কোভিড-১৯ এর প্রাদুর্ভাবে ইরানে দুই সপ্তাহেরও কম সময়ে ৭৭ জন মারা গেছে। বিচার বিভাগীয় মুখপাত্র গোলামাহোসেইন এসমাইলি বলেন, কোভিড-১৯ আক্রান্ত নয়, এটা নিশ্চিত হওয়ার পরই এদের মুক্তি দেয়া হয়। তবে পাঁচ বছরের বেশি দণ্ডপ্রাপ্তদের এই সুযোগ দেয়া হচ্ছে না। একজন ব্রিটিশ এমপির দেয়া তথ্যমতে, ইরানে কারাবন্দী ব্রিটিশ-ইরানিয়ান দাতব্য কর্মী নাজানিন জাঘারি-র‍্যাটক্লিফ সম্ভবত শীঘ্রই মুক্তি পেতে যাচ্ছেন। যুক্তরাজ্যে ইরানের রাষ্ট্রদূতকে উদ্ধৃত করে এমপি টিউলিপ সিদ্দিক বলেন, 'আজ অথবা কালকের মধ্যে তাকে ছেড়ে দেয়া হবে'। মিজ জাঘারি-র‍্যাটক্লিফের স্বামী শনিবার বলেন, তেহরানের এভিন কারাগারে বন্দী থাকা তার স্ত্রীর কোভিড-১৯ হয়েছে বলে তিনি বিশ্বাস করেন। কিন্তু কর্তৃপক্ষ তার স্বাস্থ্য পরীক্ষা করতে অস্বীকৃতি জানিয়েছে। কিন্তু মিস্টার এসমাইলি সোমবার জোর দিয়ে বলেছিলেন, মিজ জাঘারি-র‍্যাটক্লিফ নিয়মিতভাবেই তার পরিবারের সাথে যোগাযোগ করছেন এবং 'তাদেরকে জানিয়েছেন যে তিনি সুস্থ আছেন'। গুপ্তচরবৃত্তির অভিযোগে ২০১৬ সালে মিজ জাঘারি-র‍্যাটক্লিফকে পাঁচ বছরের কারাদণ্ড দেয়া হয়। যদিও অভিযোগ অস্বীকার করেন তিনি। যুক্তরাজ্যও বলে আসছে তিনি নির্দোষ। তেহরানের এভিন কারাগারে বন্দী রয়েছেন নাজানিন জাঘারি-র‍্যাটক্লিফ। বিশ্বজুড়ে ৯০ হাজারেরও বেশি মানুষ কোভিড-১৯ আক্রান্ত হয়েছে। গত বছর অসুখটি ছড়িয়ে পড়ার পর মারা গেছে ৩,১১০ জন। বেশিরভাগ মৃত্যুই হয়েছে চীনে। এই সংক্রমণে ইরানে ২ সপ্তাহেরও কম সময়ে ৭৭ জনের মৃত্যু হয়েছে। মঙ্গলবার দেশটির স্বাস্থ্য মন্ত্রণালয় জানায়, নিশ্চিত আক্রান্তের সংখ্যা টানা দ্বিতীয় দিনের মতো ৫০% বৃদ্ধি পেয়েছে। এ পর্যন্ত মোট আক্রান্তের সংখ্যা দাঁড়ালো ২,৩৩৬ জনে। যদিও প্রকৃত সংখ্যা আরো বেশি বলে ধারণা করা হচ্ছে। ইরানের সাথে সম্পৃক্ত করোনাভাইরাসে আক্রান্তের ঘটনার উল্লেখ পাওয়া গেছে আফগানিস্তান, কানাডা, লেবানন, পাকিস্তান, কুয়েত, বাহরাইন, ইরাক, ওমান, কাতার এবং সংযুক্ত আরব আমিরাত। মঙ্গলবার নতুন করে করোনাভাইরাসে ৮৩৫ জন আক্রান্ত হওয়ার কথা জানিয়েছে ইরান। ইরানের উচ্চ পদস্থ অনেক কর্মকর্তাও ভাইরাস সংক্রমণের শিকার হয়েছেন। সম্প্রতি দেশটির জরুরী চিকিৎসা সেবা বিভাগের প্রধান পিরহোসেইন কোলিভান্দ আক্রান্ত হয়েছেন। পার্লামেন্টের ২৯০ জনের মধ্যে করোনাভাইরাস পরীক্ষা করে ২৩ জন আক্রান্তের খবর পাওয়া গেছে। সোমবার দেশটির সর্বোচ্চ নেতা আয়াতোল্লাহ আলী খামেনির উপদেষ্টা কাউন্সিলের এক সদস্য কোভিড-১৯ এ আক্রান্ত হয়ে মারা গেছে বলে জানানো হয়। রাষ্ট্রীয় সংবাদ মাধ্যমে বলা হয়, মোহাম্মদ মীরমোহাম্মদী নামে ৭১ বছর বয়সী ওই সদস্যের আয়াতোল্লাহ খামেনির সাথে ঘনিষ্ঠ সম্পর্ক ছিল। বৃক্ষ রোপন কর্মসূচীতে হাতে প্লাস্টিকের গ্লাভস পরেন সর্বোচ্চ নেতা আয়াতোল্লাহ আলি খামেনি। বিশ্ব বন্যপ্রাণী দিবস উপলক্ষে একটি বৃক্ষ রোপণ কর্মসূচীতে সর্বোচ্চ নেতা খামেনি দেশটির জনগণকে স্বাস্থ্য মন্ত্রণালয়ের দেয়া সব পরামর্শ মেনে চলার আহ্বান জানিয়েছেন। সাথে সরকারের অন্য সব বিভাগকে নির্দেশ দেয়া হয়েছে যে তারা যাতে স্বাস্থ্য মন্ত্রণালয়কে সহায়তা করে। আয়াতোল্লাহ খামেনি জোর দিয়ে বলেন যে, ইরানের কর্তৃপক্ষ প্রাদুর্ভাবের মাত্রা সম্পর্কিত কোন তথ্য গোপন করেনি। তিনি বলেন: "আমাদের কর্মকর্তারা প্রথম দিন থেকেই নিষ্ঠা আর স্বচ্ছতার সাথে সব তথ্য প্রকাশ করছে। যাই হোক, যেসব দেশে এই প্রাদুর্ভাব আরো বেশি জটিল আকার ধারণ করেছে তারা তথ্য লুকানোর চেষ্টা করেছে।" তিনি বলেন যে ইরানের প্রাদুর্ভাব "বেশিদিন থাকবে না এবং বন্ধ হয়ে যাবে।" এদিকে, স্বাস্থ্যমন্ত্রী সাইদ নামাকি জানিয়েছেন, বুধবার থেকে দেশজুড়ে ভাইরাস পরীক্ষা বা স্ক্রিনিং শুরু হবে। যাদের কোভিড-১৯ হয়েছে বলে সন্দেহ করা হচ্ছে এবং যারা স্বাস্থ্য সেবার সুযোগ পাচ্ছেন না তাদের কাছে চিকিৎসা সেবাদানকারী দল পৌঁছে যাবে বলে জানানো হয়। সোমবার তেহরানে পৌঁছায় বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থার একটি বিশেষজ্ঞ দল। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থার একদল বিশেষজ্ঞ যারা সোমবার ইরানে পৌঁছেছেন, তারা দেশটির স্থানীয় কর্তৃপক্ষকে সহায়তা করছে। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা বলছে যে তারা "প্রস্তুতি ও তৎপরতা কার্যক্রম পুনর্মূল্যায়ন করে দেখবে, বিশেষ স্বাস্থ্যসেবা কেন্দ্র, পরীক্ষাগার এবং প্রবেশ পয়েন্টগুলো পরিদর্শন করবে এবং সেখানে কারিগরি সহায়তা দেবে।" যে বিমানটিতে করে ওই বিশেষজ্ঞ দলটি গিয়েছে সেখানে চিকিৎসা সরঞ্জাম, সুরক্ষামূলক যন্ত্রপাতি রয়েছে যা দেশটির ১৫ হাজার স্বাস্থ্যসেবা কর্মীকে সহায়তা দেবে। এছাড়া এক লাখ মানুষকে সেবা দেয়ার ও ভাইরাস পরীক্ষা করার কিটও বহন করা হয়েছে ওই বিমানটিতে। আরো খবর: করোনাভাইরাস: শিশুকে যেভাবে রোগটি সম্পর্কে বোঝাবেন ‘আমি আমার মাকে যে কারণে বিয়ে করলাম’ দিল্লিতে যেভাবে মুসলমানদের বাড়িঘর টার্গেট করা হয় বিয়ের মঞ্চ থেকে সরাসরি ক্রিকেট মাঠে গেলেন যে বর বিবিসি জরিপে শ্রেষ্ঠ বাঙালি: ১৪- অমর্ত্য সেন

အီရန်နိုင်ငံမှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် သီတင်းနှစ်ပတ်သာသာ ကာလအတွင်း အနည်းဆုံး လူ ၇၇ ဦး သေဆုံးခဲ့ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပိုး မရှိကြောင်း စမ်းသပ် တွေ့ရတဲ့ အကျဉ်းသားတွေကို အာမခံပေးပြီး ယာယီ ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့တာလို့ တရားရေးဌာန ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် ဂိုလမ်ဟော့ဆိန် အက်စ်မိုင်လီ က သတင်းထောက်တွေကို ပြောပါတယ်။ ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်ကျော် ချမှတ်ခံထားရတဲ့ လုံခြုံရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အကျဉ်းသားတွေကိုတော့ လွှတ်ပေးမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ သိရပါတယ်။ အီရန်မှာ အကျဉ်းကျနေတဲ့ ဗြိတိန်နိုင်ငံသူ အီရန်အမျိုးသမီး ပရဟိတ ဝန်ထမ်း နာဇာနင် ဇက်ဂါရီ ရက်ကလစ်ဖ် လည်း မကြာခင် ပြန်လွတ်လာနိုင်ဘွယ် ရှိတယ်လို့ ဗြိတိသျှ လွှတ်တော် အမတ်တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။ မစ်စ် ဇက်ဂါရီ ရက်ကလစ်ဖ် ကို ဒီကနေ့ ဒါမှမဟုတ် မနက်ဖန်မှာ အိမ်ပြန်ခွင့် ပြုကောင်း ပြုနိုင်တယ်လို့ ယူကေနိုင်ငံဆိုင်ရာ အီရန် သံအမတ်က ပြောခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သူ့ရဲ့ ခင်ပွန်းကတော့ မစ်စ် ဇက်ဂါရီ ရက်ကလစ်ဖ် ဟာ တီဟီရန်မြို့ အက်ဗင်အကျဉ်းထောင်မှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ကူးစက်ခံခဲ့ရတယ်လို့ ယူဆနေပြီး သူ့ကို စမ်းသပ်ပေးဖို့ အာဏာပိုင်တွေက ငြင်းဆန်နေတယ်လို့ စနေနေ့တုန်းက ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အီရန် တရားရေးဌာန ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် အက်စ်မိုင်လီ ကတော့ မစ်စ် ဇက်ဂါရီ ရက်ကလစ်ဖ် ဟာ သူ့မိသားစုနဲ့ နောက်ပိုင်းမှာ အဆက်အသွယ် ရှိနေခဲ့ပြီး သူ့ကျန်းမာရေး ကောင်းတယ် ဆိုတာကို ပြောပြခဲ့တယ်လို့ တနင်္လာနေ့က အခိုင်အမာ ပြောသွားခဲ့ပါတယ်။ မစ်စ် ဇက်ဂါရီ ရက်ကလစ်ဖ် ကို တီဟီရန်မြို့ အက်ဗင်အကျဉ်းထောင်မှာ ထိန်းသိမ်းထား မစ်စ် ဇက်ဂါရီ ရက်ကလစ်ဖ် ဟာ သူလျှို လုပ်မှု စွဲချက်တွေနဲ့ ပြစ်မှုထင်ရှားခဲ့အပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှာ ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူကတော့ ဒီစွဲချက်တွေကို ငြင်းဆိုထားပါတယ်။ သူ့မှာ ဘာအပြစ်မှ မရှိဘူးလို့ ယူကေ အစိုးရကလည်း အခိုင်အမာ ပြောထားခဲ့ပါတယ်။ အက်ဗင် အကျဉ်းထောင်မှာ ရှိတဲ့ ဗြိတိန်နဲ့ အီရန် နိုင်ငံကူး လက်မှတ် ပူးတွဲကိုင်ဆောင်ထားသူ အကျဉ်းသားတွေရဲ့ အခြေအနေကို စစ်ဆေးဖို့ အဲဒီကို ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်တွေ အမြန်ဆုံး သွားရောက်ခွင့်ပြုဖို့ အီရန် အစိုးရကို တောင်းဆိုထားတယ်လို့ ဗြိတိသျှ နိုင်ငံခြားရေး ၀န်ကြီးဌာန ပြောခွင့်ရ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါ စဖြစ်ခဲ့တဲ့ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်ကုန်ကစလို့ ကမ္ဘာတဝန်းမှာ ရောဂါ ဖြစ်ပွားနေသူပေါင်း ၉၀၀၀၀ ကျော် ရှိနေပြီး ၃၁၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ အများစုဟာ တရုတ်နိုင်ငံမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အီရန်မှာ သီတင်းနှစ်ပတ် သာသာ ကာလအတွင်း ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါကြောင့် အနည်းဆုံး လူ ၇၇ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပက ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ကူးစက်ဖြစ်ပွားနေတဲ့ နိုင်ငံတွေ အီရန်နိုင်ငံမှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါ ကူးစက်ဖြစ်ပွားနေသူ အရေအတွက်ဟာ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့တယ်လို့ အင်္ဂါနေ့တုန်းက အီရန်ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနက ပြောပါတယ်။ အခုအခါ ရောဂါကူးစက် ခံထားရသူပေါင်း ၂၃၃၆ ဦး ရှိတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ်တမ်းမှာ အရေအတွက် ဒါ့ထက် ပိုများမယ်လို့ ယူဆရပါတယ်။ အီရန်နိုင်ငံကနေတဆင့် အာဖဂန်နစ္စတန်၊ ကနေဒါ၊ လက်ဘနွန်၊ ပါကစ္စတန်၊ ကူဝိတ်၊ ဘာရိန်း၊ အီရတ်၊ အိုမန်၊ ကာတာ နဲ့ ယူအေအီး စတဲ့နိုင်ငံတွေဆီ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ကူးစက်မှုတွေ ရှိခဲ့တယ် လို့လည်း သိရပါတယ်။ အီရန်မှာ အင်္ဂါနေ့က ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားသူ ၈၃၅ ဦး ထပ်ရှိလာတယ်လို့ဆို အီရန်အစိုးရ ထိပ်တန်းတာဝန်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ် အတော်များများလည်း ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ကူးစက်ခံခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ အခုနောက်ဆုံး ရောဂါကူးစက်ခံခဲ့ရသူဟာ အရေးပေါ် ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုဌာန အကြီးအကဲ ပီယာဟော့စိန် ကိုလီဗန် ဖြစ်ပါတယ်။ လွှတ်တော်အမတ် ၂၉၀ ထဲက ၂၃ ဦးလည်း ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ရှိနေကြောင်း စစ်ဆေး တွေ့ရပါတယ်။ အီရန် ဘာသာရေးအကြီးအကဲ အယာတိုလာ အာလီ ခါမေနီရဲ့ အကြံပေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါကြောင့် တီဟီရန်မြို့မှာ တနင်္လာနေ့တုန်းက ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါတယ်။ အသက် ၇၁ နှစ်အရွယ် မိုဟာမက် မီယာမိုဟာမက်ဒီ ဟာ အယာတိုလာ ခါမေနီနဲ့ ရင်းနှီးသူ ဖြစ်ပါတယ်။ သစ်ပင်စိုက် အခမ်းအနားတစ်ခုမှာ အီရန်ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အာလီ ခါမေနီကို ရာဘာလက်အိတ် ဝတ်ထားတာ တွေ့ရ အင်္ဂါနေ့တုန်းက ကမ္ဘာ့ သဘာဝတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များနေ့ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် သစ်ပင်စိုက်တဲ့ အခမ်းအနားတစ်ခုမှာ အယာတိုလာ ခိုမေနီက ကျန်းမာရေး ၀န်ကြီးဌာနရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်တွေကို လိုက်နာကြဖို့ လူထုကို တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတွေ အားလုံး ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအတွက် လိုအပ်တဲ့ အကူအညီတွေ ဖြည့်ဆည်း ဆောင်ရွက်ပေးဖို့ ညွှန်ကြားခဲ့ပါတယ်။ အီရန် အာဏာပိုင်တွေအနေနဲ့ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ပြဿနာ ပမာဏအကြောင်း သတင်းအချက်အလက်တွေကို ဖုံးကွယ်ထားမှာ မဟုတ်ဘူးလို့လည်း အယာတိုလာ ခါမေနီက အခိုင်အမာ ပြောခဲ့ပါတယ်။ "အီရန် တာဝန်ရှိပုဂ္ဂိုလ်တွေဟာ ပြဿနာ စဖြစ်တဲ့ နေ့ကတည်းကစပြီး ရိုးသားပွင့်လင်းစွာ ထုတ်ဖော် သတင်းပို့ခဲ့ပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ရောဂါပို ဆိုးဆိုးဝါးဝါး ဖြစ်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံတချို့ကတော့ ဖုံးကွယ်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ကြတယ်"လို့ သူက ပြောပါတယ်။ အီရန်နိုင်ငံမှာ ဖြစ်နေတဲ့ ရောဂါကူးစက်ဖြစ်ပွားမှုဟာ အချိန်ကြာမှာ မဟုတ်ဘဲ အချိန်တိုအတွင်း ပြီးဆုံးသွားမှာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီအတောအတွင်းမှာပဲ အီရန် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ဆာအိဒ် နာမာကီ က နိုင်ငံတဝန်း ရောဂါ စစ်ဆေးတဲ့ လှုပ်ရှားမှုကို ဒီကနေ့ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့မှာ စတင် လုပ်ဆောင်မယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ကူးစက် ခံထားရတယ်လို့ သံသယ ရှိသူ လူနာတွေနဲ့ ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှု စနစ် မရနိုင်တဲ့ သူတွေဆီ ကျန်းမာရေး ဝန်ထမ်းတွေ အိမ်တိုင်ရာရောက် သွားရောက် ကြည့်ရှုမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့က ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ တီဟီရန်မြို့ကို တနင်္လာနေ့က ရောက်ရှိလာ WHO ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့က ကျွမ်းကျင်သူအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ တီဟီရန်မြို့ကို တနင်္လာနေ့က ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး အီရန် ကျန်းမာရေး အာဏာပိုင်တွေကို အကူအညီတွေ ပေးနေပါတယ်။ အဲဒီအဖွဲ့အနေနဲ့ အီရန်နိုင်ငံမှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါ တုံ့ပြန်ကာကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက်တွေကို သုံးသပ်မှာဖြစ်ပြီး ကျန်းမာရေး အဆောက်အအုံတွေ၊ ဓါတ်ခွဲခန်းတွေ ကို သွားရောက်ကြည့်ရှု စစ်ဆေးမှာ ဖြစ်သလို နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်မှုတွေ လုပ်မယ်လို့ WHO အဖွဲ့က ပြောပါတယ်။ WHO ကျွမ်းကျင်သူအဖွဲ့ကို သယ်ဆောင်လာတဲ့ လေယာဉ်ပေါ်မှာ ဆေးဝါး အထောက်အပံ့တွေနဲ့ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ဝန်ထမ်း တစ်သောင်း ငါးထောင်ကျော်အတွက် အကာအကွယ်ပစ္စည်း ကိရိယာတွေ တင်ဆောင်လာသလို လူ တစ်သိန်းနီးပါးကို စမ်းသပ် ရောဂါ ရှာဖွေပေးနိုင်တဲ့ ဓာတ်ခွဲခန်းသုံး ပစ္စည်းတွေလည်း ပါလာပါတယ်။


বাংলাদেশে করোনাভাইরাস ধরা পড়ার পর মাস্কের ব্যবহার অনেক বেড়েছে করোনাভাইরাস সংক্রমণের শুরু থেকেই এটা হয়ে আসছে - এমনকি মাস্ক না পরা একজন ব্যক্তিকে অনেকেই সামাজিকভাবে দূরে ঠেলে দিচ্ছে। কিন্তু এমন পরিস্থিতি সবখানে হচ্ছে না। যুক্তরাজ্য, যুক্তরাষ্ট্র, সিডনি কিংবা সিঙ্গাপুরে আপনি চাইলেই মাস্ক না পরে খোলামুখে কোন সংকোচ ছাড়া ঘুরে বেড়াতে পারেন। এখন যখন করোনাভাইরাস একটা ভয়ংকর রূপ নিচ্ছে, তখন মাস্ক নিয়ে মানুষের দৃষ্টিভঙ্গি কি বদলাচ্ছে? ব্যাপারটা যে সরকারি আদেশ কিংবা উপদেশ থেকে এসেছে তা নয়, এটা সম্পূর্ণ সংস্কৃতির ব্যাপার। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা কী বলছে করোনাভাইরাসের সংক্রমণ যখন থেকে শুরু হয় তখন থেকেই বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা এই বিষয়ে স্পষ্ট করে বলে দিয়েছে যে শুধু মাত্র দুই ধরণের মানুষের জন্য মাস্ক পরা আবশ্যক। এক, যারা অসুস্থ এবং যাদের মধ্যে উপসর্গ দেখা দিয়েছে। দুই, যারা করোনাভাইরাসে আক্রান্ত রোগীদের দেখাশোনা করছেন। এর বাইরে কারো জন্য মাস্ক পরার খুব বেশী প্রয়োজনীয় নয় বলে জানিয়েছে ডব্লিউএইচও। মাস্ক পরার চেয়ে হাত ধোয়া বেশি কার্যকরী বলছেন বিশেষজ্ঞরা মাস্ক সুরক্ষা দেয় এমন একটা ধারণা মানুষের মধ্যে থাকলেও ব্যাপারটা ততটা সরল নয় বলে মনে করে বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা। প্রথমত, কোভিড-১৯ রোগের ভাইরাসটি ড্রপলেটের মাধ্যমে ছড়ায়। দ্বিতীয়ত, এটা বাতাসে ভাসে না। মাস্ক সুরক্ষার ক্ষেত্রে একটা মিথ্যা বিশ্বাসও তৈরি করে। তবুও এশিয়ার একটা বড় অংশ মাস্ককে এক রকম শরীরের অংশ করে নিয়েছে। মনে করা হচ্ছে মাস্ক ব্যবহার করাটাই একটা নিয়ম। চীনের মূল ভূখন্ডে, হংকং, জাপান, থাইল্যান্ড এবং তাইওয়ানে একটা ধারণা আছে যেকেউ এই ভাইরাস বহন করতে পারে। এমনকি যিনি সুস্থ, তিনিও। তাই মাস্ক পরাটা সবার দায়িত্ব - এতে করে আপনি ভাইরাসের বিরুদ্ধে এই লড়াইয়ে একাত্মতা পোষণ করছেন। কোনো কোনো দেশের সরকার তার মানুষকে মাস্ক পরতে বলছে। এমনকি চীনের কোথাও কোথাও মাস্ক না পরলে আপনি গ্রেফতারও হতে পারেন। ইন্দোনেশিয়া ও ফিলিপিন্সে অনেকের মধ্যেই এই সন্দেহ দানা বেঁধেছে যে করোনাভাইরাসে সংক্রমিত যথেষ্ট সংখ্যক মানুষকে পরীক্ষা করা হয়নি, অর্থাৎ তারা আক্রান্ত মানুষের সঠিক সংখ্যাটি জানেন না। এজন্য অন্যদের থেকে বাঁচতে এসব দেশের অনেকেই মাস্ক ব্যবহার করেন। আবার হংকং এমন একটি দেশ যেখানে মাস্কের ব্যবহার তাদের সংস্কৃতিরই অংশ। করোনাভাইরাস সংক্রমণের বহু আগে থেকে তারা এটা ব্যবহার করে আসছে এবং এটা তাদের ফ্যাশনের অংশ। হংকংয়ের রাস্তার পাশের দোকানে আপনি দেখতে পাবেন 'হ্যালো কিটি' মাস্ক। পূর্ব এশিয়ার অনেক মানুষ আগে থেকেই অসুস্থ হলে মাস্ক পরতেন। সেখানে উন্মুক্ত স্থানে কফ ফেলা বা হাচি দেয়াকে এক ধরণের অভদ্রতা মনে করা হয়। ২০০৩ সালে সার্স ভাইরাস যখন ছড়িয়ে পড়ে, তখন এই জীবাণু যেসব দেশে আঘাত হানে তার অন্যতম হলো হংকং। ওই অঞ্চলে তখন থেকেই মাস্ক পরাটা সংস্কৃতির একটা অংশ হয়ে গেছে। তখন হংকংয়ে বহু মানুষ মারা গিয়েছিল। হংকং-য়ে বিভিন্ন ডিজাইনের মাস্ক পাবেন আপনি এক্ষেত্রে পশ্চিমা বিশ্বের সাথে তাদের একটা বড় পার্থক্য হলো, এই অঞ্চলের মানুষ সংক্রমণের অভিজ্ঞতা রয়েছে এবং তাদের স্মৃতি এখনো তাজা। তারা এই কষ্ট অনুভব করেছেন বলেই বাড়তি সতর্ক থাকেন। মানুষের ঘনবসতি দক্ষিণ পূর্ব এশিয়াতে স্বাভাবিকের চেয়ে অনেক বেশি, ফলে অনেকে কেবল দূষণ থেকে বাঁচতেই মাস্ক পরে ঘুরে বেড়ান। কিন্তু এশিয়ার সব জায়গায় যে মাস্ক পরতে দেখা যায়, ব্যাপারটা মোটেও এমন নয়। সিঙ্গাপুরে এখন সরকারের পক্ষ থেকে বলে দেয়া হয়েছে সবাইকে মাস্ক না পরতে, যাতে করে স্বাস্থ্যকর্মীরা যথেষ্ট পরিমাণে মাস্ক পান। সিঙ্গাপুরে জনগণ সরকারের ওপর ভরসা করে এবং উপদেশ মেনে চলে। বাংলাদেশে 'কম্যুনিটি সংক্রমণ' শুরু, পঞ্চম ব্যক্তির মৃত্যু ভারতে টোটাল লকডাউনের প্রথম কয়েকটা ঘণ্টা যেমন কাটলো লকডাউন করা হল বান্দরবানের তিন উপজেলা করোনাভাইরাসের চিকিৎসায় কেন ম্যালেরিয়ার ওষুধ ব্যবহার করতে চান ট্রাম্প? করোনাভাইরাস: সামাজিক দূরত্ব কেন ও কীভাবে বজায় রাখবেন? আতঙ্ক ছড়িয়ে পড়ছে জেলখানায়, বহু দেশ বন্দী ছেড়ে দিচেছ করোনাভাইরাসে আক্রান্ত হয়ে মৃতদের দাফন নিয়ে জটিলতা ব্রিটিশ যুবরাজ চার্লস করোনাভাইরাস-এ আক্রান্ত মাস্ক এখন সামাজিক নিয়ম হয়ে দাঁড়াচ্ছে এখানে দুটো বিষয় কাজ করে। এই যে সর্বব্যাপী মাস্ক পরার একটা হিড়িক, সেটি তৈরি হয়েছে মূলত ভাইরাস থেকে বাঁচতেই। এটা অনেকটা 'ঠেলার পর কাজ করা' ধরণের। আবার অনেকে ব্যক্তিগত 'হাইজিন' অর্থাৎ পরিচ্ছন্নতা বজায় রাখতে মাস্ক ব্যবহার করে থাকেন। হংকং বিজ্ঞান ও প্রযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ের অধ্যাপক ডোনাল্ড লো বলেন, "মাস্ক পরাটা এখন প্রথায় পরিণত হয়েছে। এটা একটা উর্দি মতো। কিন্তু মূল বিষয়টি হচ্ছে মুখে হাত না দেওয়া, ভীড়ের মধ্যে না যাওয়া এবং সামাজিক দূরত্ব বজায় রাখা।" তবে এখন এমন একটা অবস্থা যার কারণে মানুষ নিজের সুরক্ষায় কোন ফাঁক রাখতে চাইছে না। হংকং বিশ্ববিদ্যালয়ের একজন মহামারি বিশেষজ্ঞ বেঞ্জামিন কওলিনং বলেন, "আমরা এমন বলতে পারছি না যে মাস্কের কোনো কাজ নেই। কিছু না কিছু সাহায্য তো করেই। এজন্যই তো আমরা এটা স্বাস্থ্যকর্মীদের দিচ্ছি।" যদি সবাই মাস্ক পরে, তাহলে তা একটু হলেও সাহায্য করে বলে মনে করছেন তিনি। তবে এর নেতিবাচক দিক হচ্ছে, যাদের প্রয়োজন তারাই হয়তো এগুলো পাবেন না, অন্যদিকে সুস্থ মানুষ এটা পরে বসে থাকবে। যেমন জাপান, ইন্দোনেশিয়া ও থাইল্যান্ডে মাস্কের ভয়াবহ ঘাটতি আছে। এমনও সময় আসতে পারে যখন মানুষ একই মাস্ক পুনরায় ব্যবহার করবে, যে বিষয়টি প্রচন্ড অস্বাস্থ্যকর। আবার অনেকে ঘরে মাস্ক বানাবে, যা আসলে কোনো কাজের না।

ဝူဟန်နဲ့ ကွမ်ကျိုးမှာ နှာခေါင်းစည်း မတပ်ရင် ဖမ်းမယ်လို့ ရဲကပြော ကိုရိုနာ ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှု စတင် ကတည်းက တချို့ နိုင်ငံတွေမှာ နှာခေါင်းစည်းကို သုံးဖို့ အပြည့်အဝ တိုက်တွန်းကြပြီး နှာခေါင်းစည်း မတပ်သူဟာ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းက အပယ်ခံရတော့မယ့်သဖွယ် ဆက်ဆံခံရမှာပါ။ ဒါပေမယ့် အမေရိကန်၊ ယူကေ နဲ့ သြစတြေးလျက ဆစ်ဒနီ လို မြို့ကြီးတွေ အပြင် စင်္ကာပူ လို ကမ္ဘာ့နေရာ တချို့မှာတော့ ဒီလို နှာခေါင်းစည်း မပါဘဲ အပြင်ထွက် သွားလာတာကို လက်ခံကြပါတယ်။ အခုလို တချို့နိုင်ငံတွေမှာ ကျတော့ နှာခေါင်းစည်း တပ်ဖို့ ကြိုဆိုပြီး တချို့မှာ ဆန့်ကျင် ကြတာဟာ သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရတွေနဲ့ ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ အကြံပေးမှုတွေကြောင့်သာ မဟုတ်ဘဲ လူမှုသဘာ၀ တွေးတော ကျင့်ကြံတဲ့ ပုံစံနဲ့ နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းတွေလည်း ပါဝင်ပတ်သက်နေတယ်လို့ ဘီဘီစီ သတင်းထောက် Tessa Wong က ရေးသားထားပါတယ်။ ကမ္ဘာကျန်းမာရေး အဖွဲ့က ဘယ်လို အကြံပေးလဲ နှာခေါင်းစည်းတွေကို ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်ခံထားရသူတွေ၊ ဒါမှမဟုတ် ရောဂါ လက္ခဏာ ပြနေသူတွေနဲ့ သံသယ လူနာတွေကို ပြုစုစောင့်ရှောက် ပေးနေတဲ့ ကျန်းမာရေး ၀န်ထမ်းတွေသာ တပ်ဆင်သင့်တယ်လို့ ကိုရိုနာ ဗိုင်းရပ်စ် စတင်ကူးစက် ပျံ့ပွား ကတည်းက ကမ္ဘာ ကျန်းမာရေး အဖွဲ့ကြီးက ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။ ဒီ နှာခေါင်းစည်း တပ်ထားသူ တယောက်ဟာ သူ့မျက်နှာ နားတဝိုက်မှာ ရောဂါပိုး ရှိသူက လာပြီး နှာမွှန် ချောင်းဆိုးတာမျိုး ကြုံရတဲ့ အခါမှ သူ့အတွက် အကာအကွယ် ဖြစ်တာလို့ ဆိုပါတယ်။ တကယ်တော့ ဗိုင်းရပ်စ် ပိုးဟာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်က ထွက်တဲ့ အရည်အစက်တွေနဲ့ ရောဂါပိုး ခိုအောင်းနေရာ ပစ္စည်းတွေ၊ မျက်နှာပြင်တွေကို ထိတို့ ကိုင်တွယ် မိရာကနေ ကူးစက် ပျံ့ပွားတာလို့ လတ်တလော ထွက်ပေါ်လာတဲ့ သုတေသန စစ်တမ်းတွေမှာ ဖော်ပြထားတာကြောင့် ဒီနှာခေါင်းစည်း တပ်ရုံလောက်နဲ့ ရောဂါပိုး ကူးစက်မှုကို လုံလောက်တဲ့ အကာအကွယ် ပေးပုံ မရဘူးလို့ ကမ္ဘာကျန်းမာရေး အဖွဲ့က ပြောပါတယ်။ ဒါကြောင့် လက်ကို မကြာခဏ ဆပ်ပြာနဲ့ ရေနဲ့ဆေးတာက ပိုပြီး ထိရောက်တယ်လို့ ကျန်းမာရေး ပညာရှင်တွေက ပြောပါတယ်။ မသန့့်ရှင်းတဲ့ လက်နဲ့ မျက်နှာပေါ်က နှာခေါင်းစည်းကို ဖြုတ်လိုက် တပ်လိုက် လုပ်ခြင်းအားဖြင့်လည်း ရောဂါပိုး ကူးစက်ခံရနိုင်ချေ ရှိသလို ဒီလို နှာခေါင်းစည်း တပ်ထားလိုက်တာနဲ့ ကူးစက်မှုက ကာကွယ်နိုင်ပြီ ဆိုတဲ့ မှားယွင်းတဲ့ တွေးခေါ် စဉ်းစားမှုတွေ ဖြစ်စေနိုင်လို့ ဆိုပါတယ်။ နှာခေါင်းစည်းတပ်တာက တရုတ် အပါအဝင် အာရှမှာ တွေ့နေကျ မြင်ကွင်းလို ဖြစ်လာနေ ပါးစပ်နဲ့နှာခေါင်းစည်းတွေဟာ လုံခြုံ စိတ်ချရတယ် ဆိုတဲ့ အတွေးနဲ့ အာရှ နေရာ တချို့မှာ အခုအခါ လူတိုင်း တပ်ဆင် သုံးစွဲ နေကြပါတယ်။ တရုတ် ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ဂျပန် ထိုင်း၊ တိုင်ဝမ် တို့မှာ ဘယ်သူမဆို ကျန်းမာရေး ကောင်းတဲ့ လူတွေမှာတောင် ရောဂါပိုး ရှိနိုင်တာကြောင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကာကွယ်ဖို့ နှာခေါင်းစည်း တပ်ရမယ်လို့ မှတ်ယူထားကြပါတယ်။ တချို့ အစိုးရတွေ ဆိုရင် လူတိုင်း နှာခေါင်းစည်း တပ်ဖို့ တိုက်တွန်းနေပြီး တရုတ် နိုင်ငံက တချို့ နေရာတွေမှာ ဆိုရင် နှာခေါင်းစည်း မပါသူကို ဖမ်းဆီး အပြစ်ပေး တာတွေ ရှိပါတယ်။ အင်ဒိုနီးရှားနဲ့ ဖိလစ်ပိုင် တို့မှာတော့ ရောဂါပိုး ကူးစက်ခံထားရပေမယ့် စစ်ဆေး အတည်ပြုမှု မရှိသေးတဲ့ အရေအတွက် အများအပြား ရှိနိုင်တယ် ဆိုတဲ့ သံသယ နဲ့ မြို့ကြီးပြကြီးတွေမှာ လူတွေက ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကာကွယ်ဖို့ နှာခေါင်းစည်းတွေ စတင် တပ်ဆင်လာကြပါတယ်။ အရှေ့အာရှမှာ နေမကောင်းဖြစ်ရင် ဒါမဟုတ် ပန်း၀တ်မှုန်ကြောင့် မျက်ရည်ယို နှာစေးဖြစ်တဲ့ ရာသီတွေမှာ နှာခေါင်း ပါးစပ်တွေ မအုပ်ဘဲ ချောင်းဆိုး နှာချေတာမျိုးဟာ မသင့်တော်ဘူးလို့ ယူဆတာကြောင့် လူတွေက နှာခေါင်းစည်း တပ်ကြပါတယ်။ ဟောင်ကောင်မှာ နှာခေါင်းစည်း ပုံစံ မျိုးစုံ အရောင်အသွေး မျိုးစုံ ၀ယ်ယူနိုင် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တုန်းက ဟောင်ကောင်မှာ SARS ဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါကြောင့် လူအများအပြား သေဆုံးခဲ့ရပြီး ဒေသတွင်းက တခြား နိုင်ငံ အတော်များများမှာလည်း ဒီရောဂါပိုး ကူးစက် ပျံ့ပွားကာ အဲဒီတုန်းက နှာခေါင်းစည်းတပ်တာဟာ အရေးပါတဲ့ ကိစ္စ တခုလို ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီလို အတွေ့အကြုံတွေ ရှိခဲ့တာကြောင့် အတိတ်က ခံစားခဲ့တာကို ပြန်လည် အမှတ်ရကာ နှာခေါင်းစည်းတွေ တပ်ကြတာ ဖြစ်ပြီး ဒီအချက်က အာရှ နဲ့ ဥရောပ က လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကြား မတူညီတဲ့ အချက်တခုသဖွယ် ဖြစ်စေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အရှေ့တောင်အာရှက လူနေ ထူထပ်တဲ့ တိုင်းပြည်တွေမှာ လေထု ညစ်ညမ်းမှုကြောင့် လမ်းထွက်ရင် ပါးစပ်နဲ့ နှာခေါင်းစည်း တပ်ကြတာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အာရှ နိုင်ငံတခုဖြစ်တဲ့ စင်္ကာပူမှာတော့ ကျန်းမာရေး ဝန်ထမ်းတွေ အတွက် လုံလောက်မှု ရှိစေဖို့ ရည်ရွယ်ပြီး နှာခေါင်းစည်းတွေကို မသုံးကြဖို့ အစိုးရက လူထုကို ပန်ကြားထားသလို လမ်းပေါ်မှာ လူအများစုဟာ နှာခေါင်းစည်းတပ်ထားတာ မရှိပါဘူး။ လူထုကလည်း အစိုးရ အပေါ် အထိုက်အလျောက် ယုံကြည်မှု ရှိတာကြောင့် အခုလို လိုက်နာ ကြတာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ နှာခေါင်းစည်း တပ်တာက ကျန်းမာရေး သတိပေးမှု ဖြစ်စေသလား နေရာအနှံ့မှာ နှာခေါင်းစည်း တပ်ထားသူတွေ မြင်ရခြင်း အားဖြင့် ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှု အန္တရာယ်ကို သတိပေးသလို ဖြစ်စေပြီး ကိုယ်ကိုယ်တိုင် သာမက တခြားသူတွေရဲ့ တကိုယ်ရေ သန့်ရှင်းရေး ကိစ္စ မှန်သမျှကို အမူအရာနဲ့ နှိုးဆော်သလို ဖြစ်စေနိုင်တယ်လို့ တချို့က စောဒကတက် ပြောဆိုမှုတွေ ရှိပါတယ်။ ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းတွေကို ကျတော့ အကာအကွယ် ဖြစ်စေတယ် ဆိုပြီး နှာခေါင်းစည်းတွေပေး တပ်ခိုင်းတာ ဆိုတော့ ဒီ နှာခေါင်းစည်း တွေဟာ အသုံးမဝင်ဘူးလို့ မဆိုနိုင်တဲ့ အကြောင်း ဟောင်ကောင် တက္ကသိုလ် ကူးစက်ရောဂါ ပျံ့ပွား ကာကွယ်ရေး ဆိုင်ရာ ပညာရှင် Benjamin Cowling က ပြောပါတယ်။ လူစုလူဝေး နေရာတွေမှာ နှာခေါင်းစည်းတွေ သုံးရင် လူထုကြား ကူးစက်မှုကို ကာကွယ်နိုင်သလို ထပ်တိုး ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ ကူးစက်မှုတွေကို လျော့ပါးသွားစေတာပေါ့လို့ သူက ဆိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အခုအခါ ဂျပန်၊ အင်ဒိုနီးရှား နဲ့ ထိုင်း တို့မှာ နှာခေါင်းစည်းတွေ ပြတ်လပ်မှုနဲ့ ကြုံနေရပြီး တောင်ကိုရီးယားမှာ ဆိုရင်လည်း နှာခေါင်းစည်းတွေကို အကန့်အသတ်နဲ့ ဝေငှ ပေးနေရပါပြီ။ သုံးပြီးသား မသန့်တဲ့ နှာခေါင်းစည်းတွေကို ပြန်လည် အသုံးပြုတာ၊ မှောင်ခိုစျေးကွက်မှာ ရောင်းတဲ့ နှာခေါင်းစည်းတွေ သုံးတာ၊ တချို့ ကိုယ့်ဖာသာ လက်ဖြစ် ထုတ်တဲ့ နှာခေါင်းစည်း သုံးတာဟာ ဒီပစ္စည်းတွေရဲ့ အရည်အသွေးကို စိုးရိမ်မှု ဖြစ်စေသလို ၊ ဒီလို လုပ်ဆောင်မှုတွေဟာ လုံး၀ အချည်းနှီးဘဲ ဆိုပြီး ပူပန်မှုတွေလည်း ရှိနေပါတယ်။ လူတိုင်း နှာခေါင်းစွပ် တပ်ထားခြင်းဖြင့် ကူးစက်မှု ကျန်းမာရေး အသိပေးသလို ဖြစ်တယ်လို့ ပြောဆိုမှုတွေ ရှိနေ ဟောင်ကောင်မှာ သတင်းစာ ဂျာနယ်နဲ့ စာစောင် တချို့ရဲ့ မျက်နှာဖုံး စာမျက်နှာမှာ အနောက်နိုင်ငံသားတွေ နှာခေါင်းစည်း မတပ်တဲ့ ဓါတ်ပုံတွေကို မလှမပ ဖြစ်အောင် ချယ်မှုန်း ပြသထားပြီး ပြည်ပက လာရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင်တဲ့ ပညာရှင်တွေနဲ့ ခရီးသွားတွေဟာ ကြိုတင်ကာကွယ်မှု အပြည့်အဝ မလုပ်ဆောင်ဘူးလို့ ဝေဖန်နေကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် နှာခေါင်းစည်းတပ်ဖို့ မလိုအပ်ဘူးလို့ ယူဆတဲ့ အနောက်နိုင်ငံတွေမှာတော့ နှာခေါင်းစည်း တပ်သူတွေ့ရင် ရှုတ်ချကြသလို တချို့နေရာတွေမှာ ဆိုရင် နှာခေါင်းစည်း တပ်သူတွေဟာ အာရှ တိုက်သားတွေ ဆိုပြီး တိုက်ခိုက်တာတွေတောင် ရှိပါတယ်။ မမြင်နိုင်တဲ့ ပုစ္ဆာ အခုအခါ အရင်က ထင်မထားတဲ့ ကူးစက်မှုတွေအပြင် ကျန်းမာရေး ကောင်းတဲ့ လူတွေမှာတောင် လက္ခဏာ အနည်းအကျဉ်း ဒါမှမဟုတ် မပြသလောက်ရှိပြီး ကူးစက် ခံရတယ် ဆိုတဲ့ အထောက်အထား တချို့ ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ တရုတ်မှာ ရောဂါပိုး ကူးစက်ခံရသူ သုံးပုံတပုံမှာ လက္ခဏာပြတာ မရှိဘူးလို့ တရုတ် အစိုးရရဲ့ လျှို့ဝှက် အချက်အလက်တွေကို အခြေခံပြီး South China Morning Post သတင်းစာမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဂျပန် ယိုကိုဟားမား ဆိပ်ကမ်းက စိန်မင်းသမီး ဇိမ်ခံ သင်္ဘောပေါ်ပါ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရသူ ခြောက်ရာကျော်မှာ တဝက်လောက်က ရောဂါ လက္ခဏာ မပြဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ အလားတူ ရောဂါ လက္ခဏာပြသူ အရေအတွက်မများလှတဲ့ အိုက်စလန်မှာ တခြား ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေထက် သူနိုင်ငံသားတော်တော်များများကို စမ်းသပ် စစ်ဆေးမှုတွေ ပြုလုပ်နေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ အခုလို လက္ခဏာ မပြဘူး ဆိုတာနဲ့ သူတို့မှာ ကူးစက်ရောဂါပိုး အများကြီး မရှိဘူးလို့ ယူဆထားမှုတွေလည်း ရှိနေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ရောဂါ ကူးစက်ခံထားရတာကို မသိဘဲ နှာခေါင်းစည်း တပ်ထားသူတွေဟာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ဖြန့်သူ ဖြစ်နိုင်ပါ့မလား လို့ မေးခွန်းထုတ်မှုတွေလည်း ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ အင်္ကျီနဲ့ နှာခေါင်းစည်း ဆင်တူ ၀တ်ထားတဲ့ ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် ပရာယွတ် ကျန်အိုချာ တရုတ်မှာ လတ်တလော ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ လေ့လာချက် အရ စာရင်းမှတ်တမ်းထဲ မပါတဲ့ ကူးစက်ခံရသူတွေ ၊ ရောဂါ လက္ခဏာ လုံး၀ ဒါမှမဟုတ် အနည်းအကျဉ်းသာ ပြတဲ့ သူတွေကနေ အကြီးအကျယ် ကူးစက်ခဲ့ပြီး ၊ ကူးစက်မှုရဲ့ ရှစ်ဆယ် ရာခိုင်နှုန်း နီးပါးလောက်ဟာ သူတို့တွေကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါကတော့ လေ့လာ ဆန်းစစ်ချက် တခုသာ ဖြစ်ပြီး နောက်မှာ သုတေသန စာတမ်းတွေ အများအပြား ထွက်ပေါ်ကာ အားလုံးကို ခြုံကြည့်နိုင်မယ် အခြေအနေ ဆိုက်ရောက်လာလိမ့်မယ်လို့ ယူဆရပါတယ်။ ပါးစပ်နဲ့ နှာခေါင်းစည်း ဆိုတာဟာ ခေတ်သစ် သမိုင်းမှာ ကူးစက်မှု အကာအကွယ်ယူနိုင်တဲ့ ပစ္စည်းတခုအဖြစ် လက်ခံ ယူဆချက်သာ ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းမှာ ဒီကပ်ဘေး ရောဂါဆိုးရွားလာတာနဲ့ အမျှ အထောက်အထား သုတေသန စစ်တမ်းတွေ ပိုမို ထွက်ပေါ်ကာ လူတွေရဲ့ ပြုမူ ကျင့်ကြံတာတွေလည်း ထပ်မံ ပြောင်းလဲကောင်းပြောင်းလာနိုင်တယ်လို့ ဘီဘီစီ သတင်းထောက် Tessa Wong က ပြောပါတယ်။


অগ্নিকাণ্ডের সময় হাসপাতালের বাইরে উদ্বিগ্ন স্বজনদের আহাজারি (ফাইল ফটো) বিবিসি হিন্দি সার্ভিসের খবরে বলা হচ্ছে, প্যাটেল ওয়েলফেয়ার হাসপাতালের চার তলা ভবনটিতে যখন আগুন লাগে, সেখানে অন্তত ৫০ জন রোগী ছিল। বার্তা সংস্থা পিটিআইয়ের সংবাদ অনুযায়ী, শুক্রবার হাসপাতালে আগুন লাগার এই ঘটনা ঘটে। স্থানীয় মানুষজন এবং দমকল কর্মীদের সহায়তায় অন্য রোগীদের বের করে নেয়া সম্ভব হয়। আরও পড়ুন: ভারতে কোভিড সুনামি: বাংলাদেশ ও বাকি বিশ্বের জন্য অর্থ কী? ভারতে কোভিড হাসপাতালে আগুন লেগে আট জনের মৃত্যু ইউনাইটেডে কোভিড-১৯ রোগীদের ঝুঁকিপূর্ণ অবস্থায় রাখার অভিযোগ ভারতে বহু হাসপাতালে শয্য খালি নেই, প্রাণ রক্ষার লড়াই বাড়িতেই শ্মশানে কোভিড মৃত মানুষের চিতার সারি পুলিশের একজন কর্মকর্তা বার্তা সংস্থা পিটিআইকে জানান, শনিবার ভোর সাড়ে ৬টা পর্যন্ত ১৮ জনের মৃত্যুর খবর নিশ্চিত হয়েছে। এর আগে ১২ জনের মৃত্যুর খবর জানানো হয়েছিল। বারুচের পুলিশ সুপার রাজেন্দ্রাসিন চৌদাসামা জানিয়েছিলেন যে, আগুনে দমবন্ধ হয়ে অন্তত ১২ জন রোগীর মৃত্যু হয়েছে। তিনি বলেছিলেন, বাকি ছয়জন রোগী কি মারা গেছেন নাকি অন্য হাসপাতালে নিয়ে যাওয়া হয়েছে, তা নিশ্চিত নয়। কেন কীভাবে এই আগ্নিকাণ্ড হয়েছে, তা এখনো পরীক্ষা করে দেখা হচ্ছে। এই ঘটনায় নিহতদের প্রতি শোক ও সমবেদনা জানিয়েছেন ভারতের প্রধানমন্ত্রী নরেন্দ্র মোদী। ভারতে এক সপ্তাহের মধ্যে কোভিড হাসপাতালে এটি তৃতীয় আগুন লাগার ঘটনা ঘটল। এর আগের দুইটি অগ্নিকাণ্ডের ঘটনা ঘটেছে প্রতিবেশী রাজ্য মহারাষ্ট্রে, সেখানে ১৭ জনের মৃত্যু হয়েছে। ভারতে করোনাভাইরাসের দ্বিতীয় দফার সংক্রমণে এই দুইটি রাজ্য সবচেয়ে বেশি ক্ষতির শিকার হয়েছে। অক্সিজেনের অভাবে আবার দিল্লির হাসপাতালে মৃত্যু ভারতের রাজধানী দিল্লির একটি হাসপাতালে অক্সিজেন শেষ হয়ে যাওয়ার ফলে ৮জন কোভিড রোগীর মৃত্যু হয়েছে। এদের মধ্যে একজন ওই হাসপাতালেরই সিনিয়র চিকিৎসকও আছেন। মৃতদের মধ্যে ৬জন ছিলেন আইসিইউতে আর দুজন ওয়ার্ডে। বাত্রা হাসপাতাল কর্তৃপক্ষ বলছে শনিবার সকাল থেকেই তারা আশঙ্কা করছিলেন যে দুপুরের মধ্যেই অক্সিজেন হয়ত শেষ হয়ে যাবে। বারে বারে তারা সরকারের নোডাল অফিসারদের জানাতে থাকেন, কিন্তু অক্সিজেন ট্যাংকার পৌঁছায়নি। দিল্লি হাইকোর্টে হাসপাতালগুলিতে অক্সিজেন সরবরাহ নিয়ে একটি মামলার শুনানি চলছে। সেখানেই হাসপাতাল কর্তৃপক্ষ তাদের জরুরি পরিস্থিতির কথা জানান। হাসপাতালের আশঙ্কা মতোই দুপুরেই অক্সিজেন সম্পূর্ণ শেষ হয়ে যায়। প্রায় ৮০ মিনিট ধরে আইসিইউ এবং ভেন্টিলেটরে থাকা রোগীরা বিনা অক্সিজেনে ছিলেন। একে একে যখন ৮ জন মারা যান, তার পরে বেলা দেড়টা নাগাদ অক্সিজেন ট্যাংকার পৌঁছায় হাসপাতালে। এর আগে দিল্লিরই আরেকটি হাসপাতালে অক্সিজেনের অভাবে ২৫ জন রোগীর মৃত্যু হয়। বিবিসি বাংলার অন্যান্য খবর: ভারত থেকে অস্ট্রেলিয়ায় ফিরলে ভোগ করতে হতে পারে কারাদণ্ড হেফাজতে ইসলাম আসলে কারা? এর উৎস কোথায়? বাংলাদেশ এবার ইউরোপ আমেরিকা থেকে অ্যাস্ট্রাজেনেকার টিকা আনতে চাইছে অক্সিজেনের অভাব মেটাতে যেসব ঝুঁকিপূর্ণ পরামর্শ ছড়ানো হচ্ছে

ကိုဗစ်လူနာဆောင်အဖြစ် ယာယီ အသုံးပြုနေတဲ့ ဟိုတယ်တစ်ခုမှာ မီးစွဲလောင်ခဲ့ ကိုဗစ်လူနာတွေကို ယာယီထားဖို့ အသုံးပြုနေတဲ့ ဆွာနာ နန်းတော် ဟိုတယ်မှာ တနင်္ဂနွေနေ့ မနက်က မီးစွဲလောင်ခဲ့တာပါ။ နာရီဝက်အတွင်း မီးငြှိမ်းသတ်နိုင်ခဲ့ပြီး မီးဘေးက လွတ်ခဲ့တဲ့ လူနာတွေ အားလုံးကို အဲဒီမြို့က တခြားဆေးရုံတစ်ခုဆီ ပြောင်းရွှေ့ထားတယ်လို့ တာဝန်ရှိပုဂ္ဂိုလ်တွေက ပြောပါတယ်။ အခုရက်ပိုင်းအတွင်း ဒုတိယမြောက် ကိုဗစ်လူနာဆောင်တစ်ခု မီးထပ်လောင်ခဲ့တဲ့အတွက် အကြီးအကျယ် စိတ်မကောင်း ဖြစ်ရတယ်လို့ ဝန်ကြီးချုပ် နရန်ဒရာ မိုဒီက ပြောပါတယ်။ တနင်္ဂနွေနေ့ မနက်လင်းအားကြီး ၅ နာရီကျော်လောက်မှာ မီးစတင် လောင်ကျွမ်းခဲ့တာပါ။ လူ ၂၀ကျော်လောက် ဒဏ်ရာရခဲ့ကြပါတယ်။ သူတို့ကို မြို့ထဲက နောက်ဆေးရုံတစ်ခုကို ခေါ်သွားပြီး ဆေးကုသပေးနေပါတယ်။ ဘာ့ကြောင့် မီးလောင်ခဲ့တာလဲ ဆိုတာကိုတော့ မသိရသေးပါဘူး။ ဒီကိစ္စကို စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွေ စလုပ်နေပါပြီ။ သေဆုံး ဒဏ်ရာရခဲ့သူတွေအတွက် ထပ်တူ ဝမ်းနည်းမိကြောင်း ဝန်ကြီးချုပ် နရန်ဒရာ မိုဒီက သူ့ရဲ့ တွစ်တာလူမှုကွန်ရက်မှာ ရေးထားပါတယ်။ သေဆုံးသူတွေရဲ့ မိသားစုတွေကို လျော်ကြေးငွေ ရူပီးငါးသန်း (ပေါင်စတာလင် ၅၁၀၀၀) ပေးမယ်လို့ အန်ဒရာ ပရာဒက်ရှ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဝိုင်အက်စ် ဂျာဂန် မိုဟန် ရက်ဒီက ထုတ်ဖော်ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ ကြာသပတေးနေ့တုန်းကလည်း အာမက်ဒါဘာ့ဒ် မြို့က ကိုဗစ်ဆေးရုံ အထူးကြပ်မတ်ဆောင်တစ်ခုရဲ့ အပြင်ဘက်မှာ မီးလောင်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လူနာ ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ လျှပ်စစ်ကြိုး အပြစ်ဖြစ်တဲ့မီးက ဆေးရုံဝန်ထမ်းတစ်ဦးရဲ့ PPE အကာအကွယ် ဝတ်စုံကို မီးစွဲခဲ့ရာကနေ မီးလောင်မှု ဖြစ်ခဲ့တာလို့ မီးသတ်ဌာန ထိပ်တန်း တာဝန်ရှိပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးက ဘီဘီစီ ဂူဂျာရက်သီ ဌာနကို ပြောပြပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ကူးစက်ခံထားရသူပေါင်း ၂ ဒဿမ ၁ သန်းကျော် ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်မှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှု တတိယအများဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။ ဂျွန် ဟော့ပ်ကင်စ် တက္ကသိုလ်ရဲ့ ကိန်းဂဏန်းတွေအရ အိန္ဒိယမှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် သေဆုံးသူပေါင်း ၄၃၀၀၀ ရှိတယ်လို့ သိရပါတယ်။ တနင်္ဂနွေနေ့က အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာ တစ်ရက်တည်း ရောဂါကူးစက်သူပေါင်း ၆၄၀၀၀ စံချိန်တင် ရှိခဲ့ပါတယ်။


রুবা ও ইনারা এখন আইভিএফ পদ্ধতির সাহায্য সন্তান নিতে চান রুবা, যার মাধ্যমে তাদের মিলবে স্বাস্থ্যকর একটি ভ্রূণ । যদিও সাকিব ভরসা রাখতে চাইছেন সৃষ্টিকর্তার ওপর। তবে অনেক আত্মীয়-স্বজন চান এই দুজন আলাদা হয়ে যাক এবং পুনরায় বিয়ে করুক। ব্রিটেনের ব্র্যাডফোর্ডে জন্ম এবং বেড়ে ওঠা রুবা বিয়ের আগে কেবল দুইবার পাকিস্তানে বেড়াতে গিয়েছিলেন। প্রথমবার তার বয়স ছিল চার বছর এবং এরপর যখন যায় তখন তার বয়স ছিল বারো বছর। এখন যে মানুষটির সাথে তিনি আবদ্ধ সেই মানুষটির কথাও তিনি সেভাবে স্মরণ করতে পারেনা। তার সাথে কখনো একসাথে সময় কাটাতে পারেননি রুবা। রুবার বয়স যখন ১৭ তখন ছেলেটির বয়স ছিল ২৭ । ছেলেটি চালক হিসেবে কাজ করতেন। আরও পড়তে পারেন: সীমা ও হৃদয়ের জীবন বদলে দিয়েছেন যে ফটোগ্রাফার বিশ্বজুড়ে নারীদের সন্তান জন্ম দেয়া কমে যাচ্ছে? আপনার সন্তান কেবল দুরন্ত নাকি মানসিক সমস্যাগ্রস্থ? এত অল্পবয়সে বিয়ে করার মোটেই ইচ্ছা ছিল না রুবা বিবির। তার ইচ্ছা ছিল এ লেভেল শেষ করে বিশ্ববিদ্যালয়ে যাওয়ার। কিন্তু তিনি তার স্কুল সার্টিফিকেট শেষ করার আগেই পাকিস্তানে তার বাবা মা তার বিয়ে দিয়ে দেন কাজিন সাকিব মেহমুদের সাথে।। "আমি খুবই নার্ভাস ছিলাম কারণ তাকে আমি একটুও চিনতাম না। আমি ছিলাম খুবই লাজুক প্রকৃতির এবং বেশি কথা বলতাম না। ছেলেদের প্রতি আমার কোনও আগ্রহ ছিলনা। আমি শুধু বাবা-মাকে বলেছিলাম আমার স্কুল শেষ হওয়ার আগ পর্যন্ত এসব না করতে। " পাকিস্তানে তিন মাসের মাথায় রুবা গর্ভবতী হয়ে পড়লে, দুমাস পর তিনি ব্রাডফোর্ডে ফিরে আসেন। এত দ্রুত সন্তান ধারনের বিষয়টি তাকে বিচলিত করে তোলে, কিন্তু বিষয়টি আবার আনন্দিতও করে তাকে। ২০০৭ সালে যখন তাদের পুত্র হাসানের জন্ম হয় তিনি আনন্দে উদ্বেলিত হয়ে স্বামী সাকিবকে জানান যে সবকিছু ঠিকঠাক আছে। যদিও বাচ্চাটি প্রচুর ঘুমচ্ছিল এবং তাকে খাওয়াতে বেশ সমস্যা হচ্ছিল। রুবা ভেবেছিলেন "বিষয়টি স্বাভাবিক"। কয়েক সপ্তাহ পরে হাসানকে চেক আপের জন্য হাসপাতালে নিয়ে যান রুবা এবং চিকিৎসক তাকে দেখে নোট করলেন যে হাসানের নিতম্ব অসাড় হয়ে আছে। "তিনি বাচ্চাটিকে রেফার করতে চাইলেন কিন্তু আমি ভেবেছিলাম বিষয়টি মামুলি। তারা কিছু টেস্ট দেন এবং তারপর আমাকে ফোনে বলা হয় পরীক্ষা নিরীক্ষার ফলাফলের জন্য শিশু-বিভাগে যেতে"। রুবা বলেন, "টেস্টের রিপোর্ট দেখার পর চিকিৎসক জানান খুব খারাপ খবর আছে। তিনি আমার হাতে একটি লিফলেট দিয়ে বললেন আমার ছেলের এই সমস্যা রয়েছে এবং এটা খুবই বিরল।" "আমার জন্য এটি সহ্য করা ছিল ভয়াবহ ব্যাপার, আমি কেবল কাঁদছিলাম। আমি বাড়িতে ফিরে স্বামীকে পাকিস্তানে ফোন দিলাম, সে আমাকে শান্ত করার চেষ্টা করছিল। বলছিল, সবাইকেই সমস্যার মধ্য দিয়ে যেতে হয় এবং আমরাও আমাদের সমস্যা একসাথে মোকাবিলা করবো।" রুবার কোনো ধারণা ছিলনা যে তিনি এবং তার স্বামী(কাজিন) দুজনের শরীর আই-সেল বা রিসিসিভ জিন (প্রচ্ছন্ন জিন) বহন করছে যা একটি শিশুর সঠিক বৃদ্ধি ও বিকাশকে বাধাগ্রস্ত করে। এই ঘটনার সাতমাস পরে সাকিব যুক্তরাজ্যে যাওয়ার ভিসা পান এবং প্রথমবার নিজের ছেলেকে কোলে তুলে নেয়ার সুযোগ হয় তার। "সে বলে বাচ্চাকে দেখে মনে হচ্ছিল স্বাভাবিক একটি শিশু। সে বসতো না বা হামাগুড়ি দিতো না কিন্তু আমার স্বামী বলে, কোন কোন শিশু এসব ক্ষেত্রে দেরিতে করে থাকে।" জানান রুবা। ইনারা মারা যায় দুই বছর বয়সে। কিন্তু সমবয়সী অন্যান্য শিশুদের সাথে মেলালে নিজের বাচ্চার মধ্যে অনেক পার্থক্য দেখত পেতেন রুবা। হাসানের বৃদ্ধি হচ্ছিল খুব ধীরে ধীরে এবং বুকে ইনফেকশন নিয়ে হাসপাতালে যাওয়া-আসার মধ্যেই ছিল। এরপর ২০১০ সালে যখন তাদের পরবর্তী শিশুর জন্ম হয় তখন বিভিন্ন পরীক্ষায় নিশ্চিত হওয়া যায় যে তিনিও বিরল আই-সেল রোগে আক্রান্ত। তৃতীয়বারের মত সন্তান ধারণের আগে রুবা লিডসের একজন মুসলিম পীর মুফতি যুবায়ের বাটের কাছে জান পরামর্শ নিতে। জানতে চান , ধর্মীয়ভাবে এমন কি করা যেতে পারে যাতে করে তার গর্ভাবস্থায় আই-সেল সমস্যা থাকলেও তা থেকে রক্ষা করবে তাকে? তিনি তাকে বলেন এমন ব্যবস্থা নেয়া যেতে পারে কিন্তু তাকে(রুবা) আরও সতর্ক হতে হবে। ওই ব্যক্তি তাকে বলেন, "আপনার যদি যেকোনো অবস্থাতেই বাচ্চা মারা যায় অথবা সে যদি দ্রুত মারা না-ও যায়, তবু সে অসুস্থ থাকবে। যথেষ্ট কারণ আছে তার ভেতরে আত্মা প্রবেশের আগে তাকে শেষ করে দিতে হবে।" রুবা সিদ্ধান্ত নেয় যে সে গর্ভপাত ঘটাবে না। ২০১৫ সালে সে যখন তৃতীয় সন্তানে ইনারাকে গর্ভে ধারণ করে, তখন সে মেডিকেল স্ক্যান নিতে অস্বীকৃতি জানায় এবং পরীক্ষা নিরীক্ষার জন্য চিকিৎসকদের অনুরোধ উপেক্ষা করে। "আমি স্বাভাবিক গর্ভাবস্থার মতো করে বিষয়টিকে দেখাতে চেয়েছি। আমার মাথার ভেতর কোনো সন্দেহ ঢুকতে দিতে চাইনি। আমি অ্যাবরশন করাতে চাইছিলাম না, তাই আমি প্রেগন্যান্সিকে এনজয় করতে চাইছিলাম।" "আমি আমার স্বামীকে বলেছিলাম এই শিশুটিও অসুস্থ হওয়ার ঝুঁকি আছে। সে বলে, " বেশ। আমার মনে হয় সে বিষয়ে সন্দেহ আছে- আমি জানতাম খারাপ যা কিছু ঘটবে তা আমাদের দুজনের জন্যই সমান।" রুবা ও সাকিব দম্পতির প্রথম সন্তান হাসাম কিন্তু ইনারাও জন্ম নিল আইসেল ডিজঅর্ডার নিয়ে। "আমি সত্যিই খুশি হয়েছিলাম যে আমি একটি সন্তান পেয়েছি কিন্তু যখন তাকে দেখলাম আমরা যেন কিছুটা বুঝতে পারি। আমি দুঃখিত এবং হতাশ হয়ে গেলাম, আমরা একটা সুস্থ বাচ্চা আশা করেছিলাম। আমি জানতাম না কতটা কষ্টের মধ্য দিয়ে তাকে যেতে হবে, কিন্তু আমার স্বামী খুশি ছিল। প্রায় এক বছর আগে ইনারা মারা গেল, দু বছর বয়সে। গত ডিসেম্বরে চেস্ট ইনফেকশনের কারণে সে অসুস্থ হয়ে পড়ে দ্রুত তার অবস্থা খারাপ হতে থাকে। "ইয়র্কের চিকিৎসকরা তাকে বাঁচাতে শতভাগ চেষ্টা করেছেন। আমি আশা নিয়ে থাকলো দেখতে পাচ্ছিলাম তার কত কষ্ট। মৃত্যুর আগ পর্যন্ত তাকে ঘুমের ওষুধ দিয়ে অচেতন রাখা হয়েছিল। বেশিরভাগ সময় আমি তাকে আমার হাতে ধরে রাখতাম।, তারপর তার পাশে শুয়ে থাকতাম। আমার স্বামী বুঝে গিয়েছিল যে সে তার জীবনের শেষ নি:শ্বাসটুকু নিচ্ছিল।" এই দম্পতির দ্বিতীয় সন্তান আলীসাবাহ ছয়টি মিসক্যারেজ এবং তিনটি শিশু মৃত্যুর শোকে হতবিহবল রুবা, ইনারার মৃত্যুর শেষদিকে আবারও গর্ভবতী ছিলেন কিন্তু সেটাও তিনি বুঝতে পারেননি। তিনি জানান ইনারার মৃত্যুর পর তার বাচ্চাদের দুর্ভাগ্য এবং কাজিনকে বিয়ের বিষয়টির মধ্যে একটা যোগসূত্র খুঁজে পান রুবা। কাজিনদের মধ্যে বিয়ে ২০১৩ সালে চিকিৎসা বিষয়ক জার্নাল ল্যাঞ্চেট একটি গবেষণা প্রতিবেদন প্রকাশ করে যেখানে বলা হয়, ব্র্যাডফোর্ডে জন্ম নেয়া ৬৩% পাকিস্তানি মায়েদের কাজিন অর্থাৎ চাচাতো-মামাতো-খালাতো ভাইদের মত নিকটাত্মীয়দের সাথে বিয়ের সম্পর্কে আবদ্ধ হতে দেখা যায় এবং তাদের জন্মগত বৈকল্য নিয়ে শিশু জন্মদানের ঝুঁকি দ্বিগুণ। জন্মগত ত্রুটি নিয়ে জন্ম নেয়া শিশু বিশেষ করে হার্টের কিংবা নার্ভের সমস্যা নিয়ে জন্ম হার রক্ত সম্পর্কের আত্মীয়দের মধ্যে এখনো অল্প কিন্তু তা ৩% থেকে বেড়ে ৬% হয়েছে। বাবার সাথে ইনারা ইনারার মৃত্যুর পর ব্রিটেনে নিজেদের আত্মীয়রা রুবা এবং সাকিবকে সুস্থ সন্তান পাওয়ার জন্য একে অপরের কাছ থেকে স্বেচ্ছায় বিচ্ছেদের পথ বেছে নেয়ার উপদেশ দিতে থাকেন। এর মাধ্যমে দুজনের পুনরায় বিয়ে করার এবং অন্য কারো সাথে সংসার করে সুস্থ শিশু জন্মদানের সুযোগ হবে -তাদের যুক্তি। "আমরা বলেছি না" রুবা বলেন, "আমার স্বামীর বক্তব্য হল 'সৃষ্টিকর্তা যদি সন্তান দিতে চান তাহলে তোমার মাধ্যমেই দিতে পারবেন। তিনি তোমার মাধ্যমে আমাকে বাচ্চা দিয়েছিলেন, তিনিই তোমার মাধ্যমে সুস্থ বাচ্চা দিতে পারবেন। না আমি আবার বিয়ে করছি, না তুমি।" যদিও ২০০৭ সালে রুবা বিয়ে করতে অনিচ্ছুক থাকলেও সেই বিয়ের ১০ বছর পরে এসে তিনি বিচ্ছিন্ন হতে চান না। "বাচ্চার জন্য স্বজনরা আমাদের আপোষে বিচ্ছিন্ন করতে চায়। কিন্তু তার সাথে সুস্থ সন্তান হলে সেই অনুভূতি আর অন্য আরেকজনের সাথে বিয়ে করে বাচ্চা হলে কি একই অনুভূতি হবে? সন্তান হয়তো পাবো কিন্তু সুখী বিবাহিত জীবন নয়।" এখন তাদের সামনে একটাই সম্ভাবনা-আইভিএফ। এটার মাধ্যমে চিকিৎসকরা ভ্রূণের অবস্থা পরীক্ষ করতে পারবেন, এতে তারা আই-সেল ডিজিজকে রিজেক্ট করে রুবার পেটে স্বাস্থ্যকর ভ্রূণ স্থাপন করতে পারবেন। রুবা যদিও বলেন, তার স্বামী সাকিব এই বিষয়টিতে বিশ্বাসী নন। তিনি ভরসা রাখতে চান সৃষ্টিকর্তার ওপরে। তবে অপেক্ষা করে সময় নষ্ট করতে চাননা রুবা। রুবা জানেন না সামনে কী ঘটতে যাচ্ছে। এই দম্পতির করুন কাহিনী পরিবারের মধ্যে অন্য অনেকের কাজিন ম্যারিজ বা রক্তের সম্পর্কের নিকটাত্মীয়র মাঝে বিয়ের বিষয়ে অনীহা তৈরি করেছে এমনকি রুবার নিজের ভাই এ ধরনের বিয়েকে অস্বীকৃতি জানিয়েছে।

ရူဘာဘီဘီက ငယ်ငယ်လေးနဲ့ အိမ်ထောင်ပြုချင်သူ မဟုတ်ပါဘူး။ ဗြိတိသျှ အထက်တန်း စာမေးပွဲကို ပြီးအောင် ဖြေပြီး တက္ကသိုလ် သွားချင်သူပါ။ ဒါပေမဲ့ သူ အထက်တန်းကျောင်းမပြီးခင်မှာပဲ သူ့မိဘတွေက ဆာကိမာမွတ်နဲ့ လက်ထပ်ဖို့ စီစဉ်ပါတယ်။ ပါကစ္စတန်က သူ့အစ်ကိုဝမ်းကွဲပါ။ ဘရက်ဖို့ဒ်မှာ မွေးပြီး ကြီးပြင်းလာတဲ့ ရူဘာဟာ ပါကစ္စတန်ကို မင်္ဂလာမဆောင်ခင်မှာ နှစ်ခါပဲ ရောက်ဖူးပါတယ်။ လေးနှစ်နဲ့ ၁၂ နှစ်သမီးအရွယ်ကပါ။ သူနဲ့စေ့စပ်ထားတဲ့ အမျိုးသားကို သူသေချာမမှတ်မိသလို တခါမှလည်း ကောင်းကောင်း စကားမပြောဖူးပါဘူး။ အဲဒီလူက ၂၇ နှစ်ရှိပြီး ကားမောင်းပါတယ်။ သူကတော့ ၁၇ နှစ်သမီးပါ။ "ကျွန်မ တအားရှက်တတ်တယ်၊ ယောက်ျားလေးတွေကိုလည်း စိတ်မကစားဖူးဘူး၊ စကားလည်း အများကြီး ပြောတတ်တာ မဟုတ်ဘူး။ အမေတို့ကို ကျွန်မ ကျောင်းပြီးအောင် တက်ပါရစေ၊ စောင့်ပါအုံးလို့ ပြောသေးတယ်၊ သူတို့ကလည်း မရဘူး"လို့ ရူဘာက ဆိုပါတယ်။ ပါကစ္စတန်မှာ မင်္ဂလာဆောင်ပြီး သုံးလနေတော့ သူကိုယ်ဝန်ရပါတယ်။ နောက်နှစ်လအကြာမှာ ဘရက်ဖို့ဒ်ကို ပြန်လာပြီး မွေးပါတယ်။ ကလေး အစောကြီးရတာကို ကြောက်ပေမယ့် ပျော်ပါတယ်။ သူတို့သား ဟာဆမ်ကို ၂ဝဝ၇ မှာ မွေးတော့ အားလုံးအဆင်ပြေကြောင်း ယောက်ျားကို ဖုန်းဆက်ပြောမိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကလေးက တအားအိပ်ပါတယ်။ အစားကျွေးရတာလည်း ခက်ပါတယ်။ "ကျွန်မက ဒါကို ပုံမှန်လို့ ထင်မိတာ" လို့ ရူဘာ ဆိုပါတယ်။ ထပ်တွေ့တာတွေက နောက်ရက်တော်တော်ကြာတော့ ကလေးသွားပြတဲ့အခါ ကလေးတင်ပါးက တောင့်နေတယ်လို့ ဆရာဝန်မက ပြောပါတယ်။ "ဒါကို နောက်ဆရာဝန်နဲ့ ထပ်လွှဲပေးမယ် ပြောတော့ ကျွန်မက အသေးအမွှားပဲ ထင်မိတာ ၊ သူတို့ဆေးစစ်တာတွေ လုပ်ပြီးတော့ ကလေးဆောင်မှာ ရလဒ်လာယူဖို့ ခေါ်ပါတယ် " လို့ ရူဘာက ပြောပါတယ်။ "ကျွန်မသွားတော့ ဆရာဝန်က သတင်းဆိုးကို ပြောပြပါတယ်။ ကလေးဖြစ်တဲ့အခြေအနေက သိပ်ရှားတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ကျွန်မတော့ ငိုပဲ နေမိပါတယ်။ ပါကစ္စတန်က ယောက်ျားဆီ ဆက်တော့ သူက စိတ်အေးအေးထားဖို့ ချော့ပါတယ်။ လူတိုင်းမှာ ပြဿနာတွေ ရှိတာမို့ ကျွန်မတို့လည်း အတူတူဖြတ်ကျော်ဖို့ပဲလို့ သူကဆိုပါတယ်" ရူဘာဟာ သူတို့လင်မယားနှစ်ယောက်စလုံးမှာ အိုင်ဆဲလ်ကို ဖိနှိပ်တဲ့မျိုးဗီဇပါလာတာကို မသိရှာပါဘူး။ ဒီရောဂါကြောင့် ကလေး ကြီးထွားဖို့ ခက်တာကိုလည်း မစဉ်းစားနိုင်ပါဘူး။ နောက် ခုနစ်လနေမှ ဆာကိ ဗီဇာရပြီး ဗြိတိန်ကို လိုက်လာနိုင်ပါတယ်။ ကလေးကိုလည်း ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ရပါတယ်။ "ကလေးက ပုံမှန်လိုပါပဲလို့ သူကပြောတယ်၊ ကလေးက ထိုင်လည်းမထိုင်နိုင်သလို ဝမ်းလျားလည်း မမှောက်နိုင်ဘူး၊ ဒါပေမဲ့ တချို့ကလေးတွေက နှေးတတ်တယ်လို့ ကျွန်မယောက်ျားက ပြောတယ် " လို့ ရူဘာက ဆိုတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့သားနဲ့ တခြားရွယ်တူကလေးတွေ မတူတာကို ရူဘာ မြင်နိုင်ပါတယ်။ ကလေးက အဆုတ်အအေးမိပြီး ဆေးရုံတက်လိုက်ဆင်းလိုက် ဖြစ်နေတာပါ။ သူ့ခေါင်းကလည်း အရွယ်နဲ့မလိုက်အောင် ကြီးလာပါတယ်။ နောက်ကလေး အလီရှဘာကို ၂ဝ၁ဝ မှာ မွေးတော့ ဒီကလေးမှာလည်း အိုင်ဆဲလ် ရောဂါ ပါလာတယ်ဆိုတာကို ချက်ချင်း သိရပါတယ်။ ဒီသမီးလေးကတော့ သုံးနှစ်မှာ သေသွားပါတယ်။ သူ့အစ်ကိုသေပြီး နောက်တနှစ်မှာပါ။ နောက်တတိယ ကိုယ်ဝန် မရခင်မှာ ရူဘာက လိဒ်ဆေးရုံက မွတ်ဆလင်တရားဟောဆရာနဲ့ တွေ့ပါတယ်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်မှာ စစ်ဆေးတာတွေလုပ်ပြီး အိုင်ဆဲလ်ရောဂါရှိတာတွေ့လို့ ကလေးကို ဖျက်ချရင် ဘာသာရေးအရ အပြစ်ရှိမရှိ သိချင်တာပါ။ ဒါကို လက်ခံနိုင်စရာရှိတယ်လို့ ဘာသာရေးဆရာက ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သေချာ ထပ်စဉ်းစားဖို့လည်း သူ့ကို ပြောပါတယ်။ "ကလေးက ချက်ချင်းမသေတောင် နောက်မှာ သေမယ်ဆိုရင်တော့ ဒါပဲ ရှိတော့တာပေါ့၊ ဒါကြောင့် တမန်တော်ရဲ့ ဆုံးမချက်တွေနဲ့အညီ ဒီဝိညာဉ် ဒီခန္ဓာထဲ ဝင်မလာခင်မှာ ဖျက်ချလိုက်ဖို့ အကြောင်းပြချက် ခိုင်လုံသွားတာပေါ့" လို့ ဘာသာရေးဆရာက ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီလိုလုပ်ဖို့ အချက်ပြလို့တော့ မလုပ်သင့်ဘူးလို့လည်း ဆရာက သတိပေးပါတယ်။ မဟုတ်ရင် ရူဘာတသက်လုံး ဒီလိုသတ်မိတာကို တွေးနေမိမှာလို့လည်း ဆိုပါတယ်။ နောက်ပြီး သူတို့မွတ်ဆလင်အသိုင်းအဝိုင်းမှာ ဒါကို လက်မခံမယ့်သူတွေလည်း ရှိမှာမို့ ထည့်စဉ်းစားဖို့လည်း ရူဘာကို အကြံပြုပါတယ်။ ဘရတ်ဖို့ဒ်မွေးသူများ ရူဘာက ဒီကလေးကို သတ်မပစ်ဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ပါတယ်။ တတိယကလေး အင်နရာကို ၂ဝ၁၅ မှာမွေးတော့ ဆရာဝန်တွေ အခါခါပြောတဲ့ကြားက ဆေးစစ်ဖို့ ရူဘာ ငြင်းပါတယ်။ "ဒါကို ရိုးရိုးကိုယ်ဝန်လိုပဲ သဘောထားစေချင်တယ်၊ ခေါင်းထဲမှာ ဘာသံသယမှ မထားချင်ဘူး၊ ကလေးကို ဖျက်ချမှာလည်း မဟုတ်ဘူး " လို့ ရူဘာက ဆိုပါတယ်။ "ဒီကလေးလည်း နေမကောင်းတာတွေ ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ ပြောတော့ ကျွန်မယောက်ျားက ကိစ္စမရှိဘူးလို့ ပြောတယ်၊ ကျွန်မစိတ်ထဲ သံသယတွေ တအားများနေတယ် ထင်မိတယ် " ဒါပေမဲ့ ဒီကလေးလည်းပဲ အိုင်ဆဲလ်ပုံမမှန်တဲ့ ရောဂါနဲ့ မွေးလာပါတယ်။ "ကလေးကို တွေ့တော့ သိလိုက်ပြီ " လို့ ရူဘာ ဆိုတယ်။ " ကျန်းမာတဲ့ ကလေးတကယ်လိုချင်လို့ ကလေးတွေ ယူခဲ့ရတာပါ။ ဒါကြောင့် စိတ်ဆင်းရဲမိတယ်၊ ဒီသမီးလေးလည်း ဘယ်လိုဝေဒနာတွေ ခံစားရအုံးမယ်မသိဘူး၊ ယောက်ျားကတော့ ပျော်နေတယ်" ဒီကလေးလည်း နှစ်နှစ်သမီးမှာဆုံးပါတယ်။ အဆုတ်အအေးမိပြီး တအားဆိုးလာလို့ ဘရတ်ဖို့ဒ်ကနေ ယော့ဆေးရုံကို ခေါ်သွားရပါတယ်။ "ယော့က ဆရာဝန်တွေ ကြိုးစားပေမယ့် ကလေးက ကောင်းမလာဘူး၊ နောက်ဆုံးသေတဲ့အထိ အိပ်ဆေးတွေ ပေးထားရတယ်၊ တချိန်လုံး သူ့ကို ကျွန်မလက်ထဲ ပွေ့ထားရတာ" ကလေးသုံးယောက်သေပြီး ကလေးခြောက်ခါပျက်ကျတဲ့ ဒုက္ခကို ဘယ်လိုစဉ်းစားရမှန်း မသိဘူးလို့ ရူဘာပြောပါတယ်။ နောက်ဆုံးတခါ ပျက်ကျတာက အငယ်ဆုံးကလေး သေပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပါ။ ဒီတခါသေမှပဲ သူတို့ဝမ်းကွဲချင်း ယူတာနဲ့ ကလေးတွေသေတာ ဆက်စပ်မှု ရှိတယ် ဆိုတာ ရူဘာ လက်ခံလာပါတယ်။ ဆေးရုံမှာ တခြားကလေးတွေ နေမကောင်းတာတွေ့ခဲ့ပေမယ့် ဒီကလေးတွေ အားလုံးက ဝမ်းကွဲချင်း ယူပြီး မွေးတာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာ ရှင်းတယ်လေ။ တချို့ဆို လူဖြူကလေးတွေပါ။ ဒါကြောင့် သူတို့ဝမ်းကွဲချင်းယူတာနဲ့ ကလေး နေမကောင်းတာ ဆက်စပ်တယ် ဆိုတာ အစက လက်မခံခဲ့တာပါ။ "ယောက်ျားက ခုထိ မယုံသေးဘူး" လို့ ရူဘာက ပြောပါတယ်။ "ကျွန်မကတော့ သုံးခါဖြစ်တာမို့ ဆရာဝန်တွေပြောတာ မှန်ရမယ် ဆိုပြီး လက်ခံလာတယ်" ဆွေမျိုးချင်းလက်ထပ် နောက်ဆုံးသမီးလေး သေပြီးတဲ့နောက် နှစ်ဘက်ဆွေမျိုးတွေက သူတို့ကလေး ကျန်းကျန်းမာမာရဖို့ မလွယ်ဘူးလို့ စဉ်းစားမိကြပြီး အေးအေးချမ်းချမ်းနဲ့ ကွဲကြဖို့ ကောင်းပြီလို့ ပြောကြပါတယ်။ ဒါမှ နှစ်ယောက်လုံး ပြန်လက်ထပ်ပြီး ကလေးယူနိုင်မှာလို့ ဆိုကြပါတယ်။ "ကျွန်မတို့ နှစ်ယောက်လုံးက လက်မခံပါဘူး" လို့ ရူဘာ ဆိုပါတယ်။ "ဘုရားက ကလေးတွေ ပေးမယ်ဆိုရင် ပေးမှာပါ လို့ ကျွန်မ ယောက်ျားက ပြောပါတယ်။ ဘုရားက သူ့အတွက် ကျန်းမာတဲ့ ကလေးတွေလည်း ပေးနိုင်တယ်လို့လည်း ဆိုတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်မတို့ အိမ်ထောင်ထပ်ပြုမှာ မဟုတ်ဘဲ ထပ်ကြိုးစားကြမှာပါ" အစပိုင်းက လက်မထပ်ခဲ့ချင်ပေမယ့် ၁ဝနှစ်ကြာလာတော့ ကွဲဖို့လည်း ရူဘာမှာ စိတ်ကူးမရှိပါဘူး။ "တခြားယောက်ျားတယောက်နဲ့ ကလေးရတော့ကော သူနဲ့ရတာနဲ့ တူမလား၊ ကလေးရပေမယ့် အိမ်ထောင်ရေးက မပျော်ရရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။ ကျွန်မ ကလေးတွေကိုလည်း အဖေမစုံဘဲ မကြီးစေချင်ဘူး" သူတို့အတွက် အခုဘာများ လုပ်စရာ ကျန်သေးသလဲ။ သန္ဓေသားကို ရောဂါမပါအောင် စစ်ဆေးပြီး ဖန်ပြွန်နည်းနဲ့ ကလေးယူတာကတော့ ဖြစ်နိုင်ခြေ တခုပါ။ ဒါကို သူ့ယောက်ျားက သိပ်စိတ်မပါပါဘူး။ "အလ္လာပေးမှာကို ယူရမှာပဲလို့ ဆာကိက ဆိုတယ်၊ ဒီလို နေမကောင်းတဲ့ကလေးပဲ ရမယ်ဆိုရင်လည်း ယူရမှာပဲ" လို့ ရူဘာက ပြောတယ်။ ရူဘာက ဖန်ပြွန်နည်းကို စမ်းချင်ပေမယ့် စောင့်ရမယ့်အချိန်က ကြာပါတယ်။ ဒီလိုကြာနေရင် သဘာဝနည်းနဲ့ပဲ မြန်မြန်ယူဖို့ စဉ်းစားမိလိမ့်မယ်လို့လည်း သူက ဆိုပါတယ်။ ယောက်ျား လုပ်နေတဲ့ ပေါင်မုန့်ဆိုင်ကနေ ခွင့်ယူပြီး ဆရာဝန်နဲ့တွေ့ဖို့ကလည်း ခက်ပါတယ်။ နောက်ပြီး ဆာကိက အင်္ဂလိပ်လို သိပ်မပြောတတ်ပါဘူး။ "သူက ဘာမှနားမလည်ဘဲ ထိုင်နေရတာ၊ ကျွန်မ ကြိုက်သလို ဆုံးဖြတ်လို့ပဲ သူက ပြောတယ် "လို့ ရူဘာက ဆိုပါတယ်။ "ပထမတခါ ကလေးမှာ ရောဂါရှိတာကို သိတော့ စိတ်က မခံစားနိုင်ပေမယ့် သုံးခါဆိုတော့ မပြောတတ်တော့ဘူး၊ ကလေး ခံစားရတာတွေ တွေ့တော့လည်း မတရားဘူး ထင်တယ်လေ" သူတို့ ဇနီးမောင်နှံ ဖြစ်တာတွေကြောင့် ရူဘာ့မောင် အလှည့်ကျတော့ ဝမ်းကွဲချင်း လက်ထပ်ဖို့ ကိစ္စကို ပယ်ချပါတယ်။ "ဒီဒုက္ခတွေကို တခါမှ မစဉ်းစားမိခဲ့ဘူး၊ ဒီလို မိသားစုထဲမှာ ပြန်ယူတာကို မှားတယ်လည်း မထင်ခဲ့မိဘူး၊ အခု ကျွန်မဖြစ်တာတွေ မြင်ပြီး အမျိုးတွေလည်း စဉ်းစားလာကြပြီ" လို့ ရူဘာက ဆိုပါတယ်။ "အရင်ဆယ်နှစ်တုန်းက မိဘတွေ ပြောတာကို လုပ်ခဲ့တာ၊ အခုကျတော့ ကျွန်မ ဝမ်းကွဲတွေ ရွေးခွင့်ရလာပြီ၊ ငြင်းလာကြပြီ၊ လူငယ်တွေခေတ်မှာ မကြိုက်ရင် ပြောရဲလာပြီ" အခု သူ့မှာ အားပေးမယ့် မိဘတွေအပြင် ဘာသာရေးအရလည်း အားကိုးရှိပါတယ်။ " ဘုရားက လူတယောက် ဒုက္ခခံနိုင်သလောက်သာ ပေးတာပါ။ တချို့လူတွေမှာ ကျန်းမာတဲ့ကလေးတွေ မွေးပေမယ့် ကြီးလာရင် ဒုက္ခပေးတာတွေ ရှိတယ်လေ၊ ဒီတော့ ဘုရားရဲ့ စမ်းသပ်နည်းတွေက မတူဘူးပေါ့ " လို့ ရူဘာက ဆိုတယ်။ "ဒီဘဝမှာတော့ ကျွန်မက ကံမကောင်းဆုံးပဲ၊ နောက်ဘဝကျရင်တော့ ကံအကောင်းဆုံး ဖြစ်မှာပါ။ ဘာကြောင့်လဲ ဆိုတော့ ဒီအပြစ်ကင်းတဲ့ ကလေးတွေက ကျွန်မကို ကူကြမှာလေ၊ ကျွန်မ သူတို့နဲ့အတူ နေမှာပေါ့"


ইউক্রেনের এক পুরুষ বলছেন তার নারী সঙ্গীর দ্বারা মানসিক, শারীরিক নির্যাতনের পাশাপাশি তিনি যৌন নির্যাতনের শিকারও হয়েছেন। সেই তুলনায় পরিবারের পুরুষ সদস্যের ওপর সহিংসতার বিষয়টি যেমন অনেক কম আলোচনায় আসে, তেমনি এ ধরণের ঘটনা খুব বেশি ঘটেও না। অনেক সমাজেই পুরুষদের জন্য পারিবারিক সহিংসতার বিষয়টি নিয়ে আলোচনা করার চল নেই, এবং অনেকক্ষেত্রে ভুক্তভোগীদের একাই লড়াইটা চালিয়ে যেতে হয়। পরিচয় গোপন রাখার শর্তে ইউক্রেনের এক তরুণ বিবিসি'র কাছে তার জীবনের ঘটনা বলেন। তার জবানিতেই তার সাথে ঘটে যাওয়া ঘটনার বর্ণনা তুলে ধরা হলো এখানে। আমার প্রথমবার আমার বন্ধুরা কিছু সন্দেহ করেছিল কিনা জানি না। কিন্তু বাইরে থেকে দেখতে সবকিছু চমৎকার মনে হচ্ছিল। আমরা বন্ধুদের সাথে হাসিখুশিভাবেই দিনযাপন করছিলাম, আমাদের কোনো আর্থিক সমস্যাও ছিল না। এর মধ্যে পৃথিবীর অনেকগুলো দেশও ঘুরে আসি আমরা দু'জন। আমরা যখন অন্য কোথাও ভ্রমণ করতাম, তখন তাকে ভয় পেতাম না। সে মানুষের সামনে আমাকে নির্যাতন করে না। তবে ও যেন আমাকে একা না পায়, সেই বিষয়টা নিশ্চিত করা ছিল গুরুত্বপূর্ণ। পরিবারের পুরুষ সদস্যের ওপর সহিংসতার বিষয়টি যেমন অনেক কম আলোচনায় আসে, তেমনি এ ধরণের ঘটনা খুব বেশি ঘটেও না। মাত্র কিছুদিন আগে আমি বুঝতে পারি যে, আমার সাবেক স্ত্রী দশ বছর ধরে আমাকে ধর্ষণ করছে। ইরা আমার জীবনের প্রথম নারী ছিল। আমাদের বয়স যখন বিশের কোঠায়, তখন আমাদের পরিচয়। সেই আমাকে প্রেমের প্রস্তাব দেয়। আমার বাবা-মা আমাকে বলে রেখেছিল যে কাউকে ডেট করা শুরু করলেই আমার ঘর থেকে বের হয়ে নিজের মত থাকতে হবে। অর্থাৎ সম্পর্কে জড়ালে আমার মাথার ওপর ছাদ থাকবে না। আত্মসম্মানবোধের ঘাটতি আমার মা সবসময় আমার চেহারা নিয়ে বিব্রত ছিল। তিনি মনে করতেন আমি দেখতে ভাল নই। এই কারণে আমার তীব্র আত্মসম্মানবোধ সঙ্কট ছিল। ইরার সাথে শুরুর দিকে যখন যৌনমিলন হতো, সেসময় আমার আগ্রহ ছিল যৌনসঙ্গমের। কিন্তু স্বেচ্ছায় হলেও আমাদের যৌনমিলন ঠিক স্বাভাবিক ছিল না। তা ছিল কষ্টকর এবং আগ্রাসী। প্রথমবার যখন আমরা মিলিত হই, সেটি পাঁচ ঘণ্টা স্থায়ী ছিল এবং শেষ হওয়ার পর আমার সারা শরীর ব্যাথা করছিল। তার একটা বাতিক ছিল যে যৌনসঙ্গমের শেষে আমার বীর্যপাত করতেই হবে। বীর্যপাত না হওয়া পর্যন্ত আমি সঙ্গম চালিয়ে যেতে হতো এবং গড়ে তা এক থেকে দুই ঘণ্টা স্থায়ী হতো। সেক্স উপভোগ্য হওয়ার কথা, কিন্তু আমার জন্য বিষয়টি সেরকম ছিল না। আমার কোনো পূর্ব অভিজ্ঞতা ছিল না এবং আমি ভাবতাম এটাই স্বাভাবিক, আর তাই যৌনমিলনে রাজী হতাম। কিন্তু কিছুদিন পরই আমি যখন তাকে 'না' বলা শুরু করলাম, তখনই আমি ধর্ষিত হওয়া শুরু করি। আরো পড়তে পারেন: পুরুষ নির্যাতন: কতটা ? সমাজ কি এড়িয়ে যাচ্ছে ? 'পুরুষ অধিকার' রক্ষায় আন্দোলনে নেমেছেন যারা ধর্ষণ: ছেলেশিশুরা কি মেয়েশিশুদের চেয়ে নিরাপদ সঙ্গীর দ্বারা নির্যাতনের ফলে হীনমন্যতায় ভুগতে শুরু করেন ইউক্রেনের ঐ তরুণ যেভাবে ফাঁদে পড়লাম একবার ব্যবসার কাজে আমার দীর্ঘদিনের জন্য বিদেশ যেতে হয়। আমার ভয় হয় যে কাজ শেষে দেশে ফিরে আমি হয়তো ইরাকে আর ফিরে পাবো না। তাই আমি তাকে আমার সাথে যাওয়ার প্রস্তাব দেই। এমনকি সফরে যাওয়ার আগে তাকে বিয়ে করার প্রস্তাবও দেই আমি। সে বিয়ে না করলেও আমার সাথে সফরে যেতে রাজি হয়। আর সেখান থেকেই শুরু হয় মূল ঘটনা। সারাদিন কাজ শেষে আমি পরিশ্রান্ত থাকতাম, আর সে যৌনমিলন করতে চাইতো। প্রথমে কয়েকদিন রাজি হলেও পরে আমি যখন রাজি হতাম না, সে তখন বলতো, "এটা আমার চাহিদা, সুতরাং তোমার আমাকে দিতেই হবে। আমি বহুক্ষণ ধরে অপেক্ষা করছি।" তখন আমি বলতাম, "আমি ক্লান্ত। আমি বিশ্রাম নিতে চাই।" তখন সে আমাকে আক্রমণ করতো। নখ দিয়ে আমাকে আঘাত করতে থাকতো যতক্ষণ না পর্যন্ত আমি রক্তাক্ত হতাম। সে কখনও আমার মুখে আঘাত করতো না। এমন জায়গায় করতো যা পোশাকের নীচে থাকবে: যেমন বুকে, পিঠে বা হাতে। আমি কখনও প্রতিবাদ করতাম না কারণ আমি মনে করতাম একজন নারীকে আঘাত করা ঠিক কাজ নয়। আমি হীনমন্যতায় ভুগছিলাম এবং নিজেকে ক্ষুদ্র মনে হচ্ছিল। যৌনসঙ্গমের সময় সাধারণত সে আমার ওপরে থাকতো। হোটেলে একবার নিজের জন্য আলাদা রুমও নিতে চেয়েছিলাম আমি। কিন্তু আমি তাদের ভাষা বুঝতাম না, তাই শেষপর্যন্ত রুম নিতে পারিনি। কাজ শেষে হোটেলে ফিরে যেতে ভয় লাগতো আমার। তাই রুমে ফিরে না গিয়ে বিভিন্ন শপিংমলে ঘুরে বেড়াতাম। শপিংমল বন্ধ হওয়ার পর ঘুরতাম শহরের অলিগলিতে। শরৎকালের ঠান্ডা ও আর্দ্র আবহাওয়ায় এরকম ঘোরাঘুরির ফলে আমার ইউরিন ইনফেকশন, প্রোস্টেইটিস ও জ্বর হয়। কিন্তু এসব কিছুই ইরাকে দমিয়ে রাখতে পারেনি। সে যা চাইতো, তা আমার করতে হতো। সবচেয়ে খারাপ ছিল ছুটির দিনগুলো: শনিবার সকালে আর রবিবার রাতে হতো এটি। আমি ইউক্রেনে ফিরে যাওয়ার দিন গুনছিলাম। আমি ভেবেছিলাম ইউক্রেনে ফিরে যাওয়ার পর আমার আর ইরার সম্পর্ক শেষ হয়ে যাবে। কিন্তু আমার ধারণা ভুল ছিল। দশ বছর সঙ্গীর কাছ থেকে বিচ্ছেদের চেষ্টা করে নির্যাতনের শিকার হওয়া ব্যক্তি বিচ্ছেদের বিফল চেষ্টা ইউক্রেনে ফিরে যাওয়ার পর আমি আমার বাবা-মা'র সাথে থাকতে শুরু করি, ইরার সাথে যোগাযোগ করাও বন্ধ করে দেই। কিন্তু তার সাথে বিচ্ছেদের প্রচেষ্টা দীর্ঘায়িত হয় দশ বছর পর্যন্ত। আমি তার সাথে ঝগড়া করে সবকিছু থেকে তাকে ব্লক করে দিতাম, সে এলে ঘরের দরজা বন্ধ করে রাখতাম। কিন্তু সে বন্ধ দরজার ওপারে বসে আমাকে স্বান্তনা দেয়ার চেষ্টা করতো, বলতো যে সব ঠিক হয়ে যাবে। আর প্রতিবারই আমি শেষপর্যন্ত তার কাছে ফিরে যেতাম। একা থাকাকে ভীষণ ভয় পেতাম আমি। শুরুর দিকে আমি তার সাথে ছাড়াছাড়ির অনেক চেষ্টা করলেও সময়ের সাথে সাথে আমার চেষ্টাও কমতে শুরু করে। পরে একপর্যায়ে আমি চেষ্টাই ছেড়ে দেই। সে আমাকে বিয়ে করতে চায়, এবং আমরা বিয়ে করিও। যদিও আমার বিয়ে করার কোনো আগ্রহ অবশিষ্ট ছিল না। ইরা সবার ব্যাপারে ঈর্ষান্বিত ছিল। আমার বন্ধু, পরিবার সবার ব্যাপারে। আমি যেখানেই যেতাম, আমার সবসময় তাকে ফোন করতে থাকতে হতো। সে সবসময় আমাকে প্রশ্ন করতো যে 'কেন কনফারেন্সে যেতে হবে আমার?' বা 'কেন আমি বন্ধুদের সাথে দেখা করি?' আমাকে ছাড়া সে কোথাও যেতে পারতো না - আমি যেন সব জায়গায় তার মনোরঞ্জন করার খেলনা ছিলাম। ইরার কোনো চাকরি ছিল না। আমার আয়েই আমাদের খরচ চলতো। দুই বেডরুমের একটা বড় অ্যাপার্টমেন্ট ভাড়া নেই আমরা। বাসার বড় বাথরুম ব্যবহারের অনুমতি ছিল না আমার। আমার সবসময় 'গেস্ট' বাথরুম ব্যবহার করতে হতো। প্রতিদিন সকালে সে ঘুম থেকে ওঠার আগে আমার অপেক্ষা করতে হতো, যেন আমি তার ঘুমের 'ব্যাঘাত' না ঘটাই। আমরা ঘুমাতামও ভিন্ন রুমে এবং আমার রুম বন্ধ করার ব্যবস্থা ছিল না। আমি এক মুহুর্তের জন্যও একা থাকতে পারতাম না। আমি যদি 'ভুল' কিছু করতাম, তখন সে আমার সাথে চিৎকার করতো এবং আমাকে মারতো। প্রায় প্রতিদিনই এরকম ঘটনা ঘটতো। যে কোনো বিষয়ে সে আমার দোষ দিতো। আমি সবসময় শুনে এসেছি যে তার কোন ধরণের পুরুষ পছন্দ এবং তার জন্য সেই পুরুষ কী কী করবে। সে যা করতে বলতো, শুধু তার রাগ থেকে বাঁচার জন্য আমি তাই করতাম। আমি দাবি করছি না যে আমি ত্রুটিমুক্ত। এসব থেকে দূরে থাকতে আমি দিনে ১০, ১২, ১৪ ঘণ্টা করে কাজ করতাম - এমনকি ছুটির দিনেও। এটা এমন কিছু না, এ ধরণের পরিস্থিতিতে কিছু মানুষ মদ্যপান করে - অন্যরা কাজ করে। যেভাবে বেরিয়ে আসার শুরু আপনি যখন ওরকম একটা পরিস্থিতিতে থাকবেন, তখন আপনার সাথে কী হচ্ছে তা ঠিক বুঝে উঠতে পারবেন না আপনি। এই অবস্থা থেকে পরিত্রাণের পথও আপনি দেখতে পাবেন না, আবার কারো সাহায্যো চাইতে পারবেন না। আপনার মনে হতে থাকবে এই অবস্থা থেকে আপনার মুক্তির পথ নেই। হতাশায় ডুবে যাওয়ার মত একটা পরিস্থিতি তৈরি হবে। আমার ধারণা ছিল যে সম্পর্কের জন্য সবকিছু ত্যাগ করতে হয়। তাই আমি নিজেকে এবং নিজের ইচ্ছাগুলোকে ত্যাগ করেছিলাম। সেসময় এই ত্যাগকে স্বাভাবিকই মনে হয়েছিল। সম্পর্কের শুরুর দিকে সেক্স ভালো লাগলেো পরে একটা লম্বা সময় আমার আর সেক্স ভালো লাগতো না। কিন্তু শেষ তিন চার বছর সেক্সের কথা চিন্তা করলেই আমার প্যানিক অ্যাটাক হতো, আমি আতঙ্কিত হয়ে পড়তাম। যখনই ইরা আমার ইচ্ছার বিরুদ্ধে আমাকে ধরে আমার সাথে যৌনমিলনে উদ্যত হতো, তখনই এরকম হতো। আমার মধ্যে যখন আতঙ্ক তৈরি হতো, আমি তাকে ধাক্কা দিয়ে সরিয়ে ঘর থেকে, কখনো বাড়ি থেকে দৌড়ে পালিয়ে যেতাম। ইরার বিশ্বাস ছিল আমার জন্যই আমাদের যৌনজীবনে সমস্যা তৈরি হচ্ছে। তাই কয়েক বছর পরপর আমাকে সেক্সোলজিস্টের কাছে নিয়ে যেতো সে। যখনই আমি বলতাম যে সেক্সের সময় আমার কিছু একটা পছন্দ হচ্ছে না, অথবা আমার সেক্স পছন্দ না - সে আমাকে বলতো যে আমিই আসল সমস্যা। আমাকে নির্যাতন ও ধর্ষণের ব্যাপারে আমি সাধারণত নীরব থাকতাম। আর চিকিৎসকের সাথে দেখা করার ঘটনাগুলোর মাধ্যমে ইরা নিজের যুক্তি প্রতিষ্ঠার একটা সুযোগ পেয়েছিল। ডিভোর্সের কিছুদিন আগে থেকে আমি যৌন সহিংসতার কথা মানুষকে বলা শুরু করি। আর বলা শুরু করার পর আমি আর থামিনি। যেভাবে সাহায্য পেলাম এক শরতে প্রায় দুই সপ্তাহ ধরে আমার টানা জ্বর ছিল। ঐ পুরোটা সময় কেউ আমার খোঁজ খবর নেয়নি। তখনই আমার মাথায় আসে যে আমার জীবন আসলে অর্থহীন। আমি মারা গেলেো কেউ খেয়ালই করবে না। সেই মুহুর্তটায় একসাথে আতঙ্ক, দুঃখ আর নিজের উপর ধিক্কারের একটা মিশ্র অনুভূতি বোধ হয় আমার। আমার কারো সাথে এনিয়ে কথা বলতে ইচ্ছা করছিল - কিন্তু অমার কোনো ধারণা ছিল না কার সাথে কথা বলা যায়। এর কিছুদিন পর আমি আমার বাবা-মা'র বাসায় যাই কয়েকদিন একা থাকার জন্য। সেসময় তারা বাসায় ছিলেন না। সেসময় ইন্টারনেটে একটি ওয়েবসাইটে পরিচয় প্রকাশ না করে আমার সাথে ঘটে যাওয়া ঘটনাগুলো জানাই আমি একজনকে। সেবারই প্রথম আমি কারো সাথে সেসব ঘটনা নিয়ে খোলামেলা আলোচনা করি। সেখান থেকে আমি সাহস পাই এবং ধীরে ধীরে নির্যাতনের বিরুদ্ধে সোচ্চার হয়ে উঠি। আগে সেক্স করতে না চাইলে আমি চুপ করে থাকতাম এবং নির্যাতন সহ্য করতাম। কিন্তু ধীরে ধীরে আমি 'না' বলা শুরু করলাম। একপর্যায়ে আমি পারিবারিক একজন চিকিৎসকের সাহায্যও পাই। সেসময় আমি ও ইরা দু'জনই ঐ চিকিৎসকের সাথে একসাথে আলোচনা করতাম। ঐ সময়ই আমি প্রথমবার কোনো চিকিৎসকের সামনে যৌন নির্যাতনের অভিযোগ তুলতে সক্ষম হই। আর সেগুলো বলার পর ইরা ভীষণ ক্ষিপ্ত হয়ে ওঠে। সে বলতে থাকে যে আমার অভিযোগ মিথ্যা। তবে ঐ ঘটনার পরপরই সে ডিভোর্সের পরামর্শ দেয়। আমিও সুযোগ হাতছাড়া করিনি। একমাস পর যেদিন ডিভোর্সের কাগজ হাতে পাই, সেটি ছিল আমার জীবনের শ্রেষ্ঠ দিন। ডিভোর্সের পর একদিন আমি চিৎকার করে তাকে বলি, "তুমি আমাকে ধর্ষণ করছিলে?" সে উত্তর দিয়েছিল, "ধর্ষণ করছিলাম? তো কি হয়েছে!!" সেদিন তার কথার উত্তর দিতে পারিনি আমি, এখনও সেই উত্তর জানা নেই। তবে সে অন্তত স্বীকার করেছে অভিযোগ, যদিও এ নিয়ে হাসাহাসিই বেশি করেছে। পারিবারিক ও যৌন সহিংসতা বিষয়ক সাপোর্ট গ্রুপের সাহায্য পেলে ও তাদের সাথে কথা বলতে পারলে আমি হয়তো আগেই এই বিপদ থেকে উদ্ধার পেতে পারতাম, কিন্তু ইউক্রেনে এরকম সাপোর্ট গ্রুপ রয়েছে শুধু নারীদের জন্য। এমনকি ইউক্রেনে আমি প্রথম যেই সাইকোথেরাপিস্টের কাছে নিজের সমস্যার কথা বলি, তিনি হেসে দিয়ে বলেছিলেন, "তোমার স্ত্রী নারী আর তুমি পুরুষ। সে তোমাকে ধর্ষণ করতে পারে না।" ছয়বার সাইকোথেরাপিস্ট পরিবর্তন করার পর এখন আমি কিছুটা সাহায্য পাচ্ছি। আমার মানসিক ক্ষতি হয়তো কখনোই পুরোপুরি পুষিয়ে নেয়া যাবে না। কিন্তু আমি মনে করি আমি যেমন বছরের বছর চুপ ছিলাম, আমার গল্প পড়ে আমার মত অভিজ্ঞাতার অন্য একজন ব্যক্তি হয়তো সাহস করে সাহায্য চাইবে, কারো সাথে কথা বলবে।

လူတစ်ယောက်ချောင်ပိတ်မိနေပုံ သရုပ်ဖော်ပုံ ဒါပေမဲ့ မိသားစုထဲက ယောက်ျားလေးတွေနဲ့ လက်တွဲဖော် အမျိုးသားတွေ အနိုင်ကျင့် စော်ကားခံရတဲ့ သတင်းတွေကိုတော့ ဖော်ပြဝေဖန်ကြတာ သိပ်ကိုနည်းပါတယ်။ အမျိုးသားတွေ အိမ်တွင်း အကြမ်းဖက်ခံရတဲ့ကိစ္စကို လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း အတော်များများမှာ ထုတ်ပြောလေ့ မရှိကြပါဘူး။ ခံရတဲ့သူ ကိုယ်တိုင်ကလည်း တစ်ယောက်တည်း ကြိတ်ခံလေ့ ရှိပါတယ်။ ယူကရိန်းက လူငယ်တစ်ယောက်ကတော့ သူ့အတွေ့အကြုံကို ဘီဘီစီကို မျှဝေခဲ့ပါတယ်။ အမည်တော့ မဖော်ပြပါရစေနဲ့လို့ ဆိုပါတယ်။ သူပြောပြခဲ့တာတွေနဲ့အတူ အိမ်တွင်းအကြမ်းဖက်မှု လက္ခဏာတွေကဘာတွေလဲ၊ ဒါကို ဘယ်လို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းမလဲဆိုတဲ့ ပညာရှင်တချို့ရဲ့ အကြံပေးချက်တွေကို တင်ပြပေးမှာပါ။ ပထမဆုံး အတွေ့အကြုံ ကျွန်တော့်သူငယ်ချင်းတွေကတော့ ရိပ်မိခဲ့ကြသလား မသိဘူး။ အပြင်ပန်း ကြည့်လိုက်ရင် ပြုံးပျော်နေတဲ့မျက်နှာတွေ၊ မိတ်ဆွေအပေါင်းအသင်းတွေ၊ ငွေတွေအများကြီး ရှိပြီး ယုံကြည်မှုအပြည့်နဲ့ အားလုံးအဆင်ပြေနေတဲ့ ပုံမျိုး ကျွန်တော်တို့ စုံတွဲကို တွေ့ရမှာပါ။ ကျွန်တော်တို့ နှစ်ယောက် ကမ္ဘာတဝက်လောက်ကို အတူတူ ခရီးထွက်ခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီလို ခရီးထွက်နေတဲ့အချိန်မျိုးတွေမှာဆို ကျွန်တော် သူ့ကို ကြောက်စရာမလိုပါဘူး။ တခြားလူတွေရှေ့မှာ သူကျွန်တော့်ကို နာကျင်အောင် မလုပ်လို့ပါ။ အရေးကြီးဆုံးအချက်က သူနဲ့ နှစ်ယောက်တည်း ထိပ်တိုက်မတွေ့အောင် ရှောင်နိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တကယ်တမ်း သိပ်မကြာသေးခင်ကမှ သဘောပေါက်လိုက်တာက ကျွန်တော့်ဇနီးဟောင်းက ကျွန်တော့်ကို ၁ဝနှစ်လောက် မုဒိမ်းကျင့်ခဲ့တယ်ဆိုတာပါ။ အီရာက ကျွန်တော့်ရဲ့ အချစ်ဦးပါ။ အသက်၂၀ ဝန်းကျင်မှာ ကျွန်တော်တို့ စတွေ့ခဲ့ကြပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ တွဲကြဖို့လည်း သူကပဲ စခဲ့တာပါ။ ရည်းစားရပြီ ဆိုတာနဲ့ အိမ်ကနေ ဆင်းရမယ်လို့ ကျွန်တော့် မိဘတွေက ပြောထားပါတယ်။ မိသားစုနဲ့ လက်ရှိနေနေတဲ့အိမ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး ကိုယ့်တာဝန်ကိုယ်ယူတော့ ဆိုတဲ့သဘောပါ။ ဒါက ကြောက်စရာတော့ကောင်းပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ့်ဘာသာခွဲနေဖို့ ပိုက်ဆံ လုံလုံလုံလောက် စုမိတဲ့ အချိန်ကျမှ ချစ်သူထားနိုင်ခဲ့တာပါ။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်စိတ်နည်း ကျွန်တော့် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်စိတ် အတော်လေး နည်းခဲ့တဲ့ထဲမှာ အဆိုးဆုံးက အမေ ကျွန်တော့်ကို စိတ်တိုင်းမကျတာနဲ့ ကျွန်တော် ရုပ်ဆိုးလို့ ဆိုပြီး အမေက အတော်လေး ရှက်ခဲ့တာလည်း ပါပါတယ်။ ကျွန်တော်ရဲ့ ပထမဆုံး လိင်အတွေ့အကြုံက အီရာနဲ့ပါ။ အဲဒီတုန်းကတော့ ကျွန်တော် ကိုယ်တိုင်လည်း စမ်းကြည့်ချင်ခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒါက ပုံမှန်တော့ မဟုတ်ခဲ့ပါဘူး။ အရမ်းကြမ်းတမ်းပြီး အတော်လေး နာကျင်ခဲ့ရပါတယ်။ အချိန် ၅ နာရီလောက်ကုန်ခဲ့ပါတယ်။ ကျွန်တော်လည်း တစ်ကိုယ်လုံး နာပြီး ကျန်ခဲ့ပါတယ်။ အီရာက လိင်ခံစားမှုကို အရူးအမူး စွဲလမ်းနေတဲ့သူပါ။ ဒါ့ကြောင့် သူ့အလိုမကျမချင်း ဖြည့်ဆည်းပေးရပါတယ်။ သူ့ကို ပုံမှန် အချိန် တစ်နာရီ နှစ်နာရီလောက် ပေးရပါတယ်။ ဒါက ကျွန်တော့်အတွက်ကတော့ နှစ်လိုပျော်ရွှင်စရာ မဖြစ်ပါဘူး။ အတွေ့အကြုံလည်း မရှိခဲ့တဲ့သူ ဆိုတော့ ဒါက ဒီလိုပဲ နေမှာ ဆိုပြီး လက်ခံခဲ့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် နောက်ပိုင်း သူ့ကို ငြင်းထုတ်ရတဲ့အထိ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဘယ်လိုငြင်းငြင်း မရခဲ့ပါဘူး။ အဲဒီကစလို့ အတင်းအဓမ္မ မုဒိမ်းကျင့်ခံရတဲ့ အခြေအနေ ရောက်လာခဲ့ပါတယ်။ ချောင်ပိတ်မိသွား အလုပ်နဲ့ပတ်သက်တဲ့ နိုင်ငံခြားခရီးရှည်ကြီးတစ်ခု ကျွန်တော် ထွက်ခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီမှာ အီရာ့ကို ဆုံးရှုံးရမှာကြောက်လို့ ကျွန်တော်နဲ့ လိုက်ခဲ့ဖို့ ခေါ်ခဲ့ပါတယ်။ လက်ထပ်ခွင့်တောင် အရင်တောင်းခဲ့ပါသေးတယ်။ မလိုက်နိုင်ဘူးလို့ သူက ငြင်းခဲ့ပေမဲ့ နောက်တော့ ကျွန်တော်နဲ့ အတူလိုက်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီမှာ ပြဿနာ စခဲ့တာပါ။ ကျွန်တော်က အလုပ်တွေပိပြီး အနားယူချင်နေချိန်မှာ တောင်းဆိုတဲ့အခါ တစ်ခါ၊နှစ်ခါ လိုက်လျောနိုင်ပေမဲ့ နောက်ပိုင်း အရမ်းပင်ပန်းလို့ နားပါရစေလို့ ပြောရပါတယ်။ အဲဒီတော့ ကျွန်တော့်ကို သူရိုက်ပါတယ်။ ကျွန်တော် ဘာမှ ပြန်မလုပ်နိုင်ပါဘူး။ သွေးထွက်တဲ့အထိ ကျွန်တော့်ကို ကုတ်ဖဲ့ပါတယ်။ လက်သီးနဲ့ ထိုးတာလည်း ခံရပါတယ်။ ဒဏ်ရာမြင်ရမယ့် မျက်နှာပေါ်မှာတော့ ဘယ်တော့မှ မလုပ်ပါဘူး။ လူမမြင်နိုင်မယ့် ရင်ဘတ်၊ ကျောကုန်းနဲ့ လက်တွေကိုပဲ လုပ်တာပါ။ ဒါတွေကို ဘယ်လိုမှ မခံနိုင်ပေမဲ့ မိန်းကလေးကို ရိုက်တာ မှားယွင်းရက်စက်တာပဲလို့ ယူဆထားတဲ့အတွက် ကျွန်‌တော်သူ့ကို ဘာမှ ပြန်မလုပ်ခဲ့ပါဘူး။ ကျွန်တော့်မိဘတွေက ဒီလိုပဲ သင်ထားခဲ့တာလေ။ ဒါနဲ့ ကျွန်တော့်စိတ်ထဲမှာ သိမ်ငယ်လာပြီး ထွက်ပေါက်မရှိ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ သူကတော့ သူဖြစ်ချင်တာ ဖြစ်အောင် လုပ်ပြီး အမြဲ အပေါ်စီးကပဲ နေပါတယ်။ တစ်ခါမှာတော့ ဟိုတယ်မှာ အခန်းခွဲ ငှားနေဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်ပြောတာကို ဘာသာစကား မတူတဲ့ ဟိုတယ် ဧည့်ကြိုတွေက နားမလည်ကြတော့ ချောင်ပိတ်မိတဲ့ အခြေအနေကိုပဲ ဆက်ကြုံခဲ့ရပါတယ်။ ဒီလိုနဲ့ပဲ အလုပ်ပြီးရင် ဟိုတယ်ကို ပြန်ရမှာ ကြောက်လာပါတယ်။ ဒါနဲ့ ကုန်တိုက်ကြီးတွေထဲမှာ ဆိုင်ပိတ်ချိန်အထိ လျှောက်ပတ်နေခဲ့ပါတယ်။ ကုန်တိုက်တွေ ပိတ်ရင် မြို့ထဲမှာ ပတ်နေခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်က ဆောင်းဦးပေါက်ရာသီ ဆိုတော့ အေးစက်စိုရွှဲနေပါတယ်။ အနွေးထည်လည်း ယူမသွားခဲ့မိပါဘူး။ နောက်ဆုံး ဆီးလမ်းကြောင်း ပိုးဝင်ပြီး ဆီးကျိတ်ရောင် အဖျားဝင်လာပါတယ်။ ဒီလို ဖြစ်နေတာတောင် သူလိုချင်တာ ရဖို့ အီရာက ကျွန်တော့်ကို အလျှော့မပေးခဲ့ပါဘူး။ သီတင်းပတ်ကုန်ရက်တွေက အဆိုးဆုံးပါပဲ။ ယူကရိန်းကို ပြန်ရမယ့်ရက်ကိုပဲ ကျွန်တော် တွက်နေမိပါတော့တယ်။ ယူကရိန်း ပြန်ရောက်ရင် ကျွန်တော်တို့နှစ်ယောက် အပြတ်ပဲလို့ ထင်ခဲ့မိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော် ထင်သလို ဖြစ်မလာခဲ့ပါဘူး။ "ဖြတ်ဖို့ ကြိုးစားပေမဲ့ မအောင်မြင်ခဲ့" ယူကရိန်း ပြန်ရောက်တော့ ကျွန်တော် မိဘတွေအိမ်မှာ ပြန်သွားနေခဲ့ပါတယ်။ အီရာနဲ့ အတူတူ နေဖို့ နေနေသာသာ အဆက်အသွယ်တောင် မလုပ်တော့ပဲ ထားလိုက်တော့ မလို့ပါ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလို အဆက်ဖြတ်ဖို့ ကြိုးစားရင်းနဲ့ပဲ နှစ်တွေ ကြာသွားခဲ့ပါတယ်။ သူနဲ့ရန်ဖြစ်တဲ့အခါမျိုးမှာ ကျွန်တော် ဖုန်းကိုပိတ်၊ သူ့နဲ့ အဆက်အသွယ် အကုန်လုံး ဘလော့ခ် လုပ်ပြီး ရှောင်ပုန်းနေခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူက ကျွန်တော်ဆီ မရောက်ရောက်အောင်လာ၊ တံခါးအပြင်ဘက်ကနေ လာထိုင်စောင့်နေတတ်ပါတယ်။ နောက်ဆို ဒါမျိုးမဖြစ်စေရပါဘူးလို့လည်း ကတိတွေ ပေးတတ်ပါတယ်။ အဲ့လိုနဲ့ပဲ ကျွန်တော်လည်း သူနဲ့ ပြန်ပေါင်းထုပ်မိ သွားပြန်ပါတယ်။ တစ်ယာက်တည်း အထီးကျန်နေရမှာကို ကြောက်တာလည်း ပါပါတယ်။ အစပိုင်းမှာ သူနဲ့ လမ်းခွဲဖို့ အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးစားခဲ့ပေမယ့် နောက်ပိုင်းမှာ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ ကျွန်တော်လက်လျှော့ခဲ့ပါတယ်။ သူက လက်ထပ်ဖို့ အတင်းအကြပ် ပြောလို့ လက်ထပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ကျွန်တော့်ဘက်ကတော့ လက်ထပ်ချင်စိတ် မရှိတော့ပါဘူး။ အီရာက ကျွန်တော့်ကို လူတိုင်းနဲ့ သဝန်တိုပါတယ်။ ကျွန်တော့်သူငယ်ချင်း၊ ကျွန်တော့်မိသားစု ဘယ်သူနဲ့ မဆိုပါ။ ကျွန်တော် ဘယ်သွားသွား သူ့ဆီဖုန်းဆက်ရပါတယ်။ အဲဒီ့ အစည်းအဝေးတွေ ဘာကြောင့်တက်ရတာလဲ၊ သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ ဘာ့ကြောင့် တွေ့ရတာလဲ ဆိုတာ သူ့ကို ပြောပြရပါတယ်။ ကျွန်တော့်ကို သူ့မျက်စိအောက်မှာပဲ နေစေချင်တာပါ။ သူလည်း ကျွန်တော် မပါဘဲနဲ့ ဘယ်မှ မသွားပါဘူး။ ကျွန်တော်က သူ့ရဲ့ အချိန်ပြည့် ပျော်တော်ဆက်သဘောမျိုး ဖြစ်နေတာပေါ့ဗျာ။ ပြီးတော့ အီရာက အလုပ် ထွက်မလုပ်ဘူး။ ကျွန်တော်ပဲ ပိုက်ဆံရှာ၊ ချက်ပြုတ်၊ အိမ်သန့်ရှင်းရေး လုပ်တယ်။ ရေချိုးခန်း ၂ ခုပါတဲ့ တိုက်ခန်းကျယ်ကြီးမှာ ကျွန်တော်တို့ ငှားနေကြတယ်။ ရေချိုးခန်းအကြီးကို ကျွန်တော် သုံးခွင့်မရှိပါဘူး။ ဧည့်သည်တွေ သုံးဖို့ ထားတဲ့ ရေချိုးခန်းအသေးကိုပဲ သုံးရပါ တယ်။ မနက်တိုင်း သူက ၉ နာရီ၊ ၁ဝ နာရီလောက်မှ အိပ်ရာထလေ့ ရှိတော့ သူ့ကို အနှောင့်အယှက် မဖြစ်အောင် သူနိုးတဲ့အထိ မထဘဲ စောင့်နေရပါတယ်။ နောက် အခန်းခွဲအိပ်ကြဖို့ သူကပဲ ဆုံးဖြတ်တယ်။ ကျွန်တော့်အခန်းတံခါးမှာ သော့မရှိတော့ တစ်ယောက်တည်း အေးအေးနေရတယ် ဆိုတာ မရှိခဲ့ပါဘူး။ ကျွန်တော် အမှားတစ်ခုခု လုပ်မိလိုက်ရင် အော်ဟစ်ဆဲဆိုပြီး ရိုက်ပါတယ်။ အဲ့လိုမျိုးက တစ်ရက်တစ်ခါ ဒါမှမဟုတ် နှစ်ရက်တစ်ခါလောက် ဖြစ်လေ့ရှိပါတယ်။ ဘာပြဿနာပဲ ဖြစ်ဖြစ် ကျွန်တော့်ကိုပဲ အပြစ်ပုံချတတ်ပါတယ်။ သူလိုချင်တာက ဘယ်လို ယောက်ျားမျိုး၊ အဲ့ဒီလူက ဘာတွေ ဘယ်လို လုပ်ပေးမှာ ဆိုတဲ့ စကားတွေလည်း အမြဲ ကြားရတတ်ပါတယ်။ ကျွန်တော့်မှာ ဘာလုပ်ပိုင်ခွင့်မှ မရှိပါဘူး။ သူစိတ်ဆိုးရင် နောက်ဆက်တွဲ ပေါက်ကွဲမှုတွေ ဆက်ဖြစ်လာတတ်တာ ဆိုတော့ သူစိတ်မဆိုးအောင် သူတောင်းဆိုတာတွေကိုပဲ သူ့အကြိုက် လိုက်လုပ်ပေးခဲ့ရပါတယ်။ ကျွန်တော် မှတ်မိပါသေးတယ်။ အိမ်ပေါ်ကနေ အောက်ကိုဆင်းသွားပြီး ကားထဲမှာ သွားထိုင်ငိုခဲ့မိတာကိုပါ။ အဲ့ဒီအချိန်မှာ သူဖြတ်လျှောက်သွားပြီး ကျွန်တော့်ကို သတိထားမိသွားတယ်။ ကျွန်တော် အိမ်ထဲ ပြန်ဝင်လာတော့ ကျွန်တော့်ကို သနားတယ်လို့ ပြောခဲ့ပေမဲ့ သူလုပ်နေတာတွေကိုတော့ မရပ်ခဲ့ပါဘူး။ နောက်နေ့မှာ ဒုံရင်းအတိုင်း ပြန်ဖြစ်တာပါပဲ။ ကျွန်တော် ဘာလုပ်လုပ်၊ ဘယ်လောက်ပဲ ဆိုးဆိုးရွားရွား ခံစားရပါစေ၊ အခြေအနေက ဘာမှ ပြောင်းမသွားခဲ့ပါဘူး။ ကျွန်တော်လည်း ခြောက်ပြစ်ကင်း သဲလဲစင် လူတစ်ယောက်တော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီအခြေအနေတွေအားလုံးကို ရှောင်လွှဲဖို့ စနေ၊ တနင်္ဂနွေနဲ့ အားလပ်ရက်တွေမှာ တစ်ရက်ကို ၁ဝ နာရီ၊ ၁၂ နာရီ၊ ၁၄ နာရီ ကျွန်တော် အလုပ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ အားလပ်ချိန်မှာ တချို့က အရက်သောက်တယ်။ ကျွန်တော်ကတော့ အလုပ်လုပ်တာပေါ့။ အနိုင်ကျင့်သူတွေနဲ့ ဘာလို့ ဆက်နေတာလဲ •အိမ်တွင်းအကြမ်းဖက်တဲ့ မိသားစုကနေ ကြီးပြင်းလာပြီး မိဘရဲ့ အကျင့်စရိုက်အတိုင်း ပြန်လုပ်တတ်သူတွေ • အထီးကျန်မှုကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းနဲ့ ပုံသေမှတ်ယူမှုများ : "အိမ်နီးချင်းတွေက ဘာပြောကြမလဲ" "ကလေးတိုင်း မိဘအစုံအလင်နဲ့ ကြီးပြင်းသင့်တယ်" • ပထမအဆင့်က အနိုင်ကျင့်ခံနေရတာကို သိဖို့ ခက်ခဲတာ။ ဒါကြောင့် အနိုင်ကျင့်ခံရတာကို အသားကျလာပြီး အခြေအနေကို သုံးသပ်ဖို့နဲ့ ဖြေရှင်း လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ပျောက်ဆုံးလာတာ • ကိုယ့်ကို အနိုင်ကျင့်စော်ကားတဲ့သူဆီက ငွေကြေးမှီခိုနေရလို့ ဒါမှမဟုတ် ဘာမှလုပ်နိုင်တဲ့ အနေအထားမရှိလို့ ( ဥပမာ ကိုယ်ဝန်ရှိနေတာ၊ ကလေးတွေက ငယ်နေသေးတာ) စတာတွေကြောင့် ဘယ်မှ သွားစရာမရှိ ဖြစ်နေရသူ • အာဏာပိုင်တွေကို အကူအညီတောင်းတဲ့ အခါမျိုးမှာ "ဒါတွေဟာ မိသားစုပြဿနာတွေပါ" လို့ ပြန်ပြောတတ်ကြလို့ လက်လျှော့သွားကြလေ့ ရှိပါတယ်။ ဒီအချက်တွေနဲ့အတူ တခြားအကြောင်းရင်းတွေကို လာစတာဒါ ယူကရိန်း အမျိုးသား အရေးပေါ် ဖုန်းလိုင်းဌာနရဲ့ အကြီးအကဲ အာလီယိုနာ ကရိုင်ဗျုလစ်ခ်နဲ့ လိင်အကြမ်းဖက်မှု ကာကွယ်ရေးနဲ့ တိုက်ဖျက်ရေး ဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ အကြံပေး အိုလီနာ ကိုချီမီရိုဗာစ်ကာ တို့က ကောက်နုတ် ပြောပြခဲ့ကြတာပါ။ ဖွင့်ပြောမိတဲ့နောက် ဒီလိုအခြေအနေမျိုးထဲ ရောက်နေရင် ကိုယ် ဘာဖြစ်နေသလဲဆိုတာ သတိထားမိမှာ မဟုတ်ဘူး။ ထွက်ပေါက် ရှာမတွေ့သလို တခြားသူတွေဆီကလည်း ဘာမှ ကြားမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ရုန်းထွက်နိုင်မယ့် အခွင့်အရေး ရှိတယ်ဆိုတာကိုတောင် တွေးမိမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ လုံးဝ မျှော်လင့်ချက်မဲ့သူတစ်ယောက်လို ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ ကျင့်သားရလာတဲ့အတွက် မလုပ်ချင်တာတွေကိုလည်း လုပ်ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ လူတိုင်းကို တစ်ခုခု လုပ်ပေးဖို့ တာဝန်ရှိတယ်လို့ အမြဲတမ်း တွေးမိပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်မပိုင်ဘူးလို့ ခံစားခဲ့ရပါတယ်။ ကိုယ့်ကို အဘွား၊ မိဘတွေက ပိုင်တယ်။ ကိုယ်နဲ့ ပတ်သက်နေသူတွေအတွက် အနစ်နာခံ ပေးဆပ်ရမယ်လို့ စိတ်ထဲမှာ မှတ်ယူထားခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ကိုယ့်အတွက်ကိုယ် မတွေးဘဲ ပေးဆပ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီတုန်းကတော့ ဒါတွေက ပုံမှန်ပဲလို့ ထင်ခဲ့တာပါ။ ဆိုတော့ အခြေအနေက ပိုပို ဆိုးလာခဲ့တာပေါ့။ အစပိုင်းမှာဆိုရင် အဲဒါကို မနှစ်မြို့တာလောက်ပါပဲ။ ဒါပေမယ့် တဖြည်းဖြည်းနဲ့ အိမ်ထောင်သက် နောက်ဆုံး ၃ နှစ်၊ ၄ နှစ် လောက်မှာ လိင်ကိစ္စက ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်စရာ ဖြစ်လာခဲ့တယ်။ အဲဒီလို ကြောက်ရွံ့ ထိတ်လန့်တဲ့အခါမျိုးမှာ အီရာကို တွန်းထုတ်ပြီး အိမ်နဲ့ဝေးရာ၊ အနည်းဆုံးတော့ အခန်းထဲကနေ ထွက်ပြေးတာတွေ လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ အဆင်မပြေတဲ့ လိင်ဆက်ဆံမှုဟာ ကျွန်တော့်ကြောင့်လို့ အီရာက ထင်ပါတယ်။ ဒီတော့ နှစ်တိုင်းနီးပါး လိင်မှုကိစ္စ ကျွမ်းကျင်သူတယောက်ဆီ ကျွန်တော့်ကို ခေါ်သွားပြပါတယ်။ အဲဒီ့အချိန်မှာ ကျွန်တော် တစ်ခုခု မကြိုက်တဲ့အကြောင်း ပြောမိတဲ့အခါတိုင်း၊ ကျွန်တော့်ဆန္ဒမပါဘူး ပြောတဲ့အခါတိုင်း ကျွန်တော်ကပဲ မှားနေတဲ့သူ အဖြစ် အပြောခံခဲ့ရပါတယ်။ ဒီတော့ ကျွန်တော် မုဒိမ်းကျင့်ခံနေရတာ၊ အနိုင်ကျင့် စော်ကားခံနေရတာတွေကို ဘာမှမပြောတော့ဘဲ ရေငုံနှုတ်ပိတ် နေခဲ့ပါတော့တယ်။ အဲဒီ့ဆရာတွေနဲ့ သွားပြခဲ့တာတွေက အီရာ့အတွက်ကတော့ အထောက်အထား ဖြစ်သွားခဲ့ပါတယ်။ အနိုင်ကျင့် စော်ကားခံရတဲ့အကြောင်းကို လင်မယား မကွာရှင်းခင်အချိန်လေးမှာ ကျွန်တော် ထုတ်ပြောခဲ့တာပါ။ အဲဒီ့လို ထုတ်ပြောပြီးနောက်ပိုင်းမှာတော့ မရပ်နိုင်တော့ပါဘူး။ ထွက်ပေါက် ဘယ်လိုရှာတွေ့ခဲ့လဲ ဆောင်းဦးပေါက်မှာပေါ့။ ကျွန်တော် ချောင်းဆိုးရင်ကျပ်ဖြစ်ပြီး ကိုယ်အပူချိန် ၃၉ - ၄ဝ ဒီဂရီနဲ့ အဖျားတက် အိပ်ရာထဲ လဲနေတာ နှစ်ပတ်လောက်တောင် ကြာပါတယ်။ အဲဒီလို ဖြစ်နေတဲ့အချိန်တလျှောက်လုံး ကျွန်တော့်ကို ဘယ်သူမှ လာမကြည့်ကြပါဘူး။ အဲဒီမှာ ကျွန်တော့်ကိုယ် ကျွန်တော် သဘောပေါက်လိုက်တာက ငါ့ဘဝက ဘာမှ တန်ဖိုးမရှိဘူး။ အခုချိန် ငါသေသွားရင်တောင် ဘယ်သူမှ သိကြမှာ မဟုတ်ဘူး ဆိုတာပါ။ အဲဒီအချိန်ဟာ ကြောက်တာရော၊ ရွံရှာတာရော၊ ကိုယ့်ကိုကိုယ် အရမ်းသနားမိတာရော ရောထွေး ခံစားမိတဲ့အချိန်ပေါ့။ တစ်ယောက်ယောက်ကို ပြောပြချင်ပေမယ့် ဘယ်သူ့ကို ဘယ်လို ပြောပြရမှန်း မသိခဲ့ပါဘူး။ တစ်ခါမှာတော့ တစ်ယောက်တည်း နေချင်လို့ ကျွန်တော့်မိဘတွေအိမ်ကို သူတို့မရှိတဲ့အချိန် ရွေးပြီး သွားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီမှာ အင်တာနက် ကြည့်နေတုန်း ကြော်ငြာဆိုက်ကနေ ပေါ်လာတဲ့ ချက်တင် တချို့ထဲ ဝင်မိပါတယ်။ အဲဒီမှာ ချက်တင် ပြောတဲ့အခါ ဘယ်သူဘယ်ဝါဆိုတာ နာမည်ထုတ်ပြောစရာ မလိုလို့ ကိုယ့်ကိုလည်း ဘယ်သူမှ မသိနိုင်ပါဘူး။ ကျွန်တော့်မှာ ဘာတွေဖြစ်နေသလဲဆိုတဲ့ အကြောင်းကို အဲဒီမှာပထမဆုံး ဖွင့်ပြောဖြစ်ခဲ့တာပါ။ ကျွန်တော် အနိုင်ကျင့် စော်ကားခံနေရတယ်လို့ အရင်က သဘောမပေါက်ခဲ့ဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ့အချိန်ကစပြီးနောက်ပိုင်း "No" ဆိုတဲ့ ငြင်းပယ်တဲ့ စကားလုံးကို ပိုပို သုံးဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ပထမတော့ အသေးအဖွဲကိစ္စလေးတွေမှာပါ။ ငြိမ်ခံနေတာထက် "No" လို့ပြောပြီး ငြင်းပယ်လိုက်ဖို့က ကျွန်တော့်အတွက် အရေးကြီးပါတယ်။ ဒီလိုပြောဖို့ ခွန်အားတွေ လိုအပ်လာရင် ကျွန်တော် ဖျားခဲ့တုန်းက အချိန်ကို ပြန်စဉ်းစားလိုက်ပါတယ်။ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ မိသားစု စိတ်ကုထုံး ဆရာဝန် တယောက်ကို ရှာတွေ့ခဲ့ပြီး အဲဒီဆရာဝန်က ကျွန်တော့်ကို ကူညီခဲ့ပါတယ်။ ကုထုံး လုပ်နေတဲ့အချိန်မှာ အီရာရော ကျွန်တော်ပါ စကားပြော ဆွေးနွေးလို့ ရပေမဲ့ ကျွန်တော် အနိုင်ကျင့်စော်ကား ခံရတဲ့အကြောင်း ပြောပြနေတဲ့ အချိန်မှာတော့ သူ့ကို ကြားဖြတ် ဝင်ပြောခွင့်မပြုခဲ့ပါဘူး။ အီရာ အကြီးအကျယ် ဒေါသထွက်ပြီး ကျွန်တော့်ကို အော်ဟစ် ကြိမ်းမောင်းပါတော့တယ်။ ကျွန်တော်ပြောနေတာတွေ တစ်ခုမှ မဟုတ်ဘူးလို့ ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီနောက် သိပ်မကြာခင်မှာပဲ ကွာရှင်းကြဖို့ သူ့ဘက်က စပြောလာပါတယ်။ သူတကယ် ကွာချင်တာလို့တော့ ကျွန်တော် မထင်ပါဘူး။ကျွန်တော့်ကို နှုတ်ပိတ်ဖို့ ကြိုးစားတာလို့ပဲ မြင်ပါတယ်။ ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ဒီလိုအခွင့်အရေးမျိုး နောက်မရနိုင်ဘူးဆိုတာ သိနေတော့ ကွာရှင်းဖို့ ကျွန်တော် သဘောတူလိုက်ပါတယ်။ ကွာရှင်းဖို့ ရုံးကို သွားတော့ လူတွေ တန်းစီနေလို့ နောက်ရုံးတစ်ခုကို ထပ်သွားရပါတယ်။ အဲဒီ့အချိန်မှာ ကိုယ့်ဘာသာတွေးပြီး ပြောနေမိတာက ဒီအခွင့်အရေးကို ရတုန်း ယူရမယ်ဆိုတာပါပဲ။ အဲဒီနောက် ကျွန်တော်တို့ ကွာရှင်းဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ တစ်လအကြာမှာတော့ ကွာရှင်းစာချုပ်တွေ သွားယူခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနေ့ဟာ ကျွန်တော့်ဘဝရဲ့ အပျော်ဆုံးနေ့ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ကွာရှင်းပြီး နောက်တစ်နေ့မှာ "နင်ငါ့ကို မုဒိမ်းကျင့်နေခဲ့တာ" လို့ သူ့ကို အော်ပြောပစ်လိုက်တယ်။ သူက "ဘာ၊ ငါနင့်ကို မုဒိမ်းကျင့်ခဲ့တာ၊ ဟုတ်လား" ၊ "အဲ့ဒါ ဘာဖြစ်လဲ" လို့ ပြန်ပြောပါတယ်။ ကျွန်တော် ဘာပြန်ပြောရမှန်း မသိခဲ့သလို အခုထိလည်း မသိသေးပါဘူး။ တနည်းအားဖြင့် သူလုပ်ခဲ့တာကို ဝန်ခံခဲ့တာပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ သူက ဟာသလုပ်ပြီး ပြောသွားခဲ့တာပါ။ ကျွန်တော် မိဘအိမ်မှာ ပြန်နေပြီး အလုပ်လည်း ထွက်လိုက်ပါတယ်။ သီတင်းပတ် အတော်ကြာ အိမ်တွင်းအောင်းနေခဲ့ပါတယ်။ သူတစ်နေရာရာကနေ ကျွန်တော့်ကို စောင့်ကြည့်နေမှာကို ကြောက်နေမိလို့ပါ။ တစ်နေ့တော့ အိမ်ကို သူရောက်လာပြီး တံခါးခေါက်၊ ကန်ကျောက်ပြီး အော်ဟစ်ပါတယ်။ ဒါကိုတွေ့တော့ အမေက အရမ်းကြောက်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ကျွန်တော်က အမေ ဒါမျိုး ထင်မထားဘူး မဟုတ်လား လို့ ပြောပြီး ကိုယ့်ဘာသာ ပြုံးနေမိတယ်။ ဇာတ်သိမ်းသွားမှာကို သိဖို့လို ကိုယ်ကြုံခဲ့ရတာတွေကို အထောက်အထားတွေ သိမ်းမထားခဲ့သလို ဘယ်သူ့ကိုမှလည်း ထုတ်မပြောခဲ့ပါဘူး။ ကျွန်တော့် မိဘတွေကို ရင်ဖွင့်နိုင်ပေမဲ့ သူတို့ နှုတ်မလုံဘူး ဆိုတာကို ကျွန်တော် ကလေးကတည်းက သိထားခဲ့တာပါ။ ကျွန်တော့်အကြောင်းတွေကို သူငယ်ချင်းတွေကို ဘယ်လို ပြောပြရမလဲဆိုတာလည်း မသိခဲ့ပါဘူး။ အကူအညီပေးနိုင်မယ့် အဖွဲ့တွေကို လိုက်ရှာခဲ့ပေမဲ့ ယူကရိန်းမှာက အမျိုးသမီးတွေကို အကူအညီပေးတဲ့ အဖွဲ့တွေပဲ ရှိပါတယ်။ အဆုံးမတော့ အမျိုးသားတွေအတွက် အွန်လိုင်းပေါ်ကနေ အကူအညီပေးနေတဲ့ ဆန်ဖရန်စ္စကိုက အုပ်စုတစုကို တွေ့မိလိုက်ပါတယ်။ ယူကရိန်းက စိတ်ကုထုံး ဆရာဝန်တစ်ယောက်ကို ပထမဆုံး သွားတွေ့ခဲ့တုန်းက အဲဒီဆရာဝန်က "ဒီလို ဘယ်ဖြစ်နိုင်မလဲ။ သူက မိန်းကလေး၊ ခင်ဗျားက ယောက်ျားလေးလေ" ဆိုပြီး ကျွန်တော့်ကို လှောင်ပြောင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီတော့ ဆရာဝန် ၆ ယောက်လောက် ပြောင်းခဲ့ရပါတယ်။ ကိုယ့်ကို ကူညီပေးမယ့်သူ တွေ့ရဖို့ ၈ လလောက် အချိန်ယူခဲ့ရပါတယ်။ အမျိုးသားတွေ အကူအညီ ဘယ်လိုရနိုင်မလဲ အမျိုးသားတွေအတွက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကူအညီပေးတဲ့ အဖွဲ့တွေကို ယူကရိန်းက ဖခင်များကလပ်မှာ ဖွဲ့ခဲ့ပေမဲ့ တာရှည်မခံဘဲ ပျက်သွားခဲ့တယ်လို့ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ မက်စ်လီဗင်က ပြောပြပါတယ်။ သူ့အပြောအရ အမျိုးသားတွေက စိတ်ပညာရှင်နဲ့ သွားတွေ့ဖို့ သိပ်စိတ်မပါကြသေးဘူးလို့ သိရပါတယ်။ အရေးပေါ် ဖုန်းဆက် အကူအညီ တောင်းနိုင်တဲ့ လာစတာဒါ အရေးပေါ်ဖုန်းလိုင်း ၂၄ နာရီ စဖွင့်တဲ့ အချိန်မှာ အမျိုးသားတွေ အကူအညီတောင်းဖို့ စ ဖုန်းဆက်ခေါ်လာကြတယ်လို့ လာစတာဒါ ယူကရိန်းအဖွဲ့က အာလီယိုနာ ကရိုင်ဗျုလစ်ခ် က ပြောပြပါတယ်။ ပုံမှန် အလုပ်ချိန်မျိုးမှာ အမျိုးသားတွေက ဖုန်းမခေါ်နိုင်ကြပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အခုချိန်တောင်မှ အမျိုးသားတွေက အစပိုင်းမှာ သူတို့နာမည်ကို သိသွားမှာ စိုးရိမ်နေကြပါတယ်။ သူတို့ရပိုင်ခွင့်တွေကို တရားရုံး ဒါမှမဟုတ် ဥပဒေ အဖွဲ့တွေလို လူထုအခြေပြု အဖွဲ့အစည်းတွေမှာ တင်ပြတောင်းဆိုဖို့ အဆင်သင့် မဖြစ်ကြသေးပါဘူး။ အနိုင်ကျင့်စော်ကားခံရတဲ့ အမျိုးသားတွေ စိတ်ဒဏ်ရာကနေ ပြန်သက်သာဖို့က အချိန်အတော်ယူနိုင်တယ်လို့ စိတ်ကုထုံးပညာရှင်လည်းဖြစ် လိင်မှုဗေဒပညာရှင်လည်းဖြစ်တဲ့ ယူလီယာ ကလီမန်ကို က ရှင်းပြပါတယ်။ ဒါ့ထက်ဆိုးတာက လူ့အသိုင်းအဝိုင်းမှာ ပြောလေ့ရှိတဲ့ "ယောက်ျားလေးဆိုတာ မငိုရဘူး" တို့ "ယောက်ျားတွေက ခန္ဓာကိုယ် ပိုကြံ့ခိုင်ကြတယ်" ဆိုတဲ့စကားတွေက အသုံးမဝင်ပါဘူး။ လိင်ပိုင်း၊ စိတ်ပိုင်း ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် အနိုင်ကျင့် စော်ကားခံခဲ့ရသူကို လူ့အသိုင်းအဝိုင်းက ပုံမှန်လူတစ်ယောက်လို့ မြင်ချင်မှ မြင်မှာပါ။ ပုံစံမျိုးစုံနဲ့ အနိုင်ကျင့် စော်ကားခံခဲ့ရပြီး အကြီးအကျယ် စိတ်ဒဏ်ရာရနေသူတွေဟာ ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ အသက်အရွယ် ကြီးတာ ငယ်တာနဲ့မဆိုင်ဘဲ ပုံမှန်အခြေအနေ ပြန်ဖြစ်လာဖို့ အချိန်အများကြီး လိုတယ်လို့ မစ်စ် ကလီမန်ကိုက ပြောပါတယ်။ သူ့ကို တရားစွဲဖို့ ကျွန်တော် စဉ်းစားခဲ့ဖူးပါတယ်။ တရားရုံးက တစ်ခုခုတော့ ဆုံးဖြတ်ပေးမှာပေါ့လို့ ရှေ့နေတွေကလည်း ပြောပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီလို လုပ်ဖို့ အခု မလိုတော့ပါဘူး။ ဟိုးကတည်းက ကျွန်တော်လိုချင်တာက သူလုပ်ခဲ့တာကို သူဝန်ခံပြီး တောင်းပန်ဖို့ပါ။ အခုထိ ကျွန်တော် အလုပ်ပြန်မလုပ်သေးပါဘူး။ မနက်တိုင်း အိပ်ရာက ထဖို့ ကျွန်တော့်အတွက် အရမ်းပင်ပန်းပါတယ်။ ကျွန်တော် ဘာအတွက် အသက်ရှင်နေရတာလဲ။ တစ်နှစ်လုံး ဘာတွေလုပ်နေလဲဆိုတာတောင် မသိတော့ပါဘူး။ ကျွန်တော်သိတာက ကျွန်တော် နောက်ထပ် ဘယ်တော့မှ ကြင်ယာ ရှာတော့မှာ မဟုတ်သလို သားသမီးတွေလည်း ရတော့မှာ မဟုတ်ဘူး ဆိုတာပါ။ ကျွန်တော့်ကိုယ်ကျွန်တော် လက်လျှော့ထားလိုက်ပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ပဲ ဆဲချင်ပါတယ်။ ကျွန်တော် အကြာကြီး ရေငုံနှုတ်ပိတ် နေခဲ့မိတဲ့အတွက် အခုလောက်ထိ ဖြစ်လာခဲ့ရတာပါ။ အခုချိန်မှာ ကျွန်တော့်လို အလားတူ အခြေအနေမျိုး ကြုံနေရတဲ့ အမျိုးသားတစ်ယောက် ရှိကောင်း ရှိမှာဖြစ်ပြီး ကျွန်တော့်ရဲ့ဇာတ်လမ်းကို ဖတ်မိပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလူ နားလည်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းမျိုးက ပြီးသွားမှာ မဟုတ်သလို ဘာမှပြန်ပြင်လို့လည်း ရမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဘယ်တော့မှ ပျောက်ကွယ်မသွားမယ့် ဇာတ်ရှုပ်ကြီးဖြစ်ပြီး ဘဝသေသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကို နားလည်မယ်ဆိုရင် အနည်းဆုံး အခွင့်အလမ်း တစ်ခုတော့ ရှိပါလိမ့်မယ်။


পার্বত্য অঞ্চলে চীনা সৈন্যদ্রে প্রহরা এর আগে জানা গিয়েছিল তিন জন ভারতীয় সেনা নিহত হয়েছেন। দু'পক্ষ থেকেই মধ্যে হতাহতের দাবি করা হচ্ছিল। কিন্তু মঙ্গলবার দিনের আরো পরের দিকে ভারতীয় কর্মকর্তারা জানিয়েছেন, সংঘর্ষে আহত বেশ ক'জন সেনা প্রাণত্যাগ করেছে। চীনের তরফ থেকে এ ব্যাপারে এখনও কোন তথ্য জানা যায়নি। ভারতীয় সেনাবাহিনীর আনুষ্ঠানিক বিবৃতিতে বলা হয়, ১৭ জন ভারতীয় সৈন্য প্রচন্ড ঠান্ডার মধ্যে ঘটা ওই সংঘর্ষে গুরুতর আহত হয়, এবং পরে মৃত্যুবরণ করে। স্থানীয় সংবাদ মাধ্যমে বলা হয়, ভারতীয় সৈন্যদের পিটিয়ে হত্যা করা হয়, কিন্তু সামরিক বাহিনী এখবর নিশ্চিত করেনি। 'অস্ত্র ব্যবহৃত হয়নি' গালওয়ান ভ্যালি, ভারত ও চীনের মধ্যে সংঘর্ষের অকুস্থল। তবে দু পক্ষই বলছে, এই সংঘর্ষে কোন আগ্নেয়াস্ত্র ব্যহার করা হয়নি। ভারতের বার্তা সংস্থা এএনআই বলছে, ভারতীয়দের পাওয়া তথ্যে চীনের দিকে ৪৩ জন হতাহত হবার খবর জানা গেছে। ভারতের প্রথম বিবৃতিতে চীনের দিকেও হতাহত হবার কথা বলা হয়েছিল তবে চীন এখন পর্যন্ত এরকম কিছু নিশ্চিত করেনি। এএনআই বলছে, তাদের কিছু সূত্র জানিয়েছে যে হতাহতের সংখ্যা বাড়তে পারে। অভিযোগের আঙ্গুল পরষ্পরের দিকে ভারতীয় পররাষ্ট্র মন্ত্রণালয় অভিযোগ করছে, গালওয়ান উপত্যকায় প্রকৃত নিয়ন্ত্রণ রেখা (এলএসি) মেনে চলার জন্য গত সপ্তাহে দু'পক্ষের মধ্যে যে ঐকমত্য হয়েছিল চীন তা ভঙ্গ করেছে। ভারতীয় বিবৃতিকে উদ্ধৃত করে বিবিসি জানাচ্ছে, চীনা পক্ষ একতরফাভাবে স্থিতাবস্থা পরিবর্তন করার চেষ্টা করলে এক সহিংস সংঘাত ঘটে। চীন তাদের দিক থেকে কেউ হতাহত হবার কথা না বললেও ভারতের বিরুদ্ধে সীমান্ত পার হয়ে চীনা অংশে ঢুকে পড়ার অভিযোগ আনে। চীনা পররাষ্ট্র মন্ত্রণালয়ের মুখপাত্র ঝাও লিজিয়ান বলেন, ভারত সোমবার দু'দফায় সীমান্ত লংঘন করে, উস্কানি দেয় এবং চীনের সৈন্যদের আক্রমণ করে। এর ফলে দুদেশের সীমান্ত রক্ষীদের মধ্যে হাতাহাতি হয়। দু'দেশের সমারিক বাহিনীর মধ্যে সর্বশেষ প্রাণঘাতী সংঘাত হয়েছিল ১৯৭৫ সালে। সে সময় অরুণাচল প্রদেশে ভারত-চীন সীমান্তের খুব কাছে চীনা বাহিনীর চালানো এক হামলায় ভারতের আসাম রাইফেলসের চারজন জওয়ান নিহত হয়। মঙ্গলবার আগের দিকে একজন কর্নেল পদমর্যাদার কর্মকর্তা ও দু'জন সেনা জওয়ান নিহত হন বলে ভারতীয় সেনাবাহিনীর এক বিবৃতিতে জানানো হয়েছিল। অন্যদিকে আন্তর্জাতিক সংবাদ সংস্থা এএফপি টুইট করেছে, বেইজিং অভিযোগ করেছে যে ভারত সীমান্ত অতিক্রম করে চীনা বাহিনীর সদস্যদের ওপর আক্রমণ চালিয়েছে। চীনের পররাষ্ট্র মন্ত্রনালয়ের মুখপাত্র ঝাও লিজিয়ানকে উদ্ধৃত করে জানানো হয়েছে, চীনের অভিযোগ সোমবার ভারত দুই দফা সীমান্ত অতিক্রম করে "চীনের সৈন্যদের উস্কানি দিয়েছে এবং তাদের ওপর হামলা চালিয়েছে, যার ফলস্বরুপ এই প্রাণঘাতী সংঘর্ষ ঘটেছে।" সম্পর্কিত খবর: ভারতকে নিয়ে কেন অসহিষ্ণু হয়ে পড়ছে চীন ভারত কেন '৬২-র যুদ্ধে চীনের কাছে হেরে গিয়েছিল? এখন ঘটনাস্থলে (গালওয়ান ভ্যালি) পারমানবিক শক্তিধর দুটি দেশের উর্ধতন সেনা কর্মকর্তারা পরিস্থিতি শান্ত করার চেষ্টায় আলোচনা চালাচ্ছেন বলেও জানানো হয়েছে। যার অর্থ, গত রাতের সংঘর্ষের পর এখন আলোচনার মাধ্যমে একটা মিটমাটের চেষ্টা চলছে। গত প্রায় দেড় মাস ধরেই লাদাখের ভারত ও চীনের মধ্যে প্রকৃত নিয়ন্ত্রণরেখায় (লাইন অব অ্যাকচুয়াল কন্ট্রোল বা এলএসি) দু'পক্ষের মধ্যে তীব্র উত্তেজনা চলছে, দুই দেশের সেনাবাহিনীও মুখোমুখি অবস্থান নিয়েছে। কোনও কোনও সামরিক বিশ্লেষক জানিয়েছেন, একটা পর্যায়ে চীনা সৈন্যরা এলএসি অতিক্রম করে ভারতীয় ভূখন্ডের ভেতর প্রায় ৪০ থেকে ৬০ কিলোমিটার ঢুকে পড়েছিল - যদিও আনুষ্ঠানিক পর্যায়ে ভারত এ ব্যাপারে এখনও কোনও মন্তব্য করেনি। আরো পড়তে পারেন: ‘লাদাখে প্রায় ষাট কিলোমিটার ভেতরে ঢুকে পড়েছে চীন, তবু মোদী কেন চুপ?’ চীনা সৈন্যরা ঢুকে পড়েছে, বলার পরও অস্বীকার ভারতীয় প্রতিরক্ষামন্ত্রীর লাদাখে সীমান্ত বিরোধ নিয়ে ভারত ও চীনের মধ্যে সামরিক বৈঠকে যা ঘটল লাদাখে চীন ও ভারতের সৈন্যরা মুখোমুখি, তীব্র উত্তেজনা ১৯৬২ সালে চীন এবং ভারতের মধ্যে একমাত্র যুদ্ধটি হয়েছিল, আর ভারত তাতে পরাজিত হয়েছিল। ভারতের অভিযোগ, চীন দেশটির ৩৮,০০০ বর্গকিলোমিটার ভূখণ্ড দখল করে রেখেছে। গত তিন দশকে বিরোধপূর্ণ ভূখণ্ড এবং সীমান্ত সংকট নিয়ে কয়েক দফা আলোচনা হয়েছে। গত মে মাসে, করোনাভাইরাস মহামারির মধ্যেই উত্তর-পূর্বাঞ্চলীয় সিকিম সীমান্তে চীনের বাড়তি সেনা মোতায়েনকে কেন্দ্র করে দুই দেশের মধ্যে তীব্র উত্তেজনা সৃষ্টি হয়, যা পরবর্তীতে সরাসরি সংঘর্ষেও গড়ায়। ২০১৭ সালে, বিতর্কিত মালভূমিতে চীন তার সীমান্ত সড়ক বাড়ানোর চেষ্টা করলে দুই দেশের মধ্যে সংঘর্ষ হয়। চীন এবং ভারত দুটি দেশই সামরিক শক্তিতে বিশ্বের অন্যতম বৃহত্তর, এর আগে বেশ কয়েকবারই তারা সীমান্তে মুখোমুখি সংঘর্ষে জড়িয়ে পড়ে। দুই দেশের মধ্যকার যে প্রকৃত নিয়ন্ত্রণরেখা অর্থাৎ লাইন অব অ্যাকচুয়াল কন্ট্রোল বা এলএসি সেটিও অত্যন্ত দুর্বল। দুই দেশের মধ্যে বেশ কয়েকটি নদী, হ্রদ এবং শৈলপ্রবাহ প্রবাহিত হয়েছে, যার মানে হচ্ছে সীমানা যেকোনো সময় বদলে যেতে পারে, যা ভবিষ্যতে আরো সংঘর্ষের উস্কানি হিসেবে কাজ করবে। সীমান্তে উত্তেজনার কারণ সাম্প্রতিক সময়ে দুই দেশের মধ্যে উত্তেজনা বাড়ার কয়েকটি কারণ রয়েছে। ভারত সম্প্রতি লাদাখের একেবারে প্রত্যন্ত এলাকায় একটি নতুন রাস্তা বানিয়েছে, যাতে কোন সংঘর্ষ হলে ওই রাস্তা দিয়ে দিল্লি সহজেই সীমান্ত এলাকায় সৈন্য এবং মালামাল পাঠাতে পারবে। বিশ্লেষকেরা মনে করেন ওই এলাকার অবকাঠামো যে ভারত নতুন করে ঢেলে সাজাতে চাইছে, তার ফলেই ক্ষিপ্ত হয়ে উঠেছে চীন।

၂၀၀၈ ခုနှစ် နယ်ခြားဒေသက တရုတ်နဲ့ အိန္ဒိယ စစ်သားတွေ ဒီတင်းမာမှုကို ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ နှစ်ဖက် စစ်တပ် အဆင့်မြင့်အရာရှိတွေ တွေ့ဆုံနေတယ်လို့ အိန္ဒိယ စစ်တပ်က ပြောပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဒီတိုက်ခိုက်မှုမှာ နှစ်ဖက် ထိခိုက်သေဆုံးမှုတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ အိန္ဒိယဘက်က အရာရှိတစ်ဦးနဲ့ တပ်သားနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ အိန္ဒိယစစ်တပ်ပြောခွင့်ရသူက ဆိုပါတယ်။ တရုတ်ဘက်ကတော့ ထိခိုက်သေဆုံးမှုကို အတည်မပြုပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဂယ်ဝမ်တောင်ကြားမှာ အိန္ဒိယက နယ်စပ် ကျော်ဝင်လာတယ်လို့ တရုတ်က စွပ်စွဲပါတယ်။ နှစ်ဖက်သဘောတူလုပ်ဆောင်ချက်တွေကို မလုပ်ဘဲ အခြေအနေတွေ ရှုပ်ထွေးအောင် အိန္ဒိယက လုပ်တယ်လို့ တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောခွင့်ရသူက ပြောပါတယ်။ တနင်္လာနေ့မှာ အိန္ဒိယက နယ်ခြားကို နှစ်ခါ ကျော်လာခဲ့ပြီး တရုတ်တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကို ရန်စတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် နှစ်ဖက် တပ်ဖွဲ့တွေ ပြင်းထန်တဲ့ ကိုယ်ထိလက်ရောက် ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှုဖြစ်ခဲ့တာလို့ တရုတ်ပြောခွင့်ရ ကျောက်လီကျန်းက ပြောပါတယ်။ နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်ဆိုင်တဲ့ နှစ်နိုင်ငံကြား အခြေအနေတွေတင်းမာနေချိန်မှာ ဒီတိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ခဲ့တာပါ။ အခု အိန္ဒိယစစ်သားတွေ သေဆုံးမှုဟာ နှစ်ဖက်တင်းမာမှုတွေကြား အခုဆယ်စုနှစ်တွေအတွင်း ပထမဆုံး သေဆုံးမှုလို့ ယူဆရပါတယ်။ တရုတ်နဲ့ အိန္ဒိယဟာ ၁၉၆၂ မှာ တစ်ကြိမ်ပဲ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီး အဲဒီတုန်းက အိန္ဒိယဘက်က အရေးမလှ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နှစ်ပေါင်း ၄၀ အတွင်း နှစ်ဖက်စလုံးက သေနတ်မဖောက်ဘဲ နေခဲ့ကြပါတယ်။ အခုဖြစ်ခဲ့တဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေမှာလည်း သေနတ်ပစ်ခတ်မှုတွေ မရှိခဲ့ဘူးလို့ အိန္ဒိယ စစ်တပ်က အင်္ဂါနေ့မှာ ပြောပါတယ်။ ဒေသတွင်းမီဒီယာတွေမှာ အိန္ဒိယ တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေက ရိုက်နှက်ခံရပြီး သေဆုံးခဲ့တာလို့ ဆိုပြီး စစ်တပ်ဘက်ကတော့ အတည်မပြုသေးပါဘူး။ လာဒါ့ခ်ဒေသ ဂယ်၀မ်တောင်ကြားကို တရုတ်ဘက်က တပ်ဖွဲ့၀င် ထောင်ချီ လွှတ်ထားပြီး အိန္ဒိယ နယ်မြေ စတုရန်းကီလိုမီတာ သုံသောင်းရှစ်ထောင်လောက်ကို တရုတ်က ယူထားတယ်လို့ အိန္ဒိယဘက်က စွပ်စွဲပါတယ်။ ဒီနယ်စပ်အရေးတင်းမာမှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြီးခဲ့တဲ့ ဆယ်စုနှစ် သုံးစုမှာ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှု တွေ လုပ်ခဲ့ပေမဲ့ မပြေလည်ခဲ့ပါဘူး။ လာဒါ့ခ်မှာ အိန္ဒိယက လမ်းတိုးချဲ့ ဖောက်မှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး တင်းမာမှု မြင့်တက်ခဲ့ မေလတုန်းက အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း စစ်ကင်းပြည်နယ် နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှုမှာ နှစ်ဖက်စလုံးက ဆယ်ဂဏန်းချီတဲ့ စစ်သားတွေ ကိုယ်ထိလက်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ၂၀၁၇ တုန်းကလည်း အငြင်းပွားနေတဲ့ ကုန်းမြင့်ကို ဖြတ်ပြီး တရုတ်က နယ်ခြားလမ်းတိုးချဲ့ဖို့လုပ်လို့ နှစ်နိုင်ငံ ပြဿနာ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ သီတင်းပတ်ထဲမှာ နှစ်ဖက်တပ်တွေ သူတို့နေရာယူထားတဲ့နေရာတွေကနေ ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြန်ဆုတ်သွားကြပြီလို့ အိန္ဒိယ မီဒီယာတွေက ဖော်ပြခဲ့ကြရာက အခုလို အိန္ဒိယ စစ်သားတွေ သေဆုံးတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းကြောင့် အံအားသင့်စေခဲ့ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စစ်တပ်တွေထဲမှာ အပါအဝင် ဖြစ်တဲ့ စစ်တပ်တွေကို ပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့ ဒီနှစ်နိုင်ငံဟာ အရေးကိစ္စ တော်တော်များများအတွက် ထိပ်တိုက်တွေ့ခဲ့ကြပါတယ်။ နှစ်နိုင်ငံကို Line of Actual Control (LAC) နယ်ခြားမျဥ်းနဲ့ ပိုင်းခြားထားပါတယ်။ မြစ်တွေ၊ ကန်တွေနဲ့ နှင်းဖုံးတောင်တွေကြောင့် ဒီလိုင်းက ရွေ့လျားပြောင်းလဲသွားနိုင်တဲ့အတွက် ထိပ်တိုက်တွေ့တာတွေ ဖြစ်စေပါတယ်။ မဟာဗျူဟာပြိုင်ဆိုင်မှုက အဓိက ဖြစ်ပြီး အခု တင်းမာမှုတွေ ဖြစ်လာစေတဲ့ အကြောင်းအရင်းတွေကလည်း အများအပြား ရှိပေမဲ့ နှစ်ဘက်စလုံးက အပြန်အလှန် အပြစ်တင်ကြပါတယ်။ ကျွမ်းကျင်သူတွေအဆိုအရ လာဒါ့ခ်က အစွန်အဖျားဆုံးနဲ့ နယ်ခြားမျဥ်းတစ်လျှောက် ပြဿနာဖြစ်လွယ်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ နေရာမှာ အိန္ဒိယဘက်က လမ်းအသစ်တစ်ခု ဖောက်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီလို အိန္ဒိယရဲ့ အခြေခံအဆောက်အဦတွေ တိုးချဲ့တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့် တရုတ်အစိုးရကို ဒေါသထွက်စေခဲ့ပုံရပါတယ်။ တကယ်လို့ ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပြီဆိုရင် အိန္ဒိယ အစိုးရက လူနဲ့ ပစ္စည်းတွေ အရွှေ့အပြောင်း လုပ်ရာမှာ ဒီလမ်းကြောင့် လွယ်ကူလျင်မြန်သွားစေနိုင်ပါတယ်။ အိန္ဒိယဟာ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းက လူမျိုး မျိုးစုံနေထိုင်ကြတဲ့ စတုရန်း ကီလိုမီတာ တစ်သိန်းခွဲနီးပါးရှိတဲ့ ကက်ရှမီးယားနယ်မြေတချို့မှာ ပါကစ္စတန်နဲ့လည်း အငြင်းပွားမှုတွေ ဖြစ်နေပါတယ်။


হায়দ্রাবাদ হাউজে দুই দেশের প্রধানমন্ত্রী হায়দ্রাবাদ হাউজে শনিবার সকালে দুই দেশের মধ্যে দ্বিপাক্ষিক আলোচনার আগে দুই প্রধানমন্ত্রী কিছুক্ষণ একান্তে কথা বলেন। বৈঠকে দু'দেশের মধ্যে সাতটি সমঝোতা স্মারক সই হয়েছে। এছাড়া ভিডিও কনফারেন্সের মাধ্যমে দুই দেশের নেতারা তিনটি প্রকল্পের উদ্বোধন করেছেন। টানা তৃতীয় মেয়াদে সরকার গঠনের পর এটাই শেখ হাসিনার প্রথম দিল্লী সফর। এর আগে ২০১৭ সালে তিনি সর্বশেষ দিল্লি সফর করেন। কিন্তু যেসব ইস্যুকে বাংলাদেশের নেতারা এর আগে গুরুত্বপূর্ণ বলে বর্ণনা করেছেন, সেগুলো নিয়ে বৈঠকে কী কথাবার্তা হয়েছে? তিস্তা নদীর পানিবন্টন প্রত্যাশিতভাবেই তিস্তা নিয়ে আলাদা কোনও সমঝোতা বা চুক্তি এই সফরে স্বাক্ষরিত হয়নি। তবে প্রধানমন্ত্রী শেখ হাসিনা প্রধানমন্ত্রী মোদীকে মনে করিয়ে দিয়েছেন, "তিস্তার পানিবন্টন নিয়ে ২০১১ সালে দুই দেশের সরকার যে অন্তর্বর্তী চুক্তির কাঠামোয় একমত হয়েছিল, কবে তার বাস্তবায়ন হবে বাংলাদেশের জনগণ কিন্তু অধীর আগ্রহে সেই অপেক্ষায় আছে।" বৈঠক শেষে দুই দেশের প্রধানমন্ত্রী সংবাদমাধ্যমের সামন সংক্ষিপ্ত বক্তব্য রাখেন। যৌথ বিবৃতিতে আরও জানানো হয়েছে, প্রধানমন্ত্রী মোদী জবাবে বলেছেন, তার সরকার তিস্তায় সংশ্লিষ্ট সব পক্ষের (স্টেকহোল্ডার) সঙ্গে নিরন্তর কাজ করে চলেছে যাতে যত দ্রুত সম্ভব একটি তিস্তা চুক্তি সম্পাদন করা যায়। এগুলো অবশ্য বিশেষ নতুন কোনও কথা নয়। আগেও বহুবার এই ধরনের কথাবার্তা দু'দেশের পক্ষ থেকে শোনা গেছে। নতুন যেটা তা হল, তিস্তা ছাড়াও আরও ছয়টি অভিন্ন নদীর (মনু, মুহুরি, খোয়াই, গোমতী, ধরলা, দুধকুমার) জল কীভাবে ভাগাভাগি করা যায়, অবিলম্বে তার একটি খসড়া কাঠামো প্রস্তুত করতে দুই নেতা যৌথ নদী কমিশনকে নির্দেশ দিয়েছেন। এ ছাড়াও ফেনী নদীর পানি ভাগাভাগি নিয়েও অন্তর্বর্তী চুক্তির কাঠামো তৈরি করতে কমিশনকে বলা হয়েছে। প্রসঙ্গত, এই ফেনি নদী থেকেই ১.৮২ কিউসেক পানি নিয়ে ত্রিপুরার সাব্রুম শহরে পানীয় জল সরবরাহেও বাংলাদেশ রাজি হয়েছে। ভারত ও বাংলাদেশের কর্মকর্তারা দাবি করছেন, এই সাতটি অভিন্ন নদীর পানি ভাগাভাগি নিয়ে যে দ্বিপাক্ষিক ফ্রেমওয়ার্ক তৈরি করা হচ্ছে - সেই একই ফর্মুলা ভবিষ্যতে তিস্তার ক্ষেত্রেও কাজে লাগানো যেতে পারে। তিস্তা চুক্তির প্রশ্নে এই সফরে আদৌ যদি কোনও অগ্রগতি হয়ে থাকে, তা এটুকুই। রোহিঙ্গা প্রত্যাবাসন বোতাম টিপে শেখ হাসিনা এবং নরেন্দ্র মোদী তিনটি প্রকল্পের উদ্বোধন করছেন। সম্পর্কিত খবর: ভারতের কাছ থেকে বাংলাদেশের প্রাপ্তি কী? শেখ হাসিনার দিল্লি সফরে তিস্তার জট খুলবে? যৌথ বিবৃতিতে রোহিঙ্গা শব্দটি অবশ্য ব্যবহার করা হয়নি, বলা হয়েছে 'মিয়ানমারের রাখাইন প্রদেশ থেকে আশ্রয়চ্যুত মানুষজন'। এই রোহিঙ্গাদের মিয়ানমারে ফেরত পাঠানোর ক্ষেত্রে ভারত আরও সক্রিয় ভূমিকা নিক, মিয়ানমারের ওপর আরও বেশি করে তাদের প্রভাব খাটাক - বাংলাদেশ এই অনুরোধ জানিয়ে আসছে বহু দিন ধরে। শনিবার দুই প্রধানমন্ত্রীর বৈঠকের পর যৌথ বিবৃতিতে বলা হয়েছে, "রোহিঙ্গাদের দ্রুত ও নিরাপদ প্রত্যাবাসনের পথ প্রশস্ত করতে যে অধিকতর প্রয়াস দরকার, তারা সে ব্যাপারে একমত হয়েছেন।" "মিয়ানমারের রাখাইন প্রদেশের নিরাপত্তা পরিবেশ ও আর্থ-সামাজিক পরিস্থিতির উন্নতি ঘটিয়েই" যে সেটা করতে হবে, সে কথাও বিবৃতিতে উল্লেখ করা হয়েছে। ভারত যে রাখাইন প্রদেশে ইতোমধ্যেই ২৫০ বাড়ি বানিয়ে ফেলেছে এবং ফিরতে ইচ্ছুক রোহিঙ্গাদের জন্য সেখানে আরও বাড়ি নির্মিত হচ্ছে সেটাও উল্লেখ করা হয়েছে। রোহিঙ্গাদের জন্য গত দু'বছর ধরে ভারত যে মানবিক ত্রাণ পাঠিয়ে আসছে, তার জন্য ধন্যবাদও জানিয়েছে বাংলাদেশ। কিন্তু এগুলোও কোনটাই বিশেষ নতুন কোনও কথা নয়। পালাম বিমানবন্দরে বৃহস্পতিবার শেখ হাসিনাকে স্বাগত জানানো হচ্ছে। বরং রোহিঙ্গা ইস্যুতে মিয়ানমারকে চাপ দেওয়ার প্রশ্নে ভারতের কাছ থেকে যে আরও বলিষ্ঠ ভূমিকা বাংলাদেশ আশা করছিল, তা তেমন পূর্ণ হয়েছে বলে মনে হচ্ছে না। ভারত এক্ষেত্রে তার দুই বন্ধু দেশ, মিয়ানমার ও বাংলাদেশের মধ্যে একটা ভারসাম্যের নীতি নিয়েই এতকাল চলেছে - শেখ হাসিনার এই সফরেও দিল্লির সেই মনোভাবেরই প্রতিফলন দেখা গেছে। এনআরসি বিতর্ক ভারত ও বাংলাদেশ এদিন যে যৌথ বিবৃতিটি জারি করেছে, সেই সুদীর্ঘ বয়ানের কোথাও এনআরসি শব্দটির উল্লেখ পর্যন্ত নেই। ভারতীয় কর্মকর্তারা বলছেন, "আমরা তো বরাবরই বলে আসছি জাতীয় নাগরিকপঞ্জী বা এনআরসি ভারতের অভ্যন্তরীণ বিষয়। তাহলে আন্তর্জাতিক স্তরের একটি যৌথ বিবৃতিতে কেন তার উল্লেখ থাকতে যাবে?" কূটনৈতিক যুক্তি হিসেবে হয়তো ঠিকই আছে, কিন্তু ঘটনা হল প্রধানমন্ত্রী শেখ হাসিনা চেয়েছিলেন এনআরসি নিয়ে বাংলাদেশের দুশ্চিন্তার কিছু নেই - এই আশ্বাসটা সরাসরি প্রধানমন্ত্রী মোদীর মুখ থেকে আসুক। সপ্তাহখানেক আগে নিউ ইয়র্কে দুজনের বৈঠকের পর নরেন্দ্র মোদীকে উদ্ধৃত করে বাংলাদেশের পররাষ্ট্রমন্ত্রী সংবাদমাধ্যমকে জানিয়েছিলেন, তিনি শেখ হাসিনাকে আশ্বস্ত করে বলেছেন এতে বাংলাদেশের উদ্বিগ্ন হওয়ার মতো কিছু নেই। এই কথাটাই দিল্লিতে প্রধানমন্ত্রী নরেন্দ্র মোদী নিজে বলুন, বা ভারত সরকার অন্য কোনোভাবে প্রকাশ্যে জানাক - এটাই ছিল বাংলাদেশের প্রত্যাশা। ভারতের স্বরাষ্ট্রমন্ত্রী অমিত শাহ বা অন্যান্য বিজেপি নেতারা যেভাবে ক্রমাগত হুমকি দিয়ে চলেছেন এনআরসি-বাতিলদের বাংলাদেশেই ডিপোর্ট করা হবে, সেই পটভূমিতে এটা ছিল বাংলাদেশের জন্য জরুরি। বিষয়টি নিয়ে দুই প্রধানমন্ত্রীর একান্তে কথাও হয়েছে বলে জানা যাচ্ছে। কিন্তু শেষ পর্যন্ত যৌথ বিবৃতিতে প্রসঙ্গটির কোনও উল্লেখ না-থাকায় এনআরসি প্রশ্নে বাংলাদেশের অস্বস্তি কাটল, এটাও কিন্তু বলা যাচ্ছে না। আরও পড়তে পারেন: খালেদা জিয়া: জামিন আর প্যারোল নিয়ে টানাহেঁচড়া আগরতলা-ঢাকা ফ্লাইট চেয়েছেন ত্রিপুরার মুখ্যমন্ত্রী কলকাতার যে দুর্গাপূজা আয়োজনের উদ্যোক্তা মুসলমানেরাও

နယ်စပ် လုံခြုံရေးနဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ ဆွေးနွေး ဒီဆွေးနွေးပွဲမှာ ကုန်သွယ်ရေး၊ နယ်စပ် လုံခြုံရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးရေး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကိစ္စတွေ ဆွေးနွေးခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒိနောက် ၃ နိုင်ငံ အဝေးပြေးလမ်းမကြီးပေါ်က တမူး- ကလေးဝ လမ်း တည်ဆောက်ရေးနဲ့ ပလက်ဝ- ယာကြီး လမ်းပိုင်း တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှု စာချွန်လွှာတွေ လက်မှတ် ထိုးခဲ့ကြပါတယ်။ ပုဂံ ဘုရား ပြုပြင်ရေး ကိစ္စတွေ အိန္ဒိယ က ကူညီသွားမယ်လို့လည်း သိရပါတယ်။


শিশুদের করোনাভাইরাসে আক্রান্ত হওয়ার সংখ্যা খুবই কম। আর তাই এর কারণ খুঁজে বের করার চেষ্টা করছেন বিশেষজ্ঞরা। প্রাদুর্ভাব শুরু হওয়ার পর এটি সবচেয়ে কম বয়সে আক্রান্ত হওয়ার ঘটনা। ভাইরাসে আক্রান্ত হয়ে এ পর্যন্ত হাজারের বেশি মানুষ মারা গেছে এবং ৪০ হাজারের বেশি মানুষ আক্রান্ত হয়েছে। এদের মধ্যে বেশিরভাগ চীনে আক্রান্ত হলেও আরো ৩০টি দেশে আক্রান্তের খবর পাওয়া গেছে। তবে আক্রান্তদের মধ্যে শিশুদের সংখ্যা খুবই কম। প্রাদুর্ভাব সংক্রান্ত সর্বশেষ গবেষণা যেটি আমেরিকান মেডিকেল অ্যাসোসিয়েশনের জার্নালে প্রকাশিত হয়েছে সেখানে প্রাদুর্ভাবের কেন্দ্রস্থল উহানের জিনইনতান হাসপাতালের রোগীদের বিষয়ে বিশ্লেষণ তুলে ধরা হয়েছে। এতে দেখা গেছে যে, ভাইরাসে আক্রান্তদের মধ্যে অর্ধেকেরই বয়স ৪০ থেকে ৫৯ বছরের মধ্যে। মাত্র ১০ শতাংশ রোগী ৩৯ বছরের কম বয়সী। "শিশুদের মধ্যে সংক্রমণের ঘটনা বিরল," গবেষকরা বলেন। কিন্তু এমনটা হওয়ার কারণ কী? শিশুরা কি এমনিতেই করোনাভাইরাসের প্রতি বেশি প্রতিরোধী? শিশুদের মধ্যে সংক্রমণের সংখ্যা কম এনিয়ে অনেক তত্ত্ব রয়েছে কিন্তু শিশুরা কেন আক্রান্ত হচ্ছে না এ বিষয়ে স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞদের কাছে কোন সুনির্দিষ্ট জবাব নেই। "কারণ আসলে পুরোপুরি স্পষ্ট নয়, হয় শিশুরা সংক্রমণ এড়িয়ে যাচ্ছে, নয়তো তারা মারাত্মক সংক্রমণের শিকার হচ্ছে না," বিবিসিকে একথা বলেন ইউনিভার্সিটি অব রিডিংয়ের ভাইরাস সম্পর্কিত বিজ্ঞান বা ভাইরোলজির অধ্যাপক ইয়ান জোনস। এর অর্থ হচ্ছে শিশুরা রোগটিতে খুব মৃদুভাবে আক্রান্ত হচ্ছে, যার কারণে তাদের মধ্যে উপসর্গ দেখা যাচ্ছে না। আর এ কারণেই তারা চিকিৎসকের কাছে যায় না এবং তাদের হাসপাতালে ভর্তি করারও দরকার হয়না। এবিষয়ে সহমত জানিয়েছেন ইউনিভার্সিটি কলেজ লন্ডনের ক্লিনিক্যাল প্রভাষক নাথালি ম্যাকডারমট। "পাঁচ বছরের বেশি বয়সী এবং কিশোরদের রোগ প্রতিরোধ ক্ষমতা ভাইরাস মোকাবেলায় বিশেষ ভাবে কাজ করে," তিনি বলেন। "তারা হয়তো আক্রান্ত কিন্তু তাদের সংক্রমণটা বেশ মৃদু বা তাদের মধ্যে সংক্রমণের কোন উপসর্গ থাকে না।" শিশুদের মধ্যে সংক্রমণের এই নিম্নহার এর আগেও দেখা গেছে। সম্প্রতি ২০০৩ সালে চীনে সার্স ভাইরাস প্রাদুর্ভাবের সময় ৮০০ মানুষ মারা গেলেও তখনও শিশুদের সংক্রমণের সংখ্যা উল্লেখযোগ্য হারে কম ছিল। ২০০৭ সালে যুক্তরাষ্ট্রের সরকারি স্বাস্থ্য সংস্থা সেন্টার ফর ডিজিস কন্ট্রোল(সিডিসি) এর বিশেষজ্ঞরা ১৩৫ জন শিশু আক্রান্ত হওয়ার ঘটনা খুঁজে পান। কিন্তু তখন "শিশু ও কিশোরদের মধ্যে একজনও মারা যায়নি" বলে জানান তারা। নতুন চন্দ্র বর্ষ উদযাপন উপলক্ষ্যে স্কুল বন্ধ থাকার কারণেই কি শিশুরা ভাইরাসে তেমন আক্রান্ত হয়নি? নববর্ষের ছুটি কি শিশুদের রক্ষা করেছে? ম্যাকডারমট আরো মনে করেন যে, প্রাপ্তবয়স্করা যেভাবে ভাইরাসের সংস্পর্শে এসেছে শিশুরা হয়তো সেভাবে ততটা সংস্পর্শে আসেনি। কারণ প্রাদুর্ভাব শুরু হয় চীনের নতুন বছরের ছুটির সময় যখন স্কুলগুলো বন্ধ ছিল। চীনের প্রায় সবগুলো প্রদেশেই স্কুল বন্ধ রাখার সিদ্ধান্ত নেয়া হয়েছে এবং অনেক স্কুল পুরো ফেব্রুয়ারি মাস বন্ধ থাকবে। "প্রাপ্তবয়স্করা বাড়িতে যদি কেউ আক্রান্ত হয় তাহলে তাদের কাছ থেকে শিশুদের দূরে রাখে।" তিনি মনে করেন যে এই চিত্র পাল্টে যেতে পারে কারণ "রোগ বেশি মাত্রায় ছড়িয়ে পড়ছে এবং এতে করে নির্দিষ্ট সম্প্রদায়ের মধ্যে ভাইরাসের সংস্পর্শে আশার আশঙ্কাও বেড়ে যাচ্ছে।" যাইহোক, কিন্তু সংক্রমণের সংখ্যা ব্যাপক হারে বাড়লেও সেই হারে শিশুদের আক্রান্তের ঘটনা বাড়েনি। এখানেও সার্সের প্রাদুর্ভাবের উদাহরণ টানা যায়: সিডিসির গবেষকরা যারা শিশুদের আক্রান্ত হওয়ার ঘটনা খতিয়ে দেখছেন তারা বলছেন যে, ১২ বছরের কম বয়সীদের হাসপাতালে চিকিৎসা নেয়ার প্রয়োজন কম হয়। করোনাভাইরাসের সংক্রমণের শিকার অর্ধেকের বেশি মানুষের বয়স ৪০ থেকে ৫৯ বছরের মধ্যে। শিশুদের তুলনায় কি প্রাপ্তবয়স্কদের মধ্যে এই ভাইরাসের সংক্রমণ মারাত্মক হয়? যদিও কম সংখ্যক শিশু আক্রান্ত হওয়ার তথ্য নিশ্চিত হওয়া গেছে, স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞরা মনে করেন না যে, তারা আসলে আক্রান্ত হচ্ছে না। এ বিষয়ে আরো সম্ভাব্য বিশ্লেষণটি হলো, এই প্রাদুর্ভাব হয়তো সেই রোগগুলোর মধ্যে একটি যা শিশুদের তুলনায় প্রাপ্তবয়স্কদের মারাত্মকভাবে সংক্রমিত করে, যেমন জলবসন্ত। "শিশুদের হয়তো কোনভাবে করোনাভাইরাস প্রতিরোধী সুরক্ষা ব্যবস্থা রয়েছে-এমন ধারণার তুলনায় এটা হওয়ার সম্ভাবনাই বেশি," বিবিসিকে একথা বলেন অ্যান্ড্রু ফ্রিডম্যান যিনি কার্ডিফ ইউনিভার্সিটির একজন সংক্রামক রোগ বিশেষজ্ঞ। তিনি বলেন, "এটা এ কারণেও হতে পারে যে, কর্তৃপক্ষ হয়তো যাদের উপসর্গ নেই বা মৃদু উপসর্গ রয়েছে এমন কাউকে পরীক্ষাই করছে না।" হংকংয়ে সার্স প্রাদুর্ভাবের বিষয়টি উল্লেখ করে এ বিষয়ে একমত হওয়ার কথা জানান অক্সফোর্ড ইউনিভার্সিটি এবং ইম্পেরিয়াল কলেজ লন্ডনের স্ট্যাটিস্টিকাল এপিডেমিওলজির বিশেষজ্ঞ ক্রিসেল ডনেলি। "আমার সহকর্মীরা যে বিষয়ে একমত হয়েছি তা হলো কম বয়সী শিশুদের মধ্যে এই রোগের প্রভাব তেমন আগ্রাসী হয়না- যার কারণে তারা মারাত্মকভাবে সংক্রমিত হচ্ছে না।" করোনাভাইরাসে আক্রান্তদের মধ্যে বেশিরভাগই চীনের মূল ভূ-খণ্ডের বাসিন্দা। আগে থেকেই অন্য রোগে আক্রান্ত যেসব প্রাপ্তবয়স্করা আগে থেকেই অন্য রোগে আক্রান্ত তাদের রোগ প্রতিরোধ ক্ষমতা এমনিতেই দুর্বল- যেমন ডায়াবেটিস বা হৃদরোগে আক্রান্তরা এই প্রাদুর্ভাবের সময় বেশি ঝুঁকিতে থাকে। "নিউমোনিয়া(করোনাভাইরাসের উপসর্গগুলোর মধ্যে একটি) তাদেরকেই বেশি আক্রান্ত করে যাদের রোগ-প্রতিরোধ ক্ষমতা দুর্বল কারণ তাদের স্বাস্থ্য এমনিতেই খারাপ কিংবা তারা হয়তো তাদের জীবনের শেষ দিনগুলো পার করছে," ইয়ান জোনস বলেন। "ইনফ্লুয়েঞ্জা এবং শ্বাসযন্ত্রের অন্য রোগগুলোর ক্ষেত্রেও একই ঘটনা ঘটে।" জিনইনতান হাসপাতালে যেসব রোগীদের উপর গবেষণা চালানো হয় তাদের অর্ধেকই আগে থেকেই নিরাময়যোগ্য নয় এমন অন্য কোন রোগে আক্রান্ত ছিল। ভাইরাসের মৃদু সংক্রমণের শিকার শিশুরা ভাইরাস ছড়াচ্ছে এমন কোন প্রমাণ এখনো মেলেনি। কিন্তু শিশুরা কি ভাইরাস ছড়ানোর জন্য পরিচিত নয়? "শিশুরা সাধারণত নিজেরাই বেশি পরিমাণে ভাইরাসে আক্রান্ত হয় এবং তা ছড়িয়েও দিয়ে থাকে- আর তাদেরকে বেশিরভাগ ক্ষেত্রেই প্রধান সংক্রামক বা 'সুপার স্প্রেডার' হিসেবে পরিচিত," বলেন ইয়ান জোনস। "তারা খুব সহজেই শ্বাসযন্ত্রের সংক্রমণ ছড়ায় এবং নার্সারির বাচ্চাদের সাথে যারা থাকেন তারা এটি ভালভাবেই জানেন," তিনি বলেন। তাই নতুন করোনাভাইরাসে আক্রান্ত এবং মৃতদের তালিকায় বড় সংখ্যায় শিশুদের থাকার কথা ছিল- কিন্তু বাস্তবে তা হচ্ছে না। এর কারণ হতে পারে যে, ভাইরাসে বিরুদ্ধে প্রতিরোধের ক্ষেত্রে শিশুদের রোগ প্রতিরোধ ব্যবস্থা বেশি শক্তিশালী হয়ে থাকে, অথবা রোগটি হয়তো প্রাপ্তবয়স্কদের তুলনায় শিশুদের প্রতি তেমন আগ্রাসী হয় না, আর তাই শিশুরা চিকিৎসা সেবা নেয় না এবং পরীক্ষাও নথিবদ্ধ করা হয়না। তবে চলতি প্রাদুর্ভাব নিয়ে আরো বেশি গবেষণার পর হয়তো এ বিষয়ে একটি স্পষ্ট চিত্র পাওয়া যাবে। আবার এটাও হতে পারে যে, সচেতন বাবা-মা এবং স্কুল বন্ধ থাকার কারণে শিশুরা হয়তো সংক্রমণের সংস্পর্শে আসছে না। এক্ষেত্রে চীনে স্কুল খোলার পর যখন শিশুরা স্কুলে যাবে তখন এ বিষয়ে জানা যাবে।

ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကလေးတွေကို မကူးစက်တာ ဘာ့ကြောင့်လဲ ဆိုတာ လေ့လာစစ်ဆေးနေ ဒါဟာ လောလောဆယ် လူ ၉၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး လူ ၄ သောင်းကျော် ရောဂါကူးစက်ခဲ့တဲ့ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ဖြစ်ပွားမှုမှာ အသက်အငယ်ဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပိုးဟာ တရုတ်နိုင်ငံမှာ အဓိက ဖြစ်ပွားခဲ့တာ ဖြစ်ပေမဲ့ နိုင်ငံ ၃၀ ကျော်မှာလည်း ရောဂါကူးစက်ဖြစ်ပွားနေသူတွေ ရှိနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကလေးငယ်တွေထဲမှာတော့ ရောဂါ ကူးစက်ခံရတာ သိပ်ကို နည်းပါးတာ တွေ့ရပါတယ်။ အမေရိကန် ဆေးပညာအဖွဲ့ရဲ့ ဂျာနယ်မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ရောဂါကူးစက် ဖြစ်ပွားမှုအကြောင်း အခုနောက်ဆုံး လေ့လာချက်အသစ်ထဲမှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပိုး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ဝူဟန်မြို့က ဂျင်ယင်တန်ဆေးရုံမှာ ဆေးကုသခံနေသူ လူနာတွေကို စမ်းသပ်လေ့လာထားချက်တွေကို ညွှန်းဆိုဖော်ပြထားပါတယ်။ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်ခံရသူ အားလုံးရဲ့ တစ်ဝက်ကျော်ဟာ အသက် ၄၀ နဲ့ ၅၉ နှစ်အကြား အရွယ်တွေ ဖြစ်ပြီး လူနာ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက်ဟာ အသက် ၃၉ နှစ်အောက် အရွယ်တွေ ဖြစ်တာကို တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။ ကလေးငယ်လေးတွေမှာ ရောဂါကူးစက်တာကတော့ အတော်လေး ရှားတယ်လို့ လေ့လာသူတွေက ဆိုပါတယ်။ ဘာ့ကြောင့် ဒီလို ဖြစ်ရတာပါလဲ။ ကလေးတွေက ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပိုးဒဏ်ကို ပိုခံနိုင်လို့လား ကလေးတွေမှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်မှုနည်းပါး ထင်မြင်ယူဆချက်တွေ အများကြီး ရှိနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကလေးတွေမှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ဖြစ်ပွားမှု နည်းပါးတာ ဘာ့ကြောင့်လဲ ဆိုတာကို ကျွမ်းကျင်သူ သိပ္ပံပညာရှင်တွေအနေနဲ့ တိကျတဲ့ အဖြေတစ်ခုကို အတည်မပြုနိုင်သေးပါဘူး။ "ကလေးတွေ ရောဂါကူးစက်ခံရမှုကနေ ရှောင်ရှားနိုင်တာ ဒါမှမဟုတ် ရောဂါဖြစ်ပွားမှု ဆိုးဆိုးဝါးဝါး မဖြစ်ကြတာဟာ ဘယ်လိုအကြောင်းကြောင့်လဲ ဆိုတာ အတိအကျ မသိရဘူး" လို့ ရယ်ဒင်း တက္ကသိုလ်က ရောဂါပိုးမွှားဗေဒ ပါမောက္ခ အီယန်ဂျုန်းစ် က ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။ ဒါဟာ ကလေးတွေအနေနဲ့ ဒီရောဂါပိုး အပျော့စားမျိုး ကူးစက်ခံရတာ ဖြစ်နိုင်ပြီး ရောဂါဖြစ်ပွားတဲ့အဆင့်အထိ မရောက်ခဲ့ဘဲ ဆရာဝန်တွေဆီ သွားပြရလောက်အောင်၊ ဆေးရုံတက်ရလောက်အောင် အထိ မဖြစ်ခဲ့တာကြောင့်လို့ ယူဆရပါတယ်။ လန်ဒန်ကောလိပ် တက္ကသိုလ်က ဆေးပညာဆိုင်ရာကထိက နက်သာလီ မက်ဒါမော့က ဒီအချက်ကို လက်ခံပါတယ်။ "အသက် ၅ နှစ် အထက် ကလေးတွေနဲ့ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်တွေမှာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးတွေကို တွန်းလှန်နိုင်တဲ့ ကိုယ်ခံအားစနစ် ရှိကြပါတယ်၊ သူတို့ ရောဂါကူးစက်ခံရကောင်း ခံရရင်တောင် သိပ်မပြင်းတဲ့ ရောဂါအမျိုးအစား ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါမှမဟုတ် ရောဂါကူးစက်ခံရတဲ့ လက္ခဏာ မပြတာလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်"လို့ သူက ပြောပါတယ်။ ကလေးငယ်တွေမှာ ဒီလို ရောဂါကူးစက်ခံရမှုနည်းတဲ့ ဖြစ်ရပ်တစ်ခု အရင်က ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်က တရုတ်နိုင်ငံမှာပဲ စခဲ့တဲ့ ဆားစ်လိုမျိုး ကိုရိုနာ ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လူ ၈၀၀ လောက် သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီတုန်းကလည်း ကလေးငယ်တွေ ရောဂါ ကူးစက်ခံရမှု သိသိသာသာ နည်းခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှာ ကလေးသူငယ်တွေမှာ ဆားစ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားမှု ၁၃၅ ခု ရှိခဲ့တယ်ဆိုတာကို အမေရိကန် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးဌာန (CDC) က ကျွမ်းကျင်သူတွေက ဖော်ထုတ်တွေ့ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သေဆုံးမှု တစ်ခုမှ မဖြစ်ခဲ့ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ တရုတ်နှစ်သစ်ကူးကာလမှာ ကျောင်းတွေ ပိတ်ထားတာကြောင့်လည်း ကလေးတွေ ရောဂါပိုး မကူးစက်ဖို့ တားဆီးပေးသလို ဖြစ်ခဲ့သလား။ တရုတ်နှစ်သစ်ကူး ကျောင်းပိတ်ရက်ကြောင့် ကလေးတွေ ခံသာသွားခဲ့တာလား ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး စဖြစ်ပွားခဲ့ချိန်ဟာ ကျောင်းတွေ ပိတ်ထားချိန် ဖြစ်တာမို့ ကလေးတွေဟာ လူကြီးတွေလောက် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးနဲ့ သိပ်မထိတွေ့ရတာကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ မက်ဒါမော့က ယူဆပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံက ပြည်နယ် အားလုံးနီးပါးလောက်မှာ စာသင်ကျောင်းတွေ ပိတ်ထားဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး တချို့ကျောင်းတွေဆို ဖေဖော်ဝါရီလ တစ်လလုံး ပိတ်ထားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အိမ်တစ်အိမ်မှာ တစ်ယောက်ယောက် ရောဂါ ဖြစ်ပြီ ဆိုတာနဲ့ လူကြီးတွေက အဲဒီလူနာကို ပြုစု စောင့်ရှောက်လေ့ရှိပြီး ကလေးတွေကို တခြားတစ်နေရာ ပို့ထားလေ့ ရှိတတ်တယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။ ရောဂါပိုးနောက်ထပ် ပြန့်ပွားပြီး လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမှာ ရောဂါပိုးနဲ့ ထိတွေ့ရမယ့် အန္တရာယ် ပိုများလာရင်တော့ အခြေအနေ ပြောင်းသွားနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါပေမဲ့လည်း ဒီဗိုင်းရပ်စ်ပိုး တစ်ဟုန်ထိုး ပြန့်ပွားလာနေတဲ့ လောလောဆယ် အချိန်မှာတော့ ကလေးသူငယ်တွေမှာ ရောဂါကူးစက်မှုနှုန်းကတော့ နည်းနေဆဲပါ။ ဆားစ် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုတုန်းကလည်း အသက် ၁၂ နှစ်အောက် ကလေးငယ်တွေ ဆေးရုံတက် ဆေးကုသခံရမှုက နည်းပါးခဲ့တယ်ဆိုတာကို CDC လေ့လာသူတွေ တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် အသစ် တရားဝင်အမည်ရပြီ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် အကြောင်း သိသင့်တဲ့ ၅ ချက် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်ခံခဲ့ရသူ အားလုံးထဲက တစ်ဝက်ကျော်ဟာ အသက် ၄၀ နဲ့ ၅၉ အကြား အရွယ်တွေ ဖြစ် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးက ကလေးတွေထက် လူကြီးတွေအပေါ် ပိုဆိုးဆိုးဝါးဝါး ထိခိုက်သလား။ ကလေး အနည်းအပါးမှာသာ ရောဂါဖြစ်ခဲ့တယ်လို့ အတည်ပြုထားပေမဲ့လည်း ဒါဟာ ကလေးတွေဆီ ရောဂါမရောက်ခဲ့တာကြောင့် မဟုတ်ဘူးလို့ ဆေးပညာ ကျွမ်းကျင်သူတွေက ပြောပါတယ်။ ပိုဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိတာက ကလေးတွေထက် လူကြီးတွေမှာ ပိုဆိုးဆိုးဝါးဝါး ထိခိုက်လေ့ ရှိတဲ့ ရေကျောက်လို ရောဂါ အမျိုးအစား အတော်များများမှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါလည်း ပါဝင်လာတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကလေးတွေက ဒီလို ရောဂါမျိုးတွေလိုပဲ ကိုရိုနာ ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါပိုးကို ခံနိုင်ရည် ရှိတာကြောင့် ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ကားဒစ်ဖ် တက္ကသိုလ်က ကူးစက်ရောဂါ ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦး ဖြစ်တဲ့ အင်ဒရူး ဖရီးဒ်မန် က ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ရောဂါလက္ခဏာ မပြတဲ့ ကလေးတွေ၊ ရောဂါ အခြေအနေ သိပ်မပြင်းတဲ့ ကလေးတွေကို အာဏာပိုင်တွေက မစမ်းသပ်တဲ့အတွက် ကလေးတွေမှာ ဒီရောဂါ မဖြစ်ဘူးဆိုပြီး ပြောတာမျိုးလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။ အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ် နဲ့ အင်ပီးရီးယဲလ် ကောလိပ် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်က ကပ်ရောဂါဆိုးဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူ ခရစ္စတဲလ် ဒေါ်နယ်လီ ကလည်း "ဟောင်ကောင်မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ဆားစ်ရောဂါ အထောက်အထားတွေကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် အဲဒီတုန်းက ကလေးငယ်တွေမှာ ရောဂါပိုး ဝင်ရောက်မှု နည်းတဲ့အတွက် ဆိုးဆိုးဝါးဝါး ရောဂါဖြစ်ပွားမှု မရှိတာ ဖြစ်တယ်လို့ သူ့ရဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေက ကောက်ချက်ချခဲ့ကြကြောင်း" ပြောပါတယ်။ အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံမှာ လောလောဆယ် ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါပိုး ကူးစက်မှုပေါင်း သောင်းနဲ့ချီ ရှိနေ အရင် ရောဂါအခံ ရှိနေမှု ဥပမာ ဆီးချို၊ နှလုံး စတဲ့ ရောဂါမျိုးတွေ အရင်ကတည်းက ရှိထားနှင့်ပြီးသား လူကြီးတွေဟာ သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ခံအား စနစ်မှာ အားနည်းချို့ယွင်း နေတာကြောင့် ဒီလို ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးမျိုးကို ခံနိုင်ရည် ပိုနည်းသွားနိုင်ပါတယ်။ "ကျန်းမာရေး ချို့ယွင်းနေပြီးသား ဒါမှမဟုတ် သက်ဆိုး မရှည်တော့မယ့် သူတွေဟာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါရဲ့ ရလဒ်တစ်ခုဖြစ်တဲ့ အဆုတ်အအေးမိ ရောဂါကြောင့် ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းသွားနိုင်ပါတယ်" လို့ အီယန် ဂျုန်းစ်က ရှင်းပြပါတယ်။ "ဒါဟာ တုတ်ကွေးနဲ့ တခြား အသက်ရှုလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါတွေနဲ့လည်း ဆိုင်တယ်" လို့ သူက ပြောပါတယ်။ ဂျင်ယင်တန် ဆေးရုံမှာ စမ်းသပ်လေ့လာခဲ့တဲ့ လူနာ တစ်ဝက်လောက်ဟာ နဂို နာတာရှည် ရောဂါ ရှိထားပြီးသား လူတွေ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို တွေ့ရှိခဲ့ရပါတယ်။ ရောဂါလက္ခဏာ မပြတဲ့ ကလေးတွေ ဒါမှမဟုတ် ရောဂါသိပ်မပြင်းတဲ့ ကလေးတွေကနေတဆင့် ရောဂါပိုး ပြန့်ပွား ကူးစက်ခဲ့တယ် ဆိုတဲ့ အထောက်အထားမျိုး လောလောဆယ် မတွေ့ရသေး ဒါပေမဲ့ ကလေးတွေဟာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ဖြန့်ဖြူးတတ်ကြသူတွေလို့ သိထားကြတယ် မဟုတ်ပါလား။ ဟုတ်ပါတယ်။ တကယ်တမ်းမှာ ကလေးတွေဟာ ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါပိုး ကူးလွယ်သူတွေ၊ ပြန်ဖြန့်တတ်သူတွေ ဖြစ်ပြီး ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး လျှောက်ဖြန့်တတ်တဲ့ မဟာပုဂ္ဂိုလ်တွေ လို့တောင် သတ်မှတ်ခံရတတ်တယ်လို့ အီယန် ဂျုန်းစ်က ပြောပါတယ်။ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါတွေကို အလွယ်တကူ ဖြန့်တတ်တယ် ဆိုတာကို ကလေးထိန်းကျောင်းမှာ နေတဲ့ ကလေးတွေရဲ့ မိဘတိုင်း သိကြမှာပါ လို့ သူက ပြောပါတယ်။ ဒီတော့ ရောဂါကူးစက် ဖြစ်ပွားနေတဲ့ လူနာစာရင်းမှာ ကလေးအတော်များများ တွေ့ရမယ်၊ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသစ်နဲ့ဆို သေတဲ့ ကလေးတွေတောင် ရှိမယ်လို့ မျှော်လင့်ထားကြမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ လက်ရှိအခြေအနေမှာ ဒီလို မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကို တွန်းလှန်ဖို့ ကလေးမှာ ပိုအားကောင်းတဲ့ ကိုယ်ခံအား စနစ် ရှိနေလို့ ဒါမှမဟုတ် အဲဒီ ရောဂါပိုးကိုယ်တိုင်ကိုက လူကြီးတွေထက်စာရင် ကလေးတွေမှာ ဖြစ်ပွားတဲ့အရှိန် အားနည်းလို့ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ကလေးတွေအနေနဲ့ ကျန်းမာရေး ကုသခံဖို့ မလိုဘဲ စမ်းသပ်မှုခံရတာမျိုး လူနာစာရင်းထဲ ထည့်သွင်းခံရတာမျိုး မရှိတာ ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ရှိ ရောဂါဖြစ်ပွားနေမှုကို နားလည်သဘောပေါက်လာအောင် ပိုမိုဆောင်ရွက်နေပြီမို့ ပိုရှင်းလင်း ပြတ်သားတဲ့ အဖြေတစ်ခု ပေါ်ထွက်လာဖို့ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့လည်း ကျောင်းတွေကို ပိတ်ထားတာမျိုး၊ မိဘတွေက အကာအကွယ်ပေး ပြုစု စောင့်ရှောက်တာမျိုး လုပ်ခြင်းအားဖြင့် ရောဂါပိုး ကူးစက်မခံရအောင် ကလေးတွေကို ထိထိရောက် သီးသန့်ခွဲထားဖို့လည်း လိုအပ်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဆိုရင်တော့ တရုတ်နိုင်ငံတဝန်းလုံးမှာ ကလေးငယ်တွေ ကျောင်းတွေ ပြန်ဖွင့်တဲ့ အချိန်ရောက်လာတဲ့အခါ ကျရင်တော့ ကလေးတွေမှာ ဒီဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်မှု ဘာ့ကြောင့် နည်းသလဲ ဆိုတာနဲ့ ပတ်သက်လို့ ပိုမို သိလာရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။