অনাবৃষ্টি আর মন্দা ফসলের কারণে বড় ধরণের খাদ্য সংকটে পড়েছে উত্তর কোরিয়া চীনের রাষ্ট্রীয় গণমাধ্যম বলছে যে, কোরিয়ান উপদ্বীপের উত্তেজনা নিয়ে উভয়পক্ষ আলাপ আলোচনা করবে। যদিও চীন উত্তর কোরিয়ার প্রধান অর্থনৈতিক সহযোগী দেশ। অনাবৃষ্টি আর মন্দা ফসলের কারণে জরুরি ভিত্তিতে উত্তর কোরিয়ার খাদ্য সহায়তা দরকার। সুতরাং, কারা এখন তাদের সহায়তা করতে যাচ্ছে? আর পিয়ংইয়ংয়ের ওপর থাকা নিষেধাজ্ঞার ওপরে তার কী প্রভাব পড়বে? তীব্র ঘাটতি উত্তর কোরিয়ার রাষ্ট্রীয় গণমাধ্যম বলছে, দেশটি গত কয়েক দশকের ভেতর সবচেয়ে বেশি খরার মধ্যে পড়েছে। জাতিসংঘ ধারণা করছে, প্রায় এক কোটি মানুষ- যা দেশটির মোট জনসংখ্যার অন্তত ৪০ শতাংশ, তারা বড় ধরণের দুর্ভিক্ষের মুখোমুখি হতে চলেছে। জাতিসংঘের একটি হিসাব মতে, উত্তর কোরিয়ার প্রত্যেক নাগরিকের জন্য প্রতিদিন মাত্র ৩০০ গ্রাম খাবার বরাদ্দ থাকে। ১৯৯০ সালের দিকে ভয়াবহ একটি দুর্ভিক্ষে দেশটিতে কয়েক লাখ মানুষ মারা গিয়েছিল বলে ধারণা করা হয়। আরো পড়ুন: 'নিখোঁজ' কিম ইয়ং-চোলকে জীবিত দেখা গেছে পুতিন-কিম শীর্ষ বৈঠক: কার স্বার্থ কোথায় উত্তর কোরিয়ায় উৎপাদিত ফসল দেশটির চাহিদার জন্য যথেষ্ঠ নয় কারা সাহায্য পাঠাচ্ছে? চীন অবশ্যই উত্তর কোরিয়ার সবচেয়ে বড় দাতা দেশ, কিন্তু ঠিক কতটা ব্যাপকভাবে তারা সাহায্য করে, সেটা নির্ণয় করা কঠিন। কারণ জাতিসংঘের বাইরে গিয়েও দুই দেশের পারস্পরিক সম্পর্কের ভিত্তিতে চীন উত্তর কোরিয়াকে সাহায্য করে থাকে। জাতিসংঘের তথ্য অনুযায়ী, ২০১২ সালে চীন ২ লাখ ৪০ হাজার টন খাদ্য সাহায্য পাঠিয়েছিল, যা ইউরোপীয় কমিশনের পাঠানো সাহায্যের প্রায় আশি গুণ বেশি। ২০১৬ সালে বেইজিং ঘোষণা দিয়েছিল, তারা উত্তর কোরিয়ার জন্য তিন মিলিয়ন ডলার মূল্যের মানবিক সহায়তা পাঠাচ্ছে যাচ্ছে। দেশটি বন্যায় আক্রান্ত হওয়ার পর আন্তর্জাতিক সংস্থাগুলো পর্যাপ্ত তহবিল সংগ্রহ করতে না পারায় চীন ওই ঘোষণা দিয়েছিল। মার্কিন কংগ্রেসে ২০১৪ সালের একটি প্রতিবেদনে উল্লেখ করা হয়, ''চীন, যাদের বর্তমানে উত্তর কোরিয়ার সবচেয়ে বড় খাদ্য সহায়তাকারী দেশ বলে মনে করা হয়, কিন্তু তাদের ওপর এ বিষয়ে কোন নজরদারির ব্যবস্থা নেই।'' অন্য দেশগুলো জাতিসংঘের বিভিন্ন সংস্থা, এনজিও এবং আন্তর্জাতিক রেড ক্রসের মাধ্যমে মানবিক সহায়তা করে থাকে। উত্তর কোরিয়ার সর্বশেষ সংকট মোকাবেলায় ১২ কোটি ডলার সহায়তা চেয়ে অনুরোধ জানিয়েছে জাতিসংঘ। এ সপ্তাহে দক্ষিণ কোরিয়া জানিয়েছে যে, জাতিসংঘের খাদ্য কর্মসূচীর মাধ্যমে তারা ৫০ হাজার টন চাল উত্তর কোরিয়ায় পাঠাবে। উত্তর কোরিয়া গত কয়েক দশকের ভেতর সবচেয়ে বেশি খরার মধ্যে পড়েছে। জুনে যে ৮ মিলিয়ন ডলারে সহায়তার ঘোষণা দিয়েছে দক্ষিণ কোরিয়া, এই সাহায্য তার বাইরে। রাশিয়া জানিয়েছে, তারা ৪ মিলিয়ন ডলারের অতিরিক্ত হিসাবে ৪ হাজার টন গম পাঠাবে। জাতিসংঘের অনুরোধে সাড়া দিয়ে সহায়তার ঘোষণা দিয়েছে সুইজারল্যান্ড, সুইডেন, কানাডা, নরওয়ে, ফ্রান্স, জার্মানি, ডেনমার্ক, ফিনল্যান্ড ও আয়ারল্যান্ড। নিষেধাজ্ঞার প্রভাব উত্তর কোরিয়ার ওপর বর্তমানে যে আন্তর্জাতিক নিষেধাজ্ঞা রয়েছে, সেখানে মানবিক সহায়তার ব্যাপারে সুস্পষ্টভাবে কোন নিষেধাজ্ঞা দেয়া হয়নি। তবে নিষেধাজ্ঞার কারণে দেশটির খাদ্য উৎপাদন ব্যাহত হচ্ছে বলে মনে করেন লন্ডনের স্কুল অব ওরিয়েন্টাল এন্ড আফ্রিকান স্টাডিজের অধ্যাপক হ্যাজেল স্মিথ। তিনি বলছেন, ''২০১৬ সালের জাতিসংঘ নিষেধাজ্ঞায় উত্তর কোরিয়ার কাছে তেল বা গ্যাস ভিত্তিক দরকারি কৃষি সরঞ্জাম বিক্রির ওপর নিষেধ রয়েছে, যার ফলে দেশটিতে সার, কীটনাশক বা সেচের মতো কর্মকাণ্ড ব্যাহত হচ্ছে।'' ''তেল নির্ভর সরঞ্জামের অভাবে উৎপাদনের হার কমে যায় এবং অনেক কম খাদ্য উৎপাদিত হয়।'' দাতা সংস্থাগুলো বলছে, নিষেধাজ্ঞার কারণে উত্তর কোরিয়ায় তাদের কর্মকাণ্ড পরিচালনা করতেও বেগ পেতে হচ্ছে। এ মাসেই ফিনিশ একটি দাতব্য সংস্থা তাদের খাদ্য নিরাপত্তা এবং স্বাস্থ্য কর্মসূচী আগেভাগেই বন্ধ করে দিয়েছে। কারণ তারা বলছে, নিষেধাজ্ঞার কারণে তাদের কর্মকাণ্ড পরিচালনা 'অসম্ভব' হয়ে দাঁড়িয়েছে। মার্কিন প্রেসিডেন্ট ডোনাল্ড ট্রাম্প ও উত্তর কোরিয়ার নেতা কিম জং-আন দুইবার বৈঠকে বসলেও অগ্রগতি সামান্যই হয়েছে সাহায্য কমে যাওয়া গত কয়েক দশক ধরে পিয়ংইয়ংয়ের সঙ্গে বাকি বিশ্বের কূটনৈতিক দূরত্বের কারণে সাহায্যের পরিমাণ অনেক কমে গিয়েছে। ২০১২ সালে জাতিসংঘ জানিয়েছে, উত্তর কোরিয়ার জন্য যতখানি তহবিল দরকার আর যে পরিমাণ অর্থ সাহায্য পাওয়া যাচ্ছে, তার মধ্যে ফারাক বেড়েই চলেছে। সেই সঙ্গে জাতিসংঘের খাদ্য কর্মসূচীর খাবার সরবরাহের সংখ্যাও কমছে। এর আগে দক্ষিণ কোরিয়া থেকে উত্তর কোরিয়ায় সরকারিভাবে বা এনজিওর মাধ্যমে সাহায্য পাঠানোর হার ছিল সামান্য। তবে বর্তমান সংকটের দেশটি থেকে অনেক মানবিক সহায়তার ঘোষণা দেয়া হয়েছে। উত্তর কোরিয়ার জন্য সবচেয়ে বেশি সহায়তাকারী দেশগুলোর মধ্যে রয়েছে যুক্তরাষ্ট্র। ২০১৪ সালে মার্কিন কংগ্রেসে দেয়া একটি প্রতিবেদনে বলা হয়, ১৯৯৫ সাল থেকে ২০০৮ সাল পর্যন্ত উত্তর কোরিয়ার পাওয়া খাদ্য সহায়তার অর্ধেকের বেশি যুক্তরাষ্ট্র থেকে দেয়া হয়েছে। এরপরেও বিক্ষিপ্তভাবে উত্তর কোরিয়াকে সহায়তা করা হয়েছে। কিন্তু দেশটির পারমাণবিক আর মিসাইল পরীক্ষার কারণে সেই সহায়তার হার ক্ষতিগ্রস্ত হয়েছে। ২০১৭ সালে, প্রায় ছয় বছর পর, উত্তর কোরিয়ার ব্যাপক বন্যার সময় দেশটির জন্য সহায়তা হিসাবে যুক্তরাষ্ট্র এক মিলিয়ন ডলার ইউনিসেফকে দিয়েছে। উত্তর কোরিয়া কেন খরার খবর লুকাচ্ছে

အတိုက်အခံပါတီခေါင်းဆောင်အဖြစ်ရှိစဉ်ကလည်း ဘေဂျင်းမှာ ခေါ်တွေ့ခဲ့ဖူး သူလာရောက်ချိန်ဟာ လက်ရှိ မြန်မာအစိုးရရဲ့ သက်တမ်းကုန်ဆုံးမဲ့နှစ်လည်းဖြစ် မြန်မာရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပမဲ့နှစ်လည်းဖြစ်လို့ တရုတ်သမ္မတ လာရောက် လည်ပတ်တဲ့အပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု မြင့်တက်ခဲ့ကြပါတယ်။ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးအဆင့်မြှင့်တာလား တရုတ်နိုင်ငံ သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံကို အခုလို ချစ်ကြည်ရေးခရီး လာရောက်တာဟာ တရုတ်အစိုးရနဲ့လက်ရှိမြန်မာအစိုးရတို့အကြား ဆက်ဆံရေးဟာ နောက်တစ်ဆင့်တက်သွားပြီလို့လည်း နိုင်ငံရေးလေ့လာသူတွေက သုံးသပ်ပါတယ်။ "တရုတ်အစိုးရက ဘယ်နိုင်ငံနဲ့ပဲ ဆက်ဆံဆက်ဆံ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်တွေထားတယ်။ NLD အစိုးရ နဲ့ပထမ ဆက်ဆံရေးက bilateral အဆင့်ပဲရှိတယ်။ တရုတ်သမ္မတ လာပြီဆိုတော့ Strategic Partnership သေနင်္ဂဗျူဟာကျ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဆင့်ကိုတက်သွားပြီလို့ပြောနိုင်တယ်" လို့ တရုတ်နိုင်ငံမှာ နေထိုင်တဲ့ တရုတ်အရေး လေ့လာသူ ဒေါက်တာလှကျော်ဇောက ဆိုပါတယ်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း တရုတ်နိုင်ငံနဲ့မြန်မာနိုင်ငံတို့ကြား ဆက်ဆံရေး ကောင်းမွန်တာတွေရှိသလို ဆိုးရွားခဲ့တဲ့ အခြေအနေတွေလည်း ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု ဦးဆောင်တဲ့ ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီခေတ်မှာတော့ တရုတ်-မြန်မာဆက်ဆံရေး ကောင်းမွန်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် ရန်ကုန်မြို့မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ တရုတ်-ဗမာ အဓိကရုဏ်းကြောင့် တရုတ်-မြန်မာ အစိုးရဆက်ဆံရေး ထိခိုက်ခဲ့ပြီး တရုတ်အစိုးရက မြန်မာအစိုးရကို ဆန့်ကျင်နေတဲ့ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီကို အကူအညီတွေ ပေးခဲ့တဲ့အတွက် ပြည်တွင်းစစ်မီး တောက်လောင်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီမီးပွားဟာ အခုချိန်ထိ မငြိမ်းနိုင်သေးပါဘူး။ တရုတ်-မြန်မာ ကုန်သွယ်စီးပွားဘယ်လို အရှိန်မြင့်ခဲ့လဲ ၁၉၈၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း တပ်မတော်အစိုးရလက်ထက်မှာတော့ တရုတ်အစိုးရနဲ့ တပ်မတော်အစိုးရ တို့ကြား ဆက်ဆံရေး ကောင်းမွန်လာခဲ့ပြီး တပ်မတော်အစိုးရကို တရုတ်အစိုးရက အကူအညီတွေ ပေးခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံက ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းတွေလည်း မြန်မာနိုင်ငံထဲ တစိမ့်စိမ့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်မှာ အခြေစိုက်တဲ့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ တွေနဲ့တပ်မတော်ကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွေ လုပ်ဆောင်လာနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ မူဆယ်-ကျယ်ခေါင် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်းကို ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပြီး အဲဒီနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်းဟာ နှစ်နိုင်ငံကုန်သွယ်ရေးရဲ့အဓိကစခန်း ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ မြစ်ဆုံရှော့ခ် ဒါပေမဲ့လည်း သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ တက်လာပြီးနောက်ပိုင်း သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က သူ့အစိုးရလက်ထက်မှာ မြစ်ဆုံစီမံကိန်းကို ရပ်နားထားမယ်လို့ ကြေညာလိုက်တဲ့အတွက် တရုတ်အစိုးရနဲ့ မြန်မာအစိုးရကြား ဆက်ဆံရေး ရှေ့ရေးမသေမချာ ဖြစ်သွားခဲ့ပါတယ်။ တပ်မတော်အစိုးရလက်ထက်က စခဲ့တဲ့ စီမံကိန်းကို ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက်မှာ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ လက်ပန်းတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်းလို တရုတ်ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းတွေကို ဒေသခံတွေရဲ့ ကန့် ကွက်မှုတွေလည်း ကြုံလာခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်နဲ့မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံ အဆင့်မြင့်ခေါင်းဆောင်တွေ လက်မှတ်ရေးထိုးထားတဲ့ မြစ်ဆုံရေအား လျှပ်စစ်စီမံကိန်း ရပ်ဆိုင်းမယ့်ကိစ္စကို မြန်မာအစိုးရဘက်က တရုတ်အစိုးရကို အသိမပေးဘဲ ရပ်လိုက်တဲ့အပေါ် တရုတ်က မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်ဘက်က ဆက်ဆံရေးပုံစံပြောင်းခဲ့သလား အဲဒီအတွက်လည်း နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး ပုံစံ ပြောင်းဖို့တရုတ်အစိုးရက ပြင်ဆင်လာခဲ့ပါတယ်။ အရင်က အစိုးရတစ်ခုတည်းနဲ့ ဆက်ဆံရာကနေ အလွှာစုံ ဆက်ဆံရေးဘက်ကို ပြောင်းလဲလာခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာတော့ တရုတ်အစိုးရက သူတို့ရဲ့ မြန်မာနဲ့ဆက်ဆံတဲ့ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ပထဆုံးအကြိမ် ချိုးဖောက်ပြီး အဲဒီအချိန်က အာဏာရ ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီအစိုးရရဲ့ အတိုက်အခံပါတီခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို တရုတ်နိုင်ငံကို ဖိတ်ခဲ့ပါတယ်။ နောက် ကော်ဇော်နီခင်းကြိုပြီး သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်နဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ တရုတ်သမ္မတတို့တွေ့ဆုံတဲ့အခါ နှစ်နိုင်ငံချစ်ကြည်ရေး ခိုင်မြဲဖို့အတွက် People to People ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ဖို့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ပြောဆိုခဲ့တယ်လို့ အဲဒီခရီးစဉ်မှာ ပါဝင်ခဲ့သူတချို့က ပြန်ပြောပြပါတယ်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲမှာ NLD ပါတီ ရွေးကောက်ပွဲ အနိုင်ရရှိပြီးနောက် တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မြန်မာနိုင်ငံကို လာရောက်သလို NLD ပါတီ အစိုးရဖွဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာ သမ္မတနဲ့နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ တရုတ်နိုင်ငံကို ချစ်ကြည်ရေးခရီး သွားရောက်ခဲ့ပါတယ်။ ရပ်ဝန်းနဲ့လမ်းကြောင်းအစ တရုတ်နိုင်ငံ ဘေကျင်းမြို့မှာ ၂၀၁၇ ခုနှစ်မေလမှာ ကျင်းပတဲ့ ရပ်ဝန်းတစ်ခု လမ်းကြောင်းတခု စီမံကိန်းဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲကိုလည်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး အဲဒီစီမံကိန်းကို မူအရ သဘောတူတယ်ဆိုပြီး MoU လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပါတယ်။ ရပ်ဝန်းတခုလမ်းကြောင်းတခုစီမံကိန်းဟာ တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်ရဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် စီမံကိန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီစီမံကိန်းအတွက် မြန်မာနိုင်ငံဟာ အချက်အချာကျတဲ့ နေရာမှာ ရှိနေခဲ့ပါတယ်။ ရပ်ဝန်းတစ်ခု လမ်းကြောင်းတစ်ခု စီမံကိန်းဆွေးနွေးပွဲအပြီး တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်နဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။ ရပ်ဝန်းတစ်ခု လမ်းကြောင်းတစ်ခုစီမံကိန်းကို မူအရ သဘောတူခဲ့တဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို တရုတ်သမ္မတက မိတ်ဆွေကောင်းအဖြစ် ချီးကျူးပြီး သူ့အနေနဲ့လည်း ကူညီနိုင်တာ အားလုံး ကူညီပေးမယ်ဆိုတာ ပြောခဲ့တယ်လို့ အဲဒီတွေ့ဆုံပွဲမှာ ပါခဲ့သူတချို့က ဘီဘီစီကို ပြန်ပြောပြပါတယ်။ " ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ကူညီစေချင်တာ တစ်ခုပြောမယ်၊ မလုပ်စေချင်တာတခုပြောမယ်၊ ကူညီစေချင်တာကတော့ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းမှာ ကူညီပေးပါ၊ မလုပ်စေချင်တာကတော့ မြန်မာအစိုးရနဲ့ဆက်ဆံတဲ့အခါ နယ်စပ်မှာရှိတဲ့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေကို Buffer( ကြားခံ ) အဖြစ် မသုံးဖို့ပေါ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းကို ပြောခဲ့တာ" လို့ အဲဒီတွေ့ဆုံပွဲမှာ ပါခဲ့တဲ့ မြန်မာအစိုးရ အဆင့်မြင့် အရာရှိကြီးတစ်ဦးက ဘီဘီစီကို ပြန်ပြောပြပါတယ်။ ကေအိုင်အေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ဂွမ်မော်နဲ့ တရုတ် အထူးကိုယ်စားလှယ်တို့ ကချင်ပြည်နယ် မိုင်ဂျာယန်မှာ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှာ တွေ့ဆုံခဲ့စဉ် အဲဒီလိုတွေ့ဆုံပြီးနောက်တစ်နေ့မှာပဲ တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်မှာ အခြေစိုက်တဲ့ မြန်မာအစိုးရနဲ့ NCA အပစ်ရပ် မထိုးရသေးတဲ့ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဝမ်ယီတို့ ကူမင်းမြို့မှာ တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။ မြောက်ပိုင်းအခြေစိုက် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေကိုလည်း ၂၁ ရာစု ပင်လုံညီလာခံ အစည်းအဝေးကို တက်ရောက်ဖို့ ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာတော့ KIA၊ UWSA အပါအဝင် မြောက်ပိုင်းအခြေစိုက် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အားလုံး တရုတ်အစိုးရစီစဉ်ပေးတဲ့ လေယာဉ်နဲ့ မြန်မာဘက်ကို ရောက်ရှိလာပြီး ၂၁ ရာစု ပင်လုံညီလာ အစည်းအဝေးကို တက်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက်ပိုင်း အစိုးရချင်း ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်လာခဲ့ပေမဲ့ ရပ်ဝန်းတစ်ခု လမ်းကြောင်းတစ်ခု စီမံကိန်းတွေ အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ညှိနှိုင်းတဲ့အခါမှာတော့ အဖုအထစ်တွေ ရှိလာပြန်ခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်အစိုးရအနေနဲ့ ရပ်ဝန်းတစ်ခု လမ်းကြောင်းတစ်ခု စီမံကိန်းမှာ ပါတဲ့လုပ်ငန်းတွေကို အမြန်ဆုံး အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့ပေမဲ့ မြန်မာအစိုးရဘက်ကကတော့ မြန်မာနိုင်ငံမှာလုပ်မယ့် စီမံကိန်း တွေကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်တာတွေ လုပ်လာခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအတွက်လည်း ကြန့်ကြာတာတွေ ရှိလာခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၉ ဇူလိုင်လမှာ တရုတ်နိုင်ငံမှာ ပြုလုပ်တဲ့ နန်နင်းကုန်စည်ပြပွဲမှာတော့ တရုတ်အစိုးရဘက်က စီမံကိန်း ၃ ခုကို အမြန်ဆုံး စတင်နိုင်ဖို့လက်မှတ်ထိုးလိုကြောင်း တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။ သမ္မတခရီးစဉ်မှာ ဘာတွေ သဘောတူကြမလဲ တရုတ်အစိုးရဘက်က တောင်းဆိုတဲ့ စီမံကိန်း ၃ ခုက ကျောက်ဖြူရေနက်ဆိပ်ကမ်း၊ နှစ်နိုင်ငံ နယ်စပ်ဒေသက အထူးစီးပွားရေးဇုန်နဲ့ ရန်ကုန်မြို့သစ်စီမံကိန်းတို့ လက်မှတ်ထိုးဖို့တောင်းဆိုထားတယ်လို့ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးတစ်ဦးက ဆိုပါတယ်။ မြစ်ဆုံစီမံကိန်းကို ၂၀၁၉ ဧပြီမှာ မြစ်ကြီးနားဆန္ဒပြတဲ့ ဒေသခံတွေ မြန်မာအစိုးရဘက်ကလည်း မြန်မာနိုင်ငံကထွက်တဲ့ ဆန်၊ပြောင်းနဲ့ သကြားတို့ကို တရုတ်ဘက်က တရားဝင် ဝယ်ယူဖို့ ကမ်းလှမ်းခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီလိုညှိနှိုင်းနေချိန်မှာပဲ တရုတ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံကို လာရောက်ဖို့ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံ လုပ်ဆောင်မယ့်လုပ်ငန်းတွေကိုလည်း အားတက်သရော ဆွေးနွေးလာခဲ့ ကြပါတယ်။ တရုတ်အစိုးရဘက်က တောင်းဆိုထားတဲ့ ကျောက်ဖြူရေနက်ဆိပ်ကမ်းရဲ့ ဒုတိယအဆင့်၊ နယ်ခြားဒေသ စီးပွားရေးဇုန်နဲ့ ရန်ကုန်မြို့သစ် စီမံကိန်းတို့ကို တရုတ်သမ္မတ ခရီးစဉ်မှာ လက်မှတ်ထိုးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ရပ်ဝန်းတစ်ခု လမ်းကြောင်းတစ်ခု စီမံကိန်းအောက်က တရုတ်-မြန်မာစီးပွား စင်္ကြန်လမ်း စီမံကိန်းထဲမှာပါတဲ့လုပ်ငန်းတချို့ကိုလည်း လက်မှတ်ရေးထိုးဖို့ ရှိပါတယ်။ နှစ်နိုင်ငံနယ်ခြားမှာရှိတဲ့ စီးပွားရေးဇုန်တွေ အမြန်ဆုံး အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ မူဘောင် သဘောတူညီချက် လက်မှတ်ရေးထိုးဖို့ရှိတယ်လို့လည်း စီးပွားရေးနဲ့ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာသန်းမြင့်က ဆိုပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဆန်ကွဲ၊ ဖရဲ၊သခွား၊တစ်သျှူး ငှက်ပျောသီးနဲ့ကျွဲ၊နွား အရှင်တင်ပို့ခွင့်တွေကိုလည်း တရုတ်ဘက်က ခွင့်ပြုပေးဖို့ရှိတယ်လိုလည်း ဝန်ကြီးက ဆိုပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အဓိက လယ်ယာထွက်ကုန်ဖြစ်တဲ့ ဆန်နဲ့ပြောင်းကို တရုတ်နိုင်ငံက တရားဝင် ဝယ်ယူပေးဖို့မြန်မာဘက်က တောင်းဆိုချက်ကိုတော့ ဒီခရီးစဉ်မှာ လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်သေးမှာ မဟုတ်ဘူးလို့လည်း ဝန်ကြီးက ဆိုပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံက ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ အိုင်စီဂျေအရေးလို ကိစ္စတွေ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်နေချိန် လာရောက်တဲ့ တရုတ်သမ္မတရဲ့ ခရီးစဉ်မှာ တရုတ်က လိုလားတဲ့စီမံကိန်း အတော်တော်များများကို မြန်မာဘက်က လိုက်လျောခဲ့ရပြီး မြန်မာဘက်က တောင်းဆိုတာတွေထဲကတော့ တချို့ကိုသာ သဘောတူနိုင်ခဲ့လို့ ကျန်တာတွေကို ဆက်ဆွေးနွေးရဦးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။


ইয়ালু নদীর তীরে উত্তর কোরিয়ার একজন নারী সৈনিক বাহিনীর এক সাবেক নারী সেনা আরও জানাচ্ছেন তাদের অনেকের ক্ষেত্রেই ধর্ষণ ছিল নিত্যনৈমিত্তিক এক ঘটনা! প্রায় দশ বছর ধরে লি সো ইয়নকে শুতে হয়েছিল একটা বাঙ্ক বেডের নিচের তলায়। ঘরটা তাকে শেয়ার করতে হত আরও জনা পঁচিশেক মহিলার সঙ্গে। তাদের প্রত্যেককে নিজস্ব ফৌজি উর্দি রাখার জন্য ছোট একটা ড্রয়ার দেওয়া হত। ড্রয়ারের ওপরে রাখতে হত ফ্রেমে বাঁধানো দুটো করে ফোটোগ্রাফ। তার একটা ছিল উত্তর কোরিয়ার প্রতিষ্ঠাতা কিম ইল-সুংয়ের। দ্বিতীয়টা ছিল তার উত্তরসূরী, এখন প্রয়াত কিম জং-ইলের। এক দশকেরও বেশি হল তিনি উত্তর কোরিয়ার সেনাবাহিনী ছেড়ে চলে এসেছেন, কিন্তু সেই কংক্রিট ব্যারাকের প্রতিটা গন্ধ, প্রতিটা স্মৃতি তার এখনও টাটকা। "আমরা খুব ঘামতাম। যে গদির ওপর আমরা শুতাম, সেটা ছিল ধানের তূষের তৈরি। ফলে আমাদের গায়ের সব গন্ধ সেই গদিতে আটকে থাকত। তুলোর গদি নয় তো, তাই ঘামের গন্ধ ও অন্য সব গন্ধ চিপকে থাকত সেখানে - একবারেই ভাল লাগত না।" এই অবস্থার একটা বড় কারণ ছিল সেখানে স্নান করা বা কাপড়চোপড় পরিষ্কার করার ব্যবস্থা ছিল না বললেই চলে। "একজন নারী হিসেবে আমাদের সবচেয়ে বড় সমস্যা ছিল আমরা ঠিকঠাক স্নানই করতে পারতাম না", বলছিলেন লি সো ইয়ন। "গরম জল তো পেতাম না। পাহাড়ের একটা ধর্নার সঙ্গেই হোসপাইপ জুড়ে দেওয়া হত, সেই হোস দিয়েই আমাদের স্নানের জল আসত। তবে তার সঙ্গেই সেই হোস দিয়ে বেরোত সাপ, ব্যাং ইত্যাদি অনেক কিছু!" স্কার্ট পরিহিত নারী সেনাদের কুচকাওয়াজ উত্তর কোরিয়া সংক্রান্ত আরও খবর: 'নিষিদ্ধ দেশ' উত্তর কোরিয়ায় কেমন আছে মানুষ? উত্তর কোরিয়ার সৈন্যের অন্ত্রে 'বিশালাকৃতি কৃমি' খাদ্য সঙ্কট মোকাবেলা করতে উত্তর কোরিয়ার মানুষ উদ্ভাবন করছে নতুন খাবার উ. কোরিয়ায় কি ধরণের আক্রমণ চালাতে পারে আমেরিকা? এখন ৪১ বছর বয়সী লি সো ইয়নের বাবা ছিলেন বিশ্ববিদ্যালয়ের শিক্ষক। তিনি বড় হয়ে উঠেছেন দেশের উত্তরপ্রান্তে। তার পরিবারের অনেক পুরুষ সদস্যই ছিলেন সেনাবাহিনীতে। ১৯৯০র দশকে যখন উত্তর কোরিয়া ভয়াবহ দুর্ভিক্ষের কবলে পড়ে, তখন সো ইয়ন নিজে থেকেই সেনাবাহিনীতে যোগ দিতে এগিয়ে আসেন। এই সিদ্ধান্তের পেছনে প্রধান যে ভাবনাটা কাজ করেছিল তা হল বাহিনীতে দুবেলা অন্তত খাবারের চিন্তা থাকবে না। দেশের আরও অনেক মেয়ে একই কারণে সে সময় সেনাবাহিনীতে যোগ দিয়েছিলেন। প্রথম দিকে অবশ্য দেশপ্রেমের একটা চেতনাও কাজ করেছিল, এবং ১৭ বছরের লি সো ইয়ন বাহিনীতে তার জীবন মোটামুটি উপভোগও করছিলেন। তার জন্য যেভাবে আলাদা করে একটি হেয়ার ড্রায়ার দেওয়া হয়েছিল, বিশেষ করে সেটা তো তার দারুণ লেগেছিল। কিন্তু যেহেতু প্রায়ই ব্যারাকে বিদ্যুৎ থাকত না, তাই চুল শোকানোর সেই যন্ত্র কাজে লাগত না বললেই চলে। পুরুষ ও নারী সৈনিকদের দৈনন্দিন রুটিন অবশ্য ছিল প্রায় একই ধরনের। তবে নারীদের শারীরিক প্রশিক্ষণের সময়টা ছিল পুরুষদের তুলনায় অল্প কিছুটা কম। কিন্তু তাদের কাপড়চোপড় কাচা, পরিষ্কার করা বা রান্নাবান্নার মতো বেশ কিছু গৃহস্থালির কাজ করতে হত, যা থেকে আবার পুরুষ সৈনিকদের রেহাই ছিল। কিন্তু কঠোর শারীরিক অনুশীলন ও পরিশ্রম, খাবারের রেশনে টান ইত্যাদি নানা কারণে লি সো ইয়ন ও তার সতীর্থ সেনাদের শরীরে প্রভাব পড়তে শুরু করে অল্প দিনের ভেতরেই। "বাহিনীতে ঢোকার ছমাস থেকে এক বছরের মধ্যে আমাদের আর ঋতুস্রাব হত না। চরম অপুষ্টি আর ভীষণ একটা মানসিক চাপের পরিবেশে থাকতাম বলেই সেরকমটা হয়েছিল।" "নারী সৈনিকরা অবশ্য বলত তাদের মাসিক হচ্ছে না বলে তারা খুশি। খুশি, কারণ পরিস্থিতি এতটাই খারাপ ছিল যে তার ওপর আবার মাসিক হলে তাদের আরও শোচনীয় অবস্থার ভেতর পড়তে হত।" বাহিনীতে বন্দুকধারী নারী সৈনিকরা লি সো ইয়ন আরও জানাচ্ছেন, মাসিক ঋতুস্রাবের দিনগুলো নারী সেনারা কীভাবে পার করবে, তার কোনও ব্যবস্থাই বাহিনীতে ছিল না। এমনও হয়েছে, লি সো ইয়ন ও তার নারী সহকর্মীদের বাধ্য হয়ে অনেক সময় একজনের ব্যবহার করা স্যানিটারি প্যাড আবার অন্য একজনকে ব্যবহার করতে হয়েছে। আরও পড়তে পারেন: দিল্লিতে ১৫ দিন পর ডেঙ্গিতে শিশুর মৃত্যু, হাসপাতাল বিল চাইলো ১৭ লাখ রুপি ওসামা বিন লাদেন তার শেষ সাক্ষাৎকারে কী বলেছিলেন পাকিস্তানি সাংবাদিক হামিদ মীরকে যতদূর চোখ যায়, শুধু রোহিঙ্গা আর রোহিঙ্গা লি সো ইয়ন যদিও স্বেচ্ছাতেই সেনাবাহিনীতে যোগ দিয়েছিলেন, ২০১৫ সালে উত্তর কোরিয়া নিয়ম করেছে যে ১৮ বছর বয়সের পর সে দেশে সব মেয়েকেই বাধ্যতামূলকভাবে সাত বছর সামরিক বাহিনীতে কাজ করতে হবে। একই সঙ্গে সরকার সে সময় এক অস্বাভাবিক পদক্ষেপ নিয়ে ঘোষণা করেছিল যে বাহিনীর বেশির ভাগ নারী ইউনিটেই 'ডেডং' নামে একটি দামী প্রিমিয়ার ব্র্যান্ডের স্যানিটারি ন্যাপকিন বিতরণ করা হবে। ২০১৬ সালে উত্তর কোরিয়ার নেতা কিম জং-উন সে দেশের প্রসাধনী সামগ্রী নির্মাতাদের এমন প্রোডাক্ট তৈরির আহ্বান জানিয়েছিলেন যাতে তারা ল্যানকমে, শ্যানেল বা ক্রিস্টিয়ান ডিওরের মতো গ্লোবাল ব্র্যান্ডের সঙ্গে পাল্লা দিতে পারে। এরপর 'পিয়ংইয়ং প্রোডাক্টস' নামে একটি কসমেটিক কোম্পানি সম্প্রতি বিভিন্ন নারী সেনাদের ইউনিটে তাদের কিছু পণ্য বিলি করেছে। তবে তারপরও দেশের গ্রামীণ এলাকায় মোতায়েন বহু নারী সেনার এখনও আলাদা শৌচাগার ব্যবহারের সুযোগ পর্যন্ত নেই। গবেষকদের তারা কেউ কেউ জানিয়েছেন, অনেক সময় পুরুষ সহকর্মীদের সামনেই তাদের প্রকৃতির ডাকে সাড়া দিতে হয়। এর ফলে তাদের ওপর যৌন হামলার ঝুঁকিও বাড়ে, কিন্তু তাদের কিছু করার থাকে না। উত্তর কোরিয়ার সেনাবাহিনীতে যৌন নির্যাতন ও লাঞ্ছনার ঘটনাও ঘটে ব্যাপক হারে। উত্তর কোরিয়ার বাহিনীতে এক নারী সৈনিক লি সো ইয়ন বলছেন, ১৯৯২ থেকে ২০০১ সালের মধ্যে তিনি যখন সেনাবাহিনীতে ছিলেন তখন তাকে ধর্ষিতা হতে হয়নি ঠিকই, কিন্তু তার অনেক নারী কমরেডকেই সেই অভিজ্ঞতার মধ্যে দিয়ে যেতে হয়েছে। কাজের সময় পেরিয়ে যাওয়ার পরও কোম্পানি কমান্ডার নিজের ঘরে বসে থাকতেন ও নিজের অধীনস্থ নারী সেনাদের মধ্যে কাউকে ডেকে নিয়ে সেখানে ধর্ষণ করতেন। এই জিনিস অবিরামভাবে চলত দিনের পর দিন। উত্তর কোরিয়ার সেনাবাহিনী অবশ্য দাবি করে থাকে তারা যৌন নির্যাতনের ঘটনাকে অত্যন্ত গুরুত্ব দেয়। কোনও পুরুষ সেনা ধর্ষণের অপরাধে দোষী সাব্যস্ত হলে তার সাত বছরের জেল পর্যন্ত হতে পারে। "কিন্তু বাস্তবে দেখা যায় ধর্ষিতা নারী সেনারা কেউ ভয়ে সাক্ষ্য দিতেই এগিয়ে আসে না। ফলে ধর্ষণকারী পুরুষদেরও কোনও সাজা হয় না কখনওই", বলছিলেন জুলিয়েট মরিলট নামে এক গবেষক। লি সো ইয়ন সেনাবাহনীর একটি সিগনালস ইউনিটে সার্জেন্ট হিসেবে কর্মরত ছিলেন, যেটি ছিল দক্ষিণ কোরিয়া সীমান্তের খুব কাছেই। শেষ পর্যন্ত তিনি বাহিনীর চাকরি ছেড়ে দেন ২৮ বছর বয়সে। পরিবারের সঙ্গে বেশি সময় কাটানোর সুযোগ পেয়ে তার ভালই লেগেছিল - কিন্তু সেনাবাহিনীর বাইরের জীবনের সঙ্গে মানিয়ে নিতেও তার কষ্ট হয়েছিল, সেই সঙ্গে ছিল আর্থিক টানাটানি। ২০০৮ সালে তিনি শেষ পর্যন্ত দক্ষিণ কোরিয়াতে পালিয়ে যাওয়ার সিদ্ধান্ত নেন। কিন্তু প্রথম প্রচেষ্টার সময় চীনের সীমান্তের কাছে তিনি ধরা পড়ে যান এবং তাকে এক বছরের জন্য একটি বন্দী শিবিরে পাঠানো হয়। সেই জেল থেকে বেরোনোর কয়েকদিন পরেই তিনি দ্বিতীয়বার দেশ থেকে পালানোর চেষ্টা করেন। এবারের চেষ্টায় তিনি তুমেন নদী সাঁতরে পাড় হয়ে চীনের ভেতরে ঢুকে পড়েন। সেখানে সীমান্তে তার দেখা হয় এক দালালের সঙ্গে। সেই দালালই তাকে চীনের ভেতর দিয়ে দক্ষিণ কোরিয়ার ভেতরে ঢোকার ব্যবস্থা করে দেয়। জুলিয়েট মরিয়ট ও অন্য গবেষকরা বলছেন, অন্যান্য সূত্রে তারা উত্তর কোরিয়ার সেনাবাহিনীর ভেতরকার অবস্থার যে বর্ণনা শুনতে পেয়েছেন তার সঙ্গে লি সো ইয়নের এই বিবরণ মিলে যাচ্ছে। তবে উত্তর কোরিয়া ছেড়ে যারা পালিয়ে আসেন, তাদের বর্ণনা অনেক সময়ই অতিরঞ্জিত হয় এটাও তারা মনে করিয়ে দিচ্ছেন। লি সো ইয়ন অবশ্য এই সাক্ষাৎকারের জন্য বিবিসির কাছ থেকে কোনও টাকা পয়সা নেননি। আমাদের পেজে আরও পড়ুন: যুদ্ধাপরাধ ও গণহত্যায় দন্ডিত বসনিয়ান সাবেক সার্ব কমান্ডার রাতকো ম্লাদিচ গ্রেস মুগাবে: স্টেট হাউজের টাইপিস্ট থেকে ফার্স্টলেডি সাভার আর মানিকগঞ্জে মাটির নিচে পানির 'খনি'

ယာလူး မြစ်ကမ်းက မြောက်ကိုရီးယား စစ်သည် စစ်သမီးဟောင်း လီဆိုးယွန်းဟာ အခန်းတခန်းထဲမှာ အမျိုးသမီး ၂ဝ ကျော်နဲ့ ၁ဝ နှစ် လောက် အိပ်ခဲ့ရတာပါ။ အိပ်စင်တွေနဲ့ပါ။ သူတို့ ယူနီဖောင်းတွေ သိမ်းဖို့ အံဆွဲလေးတွေ ပေးပါတယ်။ အံဆွဲပေါ်မှာ စစ်သမီးတိုင်း တင်ထားတဲ့ ပုံ နှစ်ပုံက ခေါင်းဆောင်ကြီး ကင်အီဆွန်းနဲ့ သားဖြစ်သူ ကင်ဂျုံအီးတို့ ပုံပါ။ တပ်က ထွက်လာတာ ၁၀ နှစ်ကျော်ပေမယ့် အဲဒီ ဘားတိုက်ထဲက အနံ့ကို ခုထိ သတိရနေပါတယ်။ " ကျွန်မတို့ ချွေး တအားထွက်တယ်။ "မွေ့ရာတွေက စပါးခွံနဲ့ လုပ်တာလေ၊ ဒီတော့ ကျွန်မတို့ ကိုယ်နံ့တွေက ဒီထဲဝင်နေတာ၊ မသတီ စရာကြီး" နောက်ပြီး သူတို့မှာ လျှော်ဖို့ ဖွပ်ဖို့ အဆင်မပြေဘူး။ " မိန်းမ တယောက်အဖို့ ရေမှန်မှန် မချိုးရတာ အဆိုးဆုံးပဲ "လို့ လီဆိုးယွန်း က ပြောတယ်။ "ဒီမှာ ရေပူလည်း မရဘူး၊ တောင်ကျ ချောင်းရေကို သွယ်ပြီး သုံးရတာ။ ရေထဲမှာ မြွေနဲ့ ဖားတွေတောင် ပါလာသေးတယ်" တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခ တယောက်ရဲ့ သမီးဖြစ်တဲ့ ဆိုးယွန်းဟာ အသက် ၄၁ နှစ် ရှိပါပြီ။ သူတို့ မိသားစုမှာ ယောက်ျားတွေ တပ်ထဲ ဝင်ဖူးကြပါတယ်။ ၁၉၉ဝ ကျော် မြောက်ကိုရီးယားမှာ အငတ်ဘေး ကျတဲ့အချိန်မှာတော့ သူလည်း တနေ့ ထမင်းတနပ် သေချာအောင် တပ်ထဲ ဝင်ခဲ့တာပါ။ သူ့လို ဝင်တဲ့ မိန်းကလေးတွေလည်း ထောင်နဲ့ချီ ရှိပါတယ်။ "အငတ်ဘေးကြီးကြောင့် မြောက်ကိုရီးယားမှာ အမျိုးသမီးတွေ ပိုဒုက္ခရောက်တယ်" လို့ မြောက်ကိုရီးယားက လျှို့ဝှက် တော်လှန်ရေး စာအုပ်ရေးတဲ့ ဂျီယွန်ဘက်က ဆိုပါတယ်။ " အမျိုးသမီးတွေ အလုပ်စခန်းတွေဆီ ရောက်လာတော့ ထိပါး စော်ကားမှုတွေ ပိုဆိုးလာတယ်"လို့ သူက ပြောပါတယ်။ အစပိုင်းမှာတော့ မျိုးချစ်စိတ်တို့၊ စုပေါင်းလုပ်အားတို့ ဆိုတာတွေ ယုံပြီး ၁၇ နှစ်သမီး လီဆိုးယွန်း တယောက် တပ်ထဲမှာ ပျော်နေသေးတယ်။ ဆံပင်အခြောက်ခံစက်လေး သူကိုင်ရလို့ သဘောတွေ ကျလို့၊ ဒါပေမဲ့ မီးက မမှန်တော့ သိပ်တော့ သုံးစရာ မရှိပါဘူး။ တပ်ထဲမှာ စစ်သားရော စစ်သမီးရော အတွက် ပုံစံက အတူတူ လောက်ပါပဲ။ အမျိုးသမီးတွေကို ပေးတဲ့ သင်တန်းတွေက အမျိုးသားတွေထက် နည်းနည်းပဲ လျော့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အမျိုးသမီးတွေက အမျိုးသားတွေ မလုပ်ရတဲ့ ချက်ပြုတ် ဆေးကြောတာတွေပါ လုပ်ရပါတယ်။ "မြောက်ကိုရီးယားက ယောက်ျား ကြီးစိုးတဲ့ နိုင်ငံလေ" လို့ မြောက်ကိုရီးယား အကြောင်း မေးခွန်းတရာ စာအုပ်ရေးတဲ့ ဂျူးလီးယက် မိုရီလော့က ဆိုပါတယ်။ မိန်းမတွေကို ထမင်းချက်ဖို့လောက်ပဲ မြင်ကြသေးတာလို့လည်း ဆိုပါတယ်။ နောက် လေ့ကျင့်မှု ပြင်းထန်တာနဲ့ ရာရှင် လျော့လာတာကြောင့် စစ်သမီးတွေ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ချို့ယွင်းလာပါတယ်။ "ခြောက်လ တနှစ်လောက် ဆိုရင် အာဟာရ ချို့တဲ့ပြီး စိတ်ဖိစီးလို့ ကျွန်မတို့ သွေးမပေါ်တော့ဘူး" လို့ သူက ဆိုပါတယ်။ "ဒီလို သွေးမပေါ်တာဘဲ သူတို့က ပျော်နေကြတာ၊ သွေးများ ဆင်းရင် သူတို့ အခြေအနေက ပိုဆိုးမယ် ဆိုပြီး စစ်သမီးတွေက ဆိုနေကြတာ" ဘယ်သူတွေ တပ်ကပြေးလဲ မြောက်ကိုရီးယား တပ်မှာ လစဉ်သုံး ပစ္စည်းတောင် လောက်အောင် မပေးနိုင်လို့ အဟောင်းတွေ ပြန်လျှော်သုံးရတယ်လို့ ဆိုးယွန်းက ဆိုပါတယ်။ "ခုချိန်ထိ အမျိုးသမီးတွေ အရင်လို ဂွမ်းထုပ်အဖြူတွေ သုံးရတုန်း" လို့ ဂျူးလီးယက် မိုရီလော့က ဆိုပါတယ်။ "ညတိုင်း ဒါတွေကို ယောက်ျားတွေ မမြင်အောင် လျှော်ရတော့ မိန်းမတွေမှာ အစောကြီး ထကြရတယ်" စစ်သမီးတွေ မကြာခဏ သွေးမပေါ်တာတွေ ကြုံရတတ်ကြောင်း ပြောတာမျိုးတွေ ရှိတယ် လို့လည်း သူတို့နဲ့ တွေ့လာခဲ့တဲ့ မိုရီလော့က ဆိုပါတယ်။ " တယောက်ဆို အသက် ၂ဝ ရှိပြီ၊ သူဆင်းရတဲ့ လေ့ကျင့်ခန်းတွေ များလွန်းလို့ နှစ်နှစ်လောက် သွေးမပေါ်တာ ကြုံတယ် လို့ သူက ပြောတယ်" လီဆိုးယွန်းက တပ်ထဲ ဆန္ဒအလျောက် ဝင်ခဲ့ပေမယ့် ၂ဝ၁၅ က စပြီး မြောက်ကိုရီးယားမှာ မိန်းမတိုင်း ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးရင် တပ်ထဲ ၇ နှစ် ဝင်ရမယ် ဆိုတဲ့ ဥပဒေ ထွက်လာပါတယ်။ ဒီအချိန်မှာပဲ မြောက်ကိုရီးယား အစိုးရက ထူးထူးခြားခြား အမျိုးသမီး လစဉ်သုံး ပစ္စည်း အကောင်းစား ကို တပ်တွေဆီ ပို့ပေးမယ် လို့ ဆိုလာပါတယ်။ အရင်က အခြေအနေ ဆိုးတွေကို ဒါနဲ့ ကာတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ် လို့ ဂျီယွန်ဘက်က ဆိုပါတယ်။ "ဒီလို ကြေညာတာနဲ့ အမျိုးသမီးတွေက သူတို့ကို တကယ် ဂရုစိုက်တော့မယ် ထင်လာအောင် လုပ်တာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်" ၂ဝ၁၆ မှာ ကင်ဂျုံအွန်းက မြောက်ကိုရီးယား အလှကုန် တွေကို လန်ကုမ်း၊ ရှယ်နယ်နဲ့ ခရစ္စယန် ဒီအော စတဲ့ ကမ္ဘာ့ နာမည်ကြီး တံဆိပ်တွေနဲ့ ပြိုင်ဖို့ ပြောပြီး မကြာမီ မှာပဲ ပြုံယမ်း တံဆိပ် အလှပြင် ပစ္စည်း အကောင်းစား တွေကိုလည်း အမျိုးသမီး လေကြောင်း တပ်စုတွေဆီ ပို့ပေးပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နယ်ရောက်နေတဲ့ တပ်တွေက စစ်သမီးတွေမှာ အိမ်သာ တက်တာတောင် မလုံခြုံ ပါဘူး။ တချို့ဆို စစ်သားတွေရှေ့ အပေါ့အပါး သွားရတယ်လို့ မိုရီလော့ ကို ပြောကြပါတယ်။ မြောက်ကိုရီးယားမှာ စစ်မှုထမ်းခြင်း ကျူးလွန် စော်ကားတွေက ဆိုးတယ်လို့ ဘက်ကော မိုရီလော့ကပါ ပြောပါတယ်။ မုဒိမ်းမှု အကြောင်း စကားစပ်မိတဲ့ အခါ ဒါမျိုးတွေ သူများတွေ ဖြစ်တာ ကြုံရတယ်လို့ တပ်ထဲမှာ စစ်မှုထမ်းနေတဲ့ စစ်သမီးတွေက ပြောကြောင်းလည်း မိုရီလော့က ဆိုပါတယ်။ တယောက်မှတော့ သူတို့ကိုယ်တိုင် ကြုံရတယ်လို့ မပြောကြပါဘူး။ ၁၉၉၂ က ၂ဝဝ၁ ထိ တပ်ထဲမှာ ရှိနေတုန်း သူ မုဒိမ်း ကျင့် မခံခဲ့ရဘူးလို့ လီဆိုးယွန်းက ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲဘော်မတွေ အများအပြားတော့ ကြုံရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ "တပ်ခွဲမှူးက သူ့အခန်းထဲမှာ နေပြီး သူ့အောက်က စစ်သမီးတွေကို နာရီနဲ့ချီ မုဒိမ်းကျင့်တာတွေ ရှိတတ်တယ်၊ ဒါတွေက မဆုံးတမ်း ဖြစ်နေတာပါ" မြောက်ကိုရီးယား စစ်ဘက်က ဒီလို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားမှုတွေကို ဖမ်းမိရင် ထောင် ၇ နှစ်ထိ ချပြီး အရေးယူနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ "များသောအားဖြင့် ဘယ်သူမှ အစစ်မခံ ချင်ကြဘူး၊ ဒီတော့ ယောက်ျားတွေ ဘာအပြစ်မှ မရဘဲ ပြီးသွားတတ်တယ်"လို့ ဂျူးလီးယက် မိုရီလော့က ပြောပါတယ်။ မြောက်ကိုရီးယားမှာ အမြစ်တွယ်နေတဲ့ ယောက်ျား ကြီးစိုးရေး ဝါဒကြောင့် ဒီလို ကျူးလွန် စော်ကားတာတွေ တပ်ထဲမှာ ဖြစ်နေတာ လို့လည်း ဖြည့် ပြောပါတယ်။ ဒါကြောင့် တပ်ထဲမှာ အမျိုးသမီးတွေကို ခိုင်းဖတ်လို သဘောထားပါတယ်။ ဆင်းရဲတဲ့ နောက်ခံကလာတဲ့ မိန်းကလေးတွေက တံတားဆောက်တဲ့ ထဲ ပါရပြီး တဲပုတ်လို မလုံခြုံတဲ့ ဘားတိုက်တွေမှာ နေရပါတယ် လို့လည်း သူက ဆိုတယ်။ "အိမ်တွင်း တပ်တွင်း အကြမ်းဖက်တာတွေကို လက်ခံကြတုန်းပါပဲ။ ဘယ်သူမှ သတင်းပို့ပြီး တိုင်မှာ မဟုတ်ဘူး။ တောင်ကိုရီးယားမှာလည်း ဒါမျိုးတွေ တပ်ထဲမှာ ရှိပါတယ်" လီဆိုးယွန်းက တောင်ကိုရီးယား နယ်စပ်နားက အချက်ပြ တပ်စု တခုမှာ တပ်ကြပ် အဖြစ် တာဝန်ကျခဲ့ပါတယ်။ အသက် ၂၈ နှစ်မှာ တပ်က ထွက် ခဲ့ပါတယ်။ မိသားစုနဲ့ ပိုအချိန်ပေးနိုင်လို့ စိတ်ချမ်းသာပေမယ့် တပ်သား လူထွက် အနေနဲ့ ဘဝကို ရုန်းကန်ဖို့ အသင့် မရှိလို့ စိတ်ပူရပြန်ပါတယ်။ ၂ဝဝ၈ မှာပဲ တောင်ကိုရီးယားကို ပြေးဖို့ သူဆုံးဖြတ်ပါတယ်။ ပထမ တခါ တရုတ်နယ်စပ်မှာ မိလို့ ထောင်စခန်းကို တနှစ် အပို့ခံရပါတယ်။ နောက်တခါတော့ တူးမန် မြစ်ကို ဖြတ်ပြီး တရုတ်ပြည်ထဲ ပြေးပါတယ်။ နောက် နယ်စပ်ကနေ ပွဲစားနဲ့ တောင်ကိုရီးယားထဲ ထွက်ပြေးခဲ့ပါတယ်။


অক্সফোর্ডের টিকা নিচ্ছেন একজন স্বেচ্ছাসেবী ব্যাখ্যা করা যায় না, এমন অসুস্থতার কারণে এরকম বিরতিকে 'রুটিন' কাজের অংশ হিসাবে বর্ণনা করেছে অ্যাস্ট্রাজেনেকা। এই টিকার ফলাফলের দিকে সারা বিশ্বই তাকিয়ে রয়েছে। করোনাভাইরাসের টিকা উৎপাদনে বিশ্ব জুড়ে যেসব চেষ্টা চলছে, তার মধ্যে অ্যাস্ট্রাজেনেকা-অক্সফোর্ড বিশ্ববিদ্যালয়ের টিকা সবচেয়ে সম্ভাবনাময় হিসাবে দেখা হচ্ছে। সফলভাবে প্রথম ও দ্বিতীয় ধাপের পরীক্ষা সম্পন্ন হওয়ায় প্রত্যাশা করা হচ্ছে যে, এই টিকাটি সবার আগে বাজারে আসবে। যুক্তরাষ্ট্র, যুক্তরাজ্য, ব্রাজিল এবং দক্ষিণ আফ্রিকা জুড়ে ৩০ হাজার অংশগ্রহণকারীদের ওপর তৃতীয় ধাপের পরীক্ষা চালানো হচ্ছে। তৃতীয় ধাপের পরীক্ষায় হাজার হাজার মানুষের ওপর পরীক্ষা চালানো হয়ে থাকে। অনেক সময় সেটা কয়েক বছর ধরেও চলতে পারে। আরো পড়ুন: করোনাভাইরাসের টিকা বাংলাদেশ কীভাবে পাবে? টিকার মাধ্যমে পৃথিবী থেকে যেসব রোগ নির্মূল করা সম্ভব হয়েছে করোনাভাইরাসের টিকা নিয়ে কেন ছড়াচ্ছে এত গুজব আর ষড়যন্ত্র তত্ত্ব বিশ্বের সাতশ কোটি মানুষের কাছে কীভাবে করোনার টিকা পৌঁছন হবে? বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা বলেছেন, প্রায় বিশ্ব জুড়ে ১৮০টি টিকা আবিষ্কারের চেষ্টা চলছে। পরীক্ষার বিষয়ে কী বলা হচ্ছে? এই টিকাটির সব ধরণের আন্তর্জাতিক পরীক্ষা স্থগিত থাকবে, যতদিন না স্বতন্ত্র একজন পরীক্ষক এর নিরাপত্তার বিষয়গুলো যাচাই করে দেখবেন। এরপর তদারকি কর্তৃপক্ষ সিদ্ধান্ত নেবেন যে, পুনরায় পরীক্ষা কার্যক্রম শুরু করা হবে কিনা। বিবিসির স্বাস্থ্য বিষয়ক সম্পাদক ফারগাস ওয়ালশ এই তথ্য জানিয়েছেন। ''বড় ধরণের পরীক্ষায় অনেক সময় অসুস্থ হয়ে পড়ার ঘটনা ঘটে। তবে সেটা অবশ্যই স্বতন্ত্র একজন পরীক্ষককে সতর্কভাবে যাচাই করে দেখতে হবে,'' অক্সফোর্ড ইউনিভার্সিটির একজন মুখপাত্র জানিয়েছেন। সংবাদদাতারা বলছেন, অক্সফোর্ডের এই টিকাটির পরীক্ষা এর আগেও একবার স্থগিত করা হয়েছিল। বড় ধরণের পরীক্ষায় এ ধরণের ঘটনা অনেক সময় ঘটে থাকে। যখন কোন অংশগ্রহণকারীর অসুস্থতার কারণ তাৎক্ষনিকভাবে শনাক্ত করা সম্ভব হয়না, তখন অনেক সময় তাদের হাসপাতালেও ভর্তি করা হয়। তবে ধারণা করা হচ্ছে, কয়েকদিনের মধ্যেই আবার পরীক্ষার কার্যক্রম শুরু করা হবে। যে স্বাস্থ্য বিষয়ক সংবাদমাধ্যম প্রথম এই খবরটি প্রকাশ করেছে, সেই স্ট্যাট নিউজ জানিয়েছে, যুক্তরাজ্যের একজন অংশগ্রহণকারীর শরীরে প্রতিক্রিয়া দেখা দেয়, তাৎক্ষণিকভাবে যার কারণ জানা যায়নি। তবে তিনি খুব তাড়াতাড়ি সুস্থ হয়ে উঠবেন বলে আশা করা হচ্ছে। বিবিসি বাংলার অন্যান্য খবর: বাণিজ্যিক ব্যাংকগুলোর এটিএম সেবা নির্দিষ্ট সময় বন্ধ থাকছে কেন? হত্যার আগে থেকেই কীভাবে হুমকি দেয়া হচ্ছিল খাসোগজিকে মানসিক উৎকন্ঠা থেকে মুক্তি পেতে যা করতে পারেন যে বিষয়গুলো দেখবেন ফেসবুকের বাংলাদেশ বিষয়ক কর্মকর্তা টিকা আবিষ্কারের দৌড়ে এখন কোথায় রয়েছে বিশ্ব? যুক্তরাষ্ট্রের প্রেসিডেন্ট ডোনাল্ড ট্রাম্প বলেছেন, তেসরা নভেম্বরের নির্বাচনের আগেই তিনি একটি টিকা দেখতে চান। তবে তার এই মন্তব্য আশঙ্কা তৈরি করেছে যে, রাজনীতির কারণে নিরাপত্তার দিকগুলো যাচাই না করেই টিকা উৎপাদনের চেষ্টা হতে পারে। কোভিড-১৯ টিকা উৎপাদনে চেষ্টা করছে, এমন নয়টি প্রতিষ্ঠান গত মঙ্গলবার বিরল এক ঘোষণায় নিশ্চিত করেছে যে, টিকা উৎপাদনে তারা সবরকম বৈজ্ঞানিক এবং গুণগত মান বজায় রাখবে। ওই ঘোষণায় অংশ নেয়া নয়টি প্রতিষ্ঠানের একটি অ্যাস্ট্রাজেনেকা, যারা বলছে, তৃতীয় ধাপের ক্লিনিক্যাল পরীক্ষার পরে যথাযথ কর্তৃপক্ষের কাছে অনুমোদনের আবেদন করা হবে। জনসন এন্ড জনসন, বাইয়োএনটেক, গ্ল্যাক্সোস্মিথক্লেইন, পিফিজের, মের্ক, মর্ডানা, সানোফি এবং নোভাভ্যাক্সও ওই ঘোষণায় স্বাক্ষর করেছে। তারা প্রতিশ্রুতি দিয়েছে, ''তারা সবসময়েই নিরাপত্তা এবং টিকা দেয়া ব্যক্তিদের সুরক্ষার বিষয়টিকে সবচেয়ে বেশি গুরুত্ব দেবে।'' বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা বলেছেন, প্রায় বিশ্ব জুড়ে ১৮০টি টিকা আবিষ্কারের চেষ্টা চলছে। তবে এর কোনটি এখনো ক্লিনিক্যাল ট্রায়াল বা তৃতীয় ধাপের পরীক্ষার কার্যক্রম শেষ করতে পারেনি। সংস্থাটি বলছে, কার্যকারিতা এবং সুরক্ষার নিয়মনীতি মেনে কোন টিকাই এই বছরের মধ্যে আসতে পারবে বলে তারা মনে করে না। কারণ এসব টিকার নিরাপত্তার দিকগুলো যাচাই করতে সময় লাগে। তা সত্ত্বেও চীন এবং রাশিয়া স্থানীয়ভাবে উৎপাদিত টিকার প্রয়োগ করতে শুরু করেছে। সেসব টিকাও বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থার তালিকায় পরীক্ষামূলক হিসাবে রয়েছে। তবে যুক্তরাষ্ট্রের জাতীয় নিয়ন্ত্রণকারী কর্তৃপক্ষ, খাদ্য ও ওষুধ প্রশাসন (এফডিএ) আভাস দিয়ে বলছে, তৃতীয় ধাপের পরীক্ষা শেষ হওয়ার আগেই হয়তো করোনাভাইরাসের টিকার অনুমোদন দেয়া হতে পারে। কোয়ারেন্টিন ও আইসোলেশনের যে ব্যাখ্যা দেয়া হচ্ছে বাংলাদেশে নিজেকে যেভাবে নিরাপদ রাখবেন করোনাভাইরাস থেকে নতুন করোনাভাইরাস কত দ্রুত ছড়ায়? কতটা উদ্বেগের? করোনাভাইরাস ঠেকাতে যে সাতটি বিষয় মনে রাখবেন টাকার মাধ্যমে করোনাভাইরাস ছড়াতে পারে কি? বিশ্ব মহামারি শেষ হতে কতদিন লাগবে? কোথায় কতোক্ষণ বেঁচে থাকে কোভিড-১৯ এর জীবাণু, নির্মূলের উপায় করোনাভাইরাস নিয়ে আপনার যা জানা প্রয়োজন

စမ်းသပ်ခံရသူမှာ အကြောင်းထင်ထင်ရှားရှားမရှိဘဲ မသက်မသာ ဖြစ်လာတဲ့ အခြေအနေကြောင့် ပုံမှန် လုပ်ငန်းစဥ် တစ်ခုအတိုင်း ရပ်ဆိုင်းထားတာ ဖြစ်တယ်လို့ AstraZeneca အက်စ်ထရာ ဇန်နကာ ကုမ္ပဏီက ပြောပါတယ်။ ကာကွယ်ဆေး စမ်းသပ်မှုတွေရဲ့ ရလဒ်ကို တစ်ကမ္ဘာလုံးက သေချာစောင့်ကြည့်နေကြပါတယ်။ တစ်ကမ္ဘာလုံးမှာ ထုတ်လုပ်နေကြတဲ့ ကာကွယ်ဆေး အရေအတွက် ဆယ်ဂဏန်းကျော်ထဲမှာ ဒီကာကွယ်ဆေးဟာ တော်တော် အလားအလာကောင်းတဲ့ ဆေးအဖြစ် မြင်ထားကြပါတယ်။ စမ်းသပ်မှု ပထမအဆင့်နဲ့ ဒုတိယအဆင့် အောင်မြင်မှုတွေအရ ဒီကာကွယ်ဆေးဟာ စျေးကွက်ထဲကို ပထမဆုံးရောက်လာမယ့် ဆေးတွေထဲက တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ မျှော်လင့်ချက် ကြီးကြီးထားခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီဆေးကို တတိယအဆင့် စမ်းသပ်မှု အဖြစ် အခု သီတင်းပတ်တွေ အတွင်း စခဲ့ပြီး ပါဝင်စမ်းသပ်ခံသူ လူ သုံးသောင်းကျော် ပါဝင်ပါတယ်။ အဲဒီ စမ်းသပ်ခံသူတွေထဲမှာ အမေရိကန်၊ ယူကေ၊ ဘရာဇီးနဲ့ တောင်အာဖရိကက လူတွေ ပါဝင်ပါတယ်။တတိယအဆင့် စမ်းသပ်မှုတွေဟာ အများအားဖြင့် လူထောင်ပေါင်းများစွာပါပြီး နှစ်တွေတော်တော်ကြာ လုပ်ရလေ့ ရှိပါတယ်။ ယူကေက ပါဝင်စမ်းသပ်ခံသူ တစ်ဦးမှာ အာရုံကြောမကြီး ရောင်ရမ်းမှုကို တွေ့ရပြီး အဲဒါက ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ နယူးယောက်တိုင်းမ် သတင်းစာက ဖော်ပြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရောဂါဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်းအရင်းကို အတည်မပြုနိုင်သေးပါဘဲ ဒီတုံ့ပြန်မှု ဖြစ်လာတာဟာ ကာကွယ်ဆေးနဲ့ ဆက်စပ်မှု ရှိမရှိ သီးသန့် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု လုပ်ဆောင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ စမ်းသပ်မှု ပြန်စချိန် မသိနိုင်သေး သုံသပ်ချက် - ဖားဂပ်စ် ဝေါ့ရှ်၊ ဘီဘီစီ ဆေးပညာ ကဏ္ဍ အယ်ဒီတာ ရုတ်တရက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် အခုလို ကာကွယ်ဆေး စမ်းသပ်မှု ရပ်ထားလိုက်တာ စိုးရိမ်စရာလို့ မြင်ကောင်း မြင်နိုင်ပါတယ်။ သာမန်ကာကွယ်ဆေးတစ်ခု မဟုတ်ဘဲ တစ်ကမ္ဘာလုံးက အများအပြား စောင့်ကြည့်နေတဲ့ ကာကွယ်ဆေး စမ်းသပ်မှုကို အစမ်းသပ်ခံသူမှာ ပြင်းထန်တဲ့ တုံ့ပြန်မှုတစ်ခုကြောင့် ရပ်ထားလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလို ရပ်ထားလိုက်ရတာတွေ မဖြစ်ခဲ့ဖူးတာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ်တော့ အခုလို ရပ်ထားလိုက်တာက ပုံမှန် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအရ ရပ်ထားလိုက်တာလို့ အောက်စဖို့ဒ် အဖွဲ့က ပြောပါတယ်။ စေတနာ့ဝန်ထမ်းပါဝင်အစမ်းသပ်ခံသူတစ်ယောက် ဆေးရုံတင်ကုသရပြီး သူမကျန်းမမာ ဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်းအရင်းကိုလည်း ချက်ချင်းဖော်ထုတ်နိုင်မယ့်ပုံမရသေးရင် လေ့လာစမ်းသပ်မှုကို ရပ်ထားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အများပြည်သူတွေရဲ့ ယုံကြည်စိတ်ချရမှု ရလိုတယ်လို့ ဆေးထုတ်လုပ်သူတွေပြော တကယ်ဆိုရင် အခုရပ်ထားရတာက အောက်စဖို့ဒ်-အက်စ်ထရာဇန်နကာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကာကွယ်ဆေးအတွက် ဧပြီလ ပထမဆုံး စစမ်းသပ်ချိန်ကဆိုရင် ဒုတိယအကြိမ် ဖြစ်ပါတယ်။ "ပမာဏကြီးကြီးမားမား စမ်းသပ်မှုတွေမှာ မကျန်းမမာ ဖြစ်မှုတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒါကို သီးခြား သေချာ ပြန်သုံးသပ်ရမယ်" လို့ အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်က ပြောခွင့်ရသူ တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။ ဒီကာကွယ်ဆေး စမ်းသပ်မှု ပြန်စမယ့်ရက်ကို ယူကေ ဆေးနဲ့ကျန်းမာရေး ကြီးကြပ်ရေးဌာနက ဆုံးဖြတ်မှာ ဖြစ်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်ချဖို့ ရက်ပိုင်းပဲ ကြာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအချိန်မတိုင်သေးခင် နိုင်ငံတကာမှာ စမ်းသပ်နေတဲ့ နေရာတွေဖြစ်တဲ့ ယူကေ၊ ဘရာဇီး၊ တောင်အာဖရိကနဲ့ အမေရိကန်တို့မှာ ရပ်ထားရမှာပါ။ ပါဝင်စမ်းသပ်ခံသူတွေရဲ့ လုံခြုံစိတ်ချရရေးကို အလေးထားတယ်ဆိုတာနဲ့ သူတို့ လေ့လာ စမ်းသပ်မှုတွေဟာ စံနှုန်းအမြင့်ဆုံးထားတယ်ဆိုတာကို အခုလို ရပ်ဆိုင်းထားတာက ပြနေတယ်လို့ အောက်စဖို့ဒ် သုတေသနအဖွဲ့က ပြောပါတယ်။ ကာကွယ်ဆေး စမ်းသပ်မှုတွေမှာ ရံဖန်ရံခါ ရပ်ထားရတာတွေ ရှိတတ်တယ်လို့ လန်ဒန်အခြေစိုက် Wellcome Trust သုတေသနအဖွဲ့ရဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ကူးစက်ရောဂါ ထိန်းချုပ်ရေး ပညာရှင် ဆာ ဂျရမီ ဖာရာက ပြောပါတယ်။ ကာကွယ်ဆေးစမ်းသပ်ခံသူတွေမှာ တွေ့ရတဲ့ ဆေးအပေါ်ဘယ်လို ပြင်းထန်တဲ့ တုံ့ပြန်မှုကိုမဆို အလေးထား ဆောင်ရွက်ရမယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။ "အချက်အလက်တွေအားလုံးကို ပွင့်လင်းမြင်သာ ဝေမျှဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲ ဆိုတော့ အဲဒီကာကွယ်ဆေးတွေက လုံးဝ စိတ်ချရပြီး အကာအကွယ်ပေးတယ်ဆိုတာကို အများပြည်သူက လုံးဝ စိတ်ချယုံကြည်နေဖို့နဲ့ နောက်ဆုံးမှာတော့ ကပ်ရောဂါကို အဆုံးသတ်နိုင်ဖို့ပါ" လို့ သူက ပြောပါတယ်။ ကာကွယ်ဆေးရှာတာ ဘယ်အဆင့်ရောက်နေပြီလဲ ရွေးကောက်ပွဲအမီ ကာကွယ်ဆေး ရနိုင်တယ်လို့ အမေရိကန် သမ္မတ ထရမ့် ပြော နိုဝင်ဘာ ၃ ရက် အမေရိကန် ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်ခင် ကာကွယ်ဆေး ရချင်တယ်လို့ သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလို သူရဲ့ ပြောကြားချက်တွေကြောင့် နိုင်ငံရေးကို ကာကွယ်ဆေးရဲ့ စိတ်ချရမှုထက် ဦးစားပေးမှာကို စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ ကိုဗစ် ကာကွယ်ဆေး ထုတ်လုပ်နေတဲ့ အဖွဲ့အစည်း ကိုးဖွဲ့က ကာကွယ်ဆေး ရှာဖွေရာမှာ သိပ္ပံနဲ့ လူသားကျင့်ဝတ် စံမှုန်းတွေကို ထိန်းသိမ်းမယ့် အကြောင်း အများပြည်သူကို အာမခံတဲ့ အနေနဲ့ "သမိုင်းတင် ကတိကဝတ်" ကို အင်္ဂါနေ့မှာ ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ အက်စ်ထရာဇန်နကာဟာ အဲဒီကတိကဝတ်မှာ ပါဝင်လက်မှတ်ထိုးတဲ့ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ကာကွယ်ဆေးကို လေ့လာစမ်းသပ်မှု အဆင့်သုံးဆင့်လုံးလုပ်ပြီး စည်းကမ်းနည်းလမ်းတကျ အတည်ပြုချက် ရပြီးမှ အသုံးပြုဖို့ လက်မှတ်ထိုးကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီမှာ ဆေးဝါးထုတ်လုပ်ရေး အင်အားကြီး လုပ်ငန်းကြီးတွေ ဖြစ်တဲ့ Johnson & Johnson၊ BioNTech၊ GlaxoSmithKline၊ Pfizer၊ Merck၊ Moderna၊ Sanofi နဲ့ Novavax တို့လည်း ပါဝင်လက်မှတ်ထိုးခဲ့ကြပါတယ်။ "ကာကွယ်ဆေးထိုးမယ့် သူတစ်ယောက်ချင်းစီအတွက် လုံခြုံစိတ်ချရမှုနဲ့ အဲဒီလူတွေရဲ့ အကျိုးက ထိပ်တန်း ဦးစားပေး ဖြစ်အောင် အမြဲလုပ်မယ်" လို့ အဲဒီလုပ်ငန်းကြီးတွေက ကတိပြုကြပါတယ်။ ကာကွယ်ဆေး စမ်းသပ်ခံသူ ၁၈၀ လောက် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ ရှိနေပြီး အခုထိတော့ တစ်ယောက်မှ လေ့လာစမ်းသပ်ခံမှု မပြီးဆုံးသေးဘူးလို့ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) က ပြောပါတယ်။ ကာကွယ်ဆေး စိတ်ချရမှုအတွက် စမ်းသပ်ဖို့က အချိန်ယူရတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် ဆေးအာနိသင်ရဖို့နဲ့ စိတ်ချရမှု လမ်းညွှန်တွေ ဒီနှစ်ထဲမှာ အတည်ပြုပေးနိုင်ဖို့ မမျှော်လင့်ထားဘူးလို့ WHO က ပြောပါတယ်။ နိုင်ငံတကာဆေးဝါးထုတ်လုပ်သူများအဖွဲ့ချုပ်ရဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် သောမတ်စ်ကီကလည်း အဲဒီလို သဘောထား ရှိပါတယ်။ အဲဒီအဖွဲ့ချုပ်က ကာကွယ်ဆေး ကတိပြုခဲ့တဲ့ လုပ်ငန်းတွေကို ကိုယ်စားပြုတဲ့ အဖွဲ့ပါ။ ဒီလို အခြေအနေတွေကြားမှာပဲ တရုတ်နဲ့ ရုရှားတို့ကတော့ ပြည်တွင်းထုတ် ကာကွယ်ဆေးတွေကို အဓိက လုပ်ငန်းခွင်တွေက ဝန်ထမ်းတွေကို စထိုးပေးနေပါပြီ။ အဲဒီဆေးတွေအကုန်လုံးဟာ လူသားနဲ့ စမ်းသပ်နေဆဲအဆင့်လို့ WHO မှာ စာရင်းသွင်းခံထားရတဲ့ ဆေးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ အမေရိကန် အစားအသောက်နဲ့ ဆေးဝါးကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့ကတော့ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကာကွယ်ဆေးကို တတိယအဆင့် စမ်းသပ်မှုတွေ မပြီးသေးခင် အတည်ပြုပေးကောင်း အတည်ပြုနိုင်တဲ့သဘောပြောထားပါတယ်။ နိုဝင်ဘာ ၁ ရက် မှာ ကာကွယ်ဆေး ဖြန့်ချိနိုင်ဖို့အတွက် ပြည်နယ်တွေအနေနဲ့လိုအပ်ချက်တချို့ကို လျှော့ပေးရေး စဥ်းစားဖို့ ပြီးခဲ့တဲ့ သီတင်းပတ်မှာ အမေရိကန် ရောဂါ ထိန်းချုပ် ဟန့်တားရေး ဌာနက တိုက်တွန်းထားတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းလည်း ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲက နိုဝင်ဘာ ၃ ရက်မှာ ကျင်းပမှာ ဖြစ်ပြီး ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်ခင် ကာကွယ်ဆေး ရနိုင်တယ်လို့ သမ္မတ ထရမ့်က အရိပ်အမြွက် ပြောထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ အကြံပြုချက်တွေကို နားထောင်ဖို့နဲ့ ပွင့်လင်းမြင်သာတဲ့ လုပ်ငန်းစဥ်တွေအတိုင်း မစ္စတာ ထရမ့် လုပ်မလား ဆိုတာကို သူ့ရဲ့ ပြိုင်ဘက် ဒီမိုကရက် ဂျိုးဘိုင်ဒန်က သံသယရှိပုံ ပြထားပါတယ်။


গোপন ক্যামেরায় নারীদের ছবি ধারণের প্রতিবাদে দক্ষিণ কোরিয়ায় বিক্ষোভ। এমনকি পুরুষদের সাথে সম্পর্কে জড়ানোর ক্ষেত্রেও সেখানকার নারীদের অনীহা রয়েছে। পৃথিবীতে সবচেয়ে কম জন্মহার যেসব দেশে তার মধ্যে দক্ষিণ কোরিয়া অন্যতম। বর্তমান অবস্থার কোন পরিবর্তন না হলে দেশটিতে জনসংখ্যা কমার দিকে যাবে। " আমি কখনোই সন্তান নেব না। আমার সে পরিকল্পনা নেই," বলছিলেন ২৪ বছর বয়সী জ্যাং ইয়ান-ওয়া। সন্তান নেবার জন্য যে শারীরিক ধকল সইতে হয় সেজন্য প্রস্তুত নন তিনি। সন্তান জন্ম দিলে পেশাগত ক্ষতি হতে পারে বলেও তিনি মনে করেন। আরো পড়ুন: দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধের 'যৌনদাসী' বিতর্ক কেন আবার সামনে 'স্পাইক্যাম ভিডিও' নিয়ে কেলেঙ্কারি দক্ষিণ কোরিয়ায় দক্ষিণ কোরিয়ার পর্ন সাইটের মালিক গ্রেফতার মাসিক বন্ধ হওয়া আর ধর্ষণই যেখানে নারীদের রুটিন ইয়ান-ওয়া একজন ওয়েব কমিক আর্টিস্ট। পেশাগতভাবে তিনি এখন যে অবস্থানে আছেন সেখানে আসতে তাকে অনেক কষ্ট করতে হয়েছে। তিনি চান না তাঁর এ কষ্টার্জিত পেশাগত অর্জন নষ্ট হয়ে যাক। "একটি পরিবারের অংশ হওয়ার চেয়ে আমি একা এবং স্বাধীন থাকতেই পছন্দ করি," বলেন ইয়ান-ওয়া। ইয়ান-ওয়া'র মতো দক্ষিণ কোরিয়ার অনেক নারী মনে করেন পেশাগত উৎকর্ষতা এবং পরিবার- দুটো একসাথে হয় না। একটি রাখতে হলে আরেকটি ছাড়তে হবে। এটি তাদের ধারণা। চাকরি অবস্থায় কোন নারী গর্ভবতী হলে সে যাতে বৈষম্যের শিকার না হয়, সেজন্য দক্ষিণ কোরিয়ায় আইন রয়েছে। কিন্তু বাস্তবতা ভিন্ন। চোই মুন-জেয়ং-এর গল্পটা সে রকম। তিনি যখন গর্ভবতী হবার বিষয়টি তাঁর অফিসের ঊর্ধ্বতন কর্মকর্তাকে জানালেন, তখন খুব বিরূপ প্রতিক্রিয়া হয়েছিল। ঊর্ধ্বতন কর্মকর্তার আচরণে তিনি রীতিমতো বিস্মিত হন। "আমার বস বললেন, আপনার সন্তান হলে সেটিই হবে আপনার মনোযোগের জায়গা। তখন কর্মস্থলকে আপনি কম গুরুত্ব দেবেন। তখন আপনি কাজ করতে পারবেন?" বলছিলেন চোই মুন-জেয়ং। সে সময় তিনি একজন ট্যাক্স অ্যাকাউন্টেন্ট হিসেবে কর্মরত ছিলেন। অফিসের ঊর্ধ্বতন কর্মকর্তা তাঁর উপর কাজের বোঝা চাপাতে থাকেন এবং অভিযোগ করেন যে কাজের প্রতি মুন-জেয়ং-এর কোন মনোযোগ নেই। মানসিক চাপ সইতে না পেরে একদিন অফিসেই অজ্ঞান হয়ে যান তিনি। মুন-জেয়ং যাতে চাকরি ছেড়ে যেতে বাধ্য হয় সে পরিস্থিতি তৈরি করেন তাঁর ঊর্ধ্বতন কর্মকর্তা। " আমার আশপাশে অনেকেই আছেন যাদের কোন সন্তান নেই এবং সন্তান নেবার কোন পরিকল্পনাও তাদের নেই," বলছিলেন মুন-জেয়ং। দক্ষিণ কোরিয়ার অর্থনৈতিক অগ্রগতির পেছনে যেসব কারণ রয়েছে সেগুলো হচ্ছে - মানুষের কঠোর পরিশ্রম, দীর্ঘ সময় ধরে কাজ করা, কাজের প্রতি একাগ্রতা। এসব কারণে দেশটি গত ৫০ বছরে উন্নয়নশীল দেশ থেকে পৃথিবীর অন্যতম বৃহৎ অর্থনীতির দেশ হিসেবে পরিচিতি পেয়েছে। কিন্তু এক্ষেত্রে নারীদের অবদানের বিষয়টি উপেক্ষিত রয়ে গেছে। কিন্তু দেশটিতে ব্যাপক অর্থনৈতিক অগ্রগতি হলেও নারীর প্রতি সামাজিক মনোভাব বদলায়নি। ইয়ান-ওয়া বলেন, পুরুষদের মনোরঞ্জনের বিষয় হিসেবে দেখা হয় নারীদের। কোন মেয়ে চাকুরীজীবী হলেও সন্তান জন্মদানের পর তা লালন-পালনের ভার নারীর উপরেই বর্তায়। ইয়ান-ওয়া বলেন, শুধু বিয়ে নয়, তিনি ছেলে বন্ধুও চাননা। এর একটি কারণ হচ্ছে ছেলে বন্ধুর মাধ্যমে পর্নোগ্রাফির ভিকটিম হবার সম্ভাবনা থাকে। সম্পর্ক ভেঙ্গে যাবার পরে দক্ষিণ কোরিয়ায় অনেক ছেলে তাদের মেয়ে সঙ্গীর অন্তরঙ্গ ছবি ইন্টারনেটে ছড়িয়ে দেয়। দক্ষিণ কোরিয়ায় এখন এটি বড় একটি ইস্যু। তাছাড়া ছেলে বন্ধু কিংবা স্বামীদের দ্বারা শারীরিকভাবে নির্যাতনের আশংকাও রয়েছে। এতে থেকে বোঝা যাচ্ছে যে দক্ষিণ কোরিয়ায় কেন জন্মহার কম। দেশটিতে বিবাহের হার এখন সর্বনিম্ন পর্যায়ে আছে। প্রতি হাজারে ৫.৫ শতাংশ। ১৯৭০ সালে এ হার ছিল ৯.২ শতাংশ। বিয়ে কিংবা সন্তান নিতে অনাগ্রহের আরেকটি বড় কারণ হচ্ছে জীবনযাত্রার ব্যয়। এসব নানা কারণে দক্ষিণ কোরিয়ার সমাজ ব্যবস্থায় একটি বড় ধরণের পরিবর্তন ঘটছে। এর ফলে দেশটিতে তৈরি হয়েছে 'সাম্পা প্রজন্ম' । 'সাম্পা' শব্দের অর্থ হচ্ছে তিনটি জিনিস বাদ দাও - সম্পর্ক, বিয়ে এবং সন্তান।

ဂျန်ယွန်ဟွာ ဒါကို အပြောင်းအလဲ မလုပ်ရင်တော့ ကမ္ဘာမှာ မွေးနှုန်းကျတဲ့ နိုင်ငံတွေထဲမှာ ပါတဲ့ တောင်ကိုရီးယားရဲ့ လူဦးရေဟာလည်း စပြီး လျော့ကျလာနိုင်ပါတယ်။ ဘယ်တော့မှ ကလေးယူဖို့ အစီအစဉ် ရှိမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ဆိုးလ်မြို့လယ်က ကော်ဖီဆိုင်တဆိုင်မှာ ထိုင်ရင်း ၂၄ နှစ်အရွယ် ဂျန်ယွန်ဟွာက ပြောပါတယ်။ ယွန်ဟွာက ဝက်ဆိုက် ကာတွန်းဆရာမပါ။ "ကျွန်မ ကလေးမွေးရတဲ့ ဒုက္ခကို ကြောက်တယ်၊ ဒါ ကျွန်မ ဘဝ လုပ်ငန်းကို ထိခိုက်တယ်" လို့လည်း သူကပြောပါတယ်။ အပြိုင်အဆိုင်များတဲ့ တောင်ကိုရီးယား အလုပ်စျေးကွက်မှာ ယွန်ဟွာလိုပဲ အိမ်ထောင်ရေးအတွက် အချိန်ကုန်မခံနိုင်တဲ့ လူငယ် တွေ များပါတယ်။ မိသားစု ထူထောင်မယ့်အစား လွတ်လွတ်လပ်လပ်နဲ့ တကိုယ်တည်းနေပြီး အိပ်မက်တွေကို ဖော်ဆောင်ချင်တယ် လို့လည်း သူက ဆိုပါတယ်။ တောင်ကိုရီးယား စီးပွားရေးလောကမှာ အမျိုးသမီးတွေ ပိုများလာ တောင်ကိုရီးယားမှာ ယွန်ဟွာလိုပဲ အလုပ်နဲ့ မိသားစုဘဝကို မသက်ဆိုင်ဘူး ထင်တဲ့ အမျိုးသမီးလေးတွေ ရှိနေပါတယ်။ အမျိုးသမီးတွေ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်မှာ ခွဲခြားဆက်ဆံတာတွေ မဖြစ်အောင် တားမြစ်တဲ့ ဥပဒေတွေ ရှိပေမယ့် ဒါတွေကို တကယ် လက်တွေ့ အကောင်အထည်ဖော်တာ မရှိဘူးလို့လည်း အလုပ်သမား သမဂ္ဂတွေက ဆိုပါတယ်။ ဆိုးလ်မြို့ အနောက်ပိုင်းက ချွိုင်မွန်ဂျန်းရဲ့ အကြောင်းကတော့ ဒီပြဿနာကို ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း မီးမောင်းထိုးပြတဲ့ နမူနာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့မှာ ကလေးရှိနေပြီပြောတော့ သူ့အထက်အရာရှိရဲ့ စကားကြောင့် သူတုန်လှုပ်ခဲ့ရပါတယ်။ ကလေးရှိလာရင် ကလေးက အဓိကဦးစားပေး ဖြစ်တော့မယ်၊ ကုမ္ပဏီက နောက်မှ လာမှာ၊ ဒီတော့ ဆက်လုပ်အုံးမှာလားလို့ သူ့ကို အမေးခံရတယ်လို့ မွန်ဂျန်းက ဆိုပါတယ်။ ဒီစကားကိုပဲ ထပ်ခါထပ်ခါ ပြောနေတာတဲ့လေ။ ချွိုင်မွန်ဂျန်း မွန်ဂျန်းက အဲဒီတုန်းက စာရင်းစစ် လုပ်ခဲ့တာ။ အလုပ်ရှုပ်ဆုံး အချိန်ရောက်ခါနီးတော့ သူ့အရာရှိက သူ့ကို အလုပ်တွေ ပိုပေးတယ်။ သူက ဒါကို မကျေနပ်ဘဲ ပြန်ပြောတော့ သူ့မှာ အလုပ်ကို ဦးစားပေးတဲ့ စိတ်မရှိဘူးဆိုပြီး အရာရှိက ဆူတယ်။ နောက်ဆုံးတော့ သူတို့ ထိပ်တိုက် တွေ့ကြတယ်။ "သူက ကျွန်မကို အော်တယ်၊ ကျွန်မလည်း ခုံမှာ ထိုင်ရင်း ကြောက်လွန်းလို့ တုန်တက်လာပြီး မျက်စိတွေ မဖွင့်နိုင်တော့ဘူး" လို့ မွန်ဂျန်းက ဆိုတယ်။ အလုပ်ထဲက လူတွေက ဆေးရုံကို ဖုန်းဆက်ခေါ်ရတယ် လို့လည်း ပြောပါတယ်။ ဆေးရုံကျမှ သူ့မှာ စိတ်ဖိစီးလွန်းလို့ ကလေးပျက်ကျချင်တာလို့ ဆရာဝန်တွေက ပြောပါတယ်။ မွန်ဂျန်း ဆေးရုံ တပတ်တက်ပြီး ပြန်လာတဲ့အခါ ကိုယ်ဝန် အဖတ်တင်ကျန်ခဲ့ပေမယ့် သူအလုပ်က ထွက်ရအောင် သူ့အထက်အရာရှိက ကြိုးစားတာ ခံရပါတယ်။ ဒါမျိုးတွေ တောင်ကိုရီးယားမှာ သိပ်မဆန်းဘူးလို့ သူက ဆိုပါတယ်။ အမျိုးသမီးတွေ ပဋိသန္ဓေ ရှိလာရင် ဖွင့်ပြောရခက်တဲ့ ကိစ္စတွေ အများကြီး ရှိပါတယ် လို့လည်း မွန်ဂျန်းက ဆိုပါတယ်။ "ကျွန်မနားမှာ ကလေးမရှိ၊ ကလေးယူဖို့ အစီအစဉ်လည်း မရှိတဲ့သူတွေ အများကြီးပဲ" အလုပ်ကို ပင်ပင်ပန်းပန်း နာရီအကြာကြီး လုပ်ရတာနဲ့ အလုပ်ကို ဦးစားပေးရတာဟာ တောင်ကိုရီးယား ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ကာလ အနှစ် ၅ဝ မှာ ချီးကျူးခံခဲ့ရတာပါ။ ဒါပေမဲ့လည်း ဒီပြောင်းလဲရေးမှာ အမျိုးသမီးတွေ အရေးကို သိပ်မစဉ်းစားခဲ့ကြဘူးလို့ ယွန်ဟွာက ဆိုပါတယ်။ ကိုရီးယား စီးပွားရေး တက်ဖို့က လခနည်းတဲ့ စက်ရုံအလုပ်သမားတွေ အပေါ်လည်း မူတည်ပါတယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။ ဒီစက်ရုံ အလုပ်သမား အများစုက အမျိုးသမီးတွေပါ။ "အမျိုးသားတွေ အပြင်ထွက် အလုပ်လုပ်ဖို့ အမျိုးသမီးတွေက အိမ်ထောင်ကို ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ရပါသေးတယ်" အရင်က အမျိုးသားတွေပဲ လုပ်တဲ့ အလုပ်တွေကို အခု အမျိုးသမီးတွေ လုပ်တာ ပိုများ လာပါပြီ။ စီမံခန့်ခွဲရေးနဲ့ ပညာရှင် အလုပ်တွေပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဒီလို ပြောင်းနေတဲ့ ခေတ်ကြီးမှာတောင် အမျိုးသမီးတွေ အပေါ် မြင်တဲ့ အမြင်က သိပ်မပြောင်းသေးပါဘူး။ ဒီတိုင်းပြည်မှာ အမျိုးသမီးတွေက အမျိုးသားတွေရဲ့ အဆောင်အယောင် သဘောပဲ ရှိပါသေးတယ်လို့ ယွန်ဟွာက ဆိုတယ်။ နောက်ပြီး အမျိုးသမီးတွေ အိမ်ထောင်ကျပြီးရင် မိသားစု ကို စောင့်ရှောက်တဲ့ နေရာကပဲ နေစေချင်ကြတယ် လို့လည်း သူက ဆိုပါတယ်။ "အလုပ်ရှိတဲ့ အမျိုးသမီးတွေ အိမ်ထောင်ကျ ကလေးတွေ ရရင် ကလေးကို ကြည့်တဲ့ အလုပ်၊ ယောက္ခမတွေ မမာရင် ပြုရတဲ့ အလုပ်တွေက ဒီအမျိုးသမီးတွေ တာဝန် လုံးလုံးပါပဲ" တောင်ကိုရီးယားမှာ အမျိုးသားတွေက ကလေးထိန်းတာလို အလုပ်မျိုးကို တရက်မှာ ၄၅ မိနစ် လောက်ပဲ လုပ်ပြီး အမျိုးသမီးတွေက ငါးဆ ပိုလုပ်ရတယ်လို့ စစ်တမ်းတွေအရ သိရပါတယ်။ ကျွန်မပုံစံနဲ့ ဒီလို ဘဝနဲ့ မကိုက်ဘူး၊ ကိုယ့်အလုပ်နဲ့ကိုယ် ရှုပ်နေတာ လို့ ယွန်ဟွာက ပြောပါတယ်။ ရည်းစားတောင် မထားချင်တော့ဘူး အမျိုးသမီးတယောက် လက်မထပ်ချင်ဘူး ထား၊ သူတို့ ရည်းစားတောင် မထားချင်တော့ဘူး လို့လည်း သိရပါတယ်။ ဒါကလည်း ရည်းစားနဲ့ ပြတ်သွားရင် လက်စားချေတဲ့ အနေနဲ့ ညစ်ညမ်းဆိုက်တွေမှာ ကိုယ့်ပုံတွေ ဗီဒီယိုတွေ တက်မယ့် ဘဝ မရောက်ချင်ကြလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ပြီး အမျိုးသမီး အကြမ်းဖက်မှု အန္တရာယ်ကလည်း ရှိပါတယ်။ ကိုရီးယား ရာဇဝတ်မှုခင်း ဌာနက မနှစ်က မေးခဲ့တဲ့ စစ်တမ်းမှာ မေးခဲ့တဲ့ အမျိုးသား ၈ဝ ရာခိုင်နှုန်းက သူတို့ရည်းစားတွေကို နှိပ်စက်ခဲ့ဖူးတယ်လို့လည်း သိရပါတယ်။ တောင်ကိုရီးယားမှာ အမျိုးသမီးတွေ ဘဝက ကျွန်လိုပါပဲလို့လည်း ယွန်ဟွာက ဆိုပါတယ်။ မြောက်ကိုရီးယားက ဥတုမမှန်တဲ့ စစ်သည်တွေ လွတ်လပ်မှု လိုချင်တဲ့ တောင်ကိုရီးယားသူတွေ ဒါကြောင့် တောင်ကိုရီးယားမှာ ကလေးမွေးနှုန်း ကျလာတာပါ။ လက်ထပ်နှုန်းကလည်း အနိမ့်ဆုံး ရောက်နေပြီး လူတထောင်မှာ ၅ ယောက်ခွဲပဲ ရှိပါတယ်။ ၁၉၇ဝ တုန်းက ၉ ယောက် ရှိပါတယ်။ နောက်ပြီး လက်ထပ်ပြီးနောက် ကလေးယူနှုန်း ကလည်း ကျပါတယ်။ စင်္ကာပူ၊ ဟောင်ကောင်နဲ့ မော်လဒိုဗာ လို နိုင်ငံတွေမှာလည်း တောင်ကိုရီးယားလိုပဲ မွေးနှုန်းကျပါတယ်။ နောက်ပြီး အိမ်ထောင်ပြုဖို့ စရိတ်စက ကြီးတာကလည်း တကြောင်းပါပါတယ်။ ကျောင်းစရိတ်လွတ်ပေမယ့် ကျူရှင်ခက ကြီးပါတယ်။ ဒါတွေကြောင့် တောင်ကိုရီးယားမှာ ဆမ်ပို ဆိုတဲ့ စကားက ခေတ်စားနေပါတယ်။ ရည်းစားမထား၊ လက်မထပ်၊ ကလေးမယူ ၃ ခုစလုံးကို လက်မြှောက်တာကို ပြောတဲ့ စကားပါ။ ရှေးဆန်တဲ့ ကိုရီးယားသူတွေကတော့ ဒီလို မိန်းကလေးတွေကို တကိုယ်ကောင်းဆန်တယ်လို့ ရှုတ်ချကြပါတယ်။ အသက် ၆ဝ ကျော် ကိုရီးယား အမျိုးသမီးကြီးတွေနဲ့ ဆိုးလ်မြို့လယ်က ပန်းခြံထဲမှာ တွေ့တော့ တယောက်က ပြောပါတယ်။ သူ့သမီး ၃ ယောက်စလုံး ၄ဝ ကျော်နေပြီ၊ ကလေး မရသေးဘူးတဲ့။ သူတို့ကို တိုင်းပြည်တာဝန် ကျေပွန်အောင် ကလေးမွေးဖို့ တိုက်တွန်းပါတယ်၊ မျိုးဆက်လည်း မပြတ်ချင်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူတို့က ဒီလို မစဉ်းစားဘူးလို့လည်း ဆိုပါတယ်။ မွေးနှုန်းကျနေတာကို သူတို့က စိတ်ပူတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ဂလိုဘယ်ခေတ် ကြီးတဲ့ မိန်းကလေးတွေကတော့ ဒီလို စကားတွေကို လက်မခံပါဘူး။ နိုင်ငံမှာ ကလေးတွေ မရှိရင် ယဉ်ကျေးမှု ပျောက်သွားမယ် ဆိုတဲ့ စကားကို သူတို့က လက်မခံပါဘူး။ အမျိုးသား ကြီးစိုးတဲ့ ယဉ်ကျေးမှု ကျဆုံးချိန် တန်ပြီလို့ပဲ သူတို့က ပြောပါတယ်။


ল্যারি কিং - ছয় দশকের অনন্য সাংবাদিক জীবনের অবসান ঘটলো। ছয় দশক ধরে বিস্তৃত সাংবাদিকতার কেরিয়ারে ল্যারি কিং প্রায় ৫০,০০০ সাক্ষাৎকার নিয়েছিলেন। এর মধ্যে ২৫ বছর তিনি সিএনএন টিভির জনপ্রিয় ল্যারি কিং লাইভ অনুষ্ঠানটি উপস্থাপনা করেছেন। তিনি লস এঞ্জেলসের সেডার্স-সাইনাই মেডিকেল সেন্টারে চিকিৎসাধীন ছিলেন। তবে এর আগে থেকেই তিনি হৃদরোগসহ বেশ কিছু শারীরিক সমস্যায় ভুগছিলেন। ল্যারি কিং হোয়াইট হাউজে প্রেসিডেন্ট ক্লিনটনের সাক্ষাৎকার নিচ্ছেন। পাশে বসা ভাইস প্রেসিডেন্ট অ্যাল গোর। মি. কিং তার কর্মময় জীবনে বহু বিশ্ববিখ্যাত ব্যক্তির সাক্ষাতকার নিয়েছেন, যাদের মধ্যে ছিলেন লেডি গাগা, ফ্র্যাংক সিনাত্রার মতো জন-নন্দিত গায়ক থেকে শুরু করে দলাই লামা, নেলসন ম্যান্ডেলা ও ভ্লাদিমির পুতিনের মত রাজনৈতিক ব্যক্তিত্বরা। "৬৩ বছর ধরে রেডিও, টিভি এবং ডিজিটাল মিডিয়ায় ল্যারি যে হাজার হাজার সাক্ষাৎকার নিয়েছেন, যেসব পুরষ্কার পেয়েছেন, বিশ্বব্যাপী স্বীকৃতি পেয়েছেন সেটাই ব্রডকাস্টার হিসেবে তার অন্য মেধার পরিচয় বহন করে, তার নিজের প্রতিষ্ঠিত সংবাদমাধ্যম ওরা মিডিয়ার এক বিবৃতিতে উল্লেখ করা হয়। সিএনএন টিভিতে তার শেষ অনুষ্ঠানে ল্যারি কিং বলেছিলেন, " দর্শক আপনাদের কী বলবো জানিনা। ধন্যবাদ ছাড়া কী বা বলতে পারি। গুড বাই না বললেও বলছি, আবার দেখা হবে।" নিউইয়র্কে ২০০০ সালে তিনি রাশিয়ার প্রেসিডেন্ট ভ্লাদিমির পুতিনের সাক্ষাৎকার নেন।

စနေနေ့မှာ လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့ Cedars-Sinai ဆေးရုံမှာ သူကွယ်လွန်သွားတယ်လို့ သူပူးတွဲ တည်ထောင်တဲ့ Ora Media ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ သိရပါတယ်။ အမေရိကန် ရုပ်သံ CNN သတင်းဌာနမှာ ၂၅ ကြာ တင်ဆက်မှု အပါအဝင် သူရဲ့ ဆယ်စုနှစ် ခြောက်ခုကြာ ရုပ်သံတင်ဆက်မှုတွေ အတွင်းမှာ ထိပ်တန်း နိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေ၊ ထင်ရှားကျော်ကြားသူတွေနဲ့ အားကစားသမား မြောက်များစွာကို တွေ့ဆုံမေးမြန်းတင်ဆက်ခဲ့ပါတယ်။ သူ့ကို ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါနဲ့ အခုလမှာ ဆေးရုံတင် ကုသခဲ့တယ်လို့ အမေရိကန် မီဒီယာတွေက ပြောပါတယ်။ အခုနှစ်ပိုင်းတွေမှာ သူဟာ နှလုံးရောဂါ အပါအဝင် ကျန်းမာရေး ပြဿနာတချို့ ရှိခဲ့ပါတယ်။ သူဟာ The Larry King Show ဆိုတဲ့ ရေဒီယို အစီအစဥ်နဲ့ ၁၉၇၀ နှစ်တွေ ထင်ရှားကျော်ကြားလာတာပါ။ အဲဒီနောက် ၁၉၈၅ ကနေ ၂၀၁၀ အထိ CNN ရုပ်သံမှာ Larry King Live အစီအစဥ်မှာ တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှု များစွာကို တင်ဆက်ခဲ့ပါတယ်။ သူဟာ USA Today သတင်းစာမှာလည်း ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင် အဖြစ် အနှစ် ၂၀ ကျော် ရေးခဲ့ပါတယ်။ အခုနှစ်ပိုင်းတွေမှာတော့ နောက်ထပ် အစီအစဥ် တစ်ခု ဖြစ်တဲ့ Larry King Now ကို Hulu နဲ့ ရုရှား အစိုးရ မီဒီယာ RT တို့မှာ တင်ဆက်ခဲ့ပါတယ်။


কমালা হ্যারিস কমালা হ্যারিসের মনোনয়নের বিষয়টা থেকে বেরিয়ে এসেছে কয়েক দশক ধরে আমেরিকায় রাজনীতিতে আসা নারীদের কী ধরনের সমস্যার মুখে পড়তে হয়েছে এবং কীভাবে এক্ষেত্রে অবস্থার পরিবর্তন আসছে। বিষয়য়টি বিশ্লেষণ করেছেন রাটগার্স বিশ্ববিদ্যালয়ের সেন্টার ফর আমেরিকান উইমেন অ্যান্ড পলিটিক্সের পরিচালক ডেবি ওয়ালশ্। রাগ না প্রকাশের কৌশল রাজনীতি করতে আসা নারীদের নিজের দৃঢ়তা প্রকাশ করা আর আগ্রাসী আচরণ করা - এ দুয়ের মধ্যকার সূক্ষ্ম পার্থক্যটা বুঝতে হবে। গবেষণায় দেখা গেছে, মানুষের অবচেতনে নারী আর পুরুষকে বৈষম্যের চোখে দেখার যে সংস্কৃতি রয়েছে, তাতে একজন পুরুষের যে আচরণকে 'আত্মবিশ্বাসী' হিসাবে দেখা হবে, সেখানে একজন নারীর একই আচরণকে 'ক্ষমতার জাহির' হিসাবে গণ্য করা হবে। আবার সেই নারী যদি সংখ্যালঘু সম্প্রদায়ের হন, এই বৈষম্যের ক্ষেত্রে বর্ণের ব্যাপারটাও যোগ হয়। আমেরিকায় "অ্যাংরি ব্ল্যাক উওম্যান" বা "রাগী কৃষ্ণাঙ্গ নারী" বলে একটা কথা প্রচলিত আছে, যার সাথে একটা বর্ণ সম্প্রদায়ের নারীদের যুক্ত করা হয়েছে। উনবিংশ শতকে এই প্রবচন চালু হয়েছিল, কৃষ্ণাঙ্গ নারীদের অনারীসুলভ, অযৌক্তিক এবং কঠিন হিসাবে তুলে ধরতে। মিস ওয়ালশ্ বলছেন: "একটা অভিযোগ আছে যে, নারীরা প্রেসিডেন্ট বা ভাইস-প্রেসিডেন্ট হবার মত শক্ত মনের নন, তাদের যথেষ্ট দৃঢ়তা নেই। কিন্তু চরিত্রের দৃঢ়তা বা আপনার কঠিন হবার ক্ষমতা আপনি কীভাবে দেখাবেন, যদি আপনার রাগ আপনি প্রকাশ করতে না পারেন?" তিনি মনে করেন, ভাইস-প্রেসিডেন্ট টিভি বিতর্কের সময় কমালা হ্যারিস দলের মত তুলে ধরেছেন বেশ সাফল্যের সাথেই। কিন্তু তার মতে, কোন কোন ক্ষেত্রে মনে হয়েছে তিনি যথেষ্ট শক্ত অবস্থান নেননি। যদিও অবশ্য, তিনি মনে করেন, তাকে কথা বলতে বাধা দেয়ার সময় মিস হ্যারিস যেভাবে বিনীত সুরে তার উত্তর দিয়েছেন, তা ছিল "দুর্দান্ত"। নারীদের কথা বলতে না দিয়ে তাদের কথার ওপর পুরুষদের কথা চাপিয়ে দেবার অভিজ্ঞতা যেসব নারীর হয়েছে, তারা কমালা হ্যারিসের অনুভূতি পুরোই উপলব্ধি করতে পেরেছেন বলে মিস ওয়ালশের মত। নারী কি নেতৃত্বের যোগ্য? কিছু বিশেষজ্ঞ যুক্তি দেখাবেন, কোন নারী যোগ্য কিনা তা প্রমাণ করতে হলে তাকে প্রচারণার সময় পুরুষের থেকে আরও ভাল করতে হবে। ভোটারদের কাছে প্রার্থীর লিঙ্গ কোন বিবেচ্য বিষয় না হলেও নারী প্রার্থীদের যোগ্যতার বাড়তি প্রমাণ দিতে হবে। একজন পুরুষ প্রার্থী যোগ্য সেটা মানুষ ধরেই নেয়, কিন্তু নারী প্রার্থীকে তার প্রমাণ দেখাতে হয়। অগাস্ট মাসে ইকোনমিস্ট সাময়িকী ও ইউগভ-এর চালানো যৌথ সমীক্ষায় দেখা যায়, বর্তমান ভাইস-প্রেসিডেন্ট মি. পেন্স, মিস হ্যারিসের চেয়ে পছন্দের বিচারে সামান্য ব্যবধানে এগিয়ে আছেন। জরিপে অংশগ্রহণকারীদের এক চতুর্থাংশ আমেরিকান বলেন মিস হ্যারিস সম্পর্কে তাদের ধারণা স্পষ্ট নয়, আর মি. পেন্স সম্পর্কে একই মতামত দেন মাত্র ১৪%। কিন্তু বিতর্কের পর, বেশিরভাগ ভোটার বলেন তাদের মনে হয়েছে মিস হ্যারিস জয়ী হয়েছেন। কিন্তু যখন তাদের প্রশ্ন করা হয়, প্রেসিডেন্ট হিসাবে দায়িত্ব নিতে হলে কে বেশি যোগ্য, তখন জরিপের ফলাফলে বেরিয়ে এসেছে ভিন্ন চিত্র। ইউগভ জরিপে দেখা গেছে, বেশিরভাগ আমেরিকান - ৫৬%- মনে করেন, মি. ট্রাম্প যদি প্রেসিডেন্টের দায়িত্ব পালন করতে না পারেন, তাহলে মি. পেন্স সেই দায়িত্ব পালনে সুযোগ্য হবেন। এ ব্যাপারে মিস হ্যারিসকে যোগ্য মনে করেছেন ৫০% আমেরিকান। নিরপেক্ষ ভোটারদের মধ্যে জরিপ চালিয়ে দেখা গেছে, তাদের মধ্যে ৫৩% মি. পেন্সের সক্ষমতার ওপর আস্থা রাখেন, আর ৪৪% মিস হ্যারিসের যোগ্যতার ওপর আস্থাশীল। জরিপে অংশগ্রহণকারীদের কেউ কেউ হয়ত মনে করতে পারেন যে, বর্তমানে ভাইস-প্রেসিডেন্টের দায়িত্ব পালনকারী ব্যক্তি প্রেসিডেন্টের দায়িত্ব গ্রহণে এমন একজনের থেকে বেশি যোগ্য হবেন, যিনি বর্তমানে প্রথম মেয়াদে একজন সেনেটারের দায়িত্ব পালন করছেন। তবে রাজনীতিতে নারীদের অংশগ্রহণ আরও বাড়ানোর পক্ষে যারা, তারা দীর্ঘদিন ধরেই বলে আসছেন যে, রাজনীতিতে পুরুষের তুলনায় নারীদের আরও বেশি যোগ্যতার পরীক্ষা দিতে হয়। আমেরিকার নির্বাচন নিয়ে আরও পড়তে পারেন: 'মোমালা প্রশ্ন' ডেমোক্রাটিক রানিং মেটের পদ যখন মিস কমালা হ্যারিস গ্রহণ করেন, তখন তিনি বলেছিলেন ভাইস-প্রেসিডেন্ট পদটি পেলে দারুণ হবে, "কিন্তু 'মোমালা'র পদ তার জন্য খুবই অর্থবহ"। তার সৎ-ছেলেরা তাকে ডাকে 'মোমালা' বলে। তিনি যখন আমেরিকার জনগণের কাছে নিজের পরিচয় তুলে ধরেছিলেন, তিনি প্রায়ই তার পারিবারিক জীবন ও পারিবারিক মূল্যবোধকে গুরুত্ব দিয়ে কথা বলেছেন। তিনি দুই ছেলের সৎ-মা। তার নিজের মা তাকে বড় করেছেন সিঙ্গল-মা হিসাবে। তার পরিবারও মিশ্র জাতিগোষ্ঠীর পরিবার, আর সেভাবেই নিজেকে প্রার্থী হিসাবে তুলে ধরেন মিস হ্যারিস। মিস ওয়ালশ্ ব্যাখ্যা করছেন, আমেরিকায় রাজনীতিতে জড়িত পুরুষরা সবসময়ই তাদের পরিবারের একটা চিত্র তুলে ধরেন, কারণ সেটা "সবসময়ই একটা বাড়তি মূল্য যোগ করে"। রাজনীতিতে আসা নারীরাও খুবই সম্প্রতি তাদের পরিবারের কথা তুলে ধরতে শুরু করেছেন। তারাও তাদের পারিবারিক অভিজ্ঞতাকে যোগ্যতার একটা মাপকাঠি হিসাবে তুলে ধরতে চাইছেন। তিনি বলছেন, এটা "নারীদের জন্য একটা বিভ্রান্তিকর পরিচিতি", কারণ কোন নারীর সন্তান না থাকলে, বা তাদের কথা নারীরা উল্লেখ না করলে প্রশ্ন ওঠে "চুপ কেন?" "এরপর তাদের কথা যদি আপনি বলেন, এবং তারা ছোট হলে, তখন প্রশ্ন তোলা হয়- আপনি রাজনীতি করলে কে তাদের দেখাশোনা করবে?" কিন্তু পুরুষদের বেলায়, তারা যখন পরিবারের কথা বলেন, তখন তাকে "সুন্দর পারিবারিক জীবনের একজন ব্যক্তি" হিসাবে দেখা হয়। "কেউ তাকে জিজ্ঞেস করে না আপনার কাছে রাজনীতি বড় না পরিবার বড়?" বা কেউ ভাবেন না কে তার সন্তানের দেখাশোনার দায়িত্ব নেবে? যদি আমরা ২০০৮-এর ভাইস-প্রেসিডেন্ট পদে প্রতিদ্বন্দ্বীদের দিকে তাকাই, দেখব - নারী প্রার্থী সারা পেলিনের বেলায় তখনও তার পরিবার নিয়ে কীভাবে বিতর্ক তোলা হয়েছিল। রিপাবলিকান প্রার্থী সারা পেলিন সে সময় ছিলেন আলাস্কার গর্ভনর। তখন মা হিসাবে পরিবারে তার দায়িত্ব নিয়ে শ্যেন দৃষ্টি রেখেছিল এবং ব্যাপক কাটাছেঁড়া করেছিল সংবাদ মাধ্যম এবং কিছু ডেমোক্রাট সদস্য। সেসময় মিসেস পেলিনের পাঁচ সন্তানের মধ্যে এক শিশু সন্তানের ডাউন সিনড্রম নিয়ে ব্যাপক আলোচনা হয়েছিল। জিনগত সমস্যা নিয়ে জন্মানো তার শিশু সন্তানকে অবহেলা করে তিনি রাজনীতিতে নামছেন কিনা তা নিয়ে সমালোচকরা বিস্তর প্রশ্ন তুলেছিলেন। আরও পড়তে ক্লিক করুন ২০০৮ সালে রিপাবলিকান পার্টির ভাইস প্রেসিডেন্ট পদ প্রার্থী সারা পেলিন তবে নারীদের প্রতি এই চিরন্তন ধ্যানধারণার নিশ্চিতভাবে বদল হচ্ছে, যদিও একজন নারী রাজনীতিক মাতৃত্বের সাথে তার যোগাযোগের বিষয়টা থেকে এখনও মুক্তি পাওয়ার অবস্থায় পৌঁছতে পারেননি। সম্প্রতি, সুপ্রিম কোর্টে তার মনোনয়ন বিষয়ক শুনানির সময় এমি কনি ব্যারেট যে সাত বছরের সন্তানের মা, সেটাকে রিপাবলিকানরা ইতিবাচক আলোকে তুলে ধরার চেষ্টা করেছেন। তারা বলেছেন, মা হবার সুবাদে তার যে অভিজ্ঞতা তাতে তিনি তুলনামূলকভাবে একজন আরও ভাল বিচারক হবেন। মিস ওয়ালশ্ বলছেন যে সেই বিচারে মিস হ্যারিস দুজন প্রাপ্ত-বয়স্ক ছেলের মা হিসাবে একটা অনন্য অবস্থান দাবি করতে পারেন। এছাড়াও তিনি বলছেন ভোটাররা সবসময়ই চায় তাদের প্রার্থী তাদের মতই একজন মানুষ হোক- তারও তাদের মতই একটা নিজস্ব জীবন থাকুক। পুরুষরা কমালা হ্যারিসকে নিয়ে (এবং তাকে) কী বলেন? জঘন্য, কট্টর, অসম্মান আচরণের, একজন রাক্ষসী: জো বাইডেনের রানিং মেট হবার পর মিস কমালা হ্যারিসকে এইভাবেই বর্ণনা করেছিলেন মি. ট্রাম্প। মিস হ্যারিসের প্রতিপক্ষ মি. পেন্স অবশ্য এধরনের অপমানজনক শব্দ ব্যবহার করেননি, তবে বিতর্কের সময় মি. পেন্সের মনোভাবের কিছুটা আঁচ পাওয়া গেছে। বিতর্কের সময় একে অপরকে বাধা দেয়া অবশ্যই রাজনৈতিক বিতর্কের একটা অঙ্গ। কিন্তু মিস ওয়ালশ্ বলছেন, মি. পেন্স এই বাধা দেবার কৌশল কাজে লাগিয়ে ভোটারদের বুঝিয়ে দেবার চেষ্টা করেছেন যে তাদের মধ্যে তফাৎ কোথায়- একজন পুরুষ, একজন নারী। "তিনি এটা যেভাবে করেছেন সেটা হলো - বিনীতভাবে তাকে অগ্রাহ্য করার মধ্যে দিয়ে," বলছেন মিস ওয়ালশ্। "যেমন - বিতর্কের সময় এরকম একটা ধারণা তিনি দেবার চেষ্টা করেছেন যে- মেয়েরা এরকম কথা বলেই থাকে, মেয়েরা মুখ খুললে থামতে জানে না!" তাহলে বদল হচ্ছে কোথায়? মিস ওয়ালশ্ বলছেন, ২০১৮ সালের পর থেকে দেখা যাচ্ছে, বিভিন্ন রাজনৈতিক পদের জন্য প্রতিদ্বন্দ্বিতা করতে নারীরা এগিয়ে আসছেন আরও বেশি সংখ্যায়। নারীরা তাদের প্রার্থিতা নিয়ে, তাদের যোগত্যা নিয়ে অনেক বেশি আত্মবিশ্বাসী হয়েছেন। "তারা 'আমাকে কীধরনের আচরণ করতে হবে' এটা নিয়ে অতিরিক্ত চিন্তা করছেন না, তারা নিজেরা যা, সেভাবেই নিজেদের প্রার্থী হিসাবে তুলে ধরছেন," তিনি বলছেন। "২০১৮ সালে আমরা দেখেছি বেশিরভাগ নারী প্রার্থী এমন সব বিষয় নিয়ে কথা বলছেন, যেসব বিষয় নিয়ে আগে তাদের কথা বলতে নিরুৎসাহিত করা হতো।" যেমন নারী প্রার্থীদের পরামর্শ দেয়া হতো, তার ছোট বাচ্চা আছে একথা না বলতে, অথবা ঘর-ছাড়া অবস্থায় থাকার অভিজ্ঞতা হয়ে থাকলে সে প্রসঙ্গ না তুলতে বলা হতো, অথবা কোন নারী আর্থিক সঙ্কটের মধ্যে দিয়ে গিয়ে থাকলে, সে বিষয়েও তাকে মুখ না খোলার পরামর্শ দেয়া হতো। দু‌হাজার সতের সালে আমেরিকার সাবেক পররাষ্ট্র মন্ত্রী কনডোলিৎসা রাইস নারীদের উদ্দেশ্যে বলেছিলেন, "অন্য কারও বর্ণবাদ বা লিঙ্গবৈষ্যমের সমস্যাকে নিজের সমস্যা বলে ভাববেন না।" কনডোলিৎসা রাইস "নারীদের উদ্দেশ্যে বলতে চাই: একটা ঘরে যখন ঢুকবেন, তখন কেউ যদি আপনাকে ছোট করার চেষ্টা করে, মাথা পেতে তা মেনে নেবেন না, রুখে দাঁড়াবেন। নিজের কথা নিজে বলবেন," নেতৃত্ব বিষয়ক এক শীর্ষ সম্মেলনে তিনি একথা বলেন। "আপনার যদি কখনও মনে হয়, আপনার যেটা প্রাপ্য ছিল, আসলেই আপনাকে তার থেকে বঞ্চিত করা হয়েছে, তাহলে তার প্রতিকারের অনেক পথ আছে। সেইসব পথে আপনার প্রাপ্য বুঝে নিতে হবে।" মিস ওয়ালশ্ বলছেন, আমেরিকায় সময়ের সিঁড়ি পার হয়ে এসেছেন নির্বাচনী লড়াইয়ে সামিল হওয়া বিভিন্ন নারী প্রার্থী- জেরাল্ডিন ফেরারো থেকে শুরু করে সারা পেলিন এবং হিলারি ক্লিন্টন এবং ২০২০র নির্বাচনে কৃষ্ণাঙ্গ, ভারতীয় নারী কমালা হ্যারিস। নির্বাচনে এবং রাজনীতিতে এটাকে নারীদের অগ্রযাত্রা বলেই তিনি বিশ্বাস করেন।

ဒီမှာ ရပ်ဂါ တက္ကသိုလ် (Rutgers University) အမေရိကန်အမျိုးသမီးနဲ့ နိုင်ငံရေး ဌာန ဒါရိုက်တာ ဒက်ဘီ ဝဲလ်ရှ် ရဲ့ သုံးသပ်ချက်တွေနဲ့ ဖော်ပြထားတဲ့ ဆောင်းပါးပါ။ သူက ဆယ်စုနှစ်တွေနဲ့ ချီပြီး နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်က အမျိုးသမီးတွေ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရတဲ့အရေးကိစ္စတွေ၊ ဘယ်လို ပြောင်းလဲနေတာတွေ စတာတွေကို အလေးထားပြောထားပါတယ်။ ဒေါသထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းတဲ့ပညာ နိုင်ငံရေးလုပ်တဲ့ အမျိုးသမီးတွေဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်စိတ်ထားပြီး ခိုင်ခိုင်မာမာရပ်တည်တာ နဲ့ ရန်လိုတာ စတဲ့ နှစ်ခုအကြား ခြားထားတဲ့ စည်းပါးပါးလေးအပေါ်မှာ လျှောက်လှမ်းရတာပါ။ လက်ရှိ သတိမမူ ကျင့်သုံးနေကြတဲ့ ကျားမခွဲခြားမြင်တဲ့ အမြင်တွေကို လေ့လာထားတဲ့ သုတေသနတွေအရ ပြုမူလုပ်ဆောင်တာချင်း အတူတူမှာ ယောက်ျားသားတွေအနေနဲ့ ဒါဟာ သူ့အနေနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုနဲ့ လုပ်တာလို့ ကောင်းချီးရပြီး အမျိုးသမီးတွေကတော့ ဒါက သူ့ကိုယ်သူ အများထက်ပိုတော်တယ်လို့ သတ်မှတ်ပြီး အပေါ်စီးက ဆက်ဆံတာလို့ မှတ်ယူကြတာတွေကို တွေ့ရပါတယ်။ လူနည်းစု အုပ်စုဝင်အမျိုးသမီးတွေအတွက် ကျားမခွဲတဲ့အမြင်အပြင် လူမျိုးရေးခွဲမြင်တာက ထပ်တိုးလာပါတယ်။ အမေရိကန်မှာ "ဒေါသကြီးတဲ့ လူမည်း မိန်းမ (angry black woman)" ဆိုတဲ့ စကားအသုံးအနှုန်းက သမိုင်းရှည်ကြာကတည်းက ပုံသေကားကျ ဖြစ်နေတာပါ။ အဲဒီအသုံးအနှုန်းက ၁၉ ရာစုအတွင်းကတည်းက ပေါ်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး လူမည်းအမျိုးသမီးတွေကို မိန်းမမဆန်တဲ့၊ ကျိုးကြောင်းဆီလျော်မှု ရှိမရှိဆိုတာ အလေးမထား မစဉ်းမစားပြုမူတတ်တဲ့၊ ထောင်ထောင် ထောင်ထောင်နဲ့ ချိုကြွတတ်တဲ့ အမျိုးသမီးတွေအဖြစ် ပုံသေသတ်မှတ်လိုက်တာပါ။ "အမျိုးသမီးတွေဟာ သမ္မတ၊ ဒုတိယ သမ္မတ လုပ်နိုင်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ ခိုင်မာမှုတွေ၊ အနိုင်မခံ အရှုံးမပေးတဲ့ ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်မှုတွေ လုံလုံလောက်လောက်မရှိဘူးလို့ စွပ်စွဲခံနေရတာပါ၊ အဲဒီအချိန်မှာပဲ ကိုယ့်မှာ လုပ်နိုင်စွမ်းအားတွေ ရှိတယ်ဆိုတာကို ပြသရင် ဒေါသထွက်နေပြီလို့ မမြင်စေရအောင် ဘယ်လိုပြသမလဲ" လို့ မစ္စ ဝဲလ်ရှ်က အမေးထုတ်ရင်း ဒီအကြောင်းကို ရှင်းလင်းထားပြပါတယ်။ ဒုတိယ သမ္မတလောင်းတွေ စကားစစ်ထိုးတဲ့ပွဲမှာ မစ္စ ဟဲရစ်က ဒီစည်းပါးပါးပေါ်မှာ ကောင်းကောင်း လျှောက်ပြနိုင်ခဲ့တယ်လို့ ခံစားရတဲ့အကြောင်း မစ္စ ဝဲလ်ရှ်က ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မစ္စ ဟဲရစ်အနေနဲ့ သူ့ကို ကြားဖြတ်ပြောတာတွေကို ယဉ်ယဉ်ကျေးကျေးနဲ့ တုံ့ပြန်ခဲ့တာတွေက သိပ်ကောင်းလှပေမဲ့ တစ်ခါတလေမှာ သူဘာမှ မပြောဘဲ ထိန်းထားတာကို တွေ့ရတယ်၊ အဲဒါဟာ သူများနဲ့ တိုင်ပင်ပြီးမှ ပြန်ပြောမယ်ဆိုတဲ့ တခြားအမျိုးသမီးတွေနဲ့ အတူတူလို သတ်မှတ်သွားနိုင်တယ်လို့ သူက ဆိုပါတယ်။ ဒီအမျိုးသမီး ဦးဆောင်လို့ ဖြစ်ပါ့မလား မဲပေးသူတွေက ကျား၊ မ အဓိကမထားဘူး ဆိုတာတောင်မှာ မဲဆွယ်ပွဲတွေမှာ အမျိုးသားတွေ လုပ်ပြစရာမလိုတာတွေကို အမျိုးသမီးတွေနဲ့ သူတို့လည်း အဲဒါတွေ လုပ်နိုင်တယ်ဆိုတာကို သက်သေထူပြဖို့ လိုတယ်လို့ တချို့ သုံးသပ်သူတွေက ဆိုပါတယ်။ အမျိုးသားတွေဟာ စွမ်းဆောင်နိုင်မှုရှိတယ်လို့ အများကခံယူထားပြီး ဖြစ်တယ်၊ ဒီနေရာမှာ အမျိုးသမီးတွေကတော့ သူတို့ စွမ်းဆောင်နိုင်မှု ရှိတယ်ဆိုတာကို အများမြင်အောင် ပြသရပါဦးမယ်။ သြဂုတ်လအတွင်းက လုပ်ခဲ့တဲ့ Economist/YouGov လူထုစစ်တမ်းက လက်ရှိ ဒုတိယ သမ္မတဟာ မစ္စ ဟဲရစ်ထက် နည်းနည်း ပိုလူကြိုက်များတာကို တွေ့ရပါတယ်။ စစ်တမ်းထဲမှာ ပါဝင်တဲ့ အမေရိကန် ၄ ပုံ ၁ ပုံ က သူတို့ မစ္စ ဟဲရစ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘယ်လို ယုံကြည်မှုရှိတယ် မရှိဘူးဆိုတာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မရှိဘူးလို့ ဖြေကြပါတယ်။ မစ္စတာ ပန့်စ်ကိုတော့ စစ်တမ်းကို သဘောထားပေးသူ ၁၄ ရာခိုင်နှုန်း က အလားတူ အဖြေမျိုး ပေးပါတယ်။ ရုပ်မြင်သံကြားက တိုက်ရိုက်လွှင့်တဲ့ စကားစစ်ထိုးပွဲအပြီးမှာတော့ မဲဆန္ဒရှင်အများစုက မစ္စ ဟဲရစ် နိုင်တယ်လို့ မြင်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သမ္မတ ဘယ်သူဖြစ်ရင် ပိုကောင်းမလဲလို့ စစ်တမ်းကောက်ရာမှာတော့ အဖြေက တစ်မျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။ မ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေက တန်းတူ သဘောထားခံရလား YouGov လူထုစစ်တမ်းအရ တကယ်လို့ မစ္စတာ ထရမ့် သမ္မတအဖြစ်တာဝန်မယူနိုင်တဲ့အချိန်မှာ မစ္စတာ ပန့်စ်က သမ္မတ တာဝန်ကိုယူနိုင်မယ်လို့ ယုံကြည်တဲ့သူက ၅၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး အလားတူ အမေးမျိုးမှာ မစ္စ ဟဲရစ် ရတာက ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း ပါ။ မစ္စတာ ပန့်စ်ရဲ့ စွမ်းဆောင်နိုင်မှုတွေကို ယုံကြည်သူ ၅၃ ရာခိုင်နှုန်း ရပေမဲ့ ၄၄ ရာခိုင်နှုန်း ကပဲ မစ္စ ဟဲရစ်ကို ထောက်ခံပါတယ်။ တချို့ စစ်တမ်းဖြေဆိုသူတွေအဖို့ လက်ရှိ ဒုသမ္မတဟာ အထက်လွှတ်တော်အမတ် တစ်ယောက်ထက် ပိုစွမ်းဆောင်ရည်ရှိတယ်လို့ မှတ်ယူကြနေကြတာပါ။ ဒါကြောင့် အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေးသမားတွေဟာ အမျိုးသား နိုင်ငံရေးသမားတွေထက် သူတို့မှာ ပိုပြီး စွမ်းဆောင်ရည်တွေ ရှိတယ်ဆိုတာကို သက်သေပြဖို့ လုပ်နေရပါတယ်။ အဲဒီအကြောင်းကို နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်က အမျိုးသမီးတွေအရေး ထောက်ခံပြောဆိုနေတဲ့သူတွေ တင်ပြလာနေရတာလည်း ကာလအတော်ရှည်ကြာ ရှိနေပါပြီ။ 'Momala - မေမေ' အကောင်းဆုံး ဖြစ်ဖို့ ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် အရွေးချယ်ခံဖို့ ကမ်းလှမ်းချက်ကို သူလက်ခံတဲ့အချိန်မှာ မစ္စ ဟဲရစ်က ဒုတိယ သမ္မတရာထူးဟာ သိပ်ကို ကောင်းမွန်မှာပါလို့ ပြောခဲ့ပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ 'Momala -မေမေ' အကောင်းဆုံး ဖြစ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ အမေရိကန်ပြည်သူတွေကို မိတ်ဆက်စကားပြောတဲ့အခါ မစ္စ ဟဲရစ်က သူ့ရဲ့ မိသားစု ဘဝ ၊ သူ့အိမ်ထောင်ဖက်က ပါလာတဲ့ သားသမီး ၂ ယောက်ရဲ့ မိခင်ဘဝ နဲ့ မိသားစု တန်ဖိုးတွေကို အလေးထားပြောပြပါတယ်။ မစ္စ ဟဲရစ်က ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ယောက်အဖြစ် သူ့အကြောင်းပြောပြရင် သူဟာ လူမျိုးမတူတဲ့ မိဘတွေကနေ မွေးဖွားလာတဲ့သူ၊ တစ်ဦးတည်း အိမ်ထောင်ကို ဦးစီးထိန်းကျောင်းရတဲ့ သူ့မိခင်ရဲ့ လက်မှာ ကြီးပြင်းခဲ့ရသူတဲ့သူ စတဲ့အကြောင်းတွေကို အသားပေးပြောတဲ့ အချက်တွေထဲမှာ ထည့်ပြောပါတယ်။ နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်က အမျိုးသားတွေအဖို့ သူတို့မိသားစုအရေးအရာတွေကို ထုတ်ပြောပြတာက သူတို့ ဂုဏ်ရည်ပိုတက်သွားစေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အမျိုးသမီးနိုင်ငံရေးသမားတွေအဖို့တော့ ဒီလို မိသားစုအရေး ထုတ်ပြောတာကို ဂုဏ်ရည်တက်စေတဲ့အရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကြတာက သိပ်မကြာသေးဘူးလို့ မစ္စ ဝဲလ်ရှ်က ဆိုပါတယ်။ ဒါက အမျိုးသမီးတွေအဖို့ အတော်ခက်ခဲတဲ့ ကိစ္စပါလို့ သူက ပြောပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ တကယ်လို့ သူတို့မှာ ကလေးမရှိဘူးဆိုရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ကလေးတွေ အကြောင်းကို မပြောဘူးဆိုရင် "ဘာလို့ ကလေးမရှိတာလဲ၊ ဘာလို့ ကလေးတွေ အကြောင်းမပြောတာလဲ" ဆိုတာ ဖြစ်လာရော။ တခါ ကလေးတွေ အကြောင်းပြောပြီဆိုပါဦးတော့၊ တကယ်လို့ ကလေးတွေက ငယ်သေးတယ်ဆိုရင် "ဒီကလေးတွေကို ဘယ်သူက စောင့်ရှောက်မလဲ" ဆိုတဲ့ အမေးတွေက ပေါ်လာပြန်ရော။ တဖက်မှာတော့ အမျိုးသားတစ်ယောက်က သူ့မိသားစုအကြောင်းပြောရင်၊ အော် သူက "မိသားစုကို ဂရုစိုက်တတ်သူ" လို့ အမှတ်ပေးကြပြီး သူ့ကို ကလေးတွေ စောင့်ရှောက်ဖို့ လိုသလားလို့ ဘယ်သူမှ အမေးမထုတ်ကြသလို ဒီနိုင်ငံရေးအလုပ်ကို သူရွေးချယ်တာ၊ သူက ဦးစားပေးလိုက်တဲ့အပေါ် ဘယ်သူမှ စောကြောမနေကြပါဘူး။ ဆာရာ ပေလင်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှာ ဒုတိယ သမ္မတအဖြစ် အရွေးခံရဖို့ မဲဆွယ်စဉ်မှာ မိသားစုအရေးနဲ့ ပတ်သက်လို့ အငြင်းအခုံဆွေးနွေးတာတွေကြုံခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီ အလာစကား ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဟာ မိသားစုအရေးကို ဘယ်လိုလုပ်မလဲဆိုတဲ့အပေါ် မီဒီယာတွေနဲ့ တချို့ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီဝင်တွေက စေ့စေ့စပ်စပ် မေးမြန်းစောကြောကြပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ မစ္စ ပေလင်းဟာ ဒေါင်း ဆင်ဒရုမ်း (Down syndrome) ရှိတဲ့ ကလေးငယ်တစ်ယောက်အပါအဝင် ကလေး ၅ ယောက်ရှိပါတယ်။ သူ မိသားစုအရေးကို လျှစ်လျူရှုပြီး ဒုတိယ သမ္မတတာဝန်ကို ယူမှာလားဆိုပြီး ဝေဖန်သူတွေက မေးခဲ့ ပြောခဲ့ကြတာပါ။ ဆာရာ ပေလင်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်တုန်းက ရီပတ်ပလီကန် ဒုတိယ သမ္မတလောင်းအဖြစ် မဲဆွယ်စဉ် မိခင်တာဝန်ယူရမှုနဲ့ တွဲချိတ်ထားခံနေရတဲ့ အခြေအနေအောက်က အမျိုးသမီနိုင်ငံရေးသမားတွေ မလွတ်မြောက်နိုင်သေးပေမဲ့ ဒီလိုပုံသေကားကျ သတ်မှတ်ထားမှုတွေက ပြောင်းတော့ ပြောင်းလဲလာပါပြီ။ မကြာခင်အချိန်ကာလအတွင်းမှာဖြစ်ခဲ့တဲ့ တရားရုံးချုပ် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် အမည်တင်သွင်းခြင်းခံရတဲ့ အေမီ ကော်နီ ဘားရက်ဟာ ကလေး ၇ ယောက်ရဲ့ မိခင်ဖြစ်ပြီး၊ ရီပတ်ပလီကန်တွေက ဒီလို မိခင်အတွေ့အကြုံတွေရှိတဲ့သူဟာ တရားမျှတမှုကို ပိုအလေးထားလိမ့်မယ်လို့ ထောက်ခံချီးကျူးကြပါတယ်။ မစ္စ ဟဲရစ်ဟာ အရွယ်ရောက်ပြီးသား ကလေးတွေရဲ့ မိခင်ဖြစ်တဲ့အတွက် သူများနဲ့ မတူ ထူးခြားတဲ့အခြေအနေမှာရှိတယ်၊ မဲပေးသူတွေက သူတို့ရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေအနေနဲ့ ကိုယ်စိတ်သန်ရာကို လွတ်လွတ်လပ်လပ်လုပ်နိုင်တဲ့သူ ဖြစ်စေလိုကြတယ်လို့ မစ္စ ဝဲလ်ရှ် က ဆိုပါတယ်။ "ဆိုတော့ သူဟာ ပုံမှန်လမ်းကို လျှောက်တဲ့သူလို့ပဲ မြင်ကြမှာပါ။" အမျိုးသားတွေက သူ့အကြောင်း ဘာတွေပြောကြလဲ ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းတယ်၊ အစွန်းရောက်တယ်၊ မိုက်ရိုင်းတယ်၊ အန္တရာယ်များတဲ့ သတ္တဝါ စတဲ့ စကားလုံးတွေဟာ မစ္စတာ ထရမ့်က မစ္စတာ ဘိုင်ဒန်ရဲ့ လက်ရုံးဖြစ်လာတဲ့ မစ္စ ဟဲရစ်ကို ပုံခိုင်းနှိုင်းပြနေတဲ့ စကားလုံးတွေပါ။ မစ္စ ဟဲရစ်ရဲ့ ပြိုင်ဖက် မစ္စတာ ပန့်စ်ကတော့ အဲဒီလို စော်ကားတဲ အသုံးအနှုန်းတွေ မသုံးနှုန်းပေမဲ့ စကားစစ်ထိုးပွဲမှာတော့ သူလုပ်တဲ့ပုံက တစ်မျိုးပါ။ စကားဖြတ်ပြောဖို့လုပ်တာက စကားစစ်ထိုးပွဲမှာ လုပ်လေ့လုပ်ထ ရှိကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မစ္စ ဝဲလ်ရှ်ထောက်ပြတာကတော့ ကွဲပြားခြားနားတာကို ပြနိုင်တဲ့ နည်းတွေကို မစ္စတာ ပန့်စ်က သုံးခဲ့တယ် ဆိုတာပါ။ "သူက (ကြားဖြတ်ပြောတာကို) ယဉ်ယဉ်ကျေးကျေး လျစ်လျူရှုလိုက်တဲ့ပုံမျိုးလုပ်ပြီး ဆက်ပြောနေပါတယ်" လို့ သူက ပြောပါတယ်။ "တကယ်လို့ အမျိုးသမီးတစ်ယောက်က အလားတူ လျစ်လျူရှုတာမျိုးလုပ်ပြီး ဆက်ပြောနေမယ်ဆိုရင် ဒီအမျိုးသမီးက ပြောနေလိုက်တာ ခဏတောင် ပါးစပ်လေးပိတ်မထားနိုင်အောင်ပါပဲလားဆိုပြီး ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်" ဘာတွေ ပြောင်းလဲလာခဲ့ပြီလဲ ၂၀၁၈ ခုနှစ်ကစတင်ပြီး အမျိုးသမီးတွေအနေနဲ့ ကြီးမားတဲ့ နိုင်ငံ့တာဝန်တွေကို ဆောင်ရွက်ရတာ ပိုများလာပြီး အမျိုးသမီးကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေအနေနဲ့လည်း အရွေးချယ်ခံဖို့ လုပ်ဆောင်ရာမှာ ပိုပြီးသက်တောင့်သက်တာဖြစ်လာပါတယ်လို့ မစ္စ ဝဲလ်ရှ်က ပြောပါတယ်။ "အမျိုးသမီးတွေအနေနဲ့ ငါတို့ ဘယ်လို လုပ်မှ ကောင်းမလဲ ဆိုတာမျိုးထက် ငါတို့ လုပ်တာက ဒီလိုမျိုးပဲ ဆိုတာမျိုးကို ပိုလုပ်လာပါတယ်"၊ " အမျိုးသမီးကိုယ်စားလှယ်လောင်း အတော်များများက သူတို့ကို မပြောနဲ့လို့ ရှောင်စေတဲ့ ကိစ္စတွေ ပြောလာကြတာကို ၂၀၁၈ မှာ တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။" အဲဒီ မပြောနဲ့လို့အကြံပေးကြတဲ့ အရေးကိစ္စတွေထဲမှာ ကလေးငယ်တွေရှိတဲ့အကြောင်း ပြောတာ၊ အိုးအိမ်မဲ့ဖူးတာ၊ ကိုယ့်ဘဏ္ဍာရေး အခြေအနေမကောင်းတာ စတာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ ၂၀၁၇ ကို ပြန်ကြည့်ရင်လည်း အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ကွန်ဒိုလီဇာ ရိုက်စ်က "သူများတွေက လူမျိုးရေးခွဲတာ၊ ကျားမ ခွဲခြားတာကို ကိုယ့်ပြဿနာလို့ မှတ်ယူလက်မခံပါနဲ့" လို့ အမျိုးသမီးတွေကို တိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။ ကွန်ဒိုလီဇာ ရိုက်စ် KPMG ခေါင်းဆောင်မှု ထိပ်သီးအစည်းအဝေးမှာ မစ္စ ရိုက်စ်က "အမျိုးသမီးတွေကို ကျွန်မတို့ပြောလိုတာက - ဆိုပါတော့၊ ရှင် နေရာတစ်ခုကိုရောက်တဲ့အခါ၊ တစ်ယောက်ယောက်က ရှုတ်ချပြောဆို စော်ကားနှိမ့်ချတာ လုပ်ပြီဆိုပါတော့၊ အဲဒါကို ဂရုစိုက်မနေပါနဲ့။ ကိုယ့်အမြင်ကိုယ့်အတွေးကိုပဲ ပြောပစ်လိုက်ပါ"၊ "ရှင် ရသင့်တယ်လို့ မြင်တာတွေ မရထိုက်ဘူးလို့ အငြင်းပယ်ခံနေရတာကို ကြုံရင်၊ တကယ်မှာ ဒါတွေကို ရအောင်ယူနိုင်မယ့် နည်းတွေရှိတယ်၊ ကူညီမယ့်သူတွေရှိတယ်၊ ရှင် ရအောင်ယူဖို့ လုပ်ရမယ်" ဂျရယ်ဒင်း ဖာရာရို ကအစ ဆာရာ ပေလင်း အလယ် ဟီလာရီ ကလင်တန် အဆုံး အတိတ်သမိုင်းတွေကို ထုဆစ်လာကြခဲ့ပြီလို့ မစ္စ ဝဲလ်ရှ်က ပြောပါတယ်။ အခုတော့ လူမည်းလည်းဖြစ်၊ အိန္ဒိယသွေးလည်းနှောတဲ့ အမျိုးသမီးတစ်ယောက်ဟာ ဒုတိယ သမ္မတလောင်းဖြစ်လာပါပြီ၊ "ဒါဟာ ကမ္ဘာမှာ သိပ်ကိုကြီးမားတဲ့ အရွေ့တစ်ခုပါ" လို့ မစ္စ ဝဲလ်ရှ်က ပြောပါတယ်။ "ဒုတိယသမ္မတဖြစ်လာနိုင်တဲ့ ကာမလာ ဟဲရစ် လိုလူကို အမျိုးသမီးတ ွေတွေ့လိုက်ရတဲ့အခါ သူတို့ဘဝမှာ သူတို့ဖြစ်ချင်တဲ့ ဘာမဆို ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာကို တွေးမိကြမှာပါ။"


মিয়ানমারের সেনাবাহিনী প্রধানসহ কয়েকজন পদস্থ সেনা কর্মকর্তার অ্যাকাউন্ট বাতিল করেছে ফেসবুক ফেসবুক এসব সেনা কর্মকর্তার অ্যাকাউন্ট বাতিল করে দিয়েছে রাখাইনে 'গণহত্যা' ও রোহিঙ্গাদের ওপর চালানো সহিংসতায় তাদের ভূমিকার বিষয়টি জাতিসংঘের একটি রিপোর্টে উঠে আসার পর। আর এটাই প্রথমবারের মতো ফেসবুক কোনো দেশের সামরিক বা রাজনৈতিক নেতৃত্বকে নিষিদ্ধ করলো। সবমিলিয়ে মিয়ানমারের সাথে সম্পর্কিত আঠারটি অ্যাকাউন্ট ও বায়ান্নটি পেজ সরিয়ে ফেলে ফেসবুক। অথচ এদের অনুসারীর সংখ্যা প্রায় এক কোটি বিশ লাখ। মিয়ানমারে ফেসবুকই সবচেয়ে জনপ্রিয় সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যম যার ব্যবহারকারী রয়েছে প্রায় এক কোটি আশি লাখ। তবে জাতিসংঘের রিপোর্ট বলছ বেশিরভাগ ব্যবহারকারী মনে করেন ফেসবুকই ইন্টারনেট কিন্তু 'এটাই ঘৃণা ছড়ানোর একটি কার্যকর মাধ্যম' হিসেবে ব্যবহৃত হচ্ছে সেখানে। 'গণহত্যায় দায়ী' ছয় জেনারেল, সু চি ছিলেন নিশ্চুপ রোহিঙ্গা সংকট: কূটনীতির সাফল্য-ব্যর্থতার খতিয়ান মিয়ানমারের জেনারেলদের নিষিদ্ধ করলো ফেসবুক রাখাইনে সেনাবাহিনীর নির্যাতনের মুখে বাংলাদেশে গত এক বছরে পালিয়ে এসেছে সাত লাখ রোহিঙ্গা কি ছিলো জাতিসংঘ রিপোর্টে? রোহিঙ্গাদের ওপর সেনা অভিযানের বিষয়ে সম্ভবত এটাই জাতিসংঘের সবচেয়ে কড়া প্রতিবাদ। একটি পুলিশ ফাঁড়িতে হামলার জের ধরে ওই ভয়াবহ অভিযান চালানো হয় রাখাইনে। হাজার হাজার মানুষ নিহত হয় এবং আরও প্রায় সাত লাখ মানুষ প্রাণ বাঁচাতে পালিয়ে যায় প্রতিবেশী বাংলাদেশে। এসময় রাখাইনে ভয়াবহ মানবাধিকার লঙ্ঘনের অভিযোগ ওঠে যার মধ্যে ছিলে হত্যা, ধর্ষণ, নির্যাতন। জাতিসংঘের রিপোর্টে ছয় সামরিক কর্মকর্তার নাম উঠে আসে আর এ ছয়জনের মধ্যে রয়েছেন সেনা প্রধান জেনারেল মিন আং লিয়ান। রিপোর্টে এদের বিরুদ্ধে গণহত্যার অভিযোগ এনে তাদেরকে আন্তর্জাতিক অপরাধ আদালতে বিচারের কথা বলা হয়েছে। রোহিঙ্গাদের সম্পর্কে অনলাইনে কি বলা হচ্ছে? রয়টার্সের একটি রিপোর্টে গত বছর বলা হয়েছে যে তারা অন্তত এক হাজার পোস্ট, কমেন্টস ও ছবি পেয়েছে ফেসবুকে যেখানে রোহিঙ্গা ও মুসলিমদের আক্রমণ করা হয়েছে। এসব কমেন্টে রোহিঙ্গাদের 'কুকুর', 'ধর্ষক' হিসেবে বর্ণনা করা হয়। অনেকের কমেন্টে ইসলাম ধর্ম নিয়ে কটূক্তি পাওয়া যায় এমনকি একটি পেজে 'সব মুসলিমকে মেরে ফেলার' কথাও বলা হয়। এমনকি বিবিসির ফেসবুক পোস্টগুলোতেও অনেকে রোহিঙ্গা বিরোধী আপত্তিকর মন্তব্য লিখেছেন। জাতিসংঘের এই রিপোর্ট নিয়ে প্রকাশিত খবরেও রোহিঙ্গা বিরোধী এমন অনেক মন্তব্য এসেছে। একজন লিখেছেন, "রোহিঙ্গারা বাঙ্গালি..তারা আগ্রাসনকারী"। "তারা বাঙ্গালী খাবার খায়, বাংলায় কথা বলে, বাঙ্গালী পোশাক পড়ে। বার্মার জনগণের উচিত প্রত্যেকটি বাঙ্গালীকে বাংলাদেশে পাঠিয়ে দেয়া"। মিয়ানমারে সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যম হিসেবে ফেসবুক খুবই জনপ্রিয় সেনাপ্রধান সম্পর্কে কী জানা যাচ্ছে? সেনা প্রধান জেনারেল মিন আং লিয়ানের দুটি অ্যাকাউন্ট ছিলো ফেসবুকে। এএফপি বলছে একটি অ্যাকাউন্টে অনুসারী ছিলো তের লাখ আর অন্যটি অনুসরণ করছিলেন ২৮ লাখ ফেসবুক ব্যবহারকারী। মিয়ানমারের সামাজিক ও রাজনৈতিক বাস্তবতায় সেনাপ্রধান খুবই প্রভাবশালী। একটি ফেসবুক পোস্টে তিনিও রোহিঙ্গাদের 'বাঙ্গালী' হিসেবে চিত্রিত করেন এবং বলেন যে রোহিঙ্গা শব্দটি একটি বানানো শব্দ। ফেসবুক বলছে নিষিদ্ধ অন্য পেজগুলোর মতো সেনাপ্রধানের পেজও জাতিগত ও ধর্মীয় উত্তেজনাকে উস্কে দিয়েছে। মিয়ানমারর নিউজ সাইট মিয়ানমার টাইমসের মতে দেশটির প্রেসিডেন্টের একজন মুখপাত্র বলেছেন ফেসবুক অ্যাকাউন্টগুলো নিষিদ্ধের সিদ্ধান্ত নেয়া হয়েছে সরকারের সাথে কোনো আলোচনা ছাড়াই। অ্যাকাউন্টগুলো পুনরায় চালুর বিষয়ে ফেসবুকের সাথে আলোচনার কথাও জানান তিনি। ফেসবুক আসলে কী করেছে? ২০১৪ সালেই মিয়ানমারে ঘৃণা ছড়ানোর কাজে ফেসবুক ব্যবহৃত হচ্ছে বলে অভিযোগ ওঠে। ওই বছর মার্চেই জাতিসংঘের একজন কর্মকর্তার মুখেও বিষয়টি উঠে আসে। জাতিসংঘ রিপোর্ট বলছে ঘৃণা ছড়ানোর বিরুদ্ধে ফেসবুকের ব্যবস্থা নেয়ার গতি ধীর ও অকার্যকর। এতে বৈষম্য ও সহিংসতায় ফেসবুক পোস্ট ও ম্যাসেজ কিভাবে ভূমিকা রেখেছে তার স্বাধীন ও বিস্তারিত তদন্তের কথাও বলা হয়েছে। শেষ পর্যন্ত ফেসবুক নিজেও তাদের ধীরগতির ব্যবস্থা নেয়ার কথা স্বীকার করেছে। যদিও একই সাথে তারা হেট স্পিচ চিহ্নিত করতে উন্নত প্রযুক্তি ব্যবহারের কথা বলেছে। একই সাথে তারা স্বীকার করেছে যে মিয়ানমারে অনেকেই নিউজের জন্য ফেসবুকের ওপরই নির্ভর করে থাকেন।

မြန်မာပြည်မှာ လူသုံးအများဆုံး လူမှုဝက်ဆိုက် ဖေ့စ်ဘုတ် ရိုဟင်ဂျာနဲ့ တခြား လူနည်းစု တွေ အပေါ် လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနဲ့ တပ်မတော် ခေါင်းဆောင်တွေကို စစ်ဆေး အရေးယူဖို့ တောင်းဆိုတဲ့ ကုလသမဂ္ဂ အစီရင်ခံစာ ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက် ဖေ့စ်ဘုတ်က သူတို့ရဲ့ စာမျက်နှာတွေကို ဖယ်ရှားလိုက်တာပါ။ ဒါဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ တပ် ခေါင်းဆောင်၊ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင် တယောက်ရဲ့ စာမျက်နှာကို ဖေ့စ်ဘုတ်က ပထမဆုံး အကြိမ် ပိတ်ပင်လိုက်တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဖေ့စ်ဘုတ်က မြန်မာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပိတ်သိမ်းလိုက်တဲ့ စာမျက်နှာ ၅၂ ခုနဲ့ အကောင့် ၁၈ ခု ရှိပါတယ်။ ဒီထဲမှာ အင်စတာဂရမ် ခေါ် ပုံတင်တဲ့ အကောင့် တခုပါပါတယ်။ ဒီစာမျက်နှာတွေကို လိုက်လံ ဖတ်ရှုနေသူ ၁၂ သန်းလောက် ရှိတယ် လို့လည်း သိရပါတယ်။ မြန်မာ နိုင်ငံမှာ လူသုံးအများဆုံး လူမှု ဝက်ဆိုက် ဖြစ်တဲ့ ဖေ့စ်ဘုတ်ကို သုံးစွဲသူ ၁၈ သန်းကျော် ရှိပါတယ်။ မြန်မာပြည်က အင်တာနက် သုံးစွဲသူ အများစု အတွက် ဖေ့စ်ဘုတ်သည်သာ အင်တာနက် လုံးလုံး ဖြစ်နေပြီး ဒီနေရာကနေ အမုန်းစကားတွေ ဖြန့်ဖို့ အကောင်းဆုံး မီဒီယာ ဖြစ်နေတယ် လို့ ကုလသမဂ္ဂ အစီရင်ခံစာမှာ ဖော်ပြပါတယ်။ အပြင်းထန်ဆုံး ကုလ အစီရင်ခံစာ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ ဒီတခါ အစီရင်ခံစာမှာ စစ်တပ်ရဲ့ ရိုဟင်ဂျာ စစ်ဆင်ရေးတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အပြင်းထန်ဆုံး ပြစ်တင် ရှုတ်ချတဲ့ စာသားတွေ ပါပါတယ်။ မနှစ်က အာဆာ အဖွဲ့ တိုက်ခိုက်မှု အပြီး အစိုးရတပ်ရဲ့ နှိမ်နင်းမှုကြောင့် လူထောင်ချီ သေဆုံးပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကို ရိုဟင်ဂျာ ၇ သိန်းကျော် ထွက်ပြေးခဲ့ရပါတယ်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အပါအဝင် ထိပ်တန်း စစ်ခေါင်းဆောင် ၆ ယောက်ကို လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနဲ့ စုံစမ်းသင့်တယ်၊ ဒီကိစ္စကို နိုင်ငံတကာ ခုံရုံးတင်ပြသင့်တယ် ဆိုပြီး ဒီအစီရင်ခံစာက ဖော်ပြပါတယ်။ ဒီ နောက်ဆုံးတိုက်ခိုက်မှုတွေ မဖြစ်ခင် ကတည်းက စုံစမ်းရေးတွေ စနေတာ ဖြစ်ပြီး ရိုဟင်ဂျာတွေ ဆယ်စုနှစ်တွေနဲ့ချီပြီး ဒုက္ခရောက်နေခဲ့ကြတာ လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ရိုဟင်ဂျာကို ဘာကြောင့်မုန်း ရိုဟင်ဂျာ မွတ်ဆလင်တွေကို မြန်မာ အစိုးရက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က တရားမဝင် ဝင်လာတဲ့ သူတွေ ဆိုပြီး နိုင်ငံသား ပေးဖို့ ငြင်းဆန်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒုက္ခသည် စခန်းရောက် ရိုဟင်ဂျာကလေးငယ် ရိုဟင်ဂျာ ဆိုတဲ့ အသုံးအနှုန်းကိုက မြန်မာပြည်မှာ အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်လို့ လူအများအပြားက သုံးဖို့ လက်ရှောင်ပြီး ဘင်္ဂါလီလို့ပဲ ခေါ်ကြပါတယ်။ ဒီလို ခေါ်လိုက်တဲ့အတွက် သူတို့ကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က လာတဲ့သူတွေ ဆိုတဲ့ အမြင်ကို ပိုကြီးလာစေပါတယ်။ အစိုးရနဲ့ စစ်တပ်ရဲ့ ဆောင်ရွက်ချက်ကြောင့် ရိုဟင်ဂျာတွေကို မွေးစကနေ သေတဲ့အထိ ဆိုးရွားတဲ့ စနစ်တကျ ဖိနှိပ်မှုတွေ ကြုံနေရတယ်လို့လည်း ကုလသမဂ္ဂ အစီရင်ခံစာမှာ ပါရှိပါတယ်။ အစိုးရ သတင်းစာ ကိုယ်တိုင်နှိုက်က သူတို့ကို အလှေးအမွှားတွေလို့ သုံးနှုန်း ခေါ်ဆိုပါတယ်။ ရိုဟင်ဂျာ တွေကြောင့် မြန်မာပြည် မွတ်ဆလင် တိုင်းပြည် ဖြစ်သွားလိမ့်မယ် ဆိုတဲ့ ကြောက်ရွံ့မှုကိုလည်း ဗုဒ္ဓဘာသာ မျိုးချစ် အုပ်စုတွေက သွတ်သွင်းနေကြတာပါ။ အင်တာနက်မှာ ရိုဟင်ဂျာအကြောင်း ဘာတွေပြော မနှစ်က ဖေ့စ်ဘုတ်မှာ ရိုဟင်ဂျာနဲ့ မွတ်ဆလင် တွေကို တိုက်ခိုက်တဲ့ ပို့စ်၊ မှတ်ချက်နဲ့ ရုပ်ပုံ တထောင်ကျော် တွေ့ရတယ်လို့ ရိုက်တာ သတင်းတပုဒ်က ဖော်ပြပါတယ်။ ဒီမှတ်ချက်တွေမှာ ရိုဟင်ဂျာတွေကို ခွေးတွေ၊ လောက်တွေ၊ မုဒိမ်းသမားတွေလို့ ရေးသလို ဝက်စာ ကျွေးရမယ်လို့ ရေးတာတွေ ရှိတယ် လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ တချို့ကတော့ အစ္စလာမ် ဘာသာကို တိုက်ရိုက် တိုက်ခိုက် ရှုတ်ချပြီး မွတ်ဆလင် အားလုံးကို မျိုးဖြုတ်ပစ်ဖို့ တောင်းဆိုတဲ့ မြန်မာ ဖေ့စ်ဘုတ် စာမျက်နှာကို ရှိတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဘီဘီစီ ဖေ့စ်ဘုတ်တွေမှာ တင်တဲ့ ရိုဟင်ဂျာ အကြောင်း ပို့စ်တွေမှာလည်း အလားတူ တိုက်ခိုက်မှုတွေ တွေ့ရပါတယ်။ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ နောက်ဆုံး အစီရင်ခံစာအကြောင်း သတင်းအောက်မှာ ရိုဟင်ဂျာတွေကို ပြစ်တင် ရှုတ်ချတဲ့ မှတ်ချက်တွေ အများကြီး ဝင်ရေးကြပါတယ်။ ရိုဟင်ဂျာဆိုတာ ဘင်္ဂါလီပဲ၊ ကျူးကျော်သူတွေလို့ ရေးသူ ရှိသလို ဘင်္ဂါလီစာစား၊ ဘင်္ဂါလီ စကားပြောပြီး ဘင်္ဂါလီလို ဝတ်တဲ့သူတွေ၊ နောက်ဆုံး တယောက်မှ မကျန်အောင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကို မောင်းထုတ်ပစ်သင့်တယ်လို့ ရေးတာကိုလည်း တွေ့ရပါတယ်။ ကာချုပ် ဘာတွေ လုပ်ခဲ့သလဲ မြန်မာပြည်မှာ သြဇာကြီးတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ ဖေ့စ်ဘုတ် စာမျက်နှာ နှစ်ခု ရှိပါတယ်။ တခုမှာ စောင့်ကြည့်အားပေးနေသူ ၁ သန်း ၃ သိန်းကျော် ရှိပြီး နောက်တခုမှာက ၃ သန်းနီးပါး လောက် ရှိတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူ့ရဲ့ အင်တာနက် သြဇာက တော်တော်ကြီးတယ် ဆိုနိုင်ပါတယ်။ ဖေ့စ်ဘုတ် ပို့စ်တခုမှာ သူက ရိုဟင်ဂျာတွေကို ဘင်္ဂါလီ လို့ သုံးနှုန်း ခေါ်ဆိုခဲ့ပါတယ်။ ရိုဟင်ဂျာ ဆိုတာ လုပ်ကြံ ဖန်တီးထားတဲ့ စကားလုံး လို့လည်း သူက ဆိုပါတယ်။ သူ့စာမျက်နှာရော တခြား အပိတ်ခံရတဲ့ သူတွေရဲ့ စာမျက်နှာ တွေကပါ လူမျိုးရေး ဘာသာရေး တင်းမာမှုတွေကို လှုံ့ဆော်ခဲ့တယ် လို့လည်း ဖေ့စ်ဘုတ်က ထုတ်ပြန်ပါတယ်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးရဲ့ ဖေ့စ်ဘုတ် အစိုးရ ပြောခွင့်ရ ဦးဇော်ဌေးကတော့ ဒီလို အကောင့် ပိတ်တာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး သူတို့ အစိုးရကို ဘာမှ မတိုင်ပင်ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အကောင့်တွေ ပြန်ရအောင် ဖေ့စ်ဘုတ်နဲ့ ဆွေးနွေးနေတယ် လို့လည်း သူက ဆိုပါတယ်။ ဖေ့စ်ဘုတ် ဘာတွေ လုပ်သလဲ အခုထိတော့ ဘာမှ မလုပ်သေးပါဘူး။ နောက် ဒီပြဿနာကလည်း အသစ် မဟုတ်ပါဘူး။ ၂ဝ၁၄ ကတည်းက မြန်မာပြည်မှာ အမုန်းတရားတွေ ဖြန့်ဖြူးနေတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဖေ့စ်ဘုတ်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို သတိပေးသူတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ မတ်လ တုန်းကလည်း မြန်မာပြည်မှာ ဖေ့စ်ဘုတ်က သူရဲသဘက် ဖြစ်နေပြီလို့ ကုလသမဂ္ဂ အရာရှိတယောက်က ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။ အမုန်းတရားကို နှိမ်နင်းရာမှာ ဖေ့စ်ဘုတ်က နှေးကွေးပြီး အစွမ်းမရှိ ဖြစ်နေတယ် လို့လည်း အဲဒီအစီရင်ခံစာက ဖော်ပြပါတယ်။ ဖေ့စ်ဘုတ် ပို့စ်တွေ သတင်းစကားတွေကြောင့် အပြင်မှာ ဖြစ်နေတဲ့ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတွေနဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေ ဘယ်လောက် ရှိတယ် ဆိုတာ သေချာ လွတ်လပ်စွာ စုံစမ်းရမယ် လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ အရေးယူဖို့ နှေးကွေးတဲ့အကြောင်းကိုတော့ ဖေ့စ်ဘုတ်က သဘောတူပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အမုန်းစကားကို သတ်မှတ်တဲ့ နည်းပညာ အဆင့်မြှင့်ဖို့၊ သတင်းပို့ တိုင်ကြားတဲ့ နည်းပညာ တိုးတက်ဖို့နဲ့ ကြည့်ရှု စစ်ဆေးမယ့် လူပုဂ္ဂိုလ်တွေ ပိုခန့်ထားဖို့ လုပ်နေတယ် လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ဖေ့စ်ဘုတ်ကို ဗဟုသုတ ဟင်းလေးအိုးကြီးလို မှီခို အားထားသူ အရေအတွက်ဟာ တခြား နိုင်ငံ အားလုံးထက် မြန်မာပြည်မှာ ပိုများတယ်လို့လည်း ဖေ့စ်ဘုတ်ကုမ္ပဏီဘက်က ဝန်ခံ ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။


ওয়াশিংটন ডিসিতে আগামী ২০শে জানুয়ারির আগে কড়া নিরাপত্তা খবর পাওয়া যাচ্ছে যে আগামী ২০ শে জানুয়ারি নতুন প্রেসিডেন্টের অভিষেকের আগেই ওয়াশিংটন ডিসি এবং ৫০টি অঙ্গরাজ্যের সবগুলোর রাজধানীতে সমাবেশ করার পরিকল্পনা করছে বিভিন্ন সশস্ত্র গোষ্ঠী। ওয়াশিংটনে ক্যাপিটল ভবনে ট্রাম্প-সমর্থকদের হামলার পর থেকেই জো বাইডেনের শপথ গ্রহণকে সামনে রেখে নিরাপত্তা জোরদার করা হচ্ছে। ওই ঘটনায় পুলিশ সহ ৫ জন নিহত হয়। নিরাপত্তা কর্মকর্তারা অবশ্য বলছেন, ৬ই জানুযারির মতো নিরাপত্তা বেষ্টনী লঙ্ঘনের ঘটনা আর ঘটতে পারবে না। কি ধরণের সশস্ত্র বিক্ষোভের পরিকল্পনা হচ্ছে? ট্রাম্প-সমর্থক এবং উগ্র-ডানপন্থী অনলাইন নেটওয়ার্কগুলো বিক্ষোভের একাধিক তারিখ ঘোষণা করেছে। এর একটিতে বলা হয়, আগামী ১৭ই জানুয়ারি আমেরিকার বিভিন্ন শহরে "সশস্ত্র বিক্ষোভের" ডাক দেয়া হয়েছে। এ ছাড়া নতুন প্রেসিডেন্টের অভিষেকের দিন অর্থাৎ ২০শে জানুয়ারি ওয়াশিংটন ডিসিতে একটি পদযাত্রা হবে। আরো পড়তে পারেন: ক্যাপিটল হিলে হামলার পর কী হবে জো বাইডেনের অভিষেকের দিন ইতিহাস কীভাবে মনে রাখবে ডোনাল্ড ট্রাম্পের এই বিদায়কে? ক্যাপিটল হিলে হামলা: নিরাপত্তা ব্যর্থতা নিয়ে যেসব প্রশ্ন উঠেছে ক্ষমতা হস্তান্তরের প্রতিশ্রুতি দিলেন, 'দুর্দান্ত সমর্থকদের' প্রশংসাও করলেন ট্রাম্প ওয়াশিংটনে ১০ হাজার ন্যাশনাল গার্ড সেনা মোতায়েন করা হচ্ছে এফবিআইয়ের একটি অভ্যন্তরীণ বুলেটিন যুক্তরাষ্ট্রের এবিসি নিউজ সহ কয়েকটি সংবাদমাধ্যমে প্রকাশিত হয়। এতে সতর্কবাণী দেয়া হয়, একটি গোষ্ঠী সারা দেশে ফেডারেল, রাজ্য ও স্থানীয় আদালত ভবনগুলোতে 'স্টর্মিং' বা জোর করে ঢুকে পড়ার আহ্বান জানিয়েছে। এতে বলা হয়, ট্রাম্পকে কোনভাবে মেয়াদ শেষের আগেই সরিয়ে দিলে এটা করা হবে, আর তা না হলে নতুন প্রেসিডেন্টের অভিষেকের দিনে এ ঘটনা ঘটানো হবে। অভিষেক হবে ২০শে জানুয়ারি। ৬ই জানুয়ারি সহিংসতা হয়েছে বহু শহরেই উল্লেখ্য গত ৬ই জানুয়ারি ওয়াশিংটনে ক্যাপিটল ভবনের সহিংসতার ঘটনাই সংবাদ মাধ্যমে বেশি প্রচার পেয়েছিল। কিন্তু প্রকৃতপক্ষে ওই দিন যুক্তরাষ্ট্রের আরো নানা জায়গায় এমন ঘটনা ঘটেছিল তবে তা ছিল ছোট আকারের। যুক্তরাষ্ট্রের সংবাদ মাধ্যম বলছে, ফেডারেল কর্তৃপক্ষ এর মধ্যেই স্থানীয় আইনপ্রয়োগকারী সংস্থাগুলোকে বলে দিয়েছে যেন তারা রাষ্ট্রীয় ভবনগুলোয় নিরাপত্তা জোরদার করে। সোমবার প্রেসিডেন্ট ট্রাম্প 'বিপর্যয়ের হুমকি এড়ানোর জন্য' ওয়াশিংটন ডিসিতে আগামী ২৪শে জানুয়ারি পর্যন্ত জরুরি অবস্থা জারি করেছেন। রাজধানীতে এর পর ১০ হাজার ন্যাশনাল গার্ড সেনা মোতায়েন করা হচ্ছে এবং আরো ৫ হাজার সেনা প্রয়োজনে মোতায়েনের জন্য তৈরি থাকবে।

ပြီးခဲ့တဲ့ သီတင်းပတ်က လူသေဆုံးမှုတွေ ရှိခဲ့တဲ့ အကြမ်းဖက် ဆန္ဒပြမှုတွေ ဖြစ်ခဲ့အပြီး အမေရိကန် Capitol လွှတ်တော်အဆောက်အအုံမှာ လုံခြုံရေးတွေ တိုးမြှင့်ချထား ဂျိုးဘိုင်ဒန် သမ္မတ ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲ ကျင်းပမယ့် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက် မတိုင်ခင် ပြည်နယ် ၅၀ စလုံးမှာ ရှိတဲ့ ကွန်ဂရက်လွှတ်တော် အဆောက်အအုံတွေနဲ့ ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့က လွှတ်တော် အဆောက်အအုံမှာ လာရောက်စုဝေး ဆန္ဒပြကြဖို့ လက်နက်ကိုင်အုပ်စုတွေက စီစဉ်နေတယ် ဆိုတဲ့ သတင်းတွေ ထွက်ပေါ်နေပါတယ်။ ကွန်ဂရက်လွှတ်တော် အဆောက်အအုံထဲ ထရမ့်ထောက်ခံသူ လူအုပ်ကြီး စီးနင်းဝင်ရောက်ခဲ့အပြီး အခုအခါ သမ္မတကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲ အခမ်းအနားအတွက် လုံခြုံရေးတွေ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ချထားတော့မှာပါ။ သမ္မတထရမ့်ကို စွပ်စွဲပြစ်တင်ပြီး ရာထူးကနေ ထုတ်ပယ်နိုင်ရေးကို ဗုဒ္ဓဟူးနေ့မှာ မဲခွဲဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ရှိတယ်လို့ အောက်လွှတ်တော်က ဒီမိုကရက် အမတ်တွေက ပြောပါတယ်။ သမ္မတထရမ့်ကြောင့် ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ် ကျရောက်လာနိုင်တယ်လို့ အောက်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ နန်စီ ပလိုစီ ကပြော သမ္မတထရမ့်ဟာ ဆူပူအုံကြွမှုဖြစ်အောင် သွေးထိုးလှုံ့ဆော်ခဲ့တယ်လို့ သူတို့က စွပ်စွဲနေပြီး သမ္မတထရမ့်ကို ရာထူးကနေ ဖယ်ရှားနိုင်တဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ လုပ်ပိုင်ခွင့်အရ ဒုတိယသမ္မတ မိုက်ခ် ပန့်စ်က မဆောင်ရွက်ပေးဘူး ဆိုရင် ဒီလို မဲခွဲဆုံးဖြတ်ကြဖို့ ရှိပါတယ်။ မစ္စတာ ပန့်စ်ဘက်ကတော့ ဒီလို ဆောင်ရွက်မယ့် အရိပ်အယောင်မျိုး မတွေ့ရပါဘူး။ ရွေးကောက်ခံ သမ္မတ ဂျိုး ဘိုင်ဒန်နဲ့ ရွေးကောက်ခံ ဒု သမ္မတ ကမလာ ဟားရစ်စ် တို့ရဲ့ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲကို လွှတ်တော်မှာ ကျင်းပမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုဗစ် ၁၉ ကပ်ရောဂါကြီးကြောင့် ဝါရှင်တန်မြို့ဆီ မလာကြဖို့ အမေရိကန်ပြည်သူတွေကို ဂျိုးဘိုင်ဒန်ရဲ့ ပါတီက တိုက်တွန်းထားပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ သီတင်းပတ် ဆူပူဆန္ဒပြမှုတွေ ဖြစ်ခဲ့အပြီးမှာ ဒေသန္တရ အာဏာပိုင်တွေကလည်း အလားတူ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။ ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်ကို ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်အမတ်တွေ မဲခွဲ အတည်ပြု ဆုံးဖြတ်နေကြတဲ့ လွှတ်တော် အဆောက်အအုံထဲကို ထရမ့်ထောက်ခံသူတွေ စီးနင်း ဝင်ရောက်ခဲ့ကြတဲ့ ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်နေ့က ဖြစ်ရပ်မျိုး ထပ်ဖြစ်လာဖို့ မရှိဘူးလို့ လုံခြုံရေး တာဝန်ရှိပုဂ္ဂိုလ်တွေက ပြောထားပါတယ်။ နိုဝင်ဘာလ ရွေးကောက်ပွဲမှာ မဲမသမာမှုတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ သမ္မတထရမ့်က အထောက်အထား မခိုင်လုံဘဲ အကြိမ်ကြိမ် ပြောနေခဲ့ပြီး သူ့ကိုထောက်ခံသူတွေကို Capitol လွှတ်တော် အဆောက်အအုံဆီ ချီတက် ဆန္ဒပြကြဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့အပြီး ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ အဲဒီဆူပူအကြမ်းဖက်မှုအတွင်း လူ ၅ ဦး သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်ကစလို့ သမ္မတထရမ့်ကို ရာထူးကနေ ဆင်းပေးဖို့၊ ရာထူးကနေ ထုတ်ပယ်ပစ်ဖို့ ဒါမှမဟုတ် စွပ်စွဲပြစ်တင်ပြီး ရာထူးကနေ ဖယ်ရှားပစ်ဖို့ တောင်းဆိုသံတွေ ဒီမိုကရက် အမတ်တွေအကြားနဲ့ ရီပတ်ဘလီကန် အမတ်တချို့ကြားမှာ တိုးပွား ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပါတယ်။ မစ္စတာ ထရမ့်ဆီကတော့ တွစ်တာ အပါအဝင် ဆိုရှယ်မီဒီယာ ပလက်ဖောင်း အတော်များများရဲ့ ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရတဲ့ သောကြာနေ့ကတည်းက ထုတ်ပြန် ကြေညာချက်တွေ ထွက်မလာတော့ပါဘူး။ သူဟာ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲမှာ သူ့ပြိုင်ဘက် သမ္မတကို စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့ ယူကရိန်းအစိုးရကို ပြောခဲ့မှုကြောင့် ဥပဒေချိုးဖောက်ခဲ့တယ် ဆိုတဲ့ စွဲချက်တွေနဲ့ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှာ စွပ်စွဲ ပြစ်တင်ခံခဲ့ရပြီး အမေရိကန်သမ္မတ သမိုင်းမှာ ဒီလိုစွပ်စွဲပြစ်တင်ခံရတဲ့ တတိယမြောက် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်က သူ့မှာ အပြစ်မရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပါတယ်။ စောင့်ကြည့်ရမယ့် အရေးပါတဲ့ နေ့များ ဘယ်လို ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုမျိုးတွေကို စီစဉ်ထားလဲ အကြမ်းဖက် ဆန္ဒပြမှုတွေ ဖြစ်ပွားခဲ့အပြီး ရက်ပိုင်းအကြာမှာ ဝါရှင်တန်မြို့က Capitol လွှတ်တော် အဆောက်အအုံနေရာကို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေ ရောက်ရှိလာ ထရမ့် ထောက်ခံသူတွေနဲ့ လက်ယာစွန်းဝါဒီတွေရဲ့ အွန်လိုင်း ကွန်ရက်တွေမှာ တင်ထားတဲ့ ပို့စ်တွေမှာ ဇန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့ကျရင် နိုင်ငံတဝန်းက မြို့တွေမှာ လက်နက်ကိုင် ဆန္ဒပြကြဖို့နဲ့ သမ္မတကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ ကျင်းပတဲ့နေ့မှာ ဝါရှင်တန် ဒီစီမြို့ကို ချီတက် ဆန္ဒပြကြဖို့ အပါအဝင် နေ့ရက်အတိအကျတွေနဲ့ ဆန္ဒပြဖို့ ဆော်သြထားတာတွေ တွေ့ရပါတယ်။ ABC သတင်းဌာနနဲ့ တခြားသတင်းဌာနတွေမှာ ဖော်ပြတဲ့ FBI ဌာနတွင်း သတင်းတပုဒ်အရ တကယ်လို့ သမ္မတထရမ့် အချိန်မတိုင်ခင် ရာထူးကနေ ဖယ်ရှားခံရမယ်၊ မဟုတ်ရင်လည်း သမ္မတကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုတဲ့နေ့မှာ ရာထူးကနေ ဖယ်ရှားခံရမယ် ဆိုရင် နိုင်ငံတဝန်းမှာ ရှိတဲ့ ပြည်နယ်၊ မြို့နယ်နဲ့ ဖယ်ဒရယ်အဆင့် တရားရုံးတွေကို ဝင်စီးနင်း ဆန္ဒပြကြဖို့ အုပ်စုတစ်စုက ဆော်သြထားကြောင်း သတိပေးထားတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ သီတင်းပတ်က လွှတ်တော်အဆောက်အအုံကို စီးနင်းဝင်ရောက် ဆန္ဒပြခဲ့မှုက ခေါင်းကြီးပိုင်း သတင်းတွေအဖြစ် ကြီးစိုးခဲ့ပေမဲ့ နိုင်ငံရဲ့ တခြားနေရာတွေမှာလည်း အဲဒီလောက် မကြီးမားပေမဲ့ အလားတူ ဆူပူဆန္ဒပြမှုတွေ ဖြစ်ခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။ အစိုးရရုံးအဆောက်အအုံတွေမှာ လုံခြုံရေးတွေ တိုးမြှင့် ချထားဖို့ ဒေသန္တရ ရဲတပ်ဖွဲ့တွေကို ဖယ်ဒရယ်အဖွဲ့က ညွှန်ကြားထားတယ်လို့ အမေရိကန် သတင်းမီဒီယာတွေက ဆိုပါတယ်။ ဇန်နဝါရီလ ၁၆ ရက်ကနေ ၂၀ ရက်နေအထိ ပြည်နယ် မြို့တော်တွေ အားလုံးနဲ့ ဝါရှင်တန်မြို့တော်မှာ သမ္မတ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ မတိုင်ခင် အနည်းဆုံး ၃ ရက်ကြာ လုံခြုံရေးတွေ တင်းကျပ်ထားဖို့ FBI က သတိပေးထားပါတယ်။ အကြမ်းဖက် ဆူပူမှုတွေ လုပ်ဖို့ အားပေးလှုံ့ဆော်နေတယ်လို့ ယူဆရတဲ့ သူတွေနဲ့ ဝက်ဆိုက်တွေကို ဆိုရှယ်မီဒီယာ ကုမ္ပဏီတွေနဲ့ ကွန်ရက်တွေက ခြေရာခံ လိုက်ရှာပြီး ဖြုတ်ချနေပါတယ်။ အမေဇုံ ကုမ္ပဏီရဲ့ ဖြုတ်ချတာကို ခံခဲ့ရတဲ့ Parler လူမှုကွန်ရက်က အမေဇုံကုမ္ပဏီကို ပြန်တရားစွဲမယ်လို့ ပြောနေပါတယ်။ လက်ယာစွန်း အယူဝါဒ ကျူအန်နန် QAnon သီအိုရီ စွပ်စွဲချက်ကို လူသိများလာအောင် လုပ်နေတဲ့ အကောင့်ပေါင်း ၇ သောင်းကျော်ကို တွစ်တာက ဖြုတ်ချခဲ့သလို ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ကလည်း ရွေးကောက်ပွဲမှာ မဲမသမာမှုတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ပြောနေတဲ့ သမ္မတ ထရမ့်ရဲ့ ပြောဆိုချက်တွေအတိုင်း လိုက်ဟစ်ကြွေးနေတဲ့ "မဲမတရားခိုးတာတွေ ရပ်ကြ"ဆိုတဲ့ စာတမ်းပါတဲ့ ပို့စ်တွေကို ပိတ်ပင်မယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ လက်ရှိ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ တခြားဖြစ်ရပ်တွေကို ကြည့်မယ် ဆိုရင် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲအတွက် ဘယ်လို လုံခြုံရေးတွေ စီစဉ်ထားသလဲ ဝါရှင်တန် ဒီစီမြို့တော်မှာ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့အထိ အရေးပေါ်အခြေအနေ ချမှတ်ကြောင်း သမ္မတ ထရမ့်က တနင်္လာနေ့က ထုတ်ဖော်ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ ဒီအမိန့်အရ DHS ပြည်တွင်းလုံခြုံရေးဌာနအနေနဲ့ နိုင်ငံကို ဘေးအန္တရာယ်ဆိုးကနေ ကာကွယ်ဖို့ လုပ်ပိုင်ခွင့် ရလာခဲ့ပါတယ်။ DHS ဌာန ယာယီအကြီးအကဲ ချက်ဒ် ဝို့လ်ဖ် က ပြီးခဲ့တဲ့ သီတင်းပတ်က ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေနဲ့ လက်ရှိ လုံခြုံရေး အနေအထားအရ သမ္မတ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲ မတိုင်ခင် ၆ ရက် တင်ကြိုပြီး လုံခြုံရေးတင်းကျပ်မှုတွေ စလုပ်ဖို့ အမေရိကန် ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ကို သူညွှန်ကြားထားခဲ့တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ တနင်္လာနေ့နှောင်းပိုင်းမှာတော့ မစ္စတာ ဝို့လ်ဖ် ရာထူးကနေ နုတ်ထွက်သွားခဲ့ရပါတယ်။ အကြမ်းဖက် ဆန္ဒပြမှုတွေ ဖြစ်ပွားပြီးကတည်းက သူ့အရင် နောက်ထပ် ဝန်ကြီး နှစ်ဦး ဖြစ်တဲ့ ဘက်ဆီ ဒီဗော့စ်နဲ့ အီလိန်း ချောင်တို့ ရာထူးက နုတ်ထွက်သွားခဲ့ရပါတယ်။ သူအခုလို ရာထူးကနေ နုတ်ထွက်ခဲ့တာဟာ သူ့ကို ဒီရာထူးခန့်အပ်ခဲ့တာဟာ ဥပဒေကြောင်းအရ ခိုင်လုံမှု ရှိမရှိဆိုတာအပေါ် တရားရုံးရဲ့ ဆုံးဖြတ်မှုတွေအပါအဝင် လတ်တလော ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ မစ္စတာ ဝို့လ်ဖ်က ပြောပါတယ်။ အခုသီတင်းပတ်ကုန်ရက်ပိုင်း မတိုင်ခင် ဝါရှင်တန် ဒီစီ မြို့တော်မှာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် တစ်သောင်းကျော် ချထားမှာ ဖြစ်သလို တကယ်လို့ ထပ်ပန်ကြားလာရင် နောက်ထပ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ငါးထောင်လောက် ထပ်ချပေးဖို့ အဆင်သင့် ရှိတယ်လို့ National Guard အဖွဲ့ အကြီးအကဲ ဗိုလ်ချုပ် ဒန်နီယယ် ဟိုကန်ဆန် က ပြောပါတယ်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်က မစ္စတာ ထရမ့် သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုစဉ်တုန်းကတော့ လုံခြုံရေး တပ်ဖွဲ့ဝင် ၈ ထောင်လောက်ပဲ ချထားခဲ့တာပါ။ ဒီအတောအတွင်းမှာပဲ ဝါရှင်တန်မြို့တော်ဝန် မြူရီယယ် ဘောင်ဆာ က ပြီးခဲ့တဲ့လက လွှတ်တော် အဆောက်အအုံမှာ သူ့အဆို မကြုံစဖူး အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့အပြီး လုံခြုံရေးတွေ ပိုတင်းကြပ်ပေးဖို့ ပန်ကြားလိုက်ပါတယ်။ အကြမ်းဖက်မှုအန္တရာယ် ရှိလာနိုင်တဲ့အတွက် Washington Monument အဆောက်အအုံနေရာကို အများပြည်သူ လာရောက်ခွင့် ပိတ်ထားမယ်လို့ အမေရိကန် နိုင်ငံတော် ဥယျာဉ်ဌာနက ထုတ်ဖော် ကြေညာလိုက်ပြီး National Mallနဲ့ Memorial Parks တွေကိုလည်း ယာယီ ပိတ်ထားကောင်း ပိတ်ထားမယ်လို့ ပြောပါတယ်။ အခုလို လုံခြုံရေး အခြေအနေ စိုးရိမ်ရပေမဲ့ သမ္မတ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲမှာ ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုဖို့ သူလုံးဝ မကြောက်ပါဘူးလို့ မစ္စတာ ဘိုင်ဒန်က တနင်္လာနေ့က ကိုဗစ် ကာကွယ်ဆေး ဒုတိယအကျော့ အထိုးခံနေစဉ် ပြောသွားခဲ့ပါတယ်။ ဒေါ်နယ် ထရမ့်ကို စွပ်စွဲ ပြစ်တင်နိုင်ဖို့ကိစ္စ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်အမတ်တချို့နဲ့ သူစကားပြောခဲ့တဲ့အကြောင်း ဂျိုးဘိုင်ဒန်က တနင်္လာနေ့က ပြောခဲ့ သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီးတဲ့အခါကျရင် မစ္စတာ ဘိုင်ဒန်ဟာ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပြတဲ့အနေနဲ့ သမ္မတဟောင်းတွေ ဖြစ်ကြတဲ့ ဘာရက် အိုဘားမား၊ ဂျော့ဂျ် ဘွတ်ရှ်၊ ဘေလ် ကလင်တန် တို့နဲ့အတူ ပန်းခွေချတဲ့ အခမ်းအနားတစ်ခုကို တက်ရောက်မယ်လို့ မျှော်လင့်ရပါတယ်။ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ကတော့ သမ္မတကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပွဲကို သူတက်မှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ပြောထားပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်အတွင်းမှာ မစ္စတာထရမ့်ဟာ နောက်တက်မယ့် သမ္မတရဲ့ ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲကို မတက်တဲ့ ပထမဆုံး သမ္မတ ဖြစ်လာတော့မှာပါ။


উহানে করোনাভাইরাসে আক্রান্ত এক রোগী। এই উহান শহর থেকেই চীনে করোনাভাইরাস সংক্রমণের সূচনা - যা এখন বিশ্বব্যাপী ছড়িয়ে পড়েছে। কর্মকর্তারা বলছেন, উহান শহরটি যে প্রদেশের অন্তর্গত - সেই হুবেইয়ের সুস্থ বাসিন্দাদের চলাফেরার ওপর যে নিষেধাজ্ঞা ছিল, তা মঙ্গলবার মধ্যরাত থেকে প্রত্যাহার করা হবে। এক সপ্তাহ ধরে উহানে নতুন কোন করোনাভাইরাস রোগী না পাওয়া গেলেও মঙ্গলবার এক ব্যক্তির দেহে নতুন সংক্রমণের খবর পাওয়া গেছে। করোনাভাইরাসের বিস্তার ঠেকাতে বিশ্বের অনেক দেশই এখন পুরোপুরিভাবে বিচ্ছিন্ন হয়ে রয়েছে। গত জানুয়ারি মাসের মাঝামাঝি থেকেই উহানকে সারা বিশ্ব থেকে আলাদা করে রাখা হয়েছিল। কিন্তু এখন কর্মকর্তারা বলছেন, যাদের ফোনের অ্যাপে বিশেষভাবে ইস্যু করা সবুজ কোড রয়েছে, তারা আগামী ৮ই এপ্রিল থেকে উহান ত্যাগ করতে পারবেন। উহানের এক গাড়ি নির্মাণ কারাখানায় দুপুরের খাবার খাচ্ছেন শ্রমিকরা। সরকারি হিসেব মতে, গত ২৪ ঘণ্টায় চীনের মূল ভূখণ্ডে প্রায় ৮০ জনের দেহে নতুন করে করোনাভাইরাস সংক্রমণ হয়েছে। কিন্তু এদের মধ্যে ৭৬ জনই সংক্রমিত হয়েছেন ‘বিদেশ থেকে আসা’ ব্যক্তিদের মাধ্যমে। করোনাভাইরাসের এই ‘দ্বিতীয় ঢেউ’ চীন ছাড়াও দক্ষিণ কোরিয়া এবং সিঙ্গাপুরেও লক্ষ্য করা গেছে। যদিও দুটি দেশই গত কয়েক সপ্তাহে এই ভাইরাসের বিস্তার রোধে বেশ সফল হয়েছে। সাংহাই থেকে বিবিসির সংবাদদাতা রবিন ব্র্যান্ট জানাচ্ছেন, চীন নিজেকে একটি ‘করোনা-উত্তর’ দেশ হিসেবে বিবেচনা করে থাকে। উহানের রেলওয়ে স্টেশনে অল্প কয়েকজন যাত্রী। গত সপ্তাহের উহানের মেডিকেল কর্মীরা ব্রিটেনকে সতর্ক করেছে এই বলে যে তারা যেন তাদের ভুল থেকে শিক্ষা গ্রহণ করেন। বিশেষ করে স্বাস্থ্যসেবা কর্মীদের রক্ষার্থে যেন সংক্রমণ-প্রতিরোধী পোশাক-পরিচ্ছদ সরবরাহ করা হয়। করোনাভাইরাসের ‘দ্বিতীয় ঢেউ' নিয়ে চীনের ভেতরে নতুন করে উদ্বেগ দেখা দিয়েছে বলে তিনি জানাচ্ছেন। এরই মধ্যে চীনের কিছু শীর্ষস্থানীয় কূটনীতিক সোশাল মিডিয়ায় এই তত্ত্ব প্রচার করছেন যে মার্কিন যুক্তরাষ্ট্র করোনাভাইরাসকে যুদ্ধের অস্ত্র হিসেবে ব্যবহার করেছে এবং তারা উহানে এই ভাইরাস ছড়িয়ে দিয়েছে। ইতালিতে উহানের আগে থেকেই কোভিড-১৯ উপস্থিত ছিল বলেও তারা বলার চেষ্টা করছেন। বিবিসির সংবাদদাতা বলছেন, এসব বক্তব্যের মধ্যে দিয়ে চীন তার নিজের ভাবমূর্তি পুনরুদ্ধারের লক্ষ্যে মানুষের মনে সন্দেহ ঢুকিয়ে দেয়ার চেষ্টা করছে এবং প্রতিষ্ঠিত সত্যকে প্রশ্নবিদ্ধ করার চেষ্টা করছে। করোনাভাইরাস চিকিৎসার জন্য কি যথেষ্ট ভেন্টিলেটর আছে করোনাভাইরাস এলো কোত্থেকে, ছড়ালো কিভাবে- যতসব ষড়যন্ত্র তত্ত্ব করোনাভাইরাস: শঙ্কায় আর হয়রানির মুখে দেশে ফেরা প্রবাসীরা সংক্রমণের ঝুঁকি এড়াতে কেন অন্যের থেকে দু'মিটার দূরে থাকবেন করোনাভাইরাস নিয়ে যেসব ভিত্তিহীন পরামর্শে আদৌ কান দেবেন না করোনাভাইরাস গাইড: আপনার প্রশ্নের উত্তর করোনাভাইরাস: বর্তমান অবস্থা শেষ হতে কত সময় লাগবে?

ကိုရိုနာ ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဝူဟန်မြို့ကို ပိတ်ထားတာ ဇန္နဝါရီ လလယ် ကတည်းက ဖြစ်ပါတယ် ဝူဟန်မြို့ရှိရာ ဟူဘေး ပြည်နယ်က ကျန်တဲ့ နေရာတွေမှာ ကျန်းမာတဲ့ ဒေသခံတွေကို မတ်လ ၂၄ရက် အင်္ဂါနေ့ ညလယ် က စပြီး အပြင်ထွက် သွားလာခွင့် ပြုလိုက်ပါပြီ။ ဝူဟန်မှာ ရောဂါ ကူးစက်မှု လူနာသစ် သီတင်းတစ်ပတ်ကြာ ထပ်မတွေ့ဘဲ ရှိနေရာက မတ်လ ၂၄ရက် အင်္ဂါနေ့မှာ ဖြစ်ပွားသူ တယောက် ထပ်တွေ့လာတယ်လို့ သတင်းရရှိပါတယ်။ ဥရောပ နဲ့ ကမ္ဘာတလွှား တိုင်းပြည်တွေကို ကိုရိုနာ ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှုဒဏ်ကို လက်ရှိအချိန်မှာ ဆိုးဆိုးရွားရွားခံနေရလျက်ရှိပြီး အဝင်အထွက် ပိတ်ဆို့မှုတွေ ၊ ပြင်းထန်တဲ့ အမိန့်တွေ ထုတ်ပြန်ကာ နိုင်ငံ အသီးသီးမှာ တင်းကျပ်မှုတွေ လုပ်လာချိန်မှာ တရုတ်မှာတော့ ရောဂါ ကူးစက်မှု ထပ်မတွေ့ရတဲ့နီးပါး ဖြစ်လာကာ ကန့်သတ်ချက် အမိန့်တွေ လျှော့ချ လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဗိုင်းရပ်စ် ကာကွယ်ရေး ဝတ်စုံတွေ အကြီးအကျယ် ထုတ်လုပ်ပေးဖို့ စက်မှု အင်အားကြီး နိုင်ငံတွေကို ကမ္ဘာကျန်းမာရေး အဖွဲ့ တိုက်တွန်း ဥရောပတလွှား ကိုရိုနာ ဂယက်များ စပိန်မှာ ကိုဗစ် နိုင်တင်း ရောဂါ ကပ်ဘေးပျံ့ပွားမှု ထိန်းချုပ်ရေး တင်းတင်းကျပ်ကျပ် လုပ်ဆောင်နေပေမယ့် နေ့စဉ် သေဆုံးနှုန်း ဆက်လက် မြင့်တက် လျက်ရှိပါတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ ၂၄ နာရီ အတွင်း ၄၁၄ ယောက်ရှိပြီး ဒါဟာ သေဆုံးမှု အဆိုးရွားဆုံး နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ မဒရစ်မြို့က ရေခဲတိုက်တွေမှာ အလောင်းတွေ ပုံနေတဲ့ အတွက် ရေခဲစကိတ်စီးကွင်းတွေမှာ တချို့အလောင်းတွေကို သွားထားနေရပါတယ်။ ဖူးခက်ကမ်းခြေမြို့လေးရဲ့ လမ်းတွေဟာ လူသူကင်းမဲ့နေပါပြီ တချိန်တည်းမှာ ဗြိတိန်မှာလည်း လူတွေရဲ့ လှုပ်ရှားသွားလာမှုတွေကို ပထမဆုံး အနေနဲ့ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ကန့်သတ်လိုက်ပါတယ်။ အခုအခါ ကိုရိုနာ ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှု တိုက်ဖျက်ရေး အလေးအနက်ထား လုပ်ဆောင်ဖို့ အချိန်ရောက်လာပြီး ဗြိတိန်က လူထုကို အိမ်ထဲမှာဘဲ နေကြပါလို့ တိုက်တွန်းချင်ကြောင်း ၊ ဒီရောဂါပိုး ကူးစက်မှု ရပ်တန့်သွားအောင် လူထုနဲ့ အတူ ပူးပေါင်း လုပ်ဆောင်ကြရမှာပါလို့ ဗြိတိသျှ ဝန်ကြီးချုပ် ဘောရစ် ဂျွန်ဆင်က ပြောပါတယ်။ ပြင်သစ်မှာတော့ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွေ ၊ စျေးဆိုင်တွေရဲ့ အသားတင် အမြတ် ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို လာမယ့် ဗုဒ္ဓဟူးက စတင်ပြီး အစိုးရက ချေးငွေ ထောက်ပံ့ပေးမယ့် အစီအစဉ် စတင်မယ်လို့ စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီး ဘရူနို လမဲရ် က ပြောပါတယ်။ တောင်ကိုရီးယား နိုင်ငံ ဆိုးလ် မြို့မှာ ပိုးသတ်ဆေး ဖြန်းကာကွယ်နေ ဆိုးရွားလာနေတဲ့ အာရှက ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှု အခြေအနေ ထိုင်းနိုင်ငံမှာတော့ လာမယ့် ကြာသပတေးနေ့ကစလို့ တလကြာ အရေးပေါ် အခြေအနေ အဖြစ် သတ်မှတ်မယ်လို့ အစိုးရက ကြေညာလိုက်ပါတယ်။ အခုလို ကြေညာလိုက်တဲ့ အပေါ် လူထု အနေနဲ့ မစိုးရိမ်ကြဖို့နဲ့ လူတွေ အပြင်ထွက် သွားလာမှု နည်းသွားအောင် စစ်ဆေးရေး ဂိတ်တွေ ထားရှိကာ ညမထွက်ရ အမိန့်တွေလည်း အခု ထုတ်ပြန်ချက်ထဲမှာ ပါဝင်တယ်လို့ ဝန်ကြီးချုပ် ပရာယွတ် ကျန်အိုချာရဲ့ ရုပ်မြင်သံကြား မိန့်ခွန်းမှာ ထည့်သွင်း ပြောသွားပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ ဖေဖော်ဝါရီ ထိုင်းနိုင်ငံမှာ ကိုရိုနာ ဗိုင်းရပ်စ် ပျံ့နှံ့မှု စတင်တွေ့ရှိပြီး ကတည်းက အစိုးရ အနေနဲ့ ထိုက်သင့်တဲ့ အရေးယူ လုပ်ဆောင်မှု မရှိဘူးလို့ ဝေဖန် ခံနေရပါတယ်။ ထိုင်းမှာ ကိုဗစ်နိုင်တင်း ရောဂါကြောင့် သေဆုံးသူ လေးယောက်ရှိပြီး လူကိုးရာနီးပါး ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံထားရပါတယ်။


কোভিড-১৯ এ আকান্ত হয়ে কম সংখ্যক তরুণকে আইসিইউতে নিতে হলেও হাসপাতালে নিতে হয়েছে অনেকেকেই বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থার মহাসচিব টেড্রোস ঘেব্রেয়েসাস বলেছেন তরুণদের পদক্ষেপ 'আরেক ব্যক্তির জীবন ও মৃত্যুর পার্থক্য' গড়ে দিতে পারে। ভাইরাসের প্রকোপে বয়স্ক ব্যক্তিদের মৃত্যু ঝুঁকি বেশি হওয়ার কারণে বিশ্বের বিভিন্ন জায়গাতেই তরুণদের মধ্যে এই ভাইরাস সম্পর্কে কম সতর্ক থাকার প্রবণতা দেখা দেয়ার প্রেক্ষিতে এই কথা বলেন বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থার প্রধান। সারাবিশ্বে এখন পর্যন্ত ১১ হাজারের বেশি মানুষ এই ভাইরাসের প্রাদুর্ভাবে মারা গেছে। প্রায় ৩ লাখ মানুষের মধ্যে ভাইরাস শনাক্ত হয়েছে। শুরুতে যেরকম ধারণা করা হচ্ছিল যে করোনাভাইরাসের কারণে বয়স্ক ব্যক্তিরাই সবচেয়ে বেশি ঝুঁকিতে রয়েছেন, নতুন কয়েকটি পরিসংখ্যান প্রকাশিত হওয়ার পর সেই ধারণা পাল্টানোর সময় এসেছে বলে মনে করছেন বিজ্ঞানীরা। করোনাভাইরাস এলো কোত্থেকে, ছড়ালো কিভাবে- যতসব ষড়যন্ত্র তত্ত্ব ৎসংক্রমণ রোধে যেভাবে কাজ করেছেন সিঙ্গাপুরের গোয়েন্দারা করোনাভাইরাস: শিশুদের কি বন্ধুদের সাথে খেলতে দেওয়া উচিৎ? করোনাভাইরাস গাইড: আপনার প্রশ্নের উত্তর কোথায় কতোক্ষণ বেঁচে থাকে কোভিড-১৯ এর জীবাণু, নির্মূলের উপায় করোনাভাইরাস ঠেকানোর সুযোগ কতটা কাজে লাগিয়েছে বাংলাদেশ করোনাভাইরাস: লক্ষণ দেখা দিলে আলাদা থাকতে হবে কীভাবে করোনাভাইরাস থেকে নিজেকে যেভাবে নিরাপদ রাখবেন করোনাভাইরাস ঠেকাতে যে সাতটি বিষয় মনে রাখবেন যে পরীক্ষার মাধ্যমে শনাক্ত করা যাবে করোনাভাইরাস নতুন পরিসংখ্যান যুক্তরাষ্ট্রের করোনাভাইরাস আক্রান্তদের প্রাথমিক তথ্য উপাত্ত নিয়ে করা পরিসংখ্যানে উঠে আসে যে করোনাভাইরাসে আক্রান্ত হলে তরুণদের ঝুঁকিও কম নয়। যুক্তরাষ্ট্রে এখন পর্যন্ত ঐ পরিমাণ পরীক্ষা করা হচ্ছে না যা থেকে নিশ্চিত হওয়া যাবে যে এই ভাইরাসে আসলে কে সংক্রমিত হচ্ছে এবং কীভাবে এটি তাদের ক্ষতি করছে। আগের পরিসংখ্যান থেকে ধারণা করা হচ্ছিল তরুণদের করোনাভাইরাসে আক্রান্ত হয়ে মারাত্মকভাবে আক্রান্ত হওয়ার সম্ভাবনা অপেক্ষাকৃত কম। কিন্তু যুক্তরাষ্ট্রের সেন্টার ফর ডিজিজ কন্ট্রোলের (সিডিসি) সাম্প্রতিক প্রতিবেদনে উঠে এসেছে তরুণদের মারাত্মকভাবে আক্রান্ত হওয়ার ঝুঁকি যতটুকু মনে করা হচ্ছিল তা তারচেয়ে বেশি হতে পারে। যুক্তরাষ্ট্রের প্রথম ২ হাজার ৫০০ জন করোনাভাইরাস আক্রান্তের তথ্য পর্যালোচনা করা হয় প্রতিবেদনটি তৈরিতে। সেখানে দেখা যায় ভাইরাস আক্রান্ত হয়ে যাদের হাসপাতালে নিতে হয়েছে তাদের ২০% এর বয়স ২০ থেকে ৪৪ এর মধ্যে - আর ৩৮% এর বয়স ২০ থেকে ৫৪ বছরের মধ্যে। এটি সত্যি যে যারা কোভিড-১৯ এর কারণে মারা গেছেন তাদের সিংহভাগই বয়স্ক। বৈশ্বিক হিসেবে ৮৫ বছরের চেয়ে বেশি বয়সী যারা এই ভাইরাসে আক্রান্ত হয়েছেন তাদের প্রায় ১৫% মারা গেছেন। ৪০ বছরের কম বয়সী আক্রান্তদের ক্ষেত্রে এই হার ০.২%। তবে এর মানে এই নয় যে তরুণরা এই ভাইরাসে আক্রান্ত হয়ে মারাত্মকভাবে অসুস্থ হচ্ছেন না। সিডিসি'র রিপোর্টে ইঙ্গিত পাওয়া যায় যে বিশ এবং ত্রিশের কোঠায় বয়স যাদের, তারা যে হারে মারাত্মকভাবে অসুস্থ হয়ে হাসপাতালে যাচ্ছেন তা ৫০ বা ৬০ এর কোঠায় থাকা মানুষের হাসপাতালে যাওয়ার হারের চেয়ে খুব একটা কম না। বিবিসি বাংলার অন্যান্য খবর: করোনাভাইরাস: দেশে দেশে বিপর্যয়ের সর্বশেষ নিজের সুরক্ষা নিয়ে শঙ্কিত ডাক্তার-নার্সরা, চীনের সাহায্য চাওয়া হবে বাংলাদেশের পবর্তারোহী ওয়াসফিয়া নাজরীন করোনাভাইরাসে আক্রান্ত সংক্রমণ রোধে যেভাবে কাজ করেছেন সিঙ্গাপুরের গোয়েন্দারা ইরানের একটি হাসপাতালে করোনাভাইরাসে আক্রান্ত রোগীর চিকিৎসা চলছে নিবিড় পরিচর্যা প্রয়োজন হচ্ছে কাদের? সিডিসি'র প্রতিবেদনে উঠে আসে যে তরুণদের মধ্যে বড় একটা অংশকে হাসপাতালে নিতে হলেও তাদের খুব কম সংখ্যককেই নিবিড় পরিচর্যায় বা আইসিইউতে নিতে হয়েছে। কিন্তু ঐ সংখ্যাটা অল্প হলেও তা দেশের স্বাস্থ্য ব্যবস্থার ওপর চাপ ফেলে। গত সপ্তাহে প্রকাশিত ইতালির সরকারি তথ্য থেকে দেখা যায় যে আইসিইউ'তে ভর্তি হওয়া ১২% রোগীর বয়স ১৯ থেকে ৫০ এর মধ্যে। ফ্রান্সের পরিসংখ্যানেও তরুণদের মধ্যে করোনাভাইরাস ছড়ানোর হার বেশি হওয়ার তথ্য পাওয়া গেছে। কিন্তু এই ধরণের তথ্য সম্পর্কে সন্দিহান হওয়ার অবকাশও রয়েছে। অন্য অনেক দেশের মতই যুক্তরাষ্ট্রেও করোনাভাইরাসের পরীক্ষা তিনটি বিশেষ ধরণের ক্ষেত্রে করা হয়েছে - যারা করোনাভাইরাস আক্রান্ত একা থেকে এসেছেন এবং অসুস্থতার লক্ষ্মণ প্রকাশ করেছেন, করোনাভাইরাস শনাক্ত হওয়া কারো সংস্পর্শে আসা ব্যক্তির এবং যাদের মধ্যে উপসর্গগুলো স্পষ্টভাবে ফুটে উঠেছে। এই তথ্য বিভিন্ন পদ্ধতি অবলম্বন করে সংগ্রহ করা হয়েছে, কাজেই এই তথ্য বিভ্রান্তিকর চিত্র প্রকাশ করতে পারে এবং আসলে কোন বয়সের মানুষের ওপর কতটুকু প্রভাব ফেলছে সেসম্পর্কে সঠিক চিত্র নাও প্রকাশ করতে পারে। হার্ভার্ডের টিএইচ চ্যান স্কুল অব পাবলিক হেলথের অধ্যাপক মার্ক লিপসিচ আশঙ্কা প্রকাশ করেন এখন পর্যন্ত তরুণদের মধ্যে ভাইরাসের উপসর্গ সীমিত আকারে দেখা গেলেও এই অবস্থার পরিবর্তন হতে পারে। তবে এখন পর্যন্ত সব দেশ থেকে পাওয়া তথ্য পর্যালোচনা করেই দেখা যায় যে ১৯ বছরের কম বয়সী মানুষ ভাইরাসের কারণে মারাত্মকভাবে ক্ষতিগ্রস্ত হয়নি, যদিও বিজ্ঞানীরা এখনও নিশ্চিতভাবে জানে না এরকম হওয়ার কারণ কী। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা কী বলছে? জেনেভায় বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থার সদর সপ্তর থেকে এক অনলাইন নিউজ কনফারেন্সে সংস্থাটির প্রধান টেড্রোস ঘেব্রেয়েসাস বলেন: "বয়স্করা সবচেয়ে বেশি ক্ষতিগ্রস্ত হলেও তরুণরা যে নিরাপদ, তা নয়।" "তরুণদের প্রতি আমার একটি বার্তা রয়েছে। আপনারা সম্পূর্ণ নিরাপদ নন। ভাইরাস আপনাদের কয়েক সপ্তাহের জন্য হাসপাতালে থাকতে বাধ্য করতে পারে, এমনকি এর ফলে মৃত্যুও হতে পারে।" "আপনারা যদি অসুস্থ নাও হন, আপনারা কোথায় যাচ্ছেন সেই সিদ্ধান্ত আরেকজনের মৃত্যুর কারণ হতে পারে।" ইতালিতে কোভিড-১৯ রোগে মারা যাওয়া মানুষের গড় বয়স সাড়ে ৭৮ বছর। নিউ ইয়র্ক টাইমসের তথ্য অনুযায়ী চীনে করোনাভাইরাসের কারণে মারা যাওয়া ৫০ বছরের কম বয়সী মানুষের হার ১% এর চেয়েও কম। করোনাভাইরাস প্রাদুর্ভাব ঠেকাতে এখন সোশ্যাল ডিসট্যান্সিং বা সামাজিক বিচ্ছিন্নতার বদলে 'ফিজিক্যাল ডিসট্যান্সিং' বা শারীরিক দূরত্ব বজায় রাখার বিষয়ে গুরুত্ব দিচ্ছে বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থার মহামারি বিষয়ক বিশেষজ্ঞ মারিয়া কেরখোভ রয়টার্সকে বলেন, "আমরা চাই মানুষ যেন যোগাযোগ রক্ষা করে। "আমরা চাই ইন্টারনেট এবং সোশ্যাল মিডিয়ার মাধ্যমে মানুষ যেন যোগাযোগ রক্ষা করে চলে। কারণ এই মহামারি পরিস্থিতিতে আপনার শারীরিক অবস্থা ঠিক রাখার মত সমান গুরুত্বপূর্ণ আপনার মানসিক অবস্থা ঠিক রাখা।"

လူငယ်တွေလည်း သတိထားဖို့ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီးက သတိပေး ဒီအကြံပြုချက်တွေကိုမလိုက်နာဘဲ လူငယ်တွေက ကိုယ့်ဆန္ဒအတိုင်း လုပ်ကြမယ်ဆိုရင် ကိုယ့်ကြောင့် တခြားလူတွေအတွက် အသက် သေဆုံးမှု အထိ သက်ရောက် သွားနိုင်တယ်လို့ WHO အတွင်းရေးမှူးချုပ် တက်ဒရော့စ် အက်ဒန်နွမ် ဂေဘရီယီးဆပ်စ်က ပြောပါတယ်။ မလ ၂၁ ရက် စနေညအထိ ကမ္ဘာတဝန်းမှာ ကိုဗစ် ၁၉ ကူးစက်မြန် အဆုတ်ရောင် ရောဂါကြောင့်သေဆုံးသူ တစ်သောင်းတစ်ထောင် ကျော်သွားပါပြီ။ ကူးစက်ခံထားရသူစုစုပေါင်းလည်း နှစ်သိန်းရှစ်သောင်းအထိ ရှိနေပါတယ်။ ဒီဗိုင်းရပ်စ်ဟာ အသက်ကြီးသူတွေမှာ ပိုအန္တရာယ်ရှိတာတွေ့ရတာကြောင့် လူတွေ လိုက်နာသင့်တဲ့ ကျန်းမာရေးသတိပေးချက်တွေကို နိုင်ငံအတော်များများက လူငယ်တွေက သိပ်မလိုက်နာကြဘူးဆိုတဲ့ သတင်းတွေ ပေါ်ထွက်လာအပြီးမှာ အခုလို ကမ္ဘာ့ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့အကြီးအကဲရဲ့ သတိပေးချက် ပေါ်ထွက် လာတာပါ။ ကိုရိုနာရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို တရုတ်နိုင်ငံမှာ ဒီဇင်ဘာလက စတင် တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခုတော့ ဥရောပက ရောဂါကူးစက်မှု အများဆုံး အချက်အချာနေရာ ဖြစ်နေပါပြီ။ အီတလီမှာသေဆုံးသူ ဦးရေက တခြားနိုင်ငံတွေမှာ ဒီရောဂါကြောင့် သေဆုံးသူ အရေအတွက်ထက် ကျော်သွားပါပြီ။ သေဆုံးသူ ၄၀၀၀ ကျော်သွားပါပြီ။ သောကြာနေ့ကတော့ သေဆုံးသူ ၆၂၇ ယောက် ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ရောဂါစတင်ဖြစ်ပွားပြီးနာက်ပိုင်း တစ်ရက်တည်း သေဆုံးသူ အများဆုံး စံချိန် ချိုးသွားတာပါ။ ဥရောပက အရေးယူဆောင်ရွက်မှု အသစ်များ အခုရကပိုင်းမှာပဲ ဥရောပဒေသတွင်း နိုင်ငံတွေက အရေးယူဆောင်ရွက်မှု အသစ်တွေ လုပ်လာကြပါတယ်။ ဗြိတိန်၀န်ကြီးချုပ် ဘောရစ်ဂျွန်ဆင်က ကော်ဖီဆိုင်၊ အရက်ဘားတွေနဲ့ စားသောက်ဆိုင်တွေ အားလုံးကို သောကြာနေ့ညက စပြီး ပိတ်ဖို့ ပြောလိုက်ပါတယ်။ အမေရိကန်ကတော့ မက္ကဆီကိုနဲ့ နယ်စပ်၊ ကနေဒါနဲ့ နယ်စပ် လမ်းတွေ အများစုကိုပိတ်လိုက်ပါတယ်။ နယူးယောက်ပြည်နယ်မှာလည်း မရှိမဖြစ်ဖွင့်ဖို့မလိုတဲ့ လုပ်ငန်းတွေကို ပိတ်ဖို့ ညွှန်ကြားလိုက်ပါတယ်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်မှာ အလားတူ ကြေညာခဲ့ပြီး နောက်တနေ့မှာ အခုလို လုပ်ဆောင်တာပါ။ စပိန်မှာတော့ အကြောင်းပြချက်မခိုင်လုံဘဲ အပြင်ထွက်သူတွေတွေ့ရင် ကင်းလှည့်စစ်သားတွေက ဖမ်းဆီးမယ်လို့ အစိုးရက သတိပေးထားပါတယ်။ ဂျာမနီက လူဦးရေဒုတိယ အထူထပ်ဆုံး ဘာဘေးရီးယားပြည်နယ်ကတော့ ပိတ်ဆို့ကန့်သတ်မှုတွေလုပ်လိုက်တဲ့ ပထမဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်လာပါတယ်။ ပြင်သစ်မှာလည်း သီတင်းပတ်ကုန်ရက် ခရီးထွက်သူတွေကို တားဆီးဖို့ မီးရထားဘူတာရုံတွေမှာ ကင်းလှည့်တာတွေ ပိုလုပ်မယ်လို့ ရဲတွေက ပြောပါတယ်။ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် မကူးစက်ဖို့ အကောင်းဆုံး လက်ဆေးနည်း WHO ဘာပြောလဲ အသွားအလာ ရှင်းနေတဲ့ ဟောင်ကောင်ဆိပ်ကမ်း ဂျီနီဗာမြို့က WHO ရုံးချုပ်မှာ အွန်လိုင်းကတဆင့် လုပ်တဲ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ မစ္စတာ တက်ဒရော့စ်က ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်ဟာ အသက်ကြီးသူတွေကို အဆိုးဆုံး ထိခိုက်ပေမဲ့ လူငယ်တွေလည်း ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ပြောပါတယ်။ ဒီဗိုင်းရပ်စ်က လူငယ်တွေကို လည်းဖြစ်နိုင်တယ်၊ သီတင်းပတ်အကြာကြီး ဆေးရုံတက်ကုသခံရတာမျိုး ဖြစ်နိုင်တယ်၊ အသက်တောင်သေဆုံးနိုင်တယ်လို့ WHO အကြီးအကဲက လူငယ်တွေကို သတိပေးပါတယ်။ ကိုယ်က နာဖျားမကျန်းဖြစ်မနေဘူး၊ နေကောင်းတယ်ဆိုပြီး အပြင်ထွက်မယ်ဆိုရင် ကိုယ့်ကြောင့် တခြားလူတွေရဲ့ အသက်ရှင်မှု ကနေ သေဆုံးမှု အထိ ပြောင်းလဲ သက်ရောက်သွားနိုင်တယ်လို့ လည်း သူက ဆိုပါတယ်။ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် စတင်ကူးစက်ရာ တရုတ်နိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဝူဟန်မြို့မှာ ကြာသတေးနေ့က ကူးစက်သူ အသစ် ထပ်မတွေ့ဘူးဆိုတာကို မစ္စတာ တက်ဒရော့စ်က ကြိုဆိုလိုက်ပါတယ်။ ဒီအခြေအနေက အဆိုးရွားဆုံး ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ တခြားကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေ အတွက် အကောင်းဘက်ကို ပြန်ရောက်လာနိုင်တဲ့ မျှော်လင့်ချက်ပေးတာဖြစ်တယ်လို့ သူက ဆိုပါတယ်။ ဘယ်သူတွေ အဆိုးဆုံး အန္တရာယ်ရှိလဲ လေ့လာမှုတွေအရ ဒီဗိုင်းရပ်စ်က အသက်အရွယ်မရွေး ကူးစက်နိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သူတွေ၊ ရင်ကျပ်၊ သွေးတိုးနဲ့ ဆီးချိုရောဂါတို့လို နာတာရှည်ရောဂါနဲ့ ကိုယ်ခံအား နည်းပါးတဲ့ တခြားရောဂါအခံ ရှိသူတွေမှာတော့ အန္တရာယ် ပိုကြီးပါတယ်။ အီတလီမှာ ကိုဗစ် ၁၉ ကြောင့် သေဆုံးခဲ့တဲ့ ပျမ်းမျှ အသက်က ၇၈ နှစ်ခွဲ ဖြစ်ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံမှာ အသက် ၅၀ အောက် လူနာသေဆုံးမှုက ၁ ရာခိုင်နှုန်းထက် နည်းတယ်လို့ နယူးယောက်တိုင်းမ် သတင်းစာက ဖော်ပြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အသက် ၈၀ ကျော် အရွယ်တွေသေဆုံမှုက ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း နီးပါး ရှိခဲ့ပါတယ်။ သတိထားဖို့ လိုပေမယ့် ဆက်သွယ်ဆက်ဆံမှုတွေလည်း ဆက်ရှိဖို့ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီးက တိုက်တွန်း အခုတော့ ရောဂါမကူးစက် မပျံ့ပွားအောင် လူစုလူဝေးရှောင်ဖို့ social distancing လုပ်မယ့်အစား လူအချင်းချင်း တိုက်ရိုက် ထိတွေ့မှု မလုပ်ဖို့ WHO က အကြံပေး နေတယ်လို့ ရိုက်တာ သတင်းက ဆိုပါတယ်။ WHO ကူးစက်ရောဂါ ပြန့်ပွားမှု ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ပညာရှင် ဒေါက်တာ မာရီယာကာ့ခ်ဟော့ဗ် က လူတွေကို အချင်းချင်း ဆက်လက် ဆက်သွယ်နေကြ စေချင်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ဒီကပ်ရောဂါကို ရင်ဆိုင် ကျော်လွှားနိုင်ရေးမှာ ခန္ဓာကိုယ် ကျန်းမာရေးလိုပဲ စိတ်ကျန်းမာရေး ကလည်း အရေးကြီးတဲ့ အတွက် အချင်းချင်း အဆက်အသွယ်မပြတ်အောင် လူမှုကွန်ရက် ပလက်ဖောင်း အမျိုးမျိုး နဲ့ အင်တာနက်သုံးပြီး နည်းလမ်းရှာ ဆက်သွယ်နေကြဖို့ သူက တိုက်တွန်း ပါတယ်။