aangelakis/STOMA huggingface dataset:
Οι παραδοσιακοί χτίστες ήταν αναγκασμένοι να προσαρμόσουν την κατοικία και τον οικισμό στα κλιματικά, τοπογραφικά και γενικότερα, περιβαλλοντικά δεδομένα του τόπου τους με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Φυσικά όλα αυτά ελλείψει τεχνολογικών μέσων και αφθονίας υλικών.
Στόχος, η καλύτερη προστασία από τις κλιματικές συνθήκες αλλά και η μέγιστη οικονομία δυνάμεων και πόρων.
Η παραδοσιακή ελληνική αρχιτεκτονική είχε ενσωματώσει πολλές αρχές βιοκλιματικού σχεδιασμού, που σήμερα μελετώνται και αναλύονται.
Όχι για να γίνουν αυτούσια μιμητικά πρότυπα, αλλά, για να αποτελέσουν θεμέλιο σύγχρονων ιδεών και προτάσεων.
Έχουν γίνει διάφορες μελέτες των βιοκλιματικών αρχών της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής της Ελλάδας.
Με σκοπό την συλλογή πληροφοριών για πρακτικές και τεχνικές που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σήμερα στις κτιριακές κατασκευές.
Αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί με την απαραίτητη προσαρμογή στο σύγχρονο τρόπο ζωής και σε συνδυασμό με νέες τεχνολογίες.
Θα σας παρουσιάσουμε στη συνέχεια κάποια από τα ευρήματα της μελέτης αυτής.
Ο αερισμός των κτιρίων είναι σημαντικός για την απομάκρυνση τόσο των θερμικών φορτίων όσο και της υγρασίας.
Όπου αυτό είναι εφικτό, επιδιώκεται ο διαμπερής αερισμός με μικρά ανοίγματα προς την βόρεια πλευρά.
Στις Κυκλάδες, πολύ συχνή είναι η χρήση του φεγγίτη, ένα μικρότερο άνοιγμα σε ψηλότερη στάθμη, το οποίο διευκολύνει την απαγωγή του θερμού αέρα που συγκεντρώνεται ψηλά.
Ανοίγματα στην οροφή, όπως οι καμινάδες, προκαλούν κατακόρυφο ρεύμα αέρα και είναι πολύ χρήσιμα σε περιπτώσεις υπόσκαφων κτισμάτων σε πλαγιές ή σε πυκνοδομημένους οικισμούς.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η «παραθύρα» στην Σαντορίνη, ένα άνοιγμα για πρόσβαση στο δώμα που λειτουργεί και σαν συλλέκτης δροσερής θαλάσσιας αύρας.
Σημαντικό σημείο αναφοράς είναι και ο δροσισμός των κτιρίων που επιτυγχάνεται όταν στην πορεία του ο αέρας συναντά μάζες με χαμηλότερη θερμοκρασία που κατακρατούν μέρος του θερμικού φορτίου του, ψύχοντάς τον.
Τέτοιες περιπτώσεις είναι η χρήση του νερού και υπόγειων διάδρομων που συναντάμε στην αραβική αρχιτεκτονική.
Στην ελληνική παραδοσιακή αρχιτεκτονική το νερό δεν έχει χρησιμοποιηθεί για δροσισμό ούτε έχει εφαρμοστεί κάποιο άλλο σχετικό σύστημα.
Παρόλα αυτά, η θερμική μάζα των κτιρίων από πέτρα ή του εδάφους έχει σαν αποτέλεσμα την διατήρηση της θερμοκρασίας στους εσωτερικούς χώρους σε σχετικά σταθερά ενδιάμεσα επίπεδα.
Η θερμομόνωση είναι ένα ακόμη σημείο στο οποίο πρέπει να σταθούμε.
Αν και η έννοια της θερμομόνωσης είναι μια σύγχρονη επινόηση, στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική πολλά υλικά και ο τρόπος εφαρμογής τους έχουν αντίστοιχο αποτέλεσμα.
Έτσι, στα παραδοσιακά δώματα οι στρώσεις από ξερά φύκια ή βούρλα, υλικά με μικρή θερμική διαπερατότητα, λειτουργούν θερμομονωτικά.
Όσον αφορά την επεξεργασία των εξωτερικών επιφανειών, το λευκό χρώμα που χρησιμοποιείται περιορίζει την θερμότητα που απορροφάται από τους τοίχους.
Εκτός όμως από την θερμομόνωση, πολύ σημαντική είναι η ηλιοπροστασία και ο σκιασμός των κτιρίων.
Οι τρόποι προστασίας του κτηρίου από την έντονη ηλιακή ακτινοβολία αλλά και η δημιουργία προστατευμένων εξωτερικών υπαίθριων ή ημιυπαίθριων χώρων μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες.
Πρώτον, ενσωματωμένα στην μάζα του κτηρίου, όπως για παράδειγμα η περιτοιχισμένη αυλή, επαναλαμβανόμενο στοιχείο στην περιοχή της Μεσογείου από τους αρχαίους χρόνους.
Δεύτερον, με πρόσθετα στοιχεία όπως εφήμερες ή κινητές κατασκευές όπως τα στέγαστρα από ξύλο ή καλάμια, η βλάστηση, τα παντζούρια, οι προεξοχές στοιχείων πάνω από τα παράθυρα, οι τέντες - υφάσματα και άλλα.
Τα αναρριχητικά φυτά και τα φυλλοβόλα δέντρα είναι ο πιο συνηθισμένος, στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική, αλλά και πιο αποτελεσματικός τρόπος σκιασμού.
Το φύλλωμά τους δεν υπερθερμαίνεται -αντίθετα με τις περισσότερες επιφάνειες σκιασμού- και δεν παγιδεύει τον αέρα.
Επιπλέον ο διερχόμενος αέρας δροσίζεται μέσω εξάτμισης.
Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου στην οποία συντελούνται οι σωματικές αλλαγές της ήβης.
Διαμορφώνεται η ταυτότητα του φύλου και του εαυτού κι οριστικοποιείται το πέρασμα στην ενήλικη ζωή.
Όπως όλοι γνωρίζουμε, η θλίψη, η απαισιοδοξία, η υπερευαισθησία στην κριτική, η ντροπή και η ενοχή χαρακτηρίζουν την περίοδο αυτή.
Μας κάνει να αναρωτηθούμε εάν και πότε η κατάθλιψη αποτελεί μία φυσιολογική εκδήλωση της εφηβείας ή εάν εντάσσεται στα πλαίσια του παθολογικού και αποτελεί ψυχιατρική διαταραχή.
Έρευνες αποδεικνύουν ότι η εφηβεία είναι μια περίοδος ανάπτυξης όπως όλες οι άλλες και ότι η μετάβαση στην ενήλικη ζωή μπορεί να ολοκληρωθεί σχετικά ομαλά.
Άρα η εμφάνιση συμπτωμάτων κατάθλιψης παραπέμπει σε διαταραχή της ψυχικής υγείας.
Τα σημερινά ψυχιατρικά διαγνωστικά συστήματα περιγράφουν την εικόνα της εφηβικής κατάθλιψης, όπως αυτήν των ενηλίκων, τονίζοντας όμως κάποιες ουσιαστικές διαφορές.
Η πιο βασική διαφορά είναι ότι ο έφηβος μπορεί να παρουσιάσει ευερέθιστη διάθεση, αντί του συνήθους καταθλιπτικού συναισθήματος.
Κυριαρχεί ο αρνητισμός, η απαισιοδοξία και οι συγκρούσεις με συνέπεια να διαταράσσονται οι διαπροσωπικές του σχέσεις στην οικογένεια και στο σχολείο.
Ο έφηβος αποφεύγει δραστηριότητες, που άλλοτε τον ευχαριστούσαν ή που απαιτούν αυξημένα επίπεδα ενεργητικότητας εκ μέρους του.
Προβάλλει ως αιτία τη σωματική κόπωση, αλλά επιδεικνύει και μία έλλειψη ενδιαφέροντος, μία πλήξη.
Συχνά, τα παιδιά και οι έφηβοι αδυνατούν να εκφράσουν λεκτικά τα συναισθήματά τους κι αντ' αυτού παραπονούνται για σωματικές ενοχλήσεις όπως πονοκέφαλο, κοιλόπονο και λοιπά.
Λόγω πτώσης της αυτοεκτίμησης, εμφάνισης φόβων, αλλά και δυσκολιών στη συγκέντρωση της προσοχής, η επίδοσή τους στο σχολείο μειώνεται απότομα.
Ο παράλογος φόβος του εφήβου να πάει σχολείο - κυρίως όταν έως πρότινος είχε καλές επιδόσεις - η λεγόμενη σχολική φοβία ή σχολική άρνηση, είναι μία άλλη έκφραση της κατάθλιψης.
Το ίδιο συμβαίνει και με τις διαταραχές της διαγωγής.
Aφορούν επί μακρόν συστηματική καταπάτηση των δικαιωμάτων των άλλων ή παραβίαση των κοινωνικών κανόνων (επιθετικότητα, σκασιαρχεία, κλοπές, ψέματα, καταστροφές, χρήση ουσιών).
Η εφηβική κατάθλιψη σε άλλες χώρες συναντάται στο πέντε με δέκα τοις εκατό του πληθυσμού.
Στην Ελλάδα δεν έχουν γίνει πολλές σχετικές έρευνες, αλλά υπολογίζεται ότι ένα στα πέντε παιδιά και εφήβους που παραπέμπονται στα παιδοψυχιατρικά τμήματα μπορεί να παρουσιάζει καταθλιπτικά συμπτώματα.
Οι ραγδαίες κοινωνικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών έχουν συμβάλει στην αύξηση της συχνότητας εμφάνισης της κατάθλιψης και στη μείωση του μέσου όρου ηλικίας πρώτης εμφάνισής της.
O υπερπληθυσμός των πόλεων, η διάλυση της οικογένειας, η προοπτική της ανεργίας.
Εμφανίζεται πολύ συχνότερα στα κορίτσια από ό,τι στα αγόρια, κάτι που, εν μέρει, ερμηνεύεται από τη θεωρία των στερεοτύπων του φύλου.
Οι γονείς, συχνά, θεωρούν ότι πρόκειται για τα συνήθη χαρακτηριστικά της εφηβικής περιόδου και δε δίνουν τη δέουσα σημασία.
Άλλωστε, φαίνεται ότι παρατηρούν και ανησυχούν περισσότερο για εξωτερικευμένες διαταραχές της συμπεριφοράς, παρά για την πραγματική συναισθηματική κατάσταση του παιδιού τους.
Όσον αφορά την αιτιολογία της, η κατάθλιψη είναι νόσος πολυπαραγοντική, δηλαδή πολλοί παράγοντες αλληλεπιδρούν, κάνοντας ένα παιδί ευάλωτο.
Ο κίνδυνος εμφάνισής της αυξάνεται, όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό της ασθένειας, υποδηλώνοντας πιθανή κληρονομική βιολογική ευπάθεια, χωρίς φυσικά αυτό να προδικάζει τίποτα.
Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι η βιοχημεία του εγκεφάλου αποτελεί, επίσης, σημαντικό παράγοντα.
Άτομα με κατάθλιψη έχουν σημαντικές δυσλειτουργίες ορισμένων εγκεφαλικών χημικών ουσιών, όπως της σεροτονίνης και της νορεπινεφρίνης.
Δεν είναι ακόμα γνωστό εάν οι βιοχημικές διαταραχές είναι γενετικές ή αποτέλεσμα χρόνιας έκθεσης σε στρεσογόνες ψυχολογικές και κοινωνικές συνθήκες.
Περιβαλλοντικοί παράγοντες σαν τον θάνατο σημαντικών για τον έφηβο προσώπων, οικονομικά προβλήματα, μια σημαντική αλλαγή στη ζωή του ατόμου (παραδείγματος χάρην, μετανάστευση, μετακόμιση, σχολική αποτυχία, διαζύγιο).
Κυρίως όταν απουσιάζει ένα υποστηρικτικό περιβάλλον, συνεισφέρουν στην εμφάνιση κατάθλιψης.
Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες, επίσης, παίζουν ρόλο.
Χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του ατόμου, όπως η απαισιόδοξη σκέψη, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, η αίσθηση ότι δεν ελέγχει αρνητικά συμβάντα της ζωής του, τάση υπερβολικής ανησυχίας.
Συνεισφέρουν στην εμφάνιση κατάθλιψης, καθώς μπορεί να εντείνουν την επιρροή στρεσσογόνων καταστάσεων.
Η ανατροφή του παιδιού και οι προσδοκίες ανάλογα με το φύλο του επηρεάζουν τη διαμόρφωση των παραπάνω γνωστικών χαρακτηριστικών.
Tα αρνητικά μοτίβα σκέψης αναπτύσσονται κατά την παιδική και εφηβική ηλικία.
Έρευνες έχουν δείξει ότι κακοί χειρισμοί των γονιών αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης άγχους και κατάθλιψης στα παιδιά και τους εφήβους.
H λεκτική ή σωματική κακοποίηση, οι ασυνεπείς κανόνες, η απόρριψη, η μειωμένη έκφραση συναισθημάτων, οι γονεϊκοί καυγάδες και η έλλειψη επίβλεψης.
Η πρώιμη ανίχνευση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων στον έφηβο προστατεύει από τις δυσμενείς επιπτώσεις στα σχολικά επιτεύγματα, στις σχέσεις με τους γονείς και τους συνομηλίκους.
Άλλωστε, σύμφωνα με τις έρευνες, η εφηβική κατάθλιψη είναι προγνωστικός παράγοντας επανεμφάνισης κατάθλιψης και αποπειρών αυτοκτονίας.
Το ίδιο ισχύει και για άλλες διαταραχές, όπως είναι οι αγχώδεις διαταραχές, η μανιοκατάθλιψη, η χρήση ουσιών και στην ενήλικη ζωή.
Σημαντικό είναι να εκπαιδευτούν τα ίδια τα παιδιά, οι γονείς και οι δάσκαλοι στην αναγνώριση των πρώιμων συμπτωμάτων της ασθένειας.
Nα ζητήσουν έγκαιρα τη βοήθεια ειδικού ψυχικής υγείας και να επιδείξουν καλή θεραπευτική συμμόρφωση.
Η χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής σπάνια ενδείκνυται στην ηλικία αυτή, παρότι έχει θεαματικά αποτελέσματα στην κατάθλιψη των ενηλίκων.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση ενός εφήβου με κατάθλιψη περιλαμβάνει κάποιας μορφής ψυχοθεραπεία, πάντα συμπεριλαμβάνοντας τους γονείς στην όλη διαδικασία.
Μια επαναστατική θεραπεία του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια έσωσε την επτάχρονη Έμα Γουάιτχεντ.
H Έμα ήταν πέντε ετών όταν οι γονείς της την είδαν να καταρρέει δίχως προφανή αιτία.
Δεν είχε προλάβει να παραπονεθεί ότι κουράζεται εύκολα ούτε ότι δεν μπορεί να παίξει όσο και τα άλλα παιδάκια.
Οι γονείς της την πήγαν στο νοσοκομείο όπου οι γιατροί τής διέγνωσαν οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία.
«Δεν είναι κάτι σπάνιο και στο εβδομήντα τοις εκατό των παιδικών αιματολογικών καρκίνων θεραπεύεται», τους καθησύχασαν οι ειδικοί.
Δυστυχώς, όμως, όπως έδειξε ο χρόνος, η μοναχοκόρη τους ανήκε στο υπόλοιπο τριάντα τοις εκατό.
Επί δυο χρόνια οι γονείς της, ο Τομ και η Κάρι Γουάιτχεντ, πήγαιναν τη μικρή για χημειοθεραπεία σε ειδικό παιδιατρικό νοσοκομείο στις ΗΠΑ.
Στην αρχή, όπως σχεδόν όλα τα παιδιά, η Έμα είχε εμφανή σημάδια βελτίωσης και έδειχνε ότι μπορούσε να νικήσει τη νόσο.
Μάλιστα οι εξετάσεις που είχε κάνει ολοκληρώνοντας την πρώτη σειρά θεραπειών είχαν δείξει ότι ο αιματολογικός καρκίνος είχε εξαφανιστεί από τον οργανισμό της.
Όλα πήγαιναν καλά, αλλά για πολύ μικρό χρονικό διάστημα.
Λίγο καιρό αργότερα η Έμα άρχισε να εμφανίζει τα ίδια συμπτώματα.
Οι γονείς της σε συνεργασία με τους γιατρούς αποφάσισαν να συνεχίσουν τις καταβλητικές χημειοθεραπείες.
Δεν υπήρχε άλλη λύση.
Και ενώ όλα έδειχναν να πηγαίνουν καλά και ο καρκίνος είχε υποχωρήσει σχεδόν πλήρως, συνέβη η αναπάντεχη ανατροπή.
Η κακοήθεια άρχισε να αναπτύσσεται σχεδόν με μανία και να αυξάνεται στον οργανισμό της.
Οι γιατροί ενημέρωσαν τους γονείς της πως δεν υπήρχε ελπίδα.
Η λευχαιμία ήταν ιδιαίτερα επιθετική στην Έμα και επιπλέον ο οργανισμός της είχε καταβληθεί τόσο πολύ που δεν θα άντεχε άλλες χημειοθεραπείες.
Οι γονείς, απελπισμένοι πλέον, ρώτησαν τους ειδικούς τι θα μπορούσαν να κάνουν.
«Στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια δοκιμάζεται μια νέα θεραπεία, η οποία όμως δεν έχει γίνει ποτέ σε παιδί ούτε σε κάποιον ενήλικο που είχε τέτοιου τύπου λευχαιμία», τους απάντησαν.
Οι γονείς αποφάσισαν να συναινέσουν, εφόσον αυτή ήταν η τελευταία τους ελπίδα και επιπλέον δεν θα ταλαιπωρούνταν άλλο η μοναχοκόρη τους.
Έτσι, στα μέσα του περασμένου Απριλίου, η εξάχρονη πλέον Έμα μπήκε στο νοσοκομείο για τη δοκιμαστική θεραπεία.
Στο πλαίσιο της πρωτοπόρας διαδικασίας οι γιατροί τής αφαίρεσαν χιλιάδες κύτταρα του ανοσοποιητικού της συστήματος (Τ - κύτταρα).
Αυτός ο «επικίνδυνος» όταν είναι ενεργός ιός, επιλέχθηκε επειδή είναι ο ιδανικός για τη μεταφορά γενετικού υλικού μέσα στα κύτταρα του ανοσοποιητικού.
Αυτή είναι άλλωστε και η ιδιαιτερότητα που τον κάνει να μην μπορεί να εντοπιστεί και να εξουδετερωθεί με τα φάρμακα, ότι ενσωματώνεται πλήρως, γίνεται δηλαδή ένα με το ανθρώπινο γενετικό υλικό.
Τα νέα γονίδια ήταν προγραμματισμένα από ηλεκτρονικό υπολογιστή ώστε να επιτεθούν στα Β - κύτταρα, τα οποία με έναν ειδικό μηχανισμό δημιουργούν τον τύπο της λευχαιμίας από τον οποίο έπασχε η Έμα.
Αφού προηγήθηκε αυτή η διαδικασία στο εργαστήριο, οι γιατροί επέστρεψαν με ορό στον οργανισμό της τα ίδια της τα κύτταρα, πλέον όμως με διαφορετικές «οδηγίες χρήσης» και αποστολή να σκοτώσουν τη λευχαιμία.
Ο οργανισμός της άρχισε να αντιδρά με σπασμούς και υψηλό πυρετό, μια κατάσταση η οποία διήρκεσε για περίπου έντεκα ώρες.
Επιπλέον, έπρεπε να παραμείνει σε καταστολή για περίπου μια εβδομάδα.
Στις δύο Μαΐου, την ημέρα που η Έμα έκλεινε τα επτά της χρόνια, οι υπεύθυνοι της Μονάδας Εντατικής Θεραπείας την ξύπνησαν λέγοντάς της «χρόνια πολλά Έμα, να τα εκατοστίσεις!».
Σήμερα, επτά μήνες αργότερα, η Έμα παίζει ανέμελη στην αυλή του σπιτιού της, πηγαίνει σχολείο και ζει ευτυχισμένη με τους γονείς της, καθώς ο καρκίνος, όπως λένε οι επιστήμονες, δεν πρόκειται να επανεμφανιστεί.
Έκτοτε, η θεραπεία έχει εφαρμοστεί με επιτυχία σε αρκετούς ακόμη ασθενείς και έχει αρχίσει να γίνεται και σε άλλα νοσοκομεία όπως το Μεμόριαλ Σλόουν-Κέτερινγκ στη Νέα Υόρκη και το Αντικαρκινικό Ίδρυμα των ΗΠΑ.
Πώς εδραιώνονται οι αναμνήσεις;
Αναρωτιέστε γιατί μαθαίνουμε καλύτερα όταν μετά τη μελέτη κοιμόμαστε;
Η λειτουργία της μνήμης είναι μία από τις πιο πολύπλοκες λειτουργίες του ανθρώπινου εγκεφάλου.
Αποτελεί όχι μόνο τη βάση της καθημερινής δραστηριότητάς μας, αλλά και το βασικό στοιχείο δημιουργίας της προσωπικότητάς μας.
Είμαστε αυτό που θυμόμαστε.
Τι φαγητό φάγαμε χθες το βράδυ;
Με πόσα σίγμα γράφεται η θάλασσα;
Σύμφωνα με το θεωρητικό μοντέλο που επικρατεί σήμερα, η κατηγορία της μνήμης που σχετίζεται με προσωπικές εμπειρίες (τι φαγητό φάγαμε) ονομάζεται επεισοδιακή μνήμη.
Η κατηγορία της μνήμης που σχετίζεται με λέξεις και ονόματα ονομάζεται εννοιολογική μνήμη.
Ο Νίκος Λογοθέτης είναι διευθυντής του Τμήματος Φυσιολογίας των Γνωστικών Διαδικασιών στο Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ για την Βιολογική Κυβερνητική.
Ο γνωστός Έλληνας "εξερευνητής της σκέψης" κατέγραψε για πρώτη φορά τη διαδικασία της διαλογής και της οριστικής αποθήκευσης στη μνήμη των γεγονότων.
Η πρωτοποριακή ερευνητική δουλειά του καθηγητή Λογοθέτη επικεντρώθηκε στη μελέτη ενός φαινομένου που ονομάζεται ριπιδισμοί του ιππόκαμπου.
Ο ιππόκαμπος είναι μια περιοχή στο κέντρο του εγκεφάλου και οι ριπιδισμοί του είναι ένα φαινόμενο που εμφανίζεται σε ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα.
Συνίσταται σε μικρής διάρκειας και επαναλαμβανόμενες ηλεκτρικές ταλαντώσεις.
Η σχέση του ιππόκαμπου με τη μνήμη είχε τεκμηριωθεί από πολλές έμμεσες παρατηρήσεις.
Μία από αυτές είναι το γεγονός ότι άτομα με βλάβες στον ιππόκαμπο δεν έχουν την ικανότητα να θυμούνται περιστατικά μετά τη βλάβη.
Θυμούνται, όμως, πολύ καλά γεγονότα πριν από τη βλάβη.
Ο Νίκος Λογοθέτης, με πρωτοποριακά και εξαιρετικά λεπτά πειράματα, μπόρεσε να παρατηρήσει τον εγκέφαλο τη στιγμή ακριβώς που συμβαίνει αυτή η αποθήκευση.
Η παρατήρηση έγινε δυνατή με τη βοήθεια ηλεκτροδίων εμφυτευμένων στον εγκέφαλο πιθήκων.
Χρησιμοποιήθηκαν, επίσης, απεικονίσεις λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας, η οποία δίνει μια κινούμενη εικόνα του εγκεφάλου εν ώρα λειτουργίας.
Τα εντυπωσιακά αποτελέσματα του Νίκου Λογοθέτη και της ομάδας του δημοσιεύθηκαν σε ένα από τα δύο εγκυρότερα επιστημονικά περιοδικά στις θετικές επιστήμες.
Με την ευκαιρία αυτή έθεσα στον καθηγητή Λογοθέτη μερικά ερωτήματα, τα οποία παραθέτω στη συνέχεια μαζί με τις απαντήσεις τους.
Ποια ήταν η κρατούσα αντίληψη για τους ριπιδισμούς του ιππόκαμπου ως σήμερα;
Τα σήματα του ιππόκαμπου που ονομάζονται ριπιδισμοί έχουν παρατηρηθεί τόσο σε ζώα όσο και σε ανθρώπους.
Οι παρατηρήσεις είχαν γίνει με δύο τρόπους.
Ο πρώτος είναι με χρήση ηλεκτροεγκεφαλογραφημάτων (που όμως έχουν χαμηλή διακριτική ικανότητα).
O δεύτερος είναι μέσω ηλεκτροδίων που ήταν εμφυτευμένα στον εγκέφαλο ασθενών για τον εντοπισμό κέντρων που σχετίζονται με κρίσεις επιληψίας.
Πολλές μελέτες σε ποντίκια είχαν δείξει ότι ο αριθμός των ριπιδισμών όταν κοιμόμαστε βαθιά εξαρτάται από το τι έχουμε μάθει προτού πάμε για ύπνο.
Πειράματα σε ζώα είχαν δείξει ακόμη ότι αν κανείς καταστείλει τους ριπιδισμούς παρεμποδίζεται η μαθησιακή διαδικασία.
Άλλοι ερευνητές είχαν πετύχει ταυτόχρονες καταγραφές από τον ιππόκαμπο και μερικές άλλες περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού.
Eίχαν δείξει ότι οι ριπιδισμοί συνδέονται με παροδική δραστηριότητα στον φλοιό.
Επί τη βάσει τέτοιου είδους παρατηρήσεων είχε διατυπωθεί η θεωρία ότι οι ριπιδισμοί είναι δυνατόν να αποτελούν το σήμα του ιππόκαμπου που εμπεδώνει τη μνήμη.
Κανένας ως σήμερα δεν είχε δει τι ακριβώς συμβαίνει στον υπόλοιπο εγκέφαλο, ενόσω ο ιππόκαμπος δημιουργεί τα σήματα των ριπιδισμών.
Ποιο είναι ακριβώς το πλεονέκτημα της ταυτόχρονης καταγραφής διαφορών δυναμικού με ηλεκτρόδια και λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας;
Το πλεονέκτημα είναι ακριβώς ότι μπορέσαμε να δούμε αυτό που ανέφερα αμέσως πριν: τι συμβαίνει στον υπόλοιπο εγκέφαλο όταν εμφανίζονται οι ριπιδισμοί.
Οι ερευνητές κατέγραφαν ριπιδισμούς από ένα, δύο ή, το πολύ, τρεις περιοχές του εγκεφάλου.
Προσπαθούσαν να συνδέσουν εγκεφαλικές καταστάσεις, τις οποίες παρατηρούσαν με λειτουργική μαγνητική τομογραφία, με σήματα στα εγκεφαλογραφήματα τα οποία φαίνονταν να σχετίζονται με τη μνήμη.
Η μέθοδος που αναπτύξαμε εμείς επιτρέπει τη μέτρηση ηλεκτρικών σημάτων από διάφορες περιοχές του ιππόκαμπου.
Tαυτόχρονα παρατηρούμε καταστάσεις ενεργοποίησης ολόκληρου του εγκεφάλου μέσω μαγνητικής τομογραφίας υψηλής ανάλυσης.
Ποιο ήταν το βασικό αποτέλεσμα των ερευνών σας;
Το βασικό αποτέλεσμα ήταν ότι οι ριπιδισμοί παρατηρούνται κατά τη διάρκεια ορισμένων εγκεφαλικών "καταστάσεων" που δημιουργούνται από εκτεταμένα αυτοοργανούμενα δίκτυα.
Αυτά περιλαμβάνουν διάφορες περιοχές του εγκεφάλου σχετικές με την επεξεργασία των αισθήσεων και το άρρηκτο ζεύγος μάθηση-μνήμη.
Κατά τη διάρκεια αυτής της κατάστασης ο ιππόκαμπος "εκπαιδεύει" τον φλοιό, στέλνοντας σε αυτόν σήματα υψηλής πολυπλοκότητας.
Mε βάση αυτά ο φλοιός αναπτύσσει συνάψεις μεταξύ των κυττάρων του (τα οποία ονομάζονται νευρώνες).
Aποτελούν τον τρόπο με τον οποίο ο φλοιός υλοποιεί αυτό που ονομάζουμε "μνήμη".
Ο φλοιός είναι λίγο "αργός" και χρειάζεται αρκετές επαναλήψεις για να καταγράψει οριστικά ένα γεγονός (εξ ου και το ρητό "επανάληψη μήτηρ μαθήσεως").
Αυτό είναι καλό για εμάς, επειδή αλλιώς θα καταγράφονταν μόνιμα δισεκατομμύρια άχρηστα γεγονότα και η μνήμη μας θα πλημμύριζε σε πολύ μικρή ηλικία.
Όταν μαθαίνουμε κάτι, η πληροφορία αποθηκεύεται προσωρινά στον ιππόκαμπο.
Την πρώτη φορά που πέφτουμε σε βαθύ ύπνο μετά την προσωρινή αποθήκευση, ο ιππόκαμπος αναπαράγει μια μορφή της δραστηριότητας των νευρώνων.
Συγκεκριμένα, αναπαράγει αυτή που υπήρχε κατά τη διάρκεια της αρχικής επεξεργασίας της πληροφορίας.
Αν αυτό συμβεί αρκετές φορές, τότε ο φλοιός αρχίζει να μεταβάλλει την ισχύ των συνάψεων σε διάφορες συνδέσεις και τελικά η πληροφορία καταγράφεται μόνιμα στον φλοιό.
Έτσι ο ιππόκαμπος προσπαθεί να εκπαιδεύσει τον φλοιό.
Αλλά αυτή η εκπαίδευση δεν θα ήταν επιτυχής αν την ίδια στιγμή εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με τις αισθήσεις έστελναν και αυτές σήματα.
Έτσι, έγινε μια εξαιρετική διαπίστωση.
O "διάλογος" ιππόκαμπου - φλοιού λαμβάνει χώρα σε χρονικές περιόδους όπου όλος ο μηχανισμός επεξεργασίας αισθημάτων και προσωρινής μνήμης είναι προσωρινά ανενεργός.
Ο κύριος Χάρης Βάρβογλης είναι καθηγητής του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ.
Επομένως η κρατούσα σήμερα θεωρία είναι ότι ο ιππόκαμπος παίζει στον εγκέφαλο τον ρόλο του «διαλογέα» των γεγονότων, τα οποία στη συνέχεια αποθηκεύονται στη «μόνιμη» μνήμη.
Η λέξη Μυστήριο στην αρχαία Ελλάδα σήμαινε το απόρρητο, το μυστικό, το άρρητο μέρος μιας λατρείας, η οποία δεν γινόταν φανερή σε άτομα που δεν είχαν μυηθεί.
Όπως φαίνεται και ετυμολογικά, η λέξη παράγεται από το αρχαίο ρήμα «μυείν», δηλαδή κλείνω, και αναφέρεται κυρίως στα μάτια και στα χείλη.
Εκείνοι που μυούνταν στα μυστήρια, απαγορευόταν να τα ανακοινώνουν σε άλλους μη μυημένους, δηλαδή, έπρεπε να κλείνουν το στόμα τους.
Τα αρχαία Μυστήρια ήταν ίσως η ανώτερη πνευματική κληρονομιά στην αρχαία Ελλάδα.
Ήταν κυρίως κρυφές λατρείες, όπου έπρεπε πρώτα κανείς να μυηθεί, κοινώς να εισαχθεί.
Ο οπαδός αυτής της λατρείας ονομαζόταν Μύστης και το πρόσωπο που τον εισήγαγε σ' αυτή Μυσταγωγός.
Κάθε μυστηριακή κοινότητα είχε κοινά γεύματα, κοινούς χορούς και ιεροτελεστίες και οι άνθρωποι που έσμιγαν στα ίδια δρώμενα ένιωθαν για πάντα ενωμένοι.
Παρουσίαζαν αλληγορικές αναπαραστάσεις που συμβόλιζαν τα πεπρωμένα των ψυχών μετά θάνατον, το νόμο και την ενότητα που συνδέουν όλα τα όντα.
Επίσης, ήταν τελετουργίες για την ευκαρπία της γης, για την πολυπόθητη βροχή.
Yπήρχαν πάντα τοπικά μυστήρια, αλλά και Μυστήρια που απόκτησαν πανελλήνια εμβέλεια όπως τα Ελευσίνια, τα Ορφικά, τα Κρητικά και τα Καβείρια.
Τα Ελευσίνια Μυστήρια περιστρέφονταν γύρω από μια θεότητα, η οποία πολύ νωρίς, πρώτη ίσως από όλους τους άλλους θεούς, προσείλκυσε την προσοχή του ανθρώπου.
Μολονότι οι περισσότεροι από τους αρχαίους λαούς φαντάζονταν τους θεούς τους να κατοικούν στον ουρανό, η θεότητα της γης είναι πολύ παλαιότερη.
Αποκαλούμενη στην αρχαία ελληνική «Γαία», με το πέρασμα των αιώνων, απέκτησε το όνομα Δήμητρα, το οποίο πιθανότατα προέρχεται από το «Γη μήτηρ».
Η λατρεία της Δήμητρας, με καθαρά αγροτικό χαρακτήρα, συνδεδεμένη με τον κύκλο των εργασιών από τη σπορά ως τη συγκομιδή, είχε ευρύτατη διάδοση σε όλο τον ελληνισμό.
Έχοντας ως αφετηρία τις εύφορες πεδιάδες της νότιας Θεσσαλίας, εξαπλώθηκε σε όλη την Ελλάδα.
Όμως η λαμπρότερη γιορτή προς τιμή της Δήμητρας γινόταν στην Ελευσίνα.
Στο περίφημο ιερό, τελούνταν τα πιο σημαντικά μυστήρια της αρχαιότητας, στα οποία η Δήμητρα λατρευόταν ως πανίσχυρη θεά.
Οι μυστικές αυτές τελετές φαίνεται ότι ήταν μέρος της λατρείας των Πελασγών.
H θρησκεία τους περιστρεφόταν γύρω από τη γη, τις χθόνιες θεότητές της, το μυστήριο της ζωής και του θανάτου και της μετά θάνατον ζωής.
Τα μυστήρια, λοιπόν, της Ελευσίνας είναι η θρησκεία των κατακτηθέντων Πελασγών, οι τελετές της οποίας, εξαιτίας του φόβου των επιδρομέων, γίνονταν σε μυστικές συναθροίσεις.
Aρχικά η θρησκεία των προελληνικών φύλων υπέστη τους διωγμούς των κατακτητών.
Mε το πέρασμα του χρόνου οι θρησκευτικές τελετές και οι δοξασίες κατακτητών και κατακτημένων αφομοιώθηκαν.
Πριν από την κάθοδο των ελληνικών φύλων, τα Ελευσίνια Μυστήρια υπάγονταν στη δικαιοδοσία των προελληνικών βασιλικών οίκων της περιοχής.
Γύρω στον έβδομο αιώνα προ Χριστού ξέσπασαν μακροχρόνιοι πόλεμοι μεταξύ Αθηναίων και Ελευσίνιων.
Τελικά, οι Ελευσίνιοι ηττήθηκαν και η Ελευσίνα έγινε ένας από τους Δήμους της Αττικής.
Οι Αθηναίοι ανέλαβαν τη διοίκηση και την εποπτεία των Μυστηρίων, όμως, η Ελευσίνα παρέμεινε η κύρια κοιτίδα τους.
Tα ιερατικά αξιώματα και η ευθύνη για τη διοργάνωση των τελετών παρέμεινε στα χέρια των βασιλικών γενών των Ελευσίνιων στους οποίους ανήκε πάντα ο ανώτατος λειτουργός, ο ιεροφάντης.
Όχι μόνο στη σωματική υγεία αλλά και στη διανοητική διαύγεια μπορεί να βοηθήσει η σωματική άσκηση, υποστηρίζουν ερευνητές του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου.
Η σωματική άσκηση, κατά την έβδομη δεκαετία του βίου, μπορεί να περιορίσει τη συρρίκνωση του εγκεφάλου αποτρέποντας την εμφάνιση των συμπτωμάτων της γεροντικής άνοιας.
Όπως διαπιστώθηκε από την εξέταση του εγκεφάλου εξακοσίων τριάντα οχτώ ηλικιωμένων, η σωματική άσκηση δρούσε ως ασπίδα προστασίας κατά της συρρίκνωσης του εγκεφάλου.
Όσοι εξακολουθούσαν να ασκούνται τακτικά παρά το προχωρημένο της ηλικίας τους δεν παρουσίασαν αξιόλογη μεταβολή του όγκου του εγκεφάλου τους κατά την τριετία που διήρκεσε η μελέτη.
Εξίσου αξιοσημείωτο, πάντως, είναι το ότι δεν διαπιστώθηκε ευεργετική δράση άλλων δραστηριοτήτων, όπως είναι παραδείγματος χάρη η ανάγνωση βιβλίων ή ακόμα και η συντροφιά με φίλους και συγγενείς.
Oι επιστήμονες μελέτησαν τη λευκή ουσία του εγκεφάλου -από όπου διέρχονται τα σήματα προς τα κέντρα του ιστού.
Διαπίστωσαν ότι οι μεγαλύτεροι των εβδομήντα ετών που ασκούνταν εντατικά είχαν λιγότερες κατεστραμμένες περιοχές συγκριτικά με συνομηλίκους τους που δεν έκαναν καμία γυμναστική.