် ပစ်မှတ် ထား တိုက်ခိုက် လာတယ် လို့လည်း အဲဒီ့သူ တွေ ကပဲ ဆိုပါတယ်။ ဆီးရီးယား ထဲ ပြုလုပ်နေတဲ့ ရုရှား ရဲ့ လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု တွေ အပေါ် ဗြိတိန် ရဲ့ သဘောထား နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဒေးဗစ် ကင်မရွန် က ဘီဘီစီ ကို ပြောကြား ခဲ့တာ မှာတော့ အစ္စလာမ်မစ် နိုင်ငံ အဖွဲ့ IS တွေကို ပစ်မှတ်ထား တယ် ဆိုရင်တော့ ထောက်ခံ နိုင်ပေမယ့် ၊ ဆီးရီးယား အစိုးရ ကို ဆန့်ကျင် နေတဲ့ တခြား အဖွဲ့တွေ ကို ပစ်မှတ် ထားတာ မျိုး ကို တော့ လက်မခံ နိုင်ဘူး လို့ ဆိုပါတယ်။


বাবরি মসজিদের ছাদে গেরুয়া পতাকা উড়াচ্ছে একদল উগ্রপন্থী হিন্দু। অভিযুক্তদের মধ্যে রয়েছেন বিজেপির সাবেক প্রধান লাল কৃষ্ণ আদভানি এবং অন্য দু'জন নেতা মুরলী মনোহর যোশি ও উমা ভারতী। তাদের বিরুদ্ধে অভিযোগে বলা হয়েছে, ১৯৯২ সালে বাবরি মসজিদ ধ্বংসের জন্য এরা উগ্রপন্থী হিন্দুদের প্রতি উস্কানিমূলক বক্তব্য দিয়েছিলেন। এরা সবাই অভিযোগ অস্বীকার করেছেন। ঐ ঘটনার পর ভারত জুড়ে যে দাঙ্গা বাধে তাতে প্রায় ২০০০ মানুষ মারা যায়। হিন্দুরা দাবি করে বাবরি মসজিদ যে জায়গাটিতে অবস্থিত সেখানে হিন্দুদের অন্যতম দেবতা রামের জন্ম হয়েছিল। কিন্তু ১৬শ শতকে ঐ এলাকায় মুসলিম আগ্রাসনের পরে হিন্দু মন্দিরটি ভেঙ্গে সেই জায়গায় মসজিদ নির্মাণ করা হয়। আরো দেখুন: ঘূর্ণিঝড় 'মোরা' সম্পর্কে কী জানা যাচ্ছে? বাবরি মসজিদ ধ্বংস: বিচার হবে বিজেপি নেতাদের বাবরি মসজিদ: হিন্দু-মুসলিম সমঝোতা চায় আদালত ভারতের কেন্দ্রীয় তদন্ত ব্যুরো সিবিআই বরাবরই বলে আসছে যে রীতিমত পরিকল্পনা করেই মসজিদটি ভাঙা হয়েছিল। গত এপ্রিল মাসে সুপ্রিম কোর্টের এক আদেশের পর এই বিশেষ আদালত গঠন করা হয়। আদালত তার রায়ে বলেছে, এই মসজিদটি ধ্বংসের দায়দায়িত্ব বিজেপির এই তিনজন শীর্ষ নেতাকে গ্রহণ করতেই হবে। লাল কৃষ্ণ আদভানি এবং উমা ভারতী।

လာလ် ခရစ်ရှ်နာ အက်ဒ်ဗာနီ (ဝဲဘက်) နဲ့ အူမာ ဘာတီ(ညာဘက်) တို့က သူတို့ အပြစ်မရှိကြောင်း တရားရုံးမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ခုခံလျှောက်လဲခဲ့ အယုဒ္ဓယမြို့မှာ ၁၆ ရာစုခေတ်က တည်ခဲ့တဲ့ ဘာဘရီ ဗလီကို ဖြိုချဖျက်ဆီးဖို့ ဟိန္ဒူ လူအုပ်ကြီးကို လှုံ့ဆော်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေကို ဒု ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း လာလ် ခရစ်ရှ်နာ အက်ဒ်ဗာနီ နဲ့ BJP ပါတီခေါင်းဆောင်တွေ ဖြစ်တဲ့ အမ်အမ် ဂျိုရှီနဲ့ အူမာ ဘာတီတို့က ငြင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဗလီဖြိုချဖျက်ဆီးမှုကနေ အနည်းဆုံး လူ ၂၀၀၀ လောက် သေခဲ့ရတဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေ ဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။ ဒီအဖြစ်ဟာ ဟိန္ဒူ လက်ျာ နိုင်ငံရေးပါတီတွေ အားကောင်းမြင့်တက်လာတဲ့အချိန်မှာ အထင်ကရဖြစ်ခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်လည်းဖြစ်ပါတယ်။ ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု အဆင့် စုံစမ်းစစ်ဆေးတာတွေ၊ လွတ်လပ်တဲ့ ကော်မရှင်က စုံစမ်းစစ်ဆေးတာတွေ လုပ်ခဲ့ပြီး သူတို့ရဲ့ တွေ့ရှိမှုတွေက ၂၀၁၈ တုန်းက ကွယ်လွန်ခဲ့တဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်းအတဲလ် ဘီဟာရီ ဗာ့ဂျ်ပါယီး အပါအဝင် BJPပါတီ ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်တွေ ဒီအမှုမှာ ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့တယ်ဆိုတာကို ညွှန်ပြခဲ့ပါတယ်။ နောက်ဆုံးတော့ ၁၉၉၃ ခုနှစ်အတွင်းမှာ မစ္စတာ အက်ဒ်ဗာနီ ၊ မစ္စတာ ဂျိုရှီ နဲ့ မစ္စ ဘာတီတို့အပါအဝင် လူ ၄၉ ယောက်ကို အမှုစွဲတင်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီထဲက ၁၇ ယောက်ကတော့ အခုအချိန်မှာ ကွယ်လွန်သွားပါပြီ။ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က ချမှတ်ခဲ့တဲ့ တရားရုံးဆုံးဖြတ်ချက်အရ အဲဒီ စွပ်စွဲခံရသူ အားလုံး တရားသေ လွတ်မြောက်သွားပါပြီ။ ဒီဖြိုချဖျက်ဆီးမှုကို စီစဉ် လုပ်ကိုင်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထား လုံလုံလောက်လောက် မရှိဘူးလို့ တရားရုံးက ဆိုပါတယ်။ အခု တရားရုံးဆုံးဖြတ်ချက်ကို အယူခံ တင်ပြသွားမယ်လို့ All India Muslim Personal Law Board တရားရေး ဘုတ်အဖွဲ့က ပြောပါတယ်။ ဆုံးဖြတ်ချက်ချတဲ့ တရားရုံးထဲမှာ ဘီဂျေပီပါတီ ခေါင်းဆောင် ၃ ယောက် ရှိမနေခဲ့ကြပါဘူး၊ သူတို့က ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဗီဒီယို ကွန်ဖရင့် က တစ်ဆင့် ကြားနာခဲ့ကြတာပါ။ တရားရုံးထဲကို ဘယ် မီဒီယာကိုမျှ ဝင်ခွင့်မပေးခဲ့ပါဘူး။ ဒီတရားရုံးဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ သမိုင်းတွင်မယ့် ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သလို၊ အငြင်းပွားစရာတွေဖြစ်လာမယ့် ဆုံးဖြတ်ချက်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေး လေ့လာသုံးသပ်သူတွေက ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့် သန်း ၂၀၀ အရေအတွက်ရှိတဲ့ အိန္ဒိယရဲ့ လူနည်းစု မွတ်ဆလင်တွေ အတွက် မကျေနပ်စရာဖြစ်လာနိုင်သလို၊ သူတို့ကို ဘေးဖယ်ထားတယ်ဆိုတဲ့ အမြင်တွေကိုလည်း တိုးပွားလာနိုင်ကြောင်း ပြောကြပါတယ်။ လပ်နောင်းမြို့ကမှာ ရှိတဲ့ အဲဒီ တရားရုံး အနီးတစ်ဝိုက်မှာ တိတ်ဆိတ် ငြိမ်သက်နေ ဒီဗလီရဲ့ မြေနေရာနဲ့ပတ်သက်ပြီး သမိုင်းဝင်တရားရုံးဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု ထွက်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်အကြာမှာ အခု စီရင်ချက်ထွက်လာခဲ့တာပါ။ မနှစ်တုန်းက အိန္ဒိယရဲ့ အဆင့်အမြင့်ဆုံး တရားရုံးချုပ်က ဆယ်စုနှစ် ပေါင်းများစွာ အငြင်းပွားနေကြတဲ့ အဲဒီမြေနေရာပိုင်ဆိုင်မှုကို ဟိန္ဒူတွေပိုင်ဆိုင်စေလို့ ဆုံးဖြတ်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဗလီကို ဖြိုချဖျက်ဆီးတာဟာ "တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုကို ကမ်းကုန်အောင် ချိုးဖောက်တဲ့ လုပ်ရပ်" လို့ တရားရုံးချုပ်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး မွတ်ဆလင်တွေအတွက် အယုဒ္ဓယ မြို့အတွင်း နောက်ထပ် ဗလီဆောက်ဖို့အတွက် မြေနေရာတစ်ခုကို ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဗလီကို ဖြိုချဖျက်ဆီးခဲ့တဲ့ ဟိန္ဒူတွေက အယုဒ္ဓယ မြို့မှာ မွေးဖွားခဲ့တယ်လို့ သူတို့ယုံကြည်ကြတဲ့ ရာမ နတ်ဘုရား အတွက် ရည်စူးဆောက်လုပ်ထားခဲ့ရာ ကျောင်းတော် အပျက်အစီးနေရာပေါ်မှာ ဗလီကို ဆောက်ခဲ့ကြတာလို့ ပြောပါတယ်။ ဝန်ကြီးချုပ် နာရန်ဒရာ မိုဒီက အဲဒီမြေနေရာမှာတည်ဆောက်မယ့် ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းတော် အတွက် ဩဂုတ်လအတွင်းမှာ အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ သူ့ ဘီဂျေပီပါတီက ပေးထားတဲ့ ကတိအတိုင်း လုပ်ဆောင်ပေးတာဖြစ်သလို၊ ဒီအဖြစ်က ဟိန္ဒူအမျိုးသားရေးဝါဒီတွေရဲ့ အခြေခံစခန်းကို ထောက်ခံပြလိုက်တဲ့ သင်္ကေတအထိမ်းအမှတ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့က ဘာတွေဖြစ်ပျက်ခဲ့သလဲ အဲဒီအချိန်က အဓိကအတိုက်အခံပါတီ ဘီဂျေပီအပါအဝင် ဟိန္ဒူလက်ျာ အဖွဲ့အစည်း ၃ ခုက ဘာသာရေး အခမ်းအနားတစ်ခုကိုလုပ်ဖို့ အဲဒီ ဗလီနေရာမှာ လူတွေကိုစုရုံးခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီမြေနေရာအတွင်းမှာ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်း တစ်ကျောင်း စတင်တည်ဆောက်ဖို့ ဒီအဖွဲ့တွေက ကတိပေးခဲ့ကြပါတယ်။ ထို့အတူ အဲဒီအချိန်က အစိုးရနဲ့ တရားရုံးတွေကို သူတို့ ကတိပေးခဲ့တာကတော့ ဒါဟာ ဘာသာရေးအခမ်းအနားလုပ်တာသာဖြစ်တယ်၊ ဗလီကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေတာမျိုး ဘာမှ လုပ်မှာမဟုတ်ဘူး ဆိုတာပါ။ အဲဒီ ဗလီ ဖျက်ဆီးခံရနေတာကို မျက်မြင်ကိုယ်တိုင်ကြုံခဲ့ရတဲ့ ဘီဘီစီ သတင်းထောက် မာ့ခ် တာလီ က "လူစုလူဝေးကြီး တစ်စု၊ အရေအတွက် တစ်သိန်းခွဲလောက်ရှိမယ့် လူတွေလာစုဝေးခဲ့ကြတယ်၊ ဘီဂျေပီ နဲ့ လက်ျာဝါဒီ Vishwa Hindu Parishad - VHP ပါတီ ခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ မိန့်ခွန်းတွေကို နားထောင်ခဲ့ကြတယ်" လို့ သတင်းထဲမှာ ထည့်ရေးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်တုန်းက အဲဒီနေရာမှာ ရှိနေတဲ့သူတွေထဲ အခု အသက် ၉၂ နှစ်အရွယ်ရှိပြီဖြစ်တဲ့ မစ္စတာ အက်ဒ်ဗာနီနဲ့ နဲ့ အခု အသက် ၈၆ နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်တဲ့ မစ္စတာ ဂျိုရှီ တို့လည်း ပါဝင်ပါတယ်။ သူတို့ ၂ ယောက်စလုံး နောက်ပိုင်း ဘီဂျေပီ ဦးဆောင်တဲ့ အစိုးရမှာ ထင်ရှားတဲ့သူတွေ ဖြစ်လာခဲ့ကြပါတယ်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်တုန်းက ရိုက်ထားတဲ့ ဒီဓာတ်ပုံကိုကြည့်ရင် ၁၆ ရာစု ဘာဘရီ ဗလီကို ရာပေါင်းများစွာသော ဟိန္ဒူအခြေခံဝါဒီ လှုပ်ရှားသူတွေ ဖြိုမချလိုက်ခင် ၅ နာရီကြာ အချိန်လောက်က ဒီ ဗလီရဲ့ အမိုးပေါ်မှာ ဟိန္ဒူလူငယ်တွေ တက်ရပ်နေကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ၁၉၉၂ မှာဖြစ်ခဲ့တဲ့ ဟိန္ဒူလူစူလူဝေးကြီးက ဗလီကို ဖြိုချခဲ့တဲ့ အဖြစ်က အငြင်းပွားမှု အထွတ်အထိပ်ကို ရောက်သွားစေခဲ့ ဗလီကို အကာအကွယ်ပေးထားတဲ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေ စည်းတားထားတဲ့နေရာဆီကို ထောင်ပေါင်းများစွာသော လူငယ်တွေဟာ ဂေါ်ပြားတွေ၊ တူတွေ၊ သံတုတ်တွေ၊ ပုဆိန်တွေ ကိုင်စွဲပြီးလာခဲ့ကြပြီးတဲ့နောက် သူတို့ဟာ ဗလီရဲ့ အလယ်အမိုးခုံးပေါ်ကို တက်ကာ ထုနှက်ဖြိုဖျက်ခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီအချိန်က အဲဒီနေရာမှာ ရှိနေခဲ့တဲ့ ဓာတ်ပုံ သတင်းထောက် ပရာဗီးန် ဂျိန်း Praveen Jain က အကြမ်းဖက်ဆူပူနေကြတဲ့ လူအုပ်ကြီးက "ဖြိုချနေတဲ့အထောက်အထားတွေကို ဘယ်သူမှ မတွေ့ရအောင် အစဖျောက်တဲ့အနေနဲ့ သတင်းထောက်တွေကို တိုက်ခိုက်ကြတယ်၊ ဓာတ်ပုံ သတင်းသမားတွေရဲ့ ကင်မရာတွေကို ဖျက်ဆီးကြတယ်" လို့ ပြောပါတယ်။ နာရီပိုင်းအတွင်းမှာပဲ ဗလီဟာ မြေမှာ ပြားပြားဝပ်သွားပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနှံ့အပြားမှာ နာရီပိုင်းအတွင်း ဟိန္ဒူ - မွတ်ဆလင် အဓိကရုဏ်းတွေ ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။ အဆိုးဆုံးက မွမ်ဘိုင်းမှာ ဖြစ်ပြီး လူ ၉၀၀ လောက် သေကြေခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီ ဗလီ ဖြိုချမှုဖြစ်စေခဲ့တဲ့ အဖြစ်တွေကို စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့ တရားရုံးချုပ် တရားသူကြီး အမ်အက်စ် လီဘာဟန် ဦးဆောင်တဲ့ ကော်မရှင်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပါတယ်။ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုက ၁၇ နှစ်ကြာမှ ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး စာမျက်နှာ ၉၀၀ ပါ သူတို့ရဲ့ အစီရင်ခံစာကို အစိုးရထံ ၂၀၀၉ ခုနှစ်က တင်သွင်းခဲ့ပါတယ်။ အရင် ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း အတဲလ် ဘီဟာရီ ဗာ့ဂျ်ပါယီးနဲ့ မစ္စတာ အက်ဒ်ဗာနီတို့အပါအဝင် ဘီဂျေပီ ထိပ်တန်း ခေါင်းဆောင်တွေကို အစီရင်ခံစာထဲမှာ အပြစ်ရှိကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီဗလီ ဖြိုချမှု ဖြစ်အောင် ကြိုတင်ပြီး သေသေချာချာ ကြံစည်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြတာဖြစ်ကြောင်း၊ ဘီဂျေပီ ခေါင်းဆောင်တွေဟာ "အလယ်အလတ်အမြင်ရှိတဲ့ပုံ ဟန်ဆောင်နေသူများသာ" ဖြစ်ကြောင်း စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးကော်မရှင်ရဲ့ ပြောကြားချက်ကို အိန္ဒိယ မီဒီယာတွေက ရေးခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံရေး သိပ္ပံပါရဂူ ဇိုယာ ဟာဆန် က ဒီ ဖြိုချဖျက်ဆီးမှုဟာ "ခေတ်သစ် အိန္ဒိယမှာ ဥပဒေကို ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် အချိုးဖောက်ဆုံးအဖြစ်ပဲ" လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီအမှုနဲ့ ပတ်သက်လို့ ဘာတွေလုပ်ဆောင်ခဲ့လဲ အိန္ဒိယ ဗဟိုစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဌာန (Central Bureau of Investigation - CBI) က မျက်မြင်သက်သေပေါင်း ၈၅၀ ကို မေးမြန်းခဲ့သလို၊ အထောက်အထားပေါင်း ၇၀၀၀ ခန့်၊ သတင်းထောက်တွေမှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ သတင်းတွေ၊ ဓာတ်ပုံတွေ၊ ဗီဒီယို တိတ်ခွေစတဲ့ အထောက်အထားပေါင်း ၁၀၀ လောက်ကိုလည်း လေ့လာခဲ့ကြတယ်လို့ ရှေ့နေတစ်ယောက်လည်းဖြစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ကျွမ်းကျင်သူတစ်ယောက်လည်းဖြစ်တဲ့ အဂျီ နူရာနီ က သူ့ရဲ့ Destruction of the Babri Masjid: A National Dishonour စာအုပ်မှာ ရေးပါတယ်။ ဒီဖြိုချ ဖျက်ဆီးမှုဟာ ကြိုတင်စီမံဆောင်ရွက်ခဲ့တာလို့ ဗဟိုစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဌာနအနေနဲ့ လက်ခံမှတ်ယူထားပါတယ်။ ဘီဂျေပီ ခေါင်းဆောင်တွေ၊ သဘောထားတင်းမာတဲ့ ဟိန္ဒူ အဖွဲ့တွေ၊ ဗလီ ဖြိုချသူတွေ၊ သတင်းထောက်တွေကို တိုက်ခိုက်သူတွေကို ရဲ အမှုပေါင်း ၅၀ နီးပါးခန့် စွဲတင်ခဲ့ပါတယ်။ တရားခွင်ကို သက်သေ ၃၅၀ ယောက်ကိုလည်း တင်သွင်းနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ မစ္စတာ မိုဒီ ဩဂုတ်လအတွင်းက ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းအတွက် အုတ်မြစ်ချနေစဥ် ဘီဂျေပီပါတီက သူတို့ ပါဝင်ပတ်သက်မှုမရှိဘူးလို့ ငြင်းကြပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအချိန်က အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် နေရာမှာ ရှိနေတဲ့ မစ္စတာ အက်ဒ်ဗာနီ က ဗလီဖြိုမှုမှာ အကွက်ချစီစဉ်ခဲ့တာ ဖြစ်ကြောင်းနဲ့ တခြားခေါင်းဆောင်တွေက သူတို့ အလုပ်သမားတွေကို ဗလီဖြိုဖို့ ပြောခဲ့ကြတာဖြစ်ကြောင်း မွတ်ဆလင် ခေါင်းဆောင်တွေက စွပ်စွဲကြပါတယ်။ ၂၀၀၃ မှာ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ဒေသဆိုင်ရာ တရားရုံးမှာ မစ္စတာ အက်ဒ်ဗာနီ ကို တရားသေလွှတ်ခဲ့ပြီး၊ မစ္စတာ ဂျိုရှီ အပါအဝင် တခြား ၇ ယောက်ကိုတော့ တရားရင်ဆိုင်ဖို့ အမိန့်ချခဲ့ပါတယ်။ နောက် ၂ နှစ်လောက်အကြာမှာတော့ အဲဒီ ဒေသဆိုင်ရာ တရားရုံးက မစ္စတာ အက်ဒ်ဗာနီ ကို တရားသေ လွှတ်ပေးခဲ့တာကို ပြည်နယ် တရားရုံးက ပယ်ချပြီး တရားပြန်စွဲခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၁ မှာတော့ တရားရုံးချုပ်က ဒီအမှုကို လပ်ခ်နောင်းမြို့က က အထူးတရားရုံးမှာ စီရင်ဖို့ လွှဲအပ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့လည်း စွပ်စွဲခံရသူတွေက သူတို့ကို စွဲတင်တဲ့အမှုတွေကို ငြင်းပယ် လျှောက်လဲခဲ့ပြီး အမှုစီရင်တာက အချိန်ကြာခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၇ ဧပြီလအတွင်းမှာတော့ အဲဒီ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင် ၃ ယောက် ဗလီဖျက်ဆီးတဲ့ အမှုကို တရားခွင်မှာ ရင်ဆိုင်ဖို့ တရားရုံးချုပ်က အမိန့်ချခဲ့ပါတယ်။ ဘာသာရေးတင်းမာမှုတွေ ပိုဆိုးလာစေခဲ့ နာရန်ဒရာ မိုဒီ ဦးဆောင်တဲ့ ဟိန္ဒူ အမျိုးသားရေးဝါဒီ ဘီဂျေပီ ပထမဆုံးအကြိမ် ၂၀၁၄ မှာ အာဏာရခဲ့အချိန်ကစပြီး လူမှုရေးအရ၊ ဘာသာရေးအရ ကွဲပြားလာမှုတွေကို အိန္ဒိယဟာ ပိုနက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း တွေ့လာရပါတယ်။ တရားရုံးချုပ်က ဒီ မြေနေရာဟာ ဟိန္ဒူတို့ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ပေးလိုက်တဲ့ မနှစ်က တရားရုံးအမိန့်မချခင်ကာလအထိ အဲဒီ နေရာမှာ ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းဆောက်လုပ်ဖို့ တောင်းဆိုသံတွေ ပိုပိုပြီး ကျယ်ကျယ်လောင်လောင် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဟိန္ဒူတွေက နွားကို အထွတ်အမြတ်ထားရာ သတ္တဝါအဖြစ်ခံယူကြတာမို့ နွားသတ်တာ၊ အမဲသားရောင်းတာတွေအပေါ် ကန့်သတ်ချက်တွေ ပိုများလာခဲ့ပါတယ်။ နွားသယ်ယူပို့ဆောင်တဲ့ သူတွေကို ကိုယ်ထူကိုယ်ထ ကင်းအဖွဲ့တွေက သတ်ဖြတ်မှုတွေလည်း ပေါ်လာပါတယ်။ နွားကုန်ကူးသူ အများစုက မွတ်ဆလင်တွေပါ။ မနှစ်ကလည်း အိန္ဒိယမှာ အငြင်းပွားစရာ ဥပဒေတစ်ခုကို ပြဌာန်းလိုက်တဲ့အတွက် ဆန္ဒပြပွဲတွေ များစွာနဲ့ လှုပ်လှုပ်ခါခါဖြစ်နေခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီ ဥပဒေက ဘေးပတ်ဝန်းကျင်နိုင်ငံ ၃ နိုင်ငံက မွတ်ဆလင် မဟုတ်သူတွေ အိန္ဒိယမှာ နိုင်ငံသားလျှောက်ရင် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ပေးမယ်ဆိုတဲ့ ဥပဒေပါ။ ဒီဥပဒေဟာ အဲဒီနိုင်ငံတွေထဲ လူနည်းစုဖြစ်နေတဲ့ သူတွေ ဖိနှိပ်ခံနေရတာကို အကာအကွယ်ပေးဖို့ ရည်ရွယ်တာလို့ ဘီဂျေပီ အစိုးရက ပြောပါတယ်။ ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက်ကတည်းက အိန္ဒိယမှာနေခဲ့ကြတယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထားတွေကို မပြနိုင်ဘူးဆိုရင် ဘေးပတ်ဝန်းကျင်နိုင်ငံက ခိုးဝင်လာတဲ့ သူအဖြစ် သတ်မှတ်တဲ့ အစိုးရရဲ့ သဘောထားကို လည်း မွတ်ဆလင်အများစုက ထိတ်လန့်ကြပါတယ်။ တချိန် သူတို့ကို နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်အောင်လုပ်သွားမှာကို သူတို့က စိုးရိမ်နေကြပါတယ်။ မစ္စတာ မိုဒီ ကတော့ ဒီ ဥပဒေဟာ "ဟိန္ဒူ၊ မွတ်ဆလင်၊ ဆစ်ခ်၊ ဂျိန်းစ်၊ ခရစ်ယာန်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် စတဲ့ သူတွေ အပါအဝင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသားတွေ အားလုံးအတွက် ထိခိုက်စရာ ဖြစ်မှာမဟုတ်ဘူး" လို့ ဆိုပါတယ်။


বাংলাদেশে যত রোগী শনাক্ত হচ্ছে তার ১.৩৯ শতাংশ মৃত্যুবরণ করেছে। গত ২৪ ঘণ্টায় ২০২৯ জনের মধ্যে করোনাভাইরাসের সংক্রমণ চিহ্নিত হয়েছে এবং ১৫ জন মারা গেছেন। ৯৩১০ টি নমুনা পরীক্ষা করে এই তথ্য পাওয়া গেছে। এ নিয়ে বাংলাদেশে মোট কোভিড-১৯ আক্রান্ত রোগী শনাক্ত হয়েছে ৪০,৩২১ জন এবং মোট মৃত্যু হয়েছে ৫৫৯ জনের। স্বাস্থ্য অধিদপ্তরের অতিরিক্ত মহাপরিচালক অধ্যাপক নাসিমা সুলতানা নিয়মিত ব্রিফিংয়ে জানান, ৪৯টি ল্যাবে নমুনা সংগ্রহ এবং পরীক্ষা করা হয়েছে। তিনি জানান, গত ২৪ ঘণ্টায় যতগুলো নমুনা পরীক্ষা করা হয়েছে তার মধ্যে ২১.৭৯ শতাংশের মধ্যে সংক্রমণ চিহ্নিত হয়েছে। গত ২৪ ঘণ্টায় সুস্থ হয়েছেন ৫০০ জন এবং এ পর্যন্ত মোট সুস্থ হয়েছেন ৮৪২৫ জন। শনাক্ত রোগীর বিবেচনায় সুস্থতার হার ২০.৮৯ শতাংশ বলে জানিয়েছেন নাসিমা সুলতানা। বাংলাদেশে যত রোগী শনাক্ত হচ্ছে তার ১.৩৯ শতাংশ মৃত্যুবরণ করেছে। গত ২৪ ঘণ্টায় মারা যাওয়া ব্যক্তিদের মধ্যে পুরুষ ১১ জন এবং নারী চারজন । ঢাকা বিভাগে ৭ জন, চট্টগ্রাম বিভাগে ৮ জন মারা গেছেন। বাংলাদেশে নমুনা পরীক্ষা বৃদ্ধির পাশাপাশি কোভিড-১৯ আক্রান্ত রোগী শনাক্তের সংখ্যাও বেড়েছে। বাংলাদেশে করোনাভাইরাসের সংক্রমন যখন আশংকাজনক হারে বাড়ছে ঠিক তখনই সরকার সাধারণ ছুটি না বাড়ানোর সিদ্ধান্ত জানিয়ে দিয়েছে। করোনাভাইরাস ঠেকাতে যে সাতটি বিষয় মনে রাখবেন খোদেজার দুঃসাহসিক সমুদ্রযাত্রা: ‘রাতে জানাজা পড়ে লাশ ফেলা হতো সাগরে’ ইউনাইটেডে কোভিড-১৯ রোগীদের ঝুঁকিপূর্ণ অবস্থায় রাখার অভিযোগ নিজেকে যেভাবে নিরাপদ রাখবেন করোনাভাইরাস থেকে

အိန္ဒိယမှာ လတ်တလော သီတင်းပတ်တွေအတွင်း ရောဂါပိုး စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုတွေ တိုးလုပ်လာခဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အမေရိကန်နဲ့ ဘရာဇီး ပြီးရင် ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှု တတိယ အများဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဒီသုံးနိုင်ငံဟာ လောလောဆယ် ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်သူ တစ်သန်းကျော် စံချိန်တင်ထားတဲ့ နိုင်ငံတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ရောဂါကနေ ပြန်နာလန်ထူလာတဲ့နှုန်းကများပြီး သေဆုံးသူနှုန်းက နည်းပါးလို့ လောလောဆယ် ရောဂါဖြစ်ပွားနေဆဲသူ အရေအတွက်က ကူးစက်သူ စုစုပေါင်းရဲ့ သုံးပုံတစ်ပုံရှိနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ်တမ်းမှာ သေဆုံးသူ အရေအတွက်က မြင့်တက်လာနေတာပါ။ အိန္ဒိယမှာ သေဆုံးသူ စုစုပေါင်း ၂၅၆၀၂ ဦး ရှိနေပြီး ကမ္ဘာပေါ်မှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် လူသေဆုံးမှု အများဆုံး အဆင့်ရှင့်မှာရှိနေပါတယ်။ နိုင်ငံအနောက်ပိုင်း မဟာရက်ရှ်ထရာပြည်နယ်ဟာ ရောဂါကူးစက်သူပေါင်း ၂၈၀၀၀ ကျော် ရှိနေပြီး ပြည်နယ်အားလုံးထဲမှာ ရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုအများဆုံး ပြည်နယ်အဖြစ် ဆက်ရှိနေဆဲပါ။ ဒါပေမယ့် ရောဂါကူးစက်မှု များတဲ့နေရာသစ်တွေ ထပ်ပေါ်လာနေပြီး နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းက ကာနာတာကာပြည်နယ်၊ အန်ဒရာပရာဒက်ရှ်ပြည်နယ်၊ အရှေ့ပိုင်းက ဘီဟာ၊ အနောက်ဘင်္ဂလား ပြည်နယ်တွေမှာ နေ့စဉ် ရောဂါကူးစက်မှုနှုန်းတွေ တဟုန်ထိုးတိုးလာနေပါတယ်။ အိန္ဒိယမှာ ပထမဆုံး ကိုဗစ်-၁၉ ဓာတ်ခွဲအတည်ပြုလူနာကို ဇန်နဝါရီလကုန်လောက်မှာမှ တွေ့ခဲ့တာ ဖြစ်ပေမဲ့လည်း ကပ်ရောဂါက တဖြည်းဖြည်းချင်း နေရာယူလာခဲ့ပါတယ်။ ရောဂါဒဏ်ကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အချိန်မီ ကာကွယ်ခဲ့နိုင်တာဟာ မတ်လမှာ နိုင်ငံတကာ လေကြောင်းခရီးစဉ်တွေ အားလုံး ရပ်ဆိုင်းပစ်ဖို့နဲ့ နှစ်လနီးပါး ကြာခဲ့တဲ့ လော့ခ်ဒေါင်း ကန့်သတ်မှုတွေချမှတ်ဖို့ အစိုးရက စောစောစီးစီး ဆုံးဖြတ်ခဲ့တဲ့အတွက် ဖြစ်တယ်လို့ ကျွမ်းကျင်သူတွေက ယူဆနေကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီကန့်သတ်မှုတွေကြောင့် စီးပွားရေး ထိခိုက်မှုတွေ ဖြစ်ခဲ့ရပါတယ်။ ဇွန်လကုန်ပိုင်းမှာ လော့ခ်ဒေါင်းတွေ ပြန်ဖွင့်တဲ့အခါမှာတော့ ရောဂါ စစ်ဆေးစမ်းသပ်မှုတွေ တိုးလုပ်လာခဲ့ရာမှာ ရောဂါပိုးတွေ့သူ အရေအတွက်လည်း အလျင်အမြန် များလာခဲ့ပါတယ်။ မြို့ကြီးတချို့မှာ လော့ခ်ဒေါင်းတွေ ပြန်လုပ်နေရ အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့ ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါကူးစက်မှု အရေအတွက်အကြောင်း ဘီဘီစီ သတင်းထောက် အပါနာ အလူရီ နဲ့ ရှာဒက် နက်ဇ်မီ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဖြစ်တဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာ လူအတော်များများဟာ မြို့ကြီးတွေမှာ စုပြုံပြွတ်သိပ် နေထိုင်နေတဲ့အတွက် ရောဂါကူးစက်မှုများတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ခြေများတာပါ။ လူဦးရေများတဲ့ နေရာတွေက ရောဂါကူးစက်မှု တကယ့် အတိုင်းအတာကို အသေအချာ မသိရပေမဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာတော့ လတ်တလော သီတင်းပတ်တွေအတွင်း ရောဂါ စစ်ဆေးစမ်းသပ်မှုတွေ တိုးလုပ်လာခဲ့ပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံဟာ ရောဂါကူးစက်မှု ထိထိရောက်ရောက် ထိန်းချုပ်နိုင်ဖို့အတွက် လူတွေကို ရောဂါ စစ်ဆေးစမ်းသပ်မှုတွေ အလုံအလောက်နဲ့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မလုပ်နိုင်သေးပါဘူး။ ဒီအတောအတွင်းမှာပဲ အထူးသဖြင့် ရောဂါဒဏ် အဆိုးဆုံး ခံရတဲ့ နိုင်ငံတချို့နဲ့ ယှဉ်ကြည့်ရင် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာ ရောဂါကနေ ပြန်နာလန်ထူလာမှုနှုန်း မြင့်တက်နေပြီး သေဆုံးမှုနှုန်းက နည်းပါးနေပါတယ်။ ဒါဟာ သိပ္ပံပညာရှင်တွေကို စဉ်းစားမရ ဖြစ်စေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အထူးသဖြင့် ပြည်နယ်တွေ တစ်ဝန်းမှာ ရောဂါစစ်ဆေးစမ်းသပ်မှု အချက်အလက်တွေ ရှေ့နောက်မညီတဲ့အတွက် တခြား ကိန်းဂဏန်းအရေအတွက်တွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ မေးခွန်း ထုတ်စရာ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ကျွမ်းကျင်သူတွေကတော့ ဒါက အရမ်းအဆိုးတွေချည်း မဟုတ်ဘူးလို့ ပြောနေပါတယ်။


করোনাভাইরাসের প্রাদুর্ভাবের খবর সঠিকভাবে প্রকাশ না করায় চীনের কর্তৃপক্ষের সমালোচনা হচ্ছে জেনেভায় বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থার প্রধান টেড্রোস অ্যাঢানম গেব্রেইসাস সাংবাদিকদের বলেছেন, "এখন রোগটির একটি নতুন নাম রয়েছে আমাদের কাছে। সেটি হলো কোভিড-১৯।" এটি 'করোনাভাইরাস ডিজিজ ২০১৯-এর সংক্ষিপ্ত রূপ। এই ভাইরাসে মৃত্যুর সংখ্যা এক হাজার ছাড়ানোর পর এই ঘোষণা এলো। ডাক্তার গেব্রেইসাস বিশ্বের প্রতি আহ্বান জানিয়েছেন আগ্রাসীভাবে এই নতুন ভাইরাসের মোকাবেলা করার জন্য। করোনাভাইরাস শব্দটি রোগ সৃষ্টিকারী নতুন ভাইরাসটিকে উল্লেখ না করে ঐ গ্রুপের সব ভাইরাসকে ইঙ্গিত করে। ভাইরাসের নাম প্রদানকারী আন্তর্জাতিক সংস্থা ইন্টারন্যাশনাল কমিটি অব ট্যাক্সনমি অব ভাইরাসেস এই ভাইরাসটিকে সার্স-সিওভি-২ হিসেবে পরিচিতি দিয়েছে। কোনো বিশেষ গ্রুপ অথবা দেশকে কেন্দ্র করে যেন ভীতি না ছড়ায়, তা নিশ্চিত করতে ভাইরাসটির আনুষ্ঠানিক একটি নাম দেয়ার জন্য আহ্বান জানিয়ে আসছিলেন গবেষকরা। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থার প্রধান বলেন, "আমাদের এমন একটি নাম খুঁজতে হয়েছে যেটি কোনো বিশেষ ভৌগলিক অঞ্চল, কোনো প্রাণী, ব্যক্তি বা গোষ্ঠীর দিকে ইঙ্গিত করে না, পাশাপাশি যা সহজে উচ্চারণযোগ্য এবং নতুন ভাইরাসটির সাথেও যার সম্পর্ক আছে।" "একটি নির্দিষ্ট নাম থাকলে ভুল বা অপবাদসূচক কোনো নাম ব্যবহার করা থেকে বিরত থাকা সম্ভব। ভবিষ্যতে করোনাভাইরাস ছড়িয়ে পড়ার ঘটনা ঘটলেও একটি নাম থাকলে সেটিকে নির্দিষ্টভাবে ব্যবহার করা সম্ভব।" নতুন নামটি তৈরি করা হয়েছে 'করোনা', 'ভাইরাস' ও 'রোগ' শব্দগুলো থেকে। ২০১৯ দ্বারা রোগটির ছড়িয়ে পড়ার বছর বোঝানো হয়েছে। চীনে বর্তমানে ৪২ হাজারের বেশি করোনাভাইরাসে আক্রান্ত রোগী রয়েছে বলে জানা গেছে। মৃত্যুর সংখ্যাও ২০০২-২০০৩ সালে সার্স মহামারীতে হওয়া মৃত্যুর সংখ্যাকে ছাড়িয়েছে। আরো পড়তে পারেন: করোনাভাইরাস: 'অযথা আতঙ্ক ছড়াবেন না' করোনাভাইরাস: লক্ষণ, প্রতিরোধ ও আরো দশটি তথ্য করোনাভাইরাস নিরাপত্তায় যে সতর্কতা প্রয়োজন শুধু হুবেই প্রদেশেই সোমবার ১০৩ জন মারা গেছে, যা একদিনে হওয়া মৃত্যুর হিসেবে রেকর্ড। চীন সবমিলিয়ে মৃত্যুর সংখ্যা এখন ১ হাজার ১৬ জন। তবে নতুন করে সংক্রমণের হার আগের দিনের চেয়ে প্রায় ২০% নেমে ৩ হাজার ৬২ জন থেকে হয়েছে ২ হাজার ৪৭৮ জন। রোগটি যখন প্রথম ছড়িয়ে পড়ে, তখন এটি সম্পর্কে যথাযথ ব্যবস্থা নেয়া হয়নি - এমন অভিযোগে বলে চীনের কর্তৃপক্ষের সমালোচনা হচ্ছে। শুরুর দিকে করোনাভাইরাস সম্পর্কে সতর্ক করেছিলেন এক ডাক্তার, যার সতর্কবার্তা গোপন করার চেষ্টা করেছিল চীনের কর্তৃপক্ষ। সম্প্রতি ঐ ডাক্তারের মৃত্যু হওয়ার পর চীনে ব্যাপক জনরোষ তৈরি হয়। রোগ নিয়ন্ত্রণে রাখতে না পারায় এরই মধ্যে বেশ কয়েকজন সিনিয়র কর্মকর্তাকে 'অপসারণ' করেছে বেইজিং। যাদের মধ্যরে রয়েছে হুবেই স্বাস্থ্য কমিশনের দলীয় সম্পাদক ও কমিশনের প্রধান। এখন পর্যন্ত পদ থেকে অপসারিত হওয়া সবচেয়ে সিনিয়র কর্মকর্তা তারাই। করোনাভাইরাসের প্রাদুর্ভাব মোকাবেলা নিয়ে আলোচনা করতে সারাবিশ্বের বিজ্ঞানীরা জেনেভায় বৈঠক করছেন। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থার প্রধান ডাক্তার ঘেব্রেয়েসাস মন্তব্য করেছেন যে এখনো যথেষ্ট পরিমাণ ব্যবস্থা নেয়া হলে এই রোগের প্রাদুর্ভাব নিয়ণ্ত্রণ করা সম্ভব। চীনের নেয়া পদক্ষেপ এই রোগকে 'বিশ্বের অন্যান্য জায়গায় দ্রুত ছড়িয়ে পড়া থেকে বিরত রেখেছে' বলে মন্তব্য করে তাদের পদক্ষেপের প্রশংসা করেন তিনি। মার্কিন ফেডারেল রিজার্ভ সতর্ক করেছে যে চীনের অর্থনীতিতে টানাপোড়েনের প্রভাব সারাবিশ্বের অর্থনীতিতে প্রভাব ফেলতে পারে।

ဗိုင်းရပ်စ်ပြန့်ပွားမှု ထိန်းချုပ်နိုင်ရေး အာဏာပိုင်တွေ ကိုင်တွယ်ဆောင်ရွက်ပုံနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဝေဖန်တာတွေ တိုးလာနေ "ရောဂါအတွက် ကျွန်တော်တို့ အမည်ရပါပြီ၊ အဲဒါကတော့ Covid-19" လို့ WHO အကြီးအကဲ တက်ဒရိုစ် စန်ဒါနွန် ဂီဘရေရက်ဆို က ဂျနီဗာမှာ သတင်းထောက်တွေကို ပြောပါတယ်။ အခုခေါ်နေကြတဲ့ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ဆိုတဲ့ ဝေါဟာရဟာ အခုဗိုင်းရပ်စ်မျိုးသစ်နဲ့ သိပ်မဆိုင်ပဲ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် အုပ်စုတခုလုံးနဲ့ ဆိုင်တဲ့ အမည်သတ်မှတ်ချက်ပါ။ ရှုပ်ထွေးမှုတွေ၊ အမည်နဲ့အပြစ်ပုံတာတွေ မဖြစ်ရအောင် တရားဝင်အမည်သစ်တခုပေးဖို့ သုတေသီတွေက တောင်းဆိုနေခဲ့ကြတာပါ။ "နေရာဒေသတခုခု၊ တိရစ္ဆာန် တကောင်ကောင်၊ လူတယောက်ယောက် ဒါမှမဟုတ် လူအုပ်စု တစုစု စတာတွေကို ရည်ညွှန်းတဲ့ ဟာ မဖြစ်ရအောင်ရယ်၊ အသံထွက်ရ လွယ်အောင်ရယ် စတာတွေကို စဉ်းစားပြီး အမည်ကို ရှာခဲ့တယ်" လို့ WHO အကြီးအကဲက ပြောပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံတလွှားမှာ ရောဂါကူးစက်ခံရပြီလို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ လူနာပေါင်း ၄၂၂၀၀ ယောက် ရှိနေပြီး၊ သေဆုံးသူအရေအတွက်ဟာ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဆားစ် Sars ရောဂါပြန့်ပွားစဉ်ကထက် ပိုများလာနေပါပြီ။ တနင်္လာနေ့က ဟူဘေးပြည်နယ်တခုတည်းတင် လူပေါင်း ၁၀၃ ယောက် သေဆုံးခဲ့ရပြီး၊ တရုတ်နိုင်ငံတလွှားမှာ သေဆုံးသူပေါင်း ၁၀၁၆ ယောက် ရှိသွားပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ ရောဂါကူးစက်မှုနှုန်းကတော့ အရင်နေ့ကထက် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကျဆင်းကာ၊ ရောဂါကူးသူ အရင်တနေ့က ၃၀၆၃ ယောက်ရှိခဲ့ရာက တနင်္လာနေ့မှာတော့ ၂၄၇၈ ယောက်ရှိခဲ့ပါတယ်။


জাপানের ইয়োকোতো বিমান ঘাটিতে মি. ট্রাম্পকে স্বাগত জানাতে জড়ো হওয়া মানুষ মি. ট্রাম্পের সফর এমন এক সময়ে হচ্ছে, যখন উত্তর কোরিয়ার পারমানবিক কর্মসূচী নিয়ে উত্তেজনা চরমে রয়েছে। যে পাঁচটি দেশে মি. ট্রাম্প যাবেন, তার প্রতিটি দেশের ভিন্ন ভিন্ন প্রত্যাশা রয়েছে তাঁর কাছে। শুরুতেই দক্ষিণ কোরিয়ার প্রত্যাশা উত্তর কোরিয়ার সঙ্গে উত্তেজনাকর পরিস্থিতিতে দেশটির পাশে থাকবে যুক্তরাষ্ট্র। সংবাদদাতা মার্ক লোয়েন বলছেন, উত্তর কোরিয়ার সাথে মি. ট্রাম্পের গরম সব মন্তব্য এবং দক্ষিণ কোরিয়ার সাথে বাণিজ্যিক সম্পর্কের বিষয়টি নিয়ে দেশটি কিছুটা স্বস্তিকর অবস্থায় রয়েছে। জাপানি প্রধানমন্ত্রী শিনজো আবে এশিয়ায় মি. ট্রাম্পের প্রধান বন্ধু দেশটির সরকারের প্রত্যাশা সফরের সময় মি. ট্রাম্প দক্ষিণ কোরিয়ার সাথে যুক্তরাষ্ট্রের মৈত্রীর সম্পর্কের বিষয়টি পুনর্ব্যক্ত করবেন। আর দেশটির সঙ্গে মুক্ত বাণিজ্য অঞ্চল গঠনের ব্যপারটিকে সমর্থন দেবেন। সবচাইতে জরুরী যে আশ্বাস দক্ষিণ কোরিয়া চায় সেটি হলো পিয়ংইয়ং এর সাথে কূটনৈতিক আলাপ আলোচনার রাস্তা যেন অবারিত রাখে যুক্তরাষ্ট্র। এর ফলে তার আঞ্চলিক স্থিতিশীলতা অনেকটা নিরাপদ হতে পারে, ফলে তাকে বড় হুমকির মুখে পড়তে হবে না। সফর তালিকার আরেকটি দেশ জাপান, দুই দেশের মধ্যে বন্ধুত্বপূর্ণ সম্পর্কের পুন:র্আশ্বাস যার প্রধান প্রত্যাশা এ সফরে। ডোনাল্ড ট্রাম্প এবং শি জিনপিং যদিও দেশটির প্রধানমন্ত্রী শিনজো আবে ইতিমধ্যেই নিজেকে এশিয়ায় প্রেসিডেন্ট ট্রাম্পের সবচেয়ে বড় বন্ধু বলে প্রমাণ করেছেন। কিন্তু যেহেতু মি. ট্রাম্পের স্লোগান হচ্ছে, "অ্যামেরিকা ফার্স্ট", আর তা যেকোনো বন্ধুর মনেও অস্বস্তি তৈরি করে। মি. আবে এর বাইরে নন বলে জানাচ্ছেন সংবাদদাতারা। চীনের সঙ্গে যুক্তরাষ্ট্রের সম্পর্কের ক্ষেত্রে মি. ট্রাম্পের এই সফর কতটা কাজে আসবে? আরো পড়ুন: এবার গ্লাসগোর ‘ফ্রিডম অব সিটি’ খেতাব হারাচ্ছেন সুচি দুর্নীতি দমন অভিযানে সৌদি রাজপুত্র-মন্ত্রী আটক আরব-ইসরায়েল সংঘাত শুরু যে ৬৭ শব্দের অনুচ্ছেদে বিশ্লেষকেরা বলছেন, মূল গুরুত্ব দেয়া হবে বাণিজ্য বাড়ানোর দিকে। আর সেজন্য মি. ট্রাম্প ইতিমধ্যেই শি জিনপিংকে চীনের রাজা বলে অভিহিত করেছেন। অবশ্যই আলোচনায় প্রধান বিষয় হিসেবে আসবে উত্তর কোরিয়ার বিষয়টি। কম্যুনিস্ট দেশ ভিয়েতনামের প্রত্যাশা যুক্তরাষ্ট্রের সঙ্গে সামরিক সহায়তা বাড়ানো। একদা শত্রুর সঙ্গে এই মৈত্রীর একমাত্র কারণ চীনের খবরদারি ঠেকাতে ভিয়েতনাম আগে থেকেই এ অঞ্চলে মার্কিন সেনাদের উপস্থিতি বাড়াতে চাইছে। আর যুক্তরাষ্ট্র চায় ভিয়েতনাম বেশি করে মার্কিন পণ্য আমদানি করবে। সবশেষে ফিলিপাইনের দাবী পুরনো বন্ধু যুক্তরাষ্ট্র তাদের সঙ্গে বন্ধুত্ব আরো নিবিড় করবে। বহুদিনের পুরনো মিত্র যুক্তরাষ্ট্রের সঙ্গে দেশটির নতুন সরকারের মাদকের বিরুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণার পর থেকে সম্পর্কের কিছুটা অবনতি হয়। কাছাকাছি সময়ে 'বাক-আক্রমণে' মি. ট্রাম্প এবং ফিলিপাইনের প্রেসিডেন্ট রদ্রিগো দুতের্তে কেউ কাউকে ছাড় দেননি। কিন্তু সম্পর্কের মোড় ঘোরাতে নতুন চমক দিতে মি. ট্রাম্পের জুড়ি নেই। সেই আশায় আছে ফিলিপাইন।

သမ္မတ အိုဘားမားရဲ့ အာရှခရီး ဒီခရီးစဉ်အတွင်း၊ စီးပွားရေးနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ အကြောင်းခြင်းရာတွေ အပေါ်မှာပဲ၊ အာရုံစိုက်လိမ့်မယ်လို့၊ အိမ်ဖြူတော်က ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့်၊ မြောက်ကိုရီးယားရဲ့ နြူကလီယား စမ်းသပ်ကွင်းမှာ၊ လှုပ်ရှားမှုတွေ၊ တိုးမြင့်နေတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းတွေ၊ ထွက်ပေါ်နေချိန် ဖြစ်တာမို့၊ ဒေသတွင်း လုံခြုံရေး ဆိုင်ရာ ကိစ္စတွေဟာလည်း၊ ဒီခရီးစဉ်အတွင်း ဆွေးနွေးမယ့် အကြောင်းအရာတွေ ထဲ အတော် လွှမ်းမိုး နေနိုင်ပါတယ် ဆိုပြီး၊ ဘီဘီစီ သတင်းထောက်က ပြောပါတယ်။ မစ္စတာ အိုဘားမားဟာ၊ အမေရိကန် သမ္မတ လက်ရှိရာထူးနဲ့၊ အနှစ် ၅၀ အတွင်း၊ မလေးရှားကို သွားရောက်တဲ့၊ ပထမဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဖြစ်လာမှာပါ။ ဂျပန်နိုင်ငံကိုလည်း၊ ၁၉၉၆ ခုနှစ်က၊ သမ္မတ ကလင်တန် သွားခဲ့အပြီး၊ အခုတခါ ပထမဆုံး အနေနဲ့ အမေရိကန် သမ္မတက၊ သွားရောက်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။


কক্সবাজারের একটি শরণার্থী ক্যাম্পে পালিয়ে আসা এক রোহিঙ্গা সাবিকুল নাহার। মিয়ানমারে সরকারের একজন মুখপাত্র জ তে বলেছেন, 'জাতিসংঘের মানবাধিকার পরিষদ যে প্রতিবেদন তৈরি করেছে', সেটি তাদের কাছে গ্রহণযোগ্য নয়। চীনও এই প্রতিবেদন বাতিল করে দিয়ে বলেছে, মিয়ানমারের উপর চাপ প্রয়োগ করা হলে সেটি সঙ্কট সমাধানে 'সহায়ক হবে না।' সরকারি মুখপাত্র জ তে এক বিবৃতিতে বলেছেন, মিয়ানমারের সরকার মানবাধিকার লঙ্ঘনের ঘটনা কখনোই সহ্য করে না। গত সোমবার জাতিসংঘের প্রতিবেদনটি প্রকাশ করা হয়। তার দু'দিন পর মিয়ানমার সরকারের পক্ষ থেকে এভাবেই তার জবাব দেওয়া হলো। "জাতিসংঘের ফ্যাক্ট ফাইন্ডিং মিশনের কর্মকর্তাদেরকে আমরা মিয়ানমারে আসতে দেই নি। আর সেকারণে মানবাধিকার পরিষদের তৈরি যে কোন প্রস্তাবের সাথে আমরা একমত হতে পারছি না," রাষ্ট্রীয় সংবাদ মাধ্যম গ্লোবাল নিউ লাইট অফ মিয়ানমারকে একথা বলেছেন জ তে। তিনি বলেছেন, "জাতিসংঘের সংস্থা এবং অন্যান্য আন্তর্জাতিক সম্প্রদায় যেসব মিথ্যা অভিযোগ এনেছে" সেগুলো তদন্ত করে দেখার জন্যে তাদের নিজেদেরই একটি স্বাধীন কমিশন রয়েছে। এর আগেও মিয়ানমারের সেনাবাহিনী তাদের বিরুদ্ধে আনা এসব অভিযোগ অস্বীকার করে বলেছে, তারা শুধু জঙ্গি সন্ত্রাসী ও বিদ্রোহীদের ওপর অভিযান পরিচালনা করছে। মিয়ানমারের সাথে যে দেশটির ঘনিষ্ঠ অর্থনৈতিক ও কূটনৈতিক সম্পর্ক আছে সেই চীনও বলেছে, "ঐতিহাসিক, ধর্মীয় এবং জাতিগতভাবে রাখাইন রাজ্যের পরিস্থিতি খুবই জটিল।" "শুধুমাত্র মিয়ানমারের সমালোচনা করলে কিম্বা এবিষয়ে দেশটির উপর চাপ প্রয়োগ করলে সমস্যা সমাধানের ব্যাপারে তা সহায়ক হবে না," বলেছেন চীনা পররাষ্ট্র মন্ত্রণালয়ের একজন মুখপাত্র হুয়া চুনিং। ১১ লাখের মতো রোহিঙ্গা শরণার্থী বর্তমানে বাংলাদেশের বিভিন্ন ক্যাম্পে বসবাস করছেন। আরো পড়তে পারেন: কেন বর্মী সেনা প্রধানকে নিষিদ্ধ করলো ফেসবুক? বিমান দুর্ঘটনার তদন্তে আসলে কী দেখা হয়? ভারত জুড়ে বামপন্থী বুদ্ধিজীবী-লেখকদের ধরপাকড় গত বছরের অগাস্ট মাসে মিয়ানমারে পুলিশের কয়েকটি চৌকিতে জঙ্গি হামলার পর সামরিক বাহিনী রাখাইন রাজ্যে অভিযান চালাতে শুরু করে এবং তারপর থেকে বাংলাদেশে সাত লাখেরও বেশি রোহিঙ্গা পালিয়ে এসেছে। নিহত হয়েছে কয়েক হাজার মানুষ। এই অভিযানের সময় ব্যাপক মানবাধিকার লঙ্ঘনেরও অভিযোগ উঠেছে যার মধ্যে রয়েছে হত্যা, ধর্ষণ, গণধর্ষণ এবং বাড়িঘর ও জমিজমায় অগ্নিসংযোগ। মিয়ানমার সরকারের বক্তব্য হচ্ছে, রোহিঙ্গা মুসলিম জনগোষ্ঠী মিয়ানমারে অবৈধ অভিবাসী যারা দেশটির নিরাপত্তা এবং বৌদ্ধদের আত্মপরিচয়ের জন্যে বড় ধরনের হুমকি। জাতিসংঘের তদন্ত প্রতিবেদনে সামরিক বাহিনীর ছ'জন শীর্ষস্থানীয় কর্মকর্তার নাম উল্লেখ করা হয়েছে যার মধ্যে রয়েছেন সেনাপ্রধান মিন অং লাইংও। জেনারেলদের বিরুদ্ধে গণহত্যার অভিযোগ এনে আন্তর্জাতিক অপরাধ আদালতে তাদের বিচারেরও দাবি জানিয়েছে জাতিসংঘ। 'ফেসবুকই ইন্টারনেট' সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যম ফেসবুকেরও কড়া সমালোচনা করেছেন মিয়ানমার সরকারের মুখপাত্র। কারণ জাতিসংঘের রিপোর্টটি যেদিন প্রকাশ করা হয় সেদিনই ফেসবুক কর্তৃপক্ষ মিয়ানমারে সামরিক কর্মকর্তা ও বিভিন্ন সংস্থার ২০টি অ্যাকাউন্ট বন্ধ করে দেয়। মুছে দেওয়া হয় ৫২টি ফেসবুক পেজ। মিথ্যা তথ্য দিয়ে ঘৃণা ছড়ানোর অভিযোগে এসব অ্যাকউন্ট ও পেজ বন্ধ করে দেয় ফেসবুক কর্তৃপক্ষ। তবে তারা এটাও স্বীকার করেছে যে এই কাজ করতে তাদের খুব দেরি হয়ে গেছে। ফেসবুকে কোন দেশের সামরিক কর্মকর্তা কিম্বা রাজনীতিকের অ্যাকাউন্ট বন্ধ করার ঘটনা এটাই প্রথম। কিন্তু সরকারি মুখপাত্র জ তে বলছেন, ফেসবুকের এসব পরিকল্পনার ব্যাপারে তাদের সরকার অবহিত নয়। বন্ধ করা হয়েছে সেনাপ্রধান মিন অং লাইং এর ফেসবুক অ্যাকাউন্ট। "ফেসবুকের অ্যাকাউন্ট বন্ধ করা নিয়ে আমাদের অনেক প্রশ্ন আছে। কেন তারা এসব নিষিদ্ধ করেছে এবং সেগুলো আমরা কিভাবে পুনরুদ্ধার করতে পারি?" জানতে চান তিনি। তবে তিনি জাতিসংঘের এই বক্তব্যের সাথে একমত যে "বেশিরভাগ ব্যবহারকারীর কাছে ফেসবুকই হচ্ছে ইন্টারনেট।" জ তে আরো জানিয়েছেন, ফেসবুকের সিদ্ধান্ত নিয়ে মিয়ানমার সরকার ফেসবুকের কাছে জানতে চেয়েছে। তিনি এও বলেন যে এবিষয়ে সরকার ও ফেসবুকের মধ্যে একটি সমঝোতার কাজ চলছে। মিয়ানমারে সবচেয়ে বৃহৎ সামাজিক যোগাযোগের মাধ্যম এই ফেসবুক। পৌনে দু'কোটিরও মানুষ ফেসবুক ব্যবহার করেন। নিরাপত্তা পরিষদেও আলোচনা জাতিসংঘের তদন্ত প্রতিবেদনটির প্রকাশিত হওয়ার দু'দিন পর সেটি নিয়ে আলোচনা হয়েছে জাতিসংঘের নিরাপত্তা পরিষদেও। জাতিসংঘে যুক্তরাষ্ট্রের দূত নিকি হেলি বলেছেন, সঙ্কটের এক বছর পর জাতিসংঘ কী ধরনের উদ্যোগ নেয় সেটা দেখতে সারা বিশ্ব জাতিসংঘের দিকে তাকিয়ে রয়েছে। মিয়ানমারের দূত বলেছেন, সমস্যা সমাধানের লক্ষ্যে একটি ইতিবাচক ও গঠনমূলক দৃষ্টিভঙ্গির প্রয়োজন। আর চীনা দূত সঙ্কট সমাধানে আরো কূটনৈতিক উদ্যোগের উপর জোর দিয়েছেন।

မြန်မာ့တပ်မတော် စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် "မြန်မာအစိုးရဟာ ကုလသမဂ္ဂအချက်လက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ကို မြန်မာနိုင်ငံထဲ လာခွင့်မပြုခဲ့ဘူး၊ လူ့အခွင့်အရေးကောင်စီက ထုတ်ပြန်တဲ့ ဘယ်ဆုံးဖြတ်ချက်ကိုမှလည်း သဘောမတူဘူး၊ လက်မခံဘူး" လို့ အစိုးရပြောခွင့်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ် ဦးဇော်ဌေးကပြောပါတယ်။ မြန်မာအစိုးရက ထုတ်တဲ့ သြဂုတ်လ ၂၉ ရက် Global New Light of Myanmar သတင်းစာအင်တာဗျူးမှာ ပြောလိုက်တာပါ။ မြန်မာအစိုးရဟာ ဘယ်လိုလူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုကိုမှ လုံးဝသည်းမခံတဲ့နိုင်ငံဖြစ်တယ်လို့လည်း သူကဆိုပါတယ်။ တနင်္လာနေ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ ကုလသမဂ္ဂ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ရဲ့ တိုက်တွန်းချက်မှာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် တပ်မတော်ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင် ၆ ယောက်ကို လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု(Genocide)၊ လူအမြောက်အမြားအပေါ် ရက်စက်စွာ ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှု(Crimes against humanity)၊ စစ်ရာဇဝတ်မှု (War crimes) တွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့တာကို အခုလို တုံ့ပြန်လိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဟာလည်း သူ့ရဲ့လုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာနဲ့ သူ့သြဇာအရှိန်အဝါကို အသုံးပြုပြီး ရာဇဝတ်မှုတွေကို တားဆီးဖို့ ဆောင်ရွက်ခဲ့တာ မရှိဘူးလို့ ကုလသမဂ္ဂ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့က အပြစ်တင် ပြောဆိုပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ မြန်မာ့တပ်မတော်ရဲ့ ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်နေပြီလို့ လူ့အခွင့်အရေး မဟာမင်းကြီးဝေဖန် အာဆာ ဘာတွေလုပ်နေသလဲ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာလည်း သူ့သြဇာသုံးကာကွယ်ဖို့ ပျက်ကွက်ခဲ့တယ်လို့ဆို တရုတ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိ အမျိုးသမီး ဟွာချူးယင်းကတော့ တဖက်သတ်ဝေဖန်မှုတွေ၊ ဖိအားပေးမှုတွေဟာ ပြဿနာဖြေရှင်းရေးအတွက် ဘာမှ အထောက်အကူပြုမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ အပတ်စဉ်ပုံမှန် သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲကို အင်္ဂါနေ့က ပြုလုပ်စဉ်မှာ ထည့်သွင်းပြောကြားသွားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနဲ့ပတ်သက်ပြီး အရေးယူဆောင်ရွက်မှာကို တရုတ်က ပိတ်ဆို့တာလားလို့မေးတဲ့အခါမှာတော့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်က ငြင်းဆိုသွားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ရခိုင်ပြဿနာဟာ သမိုင်းရေးဆိုင်ရာ နောက်ခံ၊ ဘာသာရေးနောက်ခံ၊ လူမျိုးရေးနောက်ခံတွေနဲ့ ပတ်သက်နေလို့ အလွန်ရှုပ်ထွေးလှပါတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံဟာ မြန်မာနဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကြားမှာ ထွက်ပြေး မွတ်ဆလင် ဒုက္ခသည် ၇ သိန်းကျော်ပြန်ပို့နိုင်ရေး အတွက် ညှိနှိုင်းပေးဖို့လည်း ကြိုးစားဆောင်ရွက်နေပါတယ်။ ဒုက္ခသည်တွေ ပြန်ပို့နိုင်ရင် တိုးတက်မှု ပြနိုင်ပြီး တင်းမာမှုကို လျှော့ချနိုင်မယ်လို့ တရုတ်ကမျှော်လင့်ပါတယ်။ သြဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့က ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီမှာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ရဲ့ အစီရင်ခံစာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဆွေးနွေးခဲ့ရာမှာလည်း တရုတ်နဲ့ ရုရှားတို့က ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံကလည်း စစ်ခေါင်းဆောင်တွေကို နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုခုံရုံး ICC တင်ဖို့ကို သိပ်မလိုလားဘဲ ဒုက္ခသည်တွေကို အမြန်ဆုံးပြန်ပို့နိုင်ရေးကိုသာ စိတ်ဝင်စားတယ်လို့ ဘီဘီစီ ဘင်္ဂါလီဌာနရဲ့ ဌာနမှူး ဆဘီယာ မွတ်ဆတာဖာက ဆိုပါတယ်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဟာ တရုတ်၊ ရုရှား၊ အိန္ဒိယတို့နဲ့ ရင်းနှီးတဲ့ဆက်ဆံရေးရှိပါတယ်။ အဲဒီနိုင်ငံတွေအားလုံးက မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်တွေကို အိုင်စီစီ ပို့ရေးမလိုလားကြတဲ့အတွက် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကလည်း အိုင်စီစီတင်ရေးထက် ဒုက္ခသည်တွေ ပြန်ပို့ရေးကိုသာလိုလားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်လူထု၊ အရပ်ဘက် အဖွဲ့အစည်းတွေ၊ ဥပဒေပညာရှင်တွေနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူတွေကတော့ စစ်ခေါင်းဆောင်တွေကို နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှုခုံရုံးတင်ပြီး အရေးယူ တာမျိုးကို လိုလားကြတယ်လို့လည်း ဆဘီယာ မွတ်ဆတာဖာက ပြောပါတယ်။ သြဂုတ်လ ပဋိပက္ခနောက်ပိုင်းမှာ ရိုဟင်ဂျာ ၇ သိန်းကျော် အိုးအိမ်ပစ်ထွက်ပြေးခဲ့ကြ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ရဲ့ တိုက်တွန်းချက် အချက်လက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ (UNFFM) ရဲ့ အဓိကတိုက်တွန်းချက်က မြန်မာ့တပ်မတော်စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယ ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း၊ စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့ ၃ က ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အောင်ကျော်ဇော၊ အနောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ် က ဗိုလ်ချုပ် မောင်မောင်စိုး၊ တပ်မ ၃၃ တပ်မမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင်၊ တပ်မ ၉၉ တပ်မမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် သန်းဦး တို့ကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု(Genocide)၊ လူအမြောက်အမြား အပေါ် ရက်စက်စွာ ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှု(Crimes against humanity)၊ စစ်ရာဇဝတ်မှု (War crimes) တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲသလို စစ်ဆေးဖို့အတွက် နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်ခုံရုံး (အိုင်စီစီ)သို့မဟုတ် တခြားရာဇဝတ်ခုံရုံးတခုခု ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်ဖို့ တောင်းဆိုတိုက်တွန်းပါတယ်။ တခြားရာဇဝတ်ခုံရုံး ဆိုတာမျိုးကို ရဝမ်ဒါမှာ International criminal tribunal for Rwanda ၊ ယူဂိုဆလားဗီးယားမှာ International criminal tribunal for Yugoslavia တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ဖူးပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဒုတိယ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ ထပ်မံဖွဲ့စည်းဖို့လည်း တိုက်တွန်းထားပါတယ်။ ရိုဟင်ဂျာအရေးအတွက် မြန်မာအာဏာပိုင်တွေကို အိုင်စီစီပို့ဖို့ တိုက်တွန်း ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် တိုက်ခိုက်မှု စစ်ခေါင်းဆောင်များ တရားဥပဒေ ရင်ဆိုင်ရမယ်လို့ အေအိုင်ပြော ရိုဟင်ဂျာတွေကို သတ်ဖြတ်မှု မုဒိန်းမှုတွေရှိတယ်လို့ ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်ကစွပ်စွဲ အိုင်စီစီရဲ့လုပ်ပိုင်ခွင့် မြန်မာနိုင်ငံဟာ အိုင်စီစီ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်ခုံရုံးရဲ့ ကျောရိုးဥပဒေဖြစ်တဲ့ ရောမဥပဒေကို လက်မှတ်ထိုးထားသူ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ မဟုတ်ပါဘူး။ နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ် ခုံရုံး အိုင်စီစီဟာ ရောမဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၉ အပိုဒ်ခွဲ ၃ အရ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေဆီကသာ အချက်အလက်တောင်းခံပိုင်ခွင့် ရှိတယ်လို့ မြန်မာအစိုးရရဲ့ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးဌာနက သြဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့မှာ ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ မြန်မာဟာ အိုင်စီစီ အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်လို့ အိုင်စီစီခုံရုံး တင်ခွင့်မရှိဘူးလို့လည်း စောဒကတက်ထားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ရောမဥပဒေပါ တခြားပြဋ္ဌာန်းချက်တွေအရ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတခုခုက တောင်းဆိုခဲ့ရင် အိုင်စီစီဟာ အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်တဲ့နိုင်ငံက လူတွေကို စုံစမ်းစစ်ဆေးပိုင်ခွင့် အာဏာရှိတယ်လို့ လူ့အခွင့်အရေးရှေ့နေ ဦးအောင်ထူးက ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က အိုင်စီစီအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။ အခုရိုဟင်ဂျာပြဿနာဟာ မြန်မာနဲ့သာမက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နဲ့ပါ ဆက်စပ်သက်ဆိုင်လာတဲ့ အတွက် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က တောင်းဆိုလာရင် အိုင်စီစီက စုံစမ်းစစ်ဆေးပိုင်ခွင့် ရှိပါတယ်။ အိုင်စီစီက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အစိုးရနဲ့ လွန်ခဲ့တဲ့ လအနည်းငယ်တုန်းက စကားပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘာတွေပြောဆို ခဲ့ကြတယ် ဆိုတာကိုတော့ နှစ်ဘက်စလုံးက ထုတ်ဖော်မပြောပါဘူး။ ဒါ့အပြင် အိုင်စီစီဟာ သူ့ကိုယ်ပိုင် အမှုလိုက်ရှေ့နေရဲ့ တောင်းဆိုချက် (Proprio Moutu) နဲ့လည်း စုံစမ်းစစ်ဆေးပိုင်ခွင့် အာဏာအပ်နှင်းနိုင်တယ်လို့ ဦးအောင်ထူးကပြောပါတယ်။ လူ့အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ အာဆီယံပါလီမန် အမတ်များအဖွဲ့ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ချားလ်စန်တီယာဂို ကလည်း အိုင်စီစီဟာ စုံစမ်းစစ်ဆေးခွင့်အာဏာကို သူ့ဖာသာ အပ်နှင်းနိုင်တယ်လို့ ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။ အိုင်စီစီလုပ်ပိုင်ခွင့်ဟာ ၁။ ရောမဥပဒေကို လက်မှတ်ထိုးထားတဲ့ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံနဲ့ပတ်သက်ပြီး စီရင်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ်။ ၂။ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတခုခုက တိုင်ကြားရင် စီရင်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ်။ ၃။ အိုင်စီစီအမှုလိုက်ရှေ့နေရဲ့တောင်းဆိုချက်နဲ့ စုံစမ်းစီရင်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ်။ ကုလသမဂ္ဂ နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှုခုံရုံး အိုင်စီစီက အရေးယူဖို့ ဘယ်လောက်ဖြစ်နိုင်လဲ ကုလသမဂ္ဂ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ရဲ့ အကြံပြုချက် အပိုဒ် ၁၀၃ အပိုဒ်ခွဲ (ဍ) မှာ ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေက နိုင်ငံတကာ ဥပဒေတွေကို အသုံးပြုပြီး စစ်ရာဇဝတ်ကောင်တွေအဖြစ် အစွပ်စွဲခံရသူ တွေကို စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု၊ တရားစွဲဆိုမှုတွေ လုပ်ဖို့ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။ ဒီအချက်ဟာ ကမ္ဘာ့နေရာတိုင်းမှာ တရားစီရင်ခွင့် (Universal Jurisdiction) ကိုအသုံးပြုဖို့ တိုက်တွန်းထားတာ ဖြစ်တဲ့ အတွက် ထူးခြားတယ်လို့ လူ့အခွင့်အရေးရှေ့နေ ဦးအောင်ထူးကဆိုပါတယ်။ သြစတြေးလျနိုင်ငံမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လာရောက်စဉ်က သူ့ကို နိုင်ငံတကာ တရားဥပဒေနဲ့အညီ Universal Jurisdiction အသုံးပြု အရေးယူဖို့ တောင်းဆိုတာမျိုးဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံအကြီးအကဲ ဆိုင်ရာ ကင်းလွတ်ခွင့်၊ သံတမန်ဆိုင်ရာ ကင်းလွတ်ခွင့်တို့ကို ကိုးကားမှီငြမ်းပြီး သြစတြေးလျရှေ့နေချုပ်က ကင်းလွတ်ခွင့် ပြုခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု၊ လူသားအများအပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုတို့လိုမျိုး အလွန်ကြီးလေးတဲ့ ပြစ်မှုမျိုးဆိုရင် ကင်းလွတ်ခွင့် မရနိုင်ဘူးလို့ ဦးအောင်ထူးကပြောပါတယ်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ စစ်ခေါင်းဆောင်တွေအနေနဲ့ အိုင်စီစီနဲ့ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှု မလုပ်သည့်တိုင်အောင် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်တွေကို ခရီးထွက်ရင် ဖမ်းဆီးအရေးယူခံရတာ ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ဦးအောင်ထူးက ဆိုပါတယ်။ အိုင်စီစီက တရားခံအဖြစ် သတ်မှတ်သူ အားလုံးနီးပါးကို အရေးယူနိုင်ခဲ့တာချည်းပဲလို့လည်း ဦးအောင်ထူးကပြောပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဆူဒန်သမ္မတ အိုမာ အယ်လ် ဘာရှီးယားကိုတော့ အခုထိ မဖမ်းဆီး နိုင်ပါဘူး။ အိုမာ အယ်လ် ဘာရှီးယားဟာ နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်ခုံရုံး အိုင်စီစီက ပထမဆုံးစွဲဆိုတာခံရတဲ့ လက်ရှိအာဏာရ သမ္မတ တဦးပါ။ သူ့ကို အာဖရိကသမဂ္ဂက ထောက်ခံကာကွယ်ထားတဲ့အတွက် သူဟာ အာဖရိကသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေကိုသာ ခရီးသွားနိုင်ပါတယ်။ ကျန်တဲ့ နိုင်ငံတွေကို ခရီးသွားလာတာမျိုး မရှိတဲ့အတွက် ဖမ်းဆီးအရေးယူလို့ မရတာပါ။ စွပ်စွဲချက်များ သြဂုတ်လ ၂၅ ရက်နောက်ပိုင်း စစ်ဆင်ရေးတွေမှာ လူ တသောင်းထက်မနည်းသေဆုံးခဲ့တယ်လို့ နယ်စည်းမခြားဆရာဝန်များအဖွဲ့ရဲ့ အစီရင်ခံစာကို ကိုးကားပြီး ကုလသမဂ္ဂ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့က ဆိုပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အောက်ပါအချက်တွေကိုလည်း ကုလသမဂ္ဂ အချက်အလက် ရှာဖွေရေး အဖွဲ့က ရေးသားစွပ်စွဲခဲ့ပါတယ်။ "မင်းကြီးရွာ၊ မောင်နုရွာ၊ ချပ်ပြင်ရွာ၊ ဂူတာပြင်ရွာနဲ့ ကိုးတန်ကောက်ကျေးရွာ အုပ်စုအတွင်းက ကျေးရွာတွေမှာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုတွေ ဖြစ်ခဲ့တယ်။ မင်းကြီးရွာမှာ အမျိုးသမီးကြီး၊ငယ်တွေကို မုဒိမ်းကျင့်ပြီး တချို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့တယ်။ အိမ်တွေကို သော့ပိတ်ပြီး မီးရှို့တာတွေလုပ်ခဲ့တယ်။ သတ်ဖြတ်မှုတွေကို တပ်မတော်သားတွေက အဓိကပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး ရခိုင်လူမျိုးတွေလည်း တခါတရံ ပါဝင်ကြပါတယ်။ သတ်ဖြတ်ပြီးတဲ့ အလောင်းတွေကို စစ်ကားတွေနဲ့ သယ်ယူပြီး မီးရှိုခဲ့ပါတယ်။ မီးရှို့ပြီးတဲ့အကြွင်းအကျန်တွေကို အစုအပြုံလိုက် မြှုပ်နှံခဲ့ကြတယ်။" "တပ်မတော်သားတွေက အစုလိုက်အပြုံလိုက်ဝိုင်းပြီး မုဒိမ်းကျင့်မှုတွေကို အနည်းဆုံး ရွာပေါင်း ၁၀ ရွာမှာ ပြုလုပ်ကျူးလွန်ခဲ့ကြတယ်။ ကိုယ်တိုင်ခံစားခဲ့ရသူ အမျိုးသမီးတယောက်ကတော့ သူဟာ ကံကောင်းလို့ ၃ ယောက်ကပဲ မုဒိမ်းကျင့်တာကို ခံခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။" ရိုဟင်ဂျာ အမျိုးသမီးတွေကို မုဒိမ်းကျင့်ပြီး ယောက်ျားနဲ့ ကလေးတွေကို သတ်ဖြတ်တယ်လို့ စွပ်စွဲ "ယောက်ျားကြီး၊ ယောက်ျားငယ်တွေကို စစ်တပ်က တောအုပ်ထဲခေါ်သွားပြီး စစ်ကားတွေပေါ်တင်သွားခဲ့ပါတယ်။ သက်ဆိုင်သူ မိသားစုဝင်တွေကတော့ သူတို့ကို ထောင်ထဲမှာ ဖမ်းထားတယ်လို့ ထင်သူရှိသလို အသတ်ခံလိုက်ကြရပြီ လို့လည်း တချို့ကထင်ကြပါတယ်။" "နယ်မြေရှင်းလင်း စစ်ဆင်ရေးကို တပ်မတော်သားတွေက ဦးဆောင်ပြုလုပ်ပြီး ရဲနဲ့ နယ်ခြားစောင့်ရဲတို့လည်း အတူပါဝင်ကြပါတယ်။ ပြစ်မှုတွေကို အဓိက ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ တပ်မတော်သားတွေဟာ ခြေမြန်တပ်မ ၃၃ နဲ့ ခြေမြန်တပ်မ ၉၉ တို့က ဖြစ်ကြပြီး ဒုကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစိုးဝင်း ကိုယ်တိုင် တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲ အမိန့်ပေးခဲ့ပါတယ်။" "ARSA အာရ်ကန်ရိုဟင်ဂျာကယ်တင်ရေးတပ်ကလည်း သတင်းပေးအဖြစ် သူတို့ သံသယရှိသူတွေကို ဒါဇင်နဲ့ချီသတ်ဖြတ်ခြင်း အပါအဝင် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေ လုပ်ခဲ့တယ်။ သြဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့မှာ ရခိုင်လူမျိုးတွေနေတဲ့ အထက်ပြူးမ ကျေးရွာကို မီးရှို့ခဲ့တယ်။ အစိုးရကတော့ ရိုဟင်ဂျာကျေးရွာတွေကိုလည်း ARSA ကမီးရှို့ခဲ့တယ်လို့ စွပ်စွဲမှုရှိပေမယ့် ကုလသမဂ္ဂ အချက်အလက် ရှာဖွေရေး အဖွဲ့ အနေနဲ့တော့ အဲသလို အထောက်အထားမျိုး မတွေ့ခဲ့ပါဘူး။ ARSA ဟာ ရခိုင်၊ မြိုနဲ့ တခြားလူမျိုးစုတွေအပေါ်မှာ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေ လုပ်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက် တချို့ရှိပါတယ်။ ခမောင်းဆိပ် ကျေးရွာမှာ ဟိန္ဒူဘာသာဝင် အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး ၁၀၀ အထိကို သတ်ဖြတ်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်လည်း ရှိပါတယ်။ ဒါတွေဟာ ဆက်လက်စုံစမ်းဖို့ လိုအပ်နေဆဲ ကိစ္စတွေ ဖြစ်ပါတယ်။" "ကချင်ပြည်နယ်နဲ့ ရှမ်းပြည်နယ်မှာလည်း တပ်မတော်ရဲ့ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ အရပ်သားတွေကို တိုက်ရိုက် ဦးတည်တိုက်ခိုက်တာ၊ စစ်ဘက်နဲ့ မသက်ဆိုင်ကြောင်းထင်ရှားတဲ့ အရပ်သား လူနေထူထပ်ရာ နေရာတွေမှာ တိုက်ခိုက်တာတွေလည်း လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲသလိုတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် အရပ်သားသေဆုံးမှု ဒဏ်ရာရမှုတွေဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ လုယက်တာ၊ ဖျက်ဆီးတာ၊ မီးရှို့တာ၊ မုဒိမ်းကျင့်တာတွေလည်း လုပ်ကြပါတယ်။ တချို့ဖြစ်ရပ်တွေမှာ စစ်သားတွေက ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ပြီးမှ အစုအပြုံလိုက် ဝိုင်းဝန်းမုဒိမ်းကျင့်တာမျိုးတွေ လုပ်ကြတာပါ။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလက မုံးကိုးမှာ လူ ၁၀၀ ကျော်ကိုလည်း ဖမ်းဆီးသွားခဲ့ပါတယ်။" မြန်မာ့တပ်မတော်နဲ့ ARSA အပေါ်မှာ အဲသလို စွပ်စွဲချက်တွေ ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့သလို လူမျိုးစု လက်နက်ကိုင်တွေရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေလည်း ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အများစုကို TNLA တအာင်းပြည်သူ့ လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်နဲ့ ရှမ်းပြည်တပ်မတော် တောင်ပိုင်း RCSS/SSA တို့ပဋိပက္ခဖြစ်တဲ့နေရာတွေမှာ တွေ့ရတယ်လို့ဆိုပါတယ်။ ကေအိုင်အေနဲ့ ကိုးကန့်လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ တို့ဟာလည်း အရပ်သားတွေကို မထိခိုက်အောင် သတိပြု ရှောင်ရှား ကာကွယ်တာမျိုး လုပ်ဖို့ ပျက်ကွက်တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ အခုလို ကုလသမဂ္ဂ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ (UN fact finding mission) ထူထောင်ပြီး အဲဒီအဖွဲ့ရဲ့ တောင်းဆိုချက်နဲ့ အိုင်စီစီပို့ဖို့ ကြိုးစားတဲ့ အမှုတွဲမှာ မြန်မာဟာ ပထမဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် စစ်ဘက်အရာရှိကြီး ၆ ယောက်ဟာလည်း မြန်မာ့သမိုင်းမှာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု(Genocide)၊ လူအမြောက်အမြားအပေါ် ရက်စက်စွာ ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှု(Crimes against humanity)၊ စစ်ရာဇဝတ်မှု (War crimes) တွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး ပထမဆုံး အစွပ်စွဲခံရတဲ့ တိုင်းပြည်ခေါင်းဆောင်တွေဖြစ်ကြပါတယ်။


নতুন এই টুর্নামেন্ট নিয়ে ফুটবল ভক্তদের মধ্যে তো বটেই বিশ্ব ফুটবল নিয়ন্ত্রক সংস্থা ফিফা, ইউরোপিয়ান ফুটবল নিয়ন্ত্রক সংস্থান ইউয়েফা এবং বিভিন্ন রাষ্ট্রপ্রধানরা পর্যন্ত চরম নিন্দা জানাচ্ছেন। বাকী ছয়টি ক্লাব হচ্ছে: রেয়াল মাদ্রিদ, বার্সেলোনা, ইন্টার মিলান, জুভেন্টাস, এসি মিলান ও আতলেটিকো মাদ্রিদ। এই ক্লাবগুলো যে নতুন প্রতিযোগিতার ব্যাপারে সম্মত হয়েছে সেটি সপ্তাহের মাঝামাঝি সময়ে আয়োজিত হবে। ইএসএল- ইউরোপিয়ান সুপার লিগ, যত তাড়াতাড়ি সম্ভব তারা চালু করে দেয়ার কথা বলা হয়েছে এবং আরো তিনটি ক্লাব যোগ দেবে বলে ধারণা করা হচ্ছে। পুরুষ ও নারী দুই বিভাগেই ফুটবল টুর্নামেন্টটি আয়োজিত হবে। যুক্তরাজ্যের প্রধানমন্ত্রী বরিস জনসন সরাসরি এই নতুন পরিকল্পনার সমালোচনা করে নিজের টুইটার পাতায় লিখেছেন, এটা ফুটবলের জন্য ক্ষতির কারণ হয়ে দাঁড়াবে। মি. জনসন লেখেন, "ঘরোয়া লিগের মূলে আঘাত করবে এটা। ভক্তদের শঙ্কায় ফেলবে। এই ক্লাবগুলোর উচিৎ ভক্তদের ও ফুটবল কমিউনিটির কাছে জবাবদিহি করা।" ফুটবল নিয়ে আরো পড়ুন: লিভারপুল ও ম্যানচেস্টার ইউনাইটেড ইংলিশ ফুটবল ইতিহাসের সবচাইতে সফল দুটি দল। কী আছে এই সুপার লিগে? এই লিগে থাকবে ২০টি দল। ১২টি ক্লাব প্রতিষ্ঠাতা সদস্য এবং আরো তিনটি ক্লাব নাম দিতে যাচ্ছে এখানে। আরো পাঁচটি ক্লাব এখানে খেলবে ঘরোয়া ফুটবলে সাফল্যের ভিত্তিতে। প্রতি বছরই অগাস্টে ইউরোপিয়ান সুপার লিগ শুরু হবে সপ্তাহের মাঝে খেলাগুলো হবে। ১০ টি দল করে দুই ভাগে ভাগ হয়ে ঘরের মাঠ ও প্রতিপক্ষের মাঠে খেলবে। সেরা তিনটি করে দল কেয়ার্টার ফাইনালে সরাসরি যাবে এবং চতুর্থ ও পঞ্চম ক্লাবটি নিজেদের মধ্যে প্লে অফ খেলবে। চ্যাম্পিয়ন্স লিগের মতো করে দুই লেগের নকআউট পর্ব শেষে প্রতি বছর মে মাসে একটি নিরপেক্ষ স্টেডিয়ামে ফাইনাল খেলা হবে। ইএসএল চ্যাম্পিয়ন্স লিগের চেয়ে বেশি অর্থ জোগান দেবে বলে আশাবাদি ক্লাবগুলো। সুপার লিগের ক্লাবগুলো কী বলছে ইউরোপিয়ান ফুটবলের সফলতম দল রেয়াল মাদ্রিদের প্রেসিডেন্ট ফ্লোরেন্তিনো পেরেজ দাবি করছেন, ইএসএল সব স্তরের ফুটবলের জন্যই ভালো। তিনি বলেন, "চার বিলিয়ন ভক্ত ফুটবলের, এটাই একমাত্র বৈশ্বিক খেলা। আমাদের দায়িত্ব ভক্তদের মনের আশা পূরণ করা।" নতুন এই লিগের পরিকল্পনায় যুক্ত আছে জুভেন্টাস এবং এসি মিলান জুভেন্টাসের চেয়ারম্যান আন্দ্রেয়া আনেলি ইউয়েফার নির্বাহী কমিটি এবং ইউরোপিয়ান ক্লাব অ্যাসোসিয়েশনের প্রধানের পদ থেকে সরে দাঁড়িয়েছেন। তিনি বলেন, "একটা সংকটের সময় ১২টি ক্লাব একসাথে হয়েছে। ইউরোপের ফুটবল বদলে দিতে দীর্ঘ পরিকল্পনা আছে আমাদের।" ম্যানচেস্টার ইউনাইটেডের কো-চেয়ারম্যান জোয়েল গ্ল্যাজার বলেন, "বিশ্বের সেরা ক্লাবগুলো এবং খেলেয়াড়রা একসাথে হয়ে মৌসুমজুড়ে খেলবে। ইউরোপিয়ান ফুটবলে এটি একটি নতুন অধ্যায়। যেখানে বিশ্বমানের খেলা, সুযোগ সুবিধা ও অর্থনৈতিক সুবিধা পাওয়া যাবে, যার সুফল ফুটবল পিরামিডের সবাই ভোগ করবে।" নিষিদ্ধ হতে পারে ক্লাবগুলো ইউয়েফা কর্তৃপক্ষ এই প্রকল্পকে 'জঘন্য' আখ্যা দিয়ে বলেছে, তারা সর্বাত্মক ব্যবস্থা নেবে যাতে এটি বাস্তবায়ন না হয়। ইউয়েফার সাথে এক বিবৃতিতে একাত্মতা প্রকাশ করেছে ইংল্যান্ডের ফুটবল অ্যাসোসিয়েশন, প্রিমিয়ার লিগ কর্তৃপক্ষ, রয়্যাল স্প্যানিশ ফুটবল ফেডারেশন, লা লিগা, ইতালিয়ান ফুটবল ফেডারেশন এবং লেগা সিরি আ। যেখানে বলা হয়েছে, যখন বিশ্বে সবার ফুটবলের স্বার্থে এক হওয়াটা প্রয়োজন তখন কিছু ক্লাব নিজেদের স্বার্থে এমন একটি প্রজেক্ট ভাবলো যা জঘন্য। ফিফা ও এর সাথে সংশ্লিষ্ট ছয়টি মহাদেশের ফুটবল সংস্থা, অর্থাৎ কনফেডারেশনগুলো এই সুপার লিগের সাথে জড়িত সবগুলো ক্লাবকে নিষিদ্ধ করার ঘোষণা দিয়েছিল। এই নিষেধাজ্ঞা ঘরোয়া ফুটবল, ইউরোপিয়ান ফুটবল ও আন্তর্জাতিক ফুটবলে বলব থাকবে। এমনকি কোনো ফুটবলার যদি এই সুপার লিগে খেলে তাকে জাতীয় দল থেকেও বাদ দেয়া হতে পারে। "বিশ্বকাপ খেলতে নাও দেয়া হতে পারে সুপার লিগে খেলা ফুটবলারকে,"- ফিফা, ফুটবলের সর্বোচ্চ নিয়ন্ত্রক সংস্থা। যেসব ক্লাব এই প্রস্তাবে একমত হয়নি ইউয়েফা তাদের ধন্যবাদ জানিয়েছে বিশেষত ফরাসী ও জার্মান ক্লাবগুলোকে। ইউয়েফার স্টেটমেন্টের শেষ লাইন ছিল, "যথেষ্ট হয়েছে।" বরিস জনসন বলেছেন ইউরোপিয়ান সুপার লিগ ফুটবলের জন্য ক্ষতিকর হবে সুপার লিগ ঠেকাতে যা যা হচ্ছে সুপার লিগের আয়োজনের খবরের সাথে সাথে ইউরোপিয়ান ক্লাব অ্যাসোসিয়েশন একটি জরুরি বৈঠক ডাকে। বিবিসি স্পোর্টের ধারণা পাচ্ছে যে, এই বৈঠকে সুপার লিগের সাথে যেসব ক্লাবের নাম এসেছে তারা কেউই কোনো সাড়া দেয়নি। ডাচ ক্লাব আয়াক্সের প্রধান নির্বাহী এডউইন ফন ডার সার এই বৈঠকের সভাপতিত্ব করেন, বায়ার্ন মিউনিখ ও প্যারিস সেইন্ট জার্মেইর মতো ক্লাবগুলোও উপস্থিত ছিল। ইউরোপিয়ান ক্লাব অ্যাসোসিয়েশন এই সুপার লিগ মডেলের তীব্র বিরোধিতা জানিয়েছে। বরং এটা ঠেকাতে ৩৬ দলের চ্যাম্পিয়ন্স লিগ আয়োজনের কথা আছে। সোমবার পরের দিকে এ বিষয়ে আরো সিদ্ধান্ত আসতে পারে। পূর্বের পরিকল্পনা অনুযায়ী ৩৬ দলের চ্যাম্পিয়ন্স লিগ শুরু হওয়ার কথা ২০২৪ সাল থেকেই। ইউয়েফা এই সুপার লিগ ঠেকাতে আইনগত ব্যবস্থা নেয়ার কথাও বলছে। কেন সুপার লিগ নিয়ে এত আপত্তি? প্রিমিয়ার লিগের ছয়টি বড় ক্লাব এই সুপার লিগের অংশ, সেই প্রিমিয়ার লিগ বলছে এই সুপার লিগ যে কোনো ভক্তের কাছে স্বপ্নভঙ্গের মতো। যে প্রক্রিয়ায় একটি ক্লাব চ্যাম্পিয়নশিপ লিগ থেকে প্রিমিয়ার লিগে উঠে আসে এবং সেরা ক্লাবগুলোর সাথে খেলে সেই প্রক্রিয়া এবং কাঠামোই ভেঙ্গে দেবে এই সুপার লিগ। বুন্দেসলিগা অর্থাৎ জার্মান লিগে কোনো ক্লাব চাইলেই নিজের ইচ্ছামতো সিদ্ধান্ত নিতে পারবে না। কারণ জার্মান ফুটবল মডেল অনুযায়ী অর্থনৈতিক পৃষ্ঠপোষক ক্লাবের ৪৯ শতাংশ মালিকানা রাখতে পারবে। যে কোনো সিদ্ধান্ত নিতে ভক্তদের ভোটের প্রয়োজন হয় জার্মানিতে। ম্যানচেস্টার ইউনাইটেডের সাবেক ডিফেন্ডার গ্যারি নেভিল এই পরিকল্পনার ওপর 'পুরোপুরি বীতশ্রদ্ধ'। আমি চল্লিশ বছর ধরে ম্যানচেস্টার ইউনাইটেড ভক্ত এবং আমি এটা নিয়ে প্রচন্ড নাখোশ। নেভিল এই ক্লাবগুলোর মালিকদের 'বেইমান' বলে অভিহিত করে বলেন, "এটা কেবলই লোভ।" এই সুপার লিগ ক্লাবগুলোর যে সমর্থকগোষ্ঠী তারাও সুপার লিগের বিপক্ষেই মত দিয়েছেন। লিভারপুল, চেলসি, আর্সেনাল, ম্যানচেস্টার সিটি, ম্যানচেস্টার ইউনাইটেড, টটেন্যাম- সবগুলো ক্লাবের ভক্তরাই অসমর্থন জানিয়েছে এই পরিকল্পনার। 'ঘোরতর বেইমানি' বলছেন তারা।

ဆူပါလိဂ် ဝင်ပြိုင်ဖို့ သဘောတူထားတဲ့ ပရီးမီးယားလိဂ်အသင်း ၆သင်းမှာ လီဗာပူးနဲ့ ချဲလ်ဆီးပါဝင်နေ ဥရောပထိပ်သီး ကလပ်ကြီးတွေပါဝင်ယှဥ်ပြိုင်ကြမယ့် ပြိုင်ပွဲကြီးတစ်ခုဖြစ်လာမယ့် ဒီပြိုင်ပွဲကို အေစီမီလန်၊အက်သလက်တီကို၊ဘာစီလိုနာ၊အင်တာမီလန်၊ဂျုဗင်တပ်စ်နဲ့ ရီးရဲမက်ဒရစ် တို့လည်း သဘောတူထားပြီး နောက်တိုးအနေနဲ့ ပရီးမီးယားလိဂ်ထိပ်သီးကလပ် ၆ သင်းကပါ ဝင်ရောက်ယှဥ်ပြိုင်ကြမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဥရောပ နိုင်ငံတွင်းက ပြိုင်ပွဲတွေကို မူလကစားနေတဲ့တိုင်း သီတင်းပတ်ကုန်ရက်တွေမှာ ကစား ကြမှာဖြစ်ပြီး ဥရောပဆူပါလိဂ်ပြိုင်ပွဲကိုတော့ ရက်သတ္တပတ် အလယ်ရက်တွေမှာကစားဖို့ စီစဥ်ထားတယ်လို့ ESL အဖွဲ့တာဝန်ရှိတဲ့သူတွေကပြောပါတယ်။ ဆူပါလိဂ်ပြိုင်ပွဲကို ဝင်ရောက်ယှဥ်ပြိုင်မယ့် နောက်ထပ် ကလပ်အသင်း၃သင်း လည်း ပါဝင်လာ ဖို့ရှိသလို ပြင်ဆင်စရာ ရှိတာတွေပြင်ဆင်ပြီး အမြန်ဆုံးကျင်းပသွားမှာဖြစ်ပြီး၊ အမျိုးသားပြိုင်ပွဲ အပြင် အမျိုးသမီးပြိုင်ပွဲတွေ ကိုပါ တတ်နိုင်သလောက် အမြန် ကျင်းပသွားမယ်လို့ ESLအဖွဲ့က အတည်ပြုပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီပြိုင်ပွဲကျင်းပမယ့် ကိစ္စကို ယူကေဝန်ကြီးချုပ် ဘောရစ်ဂျွန်ဆင်နဲ့ ဥရောပဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် အပြင် ပရီးမီးယားလိဂ်အဖွဲ့တွေက အကြီးအကျယ် ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက် ထားပါတယ်။ ဒီပြိုင်ပွဲဟာ အားကစား ဂုဏ်သိက္ခာတန်ဖိုးကို ထိခိုက်စေသလို၊ ငွေကြေး အကျိုးသက်သက် အတွက် ရည်ရွယ် တာဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်း အမှတ်ပေးပြိုင်ပွဲတွေကိုပါ ထိခိုက်လာမယ်လို့ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်တဲ့ သူတွေက ထောက်ပြနေကြပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ဖီဖာကလည်း ဒီပြိုင်ပွဲကို အသိအမှတ်ပြုမှာ မဟုတ်သလို ပြိုင်ပွဲမှာ ဝင်ပြိုင်တဲ့ ဘောလုံးသမားတွေကို ကမ္ဘာ့ဖလား ဝင်ပြိုင်ခွင့် ပိတ်ပင်မယ်လို့ ပြောထားပါတယ်။ ဒီပြိုင်ပွဲဝင်မယ့် ကစားသမားတွေ နိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဝင်ပြိုင်ကြမယ့် ပြည်တွင်း၊ ဥရောပအဆင့်နဲ့ ကမ္ဘာ့အဆင့် ဘယ်ပြိုင်ပွဲမှာမဆို ဝင်ရောက်ယှဥ်ပြိုင်ခွင့် ပိတ်ပင်သွားမယ်လို့ ဥရောပ ဘောလုံး အဖွဲ့ချုပ် ယူအီးအက်ဖ်‌အေက တနင်္ဂနွေနေ့က ထပ်ပြောထားပါတယ်။ ESLအဖွဲ့က ဥရောဆူပါလိဂ်ပြိုင်ပွဲသစ် ပြိုင်ပွဲကျင်းပဖို့ ကြေညာလိုက်ပြီးကတည်းက ဒီပြိုင်ပွဲကို လက်ခံကျင်းပခွင့်မပြုနိုင်ဘူးလို့ ဖီဖာက ထုတ်ဖေါ်ပြောကြားခဲ့ပြီး ဘောလုံးလောကအကျိုးအတွက် ပါဝင်တဲ့သူတွေအားလုံး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုတွေ သေသေချာချာ ပြန်လုပ်ကြဖို့ကိုပါ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။ ဖီဖာဥက္ကဋ္ဌ ဂျီယန်နီအင်ဖန်တီနိုနဲ့ ဥရောပဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ အလက်ဇန်းဆက်ဖရင်တို့ကို ESL က ပို့ခဲ့တဲ့ စာတစ်စောင်ထဲမှာ သူတို့ အစီအစဥ်ကို တားဆီးကန့်ကွက်မယ့် ကိစ္စတွေကို ဥရောပ တရားရုံးတွေကနေ တစ်ဆင့် ရင်ဆိုင် ဖြေရှင်းသွားမယ်လို့လည်း ရေးထားပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ပြိုင်ပွဲဝင်အသင်းတွေနဲ့ ယူအီးအက်ဖ်အေ၊ဖီဖာတို့ နဲ့ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းအဖြေရှာပြီး ပြိုင်ပွဲ အသစ်ကျင်းပဖို့ ဆွေးနွေးသွားမယ်လို့လည်း ESLရဲ့ ကြောညာချက်ထဲမှာ ဖေါ်ပြထားပါတယ်။ အီတလီက ဂျုဗင်တပ်စ်နဲ့ အေစီမီလန် လည်း ဆူပါလိဂ်မှာဝင်ပြိုင်ဖို့ သဘောတူလက်မှတ်ထိုးထား အခုမှဘာလို့ ဖြစ်လာတာလဲ ဥ‌ရောပချန်ပီယံလိဂ်ပြိုင်ပွဲကို အစားထိုးကျင်းပဖို့ဆိုပြီး  Wall Street ဘဏ် ဂျေပီမော်ဂန်ကနေ စတာလင်ပေါင် ၄.၆ဘီလျံ ငွေကြေးထည့်ဝင်မယ့် ပြိုင်ပွဲတစ်ရပ် ကျင်းပဖို့ ပြီးခဲ့တဲ့ အောက်တိုဘာလက ဆွေးနွေးခဲ့ကြတာရှိပါတယ်။ ချန်ပီယံလိဂ်ပြိုင်ပွဲကို ၃၆သင်း ဝင်ရောက်ယှဥ်ပြိုင်မယ့် ဒီအစီအစဥ်ကို တနင်္လာမှာ အတည်ပြုဖို့စီစဥ်ထားပြီး ဒီပြိုင်ပွဲ ကျင်းပဖြစ်ရင် ဆူပါလိဂ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပမယ့် အစီအစဥ်ကို တားဆီးပြီးသားဖြစ်သွားလိမ့်မယ်လို့ ဥရောပ‌ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်က မျှော်လင့်ထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီပြောင်းလဲမှုတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဆူပါလိဂ်ပြိုင်ပွဲဝင်မယ့် အသင်း၁၂သင်း ဘက်ကတော့ လုံလောက်တဲ့ ပြောင်းလဲမှုလို့ သဘောမထားကြပါဘူး။ ကမ္ဘာ့ကပ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုက ဥရောပဘောလုံး စီးပွားရေးကို မတည်မငြိမ်ဖြစ်စေတယ်လို့ သူတို့က ပြောခဲ့ ပြီး ဥရောပဘောလုံးလောက အနာဂတ်နဲ့ပတ်သက်လို့ ကလပ်အသင်း ရင်းနှီးမြုပ်နှံထားတဲ့သူတွေ အစည်းအဝေးတွေကို ပြီးခဲ့တဲ့လတွေ အတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆွေးနွေးခဲ့ကြပါတယ်။ ပြီးတော့ ယူအီးအက်ဖ်အေက အဆိုတင်သွင်းထားတဲ့ ပြိုင်ပွဲသစ်ကနေ ငွေပိုဝင်လာမယ်၊ လိုအပ်နေတဲ့ အဆင့်မြင့်ပြိုင်ပွဲတွေ ဖြစ်လာမယ်ဆိုတာနဲ့ အခြေခံလိုအပ်ချက်ကိစ္စတွေကို ဖြေရှင်းနိုင်မှာ မဟုတ်ဘူးလို့ လည်း ကလပ်အသင်းကြီးတွေက ယုံကြည်နေပါတယ်။ သူတို့ အဆိုပြုထားတဲ့ ပြိုင်ပွဲပုံစံက ဘယ်လိုပုံစံလဲ။ သူတို့ အဆိုပြုထားတဲ့ ဆူပါလိဂ်ပြိုင်ပွဲပုံစံက စဖွဲ့ကတည်းက ပါတဲ့ ကလပ်အသင်းကြီး ၁၂ သင်းအပြင် နောက်တိုးလာမယ့် ၃ သင်းနဲ့အခြေခံထားပြီး သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံတွေက ခြေစစ်ပွဲအောင်လာတဲ့ ကလပ်အသင်း ၅ သင်းကို ပေါင်းပြီး ကလပ်အသင်း၂၀ ပါဝင်ယှဥ်ပြိုင်ကြမယ့် ပြိုင်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် ကျင်းပမှာဖြစ်ပါတယ်။ ပွဲကျင်းပမယ့် အချိန်ကတော့ နှစ်စဥ် သြဂုတ်လမှာ စတင်မှာဖြစ်ပြီး ရက်သတ္တပတ် အလယ်နေ့မှာ ကျင်းပသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြီးတော့ အသင်း၂၀ ကို ၁၀ သင်းစီ ၂ အုပ်စုခွဲပြီး အိမ်ကွင်းအဝေးကွင်း ကစားသွားမှာလည်းဖြစ်ပါတယ်။ တစ်အုပ်စုဆီက ထိပ်ဆုံး ၃ သင်းက ကွာတားဖိုင်နယ်တက်မှာဖြစ်သလို လိုနေတဲ့၂ သင်း နေရာကို အဆင့် ၄ နဲ့ အဆင့်၅ အသင်းတွေက ရှုံးထွက် နှစ်ကြော့ ကစားပြီး နိုင်တဲ့အသင်း၂ သင်းက ကွာတားတက်မှာဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီကနေ ချန်ပီယံလိဂ်မှာ အရင်ကကျင်းပခဲ့ တဲ့ အိမ်ကွင်းအဝေးကွင်း စနစ်ပုံစံအတိုင်း ဆက်ကစားကြမှာဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီလို ပြိုင်ပွဲကျင်းပတဲ့ပုံစံက ချန်ပီယံလိဂ်ပြိုင်ပွဲထက် ငွေပိုဝင်မှာဖြစ်ပြီး အဲ့ဒီပြိုင်ပွဲကနေ ဝင်ငွေတွေ ပိုတိုး လာမယ်လို့ ESL ကပြောထားပါတယ်။ မန်ယူနိုက်တက် အိုးထရက်ဖို့ဒ်ကွင်း အပြင်ဖက်က ဆူပါလိဂ် ဆန့်ကျင်ရေး ပိုစတာတစ်ခု ဆူပါလိဂ်ပြိုင်ပွဲ ခေါင်းဆောင်တွေက ဘာပြောကြလဲ ESLပြိုင်ပွဲရဲ့ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာဖြစ်လာမယ့် ရီးရဲလ်မက်ဒရစ် ဥက္ကဋ္ဌ ဖလောရန်တီနို ပီးရက်စ်ကလည်း "ဒီပြိုင်ပွဲကနေ ဘောလုံးလောကဟာ အဆင့်တိုင်း အကူအညီရသွားမှာဖြစ်ပြီး၊တစ်ကမ္ဘာလုံး အားပေးတဲ့ ပရိသတ် သန်း လေးထောင်ကျော် ရှိတဲ့ အားကစားက ဘောလုံး တစ်ခုတည်း ရှိတယ်။ အဲ့ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့ ကလပ်အသင်းကြီးတွေ အနေနဲ့ သူတို့ဆန္ဒ ကိုဖြည့်ဆည်းပေးဖို့ တာဝန်ရှိတယ်" လို့ လည်း သူက ထပ်ဖြည့်ပြောပါတယ်။ ချန်ပီယံလိဂ်ပြိုင်ပွဲကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲဖို့ လုပ်နေတဲ့ ဥရောပကလပ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (ECA) ဥက္ကဋ္ဌရာထူးအပြင် ယူအီးအက်ဖ်အေ အမှုဆောင်ကော်မတီ ကနေ နှုတ်ထွက်ထားတဲ့ ဂျုဗင်တပ်စ် ဥက္ကဋ္ဌ အင်ဒရေ အက်ဂ်နယ်လီကလည်း အခုလိုပြောပါတယ်။ "ဒီပြိုင်ပွဲဝင် အဓိက ကလပ်အသင်း ၁၂သင်း က ဦးဆောင်ပြီး အကျပ်အတည်းဖြစ်နေတဲ့ ဒီအခြေနေကို အတူတကွ ဖြေရှင်းနိုင်ပါတယ်။ အဲ့ဒီက‌နေ ဥရောပဘောလုံး ပြောင်းလဲမှုကို လုပ်ဆောင် နိုင်မှာ ဖြစ်သလို ကျွန်တော်တို့ချစ်တဲ့ ဘောလုံးလောက ရေရှည် တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက်လည်း လုပ်ဆောင် နိုင်မယ်" လို့ သူကပြောပါတယ်။ ကလပ်အသင်းကြီး ၁၂ သင်းက လူတွေကလည်း သူတို့ကိုယ်စားပြုနေတဲ့ ECAဘုတ် အဖွဲ့ကနေ နှုတ်ထွက်ကြဖို့အစီအစဥ်လည်း ရှိပါတယ်။ ပြီးတော့ မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်အသင်း ဒု ဥက္ကဋ္ဌ အက်ဒ်ဝုဒ် ဝက်ဒ် နဲ့ မန်စီတီး အမှုဆောင်အရာရှိ ဖာရန်ဆိုရီယာနို တို့လည်း ယူအီးအက်ဖ်အေမှာ တာဝန်ယူထားတဲ့ သူတို့ရာ ထူးတွေက နှုတ်ထွက်ထားကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ မန်ချက်စတာယူနိုက်တက် ပူးတွဲ ဥက္ကဋ္ဌ ဂျိုးဂလေဇာက ဆူပါလိဂ်ပြိုင်ပွဲရဲ့ ဒု ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ကမ္ဘာ့ အကြီးကျယ်ဆုံး ကလပ်အသင်းကြီးတွေ ကစားကြမယ့် ဆူပါလိဂ်ပြိုင်ပွဲဟာ ဥရောပဘောလုံးလောကအတွက် စာမျက်နှာသစ် ဖွင့်လှစ်နိုင်မှာဖြစ်ပြီး၊ ပြီးတော့ ကမ္ဘာအဆင့်ပြိုင်ပွဲရဲ့ အခင်းအကျင်းကိုတွေ့ရမှာဖြစ်သလို ဘောလုံးလောကအတွက် ပိုကျယ်ပြန့်လာဖို့ ငွေအထောက်အပံ့တွေပါ ပိုတိုးလာမှာဖြစ်ပါတယ်။" တုံ့ပြန်ချက်တွေကကော ဘယ်လိုရှိလဲ ပြိုင်ပွဲကျင်းပတဲ့သူ မသက်ဆိုင်ထဲကနေ သူတွေထဲကနေ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကန့်ကွက်တာတွေကိုလည်းတွေ့ရပါတယ်။ ယူကေဝန်ကြီးချုပ်ဘောရစ်ဂျွန်ဆင်က ဒီပြိုင်ပွဲ အစီအစဥ်ဟာ ဘောလုံးလောကကို အသေအချာ ဖျက်ဆီးနေတာလို့ ပြောထားပါတယ်။ "ဒီကလပ်တွေဟာ ကြီးကျယ်တဲ့ကမ္ဘာ့ ကလပ်အသင်းတွေတင်မက သူတို့မြို့ သူတို့ ဒေသခံတွေကနေ ဖြစ်တည်လာတဲ့ ကလပ်တွေလည်း ဖြစ်တဲ့အတွက် သူတို့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေကို အခြေခံတဲ့ ပရိသတ်တွေရဲ့ သဘောထားကို ရယူသင့်ပါတယ်။ ဒီကိစ္စက အရေးကြီးတဲ့ကိစ္စတစ်ခု ဆက်ဖြစ်လာပါမယ်။ သူတို့ရဲ့ ဒီအဆိုပြုချက်တွေကို လက်မခံနိုင်တဲ့အတွက် ကျွန်တော်တို့ ဘာလုပ်လို့ရမလဲဆိုတာကိုလည်း တိုင်ပင်ရပါမယ်။" လို့ပြောပါတယ်။ ပြင်သစ်ကလပ်တွေ ဒီပြိုင်ပွဲမှာဝင်မပါဖို့ ငြင်းတဲ့အတွက်လည်း ပြင်သစ်သမ္မတ အီမန်နျုရယ်မက်ခရွန်းက ကြိုဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒီဆူပါလိဂ်ပြိုင်ပွဲဖြစ်မလာအောင် တတ်နိုင်တဲ့နည်းနဲ့တားဖို့ စီးရီးအေ အီတလီဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်၊ လာလီဂါ စပိန်ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်၊ ပရီးမီးယားလိဂ် အင်္ဂလန်ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်တို့နဲ့ပူးပေါင်းပြီး ဥရောပဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ယူအီးအက်ဖ်အေကလည်း ကြေညာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ထားပြီးဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီကြေညာချက်ထဲမှာ ECAက ဒီပြိုင်ပွဲကျင်းပမယ့်ကိစ္စကို အကြီးအကျယ်ဆန့်ကျင်ထားသလို ဘောလုံးပရိသတ်အဖွဲ့ကလည်း ဘယ်သူမှ စိတ်ဝင်စားမှာမဟုတ်ဘူး၊ငွေလောဘနဲ့ လုပ်တဲ့ပွဲလို့ပြောပါတယ်။ လီဗာပူးနဲ့ တော့တမ်အသင်းတွေမှာ အလယ်တန်းလူအဖြစ် ကစားခဲ့တဲ့ ဒန်နီမာဖီ ကလည်း လူမဆန်သော၊ အသက်မပါ ငြီးငွေ့ဖွယ်ရာ ကောင်းတယ်လို့ ဘီဘီစီကိုပြောခဲ့ပြီး၊မန်ချက်စတာအသင်းခေါင်းဆောင်ဟောင်း ဂယ်ရီနဗီးကလည်း ဒီအစီအစဥ်ကို လုံးဝလက်မခံနိုင်ဘူးလို့ စကိုင်းအားကစား အစီအစဥ်မှာပြောခဲ့သလို၊သူ့ရဲ့ မန်ယူအသင်းဖေါ်ဟောင်း ရီယိုဖာဒီနန်ကလည်း ဒီအစီအစဥ်ဟာ ပရိသတ်တွေကို ပိုထိခိုက်စေမယ်လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ အဆုံးစွန်ထိ သစ္စာဖောက်ဖျက်မှု ပရီးမီးယားလိဂ် ကလပ်အသင်းကြီးတွေကို အားပေးတဲ့ ပရိသတ်စု ပေါင်းတဲ့အဖွဲ့ကလည်း ဆူပါလိဂ် ပြိုင်ပွဲ ကျင်းပမယ့် အစီအစဥ်ကို အကြီးအကျယ်ကန့်ကွက်ထားပါတယ်။ လီဗာပူးပရိသတ်တွေ စုဖွဲ့ထားတဲ့ Spirit of Shankly အဖွဲ့ကလည်း အမေရိကန်အခြေစိုက် သူတို့အသင်းရဲ့ ပိုင်ရှင် Fenway Sports Groupရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကိုပါ တုန်လှုပ်ချောက်ချားစရာကောင်းတယ်လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ "Fenway Sports Group က သူတို့ ပရိသတ်ရဲ့ ဆန္ဒကို လျစ်လျုရှုပြီး ငွေနောက်လိုက်မယ့် အစီအစဥ် ကိုလက်ခံခဲ့တယ်။ ဘောလုံးအားကစားက ကျွန်တော်တို့ပိုင်တာ၊သူတို့ ပိုင်တာမဟုတ်ဘူး၊ကျွန်တော် တို့အားပေးတဲ့ အသင်းကိုလည်း ကျွန်တော်တို့ပိုင်တယ် သူတို့မပိုင်ဘူး။ " ချဲလ်ဆီးပရိသတ်စုပေါင်းအဖွဲ့ကလည်း ဒီလုပ်ဆောင်ချက်ဟာ ခွင့်မလွှတ်နိုင်စရာကောင်းသလို တစ်ကမ္ဘာ လုံးက ချဲလ်ဆီးအသင်းကို အားပေးနေတဲ့ ပရိသတ်တွေကို လုံးဝသစ္စာဖေါက်တာလို့ ပြောပါတယ်။ ကလပ်ရဲ့ ပရိတ်သတ်တွေကြားက သဘောတူညီမှုကို ချိုးဖောက်တာလို့ အာဆင်နယ်အသင်း အားပေးသူတွေကလည်း ပြောကြပါတယ်။ မန်ချက်စတာစီတီးကို အားပေးနေတဲ့ သူတွေပေါင်းထားတဲ့ အဖွဲ့ကလည်း ဒီလုပ်ရပ်ဟာ ဘောလုံးပွဲ ရဲ့ သဘာဝနိမ့်ကျသွားအောင် သုညအဆင့် ရောက်သွားသလိုဖြစ်နေပြီး ဆူပါလိဂ်ကျင်းပမယ့် အစီအစဉ်ကိုပါ ဆန့်ကျင်သွားမယ်လို့ ပြောပါတယ်။ မန်ချက်စတာယူနိုက် ပရိသတ်အဖွဲ့ကလည်း ဒီအစီအစဥ်ဟာ လုံးဝလက်မခံနိုင်သလို ဘောလုံးလောကကို ဖျက်ဆီးသလို ဖြစ်နေတာကြောင့် မန်ယူအသင်းအနေနဲ့ လက်မခံသင့်ဘူးလို့ အစောပိုင်းတုန်းကတည်းက ပြောထားပါတယ်။ ဒီ ဆူပါလိဂ်ပြိုင်ပွဲ အစီအစဥ်က ဘောလုံးရဲ့ မူလတန်ဖိုးကို ပျက်ဆီးစေပြီး ကိုယ်ကျိုးစီးပွားကိုပဲ ဦးစားပေးတဲ့ကိစ္စလို့ တော့တင်ဟမ်ဟော့စပါးပရိသတ်စုပေါင်းအဖွဲ့က လည်း ပြောထားတာရှိပါတယ်။


জাতিসংঘে যুক্তরাষ্ট্রের দূত নিকি হ্যালি জাতিসংঘে যুক্তরাষ্ট্রের দূত নিকি হ্যালি বলেছেন, জাতিসংঘে পিয়ংইয়ংয়ের বিরুদ্ধে খুব তাড়াতাড়ি নতুন প্রস্তাব তোলা হবে। দেশটির ক্ষেপণাস্ত্র পরীক্ষা একপ্রকার সামরিক উস্কানি বলেও তিনি মন্তব্য করেন। মঙ্গলবার দূরপাল্লার ওই ক্ষেপণাস্ত্র পরীক্ষা করে উত্তর কোরিয়া। বলা হচ্ছে, পারমাণবিক বোমা বহনে সক্ষম এই ক্ষেপণাস্ত্র যুক্তরাষ্ট্রের ভূখণ্ডে আঘাত হানতে সক্ষম। এই পরীক্ষার মাধ্যমে কূটনৈতিক সমাধানের পথ বন্ধ হয়ে যাচ্ছে বলে বলেন মিজ হ্যালি। তবে নিজেদের এবং মিত্রদের রক্ষা করার পুরো সামর্থ্য যুক্তরাষ্ট্রের রয়েছে। তিনি বলছেন, সেই সামর্থ্যের একটি অংশ আমাদের সামরিক শক্তির মধ্যে নিহিত। বাধ্য হলে আমার সেই ক্ষমতা ব্যবহার করবো, তবে সেই পথে আমরা হাটতে চাই না। তার এই বক্তব্যের কয়েক ঘণ্টা পরে যৌথ সামরিক মহড়ার অংশ হিসাবে একাধিক ক্ষেপণাস্ত্র নিক্ষেপ করেছে যুক্তরাষ্ট্র ও দক্ষিণ কোরিয়া। আরো পড়ুন: বনানীতে আবার জন্মদিনের কথা বলে ধর্ষণ 'অনেক মানুষকে গোপনে আটকে রেখেছে নিরাপত্তা বাহিনী' 'মা অসুস্থ, স্ত্রীর সঙ্গে দেখা হয়েছে ৮ বছর আগে, দেশে যেতে চাই' শোবার ঘর থেকে বেরিয়ে এলো ২৭টি গোখরা সাপ

မြောက်ကိုရီးယား ဖက်က စစ်အင်အားပြ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ကလည်း ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာထဲမှာ ရှိတဲ့ ဂွမ် ကျွန်းငယ်ပေါ်မှာ မစ်ဇိုင်း ကာကွယ်ရေး စနစ် ရွှေ့ပြောင်းထားပြီလို့ တုန့်ပြန်ကြေညာ ခဲ့ပါတယ်။ ဂွမ်ကျွန်းဟာ မြောက်ကိုရီးယားက ကြေညာထားတဲ့ ပစ်မှတ်တွေထဲက တခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံမှာ ဗြိတိန်သံအမတ်ကြီး တာဝန်ယူခဲ့ဖူးသူ ဗြိတိန်သံအမတ်ကြီး John Everard က သူ့အနေနဲ့တော့ တိုက်ခိုက်မှုတွေ ဖြစ်လာလိမ့်မယ်လို့ ထင်ပြီး ထင်စရာ အကြောင်းတချို့ကလည်း ပထမအချက်က အရင်တုန်းကလည်း တဘက်နဲ့ တဘက် အပြန်အလှန် ခြိမ်းခြောက်မှုတွေရှိခဲ့ဖူးပေမဲ့ ဒီတခါလောက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် မဖြစ်ခဲ့ဖူးဘူး ၊ နောက် ဒုတိယ အချက်က အရင်တုန်းက မြောက်ကိုရီးယားရဲ့ ခြိမ်းခြောက်တဲ့ ကြေညာချက်တွေဟာ ထိပ်ဆုံး ခေါင်းဆောင်နဲ့ တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်မှု မရှိခဲ့ဘူးပဲ အရင်တုန်းက ထိပ်တိုက် တွေ့ဆုံမှုတွေမှာ သူတို့ရဲ့ ကြေညာချက်တွေကို နိုင်ငံခြား ရေးဝန်ကြီးဌာန အဆင့်ကပဲ လုပ်လေ့ရှိပေမယ့် ခုတခါမှာတော့ မြောက်ကိုရီးယား ခေါင်းဆောင်ကိုယ်တိုင်ကလုပ်တာကြောင့် ဒါဟာ မြောက်ကိုရီးယားဘက်က ကြည့်ရင် ထူးခြားတဲ့ အချက် ဖြစ်သလို တရုတ်ရဲ့ ပြုမူပုံဟာလည်း ဒီတခါ ခါတိုင်းနဲ့ မတူဘဲ ထူးခြား နေတယ်လို့ သူက ဆိုပါတယ်။ မနေ့က တရုတ် ရုပ်မြင်သံကြားတွေမှာ သတင်းထုတ်လွှင့်သွား ချက်အရ ၊ တရုတ်တပ်ဖွဲ့တွေကို မြောက်ကိုရီးယား နယ်စပ်မှာ ရွှေ့ပြောင်း နေရာချထားတယ်လို့ ထုတ်ပြန်သွားပါတယ် ၊ ဒါဟာ ဘာကြောင့် ဒီလို ရွှေ့ပြောင်း နေရာချထားတယ်လို့ မပြောပေမဲ့ ဒီအပြုအမူဟာ ထူးခြားတယ်လို့ ဗြိတိန် သံအမတ်ကြီးဟောင်းက ရှင်းပြခဲ့ ပါတယ်။ မြောက်ကိုရီးယားက ဘာကို ဒီလောက်တောင် မကျေမနပ် ဖြစ်နေတာပါလဲ ၊ အနောက်နိုင်ငံတွေက ပိတ်ဆို့ အရေးယူမှုတွေ လုပ်တဲ့ အတွက် သူတို့က ဒီလို တုန့်ပြန်မှုဟာ ကျိုးကြောင်း ဆီလျော်ပါရဲ့လားလို့ ဘီဘီစီက မေးတဲ့အခါမှာတော့ ဗြိတိန်သံအမတ်ကြီးဟောင်းက တခြားလူတွေအတွက် အကြောင်းပြချက် မခိုင်လုံပေမဲ့ သူတို့အတွက်တော့ ခိုင်လုံတယ် ၊ သူတို့အမြင်မှာ သူတို့ဟာ ရန်ရှာခံရသူလို့ ယူဆနေပုံရပြီး သူတို့ကို အမေရိကန် က ခြိမ်းခြောက်နေတယ်လို့ သူတို့မြင်ကြောင်း ၊ တကယ်လို့ သူတို့ အနေနဲ့ ညူကလီးယား လက်နက်ကို စွန့်လွှတ်လိုက်ရင် အမေရိကန်က သူတို့ကို လစ်ဗျားနဲ့ အီရတ်ကို လုပ်သလို လုပ်မှာပဲလို့ သူတို့ စိတ်ထဲမှာ မှတ်ယူထားပါတယ်လို့ သံအမတ်ကြီးက ပြောပါတယ်။ သူတို့မှာ နျူးကလီးယား မရှိရင် အမှန်တကယ် အကျူးကျော်ခံရမှာပဲလို့ သူတို့ အစစ်အမှန် စိုးရွံ့နေတယ်ထင်ပါသလားလို့ ဘီဘီစီက မေးတဲ့အခါမှာ သံအမတ်ကြီးက ကျူးကျော်မှာ ဒါမှ မဟုတ် သူတို့ အစိုးရကို အမေရိကန်က ဖြုတ်ချဖို့ ကြိုးစားမှာကို သူတို့ စိုးရိမ်ပါတာ ဖြစ်တယ် ၊ အခုလုပ်တဲ့ ပိတ်ဆို့မှုတွေဟာ သူတို့အတွက် တကယ် အထိနာနိုင်တာတွေကြောင့် မြောက်ကိုရီးယား အသက်ရှုကြပ်သွားမှာကို သူတို့ စိတ်ပူပါတယ်လို့ သံအမတ်ကြီးက ဖြေကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒီတော့ ဒီတကြိမ်မှာ အမှန်တကယ် စစ်ဖြစ်ပွားလာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ရှိတယ်လို့ သံအမတ်ကြီးအနေနဲ့ ထင်ပါသလားလို့ ဘီဘီစီက နောက်ဆုံးမေးခွန်းအနေနဲ့ မေးတဲ့အခါမှာ ဖြစ်နိုင်ခေျရှိတယ်လို့ သူထင်ကြောင်း သံအမတ်ကြီးက ပြောသွားပါတယ်။


শেনঝেন এলাকায় নিরাপত্তা বাড়িয়েছে চীন যেখানে হংকংয়ে প্রবেশের অপেক্ষা করছে হাজার হাজার মানুষ। পর্যটকদেরকে তাদের হোটেলের কক্ষে নিজেদের একাকী করে রাখতে হবে অথবা সরকার পরিচালিত কেন্দ্রগুলোতে যেতে হবে। আর হংকংয়ের বাসিন্দা, যারা চীন থেকে ফিরবে, তাদেরকে এই সময়ের মধ্যে নিজেদের বাড়ি থেকে বের না হওয়ার নির্দেশ দেয়া হয়েছে। যারা এই নিয়ম লঙ্ঘন করবে তাদেরকে জেল এবং জরিমানা গুনতে হবে। মধ্যরাতের ডেডলাইনের আগে চীনের সীমান্ত শহর শেনঝেনয়ে হাজার হাজার পর্যটক হংকংয়ে প্রবেশের জন্য অপেক্ষা করছে। হংকংয়ে এখনো পর্যন্ত ২৬ জন করোনাভাইরাসে আক্রান্ত হওয়ার বিষয়ে নিশ্চিত হওয়া গেছে এবং একজন ব্যক্তি মারা গেছেন। আর চীনের মূল ভূ-খণ্ডে আক্রান্তের সংখ্যা ৩১ হাজার ২০০জন এবং মারা গেছে ৭১৭ জন। চীনের বাইরে ২৫টি দেশে ২৭০ জন করোনাভাইরাসে আক্রান্ত হওয়ার খবর নিশ্চিত হওয়া গেছে। এর মধ্যে ফিলিপিন্সে এক জন মারা গেছে। এদিকে জাপানের উপকূলে কোয়ারিন্টিনে রাখা একটি প্রমোদ তরীর ৪১ জন আরোহীর করোনাভাইরাসে আক্রান্ত হওয়ার খবর পাওয়া গেছে, যা নিয়ে মোট আক্রান্ত আরোহীর সংখ্যা দাঁড়ালো ৬১ জনে। শুক্রবার বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা জানায় যে, চীনে গত দুই দিন ধরে সংক্রমণের সংখ্যা কিছুটা কম নজরে এসেছে। তবে সংস্থাটির মহাপরিচালক টেড্রোস আঢানম ঘেব্রেয়েসাস এমন সংখ্যার প্রতি খুব বেশি মনোযোগী না হওয়ার হুঁশিয়ারি দিয়েছেন। আরো পড়তে পারেন: করোনাভাইরাস নিয়ে সতর্ক করেছিলেন যে চিকিৎসক করোনাভাইরাসের জন্য কী মাশুল দিচ্ছে চীন? করোনাভাইরাস: চীনে কি পর্যাপ্ত মাস্ক আছে করোনাভাইরাস: চীনে বন্যপ্রাণীর ব্যবসা নিষিদ্ধ করার দাবি তিনি সাংবাদিকদের আরো বলেন, এই প্রাদুর্ভাবের কারণে বিশ্বব্যাপী সুরক্ষা জনিত চিকিৎসা সরঞ্জাম যেমন গাউন, মাস্ক এবং গ্লাভসের সংকট দেখা দিয়েছে। "যখন যোগান কম থাকে এবং চাহিদা বেশি থাকে, তখন সেগুলো চড়া দামে বিক্রির উদ্দেশ্যে মজুদের প্রবণতা তৈরি হয়," তিনি হুশিয়ার করে বলেন। ব্যবসায়ীদের প্রতি তিনি আহ্বান জানান তারা যেন মুনাফার প্রতি নজর না দিয়ে 'মানবতার সুরক্ষাকে সমুন্নত রাখেন।' এছাড়াও ডাব্লিউএইচও ১৭ হাজার রোগী সম্পর্কে নতুন তথ্য প্রকাশ করেছে। তাদের তথ্য মতে, এসব রোগীর ৮২ শতাংশের সংক্রমণ খুব হালকা, ১৫ শতাংশের অবস্থা মারাত্মক এবং ৩ শতাংশের অবস্থা গুরুতর। হংকংয়ের অবস্থা কেমন? চীনের আধা-স্বায়ত্তশাসিত এলাকাটি জানায়, মূল ভূ-খণ্ড থেকে আগত যে কারো জন্য কোয়ারিন্টিন বাধ্যতামূলক করা হয়েছে মূলত রোগটির প্রাদুর্ভাব ঠেকানোর উদ্দেশ্যে। প্রতিদিন লাখো মানুষ চীন থেকে হংকংয়ে ভ্রমণ করে। যদিও সম্প্রতি কয়েক সপ্তাহ ধরে হংকং নিজেদের বেশ কিছু সীমান্ত পয়েন্ট বন্ধ করে দেয়ার পর এই সংখ্যা কিছুটা কমেছে। চলতি সপ্তাহে সম্পূর্ণভাবে সীমান্ত বন্ধ করে দেয়ার দাবিতে ধর্মঘট করে হাজার হাজার চিকিৎসাকর্মী। হংকংয়ের কর্তৃপক্ষ জানিয়েছে, বৃহস্পতিবার চীনের মূল ভূ-খণ্ড থেকে ১১ হাজার পর্যটক প্রবেশ করেছে। এক দিন আগে এই সংখ্যা ছিল ৮ হাজার ৭২৬ জন জন। চীনের মূল ভূ-খণ্ডে অবস্থা কেমন? করোনাভাইরাস সম্পর্কে যে চিকিৎসক হুঁশিয়ার করার চেষ্টা করেছিলেন তার মৃত্যুতে চীন জুড়ে ব্যাপক ক্ষোভ ও শোক ছড়িয়ে পড়েছে। ভাইরাসটির প্রাদুর্ভাবের কেন্দ্রস্থল উবেই প্রদেশের উহানে রোগীদের চিকিৎসা দেয়ার সময় ভাইরাসের সংস্পর্শে আসার পর মারা যান লি ওয়েনলিয়াং। গত ডিসেম্বরে তিনি সহ-চিকিৎসকদের সতর্ক করে একটি বার্তা পাঠিয়েছিলেন, যেখানে তিনি বলেছিলেন যে, তিনি মনে করছেন এই ভাইরাসটি সার্স- যা আরেকটি করোনাভাইরাস- জাতীয় একটি ভাইরাস। কিন্তু তাকে পুলিশ এ ধরণের "ভুল মন্তব্য না করার" নির্দেশ দিয়েছিল এবং তার বিরুদ্ধে "গুজব ছড়ানোর" তদন্তও হয়েছিল। চীনের দুর্নীতি বিরোধী সংস্থা জানিয়েছে, তারা "ডা. লি সম্পর্কিত বিষয়ে" তদন্ত করবে। শুক্রবার মারা যাওয়া চীনের চিকিৎসক ডা. লি ওয়েনলিয়াংকে শ্রদ্ধাভরে স্মরণ করা হয়েছে হংকংয়েও। বিশেষজ্ঞরা বলছেন, সম্প্রতি বছর গুলোতে এমন কোন ঘটনার উল্লেখ নেই যা চীনের সরকারের প্রতি অনলাইনে এতো বেশি বিষাদ, ক্ষোভ এবং অবিশ্বাস উস্কে দিয়েছে। ডা. লি'র মৃত্যুর খবর চীনের সামাজিক মাধ্যমে শীর্ষ ট্রেন্ডিং টপিকে পরিণত হয়েছে, যা প্রায় এক দশমিক পাঁচ বিলিয়ন দর্শক দেখেছে। চীনের নেতৃত্বের বিরুদ্ধে ভাইরাসের প্রাদুর্ভাবের তীব্রতাকে কমিয়ে দেখানো এবং প্রাথমিক অবস্থায় এটিকে গোপন করার চেষ্টার অভিযোগ উঠেছে। সরকার স্বীকার করেছে যে ভাইরাসের প্রতি পদক্ষেপ নেয়ার বিষয়ে তাদের "ত্রুটি ও ঘাটতি" ছিল যাতে এ পর্যন্ত চীনের মূল ভূ-খণ্ডেই ৬৩৬ মারা গেছে এবং ৩১,১৯৮ জন আক্রান্ত হয়েছে। করোনাভাইরাস সম্পর্কে সর্বশেষ কী জানা যায়? •প্রমোদ তরীর কোম্পানি রয়্যাল ক্যারিবিয়ান ক্রুজ জানিয়েছে যে, তারা চীন, হংকং কিংবা ম্যাকাউয়ের পাসপোর্টধারীদের জাহাজে উঠায় নিষেধাজ্ঞা দিয়েছে। কোম্পানিটি তাদের জাহাজ অ্যান্থেম অব দ্যা সিস নিউ জার্সি থেকে ছাড়তে বিলম্ব করেছে। কারণ এর আগে জাহাজটির চার জন অতিথিকে হাসপাতালে ভর্তি করার পর তাদের মধ্যে করোনাভাইরাসের সংক্রমণের পরীক্ষা করা হয়। কোম্পানিটি জানায়, শনিবার এই পরীক্ষার ফলাফল পাওয়া যাবে। •করোনাভাইরাস ছড়িয়ে পড়ার শঙ্কায় প্রতিরোধ ব্যবস্থার অংশ হিসেবে ১০০ জনকে কোয়ারিন্টিনে রেখেছে উগান্ডার স্বাস্থ্য বিভাগ। •যুক্তরাজ্যে তৃতীয় এক ব্যক্তির মধ্যে করোনাভাইরাসের সংক্রমণ ধরা পড়েছে এবং ধারণা করা হচ্ছে যে তিনি সিঙ্গাপুর থেকে আক্রান্ত হয়েছেন। •সিঙ্গাপুর তাদের রোগ প্রাদুর্ভাবের প্রতিক্রিয়া ব্যবস্থার বা (ডরসকন) এর সংকেত হলুদ থেকে কমলা রঙ করেছে। এর মানে হচ্ছে রোগের প্রাদুর্ভাব মারাত্মক এবং এটি সহজেই এক ব্যক্তি থেকে আরেক জনের মধ্যে সংক্রমিত হতে পারে, কিন্তু এখনো ব্যাপক হারে ছড়িয়ে পড়েনি এবং নিয়ন্ত্রণে রয়েছে। • তেল সমৃদ্ধ দেশ গিনি জানিয়েছে যে তারা চীনের সহায়তায় ২ মিলিয়ন ডলার দান করবে। যদিও চীন হচ্ছে বিশ্বের দ্বিতীয় বৃহত্তম অর্থনীতি। এদিকে চীনের প্রেসিডেন্ট শি জিন পিং মার্কিন প্রেসিডেন্ট ডোনাল্ড ট্রাম্পকে বলেছেন যে, চীন "প্রাদুর্ভাব মোকাবেলায় যথেষ্ট আত্মবিশ্বাসী এবং সক্ষম।" ভাইরাসটির সংক্রমণ ঠেকাতে দেশটি বেশ কিছু নিয়ন্ত্রণমূলক ব্যবস্থা নিয়েছে: •জন্মদিনের মতো পার্টিগুলোতে দল বেঁধে খেতে যাওয়ার উপর রাজধানী বেইজিংয়ে নিষেধাজ্ঞা দেয়া হয়েছে। আংঝোউ এবং নানচ্যাংয়ের মতো শহরগুলোতে, এক দিনে একটি পরিবারের কত জন সদস্য বাড়ির বাইরে যেতে পারবে তার উপর নিষেধাজ্ঞা দিয়েছে। •উবেই প্রদেশে বাসিন্দাদের বাইরে যাওয়া ঠেকাতে বহুতল ভবনগুলোতে লিফট সুবিধা বন্ধ করে দেয়া হয়েছে।

တရုတ်ဘက်က ဝင်လာသူတွေကို ဟောင်ကောင်ဘက်မှာ ကိုယ်အပူချိန်စစ်ဆေးနေတဲ့ စေတနာ့ဝန်ထမ်းတွေ အခု လာမယ့် သီတင်းပတ်ကုန်ရက်တွေက စပြီး ပြည်မကြီးက ဝင်လာသူတွေကို နှစ်ပတ်ခွဲထားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကြေညာချက် ထွက်ပေါ်လာတာဟာ ဟောင်ကောင်ဒေသတွင်းမှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ပြန့်ပွားလာနိုင်ခြေရှိတဲ့ အခြေအနေကို ဟောင်ကောင် အစိုးရရက ပထမဆုံး အသိအမှတ် ပြုလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟောင်ကောင်မှာ တရုတ်ပြည်မကြီးဘက်ကို မသွားဖူးသူ သုံးယောက်မှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စပ် ကူးစက်မှု ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက်မှာ ထပ်တွေ့ခဲ့တယ်လို့ အတည်ပြုခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီသုံးယောက်ဟာ တရုတ်ပြည်မကြီးက လာသူတွေနဲ့လည်း နီးနီးကပ်ကပ် မထိတွေ့ခဲ့ဖူးသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို တွေ့ရှိခဲ့တဲ့အတွက် ဟောင်ကောင် လူထုအကြားမှာ ကူးစက်မှုတွေရှိနေပြီဆိုတာ စပြလိုက်တာပဲလို့ ဟောင်ကောင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ကယ်ရီလမ်းက ပြောပါတယ်။ အဲဒါကြောင့် အခုလာမယ့် စနေနေ့က စပြီး ပြည်မကြီးက လာသူအားလုံးကို နှစ်ပတ်ခွဲထားမှာ ဖြစ်ပြီး အဲလို ခွဲထားမယ့်သူတွေထဲမှာ ဟောင်ကောင်ဒေသခံတွေ ပြည်မကြီးက ပြန်ဝင်လာရင်လည်း သီးသန့်ခွဲထား စောင့်ကြည့်ခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျန်းမာရေး သမဂ္ဂအဖွဲ့အစည်းတွေကတော့ ဒီလိုလုပ်ရုံနဲ့ ဖြေရှင်းလို့ရမှာမဟုတ်ဘူးလို့ ပြောပါတယ်။ သူတို့က ဟောင်ကောင် နယ်စပ်တွေအားလုံးကို လုံးဝ ပိတ်ပစ်ဖို့ ဆက်ပြီး တောင်းဆိုနေတာပါ။ အဲလိုအချိန်မှာပဲ ခရီးသည်တချို့ ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်နေတဲ့ World Dream ခရီးသည်တင်သင်္ဘောကြီးကိုလည်း ဟောင်ကောင်က ကမ်းကပ်ခိုင်းထားပြီး ခွဲထားစောင့်ကြည့်နေပါတယ်။ နယ်စပ်ဝင်ပေါက်တွေလုံးဝပိတ်ပစ်ဖို့ တောင်းဆို ခရီးသည် ၃၆၀၀ နဲ့ သင်္ဘောဝန်ထမ်းတွေကို ဘယ်အချိန်မှာ သင်္ဘောပေါ်က ဆင်းခွင့်ပေးမယ်ဆိုတာ မသေချာသေးပါဘူး။ အခုဆိုရင် ဟောင်ကောင်မှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်ခံရသူ ၂၁ ယောက် ရှိနေပါပြီ။ ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၅၀၀ နီးပါးရှိလာချိန်မှာ တရုတ်အစိုးရကတော့ ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှု တားဆီးရေး အရှိန်မြှင့်လုပ်မယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ကူးစက်မှု အမြင့်ဆုံးဖြစ်တဲ့ ဝူဟန်မြို့မှာ အားကစားရုံနဲ့ စုဝေးခန်းမလို နေရာကျယ်ဝန်းတဲ့ နေရာ ၁၁ နေရာကို ဆေးရုံတွေအဖြစ် အရေးပေါ် ပြင်ဆင်လိုက်ပြီး နောက်ထပ် လူနာ ကုတင် တစ်သောင်းလောက် လက်ခံကုသနိုင်အောင် ပြင်ဆင်နေပါတယ်။ ဝူဟန်မြို့ရှိရာ ဟူဘေးနဲ့ တချို့ပြည်နယ်တွေမှာ လိုအပ်တဲ့ အစားအသောက် အသုံးအဆောင်တွေကို တစ်အိမ်ထောင်မှာ တစ်ယောက်ပဲ နှစ်ရက်တစ်ခါ ထွက်ဝယ်ကြဖို့ ခွင့်ပြုထားပါတယ်။ တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်ကလည်း တာဝန်ရှိသူတွေကို ဒီကူးစက်ရောဂါ တားဆီးရေး ပိုအားစိုက်လုပ်ကြဖို့ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။ တရုတ်က ကျန်းမာရေး တာဝန်ရှိသူတွေ အဆိုအရတော့ ရောဂါသံသယရှိသူ တွေ့ရှိနှုန်းက လျော့ကျလာတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ အခု တရုတ်နိုင်ငံမှာ ကူးစက်ထားသူအရေအတွက်က ၂၄၃၀၀ အထိရှိနေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။


চন্দ্রাভিযান নানাভাবে আমাদের প্রাত্যহিক জীবনে ভূমিকা রাখছে। ১৯৬৯ সালের ২০শে জুলাই চাঁদের বুকে প্রথম অবতরণের পর এই বিখ্যাত উক্তি করেছিলেন নিল আর্মস্ট্রং, যার মাধ্যমে ৫০ বছর আগের বিজ্ঞান এবং প্রযুক্তিগত বিশাল অর্জনটি তুলে ধরেন। তবে এটা আসলে এমন একটা বিশেষ অভিযান, যা নানাভাবে আমাদের প্রাত্যহিক জীবনকেও প্রভাবিত করছে। বর্তমানের হিসাবে বিচার করলে অ্যাপোলোর ওই কর্মসূচীর খরচ দাঁড়াবে ২০০ বিলিয়ন মার্কিন ডলার। কিন্তু ওই কর্মসূচী এমন অনেক ক্ষেত্রে অগ্রগতিতে ভূমিকা রেখেছে, যা জেনে অনেকেই অবাক হবেন। এখানে তার কয়েকটা উদাহরণ: ১. প্রযুক্তির নতুন আবিষ্কার অ্যাপোলো অভিযানের প্রযুক্তি থেকে ১০ বছর পরে তৈরি হয় ডাস্টবাস্টার ভ্যাকুয়াম ক্লিনারের। অ্যাপোলো অভিযানের আগে থেকেই তারবিহীন শক্তির ব্যাপারটি প্রচলিত ছিল। কিন্তু ওই অভিযান এসব পণ্যের উন্নতিতে ভূমিকা রেখেছিল, যার সুফল এখন আমরা ভোগ করছি। উদাহরণ হিসাবে বলা যায়, আমেরিকান সরঞ্জাম নির্মাতা কোম্পানি ব্লাক এন্ড ডেকার 'স্যানস কেবল' ড্রিলের বা শক্তি প্রয়োগ সরঞ্জামের উদ্ভাবন করে ১৯৬১ সালে। আরো পড়ুন: ভারতকে চাঁদ আর মঙ্গলে পৌঁছে দিয়েছেন যিনি মহাকাশে এবার 'মেইড ইন চায়না' নকল চাঁদ! বোমা মেরে চাঁদ কেন উড়িয়ে দিতে চেয়েছিল নাসা কিন্তু এই একই কোম্পানি নাসাকে এমন বিশেষ একটি শক্তি প্রয়োগের যন্ত্র তৈরি করে দিয়েছিল, যা স্যাটেলাইট থেকে মূল নমুনা সংগ্রহ করতে সহায়তা করে। ইঞ্জিন এবং ব্যাটারির উন্নতি করতে গিয়ে ব্লাক এন্ড ডেকার যেসব প্রযুক্তিগত দক্ষতা অর্জন করে, তার ফলে তারা নতুন বেশ কিছু সরঞ্জাম তৈরি করতে সক্ষম হয়। এর মধ্যে রয়েছে প্রথম কর্ডলেস ভ্যাকুয়াম ক্লিনার। এটি তৈরি করা হয়েছি ১৯৭৯ সালে। পরের ত্রিশ বছরে এই ধূলা-বালি পরিষ্কারক যন্ত্রটি অন্তত ১৫ কোটি পিস বিক্রি হয়েছে। ২. নির্ভুল সময় রক্ষা চাঁদের বুকে দ্বিতীয় মানব হিসাবে নামা বায অলড্রিনের হাতের ঘড়ি। চাঁদে সফলভাবে অবতরণের জন্য নির্ভুলতা বা যথাযথতা খুবই গুরুত্বপূর্ণ ছিল। সেকেন্ডের সামান্য একটি অংশের পার্থক্য হলে সেটি নভোচারীদের জন্য জীবন-মৃত্যুর কারণ হয়ে দাঁড়াতে পারতো। সুতরাং মিশন পরিচালনা করার জন্য নাসার দরকার ছিল বিশ্বের সবচেয়ে নির্ভুল ঘড়ির। ফলে এর সমাধান বের করতে গিয়ে আজকের কোয়ার্টজ ঘড়ির উন্নত সংস্করণ বের হয়ে আসে। তবে মজার ব্যাপার হলো, নিল আর্মস্ট্রং এবং বায অলড্রিন মেকানিক্যাল ঘড়ি পরা থাকায় সেই ধরণের ঘড়িই বেশি জনপ্রিয় হয়ে ওঠে। ৩. পরিষ্কার পানি সুইমিং পুলের পানি পরিষ্কারের জন্যও নাসার অবদান রয়েছে। অ্যাপোলো মহাকাশযানে পানি পরিষ্কার করার প্রযুক্তি ব্যবহার করা হয়েছিল, যা এখন অনেক পানির উৎসে ব্যাকটেরিয়া, ভাইরাস এবং জলজ উদ্ভিদ দমনে ব্যবহার করা হয়। রূপালী আয়ন ব্যবহারের মাধ্যমে ক্লোরিনমুক্ত প্রযুক্তি ব্যবহারের সূচনা হয় তখন থেকেই। এখন এই প্রযুক্তি সুইমিং পুলের পানি আর ঝর্ণার পানি পরিষ্কারের ক্ষেত্রে সারা পৃথিবী জুড়েই ব্যবহৃত হচ্ছে। ৪. দীর্ঘমেয়াদী জুতা মহাকাশ পোশাক তৈরির প্রযুক্তি এখন অনেক স্পোটর্স পোশাক তৈরিতে ব্যবহৃত হয়। চাঁদে হাঁটাহাঁটি করার জন্য ১৯৬৫ সালে যে ধরণের পোশাকের নকশা করা হয়েছিল, এখনো বিশ্বের নভোচারীরা সেই ধরণের পোশাক ব্যবহার করেন। তবে ওই প্রযুক্তি জুতা তৈরিতেও অনেক অবদান রেখেছিল। আরো নমনীয়, টেকসই আর আঘাত শোষক খেলোয়াড় টাইপের জুতা গত কয়েক দশক ধরেই বাজার দখল করে রেখেছে। ৫. আগুন প্রতিরোধী কাপড় নভোচারীদের রক্ষায় যে অগ্নিপ্রতিরোধী পোশাক তৈরি করেছিল নাসা, তা এখন পৃথিবীর অনেক ক্ষেত্রে ব্যবহৃত হয়। ১৯৬৭ সালে একটি প্রশিক্ষণ মহড়া চলার সময় অ্যাপোলো-১ আগুন লেগে তিনজন নভোচারী মারা যান, যা আমেরিকান মহাকাশ কর্মসূচীতে বিপর্যয় ডেকে আনে। তবে এর ফলে নাসা এমন একটি আগুন প্রতিরোধী কাপড় তৈরিতে উদ্যোগী হয়ে ওঠে, যা এখন বিশ্বে ব্যাপক ভাবে ব্যবহার করা হয়। আসলে উৎক্ষেপণের সময় যে পোশাকের যে ঠাণ্ডা করার প্রযুক্তি নভোচারীদের সুস্থ রাখে, সেটি এখন অনেক রোগীসহ মানুষের উপহারে ব্যবহার হয়। এমনকি অনেক স্থানে ঘোড়ার শরীর ঠাণ্ডা রাখার জন্যও এই প্রযুক্তি ব্যবহৃত হচ্ছে। ৬. জীবন বাঁচানো হৃদরোগ প্রযুক্তি নাসার একটি ক্ষুদ্র আকারের সার্কিটের প্রযুক্তি অনুসরণ করে হৃদযন্ত্রের চিকিৎিসায় ইমপ্লান্টেবল ডিফ্রিবিলিটার আবিষ্কৃত হয়। ইমপ্লান্টেবল ডিফ্রিবিলিটার, যা হৃদযন্ত্রের বিপজ্জনক এবং অস্বাভাবিক কম্পনের চিকিৎসায় ব্যবহার করা হয়, সেটি প্রথমে আবিষ্কার করা হয়েছিল নাসার একটি ক্ষুদ্র আকারের সার্কিটের প্রযুক্তি উদ্ভাবন করতে গিয়ে। এখন অনেক জরুরি সেবার ক্ষেত্রে এই প্রযুক্তি ব্যবহার করা হয়। সবচেয়ে ক্ষুদ্রাকৃতির যন্ত্রটি অনেক রোগীর চামড়ার নীচে স্থাপন করা হয়, যা হৃদযন্ত্রের কম্পন নজরদারি করে। বিশেক বৈদ্যুতিক পালস পাঠিয়ে হৃদপিণ্ডের অস্বাভাবিকতা রোধ করে এই যন্ত্রটি। এই যন্ত্রের প্রথম সংস্করণটি ব্যবহার করা হয়েছিল ১৯৮০ সালে। ৭. শুকনো খাবার অ্যাপোলো অভিযানে খাবার সংরক্ষণের প্রযুক্তি এখন ছড়িয়ে পড়েছে বাণিজ্যিকভাবেও। চাঁদে যাবার পরিকল্পনা করতে গিয়ে নাসাকে চিন্তা করতে হয়েছে কিভাবে জায়গার সবচেয়ে ভালো ব্যবহার করা হয় এবং মহাকাশযানটিকে যতটা সম্ভব হালকা রাখা যায়। ফলে অ্যাপোলো মিশনের খাবার নিয়েও গবেষণা করতে শুরু করেন নাসার বিজ্ঞানীরা। এর আগের মার্কারি এবং জেমিনি কর্মসূচীর তুলনায় চাঁদের অভিযানগুলোয় প্রায় ১৩দিন ধরে মহাকাশে কাটাতে হবে। এর ফলে ঠাণ্ডা-শুকনো প্রযুক্তির উদ্ভাবন হয়। তখন সদ্য রান্না করা খাবার খুব সামান্য তাপমাত্রায় রেখে ভেতর থেকে পানি বের করে ফেলা হয়। এই খাবার খাওয়ার সময় শুধুমাত্র গরম পানি দিলেই আবার খাবার উপযোগী হয়ে যায়। এটা নিল আর্মস্ট্রং এর জন্য ভালো হয়েছিল। কিন্তু পরবর্তীতে সেই প্রযুক্তিতে খাবার বহনের সুবিধা পাচ্ছেন অভিযাত্রীরা। এমনকি এরকম খাবার কম দামেও কেনা যায়। ৮. টিকে থাকার কম্বল মহাকাশ কম্বল প্রযুক্তি এখন পৃথিবীর অনেক মানুষের জরুরি সহায়তায় ব্যবহৃত হচ্ছে। মহাকাশের কম্বল হচ্ছে এমন একটা অপরিবাহী জিনিস, যা অ্যাপোলোর লুনার মডিউলকে সূর্যের তাপ থেকে রক্ষায় ব্যবহার করছে মহাকাশ এজেন্সিগুলো। এটার ফলে মহাকাশযানকে দেখে মনে হবে, সেটা যেন খানিকটা টিন ফয়েলে পেঁচানো রয়েছে। এটি থেকেই টিকে থাকার কম্বল তৈরির ধারণা তৈরি হয়, যা আমরা এখন দেখি। প্লাস্টিক, ফিল্ম এবং অ্যালুমিনিয়াম দিয়ে তৈরি করা মহাকাশ কম্বল এখনো নভোচারীদের রক্ষা করে চলছে। নাসার প্রযুক্তি ব্যবহার করে জরুরি থার্মাল কম্বল তৈরি করা হয়েছে, যা এখন অনেক উদ্ধার অভিযান ও মানবিক মিশনে ব্যবহার করা হয়। অনেক সময় এ ধরণের পোশাক ম্যারাথন ইভেন্টে ব্যবহার করা হয়। কারণ প্রতিযোগীদের হাইপোথারমিয়া থেকে রক্ষায় এসব পোশাক সহায়তা করে। অনেক হাসপাতাল রোগী এবং কর্মীদের উন্নতির জন্য নিয়মিতভাবে এই মহাকাশ প্রযুক্তি ব্যবহার করে। অ্যাপোলো ১১: যে 'বাচ্চারা' আমাদের চাঁদে নিয়ে গিয়েছিল

အာကာသယာဉ်မှူး ဘတ်စ် အယ်ဒရင်း လပေါ် ၁၉၆၉ ခုနှစ်မှာ ဆင်းခဲ့စဉ် အဲဒါက လပေါ်ကို ပထမဆုံး ခြေချခဲ့တဲ့ အမေရိကန် အာကာသယာဉ်မှူး နီးလ် အမ်းစထရောင်းရဲ့ ကျော်ကြားတဲ့ ပြောစကားပါ။ လွန်ခဲ့အနှစ် ၅၀၊ ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်တုန်းက လပေါ်ကို ပထမဆုံး ခြေချနိုင်ခဲ့တုန်းက အောင်မြင်မှုကို ရည်ညွှန်းပြောခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒါဟာ လူသားတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကိုပါ တိုက်ရိုက် ရိုက်ခတ်စေခဲ့တဲ့ မှတ်တိုင် တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ အခုချိန် ကုန်ကျစရိတ်နဲ့ တွက်မယ်ဆိုရင် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ဘီလျံ သန်း ၂၀၀ ကုန်ကျတဲ့ အပိုလို လသွား စီမံကိန်းဟာ ဘယ်သူမှ မမျှော်မှန်းထားတဲ့ အရာတွေကိုလည်း တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါ ဘာတွေလဲဆိုတာ ကြည့်ကြပါမယ်။ ၁) အမှိုက်သိမ်းဖို့ ပိုလွယ်ကူလာတာ နှစ်ပေါင်း ၃၀ အတွင်း အလုံးရေ သန်းပေါင်း ၁၅၀ ကျော် ရောင်းချခဲ့ရတဲ့ ဖုန်စုပ်စက် အပိုလို လသွားယာဉ်တွေ ခေတ်က ကြိုးမဲ့ လျှပ်စစ်ပစ္စည်းတွေဟာ ခေတ်ဦးကာလပဲ ရှိပါသေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ လသွားစီမံကိန်းကြောင့် ဒီနေ့ သုံးနေတဲ့ ကြိုးမဲ့ လျှပ်စစ်ပစ္စည်းတွေ တွင်ကျယ်လာစေခဲ့ပါတယ်။ အမေရိကန် လျှပ်စစ်ပစ္စည်း ကုမ္ပဏီ Black & Decker က ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှာ လျှပ်စစ်လွန်ဖောက်စက်ကို စတင်ရောင်းချခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီကုမ္ပဏီကပဲ အမေရိကန် အာကာသအေဂျင်စီ (နာဆာ) ဂြိုဟ်တုကနေ မြေသား နမူနာတွေ ရဖို့ အတွက် အထူးထုတ်လုပ်တဲ့ လွန်စက်တွေကို တီထွင်ပေးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီလို တီထွင် ထုတ်လုပ်ပေးခဲ့ရာကနေ ရလာတဲ့ နည်းပညာတွေကို အခြေခံပြီး စက်အင်ဂျင်နဲ့ ဘက်ထရီ ထုတ်လုပ်မှု နည်းပညာတွေ တိုးတက် လာစေခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါကနေ Black & Decker ကို လုံးဝ ပြောင်းလဲတိုးတက်တဲ့ အိမ်သုံး လျှပ်စစ်ပစ္စည်းတွေ ထုတ်လုပ်လာနိုင်စေခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီကနေ တဆင့် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ဈေးကွက်ဝင် ကြိုးမဲ့ ဖုန်စုပ်စက်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှာ ထုတ်လုပ်နိုင်စေခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီ ဖုန်စုပ်စက်ဟာ နှစ်ပေါင်း ၃၀ အတွင်း အလုံးရေ သန်းပေါင်း ၁၅၀ ကျော် ရောင်းချခဲ့ရပါတယ်။ ၂) ပိုကောင်းတဲ့ နာရီ အာကာသယာဉ်မှူး ဘတ်စ် အယ်ဒရင်း အပိုလို ၁၁ ခရီးမှာ ပတ်ခဲ့တဲ့ နာရီ တိတိကျကျ အချိန်ကိုက် ဖြစ်ဖို့ဆိုတာ လပေါ်ဆင်းတာ အောင်မြင်ဖို့အတွက် အင်မတန် အရေးကြီးတဲ့ အချက်ဖြစ်ပါတယ်။ စက္ကန့်ပိုင်း အလွဲလေးကြောင့် အာကာသယာဉ်မှူးတွေ အသက်အန္တရာယ် ဖြစ်သွားစေနိုင်ပါတယ်။ အဲဒါကြောင့် နာဆာအနေနဲ့ လသွား စီမံကိန်းကို ထိန်းချုပ်ဖို့ အတိကျ အမှန်ကန်ဆုံး နာရီတွေ ရဖို့ လိုတာ ထူးဆန်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဖြေကတော့ ဓာတ်ခဲနာရီတွေ ( quartz နည်းပညာသုံး အီလက်ထရောနစ် ဆားကစ် နာရီ)ကို ပိုအဆင့်မြင့်မြင့် ထုတ်နိုင်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူသိများကျော်ကြားမှုကိုတော့ အပိုလို ၁၁ ခရီးမှာ အမ်းစထရောင်းနဲ့ လပေါ် အတူဆင်းခဲ့တဲ့ ဘတ်စ် အယ်ဒရင်းတို့ ဝတ်ဆင်ခဲ့တဲ့ ပုံစံဟောင်း သံပတ် လက်ပတ်နာရီတွေက ရယူသွားခဲ့ပါတယ်။ ၃) ပိုသန့်တဲ့ ရေ ရေကူးကန်ထဲမှာ မျက်စိစပ်တာ လျော့လာတာကို သတိထားမိရင် နာဆာကို ကျေးဇူးတင်ပါ အပိုလို လသွားယာဉ်မှာ သုံးတဲ့ ရေသန့်စင်တဲ့ နည်းပညာကို အခုတော့ နေရာ တော်တော်များများမှာ သုံးနေပါပြီ။ ဘက်တီးရီးယားတွေ၊ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးတွေနဲ့ ရေညှိရေမှော်တွေကို ရှင်းလင်း ဖယ်ရှားဖို့ သုံးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ သန့်စင်နည်းက ကလိုရင်းမပါဝင်တဲ့ ရေသန့်စင်စနစ်ကို စတင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပြီး Silver Ion ဓာတုဓာတ်ကို သုံးပြီး အမှုန်အမွှား ပိုးမွှားတွေကို သန့်စင်ပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အခု အဲဒီနည်းပညာကို ရေကူးကန်တွေနဲ့ ရေပန်းတွေလို နေရာတွေမှာ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ်သုံးနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ၄) တာရှည်အကြမ်းခံတဲ့ ဖိနပ် အပိုလို ၁၄ ခရီးစဉ်က ခေါင်းဆောင် အလန် ရှက်ပတ် ဝတ်ခဲ့တဲ့ အာကာသ ဝတ်စုံ အခုခေတ် အာကာသယာဉ်မှူးတွေဟာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်က အပိုလို လဆင်းယာဉ်က အာကာသယာဉ်မှူးတွေအတွက် တီထွင်ထုတ်လုပ်ခဲ့တဲ့ ဒီဇိုင်းပေါ်မှာ အခြေခံ ထုတ်လုပ်ထားတဲ့ အာကာသ ဝတ်စုံတွေကို ဝတ်ဆင်နေကြဆဲပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အာကာသယာဉ်မှူးတွေ အတွက် ထုတ်လုပ်ခဲ့တဲ့ ဖိနပ်တွေကို အတုယူပြီး ဖိနပ်ထုတ်လုပ်မှုတွေ တိုးတက်လာခဲ့ပါတယ်။ ပိုပြီး ပျော့ပြောင်း၊ ပိုခိုင်ခံ့၊ ပြင်ပဒဏ်ကို ပိုခံနိုင်တဲ့ အားကစား ဖိနပ်တွေ ဈေးကွက်ထဲ ရောက်လာခဲ့ပါတယ်။ ၅) မီးကာ ဝတ်စုံ အာကာသ ခရီးစဉ်တွေကနေ ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ မီးကာဝတ်စုံ အပိုလို ၁ စီမံကိန်း လေ့ကျင့်တုန်းက လောင်ကျွမ်းခဲ့တဲ့ မီးကြောင့် ယာဉ်ပေါ်က အာကာသယာဉ်မှူး သုံးယောက် သေဆုံးစေခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါက အမေရိကန် အာကာသ စီမံကိန်းကို ဖရိုဖရဲ ဖြစ်သွားစေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီဆုံးရှုံးမှုကြောင့်ပဲ ဒီနေ့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုံးနေကြပြီး ဖြစ်တဲ့ မီးလောင်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိတဲ့ ဝတ်စုံတွေ တီထွင်ဖို့ အကြောင်းဖန် လာခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီလို တီထွင်ရာကနေ အခုခေတ် ဝတ်ဆင်နေကြတဲ့ အာကာသယာဉ်မှူးတွေရဲ့ ဝတ်စုံတွေထဲမှာ ပါတဲ့ ဝတ်စုံထဲမှာ အေးမြလန်းဆန်းနေစေတဲ့ စနစ်လည်း ပေါ်ထွက်လာပါတယ်။ အဲဒီ နည်းပညာကို ကိုယ်လက် မလှုပ်ရှားနိုင်တဲ့ လူနာတွေ အပါအဝင် မြင်းလို တိရစ္ဆာန်တွေအတွက်ပါ အသုံးဝင်နေပါပြီ။ ၆) အသက်ကယ် နှလုံးစက်ကလေးတွေ နှလုံးခုန်နှုန်း ပုံမှန်မဟုတ်သူတွေအတွက် အသက်ကယ် နှလုံးစက်ကလေး နှလုံးခုန်နှုန်း ပုံမှန်မဟုတ်သူတွေ အတွက် အခုခေတ်မှာ နှလုံးစက်ကလေးတွေ ကိုယ်ထဲထည့်သွင်းလာနိုင်တာ နာဆာရဲ့ အဆင့်မြင့်တဲ့ ဆားကစ် သေးသေးမွှားမွှားတွေ တီထွင်လာနိုင်တဲ့ နည်းပညာကြောင့်ပါ။ ဒီစက်ကလေးဟာ လူနာရဲ့ အရေပြားအောက်ကို ထည့်ထားပြီး သူ့ရဲ့ နှလုံးခုန် စည်းချက်ကို စောင့်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ ပုံမှန် မဟုတ်တာတွေ ဖြစ်လာရင် စက်ရဲ့ တွန်းအားနဲ့ ပြုပြင်ပေးနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီစက်ကလေးတွေကို ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းမှာ စပြီး သုံးခဲ့ကြပါတယ်။ ၇) ပိုကျစ်လျစ်လာတဲ့ အစားအစာ စီးပွားဖြစ် ထုတ်နိုင်လာတဲ့ အေးခဲ အခြောက်ခံ အစားအစာ လပေါ်ထိသွားမယ့် အာကသယာဉ်ပေါ်မှာ အစားအသောက်တွေကို ဝန်နည်းနည်း ကျစ်ကျစ်လျစ်လျစ် သယ်သွားနိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါကြောင့် အပိုလို ခရီးစဉ်တွေအတွက် အစားအသောက်တွေ သယ်သွားနိုင်ဖို့ သုတေသန လုပ်ဖို့ ဖြစ်လာပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲ ဆိုတော့ အရင်တုန်းက အာကာသ ခရီးတိုလေးတွေ အဖြစ် မာကျူရီ နဲ့ ဂျန်မနိုင်း စီမံကိန်းတွေတုန်းကနဲ့ မတူတော့လို့ပါ။ နည်းလမ်းကတော့ အစားအစာတွေကို အေးခဲ အခြောက်ခံတဲ့စနစ်ပါပဲ။ လတ်လတ်ဆတ်ဆတ် ချက်ပြုတ်ထားတဲ့ အစားအစာတွေကို အပူချိန် နည်းနည်းလေး ပေးပြီး ရေကို ဖယ်ထုတ်လိုက်တာပါ။ စားတော့မယ် ဆိုမှ ရေနွေးထည့်ပြီး စားလို့ရအောင် တီထွင် ဖြေရှင်းလိုက်တာပါ။ အဲဒီနည်းဟာ အာကာသယာဉ်မှူးတွေအတွက်လည်း အဆင်ပြေစေခဲ့ပါတယ်။ နောက် တောင်တက်သမားတွေ၊ တောတွင်းခရီးသွားတွေ အတွက်လည်း အဆင်ပြေစေပြီး ၄ ဒေါ်လာ လောက်နဲ့တောင် ဝယ်လို့ရပါတယ်။ ၈) ဘက်စုံသုံး အသက်ကယ် ခြုံစောင် ဂရိမှာ ဘက်စုံသုံး ခြုံထည် ခြုံထားတဲ့ ဒုက္ခသည် မိန်းကလေး အာကာသ ခြုံထည် ဆိုတာ အပိုလို လဆင်းယာဉ်ကို နေရောင်ခြည်ဒဏ်ကနေ အကာအကွယ်ပေးတဲ့ တောက်တောက်ပပ မီးခံစကို ပြောတာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ မီးခံစနဲ့ ပတ်ထားလိုက်ရင် အာကာသယာဉ်ဟာ သံပြားလွှာနဲ့ ပတ်ထားတာနဲ့ တူပါတယ်။ အခုတော့ အဲဒီ အစကို ဘက်စုံသုံး အသက်ကယ်ခြုံထည် အဖြစ် မြင်တွေ့နေရပါပြီ။ ပလတ်စတစ်၊ ဖလင်ပြား၊ အလူမီနီယမ်တွေနဲ့ လုပ်ထားတဲ့ အာကာသ ခြုံထည်ဟာ ဒီနေ့ခေတ်မှာတော့ အာကာသယာဉ်မှူးတွေသာမက တခြားလူတွေ အတွက်ပါ အသုံးဝင်နေပါပြီ။ အဲဒီ နာဆာရဲ့ နည်းပညာကို အခုခေတ်မှာ အရေးပေါ် ကယ်ဆယ်ရေးမှာ သုံးတဲ့ အပူအအေးဒဏ်ခံ ခြုံထည် အဖြစ် သုံးနေပါပြီ။ အဲဒါကို ကယ်ဆယ်ရေးနဲ့ လူသားချင်း စာနာထောက်ထားမှု အကူအညီပေးရေး လုပ်ငန်းတွေမှာ အသုံးပြုနေကြပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါကို မာရသွန် အပြေးပြိုင်ပွဲလို နေရာတွေမှာလည်း သုံးနေပါတယ်။ အကွာအဝေး အရှည်ကြီး ပြေးရတဲ့ အပြေးသမားတွေ ကိုယ်အပူချိန် အလွန်အမင်း ကျဆင်းတာကို ကာကွယ်ဖို့ သုံးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဆေးရုံတွေမှာလည်း အဲဒီ အာကာသ နည်းပညာကို လူနာတွေနဲ့ ဆေးရုံဝန်ထမ်းတွေ အတွက် ပုံမှန် အသုံးပြုနေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။


নতুন এই ফ্লু ভাইরাসের সাথে ২০০৯য়ে বিশ্বব্যাপী ছড়িয়ে পড়া সোয়াইন ফ্লু-র সাদৃশ্য আছে তারা বলছেন এটি জানা গেছে সম্প্রতি, এটি পাওয়া গেছে শূকরের দেহে, কিন্তু এই ভাইরাস মানুষের শরীরে সংক্রমিত হতে পারে। গবেষকরা উদ্বিগ্ন এই কারণে যে এই ভাইরাস ছড়িয়ে যেতে পারে এবং এভাবে এই ভাইরাস বিশ্ব ব্যাপী মহামারি আকারে ছড়িয়ে পড়তে পারে। তারা বলছেন, যদিও অবিলম্বে এই ভাইরাসের এভাবে ছড়িয়ে পড়ার আশংকা তারা করছেন না, কিন্তু মানুষকে আক্রমণ করার উপযোগী হয়ে ওঠার "সব রকম লক্ষণ" এই ভাইরাসের রয়েছে, যে কারণে এই ভাইরাসকে গভীর পর্যবেক্ষণের মধ্যে রাখা জরুরি বলে তারা মনে করছেন। এই ভাইরাসটিও যেহেতু নতুন, তাই মানুষের এই জীবাণুর বিরুদ্ধে কোন ইমিউনিটিই থাকবে না, থাকলেও তা খুবই অল্পমাত্রায় থাকবে। প্রসিডিংস অফ দ্যা ন্যাশানাল অ্যাকাডেমি অফ সায়েন্সেস সাময়িকীতে এই বিজ্ঞানীরা লিখছেন যে, শূকরের শরীরে এই ভাইরাসকে নিয়ন্ত্রণে আনার জন্য নেয়া পদক্ষেপ এবং শূকর পালন শিল্পের কর্মীদের নজরদারিতে রাখার প্রক্রিয়া দ্রুত চালু করা উচিত। বাদুড় থেকে করোনাভাইরস ছড়িয়েছে বলে ধারণা করা হয় মহামারির হুমকি বিশ্ব যখন এই মুহূর্তে করোনাভাইরাসকে বাগে আনতে হিমশিম খাচ্ছে, তখন বিজ্ঞানীরা খারাপ প্রকৃতির ইনফ্লুয়েঞ্জা ভাইরাস, যা রোগ সংক্রমণের ক্ষেত্রে বড়ধরনের হুমকি হয়ে উঠতে পারে, তার সন্ধানে কাজ চালিয়ে যাচ্ছেন। বিশ্বে সর্বশেষ পর্যায়ে পৌঁছেছিল যে ফ্লু ভাইরাস- সেটি ছিল ২০০৯ সালে সোয়াইন ফ্লুর প্রার্দুভাব। তবে প্রথমে সোয়াইন ফ্লু যতটা মারাত্মক ও প্রাণঘাতী হতে পারে বলে ভাবা হয়েছিল, শেষ পর্যন্ত তা হয়নি। কারণ অনেক বয়স্ক মানুষের ওই ভাইরাসের বিরুদ্ধে কিছুটা ইমিউনিটি ছিল। বিজ্ঞানীরা মনে করেন, সেটার একটা কারণ সম্ভবত এর আগে অন্য যেসব ফ্লু ভাইরাস মানুষকে আক্রান্ত করেছিল তার সাথে সোয়াইন ফ্লু ভাইরাসের মিল ছিল। ওই সোয়াইন ফ্লু ভাইরাস-এর বৈজ্ঞানিক নাম A/H1N1pdm09 (এ/এইচ১এন১পিডিএম০৯)। প্রতি বছর ফ্লু-র বিরুদ্ধে যে প্রতিষেধক ভ্যাকসিন মানুষকে দেয়া হয়, এই ভাইরাসের বিরুদ্ধে প্রতিরোধমূলক ওষুধও তাতে অন্তর্ভূক্ত থাকে। বিজ্ঞানীরা বলছেন এখন চীনে নতুন যে ফ্লু ভাইরাস পাওয়া গেছে তার সাথে ২০০৯-এর সোয়াইন ফ্লু-র মিল আছে। তবে এই নতুন ভাইরাস কিছুটা আলাদা। এই গবেষণার কাজে যুক্ত অধ্যাপক কিন-চোও চ্যাং এবং তার সহকর্মীরা বলছেন, এই ভাইরাস এখনও গুরুতর কোন হুমকি হয়ে ওঠেনি, তবে অবশ্যই এই ভাইরাসকে নজরদারিতে রাখতে হবে। আশংকার কারণ কতটা? নতুন ভাইরাসটির নাম গবেষকরা দিয়েছেন জি৪ ইএ এইচ১এন১ (G4 EA H1N1)। মানুষের শ্বাসনালীতে যে কোষ থাকে সেখানে এই ভাইরাসের বংশবৃদ্ধি করার এবং বেড়ে ওঠার ক্ষমতা আছে। বিবিসি বাংলায় আরও পড়তে পারেন: করোনাভাইরাসের মত মহামারি আগামীতে আরো হবে অন্য প্রাণী থেকে মানুষের দেহে রোগ ছড়াচ্ছে কেন? করোনাভাইরাস: ভাইরাস ছড়ানো বন্যপ্রাণীর সন্ধান চলছে 'সোয়াইন ফ্লু' নিয়ে কি উদ্বেগের কারণ আছে? ভাইরাস ছড়ানোর জন্য যেসব প্রাণীকে সন্দেহ করা হয়, তার মধ্যে রয়েছে প্যাঙ্গোলিন দুহাজার এগার থেকে ২০১৮ সাল পর্যন্ত যেসব তথ্য আছে সেগুলো পর্যালোচনা করে তারা দেখেছেন, চীনে যারা কসাইখানায় কাজ করে এবং শূকর ব্যবসার সাথে জড়িত, তাদের মধ্যে সাম্প্রতিক সংক্রমণের তথ্যপ্রমাণ পাওয়া যাচ্ছে। বর্তমানে যে ফ্লু ভ্যাকসিন আছে, তা এই ভাইরাসের বিরুদ্ধে সুরক্ষা দেয় না বলে দেখা যাচ্ছে। যদিও তারা বলছেন প্রয়োজন হলে এই ভ্যাকসিনকে উপযোগী করে নেয়া সম্ভব। অধ্যাপক কিন-চোও চ্যাং কাজ করেন ব্রিটেনের নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ে। তিনি বিবিসিকে বলেছেন: "এই মুহূর্তে আমাদের সবার দৃষ্টি করোনাভাইরাসের দিকে এবং সেটাই হওয়া উচিত। কিন্তু নতুন এই ভাইরাসও একটা সম্ভাব্য বিপদজনক ভাইরাস। এটার দিক থেকে দৃষ্টি সরানো আমাদের উচিত হবে না।" নতুন ভাইরাস এই মুহূর্তে সমস্যার কারণ হয়ে না দাঁড়ালেও, তার বক্তব্য: "এটাকে উপেক্ষা করা উচিত হবে না।" তত্ত্বগতভাবে, একটা ফ্লু মহামারি যে কোন সময় আসতে পারে। কিন্তু তার পরেও এধরনের মহামারি বিরল ঘটনা। মহামারি তখনই ঘটে, যখন নতুন ধরনের একটা জীবাণু আত্মপ্রকাশ করে এবং সহজে ও দ্রুত তা একজন মানুষ থেকে আরেকজন মানুষের শরীরে ছড়িয়ে পড়ে। ফ্লু ভাইরাস যেহেতু অনবরত বদলায়, তাই ফ্লু ভ্যাকসিনও ভাইরাসের সাথে পাল্লা দিয়ে নিয়মিত বদলানো জরুরি। সেভাবেই সাধারণত একটা ভাইরাসের মহামারি হয়ে ওঠা ঠেকানো সম্ভব। কেম্ব্রিজ বিশ্ববিদ্যালয়ের পশু চিকিৎসা বিভাগের প্রধান অধ্যাপক জেমস উড বলছেন এই গবেষণার কাজ এটাই আমাদের মনে করিয়ে দিচ্ছে যে আমরা সবসময়ই নতুন জীবাণুর জন্ম নেয়ার ঝুঁকির মধ্যে বাস করছি। খামারের পশুর শরীরেই বেশিরভাগ ক্ষেত্রে এধরনের মহামারি হয়ে ওঠার সম্ভাবনাময় ভাইরাস জন্ম নিচ্ছে। আর মানুষকে যেহেতু পশু খামারে কাজ করতে হয়, যেখানে মানুষকে পশুর খুব কাছাকাছি সংস্পর্শের মধ্যে এসে কাজ করতে হয়, তাই এই ভাইরাসগুলো পশুর শরীর থেকে মানুষের শরীরে ঢোকার আশংকা থেকেই সবসময়ে এধরনের মহামারির একটা বড় ঝুঁকি তৈরি হয়। বিবিসি বাংলায় আরও পড়তে পারেন: করোনাভাইরাস: চীনে বন্যপ্রাণীর ব্যবসা নিষিদ্ধ করার দাবি করোনাভাইরাসের উৎপত্তি কোথায়, কেন এতো প্রাণঘাতী করোনাভাইরাসের জন্য বাদুড় আসলে কতটা দায়ী?

တုပ်ကွေးပိုးသစ်က ၂၀၀၉ ဝက်တုပ်ကွေးနဲ့ ဆင်တူ ဒီပိုးက အခုတလောမှာမှ ထွက်ပေါ်လာတာ ဖြစ်ပြီး ဝက်တွေမှာ ဒီပိုးသယ်ဆောင်ထား ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီပိုးက လူတွေကိုလည်း ကူးစက်လာနိုင်တယ်လို့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပြောပါတယ်။ အဲဒီပိုးသစ်ဟာ မျိုးဗီဇ ထပ်ပြောင်းလဲသွားနိုင်လို့ လူချင်း လွယ်လွယ်ကူကူ ကူးစက်ရာက တစ်ကမ္ဘာလုံးကူးစက်ရောဂါ ဖြစ်သွားမှာကို သုတေသနသမားတွေက စိုးရိမ်နေကြပါတယ်။ အဲဒါက ချက်ချင်းဖြစ်လာမယ့် ပြဿနာ မဟုတ်ပေမဲ့ လူတွေကို ကူးစက်နိုင်မယ့် လက္ခဏာအပြည့်ရှိလို့ အနီးကပ် စောင့်ကြည့်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ပြီးတော့ အဲဒီပိုးက အသစ်ဖြစ်လို့ လူတွေက ဒီပိုးကို ခုခံအား နည်းနည်းပဲရှိတာ ဒါမှမဟုတ် လုံးဝ မခုခံနိုင်တာတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဝက်တွေမှာတွေ့ရတဲ့ ပိုးကို ထိန်းချုပ်ဖို့နဲ့ ဝက်ထုတ်လုပ်ရေးက လုပ်သားတွေကို သေချာစောင့်ကြည့်တာတွေ မြန်မြန်ဆန်ဆန်လုပ်ဖို့ Proceedings of the National Academy of Sciences ဂျာနယ်မှာ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ရေးထားပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကူးစက်ရောဂါ ခြိမ်းခြောက်မှု လက်ရှိ ကိုရိုနာ ကူးစက်ရောဂါကို တိုက်ဖျက်နေတုန်းမှာပဲ အခု အသစ်တွေ့ရတဲ့ တုပ်ကွေးပိုးသစ်ဟာ ပညာရှင်တွေ ထိပ်ဆုံးက စောင့်ကြည့်ရတဲ့ ရောဂါခြိမ်းခြောက်မှုတွေထဲက တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ အခုကူးစက်မှုမတိုင်ခင် ကမ္ဘာမှာ နောက်ဆုံးကြုံခဲ့ရတဲ့ ကပ်အသွင် တုပ်ကွေးကူးစက်မှုက ၂၀၀၉ ခုနှစ်က ဝက်တုပ်ကွေး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီတုန်းက ထင်ထားထက် လူသေဆုံးမှု နည်းခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီလို သေဆုံးမှု နည်းတာက ဒီပိုးကို အသက်ကြီးရင့်သူတွေက ခံနိုင်ရည်ရှိကြတာက အဓိက ဖြစ်တဲ့အပြင် အဲဒီပိုးက အရင်နှစ်တွေက ဖြစ်ခဲ့ဖူးတဲ့ တခြားတုပ်ကွေးပိုးတွေနဲ့ ဆင်တူတာကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဝက်တုပ်ကွေး A/H1N1pdm09 လို့ ခေါ်တဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်ကို အခုအခါမှာ နှစ်စဥ် ကာကွယ်ဆေးနဲ့ လူတွေကို ကာကွယ်ထားပါတယ်။ အခု တရုတ်မှာ အသစ်တွေ့ရတဲ့ တုပ်ကွေးပိုးဟာ ၂၀၀၉ ဝက်တုပ်ကွေးနဲ့ ဆင်တူပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့မှာ အပြောင်းအလဲ အသစ်တချို့တော့ ရှိပါတယ်။ အခုထိတော့ ဒီပိုးသစ်က ခြိမ်းခြောက်မှု ကြီးကြီးမားမား မရှိသေးပေမဲ့ စောင့်ကြည့်ရမယ့် ပိုးဖြစ်တယ်လို့ အဲဒီပိုးကို လေ့လာနေတဲ့ ပါမောက္ခ ကင်ချောင်ချန်နဲ့ အဖွဲ့က ပြောပါတယ်။ ဘယ်လောက်စိုးရိမ်သင့်လဲ G4 EA H1N1 လို့ သုတေသီတွေက နာမည်ပေးထားတဲ့ အဲဒီပိုးသစ်က လူတွေရဲ့ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းက ဆဲလ်တွေထဲမှာ ပြန့်ပွားနိုင်ပါတယ်။ တရုတ်က သားသတ်ရုံနဲ့ ဝက်ထုတ်လုပ်ရေးမှာ လုပ်တဲ့ လူတွေရဲ့ ၂၀၁၁ ကနေ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အတွင်း အချက်အလက်တွေအရ ဒီပိုး လူတွေမှာ လတ်တလော ကူးစက်တဲ့ အထောက်အထားကို သုတေသီတွေက တွေ့ခဲ့တာပါ။ လက်ရှိ ရှိနေတဲ့ ကာကွယ်ဆေးတွေက ဒီပိုးကို ကာကွယ်နိုင်ခြေ မရှိပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ လိုအပ်လာရင် ပြောင်းထုတ်နိုင်ခြေ ရှိကောင်း ရှိနိုင်ပါတယ်။ အခုတော့ ကျွန်တော်တို့ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်နဲ့ အလုပ်များနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အန္တရာယ် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိတဲ့ ပိုးသစ်တွေကို မေ့မထားသင့်ဘူးလို့ ယူကေ နော်တင်ဂမ် တက္ကသိုလ်က ပါမောက္ခ ကင်ချောင်ချန်က ပြောပါတယ်။ သီအိုရီအရ တုပ်ကွေး ကပ်ရောဂါက အချိန်မရွေး ဖြစ်လာနိုင်ပေမဲ့ ဖြစ်တောင့် ဖြစ်ခဲ အခြေအနေပါ။ တုပ်ကွေးဗိုင်းရပ်စ်တွေက မျိုးဗီဇ အမြဲတမ်းပြောင်းလဲနေလို့ တုပ်ကွေးကာကွယ်ဆေးတွေကိုလည်း လိုက်ပြောင်းထုတ်နေရပေမဲ့ အများအားဖြင့် ကပ်ရောဂါအသွင်တော့ အမြဲဖြစ်လာလေ့မရှိပါဘူး။