জুন ভারত-চীন সীমান্তের প্রহরা চৌকি ১৪-র কাছে যেখানে দু পক্ষের মধ্যে সংঘর্ষ হয় সেই এলাকা নতুন স্যাটেলাইট ছবিতে দেখা যাচ্ছে গত মাসে যে জায়গায় কিছুই ছিল না সেখানে এখন দেখা যাচ্ছে ভূগর্ভস্থ বাঙ্কার, তাঁবু এবং সামরিক সরঞ্জাম মজুত করার ইউনিট। দুই পরমাণু শক্তিধর দেশের মধ্যে বিতর্কিত এলাকা নিয়ে নতুন সংঘর্ষে উদ্বেগ তৈরি হয়েছে। এই সংঘর্ষে চীনের পক্ষেও হতাহতের কথা বলা হচ্ছে যদিও চীন এ খবর নিশ্চিত করেনি। দুই পক্ষ এই উত্তেজনা প্রশমনের জন্য যখন আলোচনা চালাচ্ছে তখন সর্বসাম্প্রতিক এই ছবিগুলো প্রকাশ করা হয়েছে। নতুন এই ছবিগুলোতে তারিখ রয়েছে ২২শে জুন। মাক্সার নামে মহাকাশ প্রযুক্তি সংস্থা এই ছবিগুলো তুলেছে। সীমান্তে গালওয়ান নদীর পাশে চীন যে স্থাপনাগুলো গড়ে তুলেছে বলে মনে করা হচ্ছে, রয়টার্স সংবাদ সংস্থার খবরে বলা হচ্ছে, জুন মাসের গোড়ায় আকাশ থেকে তোলা ছবিতে সেগুলোর কোন অস্তিত্ব ছিল না। এই ছবি নিয়ে ভারত বা চীন কেউই কোন মন্তব্য করেনি। লাদাখে গালওয়ান উপত্যকায় বিরোধপূর্ণ সীমান্তে দুই সেনাবাহিনীর মধ্যে সংঘাতের ঘটনা ঘটে ১৫ই জুন। এর কয়েক সপ্তাহ আগেই দুই দেশের উচ্চ পর্যায়ের সামরিক কমান্ডাররা "দু দেশের মধ্যে দ্বিপাক্ষিক চুক্তিগুলো মেনে সীমান্ত এলাকায় কোনরকম বিরোধের শান্তিপূর্ণ নিষ্পত্তি" করতে সম্মত হয়েছিলেন। সংঘাতের পর, এবং সংঘাত পরবর্তী পাল্টাপাল্টি দোষারোপের পর দুই দেশই প্রকাশ্যে উত্তেজনা প্রশমনের চেষ্টা করছেন। বুধবার ভারতের পররাষ্ট্র মন্ত্রণালয়ের দেয়া এক বিবৃতিতে বলা হয়েছে যে, ভারতের বিদেশ মন্ত্রী সুব্রহ্মণ্যম জয়শঙ্কর এবং চীনা পররাষ্ট্র মন্ত্রী হি ওয়াং ই "পুনরায় এই বলে আশ্বস্ত করেন যে ৬ই জুন দুই দেশের সিনিয়র কমান্ডারদের মধ্যে উত্তেজনা প্রশমন ও বিরোধ অবসান নিয়ে যে সমঝোতা হয়েছে তা তারা আন্তরিকতার সাথে বাস্তবায়ন করবেন।" ছবিতে কী দেখা যাচ্ছে? ভারতের প্রতিরক্ষা বিশ্লেষক অজয় শুক্লা এj টুইট বার্তায় বলেছেন "গালওয়ান উপত্যকায় এলএসি-তে (প্রকৃত নিয়ন্ত্রণ রেখায়) ভারতের অংশে দেড় কিলোমিটার ভেতরে একটি বড় চীনা শিবির দেখা যাচ্ছে।" ভারতের স্থানীয় সংবাদমাধ্যমও ভারতীয় সেনাবাহিনীকে উদ্ধৃত করে বলছে ১৫ই জুনের সংঘাত এবং তার আগে অনুষ্ঠিত দুই দেশের কমান্ডার পর্যায়ের বৈঠকের মাঝখানে কোন একটা সময়ে চীন এই স্থাপনা তৈরি করেছে বলে ধারণা করা হচ্ছে। বিরোধপূর্ণ যে এলাকায় সংঘর্ষ হয়েছিল সেখানে মে মাসে তোলা স্যাটেলাইট ছবিতে এই স্থাপনাগুলো ছিল না। সাবেক ভারতীয় কূটনীতিক এবং লাদাখ বিষয়ে বিশেষজ্ঞ পি স্টবডান বিবিসিকে বলেছেন এই নির্মাণ "উদ্বেগজনক"। "ভারত সরকার কোন ছবি প্রকাশ করেনি বা এ বিষয়ে কোন মন্তব্য করেনি। কাজেই গোটা বিষয়টার মূল্যায়ন করা কঠিন। তবে বেসরকারি একটি সংস্থার প্রকাশ করা এই ছবি থেকে দেখা যাচ্ছে যে চীন অবকাঠামো তৈরি করেছে এবং পেছু হঠেনি।" বিবিসি বাংলায় আরও পড়তে পারেন: চীন-ভারত সংঘর্ষে পেরেক যুক্ত রড ব্যবহার করা হয়েছে? গালওয়ান উপত্যকার পর্বতচূড়ায় ঠান্ডা ও বৈরি এক যুদ্ধক্ষেত্র 'ভারত-চীনের সীমান্ত পুরোটাই মায়া, এলএসি আছে অন্তত চারটে' এই ছবি থেকে বলা হচ্ছে দুই দেশের সেনা অধিনায়কদের মধ্যে বৈঠকের পর গালওয়ান উপত্যকায় চীন এই নির্মাণকাজ চালিয়েছে। এলাকায় পরিস্থিতি এখনও "খুবই উত্তেজনাপূর্ণ" বলে বর্ণনা করা হচ্ছে। গালওয়ান উপত্যকা এলাকায় প্রায় ১৪ হাজর ফুট (৪,৩০০ মিটার) উচ্চতায় দুর্গম পাহাড়ী চূড়ায় দুই দেশের সেনাদের মধ্যে সংঘর্ষের সময় হিমাঙ্কের নিচে তাপমাত্রায় গালওয়ান নদীত পড়ে ২০জন ভারতীয় সৈন্যের নিহত হবার খবর ভারতীয় সংবাদমাধ্যমে প্রকাশিত হয়েছে। আরও অন্তত ৭৬জন ভারতীয় সেনার আহত হবার খবরও দেয়া হয়। চীনের পক্ষে হতাহত সম্পর্কে কোন তথ্য প্রকাশ করা হয়নি। দুই দেশের সেনারা এই সংঘর্ষে কোন আগ্নেয়াস্ত্র ব্যবহার করেনি, কারণ ১৯৯৬ সালের এক চুক্তিতে ওই এলাকায় বন্দুক বা কোন আগ্নেয়াস্ত্র বা বিস্ফোরক ব্যবহার না করার ব্যাপারে দুই দেশ একমত হয়েছিল। বিবিসি বাংলায় আরও পড়তে পারেন: লাদাখের বিরোধপূর্ণ এলাকা থেকে সৈন্য সরাবে চীন ও ভারত লাদাখের যে মুসলিম অভিযাত্রীর নামে গালওয়ান উপত্যকার নামকরণ লাদাখ সীমান্তে সংঘাতের নিয়মে পরিবর্তন আনছে ভারতীয় সেনাবাহিনী? মে মাসে তোলা ছবিতে গালওয়ান নদীর কাছে কোন অবকাঠামো দেখা যায়নি। বিরোধপূর্ণ এলাকা চীন ও ভারতের মধ্যে বিরোধপূর্ণ সীমান্ত এলাকা যা প্রকৃত নিয়ন্ত্রণ রেখা হিসাবে পরিচিত সেখানে সীমান্ত স্পষ্টভাবে চিহ্ণিত নয়। সেখানে নদী, হ্রদ ও বরফঢাকা পাহাড় থাকার কারণে এই নিয়ন্ত্রণ রেখা সুনির্দিষ্ট থাকে না, তাতে বদল ঘটতে পারে। পৃথিবীর দুটি সবচেয়ে বড় সেনাবাহিনী সীমান্তের একাধিক জায়গায় বিভিন্ন সময়ে মুখোমুখি সংঘাতে লিপ্ত হয়েছে। ভারতের অভিযোগ চীন লাদাখের গালওয়ান উপত্যকায় হাজার হাজার সৈন্য পাঠিয়েছে এবং তাদের অভিযোগ চীন সেখানে ভারতের ৩৮ হাজার বর্গ কিলোমিটার (১৪,৭০০ বর্গ মাইল) এলাকা অধিকার করে রেখেছে। এই সীমান্ত নিয়ে দুদেশের মধ্যে গত তিন দশক ধরে চলা বিরোধের বহু দফা আলোচনার পর এখনও সমাধান হয়নি। তবে সীমান্ত বিরোধ নিয়ে দুই দেশের মধ্যে যুদ্ধ হয়েছে একটাই - ১৯৬২ সালে- যে যুদ্ধে শোচনীয় পরাজয় মেনে নিতে হয় ভারতকে। উত্তর পূর্বে সিকিম রাজ্যের সীমান্তে মে মাসে ভারতীয় ও চীনা সৈন্যদের মধ্যে শারীরিক সংঘর্ষ হয়েছে। এর আগে ২০১৭ সালে ডোকলামে সীমান্তবর্তী সড়ক নিয়ে বিরোধে দুই দেশের মধ্যে সংঘাত হয়েছে। লাদাখে ভারতের সড়ক নির্মাণ নিয়েও উত্তেজনা বেড়েছে। বিভিন্ন কারণে বিভিন্ন সময়ে দুদেশের মধ্যে যখনই উত্তেজনা তৈরি হয়েছে দুটি দেশ উস্কানি ও প্ররোচনা সৃষ্টির জন্য পরস্পরকে দোষারোপ করেছে। ভারত লাদাখে এলএসি বরাবর এই প্রত্যন্ত ও স্পর্শকাতর এলাকায় যে সড়ক নির্মাণ করেছে বিশেষজ্ঞরা বলছে সেটাই উত্তেজনায় নতুন করে ইন্ধন জুগিয়েছে। কোনরকম সংঘাত তৈরি হলে এই সড়ক ভারতকে দ্রুত সামরিক সরঞ্জাম ও সেনা নিয়ে যেতে বড়ধরনের সুযোগ করে দেবে। বিশ্লেষকরা বলছেন ভারতের এই সড়ক তৈরির সিদ্ধান্তই চীনকে ক্ষুব্ধ করেছে।

ဇွန် ၁၅ ရက်နေ့က တရုတ်နဲ့ အိန္ဒိယ စစ်သားတွေ ရန်ပွဲဖြစ်ခဲ့ရာ ကင်းစခန်းနေရာ ၁၄ နားက ဧရိယာကိုရိုက်ထားတဲ့ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ အသစ်တွေထွက်လာ အဲဒီ ဧရိယာမှာ အရင်လက ဘာမှမရှိပေမယ့် အခုထွက်လာတဲ့ ပုံအသစ်တွေအရ ကတုတ်ကျင်းတွေ၊ ရွက်ဖျင်တဲတွေ၊ အကြီးစား စစ်လက်နက် ပစ္စည်းတွေထားဖို့ နေရာတွေ တည်ဆောက်ထားတာတွေ့ရပါတယ်။ နျူကလီးယားအင်အားကြီး နှစ်နိုင်ငံကြား နယ်စပ်အငြင်းပွားရာ ရှေ့တန်းနေရာမှာ ဖြစ်ခဲ့တဲ့ အဲဒီ ရန်ပွဲက အားလုံးကို သတိရှိဖို့ အချက်ပေးလိုက်သလိုဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီရန်ပွဲမှာ တရုတ်ဘက်က အထိအခိုက် အသေအပျောက်ရှိတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းထွက်ပေမယ့် တရားဝင်အတည်ပြုတာမျိုး မရှိခဲ့ပါဘူး။ နှစ်ဖက်စကားပြောခဲ့ကြပြီး တင်းမာမှုတွေ လျှော့ချနိုင်တဲ့အချိန်မှာပဲ ဒီဓာတ်ပုံတွေလည်း ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ အခုထွက်လာတဲ့ ဂြိုဟ်တု ဓာတ်ပုံအသစ်တွေဟာ မက်ဆာ (Maxar) အာကာသနည်းပညာကုမ္ပဏီက ဇွန်လ ၂၂ ရက်နေ့ နေ့စွဲတပ်ထားတဲ့ပုံတွေပါ။ ဇွန်လ အစောပိုင်းမှာ ရိုက်တဲ့ပုံတွေမှာတော့ ဂယ်ဝမ်မြစ်ကို အပေါ်ကစီးမြင်နေရအောင်ဆောက်ထားတဲ့ အဲဒီ တရုတ်အဆောက်အအုံတွေ မတွေ့ရဘူးလို့ ရိုက်တာ သတင်းဌာနက ရေးပါတယ်။ အိန္ဒိယ နဲ့ တရုတ်တို့ ဘယ်ဘက်ကမှ ဒီအပေါ် မှတ်ချက်ချပြောတာမရှိသေးပါဘူး။ အငြင်းပွားနေကြတဲ့ ဟိမဝန္တာနယ်မြေ လာဒါ့ခ်ဒေသအတွင်းက ဂယ်ဝမ်တောင်ကြားမှာ ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့က နှစ်ဖက်စစ်သားတွေ သေနတ်မပါဘဲ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြတာပါ။ ဒီအဖြစ်ကလည်း နှစ်ဖက်စစ်တပ်ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်တွေ အရင်ကလုပ်ခဲ့ကြတဲ့ သဘောတူညီချက်တွေအရ နယ်စပ်ဒေသမှာ အခြေအနေတွေကို ငြိမ်းငြိမ်းချမ်းချမ်းဖြေရှင်းကြမယ်ဆိုပြီး လက်ခံ သဘောတူခဲ့ကြတဲ့နောက်ပိုင်း သီတင်းပတ်အနည်းငယ်အကြာမှာဖြစ်ခဲ့တာပါ။ ရန်ပွဲ နောက်ပိုင်း လူထုအကြား ဒေါသနဲ့ ပြောဆိုဝေဖန်သံတွေ အတော်ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံဟာ တင်းမာမှုကို အေးဆေးသွားအောင် အများအမြင်မှာ ကြိုးစားခဲ့ကြပါတယ်။ ဗုဒ္ဒဟူးနေ့တုန်းက အိန္ဒိယနိုင်ငံခြားရေးဌာနက ထုတ်ပြန်ချက်မှာ အိန္ဒိယ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဆူဘရာမန်ယမ် ဂျိုင်ရှန်ကာ နဲ့ တရုန်နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဝမ်ယီတို့ဟာ "ထိပ်တန်း တပ်မှူးတွေ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့က နှစ်ဖက် သဘောတူညီချက်အတိုင်း နှစ်ဖက် တိုက်ခိုက်တာ မလုပ်ရေး၊ ပိုကျယ်ပြန့်ပြင်းထန် မသွားစေရေးတို့အပေါ် နှစ်ဖက်စလုံးက အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ အခိုင်အမာ ထပ်ပြောခဲ့တယ်" လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဓာတ်ပုံတွေက ဘာတွေကို ဖော်ပြနေလဲ "ဂယ်ဝမ်တောင်ကြားမှာ နယ်ခြားထိန်းချုပ်ရေးစည်းကနေ အိန္ဒိယဘက် အတွင်း တကီလိုမီတာခွဲ လောက်မှာ တရုတ်စခန်းကြီး တခု တွေ့ရတယ်" လို့ ထိပ်တန်း အိန္ဒိယ ကာကွယ်ရေး သုံးသပ်သူ အဂျိုင်းရွှတ်ကလားက တွစ်တာ မှာ ပြောပါတယ်။ အိန္ဒိယ စစ်တပ် သတင်းအရင်းအမြစ်တွေကို ကိုးကားပြီး ဒေသတွင်းမီဒီယာတွေက တရုတ်ရဲ့ နောက်ထပ် ဆောက်လုပ်မှုတွေဟာ ရန်ပွဲဖြစ်တဲ့ ဇွန် ၁၅ ရက် နဲ့ အဲဒီမတိုင်မီ တပ်မှူးအဆင့် ဆွေးနွေးပွဲလုပ်တဲ့ အချိန်ကာလကြားမှာ လုပ်ခဲ့ပုံရတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ မေလတုန်းက ရိုက်ထားတဲ့ ဂြိုဟ်တု ဓာတ်ပုံတွေကိုကြည့်ရင် ရန်ပွဲဖြစ်ပွားတဲ့အနားက အငြင်းပွားဧရိယာမှာ ဘာအဆောက်အအုံမှာ မရှိပါဘူး။ ဒီဓာတ်ပုံတွေအရ ဂယ်ဝမ်တောင်ကြားမှာ တရုတ်ရဲ့ ဆောက်လုပ်မှုတွေက နှစ်ဖက် တပ်မှူးတွေ ဆွေးနွေးပြီးတဲ့နောက်ပိုင်းမှာ ဖြစ်လာခဲ့တာကို ညွှန်းဆိုနေ နယ်စပ်ဒေသတွင်းက အခြေအနေတွေကတော့ အလွန်တင်းမာဆဲပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုကာလမှာပဲ အိန္ဒိယ စစ်တပ်အကြီးအကဲ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အမ်အမ် နာရားဗနီဟာ ကြာသပတေးနေ့မှာ နယ်စပ်တလျောက်က ရှေ့တန်းနေရာတွေကို သွားဖို့ အစီအစဉ်ရှိပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တုန်းကလည်း တခြား ရှေ့တန်းဧရိယာတွေကို သွားခဲ့ပြီး အဲဒီက စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာ ပြင်ဆင်မှုအနေအထားတွေကို စစ်ဆေးကြည့်ရှုခဲ့တယ်လို့ အိန္ဒိယ စစ်တပ်ကပြောပါတယ်။ ဂယ်ဝမ်တောင်ကြားမှာ ဘာတွေဖြစ်ခဲ့လဲ မီဒီယာတွေက သတင်းတွေအရတော့ ပေ ၁၄, ၀၀၀ အမြင့်ရှိတဲ့ မတ်စောက်လှတဲ့တောင်တန်းတွေက တောင်ကြောတွေမှာ နှစ်ဖက်စစ်သားတွေ ရန်သတ်ပွဲဖြစ်ခဲ့တာ၊ တချို့စစ်သားတွေ ဆိုရင်တောင်ကြောပေါ်ကနေ ဟိုးအောက်မှာ သုည ဒီဂရီ အောက်အေးနေပြီး အရှိန်အဟုန်နဲ့ စီးနေတဲ့ ဂယ်ဝမ် မြစ်ထဲကို ကျသွားခဲ့တာတွေကို သိရပါတယ်။ အိန္ဒိယ စစ်သား အနည်းဆုံး ၂၀ သေတဲ့အပြင်နောက်ထပ် အနည်းဆုံး ၇၆ ယောက် ဒဏ်ရာတွေရတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းလည်းထွက်ပါတယ်။ တရုတ်ဘက်က အထိအခိုက် အသေအပျောက်စာရင်းကိုတော့ တရုတ်ဘက်က မထုတ်ပြန်သေးပါဘူး။ အိန္ဒိယဘက်မှာ ထွက်ပေါ်နေတဲ့ အတည်မပြုနိုင်သေးတဲ့ သတင်းတွေအရ တရုတ် စစ်သား အနည်းဆုံး ၄၀ လောက် သေဆုံးတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ် သဘောတူချက်အရ အဲဒီဧရိယာဒေသအတွင်း သေနတ်တွေ၊ ပေါက်ကွဲစေတဲ့ လက်နက်မျိုးတွေ အသုံးပြုတာကို ပိတ်ပင်ထားတဲ့အတွက် အခုတိုက်ခိုက်ပွဲမှာ သေနတ် လက်နက်တွေမပါဘဲ ချခဲ့ကြတာပါ။ မေလတုန်းက ပုံက ဂယ်ဝမ်မြစ်ကို အပေါ်စီးကမြင်နေရတဲ့ ဧရိယာမှာ ဘာအဆောက်အအုံမှ မရှိတာတွေ့ရပါတယ် အဲဒီ ဧရိယာမှာ တင်းမာမှုက ဘယ်လောက်အထိဖြစ်နေလဲ နှစ်နိုင်ငံ အငြင်းပွားနယ်စပ်ကို ပီပီပြင်ပြင်မရှိတဲ့ နယ်ခြားထိန်းချုပ်ရေးစည်း (Line of Actual Control - LAC) နဲ့ နယ်သတ်မှတ် ပိုင်းခြားထားပါတယ်။ မြစ်တွေ၊ ကန်တွေ၊ ရေခဲဖုံးလွှမ်းနေတဲ့ နေရာတွေ အဲဒီမှာ ရှိနေတာကြောင့်လည်း နယ်ခြားစည်းကရွေ့ပြီး ပြောင်းလဲသွားနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီစည်း တစ်ဖက်စီမှာတော့ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စစ်တပ် နှစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုထားတဲ့ တပ်တွေက ကင်းစခန်း နေရာအများအပြားမှာ တဖက်နဲ့တဖက် ဆိုင်ပြီး ရှိနေကြတာပါ။ ဂယ်ဝမ်တောင်ကြားကို တရုတ်က ထောင်နဲ့ချီတဲ့ စစ်တပ်တွေကို စေလွှတ်ထားတယ်၊ သူ့ နယ်မြေ ၁၄, ၇၀၀ စတုရန်းမိုင် အကျယ်အဝန်းကို တရုတ်က သိမ်းထားတယ်လို့ အိန္ဒိယက စွပ်စွဲထားပါတယ်။ နယ်စပ် အငြင်းပွားမှုကို ဖြေရှင်းဖို့ ပြီးခဲ့တဲ့ ဆယ်စုနှစ် သုံးစုအတွင်း နှစ်နိုင်ငံကြား ဆွေးနွေးပွဲတွေ အများအပြားလုပ်ခဲ့ကြပေမယ့်လည်း အဖြေထုတ်လို့ မရသေးကြပါဘူး။ ၁၉၆၂ တုန်းကပဲ သူတို့ နှစ်ဖက် စစ်တခါဖြစ်ခဲ့ပါတယ်၊ အိန္ဒိယဘက်က အရှက်ရဖွယ် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပါတယ်။ မေလ အတွင်းမှာ အိန္ဒိယနဲ့ တရုတ် စစ်သားတွေ အကြား လူလူချင်း ချတဲ့နှက်တဲ့ ပွဲတွေ လာဒါ့ခ် က 'ဖန်ဂွန်'ကန်မှာလည်း ဖြစ်ခဲ့သလို မိုင်ရာပေါင်းများစွာ အကွာမှာ ရှိတဲ့ အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ဘက် စစ်ကင်း ပြည်နယ်က နယ်စပ်မှာ လည်း ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၇ အတွင်းမှာလည်း အငြင်းပွားနေတဲ့ ဒေါ့ခ်လမ် ကုန်းမြေမြင့်တလျောက် တရုတ် က နယ်စပ်လမ်းကို တိုးချဲ့ဖောက်တဲ့အတွက် နှစ်ဖက်တပ်တွေ ရန်ပွဲဆင်ခဲ့ကြဖူးပါတယ်။ လာဒါ့ခ်ဒေသတွင်းမှာ အိန္ဒိယက လမ်းတလမ်းဖောက်လုပ်တဲ့အပေါ် တင်းမာမှုတွေလည်း မြင့်တက်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ ဒါကြောင့်အခုတင်းမာမှုတွ ဘာကြောင့်မြင့်နေသလဲဆိုတာက အရင်ကတည်းကရှိနေတဲ့ အကြောင်းရင်းများစွာကြောင့်လို့ ဆိုရမှာပါ၊ အခြေခံမှာ သေနင်္ဂဗျူဟာအရပြိုင်ဆိုင်နေကြတာမို့ နှစ်ဖက်က တဖက်ကို တဖက် အပြစ်ဖို့နေတာပါ။ လာဒါ့ခ်ဒေသက နယ်ခြားထိန်းချုပ်ရေးစည်းတလျောက် ဖောက်လုပ်တဲ့ အိန္ဒိယရဲ့ လမ်းသစ်က တကယ်လို့ အဲဒီနေရာမှာ ပဋိပက္ခဖြစ်လာရင် ဒေလီအစိုးရ အနေနဲ့ လူတွေ၊ ပစ္စည်းတွေ ပိုမြန်မြန်ရွှေ့ပြောင်းနိုင်ဖို့ ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ ကျွမ်းကျင်သူတွေက ဆိုပါတယ်။ အဲဒီဧရိယာမှာ အခြေခံအဆောက်အဦတွေ တိုးပြီးဆောက်မယ်ဆိုတဲ့ အိန္ဒိယရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်က ဘေဂျင်းက အစိုးရကို ဒေါသထွက်စေပုံရတယ်လို့လည်း သုံးသပ်သူတွေက ပြောပါတယ်။


সুইডিশ কমিটির পক্ষ থেকে এই ব্রিটিশ লেখকের ব্যাপক প্রশংসা করে বলা হয় হয় "এই লেখক নিজের আদর্শ ঠিক রেখে, আবেগপ্রবণ শক্তি দিয়ে বিশ্বের সঙ্গে আমাদের সংযোগ ঘটিয়েছেন"। আটটি বই লিখেছেন তিনি, আর এই আটটি বই মোট চল্লিশটি ভাষায় অনূদিত হয়েছে। কাজুও ইশিগুরোর উপন্যাসগুলোর মধ্যে সবচেয়ে জনপ্রিয় হলো 'দ্য রিমেইন্স অব দ্য ডে' এবং 'নেভার লেট মি গো'। এ দুটো উপন্যাস অবলম্বনে চলচ্চিত্রও তৈরি করা হয়েছে। সাহিত্যে নোবেল জয়ের পর কাজুও ইশিগুরো তাঁর প্রতিক্রিয়ায় জানান "আমি অবাক হয়েছি, হতবিহ্বল হয়ে পড়েছি"। নোবেল জয়ের খবরের পর বিবিসির পক্ষ থেকে তাঁর সঙ্গে যোগাযোগ করা হলে তিনি জানান এখনো নোবেল কমিটির কেউ কাজুও ইশিগুরোর সঙ্গে যোগাযোগ করেননি। এটা ভুয়া কোনো খবর কিনা সে বিষয়েও তিনি নিশ্চিত নন। "এটা অবশ্যই দারুণ সম্মানের বিষয়, এমন পুরস্কার জয় করা মানে বড় বড় লেখকদের পাশে আমাকে দাঁড় করানো।যারা বিশ্বজুড়ে দামী লেখক, তাদের কাতারে আমাকে রাখা হচ্ছে- এটা অবশ্যই অনেক প্রশংসনীয়"। বিবিসি বাংলার আরো খবর: রোহিঙ্গা ইস্যুতে ঢাকাকে ভারতের অবস্থান ব্যাখ্যা অভিনব কায়দায় অ্যামাজনকে বোকা বানালো স্বামী-স্ত্রী শেষ পর্যন্ত অজগরটি খেয়েই ফেললো গ্রামবাসী প্রধান বিচারপতির ছুটি নিয়ে কেন এতো সন্দেহ-বিতর্ক?

စာပေနိုဘယ်ဆုရှင် အသက် ၈၂ နှစ်အရွယ် အဲလစ်မွန်းရို အသက် ၈၂ နှစ် အရွယ် ရှိပြီ ဖြစ်တဲ့ စာရေးဆရာမ မွန်းရိုဟာ ခေတ်ပြိုင် ဝတ္ထုတို ရေးသားရာမှာ ကျွမ်းကျင် ပိုင်နိုင်တယ်လို့ ဒီဆုကို ချီးမြှင့်တဲ့ ဆွီဒစ်ရှ် အကယ်ဒမီ က ပြောပါတယ်။ သူမ မွေးရပ်ဒေသဖြစ်တဲ့ အွန်တာရီယို ကျေးလက်ဒေသက အမျိုးသမီးတွေရဲ့ လူမှုဘဝတွေကို ဇောင်းပေးဖော်ကျူးတဲ့ အကြောင်းအရာတွေ အပါအဝင် အဲလစ်မွန်းရိုဟာ ဒါဇင်နဲ့ချီတဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေ ရေးခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး ဆုအများအပြားလည်း ဆွတ်ခူး ရရှိခဲ့ပါတယ်။ အခု ရရှိတဲ့ နိုဗယ်ဆုဟာ ဒေါ်လာ ၁.၂၅ သန်းတန် ဖြစ်ပါတယ်။


চীনের উত্তর-পশ্চিমের জিনজিয়াং প্রদেশে সন্তানদের সাথে এক উইগর নারী চীনা গবেষক আদ্রিয়ান জেনজের লেখা রিপোর্টটি প্রকাশিত হওয়ার পর এই ঘটনার তদন্ত করতে জাতিসংঘের প্রতি আহ্বান জানিয়েছে আন্তর্জাতিক নানা মহল। চীন অবশ্য এই রিপোর্টের দাবিগুলোকে 'ভিত্তিহীন' বলে প্রত্যাখ্যান করেছে। ইউগরদের ডিটেনশন ক্যাম্পে রাখার কারণে বেশ কিছুদিন ধরেই চীনের সমালোচনা হচ্ছে। ধারণা করা হয় চীনে প্রায় ১০ লাখ উইগর ও অন্যান্য জাতির মুসলিম সংখ্যালঘুদের 'নতুন করে শিক্ষা' দেয়ার উদ্দেশ্যে ক্যাম্পে বন্দী করে রাখা হয়েছে। শুরুতে চীন এসব ক্যাম্পের অস্তিত্ব অস্বীকার করলেও পরে তারা দাবি করে যে সন্ত্রাসবাদ দমনের লক্ষ্যে এই ধরণের ক্যাম্প পরিচালনা করা জরুরি পদক্ষেপ। সাম্প্রতিক বছরগুলোতে উইগরদের বিরুদ্ধে নেয়া পদক্ষেপের কারণে তুমুল সমালোচনার মুখে পরে চীন। ২০১৯ সালে বিবিসি'র করা এক তদন্তে উঠে আসে যে জিনজিয়াংয়ের মুসলিম শিশুদের তাদের পরিবার থেকে বিচ্ছিন্ন করা হচ্ছে যেন তারা মুসলিম সম্প্রদায়ের থেকে আলাদা হয়ে বড় হয়। আরো পড়তে পারেন: চীনে উইগর মুসলিম নির্যাতনের ব্যাপারে যা জানা গেছে চীনের মুসলিম বন্দী শিবিরগুলো এখন 'বৈধ' চীনে মুসলিম শিশুদের বিছিন্ন করার অভিযোগ অস্বীকার মোবাইল অ্যাপ দিয়ে উইগরদের ওপর নজরদারি করছে চীন বিশ্বের অন্যতম বৃহৎ বন্দীশিবিরে উইগুর মুসলিমরা মসজিদ ভাঙার পরিকল্পনায় চীনে অস্থিরতা রিপোর্টে দাবি করা হয়, উইগর নারীরা 'নির্মম' জন্মনিয়ন্ত্রণ কার্যক্রমের শিকার হচ্ছে কী উঠে এসেছে রিপোর্টে? ঐ অঞ্চলের আনুষ্ঠানিক তথ্য, আইনি কাগজপত্র এবং জিনজিয়াংয়ের নৃতাত্বিকভাবে সংখ্যালঘু নারীদের বক্তব্যের ভিত্তিতে তৈরি করা হয় আদ্রিয়ান জেনজের রিপোর্টটি। রিপোর্টে অভিযোগ তোলা হয় যে সরকারি নির্ধারিত সংখ্যার চেয়ে বেশি সংখ্যায় সন্তান জন্ম দেয়ায় উইগার ও অন্যান্য সংখ্যালঘু নারীদের ক্যাম্পে বন্দী করে রাখার হুমকি দেয়া হচ্ছে। রিপোর্টে আরে দাবি করা হচ্ছে যে যেসব নারী দুটির চেয়ে কম সন্তান জন্ম দিতে আইনিভাবে বৈধ, তাদের জরায়ুতে আইইউডি (ইন্ট্রা-ইউটেরিন ডিভাইস - যেটি সাধারণত ৫ থেকে ১০ বছরের জন্য নারীদের গর্ভধারণ করা থেকে বিরত রাখে) প্রবেশ করানো হচ্ছে এবং অন্যদের বন্ধ্যা করানোর উদ্দেশ্যে জোর করে সার্জারি করানো হচ্ছে। মি. জেনজের বিশ্লেষণ অনুযায়ী জিনজিয়াংয়ের জনসংখ্যার স্বাভাবিক প্রবৃদ্ধির হারে সাম্প্রতিক বছরগুলোতে বড় ধরণের পরিবর্তন এসেছে। সংবাদ সংস্থা এপিকে দেয়া এক সাক্ষাৎকারে মি. জেনজ বলেন, "জনসংখ্যার বৃদ্ধিতে এই ধরণের পতন অভূতপূর্ব, এখানে নির্মম একটা বিষয় রয়েছে। এটি উইগরদের বশে আনার জন্য বিস্তৃত একটি পরিকল্পনার অংশ।" জিনজিয়াংয়ের বন্দী শিবিরে থাকা সাবেক সদস্যদের বক্তব্যে উঠে আসে যে সেখানে থাকা নারীদের গর্ভ নিয়ন্ত্রণের উদ্দেশ্যে তাদের মাসিক বন্ধ করতে বিভিন্ন রকম ওষুধ প্রয়োগ করা হতো তাদের ওপর। রিপোর্টে বলা হয়, "সামগ্রিকভাবে দেখলে মনে হয়, তিন বা তার চেয়ে বেশি সংখ্যক সন্তান আছে যেসব নারীর, তাদের ঢালাওভাবে বন্ধ্যা করার লক্ষ্যে পদক্ষেপ নিচ্ছে কর্তৃপক্ষ।" চীনের গোপন ক্যাম্প সোমবার প্রকাশিত হওয়া অ্যাসোসিয়েটেড প্রেসের রিপোর্ট অনুযায়ী জিনজিয়াংয়ের নারীরা আইনিভাবে বৈধ সংখ্যার চেয়ে বেশি সংখ্যায় সন্তান জন্ম দেয়ার কারণে বড় অঙ্কের জরিমানা ও ক্যাম্পে নিয়ে যাওয়ার হুমকির মুখে পড়ছে। এপি'র একটি খবর অনুযায়ী, চীনে জন্ম নেয়া কাজাখ নারী গুলনার ওমিরজাখ তার তৃতীয় সন্তান জন্ম দেয়ার পর তার জরায়ুতে আইইউডি প্রবেশ করাতে নির্দেশ দেয়া হয়। দুই বছর পর, ২০১৮ সালের জানুয়ারিতে, সেনাবাহিনীর ছদ্মবেশে চারজন কর্মকর্তা তিনদিনের মধ্যে ১৭,৫০০ আরএমবি (২ হাজার পাউন্ড) জরিমানা দিতে নির্দেশ দেয় ওমিরজাখকে। দুটির বেশি সন্তান থাকাকে ওমিরজাখের অপরাধ হিসেবে চিহ্নিত করে তারা। কর্তৃপক্ষের হেফাজতে থাকা এক সকজি বিক্রেতার কপর্দকহীন স্ত্রী ওমিরজাখকে হুমকি দেয়া হয় যে জরিমানার টাকা না দিলে তাকেও তার স্বামীর মত বন্দী শিবিরে নেয়া হবে। সোমবার প্রকাশিত হওয়া রিপোর্টের দাবিগুলোকে চীনের পররাষ্ট্র মন্ত্রণালয় 'ভিত্তিহীন' হিসেবে আখ্যা দিয়েছে এবং এই রিপোর্টের পেছনে 'প্রচ্ছন্ন কারণ' রয়েছে বলে মন্তব্য করেছে। গণমাধ্যমগুলো 'জিনজিয়াং সম্পর্কিত বিষয়ে মিথ্যা তথ্য বানাচ্ছে' অভিযোগ করে পররাষ্ট্র মন্ত্রণালয়ের মুখপাত্র ঝাও লিজিয়ান মন্তব্য করেছেন। চীনের এক সন্তান নীতি অনুযায়ী কয়েক দশক ধরে শহরে থাকা সংখ্যালঘুদের সর্বোচ্চ দু'টি সন্তান জন্ম দেয়ার অনুমতি দেয়া হয় আসছে, যেখানে গ্রামে বাস করা সংখ্যালঘুদের জন্য এই সংখ্যা ছিল তিনটি। ২০১৭ সালে শি জিনপিংয়ের অধীনে হওয়া নীতিগত পরিবর্তনে জাতিগত প্রভেদটি বাদ দেয়া হয় এবং হান বংশদ্বূত চীনাদের সংখ্যালঘুদের সমান সন্তান নেয়ার অনুমতি দেয়া হয়। মি. জেনজের রিপোর্টে জিনজিয়াংয়ে জোরপূর্বক জন্মনিয়ন্ত্রণ কার্যক্রমকে উগরদের 'গণহত্যার উদ্দেশ্যে জনতাত্বিক ক্যাম্পেইন' হিসেবে বিবৃত করা হয়েছে।

ရှင်ကျန်းက ဝီဂါအမျိုးသမီးတစ်ဦးနဲ့ကလေးတွေ ဒီဖြစ်ရပ်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကုလသမဂ္ဂနဲ့ နိုင်ငံတကာက စစ်ဆေးစုံစမ်းပေးဖို့လည်း အေဒရီယံဇန့်ဆိုတဲ့ တရုတ်ပညာရှင်တယောက် ရေးတဲ့ ဒီအစီရင်ခံစာက တောင်းဆို ထားပါတယ်။ ဒီအစီရင်ခံစာပါ စွပ်စွဲချက်တွေကို အခြေအမြစ်မရှိဘူးဆိုပြီး တရုတ်အစိုးရက ပယ်ချ ခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်အစိုးရက ဝီဂါတွေကို အကျဉ်းစခန်းတွေမှာ ဖမ်းထားတယ် ဆိုပြီး ဝေဖန်ပြောဆိုမှု တွေလည်း အရင်ကတည်းက ရှိနေတာပါ။ တသန်းလောက်ရှိတဲ့ ဝီဂါတွေနဲ့ တခြား မွတ်ဆလင်မဟုတ်တဲ့ လူနည်းစုတွေကို တရုတ်ပြည်မှာ ဖမ်းထားတယ်ဆိုပြီး ယူဆနေကြပါတယ်။ တရုတ်အစိုးရတော့ သူတို့ကို ပြန်လည်ပညာပေးရေးစခန်းတွေမှာ ထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီလိုစခန်းတွေ ရှိတာကို တရုတ်အစိုးရက အရင်က ပယ်ချဖူးပါတယ်။ နောက်မှ အကြမ်းဖက်ဝါဒကို နှိမ်နင်းဖို့ လိုအပ်ချက်အနေနဲ့ သုံးရတယ်ဆိုပြီး ကာကွယ် ပြောပါတယ်။ ရှင်ကျန်းမှာ ခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားမှုကလည်း ပြင်းထန်နေပါတယ်။ ဒီလို ရက်စက်တဲ့ ကျင့်သုံးမှုတွေ ချက်ချင်း ရပ်ဖို့ တရုတ်အစိုးရကို အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မိုက်ပွန်ပီယိုက ကြေညာချက်ထုတ် တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒီလို လူမဆန်တဲ့ ကျူးလွန်မှုတွေ အဆုံးသတ်ရေး တောင်းဆိုမှု မှာ အမေရိကန်နဲ့အတူ ပူးပေါင်းပါဝင်ကြ ဖို့လည်း နိုင်ငံအားလုံးကို သူက တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဝီဂါတွေအပေါ် ဆက်ဆံပုံနဲ့ ပတ်သက်ပြီး တရုတ်ကို ကမ္ဘာက ဖိအားပေးတာတွေလည်း ဒီနှစ်ပိုင်းထဲမှာ ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။ ဘီဘီစီက မနှစ်က တွေ့ရှိခဲ့တဲ့ စုံစမ်းမှုအရ ရှင်ကျန်းမှာ ကလေးတွေကို မွတ်ဆလင် အသိုက် အဝန်းနဲ့ ဝေးအောင် မိသားစုတွေဆီက သေချာစနစ်တကျ ခွဲထားတာတွေ ရှိနေတယ်လို့ တွေ့ရပါတယ်။ အစီရင်ခံစာပါ အချက်များ အစိုးရကိန်းဂဏန်းတွေ၊ မူဝါဒဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းတွေအပြင် ရှင်ကျန်းက လူနည်းစု အမျိုးသမီးတွေနဲ့ မေးမြန်းမှုတွေကို အခြေခံပြီး မစ်စတာဇန့်ရဲ့ အစီရင်ခံစာကို ရေးသားထားတာပါ။ ဝီဂါနဲ့ တခြားလူနည်းစုအမျိုးသမီးတွေမှာ အစိုးရ ခွဲတမ်းထက်ကျော်လွန်ပြီး ကိုယ်ဝန် ရှိလာရင် ဖျက်ချခိုင်းပြီး မဖျက်ချင်လို့ ငြင်းဆန်သူတွေကို စခန်းတွေ ပို့ပစ်မယ်လို့ ခြိမ်းခြောက်နေတယ် ဆိုပြီးလည်း အဲဒီအစီရင်ခံစာ က စွပ်စွဲထားပါတယ်။ ကလေးနှစ်ယောက် မရှိသေးတဲ့ အမျိုးသမီးတွေကို သူတို့ ဆန္ဒမပါဘဲ သားအိမ်ထဲ သန္ဓေတားတဲ့ ပစ္စည်းတွေ အတင်းထည့်တာတွေ ရှိနေသလို အတင်းသားကြောဖြတ် ပစ်တာတွေ ရှိနေတယ်လို့ အစီရင်ခံစာက ဆိုပါတယ်။ ရက်စက်တဲ့နည်းတွေနဲ့ အမျိုးသမီးတွေ အတင်း အဓမ္မ သားကြောဖြတ် ခံနေရတယ်လို့ စာတမ်းကဆို ၂ဝ၁၆ ကစပြီး ရှင်ကျန်းမှာ အပြင်းအထန် ဖိနှိပ်အုပ်ချုပ်နေရာမှာ မျိုးပွားပိုင်ခွင့်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး အစိုးရက ဝင်နှောင့်ယှက်နေတာက ပိုထင်ရှားလာကြောင်း သက်သေတွေ တွေ့လာရတယ် လို့လည်း ရေးသားပါတယ်။ ဒီနှစ်ပိုင်းအတွင်း ရှင်ကျန်းရဲ့ လူဦးရေ ဖွံ့ဖြိုးမှု သိသိသာသာ ကျဆင်းလာတယ်လို့လည်း မစ္စတာဇန့်က သုံးသပ်ပါတယ်။ အကြီးဆုံး ဝီဂါစီရင်စုနှစ်ခုမှာ ၂ဝ၁၅ ကနေ ၂ဝ၁၈ အတွင်း ဖွံ့ဖြိုးမှု ၈၄ ရာခိုင်နှုန်းကျဆင်းပြီး ၂ဝ၁၉ မှာလည်း ဆက်ကျတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီလိုကျဆင်းမှုမျိုး မတွေ့ဖူးဘဲ ရက်စက်ရာကျလွန်းတယ်လို့လည်း မစ္စတာဇန့်က အေပီသတင်းဌာနကို ပြောကြားပါတယ်။ ဒါဟာ ဝီဂါတွေကို ပစ်မှတ်ထားတဲ့ ထိန်းချုပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုနဲ့ ဆက်နွှယ်တယ်လို့လည်း သူက ဆိုပါတယ်။ ရှင်ကျန်းက ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းတွေမှာ အဖမ်းခံရဖူးသူတွေကလည်း သူတို့ကို ရာသီလာတာ ရပ်သွားအောင်၊ ဒါမှမဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်တဲ့ သွေးဆင်းတာတွေ ဖြစ်အောင် လုပ်တဲ့ဆေးတွေ ထိုးတာ ခံရဖူးတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ဒီဆေးတွေက ကိုယ်ဝန် တားဆေးတွေနဲ့ အာနိသင်ချင်း ဆင်နေတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ရှင်ကျန်မှာ ကလေး သုံးယောက်နဲ့အထက် ရှိတဲ့ အမျိုးသမီးတွေကို အစုလိုက် သားကြောဖြတ်တာတွေ ရှိနေပုံရတယ်လို့ အဲဒီအစီရင်ခံစာက ဖော်ပြပါတယ်။ ကုလဝင်စုံစမ်းဖို့ နိုင်ငံရေးသမားတွေ တောင်းဆို ရှင်ကျန်းဒေသမှာ နိုင်ငံတကာက လွတ်လပ်ပြီး ဘက်မလိုက်တဲ့ စုံစမ်းရေးတွေ စတင်ဖို့ ကုလသမဂ္ဂ ကို တောင်းဆိုတဲ့ ကြေညာစာကိုလည်း အမေရိကန်နဲ့ ဗြိတိသျှ လွှတ်တော်အမတ်တွေ ပါဝင်တဲ့ တရုတ်ပြည်ဆိုင်ရာ ပါလီမန်အမတ်များအဖွဲ့က ဇွန်လ ၂၉ ရက်က ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ သက်သေတွေက တောင်လိုပုံအောင် ရှိနေပါပြီ။ လူအစုလိုက် ဖမ်းဆီးတာ၊ ဦးနှောက်ဆေးတာ၊ တရားရုံးမတင်ဘဲ ဖမ်းတာ၊ စုံစမ်းထောက်လှမ်းတာ၊ အတင်းအကျပ် စေခိုင်းတာနဲ့ သုသာန်တွေအပါအဝင် ဝီဂါတွေရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုနေရာတွေကို ဖျက်ဆီးတာတွေက တခြားဖိနှိပ်မှုတွေနဲ့ အတူတူ အကျုံးဝင်ပါတယ် လို့ အဲဒီ ကြေညာချက်က ဖော်ပြပါတယ်။ ဝီဂါမွတ်ဆလင် ဂျပ်စတင်ဘီဘာ ဒီရက်စက်ကျူးလွန်မှုတွေအတွက် ကမ္ဘာက ငြိမ်ခံမနေနိုင်တော့ဘူး။ ဒီလို လူမျိုး သို့မဟုတ် ဘာသာရေး အုပ်စုတစုကို ပျက်စီးအောင် ကြိုးစားတာကို ဟန့်တား ဒဏ်ခတ်ဖို့ နိုင်ငံတွေမှာ တာဝန်ရှိတယ် လို့လည်း ပါရှိပါတယ်။ ကလေးပိုယူလို့မရ ရှင်ကျန်းက အမျိုးသမီးတွေကို ကလေးယူဖို့တဲ့သတ်မှတ်ထားတဲ့နှုန်းထက် ကျော်ပြီး မွေးရင် ဖမ်းမယ်၊ ဒဏ်ငွေတွေအများကြီးရိုက်မယ် ဆိုတာမျိုး ခြိမ်းခြောက်တာတွေ ရှိနေတယ် လို့လည်း အေပီသတင်းအရ သိရ ပါတယ်။ ဂူလ်နာ အိုမီယာဇက် ဆိုတဲ့ တရုတ်ပြည်ပေါက် ကာဇက်အမျိုးသမီးတယောက်ဆိုရင် တတိယကလေးမွေးပြီးတဲ့နောက် သားအိမ်ထဲ ကိုယ်ဝန်တားတဲ့ပစ္စည်း ထည့်တာ ခံရတယ်လို့ အေပီက ရေးပါတယ်။ နှစ်နှစ်ကြာပြီးနောက် ၂ဝ၁၈ ဇန်နဝါရီလမှာ စစ်ယူနီဖောင်း ဝတ်ထားတဲ့ အရာရှိလေးယောက် သူ့အိမ်တံခါးကို လာခေါက်ပါတယ်။ နောက် ပိုက်ဆံမရှိ၊ ယောက်ျားကလည်း အဖမ်းခံနေရတဲ့ ဒီအမျိုးသမီးကို ဒဏ်ကြေး ဆောင်ဖို့ စာပေးခဲ့ပါတယ်။ ကလေးနှစ်ယောက်ထက် ပိုယူလို့ သုံးရက်အတွင်း ပေါင်စတာလင် နှစ်ထောင်လောက်ရှိတဲ့ ဒဏ်ကြေးပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူမပေးဘဲ ငြင်းမယ်ဆိုရင်တော့ ယောက်ျားရှိတဲ့ အကျဉ်းစခန်းကို လိုက်ရမယ် ဆိုပြီး သတိပေးခံရတယ် လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ဘုရားသခင်က ကလေးတွေ ပေးသနားတာပါ။ လူတွေကို ကလေးမရအောင် လုပ်တာ မှားတယ် ဆိုပြီး အိုမီယာဇက်က အေပီကိုပြောပါတယ်။ ကျွန်မတို့ကို လူမျိုးတမျိုး အဖြစ်ကနေ သူတို့ ဖျက်ဆီးချင်နေတာလို့လည်း သူက ဆိုပါတယ်။ ဒီအစီရင်ခံစာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အခြေအမြစ်မရှိဘူးလို့ တရုတ် နိုင်ငံခြားရေးဌာနက ပယ်ချခဲ့ပါတယ်။ မကောင်းတဲ့ စိတ်ခံနဲ့ ရေးသားတာလို့လည်း ဆိုပါတယ်။ သတင်းဌာနတွေဟာ ရှင်ကျန်းအရေးမှာ သတင်းမှားတွေကို ထုတ်လွှင့်နေတယ်လို့လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဌာန ပြောခွင့်ရ ကျောက်လီကျန်က စွပ်စွဲပါတယ်။ တရုတ်ပြည်မှာ ဆယ်စုနှစ်တွေနဲ့ ချီပြီး တအိမ်ထောင် ကလေးတယောက်ပဲ ယူခွင့်ပေးခဲ့ပေမယ့် အခုတော့ မြို့ပေါ်မှာ လူနည်းစုတွေကို ကလေးနှစ်ယောက်နဲ့ ကျေးလက်မှာ ကလေးသုံးယောက်ထိ ယူခွင့်ပေးနေပါတယ်။ ၂ဝ၁၇ မှာတော့ သမ္မတ ရှီကျင်းဖျင်က မူဝါဒပြောင်းပြီး တရုတ်အပါအဝင် လူမျိုးတိုင်းကို ဒီနှုန်းအတိုင်း ယူခွင့်ပေးခဲ့ပါတယ်။ မြို့ ပြ-ကျေးလက် ခွဲခြားမှုကတော့ ဆက်ရှိနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တရုတ်တွေကိုတော့ ဝီဂါနဲ့ တခြားလူနည်းစုတွေကို လုပ်သလိုမျိုး သားဖျက်တာ၊ သားကြောဖြတ်တာနဲ့ သန္ဓေတားတဲ့ ပစ္စည်းထည့်တာ၊ ဖမ်းတာတွေ လုပ်လေ့မရှိဘူး လို့လည်း အေပီသတင်းကရေးပါတယ်။ ဝီဂါတွေ မျိုးတုံးစေဖို့အတွက် ရှင်ကျန်းမှာ အတင်းအကျပ် မွေးနှုန်း ထိန်းချုပ်ရေးတွေ လုပ်နေတယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်ကို မစ္စတာဇန့်ရဲ့ အစီရင်ခံစာက ဖော်ပြနေပါတယ်။ တရုတ်အစိုးရရဲ့ ရှင်ကျန်းဆိုင်ရာ မူဝါဒတွေက လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ကာကွယ်ရေးနဲ့ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ရေးဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ သဘောတူစာချုပ်က ဘယ်အချက်တွေနဲ့ ငြိစွန်းတယ် ဆိုတာ ဒီတွေ့ရှိချက်တွေက အကောင်းဆုံးသက်သေ ပြနေတယ်လို့လည်း သူကရေးပါတယ်။


ম্যারাথন সাঁতারু স্যারাহ টমাস। এই দুঃসাহসিক অভিযান তিনি শুরু করেন রবিবার সকালের দিকে। পরে এক নাগাড়ে ৫৪ ঘণ্টারও বেশি সময় ধরে সাঁতার কাটেন তিনি। খোলা জায়গায় আল্ট্রা ম্যারাথন সাঁতারু হিসেবে পরিচিত স্যারাহ টমাস। স্তন ক্যান্সারে আক্রান্ত হয়েছিলেন তিনি। মাত্র এক বছর আগে তার চিকিৎসা শেষ হয়েছে। তার এই 'ইংলিশ চ্যানেল জয়' করার ঘটনাকে তিনি উৎসর্গ করেছেন ক্যান্সারের সাথে লড়াই করে যারা বেঁচে আছেন তাদের উদ্দেশ্যে। তার এই সাঁতার ৮০ মাইল দীর্ঘ হওয়ার কথা ছিল। কিন্তু তীব্র স্রোতের কারণে শেষ পর্যন্ত তাকে ১৩০ মাইলের মতো সাঁতরে পার হতে হয়েছে। রবিবার সকালে সাঁতার শুরু করে মিস টমাস মঙ্গলবার সকাল সাড়ে ছ'টার দিকে সাঁতারের শেষ ধাপটি সম্পন্ন করেন। সাঁতার শেষ করে ডোভারে তীরে উঠে আসার পর বিবিসিকে তিনি বলেন, "আমি বিশ্বাস করতে পারছি না যে আমরা এটা করেছি।" "আমার সাথে দেখা করতে এবং আমি যাতে সফল হতে পারি সেই শুভ ইচ্ছার কথা জানাতে অনেকেই তীরে হাজির হয়েছেন। সত্যি কথা বলতে কী আমি নিজেই হতভম্ব হয়ে পড়েছি।" তিনি জানিয়েছেন, আজ মঙ্গলবার তিনি সারাদিন ঘুমাবেন বলে ভাবছেন। "সত্যিই আমার খুব ক্লান্ত লাগছে।" অনেকেই একে বিস্ময়কর এবং অতিমানবীয় ঘটনা হিসেবে দেখছেন। বড় বড় সাঁতারুরা বলছেন, মানুষ যখন মনে করছে যে তারা তাদের ক্ষমতার শেষ সীমায় পৌঁছে গেছে, তখনই সেসব রেকর্ড ভেঙে দেওয়া হলো। স্যারাহ টমাসের মা বলেছেন, তার মেয়ে একটু 'পাগলা' ধরনের। ইংলিশ চ্যানেল জয় করার সবশেষ এই অভিযানে তাকে পেট-ব্যথার সমস্যায় পড়তে হয়েছিল। এর আগেও মিস টমাস ইংলিশ চ্যানেলে সাঁতার কেটেছেন। ২০১২ ও ২০১৬ সালেও তিনি চ্যানেল পাড়ি দিয়েছেন। কিন্তু সেটা যেন তার জন্যে যথেষ্ট ছিল না। স্যারাহ টমাসের সাঁতারের রুট আরো পড়তে পারেন: নদীতে সাঁতার কেটে প্রতিদিন অফিসে যান তিনি সাঁতার না জানলে ডিগ্রি দেবে না চীনা বিশ্ববিদ্যালয় "আমি যখন সাঁতার কেটে ২০ মাইল পার হয়েছি তখনই মনে হয়েছে যে আমি তো আরো দূরে যেতে পারি। সেই দূরত্বটা কতোখানি সেটাই আমি দেখতে চেয়েছিলাম।" ২০১৭ সালের অগাস্টে তিনি যুক্তরাষ্ট্র ও কানাডার সীমান্তে অবস্থিত লেক চ্যাম্পলেনে ১০৪.৬ মাইল সাঁতার কেটেছিলেন। কিন্তু তার পরেই তার দেহে ক্যান্সার ধরা পড়ে। মিস টমাস সাঁতার কেটে ইংল্যান্ড থেকে ফ্রান্সে যান, তারপর ফিরে আসেন। এর পর আবারও তিনি ফ্রান্সে যান এবং ফিরে আসেন। এজন্যে তার সময় লাগে ৫৪ ঘণ্টা। এর আগে মাত্র চারজন সাঁতারু একবারও না থেমে তিনবার চ্যানেলের এপার-ওপার করেছিলেন। মিস টমাস বলেন, ঢেউ কেটে কেটে সাঁতার করাই ছিল তার কাছে অনেক বড় চ্যালেঞ্জ। বড় বড় স্রোত তাকে ঠেলে দিচ্ছিল। কিন্তু তিনি জেলিফিশের মতো এগিয়ে গেছেন। আরেকটা বড় সমস্যা ছিল লবণাক্ত পানি। মুখের ভেতরে এই পানি ঢুকে পড়ায় গলা, মুখ ও জিহ্বায় ব্যথা করছিল। "শেষ বারের মতো যখন ফ্রান্স থেকে ফিরে আসছিলাম তখন খুবই সমস্যা হচ্ছিল। মনে হচ্ছিল যেন শেষই হচ্ছে না," বলেন তিনি। এই ৫৪ ঘণ্টা তিনি প্রোটিন-সমৃদ্ধ পানীয় পান করেছেন যা তার শরীরে পুষ্টির যোগান দিয়েছে। তার সাথে মেশানো হয়েছিল ইলেকট্রোলাইটস এবং সামান্য ক্যাফেইন যা তার ঘুম তাড়াতে সাহায্য করেছিল। আরো পড়তে পারেন: আফগান প্রেসিডেন্টের সমাবেশে বিস্ফোরণ: নিহত ২৪ গোপালগঞ্জে বিশ্ববিদ্যালয় ছাত্রীকে বহিষ্কার নিয়ে তোলপাড় যেভাবে গড়ে ওঠে দুর্ধর্ষ কিশোর অপরাধীদের দল

Sarah Thomas began her challenge on Sunday အသက် ၃၇ နှစ်အရွယ် ဆာရာသောမတ်စ်ဟာ စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့ မနက်အစောကြီးက စတင်ကူးခတ်ခဲ့ပြီး ၅၄ နာရီကျော်ကြာမှာပဲ သူ့ရဲ့ ရည်မှန်းချက်ကို ပြီးမြောက် အောင်မြင်ခဲ့ပါတယ်။ မြစ်ပြင်ကျယ်လို ရေစီးနေတဲ့ ရေပြင်မှာ မိုင်ချီတဲ့ ခရီးရှည်ကြီးတွေ ကူးခတ်လေ့ရှိသူ ဆာရာဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ နှစ်ကမှ ရင်သားကင်ဆာ ဝေဒနာကို ကုသမှုခံယူပြီးဆုံးခဲ့သူပါ။ သူ့ရဲ့ အောင်မြင်မှုဟာ သူ့လိုပဲ ရောဂါကို အောင်မြင်ကျော်လွှားနိုင်သူ အားလုံးအတွက်ပါလို့ သူက ခရီးစဉ်အပြီးမှာ ပြောခဲ့ပါတယ်။ ရေလက်ကြားဖြတ် လေးခေါက်ခရီးစဉ်ဟာ ပုံမှန်အားဖြင့် မိုင် ၈၀ လောက်ပဲ ခရီးမိုင်ရှိပေမယ့် ရေစီးသန် ရေစီးကြမ်းတာကြောင့် မစ္စသောမတ်စ်က မိုင် ၁၃၀ နီးပါး ကူခတ်လိုက်ရပါတယ်။ နောက်ဆုံး ပန်းတိုင်ကိုတော့ စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက်နေ့မနက် ဗြိတိသျှစံတော်ချိန် ၆ နာရီခွဲမှာ ရောက်ရှိခဲ့တာပါ။ ပန်းတိုင်ကို ရောက်တဲ့အချိန်မှာ သူ့တစ်ကိုယ်လုံး ဘာခံစားမှုမှ မရှိပဲဖြစ်နေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ဒိုဗာဆိပ်ကမ်းကို ရောက်လာခဲ့ချိန်မှာ မစ္စသောမတ်စ်က သူအခုလို အောင်မြင်အောင် ကူးနိုင်ခဲ့တာကို မယုံနိုင်သေးဘူးလို့ ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။ "ကျွန်မတစ်ကိုယ်လုံး ဘာခံစားမှုမှ မသိတော့ဘူး၊ ကမ်းခြေမှာ ကျွန်မကိုတွေ့ဖို့ လာစောင့်နေသူတွေ၊ ချီးကျူးစကားပြောသူတွေ အများကြီးပဲ၊ တော်တော်လည်း ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ကျွန်မကတော့ ဘာမှ မပြောနိုင်လောက်အောင်ဖြစ်နေတယ်။" အခုတော့ တော်တော်လေး ပင်ပန်းနေပြီမို့ ဒီနေ့ တစ်နေ့လုံး အိပ်ပစ်လိုက်ဖို့ စိတ်ကူးထားတယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။ ရေကူးသမား လူးဝစ်ပျူးဂျ်ကတော့ "လူသားရဲ့ ခံနိုင်ရည်အား အစွမ်းကုန်အထိ သုံးပြီးပြီလို့ ကျွန်တော်တို့ ယူဆချိန်မှာပဲ တစ်ယောက်ယောက်က အဲဒီ စံချိန်ကို ချိုးပြလိုက်တာပါပဲ" လို့ တွစ်တာကနေ မက်ဆေ့ချ်ရေးပါတယ်။ မစ္စသောမတ်စ်ရဲ့ မိခင် ဘက်ကီ ဘက်စတာကလည်း သူ့သမီး ရေကူးတဲ့ ခရီးတော်တော်များများကို သူလိုက်ဖူးတယ်၊ အခုအကြိမ်ကတော့ ကြောက်စရာ အကောင်းဆုံးပဲလို့ ပြောပါတယ်။ သူ့သမီးဟာ ခံနိုင်ရည်အတော်ကောင်းသူ ဖြစ်ပေမယ့် အခုတစ်ကြိမ်မှာ ဗိုက်အောင့်တာ တော်တော်ခံနေခဲ့ရတယ်လို့လည်း သူက ပြန်ပြောပြပါတယ်။ မစ္စသောမတ်စ်ဟာ မနှစ်က ရင်သားကင်ဆာ ဝေဒနာအတွက် ဆေးကုသမှု ခံယူခဲ့ရပြီး သူက ရေကူးတာကို အဲဒီကုသမှုတွေကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် ပြင်ဆင် လေ့ကျင့်တာမျိုးအတွက် သုံးခဲ့တယ်လို့ သူ့ကို ကူညီပေးနေတဲ့ အဖွဲ့သားတွေက ပြောပါတယ်။ မာရသွန်ရေကူးတာကို ဘာကြောင့် လုပ်နေတာလဲ မစ္စသောမတ်စ်ဟာ စီးနေတဲ့ ရေပြင်မှာ ခရီးရှည် ကူးခတ်ခြင်းနဲ့ အတွေ့အကြုံ အများကြီး ရှိသူပါ။ သူ ပထမဆုံး ရေပြင်ကျယ်မှာ ကူးခတ်တာကို ၂၀၀၇ မှာ စ လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ အင်္ဂ်လိပ်ရေလက်ကြားကိုလည်း ၂၀၁၂ မှာ တစ်ကြိမ်၊ ၂၀၁၆ မှာ တစ်ကြိမ် ဖြတ်ကူးခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီလောက်နဲ့ သူ ကျေနပ်ခဲ့ပုံမရပါဘူး။ သူ့အကြောင်းမှတ်တမ်းကားရိုက်ကူသူ ဒါရိုက်တာ ဂျွန်ဝပ်ရှာကို မစ္စသောမတ်စ်က အခုလို ပြောခဲ့ဖူးပါတယ်။ "ကျွန်မ မိုင် ၂၀ ခရီးတွေ ကူးနေရင်းနဲ့ ကျွန်မစိတ်ထဲမှာ အတွေးပေါ်လာတယ်၊ အခုထက် ကျွန်မ ပို ကူးနိုင်လိမ့်ဦးမယ်၊ အဲဒီ ပိုတယ်ဆိုတာ ဘယ်လောက် ပိုတာဖြစ်မလဲဆိုတာလည်း သိချင်လာတယ်။" ၂၀၁၇ သြဂုတ်လမှာ မစ္စသောမတ်စ်ဟာ အမေရိကန်နဲ့ ကနေဒါနယ်စပ်က ချမ်ပလိန်ကန်ကြီးထဲမှာ ၁၀၄.၆မိုင် ခရီး ကူးခတ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာတော့ သူ့မှာ ရင်သားကင်ဆာ ရှိနေပြီဆိုတာ သိလာရတာပါ။ သူ့ ကင်ဆာကုသမှု ခံယူတာက ၂၀၁၈ နွေရာသီမှာ ပြီးဆုံးခဲ့ပါတယ်။ အခုနောက်ဆုံး သူ့ရဲ့ ရေလက်ကြားဖြတ် ခရီးရှည် စံချိန်တင် အောင်မြင်မှုကိုတော့ သူ့လိုပဲ ကင်ဆာရောဂါကို အောင်မြင်ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့သူတွေကို ရည်ညွှန်း ဂုဏ်ပြုခဲ့ပါတယ်။ ဆာရာသောမတ်စ်ကူးခဲ့တြ့ လမ်းကြောင်း ခရီးမိုင် ဘယ်လောက် သူ ကူးခဲ့တာလဲ မစ္စသောမတ်စ်ဟာ အင်္ဂလန်ကနေ ပြင်သစ်ကို အသွားအပြန်နှစ်ခေါက် စုစုပေါင်းလေးခေါက်၊ မိုင်အားဖြင့် ၅၄ မိုင်ကျော် ကူးခတ်ခဲ့တာပါ။ ခရီးအစအဆုံးဟာ တကယ်တမ်းဆိုရင် မိုင် ၈၀ လောက်ပဲ ရှိရမှာ ဖြစ်ပေမယ့် ရေလက်ကြားထဲမှာ ဒီရေလှိုင်းတက်တာတွေ ကြမ်းတော့ ကူးလိုက်ရတာ မိုင်ပေါင်း ၁၃၀ နီးပါး ဖြစ်သွားပါတယ်။ သူ့အရင်က ရေလက်ကြားကို သုံးကြိမ်အထိ မနားတမ်းကူးနိုင်သူက လေးယောက်ပဲရှိခဲ့ပါတယ်။ မစ္စသောမတ်စ်မတိုင်ခင် လေးကြိမ်ခရီးကို အောင်အောင်မြင်မြင် ဘယ်သူမှ မကူးနိုင်ခဲ့သေးပါဘူး။ မစ္စသောမတ်စ်ဟာ လူသားတစ်ယောက်ရဲ့ ခံနိုင်ရည်စွမ်းအားရဲ့ အတိုင်းအတာကို အစွမ်းကုန် စမ်းသပ်အောင်မြင်ခဲ့တာလို့ ချီးကျုးဂုဏ်ပြုကြပါတယ်။ သူရင်ဆိုင်ခဲ့ရတဲ့ အခက်အခဲတွေ ဒီရေလှိုင်းတွေက သူ့ကို မူလလမ်းကြောင်းကနေ အဝေးကို ဆွဲခေါ်ခေါ်သွားလို့ အဲဒါကို ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားရတာ အရမ်းခက်ခဲခဲ့တယ်လို့ မစ္စသောမတ်စ်က ပြောပါတယ်။ လမ်းမှာ သူ ရေခူကိုက်တာလည်း ခံခဲ့ရပါသေးတယ်။ ဒါပေမယ့် အဆိုးဆုံးကတော့ ဆားငံရေတွေပါပဲလို့ သူက ပြောပါတယ်။ ဆားငံရေတွေက လည်ချောင်း၊ ပါးစပ်နဲ့ လျှာတွေကို နာကျင်စေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သူက ကူးခဲ့တဲ့ အခေါက်တိုင်းမှာ တစ်ခုမဟုတ်တစ်ခုကတော့ တော်တော် ခက်တာနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရတယ်လို့ သူက ပြောပြပါတယ်။ "ပြင်သစ်ကနေ အင်္ဂလန်ဘက် ပြန်ကူးလာတဲ့ နောက်ဆုံး အခေါက်ကတော့ တော်တော်လေး ခက်ခဲတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ကမ်းကို ရောက်ကို မရောက်နိုင်ဘူး၊ ဒီလှိုင်းတွေကလည်း အဝေးကို ဆွဲခေါ်ခေါ်သွားပါတယ်" တဲ့။ "ရေခူတစ်ကောင်က မျက်နှာကိုလည်း ကိုက်တာခံခဲ့ရတယ်။ ရေက ကျွန်မထင်ထားသလောက်တော့ မအေးဘူး၊ ဒါပေမယ့် တော်တော်လေးတော့ စိမ့်ပါတယ်။" သူက ရေလက်ကြားဖြတ်ကူးသူများအဖွဲ့က ချမှတ်ထားတဲ့ စည်းမျဉ်းတွေကိုလည်း လိုက်နာခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီစည်းမျဉ်းအရ ရေကူးစဉ်မှာ ခေါင်းစွပ်တစ်ခု၊ ရေကူးမျက်မှန်နဲ့ ရေကူးဝတ်စုံကိုပဲ ဝတ်ပြီး ကူးခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ မနားတမ်းကူးနေတယ်ဆိုတော့ ဘယ်လိုအစာစား ရေသောက်လဲ၊ ဘယ်လို မအိပ်ပဲနေခဲ့လဲ။ အာဟာရအတွက်တော့ မစ္စတသောမတ်စ်က ပရိုတိန်းတွေပါပြီး အထူးစီမံထားတဲ့ ဖျော်ရည်ကိုသောက်ပြီး အဲဒီဖျော်ရည်ထဲမှာ အိပ်ချင်စိတ်ဖျောက်ရအောင် ကဖိန်းလည်း နည်းနည်းထည့်ထားတယ်လို့ သိရပါတယ်။ အဲဒီဖျော်ရည်ဘူးကို ကြိုးတစ်ခုနဲ့ချည်ထားပြီး နာရီဝက်တစ်ကြိမ် သူ့ဆီ ပစ်ပေးရတယ်လို့ မစ္စသောမတ်စ်ရဲ့ မိခင်ကပြောပြပါတယ်။ မစ္စသောမတ်စ်ဟာ အခုဆို ကမ္ဘာ့စံချိန်တစ်ခုကို စိုက်ထူလိုက်နိုင်ပါပြီ။ သူ ခရီးစဉ်အောင်မြင်ပြီးဆုံးလို့ ကမ်းပေါ်တက်လာနိုင်ချိန်မှာတော့ ရှမ်ပိန်ဖွင့် ချောကလက်စားပြီး အောင်ပွဲခံခဲ့ပါတယ်။


পানুসায়া সিথিজিরাওয়াত্তানাকুল রাজতন্ত্রের সংস্কার দাবি করে অগাস্ট মাসে দশ দফা ঘোষণাপত্র দেন অগাস্ট মাসে ২১ বছর বয়সী এই ছাত্রী থাইল্যান্ডের এক মঞ্চে বেশ ভয়ে ভয়ে উঠে দাঁড়ান এবং রাজতন্ত্রের প্রতি খোলাখুলি চ্যালেঞ্জ ছুঁড়ে দেন। থাইল্যান্ডের শীর্ষস্থানীয় একটি বিশ্ববিদ্যালয়ের হাজার হাজার শিক্ষার্থীর করতালির মধ্যে দিয়ে ওই মঞ্চে পানুসায়া দেশটির রাজতন্ত্রের সংস্কারের লক্ষ্যে যে দশ দফা দাবি তুলে ধরেছিলেন, তা এখন দেশটিতে বহুল আলোচিত ও বিখ্যাত দশ-দফা ম্যানিফেস্টো নামে পরিচিত হয়ে গেছে। তার ওই পদক্ষেপ ছিল খুবই সাহসী ও অবাক করে দেয়ার মত। থাইল্যান্ডে জন্মের পর থেকে প্রত্যেককে শিখতে হয় কীভাবে রাজতন্ত্রকে ভালবাসতে হবে, শ্রদ্ধা করতে হবে এবং থাই রাজপরিবারের বিরুদ্ধে কিছু বললে তার পরিণতি কী হতে পারে। 'জীবন আর আগের মত থাকবে না' পৃথিবীতে খুব কমই দেশই আছে যেখানে রাজপরিবারকে অসম্মান করার জন্য আইন আছে। থাই আইনে রাজা, রানি, রাজ সিংহাসনের উত্তরাধিকারী বা রাজ দায়িত্ব পালনকারী কারো সমালোচনা করার শাস্তি ১৫ বছর পর্যন্ত কারাদণ্ড। কিন্তু গত কয়েক মাসে থাইল্যান্ডে গণতন্ত্রকামী বিক্ষোভ হচ্ছে দেশ জুড়ে আর এই বিক্ষোভের কেন্দ্রে আছেন পানাসুয়ার মত শিক্ষার্থীরা। "আমি জানতাম আমার জীবন আর আগের মত থাকবে না," তিনি বিবিসি নিউজ থাইকে বলেন। থাইল্যান্ড কয়েক মাস ধরে গণতন্ত্রকামী বিক্ষোভে উত্তাল এবং তিন আঙুলের অভিবাদন এই আন্দোলনের প্রতীক হয়ে উঠেছে। রাজধানী ব্যাংককে বিরল ও বিশাল সমাবেশে এই দশ দফা দাবি পড়ে শোনানোর মাত্র কয়েক ঘন্টা আগে সেটি তাকে দেখানো হয়। এতে রাজপরিবারকে নির্বাচিত প্রতিষ্ঠানগুলোর প্রতি দায়বদ্ধ থাকার আহ্বান জানানো হয় এবং রাজপরিবারের ব্যয়বরাদ্দ কমানোর ও রাজপরিবারকে রাজনীতিতে জড়িত না হবার প্রস্তাব দেয়া হয়। অধিকাংশ থাই নাগরিকের জন্য এই আহ্বান ছিল অভাবনীয়। "ওরা আমার হাতে ওটা দিয়ে বলল, আমি চাইলে ওগুলো ব্যবহার করতে পারি। তখন সবারই মনে হচ্ছিল এগুলো বেশ কঠিন দাবি। আমারও সেটা মনে হয়েছিল। আমি তখন সিদ্ধান্ত নিলাম- আমিই হবো সেই ব্যক্তি যে এগুলো বলবে। "আমি আমার বন্ধুদের হাত ধরলাম- চিৎকার করে জিজ্ঞেস করলাম -আমরা কি এখানে ঠিক কাজ করছি?" বলছিলেন পানুসায়া। "উত্তর এল - হ্যাঁ এটা ঠিক কাজ। আমি একটু বসলাম। মঞ্চে ওঠার আগে একটা সিগারেট খেলাম। তারপর আমার মাথার ভেতর যা ঘুরছিল, সব বলে দিলাম।" মঞ্চ থেকে জনতার উদ্দেশ্যে তিনি বললেন: "সব মানুষের রক্ত লাল। আমরা আলাদা নই। এই পৃথিবীতে কেউ নীল রক্ত নিয়ে জন্মায়নি। কেউ হয়ত বেশি ভাল ভাগ্য নিয়ে জন্মেছে। কিন্তু কেউ কারো থেকে বেশি শ্রেষ্ঠত্ব নিয়ে জন্মায়নি।" পানুসায়ার ওই বক্তৃতা নিয়ে হৈচৈ সৃষ্টি হয়েছিল। মুক্তমনা শিক্ষাবিদরা তাকে করতালি দিয়ে অভিনন্দন জানিয়েছিলেন, রাজতন্ত্রপন্থী সংবাদমাধ্যমগুলো নিন্দায় ফেটে পড়েছিল আর থাই জনগণ এমন বক্তব্য বিশ্বাসই করতে পারছিল না। 'নিজের দেশকে ঘৃণা করা একটা অসুখ' ওই সমাবেশের কয়েকদিন পর রাজতন্ত্র সমর্থকদের ফেসবুক পেজ, পানুসায়ার বিরুদ্ধে আক্রমণে সোচ্চার হয়ে ওঠে। কেউ কেউ অভিযোগ করে রিপাবলিকান রাজনীতিকরা তাকে দিয়ে এসব করাচ্ছে। পানুসায়া এই অভিযোগ অস্বীকার করেন। থাইল্যান্ড এখনও কার্যত নিয়ন্ত্রণ করে সামরিক বাহিনী। দেশটির একজন শক্তিধর জেনারেল আপিরাত কংসোমপং বলেছেন, বিক্ষোভকারীরা "দেশটির প্রতি ঘৃণা" (থাই ভাষায় "চুং চার্ট") দ্বারা আক্রান্ত। তিনি আরও বলেছেন যে, এটা "ভয়াবহ করোনা মহামারির থেকেও মারাত্মক রোগ"। "নিজের দেশকে ঘৃণা করা একটা অসুখ যা সারানো যায় না," তিনি বলেন। আরও পড়তে পারেন: গণতন্ত্র পন্থীদের বিক্ষোভের প্রতিবাদে পথে নেমেছেন রাজপন্থীরা পানুসায়া বলছেন তার মনে আছে, এমনকী তিনি যখন ছোট ছিলেন তখনও তিনি থাই জীবনে রাজপরিবারের ভূমিকা নিয়ে প্রশ্ন করতেন। তার মনে আছে খুব গরমের এক দিনে, একজন কর্মকর্তা তাদের বাসার দরোজায় কড়া নেড়ে তার পরিবারকে বলেছিল বাসা থেকে বেরিয়ে রাস্তার ফুটপাতে গিয়ে বসতে, কারণ রাস্তা দিয়ে কিছু সময়ের মধ্যে রাজার গাড়িবহর যাবে। "কেন গাড়িবহর দেখতে চড়া রোদে আমাদের আধ ঘন্টা বসে থাকতে হবে? আমার মাথায়ই আসেনি কী হচ্ছে, কেন হচ্ছে। আমি বেরিয়ে অপেক্ষমান জনতার সাথে যোগ দিইনি।" তিন বোনের মধ্যে সবচেয়ে ছোট পানুসায়া। অল্প বয়স থেকেই রাজনীতিতে তার আগ্রহ ছিল। যখন হাই স্কুলে পড়তেন, তখন অবসর সময়ে ঘনিষ্ঠ বন্ধুদের সাথে রাজনীতি আলোচনা করে তিনি সবচেয়ে বেশি মজা পেতেন। ২০১৪ সালে যখন একটা অভ্যুত্থান হয়, তার বাবা তাকে এনিয়ে আরও জানতে উৎসাহ দিয়েছিলেন। পরিবারে একমাত্র তার বাবাই সেসময় রাজনীতি সচেতন ছিলেন। প্রধানমন্ত্রী প্রায়ুত চান-ও-চা বিক্ষোভকারীদের দাবিদাওয়া প্রত্যাখান করেছেন তবে পানুসায়া ছোটবেলা লাজুক ছিলেন। এবং স্কুলে বড়দের হম্বিতম্বিতে তিনি মুখচোরা থাকতেন। একটা শিক্ষার্থী বিনিময় কর্মসূচিতে আমেরিকায় পাঁচ মাস কাটানোর মধ্যে দিয়ে তিনি আমূল বদলে যান। "আমি দেশে ফিরে আসি অন্য মানুষ হয়ে। আমি তখন কথা বলতে বা কিছু করতে ভয় পেতাম না।" প্রথম সারির বিখ্যাত থাম্মাসাত ইউনিভার্সিটিতে ভর্তি হবার পর তিনি রাজনৈতিকভাবে ক্রমশ আরও সক্রিয় হয়ে ওঠেন। দুবছর আগে তিনি "ডোম রেভল্যুশন" নামে ছাত্র ইউনিয়নের রাজনৈতিক দলে যোগ দেন। ফেব্রুয়ারি মাসে, তরুণ ভোটারদের কাছে জনপ্রিয় ফিউচার ফরোয়ার্ড নামে একটি রাজনৈতিক দলকে ভেঙে দেবার পর যে আকস্মিক প্রথম গণতন্ত্রপন্থী প্রতিবাদ বিক্ষোভ হয়েছিল, তার আয়োজনে তিনি সাহায্য করেন। দলটি তাদের নেতার কাছ থেকে অবৈধভাবে অর্থ ঋণ নিয়েছিল এই রায়ের পর দলটি ভেঙে দেয়া হয়। দলটি ২০১৯এর নির্বাচনে ভাল ফল করেছিল। দলটির রাজনৈতিক প্রভাব বাড়তে থাকায় দলটি নিশ্চিহ্ণ করার এটি একটি প্রয়াস হিসাবে মনে করেছিল দলটির সমর্থরা। তবে সাম্প্রতিক কয়েক বছরে থাইল্যান্ডে শিক্ষার্থীদের নেতৃত্বে যে গণতন্ত্রকামী আন্দোলন গতি পাচ্ছে তাতে তরুণ সম্প্রদায়ের যোগদানকে শুধু ওই পদক্ষেপই উৎসাহিত করেনি। রাজা মাহা ভাজিরালংকর্ন, যিনি সিংহাসনের উত্তরাধিকারী হন ২০১৬ সালে, তাকে জনসমক্ষে প্রায় দেখাই যায়নি। খবরে বলা হয়ে থাকে তিনি বেশিরভাগ সময় বিদেশে কাটান - বিশেষ করে দেশটিতে মহামারির প্রাদুর্ভাবের পর। থাইল্যান্ডে বেশ কিছু দুর্নীতি কেলেংকারিও সামনে এসেছে। এর মধ্যে রয়েছে ২০১২ সালে ভয়ঙ্কর এক সড়ক দুর্ঘটনার সাথে জড়িত পানীয় প্রস্তুতকারক সংস্থা রেড বুলের মালিকের বিরুদ্ধে মামলা যেভাবে পরিচালিত হয়েছিল তা তদন্তের জন্য গঠিত সরকারি কমিটি এতে "দুর্নীতির যে ছায়া" পেয়েছিল সেটিও। থাই সরকার বলে তারা বাক স্বাধীনতা সমর্থন করে এবং সমালোচনা গ্রহণ করতেও প্রস্তুত। কিন্তু শিক্ষার্থীদের আইনের মধ্যে থেকে তাদের অধিকার মানতে হবে এবং জাতীয় নিরাপত্তার জন্য ঝুঁকি সৃষ্টি করলে তা মেনে নেয়া হবে না। আরও পড়তে পারেন: পানুসায়া থাইল্যান্ডে রাজতন্ত্রের ভূমিকা নিয়ে প্রশ্ন তুলেছেন শিক্ষার্থীরা তাদের নিরাপত্তা নিয়ে অবশ্যই উদ্বিগ্ন। ২০১৪-য় সামরিক বাহিনীর নেতৃত্বাধীন সরকারের বিরুদ্ধে অভ্যুত্থানের পর বিদেশে পালিয়ে যাওয়া অন্তত নয়জন যারা থাইল্যান্ডের সবচেয়ে সম্মানিত রাজতন্ত্রের সমালোচনা করেছিলেন তারা নিখোঁজ হয়ে যান। পরে এক নদীর ধারে দুজনের লাশ পাওয়া যায়। থাই সরকার তাদের নিখোঁজ হয়ে যাবার ব্যাপারে কোনভাবে সংশ্লিষ্ট থাকার কথা জোরের সঙ্গে অস্বীকার করে। পানুসায়া বলেন যে রাতে তিনি ওই দশ দফা ম্যানিফেস্টো পড়েছিলেন, তার পর থেকে কর্তৃপক্ষ দিনরাত ক্যাম্পাসের ভেতরে, তার ডরমেটরির ভেতর তার গতিবিধি ওপর সবসময় নজর রাখছে। "যদিও তারা সাদা পোশাকধারী, আমি বুঝতে পারি তারা পুলিশের লোক, কারণ তাদের চুলের ক্রু-ছাঁট এবং তারা প্রকাশ্য স্থানে সবসময় আমার ছবি তোলে।" পানুসায়া বলছেন ওই ম্যানিফেস্টো পড়ার পর তার পক্ষে আর সেখান থেকে ফেরার প্রশ্ন ওঠে না পানুসায়াকে এখনও গ্রেফতার করা হয়নি, এবং তিনি বলেছেন তিনি কখনও কর্তৃপক্ষের কাছে আত্মসমর্পণ করবেন না। তার বিরুদ্ধে রাজতন্ত্রকে অবমাননা করার অভিযোগও আনা হয়নি। সাম্প্রতিক বছরগুলোতে এই ব্যবহৃত হয়েছে কম। তবে তার বিরুদ্ধে রাষ্ট্রদ্রোহিতার অভিযোগ আনা হতে পারে। এছাড়াও কম্প্যুটার নেটওয়ার্কে মিথ্যা তথ্য ছড়ানোর অভিযোগ এবং রোগ নিয়ন্ত্রণ আইন লংঘনের অভিযোগও তার বিরুদ্ধে দায়ের করা হতে পারে। বলা হতে পারে তিনি করোনাভাইরাস বিধিনিষেধ ভেঙে প্রতিবাদ বিক্ষোভ করেছেন। শুধু রাষ্ট্রদ্রোহিতার অভিযোগের সাজা সর্বোচ্চ সাত বছরের কারাদণ্ড। অন্যান্য শিক্ষার্থীদের মত পানুসায়া বাসাতেও অশান্তির মধ্যে রয়েছেন কারণ তার বিরুদ্ধে "মাত্রা ছাড়িয়ে যাওয়ার" অভিযোগ রয়েছে ঘরেও। তার সিদ্ধান্তে পানুসায়ার মা আতঙ্কিত। তিনি তাকে সমাবেশে যোগ না দেবার জন্য অনুরোধ করেছেন। এর পর পাঁচদিন মা মেয়ে কথা বলেননি। "অবশ্যই আমার মা উদ্বিগ্ন। কিন্তু সেটা তিনি প্রকাশ করেন না এবং আমি যখন ধারেকাছে থাকি তিনি দেখান কিছু হয়নি, সব স্বাভাবিক আছে। কিন্তু আমার বড় বোনের কাছে থাকলে তিনি কাঁদেন," পানুসায়া বলেন। শনিবার ১৯শে সেপ্টেম্বরের সমাবেশের জন্য তিনি প্রস্তুতি নিচ্ছেন। পানুসায়া কারাবাসের জন্য মনে মনে প্রস্তুত হচ্ছেন। শনিবারের সমাবেশে রাজতন্ত্র থেকে শুরু করে সেনা বাহিনীতে, সংবিধানে, এবং শিক্ষাখাতে বিভিন্ন সংস্কারের দাবি জানানো হবে। "আমার মাকে বুঝতে হবে আমরা মজা করার জন্য এসব করছি না। এগুলো খুবই গুরুত্বপূর্ণ বিষয়। এবং আমাদের এটা করতেই হবে। আমরা এটাকে আমাদের কর্তব্য বলে মনে করছি, মাকে সেটা বুঝতে হবে। আমি চাই তিনি আমার জন্য গর্ব বোধ করবেন।"

အချက် ၁၀ ချက်ပါတဲ့ ကြေညာစာတမ်းတစောင်ကို ပါနက်ဆရာ သြဂုတ်လတုန်းက ဖတ်ပြခဲ့စဉ် ထိုင်းနိုင်ငံမှာ အသက် ၂၁ အရွယ် ကျောင်းသူလေးတဦးဟာ သြဂုတ်လတုန်းက စင်မြင့်တခုပေါ်ကို ကြောက်ကြောက်လန့်လန့်နဲ့ တက်ခဲ့ပြီး ထိုင်းဘုရင်စနစ်ကို ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း စိန်ခေါ်ခဲ့ပါတယ်။ ထောက်ခံအားပေးနေကြတဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံ ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်တခုရဲ့ ကျောင်းသားတွေ ရှေ့မှောက်မှာ သူဟာ ဘုရင်စနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲဖို့ တောင်းဆိုရင်း အခုနောက်ပိုင်း လူသိများ ကျော်ကြားလာပြီ ဖြစ်တဲ့ ကြေညာစာတမ်းပါ အချက် ၁၀ ချက်ကို ဖတ်ပြခဲ့ပါတယ်။ ဘုရင်စနစ်ကို အလေးထားတဲ့ ထိုင်းမှာ ဒါဟာ အံအားသင့်စရာ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ထိုင်းပြည်သူတွေဟာ မွေးဖွားလာချိန်ကတည်းက ဘုရင်စနစ်ကို ကြည်ညိုလေးစားဖို့နဲ့ ချစ်မြတ်နိုးဖို့ သင်ကြားပေးခံခဲ့ရသလို ဒါနဲ့ပတ်သက်လို့ ဖွင့်ဟပြောဆိုမှုရဲ့ အကျိုးဆက်တွေကိုလည်း ကြောက်ကြဖို့ ဆုံးမသွန်သင်ခံခဲ့ရပါတယ်။ ဘဝက အရင်နဲ့ မတူတော့ဘူး ထိုင်းနိုင်ငံဟာ ဘုရင်စနစ်ကို ဝေဖန်လို့မရအောင် တင်းကြပ်တဲ့ ဥပဒေတွေ ပြဋ္ဌာန်းပြီး တားမြစ်ထားတဲ နိုင်ငံ အနည်းငယ်ထဲက တနိုင်ငံပါ။ ဘုရင်၊ မိဖုရား၊ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို ဆက်ခံမယ့်သူနဲ့ ထီးနန်းကို ယာယီအုပ်စိုးသူတွေကို ဝေဖန်ရင် ၁၅ နှစ်အထိ ထောင်ကျနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြီးခဲ့တဲ့ လတွေမှာတော့ ဒီမိုကရေစီအရေး တောင်းဆိုကြတဲ့ ဆန္ဒပြပွဲတွေ နိုင်ငံတွင်းမှာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သလို အဲဒီဆန္ဒပြပွဲတွေမှာ ပါနက်ဆရာ လို ကျောင်းသား ကျောင်းသူတွေက အခရာ ကျခဲ့ပါတယ်။ "ဘဝက အရင်လို မဟုတ်တော့ဘူး" လို့ ဘီဘီစီ ထိုင်းဘာသာဌာနကို နောက်ပိုင်းမှာ သူ ပြောခဲ့ပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ လတွေအတွင်း ဒီမိုကရေစီလိုလားတဲ့ တောင်းဆိုဆန္ဒပြပွဲတွေ ထိုင်းမှာ ပေါ်မှာ ဘန်ကောက်မြို့ မှာ ပေါ်ပေါက်ခဲတဲ့ ဆန္ဒပြပွဲအကြီးကြီးတခုမှာ ကြေညာစာတမ်းတစောင် သူ မဖတ်ခင် နာရီပိုင်းအလိုမှ အဲဒါကို ပါနက်ဆရာထံ ယူလာပြပါတယ်။ အဲဒီကြေညာစာတမ်းမှာ ရွေးကောက်ခံ အဖွဲ့အစည်းတွေကို တာဝန်ယူမှု တာဝန်ခံမှု ရှိတဲ့ ဘုရင်စနစ် ပေါ်ပေါက်ရေး၊ တော်ဝင်အသုံးစရိတ်ကို လျော့ချဖို့နဲ့ နိုင်ငံရေး ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုတွေကို ရှောင်ကြဉ်ဖို့ တောင်းဆိုထားပါတယ်။ ဒီအချက်တွေဟာ ထိုင်းပြည်သူ အများစုကို အံ့အားသင့်စေခဲ့ပါတယ်။ "ကျွန်မဆီကို အဲဒီကြေညာစာတမ်း ယူလာပြတယ်။ ဖတ်ချင်လားလို့လည်း မေးတယ်။ ဒီအချက်တွေက အင်မတန် ပြင်းထန်တယ်လို့ လူတိုင်းက ထင်သလို ကျွန်မလည်း အဲလိုပဲ တွေးမိပါတယ်။ ဒီစာတမ်းကို ဖတ်ဖို့ ကျွန်မ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တယ်။" "အတန်းဖော် ကျောင်းသားကျောင်းသူတွေကလည်း ကျွန်မကို ထောက်ခံအားပေးကြတယ်။ ဒီနေရာမှာ မှန်ကန်တဲ့ လုပ်ဆောင်မှု တခု လုပ်လာနိုင်လေမလားဆိုပြီး အားနဲ့မာန်နဲ့ အကျယ်ကြီး ဖတ်ဖို့ကိုလည်း သူတို့က ပြောကြတယ်" လို့ ပါနက်ဆရာက ဆိုပါတယ်။ "အမှန်ပါပဲ၊ ကျွန်မတို့ လုပ်သင့်လုပ်ထိုက်တာကို လုပ်နေကြတာပါ။ ဒီနောက် ခဏပြန်ထိုင်ပါတယ်။ စင်ပေါ်မတက်ခင် စီးကရက်တလိပ် ဖွာလိုက်ပြီး ခေါင်းထဲကနေ အားလုံးကို ထုတ်ပစ်လိုက်ပါတယ်။" "လူသားတိုင်း ချင်းချင်းနီတဲ့ သွေးတွေ ရှိကြတယ်၊ ကျွန်မတို့လည်း အတူတူပါပဲ၊ ဘာမှ မကွာခြားဘူး" လို့က သူက စင်မြင့်ထက်ကနေ လူထုပရိသတ်ကို ပြောခဲ့ပါတယ်။ "ဒီကမ္ဘာမှာ ဘယ်သူမှ သွေးအပြာရောင်နဲ့ မွေးဖွားမလာကြဘူး။ တချို့သူတွေက တခြားလူတွေထက် ကံ ပိုကောင်းကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘယ်သူမှ အားလုံးထက် ပိုပြီး မြင့်မြတ်စွာ မွေးဖွားလာတာ မဟုတ်ပါဘူး။" ပါနက်ဆရာရဲ့ ပြောဆိုချက်ဟာ လူထုကြား အုတ်အော်သောင်းနင်း ဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံရေး လူမှုရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲချင်သူတွေက ချီးကျူးထောပနာ ပြုကြပေမယ့် ဘုရင်စနစ်ကို ထောက်ခံတဲ့ သတင်းမီဒီယာတွေက ရှုတ်ချခဲ့ကြပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ မိခင်နိုင်ငံကို မုန်းတာက ရောဂါတမျိုးပဲ ဆန္ဒပြပွဲပြီးတဲ့နောက်ပိုင်း ရက်တွေမှာ ဘုရင်စနစ်ကို ထောက်ခံသူတွေက ပါနက်ဆရာကို ဖေ့ဘွတ်ခ် စာမျက်နှာတွေပေါ်ကနေ ဝေဖန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပါတယ်။ ဘုရင်စနစ်မပါတဲ့ နိုင်ငံတည်ထောင်လိုတဲ့ နိုင်ငံရေးသမားတွေရဲ့ ခြယ်လှယ်တာ သူ ခံနေရပြီလို့ တချို့က စွပ်စွဲပါတယ်။ ပါနက်ဆရာ ကတော့ ဒါကို ငြင်းပါတယ်။ လက်ရှိအချိန်ထိ စစ်တပ်က ကြိုးကိုင် ချယ်လှယ်နေဆဲဖြစ်တဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံမှာ သြဇာညောင်းတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အပီရတ် ခုန်ဆွန်ပုံ ကတော့ ဆန္ဒပြသမားတွေဟာ "chung chart" လို့ခေါ်တဲ့ "နိုင်ငံမုန်းတီးရေး" အယူဝါဒ တခု စွဲကပ်နေတယ်။ ဒါဟာ ကပ်ရောဂါဆိုးကြီးထက် ပိုဆိုးတယ် လို့ ပြောပါတယ်။ "ကိုယ့်ရဲ့ မိခင်နိုင်ငံကို မုန်းတီးတာဟာ ကုမရတဲ့ ရောဂါတမျိုးပဲ" လို့လည်း သူက ဆိုပါတယ်။ ဆန္ဒပြပွဲတွေကို ဘုရင်စနစ်ထောက်ခံသူတွေက ပြစ်တင် ထိုင်းနိုင်ငံမှာ တော်ဝင်မိသားစုရဲ့ အဆင့်အတန်းနဲ့ ပတ်သက်လို့ ကလေးဘဝကတည်းက သူ မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ဖူးတာကို မှတ်မိနေသေးတဲ့အကြောင်း ပါနက်ဆရာက ဖွင့်ဟပါတယ်။ ပူလောင်အိုက်စပ်နေတဲ့ နေ့တနေ့မှာ ထိုင်းအာဏာပိုင်တဦး အိမ်ရှေ့ ရောက်လာပြီး သူ့မိသားစုကို အိမ်အပြင်ထွက်ခိုင်း၊ ထိုင်းတော်ဝင် ယာဉ်တန်းကို စောင့်ကြိုဖို့အတွက် ပလပ်ဖောင်းပေါ်မှာ ထိုင်နေဖို့ ညွှန်ကြားခဲ့ပါတယ်။ "မော်တော်ယာဉ်တန်း ဖြတ်သွားတာကို မြင်ရဖို့အတွက် နေပူထဲမှာ တနာရီခွဲလောက် ဘာလို့ ထွက်နေရမှာလဲ။ ဘာတွေ ဖြစ်နေလဲဆိုတာ ကျွန်မ မသိဘူး။ ဒါပေမဲ့ ယာဉ်တန်းကို စောင့်တဲ့ လူအုပ်ကြီးဆီကိုတော့ ကျွန်မ မသွားခဲ့ဘူး။" ညီအစ်မ သုံးယောက်မှာ အငယ်ဆုံးဖြစ်တဲ့ ပါနက်ဆရာဟာ ငယ်စဉ်ကတည်းက နိုင်ငံရေးကို စိတ်ဝင်စားမှုရှိကြောင်း ပြခဲ့ပါတယ်။ အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝမှာ ရင်းနှီးတဲ့ သူငယ်ချင်းတွေနဲ့အတူ နိုင်ငံရေးအကြောင်း ဆွေးနွေးရတာဟာ အတိတ်ကို ပြန်လွမ်းရတဲ့ အမှတ်တရတွေထဲက တခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှာ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းတဲ့အချိန်မှာတော့ သူတို့အိမ်မှာ အဲဒီတုန်းက နိုင်ငံရေး စိတ်ဝင်စားလိုက်စားခဲ့တဲ့ သူက သူတို့ ဖခင် တစ်ယောက်ပဲရှိပြီး သူက အာဏာသိမ်းမှုအကြောင်း ပိုသိအောင် လုပ်ဖို့ သူ့သမီးကို အားပေးခဲ့ပါတယ်။ ဆန္ဒပြသမားတွေရဲ့ တောင်းဆိုချက်ကို လိုက်လျောဖို့ ဝန်ကြီးချုပ် ငြင်းဆို ဒါပေမဲ့ ပါနက်ဆရာဟာ အရှက်အကြောက်ကြီးစွာ ကြီးပြင်းလာခဲ့သလို ကျောင်းမှာလည်း အနိုင်ကျင့်ခံခဲ့ရပါတယ်။ ပညာရေး နှီးနှောဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်တခုနဲ့ အမေရိကန်မှာ ပါနက်ဆရာ ငါးလကြာ ပညာသင်ကြားခဲ့တဲ့အချိန်မှာတော့ ဒီအစီအစဉ်ဟာ သူ့ကို အပြောင်းအလဲကြီး ပြောင်းလဲစေခဲ့ပါတယ်။ "ဖွင့်ဟပြောဆိုဖို့ ဝန်မလေးတဲ့၊ တခုခု လုပ်ဖို့ လက်မတွန့်တော့တဲ့ သူတဦးအဖြစ် ကျွန်မ အိမ်ကို ပြန်လာခဲ့တယ်" နာမည်ကြီး တာမာစ တက္ကသိုလ် မှာ သူတက်ရောက်ပြီးနောက်ပိုင်း နိုင်ငံရေးမှာ ပိုပြီး တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ နှစ်နှစ်ကတော့ ကျောင်းသား သမဂ္ဂနိုင်ငံရေးပါတီ ဖြစ်တဲ့ "Dome Revolution" ပါတီ ဝင်ခဲ့ပါတယ်။ ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်းမှာ Future Forward နိုင်ငံရေးပါတီ ဖျက်သိမ်းခံခဲ့ရပြီးတဲ့နောက် ပထမဆုံး လမ်းမတွေထက်မှာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ ဒီမိုကရေစီအရေး လိုလားတဲ့ ဆန္ဒပြပွဲတွေကိုလည်း သူ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။ လူငယ်မဲဆန္ဒရှင်တွေကြား လူကြိုက်များ ရေပန်းစားခဲ့တဲ့ Future Forward နိုင်ငံရေးပါတီဟာ သူ့ပါတီခေါင်းဆောင်ဆီကနေ တရားမဝင်ချေးငွေတွေ လက်ခံရယူခဲ့တဲ့ ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ တရားရုံးတခုက အငြင်းပွားဖွယ် အမိန့်ချခဲ့ပြီးတဲ့နောက် အဲဒီနိုင်ငံရေးပါတီ ဖျက်သိမ်းခဲ့ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၁၉ ရွေးကောက်ပွဲတွေမှာ ဒီပါတီဟာ အခြေအနေ အတော် ကောင်းခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပါတီ ဖျက်သိမ်းခံခဲ့ရတာဟာ နိုင်ငံရေးလွှမ်းမိုးမှုတွေကို ဖယ်ရှားဖို့ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ ဒီပါတီကို ထောက်ခံသူတွေကို ရှုမြင်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြီးခဲ့တဲ့ နှစ်ပိုင်းတွေအတွင်း ကျောင်းသားတွေ ဦးဆောင်တဲ့ ဒီမိုကရေစီအရေး ထောက်ခံအားပေးတဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေမှာ ပါဝင် ပူးပေါင်းဖို့အတွက် လူငယ်တွေကို စေ့ဆော်ခဲ့တာ ဒီကိစ္စတွေကြောင့်ချည်းတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့တဲ့ ဘုရင် မဟာ ဝချီရာလောင်ကွန်းကို လူထုကြား အတော်လေး တွေ့ရခဲသလို ဘုရင်ဟာ နိုင်ငံရပ်ခြားမှာပဲ အများဆုံး အချိန်ကုန်ဆုံးနေသူ တယောက်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံမှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကပ်ရောဂါ ကူးစက်ပျံ့နှံ့နေပြီးတဲ့နောက်ပိုင်း ပြည်ပမှာပဲ နေနေတဲ့အတွက်ကြောင့် ထိုင်းပြည်သူတချို့က လူမှုကွန်ရက်ပေါ်မှာ ဝေဖန်ခဲ့ကြပါတယ်။ နောက်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံမှာ အကျင့်ပျက်ချစားမှု အဂတိလိုက်စားမှုတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှာ ရဲအရာရှိတဦးကို သေစေနိုင်သည်အထိ ကားနဲ့တိုက်ခဲ့ပြီး ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေတဲ့ ကျွဲရိုင်းအားဖြည့်အချိုရည် ကုမ္ပဏီကို လွှဲပြောင်းတာဝန်ယူမယ့် သူတဦးအပေါ် စွဲဆိုထားတဲ့ ရာဇတ်ပြစ်မှုတွေကို ရုပ်သိမ်းပေးလိုက်တဲ့ကိစ္စကလည်း အငြင်းပွားစရာ အဖြစ်ဆုံး ကိစ္စတခု ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုင်းအစိုးရကတော့ လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်ကို အလေးထားသလို၊ ဝေဖန်ထောက်ပြမှုတွေကိုလည်း ခံနိုင်ရည်ရှိပါတယ်လို့ ပြောနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျောင်းသားတွေအနေနဲ့ကလည်း ဥပဒေဘောင်အတွင်းကနေ တောင်းဆိုဆန္ဒပြကြဖို့ လိုပြီး အမျိုးသား လုံခြုံရေးကို ခြိမ်းခြောက်တာမျိုး လုပ်လို့ မရဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ ဘုရင်စနစ်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍအကြောင်း ပါနက်ဆရာ မေးခွန်းထုတ် ဒါပေမဲ့ ဆန္ဒပြ ကျောင်းသားတွေကတော့ သူတို့ရဲ့ လုံခြုံရေးအတွက် စိုးရိမ်ထိတ်လန့်ကြပါတယ်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း စစ်တပ်ဦးဆောင်တဲ့ အစိုးရကို ဆန့်ကျင် ကန့်ကွက်ပြီး ထိုင်းဘုရင်စနစ်ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြပြီးနောက်ပိုင်း ပြည်ပနိုင်ငံတွေဆီ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြတဲ့ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ကိုးယောက်ထက် မနည်း ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့ပါတယ်။ သူတို့တွေထဲက နှစ်ဦးရဲ့ အလောင်းတွေကို မြစ်ကမ်းနံဘေးတွေမှာ ပြန်ရှာတွေ့ခဲ့ပါတယ်။ ဒီကြေညာစာတမ်းကို သူဖတ်ပြခဲ့တဲ့ ည နောက်ပိုင်း သူ့လှုပ်ရှားမှုတွေကို အာဏာပိုင်တွေက နေ့ရော ညပါ မချန် တက္ကသိုလ် ပရိဝုဏ်ထဲမှာကော သူ့ရဲ့ အိပ်ဆောင်မှာပါ စောင့်ကြည့်နေခဲ့တယ်လို့ ပါနက်ဆရာက ပြောပါတယ်။ "သာမန်အရပ်ဝတ် အဝတ်စားတွေ ဝတ်စားထားပေမယ့် သူတို့က ရဲတွေဆိုတာ ကျွန်မ သိတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတို့တွေက ဆံပင်ကေ တပုံစံတည်း ညှပ်ထားကြပြီး လူမြင်ကွင်းမှာ ကျွန်မကို ဓာတ်ပုံ အမြဲရိုက်ကြတယ်။" နောက်ပြန်လှည့်မှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ပါနက်ဆရာ ပြော သူ အခုထိတော့ အဖမ်းမခံရသေးပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အာဏာပိုင်တွေကို ဘယ်တော့မှ လက်မြှောက်အရှုံးပေးမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ပါနက်ဆရာက ကဆိုပါတယ်။ ဘုရင်စနစ်ကို ဝေဖန်လို့မရအောင် တားမြစ်ထားတဲ့ ဥပဒေတွေနဲ့လည်း သူ တရားစွဲဆိုခံရတာ မရှိသေးပါဘူး။ ထိုင်းတော်ဝင်နန်းတော်ရဲ့ ပန်ကြားချက်အရ ဒီဥပဒေတွေ ကျင့်သုံးမှုတွေ ပြီးခဲ့တဲ့ နှစ်ပိုင်းတွေမှာ နည်းလာခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နိုင်ငံတော် အကြည်ညိုပျက်စေမှု၊ ကွန်ပျူတာ စနစ်တခုထဲကို သတင်းတုသတင်းမှားတွေ ဖြန့်ဝေမှုနဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ထိန်းချုပ်ကာကွယ်ရေး ဥပဒေတွေကို ချိုးဖောက်မှု စတဲ့ စွဲချက်တွေနဲ့ ရဲက ဖမ်းဝရမ်း ထုတ်ထားပါတယ်။ နိုင်ငံတော် အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပြစ်မှုတခုတည်းနဲ့တောင် အများဆုံး ထောင် ၇ နှစ်ထိ ကျခံရနိုင်ပါတယ်။ "လူမှုအသိုင်းအဝန်းကြား လက်မခံတဲ့ အရာတွေကို လုပ်ဆောင်နေတယ်၊ ဘောင်ကျော်တယ်" လို့ စွပ်စွဲခံနေရတဲ့ တခြား ကျောင်းသားတွေလိုပဲ ပါနက်ဆရာလည်း အိမ်မှာ ဖိအားတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။ မိခင်ဖြစ်သူဆိုရင် သူ့ဆုံးဖြတ်ချက်အပေါ် ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့နေပြီး ဆန္ဒပြပွဲတွေမသွားဖို့ သူ့ကို တိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက် ငါးရက်အကြာမှာတော့ သူတို့ တယောက်နဲ့တယောက် စကားမပြောကြတော့ပါဘူး။ "အမေက စိုးရိမ်နေတာ သိပ်သိသာတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်မ သူ့နားရှိနေချိန်ဆိုရင် စိုးရိမ်ပူပန်တဲ့အကြောင်း မပြသလို အရင်လိုလည်း မဆက်ဆံဘူး။ ဒါပေမဲ့ အစ်မနဲ့ အတူရှိနေပြီဆိုရင်တော့ သူတခါတလေ ငိုတယ်" လို့ ပါနက်ဆရာက ဖွင့်ဟပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာတော့ သူ့အမေက သူလုပ်ချင်တာကို လုပ်ခွင့်ပေးခဲ့ပါတယ်။ သူ့စိတ်ထဲ လုပ်ဖို့လိုအပ်တာ မှန်သမျှ လုပ်နိုင်ပြီလို့လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘုရင်စနစ်အကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုတာတွေ ရှောင်ကြဉ်ဖို့ကိုတော့ သတိပေးခဲ့ပါတယ်။ အခုတော့ ပါနက်ဆရာဟာ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့မှာ ဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပဖို့အတွက် ပြင်ဆင်နေပါတယ်။ ထောင်နန်းစံရဖို့အတွက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ သူ ပြင်ဆင်ထားပါတယ်။ ဒီဆန္ဒပြပွဲမှာ ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ နဲ့ ပညာရေး စတာတွေကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲဖို့ တောင်းဆိုသွားကြမှာပါ။ "ဒါတွေကို အပျော်အပျက် လုပ်နေတာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာ အမေ နားလည်ဖို့လိုမယ်လို့ ကျွန်မ ထင်တယ်။ ဒါက အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ ကျွန်မတို့ လုပ်ကို လုပ်ရမှာပါ။ ဒါကို တာဝန်တခုလို့လည်း ကျွန်မတို့က ယူဆတယ်။ အမေလည်း ဒါကို နားလည်ရပါမယ်။ကျွန်မအတွက် သူ ဂုဏ်ယူစေချင်ပါတယ်။ "


আলিবাবা'র নির্বাহী প্রধানের পদ থেকে সরে দাঁড়াচ্ছেন জ্যাক মা পত্রিকাটি বলছে, প্রধানের পদ থেকে পদত্যাগ করলেও আলিবাবা'র পরিচালক পরিষদে থেকে শিক্ষাক্ষেত্রে জনহিতকর কার্যক্রমে মনোনিবেশ করতে চান জ্যাক মা। ১৯৯৯ সালে যাত্রা শুরু করা আলিবাবা - যা পরবর্তীতে বিশ্বের অন্যতম বৃহৎ ইন্টারনেট কোম্পানি হিসেবে সফলতা লাভ করে - তার সহ-প্রতিষ্ঠাতা ছিলেন জ্যাক মা। অনলাইনে কেনাবেচার সুবিধা দেয়ার পাশাপাশি ক্লাউড কম্পিউটিং এবং চলচ্চিত্র তৈরীর মত সেবাও দিয়ে থাকে আলিবাবা। আলিবাবা'র বর্তমান বাজার মূল্য ৪০০ বিলিয়ন বা ৪০ হাজার কোটি ডলারেরও বেশী। 'টাইমস' পত্রিকাকে দেয়া এক সাক্ষাৎকারে মি. মা বলেন, তাঁর অবসর নেয়ার কারণে একটি যুগের শেষ হবে না, বরং শুরু হবে। আরো পড়তে পারেন: 'আম' সম্পর্কে যে ১৩টি তথ্য হয়তো আপনার জানা নেই রোহিঙ্গা নিয়ে তদন্ত করার এখতিয়ার আছে: আইসিসি ভারতের গ্রামাঞ্চলে সমকামীদের জীবন যেমন জ্যাক মা'র ব্যক্তিগত সম্পদের মূল্য প্রায় ৪০ বিলিয়ন ডলার ৪০ বিলিয়ন ডলার ব্যক্তিগত সম্পদের অধিকারী মি. মা ফোর্বসে'র ২০১৭ সালের তালিকায় চীনের বিত্তশালী ব্যক্তিদের মধ্যে তৃতীয় অবস্থানে ছিলেন। সোমবার তাঁর ৫৪তম জন্মবার্ষিকী। এ সপ্তাহের শুরুতে ব্লুমবার্গ টিভিকে মি. মা বলেন, মাইক্রোসফটের প্রতিষ্ঠাতা বিল গেটসের মত একটি ব্যক্তিগত দাতব্য প্রতিষ্ঠান গঠন করতে আগ্রহী তিনি। "বিল গেটসের কাছ থেকে আমার অনেক কিছু শেখার আছে", বলেন মি. মা। মি. মা পেশাগত জীবনের শুরু করেন চীনের ঝেজিয়াং প্রদেশের হাংঝৌ শহরের একটি বিশ্ববিদ্যালয়ের ইংরেজির শিক্ষক হিসেবে। মি. মা বলেন, "আমার মনে হয় কিছুদিনের মধ্যেই আমি আবার শিক্ষকতায় ফিরে যাবো। আমার ধারণা, আলিবাবা'র প্রধান নির্বাহী হিসেবে দায়িত্ব পালনের চেয়ে শিক্ষক হিসেবে আমি অনেক ভালো কাজ করতে পারবো।" হাংঝৌ'য়ে তাঁর ফ্ল্যাটে কয়েকজন বন্ধুর সাথে আলিবাবা'র কার্যক্রম শুরু করেন তিনি।

ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၄၀ ဖိုးကြွယ်ဝတဲ့ ဂျက်မား ဒါပေမယ့်လည်း အလီဘာဘာရဲ့ ဒါရိုက်တာဘုတ်အဖွဲ့ဝင်တဦး အနေနဲ့ ရှိနေဦးမှာဖြစ်ပြီး ပညာရေးဆိုင်ရာ ပရဟိတလုပ်ငန်းတွေကိုပဲ အဓိက လုပ်ဆောင်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အင်တာနက် ကုမ္ပဏီတခုဖြစ်လာခဲ့တဲ့ အလီဘာဘာကုမ္ပဏီကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်က မစ္စတာဂျက်မားက စတင်တည်ထောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အွန်လိုင်း ဈေးရုံ ၊ ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်တာတွေ အပါအဝင် အလီဘာဘာရဲ့ ဈေးကွက်တန်ဖိုးဟာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၄၀၀ ကျော် ရှိနေပါပြီ။ အလီဘာဘာရဲ့ဈေးကွက်တန်ဖိုးဟာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၄၀၀ ကျော်ရှိ တိုင်းမ်မဂ္ဂဇင်းနဲ့ အင်တာဗျူးမှာတော့ အင်္ဂလိပ်စာဆရာ မစ္စတာဂျက်မားက'' ဒါက သူ့ရဲ့ခေတ်ကုန်ဆုံးသွား တာမဟုတ်ဘဲ ပညာရေးကိုချစ်တဲ့သူ့အတွက် ခြေလှမ်းအသစ်တခုရဲ့ အစသာ ဖြစ်တယ် ''လို့ ပြောဆို ထားပါတယ်။ လာမဲ့ တနင်္လာနေ့မှာ ၅၄ နှစ်ပြည်မယ့် မစ္စတာမားဟာ သူတဦးတည်းရဲ့ အသားတင်ပိုင်ဆိုင်မှုဟာ ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၄၀ ဖိုးကြွယ်ဝပြီး Forbes မဂ္ဂဇင်းရဲ့ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွက် တရုတ်ရဲ့ အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်များ စာရင်းမှာ တတိယမြောက် အချမ်းသာဆုံးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသူလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ အစောပိုင်း သီတင်းပတ်တွေတုံးကတော့ မစ္စတာဂျက်မားဟာ မိုက်ခရိုဆော့တည်ထောင်သူ ဘီလ်ဂိတ်လိုပဲ သူ့ကိုယ်ပိုင် ဖောင်ဒေးရှင်းတခုကို တည်ထောင်ချင်တယ်လို့ ဘလွန်းဘာ့ဂ် တီဗွီကိုပြောထားပါတယ်။ ' ' ကျွန်တော်က လူချမ်းသာတယောက်လို ဘယ်တော့မှ နေနိုင်မှာ မဟုတ်ဘူး။ စောစောစီးစီး အနားယူပြီး တခုခုလုပ်နိုင်မယ်လို့ ထင်တယ်။ တနေ့နေ့တော့ သင်ကြားရေးဘက်ကို ပြန်သွားမှာပါ။ ဒါဟာ အလီဘာဘာ ရဲ့ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် ရာထူးထက်ပိုပြီး ကောင်းအောင် လုပ်နိုင်မယ်လို့ ထင်တယ်'' လို့ မစ္စတာဂျက်မားက ပြောပါတယ်။ မစ္စတာ ဂျက်မားဟာ သူ့ရဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအလုပ်ကို တရုတ်နိုင်ငံ ဇီကျန်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းက ဟန်ကျိုးမြို့မှာရှိတဲ့ တက္ကသိုလ်တခုမှာ အင်္ဂလိပ်စာ ဆရာအဖြစ်နဲ့ စတင်ခဲ့တာပါ။ သူဟာ အလီဘာဘာကို ဟန်ကျိုးမှာရှိတဲ့ သူ့ရဲ့နေအိမ်အခန်းလေးထဲကနေ သူ့သူငယ်ချင်းတစုနဲ့ စတင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။


নাসিকের হাসপাতালে মৃতদের একজনের আত্মীয় ভিকি যাদব ওই হাসপাতালের সামনে একটি ট্যাঙ্কার থেকে অক্সিজেন লিক হওয়ার জেরেই এই মর্মান্তিক দুর্ঘটনা ঘটেছে বলে জানা যাচ্ছে - প্রশাসন এখন যার তদন্তের নির্দেশ দিয়েছে। মহারাষ্ট্রে এই ঘটনা ঘটল এমন এক দিনে, যেদিন ভারতে দৈনিক শনাক্ত নতুন রোগীর সংখ্যা রেকর্ড তিন লাখের কাছাকাছি পৌঁছেছে এবং সারা দেশ জুড়ে কোভিড রোগীদের জন্য অক্সিজেনের হাহাকারও চরমে। অক্সিজেনের এই সঙ্কটের জন্য কংগ্রেস নেত্রী প্রিয়াঙ্কা গান্ধী কেন্দ্রের নরেন্দ্র মোদী সরকারকে তীব্র ভাষায় আক্রমণও করেছেন। ভারতের যে রাজ্যে কোভিড পরিস্থিতি সবচেয়ে শোচনীয়, সেই মহারাষ্ট্রের নাসিকে জাকির হুসেইন মিউনিসিপ্যাল হাসপাতাল এই মুহুর্তে শুধুমাত্র কোভিডের জন্য নির্দিষ্ট হাসপাতাল হিসেবে কাজ করছে। সারা ভারত জুড়েই কোভিড রোগীদের জন্য প্রয়োজনীয় অক্সিজেনের সঙ্কট চরমে বুধবার সকালেও সেখানে অন্তত দেড়শো রোগী ভর্তি ছিলেন, যাদের হয় ভেন্টিলিটরে রেখে বা চব্বিশ ঘন্টা অক্সিজেন সরবরাহ করে চিকিৎসা চলছিল। কিন্তু দুপুরের দিকে হাসপাতালের ঠিক বাইরে যখন একটি অক্সিজেন ট্যাঙ্কার থেকে তাদের স্টোরেজে জীবনদায়ী এই গ্যাসটি ভরা হচ্ছিল, তখনই মারাত্মক লিকেজের ঘটনা ঘটে। সঙ্গে সঙ্গে ঘন সাদা ধোঁয়ায় চারপাশ ছেয়ে যায় - আর হাসপাতালে যে রোগীদের অক্সিজেন দেওয়া হচ্ছিল তাদের সাপ্লাই বন্ধ হয়ে যায়। অক্সিজেনের জোগান বন্ধ ছিল আধঘন্টার কিছু বেশি সময়, কিন্তু এর মধ্যেই হাসপাতালের অন্তত বাইশজন রোগী প্রাণ হারান। আরও পড়তে পারেন: 'একটি আইসিইউ বেড পেতে অন্তত ৫০টা হাসপাতালে খোঁজা হয়েছে' প্রায় সব রেমডেসিভির আগাম কিনে নিলো যুক্তরাষ্ট্র করোনাভাইরাস ভ্যাকসিন টিকাদানে আপনার দেশের অবস্থান কোথায়? মহারাষ্ট্রের স্বাস্থ্যমন্ত্রী রাজেশ টোপে মহারাষ্ট্রের স্বাস্থ্যমন্ত্রী রাজেশ টোপে বিকেলে সাংবাদিকদের বলেন, "ঘটনাটি অত্যন্ত দু:খজনক। আমরা স্থানীয় কর্মকর্তাদের কাছে বিষয়টি নিয়ে খোঁজখবর করছি। নিহতদের মধ্যে এগারোজন পুরুষ ও এগারোজন নারী ছিলেন।" "এখানে স্বাস্থ্যকর্মীদের গাফিলতি ছিল কি না এখনই বলা যাবে না, তবে প্রাথমিকভাবে এটা একটা টেকনিক্যাল গ্লিচ বা যান্ত্রিক ত্রুটি বলেই মনে হচ্ছে। তবে সরকার বিশদে তদন্তের নির্দেশ দিয়েছে।" নাসিকের হাসপাতালে নিহতদের একজনের পরিজন ভিকি যাদব বলছিলেন, তিনি কাল রাতেও এসে দেখে গেছেন তাদের রোগী ভালই আছেন, অক্সিজেন সাপ্লাই-ও ঠিক মতোই চলছে। "মাত্র এক বেলার মধ্যে কীভাবে সেটা দুম করে বন্ধ হয়ে মানুষটা চলে গেলেন, আমি তো কিছু এখনও বুঝেই উঠতে পারছি না!", বলছিলেন ভিকি যাদব। এর আগে আজ সকালে দিল্লিতে স্বাস্থ্য মন্ত্রণালয় জানায়, তার আগের চব্বিশ ঘন্টায় ভারতে ২ লাখ ৯৫ হাজারেরও বেশি নতুন কোভিড রোগী শনাক্ত হয়েছেন এবং মারা গেছেন ২০২৩জন - যে দুটোই নতুন রেকর্ড। অক্সিজেনের তীব্র আকাল এই ভয়াবহ পরিস্থিতিকে আরও হৃদয়বিদারক করে তুলেছে - দেশের বহু হাসপাতালই অক্সিজেনের অভাবে ধুঁকছে। দিল্লির মুখ্যমন্ত্রী অরবিন্দ কেজরিওয়াল মঙ্গলবার রাতেই কেন্দ্রকে জরুরি এসওএস পাঠিয়ে বলেন, শহরের প্রধান হাসপাতালগুলোতে আর মাত্র কয়েক ঘন্টার মতো অক্সিজেন অবশিষ্ট আছে। এদিকে এই সঙ্কটের জন্য কেন্দ্রকে দায়ী করেছেন কংগ্রেস নেত্রী প্রিয়াঙ্কা গান্ধীও। তিনি এদিন বলেন, "বিশ্বে যেসব দেশ সবচেয়ে বেশি মেডিক্যাল অক্সিজেন তৈরি করে ভারত তার একটি। তার পরেও এই পরিস্থিতি, কারণ আমাদের অক্সিজেন পরিবহনের কাঠামোই তৈরি করা হয়নি।" দেশে অক্সিজেন থাকলেও তা পরিবহন করার মতো ট্রাক বা ট্যাঙ্কার নেই, অভিযোগ প্রিয়াঙ্কা গান্ধীর "অথচ আমরা আট-ন মাসের ওপর সময় পেয়েছিলাম, সরকারের নিজস্ব সিরো সার্ভেও বলেছিল সেকেন্ড ওয়েভ আসবেই। কিন্তু আমরা সে সব গায়ে মাখিনি।" "ফলে আজ দেশে মাত্র দুহাজার এমন ট্রাক আছে, যেগুলো অক্সিজেন পরিবহনে সক্ষম। দেশে অক্সিজেন আছে, অথচ সেগুলো হাসপাতালে পৌঁছনোর রাস্তা নেই - ভাবা যায়?" এরই মধ্যে কেন্দ্রীয় বাণিজ্য মন্ত্রণালয়ের পরিসংখ্যানে আজ প্রকাশ পেয়েছে, চলতি বছরের জানুয়ারিতে তার আগের বছরের তুলনায় ভারত বিদেশে ৭৩৪ শতাংশ বেশি অক্সিজেন রফতানি করেছে। দেশের প্রয়োজনের কথা না-ভেবে এই বিপুল পরিমাণ অক্সিজেন বাইরে পাঠানোর জন্যও সরকারকে এখন তীব্র সমালোচনার মুখে পড়তে হচ্ছে।

ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ဒုတိယလှိုင်းနဲ့ ပါကစ္စတန် ရင်ဆိုင်နေရ ပါရှာဝါမြို့မြောက်ပိုင်းက အစိုးရဆေးရုံတစ်ရုံမှာ လူနာတွေကို ပေးနေတဲ့ အောက်စီဂျင် ပြတ်သွားတာနဲ့ကြုံပြီး သူတို့တွေ အရမ်းထိတ်လန့်ပြီး အကူအညီ တောင်းခံခဲ့ရတယ်လို့ လူနာတွေရဲ့ ဆွေမျိုးတွေက ရှင်းပြကြပါတယ်။ အဲ့ဒီဆေးရုံကို ရောက်လာရမယ့် အောက်စီဂျင်ဘူးတွေ ကြန့်ကြာခဲ့တာကြောင့် လူနာနှစ်ရာကျော် အောက်စီဂျင် အလုံအလောက် မရတာနဲ့ ကြုံခဲ့ရပါတယ်။ ဒီကိစ္စကို ဆေးရုံတာဝန်ရှိတဲ့သူတွေက အောက်စီဂျင်ဘူး ပေးသွင်းတဲ့ကုမ္ပဏီကို အပြစ် တင်ခဲ့ကြပေမယ့် ဆေးရုံဝန်ထမ်း အများအပြားကိုလည်း အလုပ်က အနားပေးထားပါတယ်။ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံဟာ လက်ရှိအချိန်မှာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ဖြစ်ပွားမှု လှိုင်းအသစ်နဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပြီး လူလေးသိန်းကျော် ရောဂါပိုး ကူးစက်ခံထားရကာ လူရှစ်ထောင်ကျော် သေဆုံးခဲ့ရပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ကီဘာဆေးရုံကို နေ့စဥ်ပို့ပေးနေတဲ့ အောက်ဆီဂျင်ဘူးတွေ စနေနေ့ညနေက ရောက်လာရမှာဖြစ်ပြီး ရောက်မလာတဲ့အတွက် ပြဿနာတွေကြုံခဲ့ရတာလို့ ဒေသတွင်းမီဒီယာတစ်ခုရဲ့ အပြောအရ သိရပါတယ်။ အသက်ရှုစက်တွေ အတွက် လိုအပ်တဲ့ အရန် အောက်စီဂျင်ဘူး သုံးရာ အချိန်မီ မရောက်လာလို့ အခုလို ပြဿနာတွေနဲ့ ကြုံရတာဖြစ်ပါတယ်။ လူနာတွေကို ကယ်ဖို့ ဆေးဝန်ထမ်းတွေကို ဆေးရုံတစ်လျှောက် ပြေးလွှားပြီး တောင်းပန်ခဲ့ရတယ်လို့ ကိုဗစ်လူနာတစ်ယောက်ရဲ့သား မူရက်အာလီက ပြောပါတယ်။ တချို့လူနာတွေကို အောက်စီဂျင် ဆက်ရနေသေးတဲ့ အရေးပေါ်အခန်းကို ရွှေ့လာရတယ်လို့ သူရှင်းပြချက်အရ သိရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲ့ဒီမှာလည်း အောက်စီဂျင်နည်းလာလို့ လူနာတွေ အများကြီးသေပြီး အများစုက အသည်းအသန် အခြေနေနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပါတယ်။ အောက်စီဂျင်ပြတ်သွားမှာကို စိုးရိမ်မှုတွေ တိုးလာနေ လူနာရှင်တွေကိုယ်တိုင် အောက်စီဂျင်ဘူးတွေ ဝယ်ကြဖို့ ဆေးရုံဝန်ထမ်းက လူနာတွေရဲ့ ဆွေမျိုးတွေကို တိုက်တွန်းခဲ့ပေမယ့် တချို့ကပဲ ဝယ်ဖို့ တတ်နိုင်ကြတယ်လို့ မစ္စတာ အလီက ပြောပါတယ်။ အထူးကြပ်မတ်ကုသဆောင် အိုင်စီယူက တစ်ယောက်နဲ့ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် လူနာဆောင်က ငါးယောက် သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ အဲ့ဒီအစိုးရဆေးရုံရဲ့ ပြော‌ရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဘီဘီစီကို ပြောခဲ့ပါတယ်။ တာဝန်ရှိတဲ့သူတွေ အပြောအရတော့ အောက်စီဂျင်ပြတ်လို့သေရတဲ့ လူနာအားလုံးက အရွယ်ရောက်တဲ့သူတွေလို့ သိရပါတယ်။ ဒေသစံတော်ချိန် တနင်္ဂနွေနေ့ မနက် လေးနာရီမှာ နောက်ကျနေတဲ့ အောက်စီဂျင်ဘူးတွေ ဆေးရုံကို ရောက်လာပါတယ်။ ဒီကိစ္စဟာ ဥပဒေကို ချိုးဖောက်ပြီး မထီမဲ့မြင်ပြုတာလို့ ဆေးရုံတာဝန်ရှိတဲ့ သူတွေက ပြောပါတယ်။ စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်တစ်ခုမှာတော့ ဆေးရုံမှာတာဝန်ကျတဲ့ အောက်စီဂျင် ထောက်ပံ့ရေးဌာနက ဝန်ထမ်းတွေ တာဝန်ချိန်မှာ မရောက်လာလို့ အခုလိုဖြစ်ရတာလို့ သိရပါတယ်။ လတ်တလောမှာလည်း ပြဿနာဖြစ်တဲ့ဆေးရုံရဲ့ ဒါရိုက်တာနဲ့ အခြားဝန်ထမ်းအများအပြားကို အလုပ်ကရပ်ဆိုင်းပြီး အနားပေးထားပါတယ်။


এই নাগরিকত্ব প্রদান অনুষ্ঠান নিয়ে ব্যাপক সমালোচনা হয়েছে। বলা হচ্ছে, রিপাবলিকান দলের জাতীয় কনভেনশনে ২৫শে অগাস্ট এই অনুষ্ঠানের সম্প্রচার দেখানো একটা দলীয় চমক দেবার প্রয়াস। কিন্তু ভারতের সংবাদমাধ্যমগুলো গর্বের সাথে এই বিরল ঘটনার খবর দিয়েছে। খবরে বলা হয়েছে, প্রেসিডেন্ট নিজে একজন ভারতীয়ের হাতে নাগরিকত্ব সনদ তুলে দিয়ে তাকে আমেরিকায় স্বাগত জানিয়েছেন। আমেরিকার অভিবাসন নীতি ভারত ও ভারতীয়দের জন্য গুরুত্বপূর্ণ। আমেরিকায় প্রযুক্তি মেধা রফতানিতে ভারতের অতীত রেকর্ড গর্বের। সেদেশে এইচওয়ানবি ভিসায় যারা কাজ করতে যান, তাদের অনেকেরই পরবর্তীতে আমেরিকান নাগরিক হয়ে যাবার সুযোগ থাকে। সফটওয়্যার ডেভেলপার সুধা সুন্দরী নারায়ণ হোয়াইট হাউসে আয়োজিত অনুষ্ঠানে খোদ প্রেসিডেন্টের হাত থেকে তার নাগরিকত্ব সনদ নিচ্ছেন, যে অনুষ্ঠান সম্প্রচারিত হয়েছে টিভিতে। খোদ প্রেসিডেন্টের প্রকাশ্যে এই স্বীকৃতি দেয়া ভারতীয় বংশোদ্ভুত আমেরিকানদের যথেষ্ট উদ্দীপ্ত করবে। এবং এই অনুষ্ঠান সম্ভবত আমেরিকার ভারতীয় বংশোদ্ভুত জনগোষ্ঠীর সমর্থনের কথা মাথায় রেখেই করা হয়েছে, কারণ প্রথাগতভাবে এদের অধিকাংশই অতীতে ডেমোক্রাটদের সমর্থন দিয়ে এসেছে। প্রেসিডেন্টের এই প্রতীকী ইঙ্গিত নি:সন্দেহে একটা ইতিবাচক মনোভাব তৈরি করবে এবং বিশেষ করে এমন একটা সময়ে যখন ভারত ও আমেরিকার মধ্যে সম্পর্ক আগের তুলনায় এখন আরও কৌশলগতভাবে গুরুত্বপূর্ণ বিষয়ের জন্য তাৎপর্যপূর্ণ হয়ে উঠেছে। ভারতীয় আমেরিকানরা হয়ত বর্তমান প্রেসিডেন্টকে তাদের ভোট দিতে পারেন। কিন্তু তারা মি. ট্রাম্পকে ভোট দিন বা মি. বাইডেনকে ভোট দিন। প্রেসিডেন্ট শেষ পর্যন্ত যিনিই হোন না কেন - ভারতের জন্য তিনি কী করতে পারেন? আরও পড়তে পারেন: চীন ও লাদাখ হিমালয় পর্বতের বিতর্কিত লাদাখ এলাকা নিয়ে ভারত ও চীনের মধ্যে বারবার সংঘাত হয়েছে। আমেরিকা লাদাখ প্রশ্নে ভারতকে কীভাবে সহায়তা করতে পারে সে ব্যাপারে আমেরিকা বেশ খোলাখুলি তাদের মনোভাব ব্যক্ত করেছে। হিমালয়ের দুর্গম এলাকায় বিতর্কিত লাদাখ অঞ্চল নিয়ে ভারত ও চীনের বিরোধ দীর্ঘদিনের। এবছরের এপ্রিল-মে মাস থেকে ভারত ও চীন দুদেশই ওই এলাকায় প্রায় ৫০,০০০ সেনা মোতায়েন করেছে। সেখানে কোন কোন অংশে দুই বাহিনীর সৈন্যদের মধ্যে দূরত্ব ২০০ মিটারেরও কম। নিরাপত্তা বিশেষজ্ঞদের আশংকা, অনিচ্ছাকৃতভাবেও দুই সেনাবাহিনীর তরফেই সামান্য ত্রুটি-বিচ্যুতি ঘটলেই তা একটা বড় আকারের সামরিক সংঘাতে রূপ নিতে পারে। জুন মাসে ভারতীয় ও চীনা বাহিনীর মধ্যে বিক্ষিপ্ত সংঘর্ষের ঘটনা নিয়ে একটা অচলাবস্থা তৈরি হয়েছিল এবং পরমাণু শক্তিধর দুই প্রতিবেশী দেশের মধ্যে দীর্ঘ সময় ধরে সেই উত্তেজনা চলেছে। আমেরিকা এই দ্বন্দ্বে ভারতকে সাহায্য করার জন্য বারবার প্রস্তাব দিয়েছে। ''এই লড়াইয়ে তাদের (ভারত) আমেরিকাকে মিত্র ও অংশীদার হিসাবে পাশে নেয়া দরকার,'' এ মাসের গোড়ায় মন্তব্য করেছেন আমেরিকার পররাষ্ট্র মন্ত্রী মাইক পম্পেও। কোন কোন ভারতীয় কূটনীতিক আদতেই এ ব্যাপারে একমত যে, ভারতের আমেরিকাকে পাশে নেয়া প্রয়োজন যাতে চীন যেসব অংশ দখল করে রেখেছে বলে অভিযোগ করা হয় সেগুলো ছেড়ে দেবার জন্য চীনের ওপর চাপ দেয়া যায় এবং সেক্ষেত্রে ভারত আঞ্চলিকভাবে তাদের সমর্থনে প্রতিবেশী অন্যান্য দেশকে পাশে নেবার উদ্যোগও নিতে পারে। আরও পড়তে পারেন: আমেরিকা, অস্ট্রেলিয়া, ভারত এবং জাপান ''দ্য কোয়াড'' নামে একটি জোট তৈরি করেছে ভারত এবং আমেরিকা, জাপান ও অস্ট্রেলিয়াকে সাথে নিয়ে ''দ্য কোয়াড' নামে একটি জোট গড়ে তুলেছে। টোকিওতে এই অক্টোবর মাসেই কোয়াডের একটি বৈঠক হয়েছে, যে বৈঠকে আলোচনা হয়েছে নিরাপত্তা সংক্রান্ত বিষয় নিয়ে - বিশেষ করে চীন ক্রমশ তার শক্তিমত্তার যেসব প্রকাশ ঘটাচ্ছে তা মোকাবেলার উপায় নিয়ে। আরও পড়তে পারেন: ধারণা করা হচ্ছে আমেরিকা এই জোটকে নেটোর মত একটি জোটে পরিণত করার কথা চিন্তাভাবনা করছে। সম্পর্ক গভীর হচ্ছে গত বিশ বছরে ভারত ও আমেরিকার মধ্যে সম্পর্ক যেভাবে ক্রমশ আরও ঘনিষ্ঠ হয়ে উঠছে তার সাথে এধরনের একটা চিন্তাভাবনা বিকাশ লাভ করা নি:সন্দেহে সামঞ্জস্যপূর্ণ। ভারত চিরাচরিতভাবে জোট-নিরপেক্ষ দেশ হিসাবে থাকতে পছন্দ করেছে। সেটা শীতল যুদ্ধের পুরো সময়ে, এবং আফগানিস্তানে সোভিয়েত ইউনিয়নের দখলদারিত্বের সময় অবশ্যই ভারতের পররাষ্ট্র নীতি ছিল। কিন্তু একবিংশ শতাব্দীর ভূ-রাজনীতি ভারতের পররাষ্ট্র দৃষ্টিভঙ্গিতে পরিবর্তন এনেছে। বিল ক্লিন্টন ২০০০ সালে ভারত সফরের সময় তদানীন্তন ভারতীয় প্রেসিডেন্ট কিচেরিল রামান নারায়াণানের সাথে করমর্দন করছেন। মি. ক্লিন্টন ছিলেন প্রায় ২৫ বছরের মধ্যে প্রথম আমেরিকান প্রেসিডেন্ট যিনি ভারত সফরে যান । প্রেসিডেন্ট বিল ক্লিন্টন ২০০০ সালে এক ঐতিহাসিক সফরে ভারতে যান। প্রায় ২৫ বছরের মধ্যে সেটাই ছিল কোন আমেরিকান প্রেসিডেন্টের প্রথম ভারত সফর। সেসময় তিনি ভারতকে আমেরিকার মিত্র দেশ হিসাবে পাশে পাবার প্রয়াস নিয়েছিলেন। তার ছয়দিনের ভারত সফর ছিল ভারত-আমেরিকা সম্পর্কের ক্ষেত্রে একটা যুগসন্ধিক্ষণ। এর আগে পর্যন্ত এই দুটি দেশের সম্পর্ককে ব্যাখ্যা করা হতো 'বিচ্ছিন্ন গণতন্ত্র' বলে। এরপর জর্জ ডাব্লিউ বুশ ভারত সফরের সময় যখন একটা পারমাণবিক চুক্তি স্বাক্ষর হয়, তখন দুই দেশের সম্পর্ক কৌশলগত দিক দিয়ে একটা গভীরতা পায় এবং প্রেসিডেন্ট বারাক ওবামা দু'বার ভারত সফর করেন। এবছর ২৫শে ফেব্রুয়ারি প্রেসিডেন্ট ডোনাল্ড ট্রাম্প গুজরাতে ভর্তি এক স্টেডিয়ামে বিশাল এক জন সমাবেশে উপস্থিত ছিলেন। মি. ট্রাম্পের সম্মানে ওই সমাবেশের উদ্যোক্তা ছিলেন প্রধানমন্ত্রী নরেন্দ্র মোদী। সেখানে মি. ট্রাম্প ঘোষণা করেন, ''এটা (দ্বিপাক্ষিক সম্পর্ক) এর আগে কখনও এখনকার মত ভাল ছিল না''। কিন্তু ভারতকে আমেরিকা সহযোগিতার প্রস্তাব দিলেও, ভারত তা গ্রহণ করতে অনাগ্রহী বলে আপাতদৃষ্টিতে মনে হচ্ছে। অনাগ্রহ ভারতের এই দ্বিধার অনেকগুলো কারণ থাকতে পারে। লন্ডনে ওয়েস্টমিনস্টার বিশ্ববিদ্যালয়ের রাজনীতি ও আন্তর্জাতিক সম্পর্ক বিষয়ের সহযোগী অধ্যাপক ড. নিতাশা কওলের মনে আমেরিকার প্রতিশ্রুতি নিয়ে সন্দেহ রয়েছে। ''আমেরিকার পররাষ্ট্র নীতির যখন একটা পরস্পরবিরোধী অভিমুখ তৈরি হয়েছে এবং ট্রাম্প বৈশ্বিক পর্যায়ে আমেরিকার প্রতিশ্রুতির মাত্রা কমিয়ে দিচ্ছেন, তখন ট্রাম্প প্রশাসনের এধরনের মৌখিক প্রতিশ্রুতির খুব একটা মূল্য নেই,'' তিনি বিবিসিকে বলেন। ''চীন যেখানে মধ্যস্থতার ঘোর বিরোধী এবং ভারতের যেখানে একটা ঈষদুষ্ণ মনোভাব, সেখানে আমেরিকার সহায়তা ও মধ্যস্থতার প্রস্তাব খুব যে একটা বড় পুরস্কার তা কিন্তু নয়।'' ভারতীয় প্রধানমন্ত্রী নরেন্দ্র মোদীকে আমেরিকা চীন সম্পর্কের জটিলতা বিবেচনায় নিয়ে এগোতে হবে ড. কওল বলছেন, আমেরিকার সাহায্যের প্রস্তাব যদি আন্তরিকও হয়, তাহলেও লাদাখ সমস্যা সমাধানে আমেরিকা ঠিক কীভাবে সহায়তা করতে পারে তা নির্দিষ্ট করে বলা কঠিন। "আমেরিকা সামরিক গোয়েন্দা তৎপরতার মত বিষয়ে অংশ নিতে পারে, যেটা অবশ্য সীমিত পরিসরে হবে - হয়ত হার্ডওয়্যার অর্থাৎ যন্ত্রপাতি এবং প্রশিক্ষণের মত বিষয়ে তারা সাহায্য দিতে পারবে। এছাড়া ক্রমবর্ধমান উত্তেজনা প্রশমন করতে আমেরিকা চীনের উদ্দেশ্যে প্রতীকী বার্তা পাঠাচ্ছে," বলছিলেন তিনি। আমেরিকার সহায়তা আন্তরিক এবং গুরুত্বপূর্ণ মাত্রার যদি হয়, তাহলে সেটা ভারতীয় জনগণের সাথে জনসংযোগের ক্ষেত্রে আমেরিকার জন্য লাভজনক হবে। কয়েক দশক ধরে আমেরিকা পাকিস্তানের ঘনিষ্ঠ মিত্র ছিল। ফলে ভারতীয় সমাজের বিভিন্ন অংশ আমেরিকাকে নির্ভরযোগ্য বন্ধু হিসাবে বিবেচনা করতে চায় না। সুইডেনের উপসালা ইউনিভার্সিটির পিস অ্যান্ড কনফ্লিক্ট বিভাগের অধ্যাপক অশোক সোয়েইন বলছেন আমেরিকাকে আস্থাভাজন বন্ধু হিসাবে গ্রহণ করার ব্যাপারে ভারতের সতর্ক থাকা উচিত। তার যুক্তি: "আমেরিকার কখনও কোন দেশের সাথে আস্থাভাজন মিত্রের সম্পর্ক ছিল না এবং মি. ট্রাম্পের শাসনামলে সেটা আরও স্পষ্ট হয়েছে। চীনের মত শক্তিশালী একটা দেশের সাথে দেনদরবারের ক্ষেত্রে ভারতের জন্য আমেরিকান কার্ড দেখানোটা কাজে দেবে না।" দুই দলেরই সমর্থন ডোনাল্ড ট্রাম্প ও নরেন্দ্র মোদীর মধ্যে একটা হৃদ্যতাপূর্ণ উষ্ণ সম্পর্ক রয়েছে প্রধানমন্ত্রী নরেন্দ্র মোদী এবং প্রেসিডেন্ট ট্রাম্প দুজনেই প্রতীকী সম্পর্কে গভীরভাবে বিশ্বাসী। এবং দুজনের মধ্যে একটা ব্যক্তিগত রসায়ন কাজ করে। কিন্তু কূটনীতিকদের প্রশ্ন হল তাদের এই সম্পর্ক জোরদার করতে আসলে কতটুকু কী করা হয়েছে। "প্রেসিডেন্ট ট্রাম্পের শাসনামলে সম্পর্কের ক্ষেত্রে অগ্রগতি হয়েছে। প্রধানমন্ত্রী মোদী এবং প্রেসিডেন্ট ট্রাম্পের মধ্যে দারুণ একটা ব্যক্তিগত রসায়ন কাজ করে। কিন্তু সেটার ওপর ভিত্তি করে এগোনর গতিটা ধীর এবং আমরা দেখতে চাই এটা আরও গতিশীল হোক," বিবিসিকে বলেছেন সাবেক ভারতীয় কূটনীতিক নিলাম দেও, যিনি আমেরিকায় দুই মেয়াদে কূটনীতিক হিসাবে কাজ করেছেন। ভারত আমেরিকার সহায়তা ও মধ্যস্থতার প্রস্তাব গ্রহণও করেনি, প্রত্যাখানও করেনি। অধ্যাপক সোয়েইন বলছেন, ৩রা নভেম্বরের নির্বাচনে কী হয় সেটা দেখার জন্য ভারত অপেক্ষা করতে চায়। কিন্তু কূটনীতিকরা মনে করছেন, খুব বেশি কিছু পরিবর্তন হবে, এমনকী হোয়াইট হাউসের দায়িত্ব নতুন কারও হাতে গেলেও খুব কিছু বদলাবে না। প্রেসিডেন্ট ট্রাম্প এবং তার ডেমোক্রাটিক প্রতিপক্ষ জো বাইডেন প্রায় প্রতিটি ইস্যুতে ভিন্নমত পোষণ করেন। এখানে সম্ভবত ব্যতিক্রম হলো ভারত নিয়ে তাদের নীতি। ভারতের সাবেক কূটনীতিকরা বলছেন আমেরিকার পররাষ্ট্র নীতিতে দুটি প্রধান দলেরই সমর্থন রয়েছে ভারত বিষয়ে। নিলাম দেও বলছেন, "আমেরিকায় রিপাবলিকান এবং ডেমোক্রাট - দুই প্রধান পার্টির ভারত নীতি যে এক - এটা এই প্রথম নয়। প্রেসিডেন্ট ক্লিন্টনের সময় থেকে সব আমেরিকান প্রেসিডেন্টই ভারত সফর করেছেন। প্রেসিডেন্ট ওবামা ভারতে গেছেন দু্'বার। কাজেই যে দলই ক্ষমতায় থাকুক, সেই দলের প্রেসিডেন্টের অধীনেই ভারতের সাথে আমেরিকার সম্পর্কে উন্নতি হয়েছে। " ফলে যে দলের প্রার্থীই হোয়াইট হাউসের দৌড়ে বিজয়ী হন না কেন, এটা মনে হচ্ছে যে, এমনকী নির্বাচনের পরেও চীনের সাথে ভারতের অচলাবস্থা নিরসনে আমেরিকা ভারতের প্রতি তার সহায়তা অব্যাহত রাখবে। তবে ভারত কীভাবে এর জবাব দেবে তা এখনও পুরোই অনিশ্চিত।

သြဂုတ်လ ၂၅ ရက်က ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီ ညီလာခံ ကျင်းပနေစဉ် ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့တဲ့ ဒီအခမ်းအနားဟာ ပါတီအကျိုးအတွက် စတန့်ထွင် ပြခဲ့တာ ဆိုပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်းမှာ အတော်များများက ဝေဖန်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အိန္ဒိယလူမျိုးတစ်ဦးကို အမေရိကန်နိုင်ငံသားအဖြစ် အမေရိကန် သမ္မတကိုယ်တိုင် လက်ခံကြိုဆို အသိအမှတ်ပြုခဲ့တဲ့ ဒီလို ရှားရှားပါးပါး ဖြစ်စဉ်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံက မီဒီယာတွေမှာတော့ ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ဖော်ပြခဲ့ကြပါတယ်။ အမေရိကန် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး မူဝါဒဟာ အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွက်ရော အိန္ဒိယလူမျိုးတွေအတွက်ပါ သိပ်ကို အရေးပါပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံဟာ အမေရိကန်နိုင်ငံအတွက် နည်းပညာရှင်တွေ ဂုဏ်ယူစွာ မွေးထုတ်ပေးနေတဲ့ အစဉ်အလာ ရှိထားပါတယ်။ အိန္ဒိယ နည်းပညာရှင်တွေဟာ H1B ပြည်ဝင်ခွင့်ဗီဇာနဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံကို ရောက်လာကြပြီး နောက်ပိုင်းမှာ နိုင်ငံသား ခံယူလေ့ ရှိကြပါတယ်။ အိန္ဒိယ အမျိုးသမီး ဆော့ဖ်ဝဲ အင်ဂျင်နီယာ ဆူဒါ ဆန်ဒါရီ နာရာယာနန်ကို အမေရိကန်နိုင်ငံသား ဖြစ်ခွင့်ရ လက်မှတ်ကို သမ္မတကိုယ်တိုင်ပေး အခုလို သမ္မတကိုယ်တိုင် လူထုရှေ့မှောက် လက်ခံကြိုဆိုပြတာဟာ အိန္ဒိယနွယ်ဖွား အမေရိကန်နိုင်ငံသားတွေအတွက် အရမ်းကို ကျေနပ်စရာ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဒီအခမ်းအနားဟာ အစဉ်အလာအရ ဒီမိုကရက်တွေကို ပိုထောက်ခံအားပေးလေ့ ရှိတဲ့ ပြည်ပက လာအခြေချတဲ့သူတို့တွေအပေါ် ရီပတ်ဘလီကန်တွေရဲ့ ပဏာမ လက်ကမ်းကြိုဆိုလိုက်မှုလည်း ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အိန္ဒိယ-အမေရိကန် နှစ်နိုင်ငံအကြား မဟာဗျူဟာ ဆက်ဆံရေးတွေ ပိုနက်နက်နဲနဲ တိုးတက် ကောင်းမွန်လာနေချိန်မှာ သမ္မတရဲ့ ဒီအမူအရာ လက္ခဏာကြောင့် နွေးထွေးမှုတွေ ဖြစ်ထွန်းလာစေမှာကတော့ သေချာပါတယ်။ အိန္ဒိယလူမျိုး အမေရိကန်နိုင်ငံသားတွေက အမေရိကန် သမ္မတရွေးတဲ့အခါ မဲပေး ရွေးကောက်တင်မြှောက်နိုင်ကြမှာပါ။ ဒီတော့ ထရမ့်ပဲ တက်တက်၊ ဘိုင်ဒန်ပဲ တက်တက်၊ သူတို့က အိန္ဒိယအတွက် ဘာတွေ လုပ်ပေးနိုင်မှာပါလဲ။ တရုတ်နဲ့ လာဒါ့ခ်ဒေသ အိန္ဒိယနဲ့ တရုတ်တို့ ကာလရှည် နယ်မြေအငြင်းပွားနေတဲ့ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းက လာဒါ့ခ်ဒေသ အမေရိကန်ဘက်က အိန္ဒိယကို ဘယ်နေရာမှာ အကူအညီပေးနိုင်မလဲဆိုတာကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ထုတ်ပြောထားပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ အိန္ဒိယဟာ နိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဟိမဝန္တာတောင်မှာ ရှိတဲ့ လက်ဒါ့ခ်ဒေသကို သူပိုင်ကိုယ်ပိုင် တရုတ်နဲ့ အငြင်းပွားနေတာပါ။ အိန္ဒိယနဲ့ တရုတ်တို့ဟာ ဧပြီ၊ မေလလောက်ကစလို့ အဲဒီနေရာမှာ စစ်သား ၅ သောင်းလောက်စီ တပ်ချထားပြီး တချို့နေရာတွေမှာဆိုရင် တပ်နှစ်တပ်အကြား တစ်ဘက်နဲ့တစ်ဘက် မီတာ ၂၀၀ တောင် မကွာကြပါဘူး။ ဒီလိုအနေအထားမျိုးမှာ မရည်ရွယ်ဘဲ စည်းမျဉ်းလိုက်နာဖို့ ပျက်ကွက်မှု အသေးအမွှားလေးတစ်ခုခုကနေ ကြီးမားတဲ့ စစ်ပွဲကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာမှာကို လုံခြုံရေးကျွမ်းကျင်သူတွေက စိုးရိမ်နေကြပါတယ်။ နျူကလီးယားပိုင် အိမ်နီးချင်း နှစ်နိုင်ငံ တပ်ဖွဲ့တွေ လာဒါ့ခ်ဒေသမှာ ဇွန်လတုန်းက ကြိုကြားကြိုကြား တိုက်ပွဲငယ်လေးတွေကနေ ရှေ့မတိုးနောက်မဆုတ်သာ ကာလတာရှည် တင်းမာမှုကြီး ဖြစ်လာခဲ့ရပါတယ်။ ဒီပဋိပက္ခမှာ ဝင်ကူပေးပါ့မယ်လို့ အိန္ဒိယကို အမေရိကန်က အကြိမ်ကြိမ် ကမ်းလှမ်းခဲ့ပါတယ်။ "အိန္ဒိယအနေနဲ့ ဒီပဋိပက္ခမှာ အမေရိကန်ကို သူတို့ရဲ့ မိတ်ဆွေ မိတ်ဖက်နိုင်ငံအဖြစ် ဝင်ပါခိုင်းဖို့ လိုပါတယ်"လို့ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မိုက်ခ် ပွန်ပီယို က အခုလအစောပိုင်းမှာ ပြောခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်တွေ သိမ်းယူထားတယ် ဆိုတဲ့ နေရာတွေကနေ တရုတ်တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကို နှင်ထုတ်ရေးမှာ တရုတ်အစိုးရကို ဖိအားပေးနိုင်ဖို့အတွက် အိန္ဒိယအနေနဲ့ သူ့ဘေးမှာ အမေရိကန်ကို ခေါ်ထားဖို့ လိုတယ် ဆိုတာကို အိန္ဒိယ သံတမန်တချို့က လက်ခံထားပါတယ်။ ဒါ့အပြင် တခြားဒေသတွင်း မိတ်ဖက်နိုင်ငံတွေကိုလည်း သူ့ဘက်မှာ ခေါ်ထားဖို့ အိန္ဒိယက စဉ်းစားနိုင်ဖွယ် ရှိပါတယ်။ ကွာ့ဒ်(Quad) လို့အမည်ပေးထားတဲ့ လေးနိုင်ငံအဖွဲ့ ဝင် အိန္ဒိယနဲ့ အမေရိကန်တို့ဟာ ဂျပန်၊ သြစတြေးလျ အိန္ဒိယနဲ့ အမေရိကန်တို့ဟာ ဂျပန်၊ သြစတြေးလျတို့နဲ့ ကွာ့ဒ်(Quad) လို့အမည်ပေးထားတဲ့ လေးနိုင်ငံအဖွဲ့ တစ်ခု ဖွဲ့ထားပြီး ဒီကိစ္စဆွေးနွေးဖို့ အောက်တိုဘာလ အစောပိုင်းက ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့မှာ တွေ့ဆုံခဲ့ကြပါတယ်။ ကနဦးပိုင်းမှာတော့ တရုတ်ရဲ့ အခိုင်အမာ ခြေကုပ် တိုးလုပ်လာမှုကို ဘယ်လိုတုံ့ပြန်မလဲဆိုတာကို ဆွေးနွေးဖို့ပါ။ ဒါပေမဲ့ အမေရိကန်က ဒီအဖွဲ့ကို နေတိုး မဟာမိတ်အဖွဲ့လို အလားတူ အဖွဲ့မျိုးဖြစ်အောင် ဖွဲ့ကြဖို့ အကြံပြုခဲ့တယ်လို့ ယူဆရပါတယ်။ ပိုနက်ရှိုင်းလာနေတဲ့ ဆက်ဆံရေး ဒီလို အကြံမျိုးဟာ အခု နှစ်ဆယ်လောက်အတွင်း ရင်းနှီးတဲ့ ဆက်ဆံရေး ထားရှိလာတဲ့ အိန္ဒိယနဲ့ အမေရိကန်အတွက် အံဝင်ခွင်ကျ ဖြစ်မှာ သေချာပါတယ်။ ရှေးရိုး အစဉ်အလာအရတော့ အိန္ဒိယဟာ ဘက်မလိုက်တဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်နေဖို့ ပိုလိုလားခဲ့ပါတယ်။ စစ်အေးကာလအတွင်းနဲ့ အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ခဲ့စဉ် တလျှောက်လုံးမှာ အိန္ဒိယက ဒီမူဝါဒကို ကိုင်စွဲခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ အခု ၂၁ ရာစု ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ အိန္ဒိယအစိုးရအနေနဲ့ သူ့ရဲ့ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ အမြင်ကို ပြောင်းလဲ ပုံဖော်လိုက်ပါပြီ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တုန်းက သမ္မတ ကလင်တန်ဟာ အိန္ဒိယနိုင်ငံကို သမိုင်းဝင် ခရီးစဉ်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ နှစ်ပေါင်း ၂၅ နှစ်အတွင်း အမေရိကန်သမ္မတတစ်ဦးရဲ့ ပထမဆုံး ခရီးစဉ် ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယကို အမေရိကန်ရဲ့ မိတ်ဖက်နိုင်ငံ ဖြစ်လာအောင် စည်းရုံး သိမ်းသွင်းခဲ့ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ ၆ ရက်ကြာ ခရီးစဉ်ကို အိန္ဒိယ-အမေရိကန် ဆက်ဆံရေးရဲ့ အချိုးအကွေ့ တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီမတိုင်ခင်ကတော့ သူတို့နှစ်နိုင်ငံကို စိမ်းကားနေတဲ့ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတွေ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားခဲ့တာပါ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှာ သမ္မတ ဘီလ်ကလင်တန် အိန္ဒိယ လာရောက်စဥ် အိန္ဒိယ သမ္မတ ကိုချရယ် ရာမန် နာရာယာနန်းနဲ့တွေ့ဆုံ သမ္မတဂျော့ဂျ် ဘွတ်ရှ်ရဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံခရီးစဉ်အတွင်း နျူကလီးယား သဘောတူစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးလိုက်နိုင်ခဲ့တာဟာ နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေးကို မဟာဗျူဟာအရပါ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း တိုးမြှင့်ပေးလိုက်သလို ဖြစ်သွားခဲ့ပါတယ်။ သမ္မတ အိုဘားမား ကလည်း အိန္ဒိယကို နှစ်ကြိမ် သွားခဲ့ပါတယ်။ အခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့မှာတော့ သမ္မတထရမ့်ဟာ ဂူဂျာရတ်ပြည်နယ်က လူတွေ ပြည့်သိပ်နေတဲ့ အားကစားရုံကြီးတစ်ခုက လူထုစည်းဝေးပွဲကြီးတစ်ခုကို တက်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။ သူ့အတွက်အိန္ဒိယ ဝန်ကြီးချုပ် နရန်ဒရာ မိုဒီက ဂုဏ်ပြု စီစဉ်ပေးခဲ့တဲ့ အဲဒီပွဲမှာ သမ္မတ ထရမ့်က "နှစ်နိုင်ငံရဲ့ ဆက်ဆံရေးဟာ အခုလောက် ကောင်းတာမျိုး မရှိခဲ့ဖူးဘူး"လို့ ထုတ်ဖော်ကြေညာသွားခဲ့ပါတယ်။ တွန့်ဆုတ်နေမှု အိန္ဒိယဘက်က တွန့်ဆုတ်နေခဲ့တာဟာ အကြောင်းရင်း အတော်များများ ရှိနိုင်ပါတယ်။ လန်ဒန်မြို့ Westminster တက္ကသိုလ်က နိုင်ငံရေးနဲ့ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ နီတာရှာ ကောလ် ကတော့ အမေရိကန် ပေးတဲ့ ကတိကဝတ်ကို သိပ်မယုံပါဘူး။ "အမေရိကန်အစိုးရရဲ့ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒက ဦးတည်ရာလမ်းကြောင်း ပြောင်းနေပြီး ကမ္ဘာတဝန်းမှာ အမေရိကန်ရဲ့အကောင်အထည်ဖော် လုပ်ဆောင်မှုတွေကို ထရမ့်က လျှော့ချနေချိန်မျိုးမှာ ထရမ့်အစိုးရရဲ့ နှုတ်ကတိက သိပ်ကြီး ယုံလောက်စရာမရှိပါဘူး" လို့ သူက ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။ "အိန္ဒိယနဲ့ တရုတ် ပြဿနာမှာ အမေရိကန်က ကြားဝင် ညှိနှိုင်းပေးဖို့ ကမ်းလှမ်းချက်ကို တရုတ်က ပြတ်ပြတ်သားသား ပယ်ချထားသလို အိန္ဒိယကလည်း သိပ်စိတ်မပါ ဖြစ်နေတာကြောင့် အောင်မြင်မယ့်ပုံတော့ မရှိပါဘူး" ဒီလိုကူဖို့ ကမ်းလှမ်းချက်က တကယ့် စိတ်ရင်းစေတနာ အစစ်အမှန် ဖြစ်တယ်ဆိုရင်တောင် လာဒါ့ခ်ဒေသ ပြဿနာကို အမေရိကန်က ဘယ်လို ကူညီဖြေရှင်းပေးနိုင်မလဲဆိုတာ အတိအကျ ပြောဖို့ ခက်တယ်လို့ဒေါက်တာ ကောလ် က ပြောပါတယ်။ "အမေရိကန်ဟာ စစ်ထောက်လှမ်းရေး (ဒါကလည်း အကန့်အသတ်နဲ့သာ လုပ်နိုင်မှာပါ)၊ ဟာ့ဒ်ဝဲ၊ လေ့ကျင့် သင်တန်း စတဲ့ နယ်ပယ်လိုမျိုးတွေမှာသာ အများဆုံး ပါဝင် ဆောင်ရွက်နိုင်မှာပါ။ တချိန်တည်းမှာပဲ တင်းမာမှုတွေ တိုးမလာအောင် ရှောင်ရှားဖို့ တရုတ်ကို အမေရိကန်က သတင်းစကား ပါးနေပါတယ်"လို့ သူက ပြောပါတယ်။ တကယ်လို့ အမေရိကန်ရဲ့ ကမ်းလှမ်းမှုက အစစ်အမှန်၊ လောက်လောက်လားလား ဖြစ်မယ်ဆိုရင်တောင် အမေရိကန်အစိုးရနဲ့ အိန္ဒိယပြည်သူလူထုအကြားမှာ ဆက်ဆံရေးပြဿနာတစ်ခု ရှိနေပါတယ်။ ပါကစ္စတန်ရဲ့ ရင်းနှီးတဲ့ မိတ်ဆွေနိုင်ငံအဖြစ် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ရပ်တည်လာခဲ့တဲ့ အမေရိကန်ကို ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ မိတ်ဆွေနိုင်ငံအဖြစ် သတ်မှတ်ဖို့ အိန္ဒိယ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင်းက အလွှာအတော်များများအတွက် အတော်လေး ခက်ပါလိမ့်မယ်။ ဆွီဒင်နိုင်ငံ Uppsala တက္ကသိုလ်က ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ ပဋိပက္ခရေးရာ ပါမောက္ခ အာရှော့ခ် ဆွိန်းကလည်း အမေရိကန်ကို မယုံဖို့ အိန္ဒိယကို သတိပေးနေပြီး အမေရိကန်ဟာ ဘယ်တုန်းကမှ နိုင်ငံတစ်ခုခုရဲ့ ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ မိတ်ဆွေနိုင်ငံ မဖြစ်ခဲ့ဖူးကြောင်းနဲ့ ဒါဟာ ထရမ့်အစိုးရလက်ထက်မှာ ပို သိသာထင်ရှားလာကြောင်း ပြောပါတယ်။ တရုတ်လို အင်အားကြီးနိုင်ငံမျိုးနဲ့ ဆက်ဆံဖြေရှင်းရတဲ့အခါမျိုးမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံအပေါ် အမေရိကန်ရဲ့ ကမ်းလှမ်းမှုမျိုးက ပိုလို့တောင် အလုပ်ဖြစ်မှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ ပါတီနှစ်ခုရဲ့ ထောက်ခံအားပေးမှု ဒေါ်နယ်ထရမ့်နဲ့ နာရန်ဒရာမိုဒီ ဝန်ကြီးချုပ် မိုဒီနဲ့ သမ္မတ ထရမ့်တို့ဟာ ပြယုဂ်လက္ခဏာအရရော၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရပါ ဆက်ဆံရေးမှာ ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး ပိုခိုင်မာဖို့ တကယ်တမ်းမှာ ဘယ်လောက် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သလဲ ဆိုတာကို သံတမန်တွေက မေးခွန်း ထုတ်နေကြပါတယ်။ "သမ္မတ ထရမ့်အစိုးရလက်အောက်မှာ တိုးတက်ဖြစ်ထွန်းမှုတွေ လုပ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဝန်ကြီးချုပ် မိုဒီနဲ့ သမ္မတ ထရမ့်အကြား ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ အတော်လေး ရင်းနှီးချစ်ခင်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေး တိုးတက်မှုကတော့ နှေးနေပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့က ဒါ့ထက် ပိုမြန်စေချင်ပါတယ်"လို့ အိန္ဒိယ သံတမန်ဟောင်း နီလမ် ဒီယို က ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။ ခုချိန်ထိတော့ အိန္ဒိယဟာ သတိကြီးကြီးထားနေပြီး အမေရိကန်ရဲ့ ကမ်းလှမ်းမှုကို လက်ခံလိုက်တာ ဒါမှမဟုတ် ငြင်းပယ်လိုက်တာမျိုး မလုပ်သေးပါဘူး။ နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ဘာဖြစ်လာမလဲဆိုတာကို အိန္ဒိယက စောင့်ကြည့်လိမ့်မယ်လို့ ပါမောက္ခ ဆွိန်းက ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သံတမန်တွေကတော့ အမေရိကန်အစိုးရ ခေါင်းဆောင် အပြောင်းအလဲ ဖြစ်လာခဲ့ရင်တောင် အိန္ဒိယရဲ့ သဘောထား သိပ်ကြီးပြောင်းသွားမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ပြောနေပါတယ်။ သမ္မတ ထရမ့်နဲ့ သူ့ရဲ့ ပြိုင်ဘက် ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတလောင်း ဂျိုး ဘိုင်ဒန် တို့ဟာ ကိစ္စရပ်အားလုံးနီးပါးလောက်မှာ အမြင်မတူကြပေမဲ့ အိန္ဒိယအပေါ် ထားတဲ့ မူဝါဒကတော့ တူကြပါတယ်။ အိန္ဒိယအပေါ် ထားတဲ့ အမေရိကန်ရဲ့ မူဝါဒကို အမေရိကန် ပါတီကြီးနှစ်ခုလုံးက ထောက်ခံကြတယ်လို့ အိန္ဒိယ သံတမန်ဟောင်းတွေက ပြောပါတယ်။ "ရီပတ်ဘလီကန်ရော ဒီမိုကရက်ပါ ပါတီနှစ်ခုစလုံး အိန္ဒိယအပေါ် တူညီတဲ့ အမြင်သဘောထား ထားရှိတာ ဒါပထမဆုံးအကြိမ် မဟုတ်ပါဘူး။ သမ္မတ ကလင်တန် လက်ထက်ကစလို့ အမေရိကန် သမ္မတတွေ အိန္ဒိယကို လာခဲ့ကြပါတယ်။ သမ္မတ အိုဘားမား က နှစ်ခေါက် လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီတော့ ပါတီနှစ်ခုစလုံးက သမ္မတတွေရဲ့ လက်ထက်မှာ နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေး တိုးတက်ကောင်းမွန်လာခဲ့ပါတယ်" လို့ အိန္ဒိယ သံတမန်ဟောင်း နီလမ် ဒီယို က ပြောပါတယ်။ ဒီတော့ ရွေးကောက်ပွဲ ပြီးသွားရင်တောင် တရုတ်နဲ့ ရှေ့မတိုးနောက်မဆုတ်သာ ဖြစ်နေမှုမှာ အိန္ဒိယကို ထောက်ခံကူညီဖို့ အမေရိကန်က ဆက်ကမ်းလှမ်းနေမယ့်ပုံ ရှိနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အိန္ဒိယဘက်က ဘယ်လို တုံ့ပြန်မလဲ ဆိုတာကတော့ တပ်အပ်ပြောဖို့ ခက်လှပါတယ်။


উহানে যাওয়ার আগে পরিবারের কাছ থেকে বিদায় নিচ্ছেন একজন চীনা স্বাস্থ্য কর্মকর্তা। তারা বলছেন, করোনাভাইরাস এর আগেকার সার্স বা ইবোলা রোগের ভাইরাসের মতো নয়, এবং এটির মোকাবিলা করা কঠিন। এর কারণ ব্যাখ্যা করে চীনের স্বাস্থ্য কমিশনের পরিচালক বলছেন, মানুষের দেহে এটি ঢোকার পর দু'সপ্তাহ পর্যন্ত কোন লক্ষণ দেখা যায় না। কিন্তু তখনও এটা একজন থেকে আরেকজনে ছড়াতে পারে। করোনাভাইরাসে চীনে এ পর্যন্ত ২০০০র লোক সংক্রমিত হয়েছে এবং ৫৬ জনের মৃত্যু হয়েছে। চীনা স্বাস্থ্যমন্ত্রী মা শিয়াওয়েই বলছেন, তাদের মনে হচ্ছে হচ্ছে যে ভাইরাসটির ব্যাপকভাবে ছড়িয়ে পড়ার ক্ষমতা বাড়ছে বলে মনে হচ্ছে। কোন মানুষ এই ভাইরাসে সংক্রমিত হলে তার দেহে লক্ষণ দেখা দিতে দু'সপ্তাহ পর্যন্ত সময় লাগতে পারে। তার আগে কোন লোকই জানতে পারে না যে তার দেহে করোনাভাইরাসের সংক্রমণ ঘটেছে কিনা। কিন্তু সেই অবস্থাতেও তার সংস্পর্শে আসা অন্য লোকরা সংক্রমিত হতে পারে। এটা একটা গুরুত্বপূর্ণ আবিষ্কার । উহানের হাসপাতালে রোগীর ভীড়। আরো পড়তে পারেন: আওয়ামী লীগ-বিএনপি সংঘর্ষে আহত বেশ কয়েকজন পুলিশের নিলামে বিক্রি হলো ইয়াবা ভর্তি ট্রাক কীভাবে উৎখাত হয়েছিল ইরানের মোসাদ্দেক সরকার কারণ সার্স এবং ইবোলার মতো ভাইরাসের ক্ষেত্রে দেখা গেছে, আক্রান্ত ব্যক্তির শরীরে লক্ষণ দেখা দেবার পরই কেবলমাত্র সে আরেকজনকে সংক্রমিত করতে পারতো। কিন্তু করোনাভাইরাস এদিক থেকে অনেক বেশি বিপজ্জনক এবং স্পষ্টতই এ ভাইরাস মোকাবিলা করা অনেক বেশি কঠিন । যেখান থেকে এই ভাইরাস ছড়ানো শুরু হয়েছিল সেই উহান শহর এখন অবরুদ্ধ। রাস্তায় কোন ট্যাক্সি চলতেও দেখা যাচ্ছে না। যারা সংক্রমণ নিয়ে হাসপাতালে যেতে চাইছেন তাদেরকে স্বেচ্ছাসেবকরা ব্যক্তিগত গাড়িতে করে হাসপাতালে নিয়ে যাচ্ছে। ইতিমধ্যে চীনের অনেকগুলো শহর এবং চীনের বাইরে বেশ কয়েকটি দেশে করোনাভাইরাস সংক্রমণে আক্রান্ত লোক চিহ্নিত হয়েছে। উহানে স্বাস্থ্যরক্ষায় যোগ দিয়েছে চীনা সেনা সদস্যরা। এই দেশগুলো হচ্ছে জাপান, তাইওয়ান, নেপাল, ভিয়েতনাম, থাইল্যান্ড, সিঙ্গাপুর, অস্ট্রেলিয়া, যুক্তরাষ্ট্র এবং ফ্রান্স। জাপান সরকার ঘোষণা করেছে যে উহান শহরে থাকা জাপানি নাগরিকদের কেউ দেশে ফিরে যেতে চাইলে তাদেরকে নিয়ে যাবার ব্যবস্থা করা হবে। চীনের রোগ প্রতিরোধ ও নিয়ন্ত্রণ কেন্দ্রের প্রধান শু ওয়েনবো বলছেন, বিজ্ঞানীরা সাফল্যের সঙ্গে করোনাভাইরাসের একটি প্রজাতি চিহ্নিত করতে পেরেছেন এবং এর একটি টিকা তৈরির জন্য কাজ করছেন।

ဝူဟန်ဆေးရုံမှာ လူနာတွေ စုပြုံနေ ဒီဗိုင်းရပ်ပိုးကြောင့် သေဆုံးသူ ၅၆ ယောက်ရှိပါပြီ။ ဗိုင်းရပ်ရဲ့ ကူစက်နိုင်တဲ့ အစွမ်းက ကြီးမားပုံရတယ်လို့လည်း တရုတ်ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီး မားဆိုင်ရောင်ဝေက သတင်းထောက်တွေကို ပြောပါတယ်။ တရုတ်မြို့ကြီး တော်တော်များများကိုလည်း ခရီးသွားခွင့်တွေ ပိတ်ထားပါတယ်။ ဒီရောဂါစဖြစ်တဲ့ ဟူဘေပြည်နယ်က ဝူဟန်မြို့မှာတော့ သိသိသာသာကို အသွားအလာတွေ ဖြတ်တောက်ထားပါတယ်။ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့် မြို့ကြီးတချို့မှာ အဝင်အထွက်တွေ ပိတ်ထား ရောဂါကူးစက်မှုက ထိန်းချုပ်ဖို့ အရေးကြီးတဲ့အဆင့်ကို ရောက်နေပြီလို့ မားဆိုင်ရောင်ဝေက ပြောပါတယ်။ တရုတ်ပြည်မှာ သားရဲတိရစ္ဆာန် ရောင်းဝယ်မှုကို လုံးဝပိတ်ပင်လိုက်ပြီလို့လည်း အာဏာပိုင်တွေက ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ ဒီဗိုင်းရပ်ပိုးဟာ တိရစ္ဆာန်တွေက စပြီး ပြန့်ပွားလာတယ်လို့ ယူဆနေကြပေမယ့် ဒါကို တရားဝင် အတည်ပြုနိုင်တာတော့ မရှိသေးပါဘူး။ လူမှာ ရောဂါဝင်ပြီး လက္ခဏာတွေ ပြတဲ့အထိ တရက်ကနေ နှစ်ပတ်ကြာနိုင်ပြီး အဲဒီအချိန်မှာ ဘာမှမသိသာဘူးလို့လည်း အာဏာပိုင်တွေက ပြောပါတယ်။ ဒီလိုရောဂါလက္ခဏာ မပြတဲ့အတွက် လူတယောက်မှာ ဒီဗိုင်းရပ်ပိုးဝင်နေတာကို မသိဘဲ တခြားသူတွေကို ကူးစက်နိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အနည်းဆုံးသေသူ ၅၆ ယောက်ရှိ ဒီရောဂါထိန်းချုပ်ရေးအတွက် ဒီအဆင့်က အရေးကြီးတဲ့အချက်ဖြစ်ပါတယ်။ တရုတ်ပြည်မှာ နောက်ဆုံးဖြစ်ခဲ့တဲ့ ဆားစ်ဗိုင်းရပ်ရောဂါနဲ့ အာဖရိကကစတဲ့ အီဘိုလာ ရောဂါမှာတော့ ရောဂါလက္ခဏာတွေပြမှ ကူးစက်နိုင်တာပါ။ ဒါကြောင့် အဲဒီရောဂါတွေ ဖြစ်တဲ့အခါမှာ နေမကောင်းတဲ့သူတွေနဲ့ သူတို့နဲ့ ထိတွေ့မိသူတွေကို သတ်မှတ်ခွဲခြားပြီး သီးသန့်ခွဲထားနိုင်လို့ ရောဂါထိန်းချုပ်ရက ပိုပြီးလွယ်ကူပါတယ်။ တုပ်ကွေးရောဂါကတော့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ဖျားမှန်းမသိဘဲ သူများတွေကို ကူးစက်နိုင်တဲ့ ဗိုင်းရပ်ရောဂါတမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ အခုအချိန်မှာတော့ ဒီဗိုင်းရပ်က ဝက်တုပ်ကွေးလို ကမ္ဘာအနှံ့ ဖြစ်တဲ့ ကပ်ရောဂါမျိုး ဖြစ်နိုင်တဲ့ အခြေအနေမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒီလို လက္ခဏာမပြဘဲ ကူးနေတဲ့သူတွေကို ထိန်းချုပ်ဖို့က တရုတ်အစိုးရအတွက် ပိုပြီး ခက်ခဲတဲ့ အလုပ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုရောဂါပျိုးနေတဲ့အချိန်မှာ ဗိုင်းရပ်ရဲ့ ကူးစက်နိုင်တဲ့နှုန်းက ဘယ်လိုရှိသလဲနဲ့ တရုတ်ပြည်အပြင်ဘက်က လူနာတွေရော လက္ခဏာမပြခင်မှာ သူများတွေကို ရောဂါကူးနိုင်သလား ဆိုတဲ့ အရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်းတွေ မေးစရာ ရှိနေပါတယ်။ နောက် ဒီဗိုင်းရပ်ရဲ့ ကူးစက်နိုင်စွမ်းက ပိုပြီး ပြင်းထန်လာတယ်လို့ တရုတ် အမျိုးသား ကျန်းမာရေး ကော်မရှင်က ပြောတာကလည်း ဘာကြောင့်လဲ။ ဝူဟန်မှာ ဘယ်လိုရှိသလဲ ဗြိတိန်က ဆိုဖီဟာ ဝူဟန်မှာ ပိတ်မိနေသူ တယောက်ပါ။ အိမ်ထဲမှာ ပိတ်မိနေတာ လေးရက်လောက် ရှိပြီလို့လည်း သူက ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။ ဗိုင်းရပ်အကြောင်းကို ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်ကမှ သိပြီး အခြေအနေက ပိုပိုဆိုးလာတယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။ ဝူဟန်မြို့လမ်းတွေပေါ်မှာလည်း တက္ကစီတွေ မရှိတဲ့အတွက် စေတနာ့ဝန်ထမ်းတွေက လူနာတွေကို ဆေးရုံတွေဆီ ကားမောင်း ပို့ပေးနေရသလို ဆေးရုံတွေမှာလည်း လူတွေ ပြည့်ကျပ်နေပါတယ်။ ကားနဲ့ လူတွေကို ဆေးရုံအသွားအပြန် ပို့ပေးနေရပါတယ်၊ ပြန်လာရင် ဆေးဖျန်းသန့်ရှင်းတာတွေ လုပ်ပေးပါတယ်၊ အားလုံး အခမဲ့ပါလို့ ရင်ယုက အေအက်ဖ်ပီ သတင်းဌာနကို ပြောပါတယ်။ နောက်ကားဆရာတယောက်ကလည်း သူတို့အခြေအနေကောင်းတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ဒါကျွန်တော်တို့ မြို့သားတွေ လုပ်ရမယ့်အလုပ်ပဲ၊ သတင်းထောက်တွေတောင် အဝေးက လာကူနေကြတာလို့လည်း ဆိုပါတယ်။ စျေးကပြန်လာတဲ့ ဝူဟန်သူ ဒီဗိုင်းရပ်က ဘာလဲ ဒီဗိုင်းရပ်က တိရစ္ဆာန်တွေမှာ ဖြစ်တတ်တဲ့ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်တွေထဲမှာ အသစ်ပေါ်တဲ့ ဗိုင်းရပ်ပါ။ လူမှာဖြစ်တဲ့ ဒီလိုဗိုင်းရပ်တမျိုးကြောင့် ရိုးရိုး အအေးမိတာမျိုး ဖြစ်တတ်ပေမယ့် ၂ဝဝ၃ မှာ ဖြစ်တဲ့ ဆားစ်ရောဂါကြောင့် လူ ရာနဲ့ချီ သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ တရုတ် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသစ် လူအချင်းချင်း ကူးစက်နိုင် အခု ဒီဗိုင်းရပ်သစ်ကြောင့်လည်း ဆိုးရွားတဲ့ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာတွေ လူနာတွေမှာ ခံစားရပါတယ်။ ဖျားတာကနေစပြီး ချောင်းခြောက်ဆိုးတာ၊ ဖြစ်ပြီး တပတ်လောက်အကြာမှာ အသက်ရှူကျပ်တာတွေ ခံစားရလို့ လူနာတွေကို ဆေးရုံတင်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဒီရောဂါအတွက် ဆေးဝါး၊ ကာကွယ်ဆေးဆိုတာတွေလည်း မရှိသေးပါဘူး။ စနေနေ့အထိ တရုတ်ပြည်မှာ ရောဂါကူးစက်ခံရသူ နှစ်ထောင်လောက်ရှိပြီး နောက်ထပ် မသင်္ကာဖွယ် လူနာ ၂၆ဝဝ ကျော် တွေ့ရတယ်လို့ တရုတ်အမျိုးသား ကျန်းမာရေး ကော်မရှင်က ပြောပါတယ်။ သတင်းထောက်တွေကိုလည်း စစ်ဆေးပေး ဘယ်လိုကူးစက်သလဲ တရုတ်ကြွက်နှစ်သစ်ကူးမှာ ဒီရောဂါကူးစက်မှု ရုတ်တရက်တိုးလာတာကလည်း တိုက်ဆိုင်မှု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအချိန်ဟာ တရုတ်ပြည်မှာ ခရီးသွားလာမှု အများဆုံးအချိန်ပါ။ လူ ၁၁ သန်းရှိတဲ့ ဝူဟန်ကနေ အနားက မြို့ရွာ နယ်ပယ်တွေကို ကူးစက်မှုလည်း နည်းနည်းစီရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံ အနှံ့ကို ပြန့်နှံ့ပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ ဒီရောဂါက လေကြောင်းကလည်း ပြန့်နှံ့ကုန်လို့ နိုင်ငံတော်တော်များများမှာ ဒီရောဂါကူးစက်ခံရသူတွေ ရှိနေပါပြီ။ တရုတ်ပြည်ရဲ့ အိမ်နီးချင်း အာရှ နိုင်ငံတွေမှာလည်း ဒီရောဂါကူးစက်မှု တချို့တလေ ရှိနေပြီဆိုတဲ့ သတင်းတွေ ထွက်နေပါပြီ။ ဂျပန်၊ တိုင်ဝမ်၊ နီပေါ၊ ထိုင်း၊ ဗီယက်နမ်၊ စင်္ကာပူ ကနေ သြစတြေးလျ၊ အမေရိကန်နဲ့ ပြင်သစ်အထိပါ ဒီရောဂါကူးစက်ခံရမှုတွေကို အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ တခြားနိုင်ငံတွေမှာလည်း ဒီလိုမသင်္ကာတဲ့ လူနာတွေကို စမ်းသပ်ခဲ့ပါတယ်။ ဗြိတိန်မှာ လူ ၃၁ ယောက်ကို စစ်ဆေးရာမှာတော့ အကုန်လုံးမှာ မရှိပါဘူး။ အမေရိကန်က ဝူဟန်က သူတို့ကောင်စစ်ဝန်ရုံးအဖွဲ့ကို ပြန်ခေါ်နေသလို ဂျပန်နဲ့ ဗြိတိန်ကလည်း သူတို့နိုင်ငံသားတွေကို ခေါ်ထုတ်ဖို့ စဉ်းစားနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။


হামজা বিন লাদেনের অবস্থান এখনো অজানা মার্কিন কর্মকর্তারা বলছেন, হামজা বিন লাদেন নামে ওসামা বিন লাদেনের এই ছেলে আল কায়েদার নেতা হিসেবে আবির্ভূত হতে যাচ্ছেন। পাকিস্তান-আফগানিস্তান সীমান্তে তার অবস্থান রয়েছে বলে মনে করা হয়। বিবিসি নিউজ অনলাইনের এক খবরে বলা হয়েছে যে সাম্প্রতিক বছরগুলোতে হামজা বিন লাদেন আল কায়েদার অনুসারীদের জন্য কিছু অডিও এবং ভিডিও প্রচার করেছেন। এসব অডিও এবং ভিডিও বার্তার মাধ্যমে ওসামা বিন লাদেনের হত্যার প্রতিশোধ নিতে আমেরিকা এবং তাদের পশ্চিমা বন্ধুদের উপর আক্রমণের আহবান জানিয়েছেন হামজা বিন লাদেন। বিবিসি বাংলায় আরও পড়তে পারেন: ভারত-পাকিস্তান সংঘাত: আলোচনার কেন্দ্রে যে পাইলট বিশ্বব্যাপী সন্ত্রাসের সূচনা যে বোমা হামলায় ২০১১ সালে মার্কিন বিশেষ বাহিনী পাকিস্তানের অ্যাবোটাবাদে এক অভিযান চালিয়ে ওসামা বিন লাদেনকে হত্যা করে। ২০০১ সালের ১১ই সেপ্টেম্বর নিউইয়র্কে টুইন টাওয়ারে হামলার অনুমোদন দিয়েছিলেন ওসামা বিন লাদেন। ওই হামলায় প্রায় ৩,০০০ মানুষ নিহত হয়েছিল। হামজা বিন লাদেন সম্পর্কে কী জানা যাচ্ছে? ধারণা করা হচ্ছে, হামজা বিন লাদেনের বয়স ৩০ বছর। দুই বছর আগে সন্ত্রাসবাদ নিয়ে আমেরিকা যে ডকুমেন্ট তৈরি করেছে, সেখানে হামজা বিন লাদেনের নাম উল্লেখ রয়েছে। মার্কিন পররাষ্ট্র দপ্তর বলছে, হামজা বিন লাদেন যাকে বিয়ে করেছেন, তিনি মোহাম্মদ আত্তার মেয়ে। ২০০১ সালে যুক্তরাষ্ট্রে হামলার সময় যে চারটি বিমান ছিনতাই করা হয়েছিল, সেগুলোর একটি ছিনতাই করেছিলেন এই মোহাম্মদ আত্তা। মোহাম্মদ আত্তার ছিনতাই করা বিমানটি নিউইয়র্কে অবস্থিত টুইন টাওয়ারের একটি ভবনে আঘাত করেছিল। ওসামা বিন লাদেনকে হত্যার পর অ্যাবোটাবাদ কম্পাউন্ড থেকে তার যেসব চিঠিপত্র উদ্ধার করা হয়েছিল, সেগুলো থেকে ধারণা পাওয়া যাচ্ছিল যে হামজা বিন লাদেনকে তার পিতা ওসামা বিন লাদেন উত্তরসূরি হিসেব তৈরি করছিলেন। এই সন্তান ওসামা বিন লাদেনের খুব প্রিয় ছিল এবং ওসামা বিন লাদেনের পর আল কায়েদার নেতা হিসেবে তাকেই ভাবা হচ্ছিল। ধারণা করা হয়, হামজা বিন লাদেন তার মায়ের সঙ্গে ইরানে অনেক বছর কাটিয়েছেন এবং সেখানেই তার বিয়ের অনুষ্ঠান হয়েছে। কিন্তু অন্যান্য রিপোর্টে বলা হচ্ছে, তিনি পাকিস্তান, আফগানিস্তান এবং সিরিয়ায় বসবাস করেছেন। "আমরা বিশ্বাস করি তিনি সম্ভবত পাকিস্তান-আফগানিস্তান সীমান্তে রয়েছেন এবং সীমান্ত পেরিয়ে ইরানে প্রবেশ করবেন। কিন্তু তিনি মধ্য এশিয়ার যে কোন জায়গায়ও থাকতে পারেন," বলছিলেন মার্কিন যুক্তরাষ্ট্রের কূটনৈতিক নিরাপত্তা বিভাগের সরকারী মন্ত্রী মাইকেল ইভানফ। আল-কায়েদা সম্পর্কে মৌলিক তথ্য ২০০১ সালে কাবুলের কাছে ওসামা বিন লাদেন হামজা বিন লাদেনের অবস্থান এখনো অজানা আল-কায়েদার কী হলো? ২০০১ সালে আফগানিস্তানে মার্কিন সামরিক অভিযানের মাধ্যমে তালেবানরা ক্ষমতাচ্যুত হয়। এ সময় তালেবানরা ওসামা বিন লাদেন এবং তার সংগঠনকে নিরাপদ আশ্রয়ের জন্য জায়গা করে দেয়। সাম্প্রতিক বছরগুলোতে তথাকথিত ইসলামিক স্টেট-এর আবির্ভাবের পর আল-কায়েদা অনেকটা ম্রিয়মাণ হয়ে যায়। ইসলামিক স্টেট বিশ্বজুড়ে নজর কাড়ে এবং বিভিন্ন স্থানে বেশ কিছু হামলা চালায়। সন্ত্রাসবাদ বিরোধী মার্কিন সমন্বয়ক নেথান সেলস বলেন, "এ সময়ের মধ্যে আল-কায়েদা তুলনামূলকভাবে নীরব হয়ে যায়। কিন্তু এটা তাদের কৌশলগত বিরতি, তারা আত্মসমর্পন করেনি।" "বর্তমানে আল-কায়েদা স্থির নয়। এরা পুনরায় সংগঠিত হচ্ছে এবং মার্কিন যুক্তরাষ্ট্র ও তাদের সহযোগীদের বিরুদ্ধে হুমকি হিসেবে রয়েছে। আমাদেরকে আঘাত করার মতো সামর্থ্য এবং ইচ্ছা - দু'টোই রয়েছে আল-কায়েদার।" বিবিসি বাংলায় আরও খবর: 'বেশি টিভি দেখলে স্মৃতিভ্রংশ হয়' সাতজন অন্ধ ব্যক্তির পর্বত জয়ের গল্প

ဟမ်ဇာ ဘင်လာဒင် ဘယ်မှာ ရှိနေသလဲ ဆိုတာ မသိရပါဘူး။ ဟမ်ဇာ ဘင်လာဒင်ဟာ အယ်လ်ကိုင်ဒါ အုပ်စု ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်လာနေပြီလို့ အမေရိကန် အစိုးရ တာဝန်ရှိပုဂ္ဂိုလ်တွေက ပြောနေပါတယ်။ သူဟာ အာဖဂန်နစ္စတန်နဲ့ ပါကစ္စတန် နယ်စပ်နားမှာ အခြေစိုက် လှုပ်ရှားနေတယ်လို့ ယူဆရပါတယ်။ သူ့ဖခင် အသတ်ခံခဲ့ရတာကို ကလဲ့စားချေတဲ့ အနေနဲ့ အမေရိကန်နဲ့ မဟာမိတ် အနောက်အုပ်စုနိုင်ငံတွေကို တိုက်ခိုက်ကြဖို့ သူ့နောက်လိုက်တွေကို ညွှန်ကြား တိုက်တွန်းနေတဲ့ အသံဖိုင်နဲ့ ဗီဒီယိုဖိုင်တွေကို လတ်တလောနှစ်တွေ အတွင်းမှာ ဟမ်ဇာ ဘင်လာဒင်က ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၁ခုနှစ်တုန်းက ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ အဘော့တဘာ့ဒ်မြို့က ခြံဝင်းတခုထဲမှာ အိုဆမာ ဘင်လာဒင်ကို အမေရိကန် အထူးတပ်ဖွဲ့က အသေ ဖမ်းဆီးမိခဲ့ပါတယ်။ လူ ၃၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးခဲ့ရတဲ့ ၂၀၀၁ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့ အမေရိကန်နိုင်ငံ တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရမှုကို အိုဆမာ ဘင်လာဒင်က နောက်ကွယ်ကနေ စီစဉ်ခဲ့ပါတယ်။ ဟမ်ဇာ ဘင်လာဒင် အကြောင်း ဘာတွေ သိထားလဲ အသက် ၃၀ အရွယ်လို့ ယူဆရတဲ့ ဟမ်ဇာ ဘင်လာဒင်ကို ကမ္ဘာတဝန်း အကြမ်းဖက်သူအဖြစ် အမေရိကန် အစိုးရက လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်နှစ်က တရားဝင် သတ်မှတ်ထားခဲ့ပါတယ်။ သူဟာ ၂၀၀၁ ခုနှစ် တိုက်ခိုက်မှုတုန်းက ခရီးသည်တင် လေယာဉ် ၄ စင်းထဲက တစင်းကို ပြန်ပေးဆွဲပြီး နယူးယောက်မြို့ ကမ္ဘာ့ ကုန်သွယ်ရေး မျှော်စင်ကို ဝင်တိုက်ခဲ့သူ မိုဟာမက် အက်တာ ရဲ့ သမီးနဲ့ လက်ထပ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အိုဆမာ ဘင်လာဒင်ရဲ့ ခြံဝင်းထဲမှာ သိမ်းဆည်းရမိတဲ့ စာတွေအရ အိုဆမာဟာ သူ့ရဲ့ အချစ်ဆုံးသားလို့ ယူဆရသူ ဟမ်ဇာကို အယ်လ် ကိုင်ဒါ ခေါင်းဆောင် အဖြစ် အစားထိုးဖို့ လေ့ကျင့် ပျိုးထောင် ပေးနေခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဟမ်ဇာ ဘင်လာဒင်ဟာ သူ့မိခင်နဲ့ အီရန်မှာ နှစ်အတန်ကြာ နေခဲ့ပြီး အဲဒီမှာပဲ သူ အိမ်ထောင်ကျခဲ့တယ်လို့ ယူဆရပါတယ်။ သတင်းတချို့မှာတော့ သူဟာ ပါကစ္စတန်၊ အာဖဂန်နစ္စတန် ဒါမှမဟုတ် ဆီးရီးယားမှာ နေထိုင်ခဲ့ပုံ ရတယ်လို့ ဖေါ်ပြကြပါတယ်။ "ဟမ်ဇာ ဘင်လာဒင် ဟာ အာဖဂန် ပါကစ္စတန် နယ်စပ်မှာ နေထိုင်နေဖွယ် ရှိတယ်လို့ ယူဆထားပါတယ်။ အဲဒီကနေ အီရန်နိုင်ငံထဲ ဝင်သွားရင်လည်း ဝင်သွားနိုင်ပါတယ်။ အာရှ အလယ်ရဲ့ တောင်ပိုင်းမှာ ရှိချင်လည်း ရှိနိုင်ပါတယ်" လို့ အမေရိကန် သံတမန်ရေးဆိုင်ရာ လုံခြုံရေး လက်ထောက်ဝန်ကြီး မိုက်ကယ် အဲဗန်နော့ဖ် က ပြောပါတယ်။ အယ်လ်ကိုင်ဒါ အန္တရာယ်က ရှိနေဆဲ ဘီဘီစီ လုံခြုံရေး သတင်းထောက် ဖရန့်ခ် ဂါဒနာ ရဲ့ သုံးသပ်ချက် တကျော့ပြန် အယ်လ်ကိုင်ဒါ အဖွဲ့ရဲ့ သြဇာ တိက္ကမ ကြီးမားတဲ့ ခေါင်းဆောင် တဦးအဖြစ် ဟမ်ဇာ ဘင်လာဒင် ပေါ်လာမှာကို အမေရိကန် အကြမ်းဖက်မှု တိုက်ဖျက်ရေး တာဝန်ရှိပုဂ္ဂိုလ်တွေက တနေ့တခြား အကြီးအကျယ် စိုးရိမ်မကင်း ဖြစ်နေကြပါတယ်။ ဟမ်ဇာရဲ့ ဖခင် အိုဆမာ ကို အမေရိကန် ရေတပ် ကွန်မန်ဒို တပ်ဖွဲ့က ၂၀၁၁ ခုနှစ်တုန်းက သုတ်သင် သတ်ဖြတ်ခဲ့အပြီးမှာ အယ်လ်ကိုင်ဒါ အဖွဲ့ဟာ သူ့ထက် ပို ရက်စက်ကြမ်းတမ်းတဲ့ ပြိုင်ဖက် IS အစ္စလာမစ်နိုင်ငံ အဖွဲ့လောက် နာမည် မထွက်တော့ဘဲ တိမ်မြုပ်သွားခဲ့ပါတယ်။ အိုဆမာ နောက်ပိုင်း အယ်လ်ကိုင်ဒါ အမည်ခံ ခေါင်းဆောင် အိုင်မန် အယ်လ် ဇာဝါဟီရီ ဟာ စိတ်ဝင်စားစရာ မကောင်းတဲ့ အီဂျစ်လူမျိုး နည်းဗျူဟာရေးဆွဲသူ တဦး ဖြစ်ပြီး အဖွဲ့ကို လှုံ့ဆော်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့်လည်း MI6 အကြီးအကဲ အဲလက်စ် ယန်းဂါး အပါအဝင် အနောက်အုပ်စု ထောက်လှမ်းရေး အကြီးအကဲတွေကတော့ အယ်လ်ကိုင်ဒါ အဖွဲ့ကြီး ပျောက်ကွယ် မှေးမှိန် မသွားသေးဘူး ဆိုတာကို သတိပေးထားပါတယ်။ အယ်လ်ကိုင်ဒါ ဟာ အနောက်အုပ်စု နိုင်ငံတွေနဲ့ အရှေ့ အလယ်ပိုင်းဒေသ၊ အာဖရိက ဒေသတွေမှာ ရှိတဲ့ မဟာမိတ်နိုင်ငံတွေအပေါ် နောက်ထပ် တိုက်ခိုက်မှုတွေ လုပ်ဖို့ စီစဉ်ရင်း အယ်လ်ကိုင်ဒါ အဖွဲ့ကို အစီအစဉ်တကျ ပြန်တည်ဆောက်ဖို့ အတွက် လတ်တလောမှာ ထင်ထင်ပေါ်ပေါ် သိပ်မနေခဲ့ပါဘူး။ IS အစ္စလာမစ်နိုင်ငံအဖွဲ့ဟာ ပိုင်နက်နယ်မြေ တခု သတ်မှတ်ထုတ်ဖော် ကြေညာခဲ့တာဟာ အမှားကြီး မှားတယ်။ ဒါ့ကြောင့် အမေရိကန် ဦးဆောင်တဲ့ ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေရဲ့ တိုက်ခိုက်တာ ခံခဲ့ရဖွယ် ရှိတယ် ဆိုပြီး အယ်လ်ကိုင်ဒါ အဖွဲ့က ပြောလေ့ရှိပါတယ်။ အခုအခါ သူတို့နှစ်ဖွဲ့စလုံးဟာ အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်မှု အန္တရာယ် ပေးနိုင်တဲ့ အဖွဲ့တွေအဖြစ် ဆက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အယ်လ်ကိုင်ဒါ အဖွဲ့အကြောင်း အခြေခံ အချက်များ အိုဆမာ ဘင်လာဒင်ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်တုန်းက ကာဘူးလ်မြို့နားမှာ တွေ့ရစဉ် နည်းဗျူဟာအရ ဆိုင်းငံ့ထားတာ ဖြစ်ပြီး အညံ့ခံ အရှုံးပေးလိုက်တာ မဟုတ် ၂၀၀၁ခုနှစ်မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံ အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရအပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံမှာ အမေရိကန် ဦးဆောင်တဲ့ စစ်ပွဲတွေအတွင်း အိုဆမာ ဘင်လာဒင်နဲ့ သူ့ရဲ့အဖွဲ့ကို ခိုလှုံခွင့်ပေးထားတဲ့ တာလီဘန် အစိုးရ ပြုတ်ကျသွားခဲ့ပါတယ်။ လတ်တလော နှစ်တွေအတွင်း IS အဖွဲ့ အပေါ် ကမ္ဘာတဝန်းက အာရုံစိုက်လာခဲ့ကြသလို လာရောက် ပူးပေါင်းသူတွေ၊ ငွေကြေးထည့်ဝင်သူတွေ များလာခဲ့ပြီး အနောက်အုပ်စု နိုင်ငံတွေနဲ့ မဟာမိတ်တွေအပေါ် ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်မှု အတော်များများ လုပ်ခဲ့ချိန်မှာ အယ်လ်ကိုင်ဒါအဖွဲ့က မှေးမှိန်သွားခဲ့ပါတယ်။ "ဒီကာလ အတောအတွင်း အယ်လ်ကိုင်ဒါ အဖွဲ့ဟာ အထိုက်အလျောက် ငြိမ်နေခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒါဟာ နည်းဗျူဟာအရ ဆိုင်းငံ့ထားတာ ဖြစ်ပြီး အညံ့ခံ အရှုံးပေးလိုက်တာ မဟုတ်ဘူး" လို့ အကြမ်းဖက်မှု တိုက်ဖျက်ရေး အမေရိကန် ပူးတွဲညှိနှိုင်းရေးမှူး နေသန် ဆေးလ်စ် က ပြောပါတယ်။ "ခုလက်ရှိ အယ်လ်ကိုင်ဒါအဖွဲ့ဟာ ဘာမှမလှုပ်ရှားနိုင်ပဲ ရပ်ဆိုင်းသွားတဲ့ အဖွဲ့ မဟုတ်ပါဘူး။ အဖွဲ့ကို ပြန်တည်ဆောက်နေပြီး အမေရိကန်နဲ့ မဟာမိတ် နိုင်ငံတွေကို ဆက်ခြိမ်းခြောက် အန္တရာယ် ပြုနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အယ်လ်ကိုင်ဒါ အဖွဲ့ဟာ တိုက်ခိုက် အန္တရာယ်ပေးဖို့ ရည်ရွယ်ချက် ဆက်ထားထားသလို တိုက်ခိုက်နိုင်စွမ်းလည်း ဆက်ရှိနေတယ် ဆိုတာ အမှန်ပါပဲ" လို့ သူက ပြောပါတယ်။