aangelakis/STOMA huggingface dataset:
Δεν θα ήταν υπερβολή να χαρακτηρίσουμε τη μετάφραση στα ελληνικά του έργου του Τζον Ρωλς ως ιστορικό γεγονός.
Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά γεγονότα των τελευταίων ετών στο πλαίσιο της ελληνικής ακαδημαϊκής κοινότητας.
Aποδεικνύει πως παρά τα μύρια προβλήματά της μπορεί να κατορθώσει ακόμα και θαύματα.
Η «Θεωρία της Δικαιοσύνης» του Ρωλς (άλφα έκδοση: χίλια εννιακόσια εβδομήνα ένα, αναθεώρηση έκδοση: χίλια εννιακόσια ενενήντα εννέα) θεωρείται -και είναι!- το σημαντικότερο έργο πολιτικής φιλοσοφίας του εικοστού αιώνα.
Πολλοί λίγοι θα διαφωνήσουν μ' αυτήν τη διαπίστωση και ακόμη λιγότεροι με το ότι το βιβλίο αυτό καθόρισε τη συζήτηση όχι μόνο στην πολιτική φιλοσοφία, αλλά επίσης στη φιλοσοφία του δικαίου και στην κοινωνική θεωρία.
Ο πρώτος λόγος, λοιπόν, για τον οποίο θεωρώ ιστορικό γεγονός την ελληνική έκδοση του έργου είναι φανερός.
H αρχή της ελευθερίας.
Στο μνημειώδες έργο του, ο Ρωλς επιχειρεί να προσφέρει μια εναλλακτική θεωρία δικαιοσύνης.
Αυτή θα επιδιώκει την κοινωνική δικαιοσύνη ταυτόχρονα με την οικονομική αποτελεσματικότητα, δίχως όμως να νοθεύει τις βασικές ελευθερίες.
Το γεγονός ότι κανείς δεν έχει πετύχει μέχρι σήμερα να συγκεράσει δύο έστω από τις παραπάνω αρχές αποδεικνύει το φιλόδοξο (και ίσως μάταιο) του εγχειρήματος.
Ωστόσο, ο Ρωλς καταφέρνει να οικοδομήσει την πλέον ενδιαφέρουσα θεωρητική κατασκευή της σύγχρονης πολιτικής φιλοσοφίας, καθιστώντας το έργο του σημείο εκκίνησης κάθε περαιτέρω συζήτησης.
Η βασικότερη αρχή που διατρέχει το έργο του Ρωλς είναι η αρχή της ελευθερίας, την οποία τοποθετεί υπεράνω της αρχής της ισότητας.
Ο Ρωλς ξεκινά κι αυτός από την ιδέα του κοινωνικού συμβολαίου που προσφέρει την πιο πειστική θεωρία για τη θεμελίωση των ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών των πολιτών ως ελεύθερων και ίσων προσώπων.
Eτσι, κάθε πρόσωπο, από τη γέννησή του, αποκτά ένα σύνολο αναπαλλοτρίωτων βασικών δικαιωμάτων που η προστασία τους προέχει ακόμα και της κοινωνικής ευημερίας.
Επομένως, κάθε κρατική παρέμβαση με στόχο την κοινωνική δικαιοσύνη πρέπει να αφήνει ανέγγιχτο τον βασικό πυρήνα των δικαιωμάτων και ελευθεριών των πολιτών.
Πρέπει όμως να λαμβάνει σοβαρά υπόψη της και την οικονομική αποτελεσματικότητα, που είναι εξίσου σημαντική για την κοινωνική ευημερία.
«Πέπλο της άγνοιας».
Ποιο είναι όμως εκείνο το «σημείο ισορροπίας» όπου οι τρεις αρχές (της ελευθερίας, της ισότητας και της οικονομικής αποτελεσματικότητας) ικανοποιούνται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για την κοινωνική ευημερία;
Ο Ρωλς απαντά με το περίφημο πλέον εφεύρημα του «πέπλου της άγνοιας».
Δίκαιο είναι ό,τι θα αποκαλούσε δίκαιο η πλειονότητα των ατόμων που βρίσκονται πίσω από ένα πέπλο που δεν τους επιτρέπει να γνωρίζουν την κοινωνική τους θέση.
Φυσικά, και όλα τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά τους (εθνικότητα, φυλή, φύλο, ταλέντα) σε μια μελλοντική κοινωνία.
Mε πλήρη αντικειμενικότητα μπορούν να ορίσουν πλέον τους κανόνες λειτουργίας μιας κοινωνίας.
Σύμφωνα με τον Ρωλς, τα παραπάνω άτομα είναι ορθολογικά και αποφασίζουν σε συνθήκες άκρας αβεβαιότητας.
H συλλογική τους επιλογή θα τείνει προς τη μεγιστοποίηση της ωφέλειας για τους λιγότερο ευνοημένους στη μελλοντική κοινωνία.
Ο Ρωλς λοιπόν υποστηρίζει πως τα περισσότερα άτομα, φοβούνται για τη δική τους μελλοντική θέση.
Θα επιλέξουν να εξασφαλίσουν ένα όσο γίνεται υψηλότερο βαθμό ελάχιστης εγγυημένης ευημερίας γι' αυτούς που θα είναι περισσότερο άτυχοι.
Oι δύο αρχές.
Αυτό μπορεί να επιτευχθεί (σύμφωνα πάντα με τον Ρωλς) αν γίνουν σεβαστές οι εξής δύο αρχές.
Αρχή ένα: Το κάθε άτομο έχει τη μεγαλύτερη δυνατή ελευθερία που μπορεί να είναι συμβατή με ίσο βαθμό ελευθερίας για όλα τα υπόλοιπα άτομα.
Αρχή δύο: Οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες επιτρέπονται μόνο εφόσον τελικώς ωφελούν τους λιγότερο ευνοημένους.
Έχουν να κάνουν με θέσεις και αξιώματα που είναι ανοικτά σε όλους (πάντα υπό συνθήκες ισότητας ευκαιριών).
Η πρώτη αρχή είναι σημαντικότερη της δεύτερης.
Αυτό σημαίνει πως η ελευθερία μπορεί να περιοριστεί μόνο προς χάριν της ίδιας της ελευθερίας.
Αν δηλαδή περιοριστεί η ελευθερία ενός ατόμου, αυτό πρέπει να γίνει μόνο με σκοπό την αύξηση της συνολικής ελευθερίας.
Η δικαιοσύνη επίσης θεωρείται σημαντικότερη της οικονομικής αποτελεσματικότητας και της κοινωνικής ευημερίας.
Έτσι, η ανισότητα των ευκαιριών γίνεται αποδεκτή μόνο εφόσον αποβαίνει τελικώς προς όφελος αυτών που θα έχουν τις λιγότερες ευκαιρίες.
Για τον Ρωλς, όλα τα σημαντικά κοινωνικά αγαθά (ελευθερία, ευκαιρίες, εισόδημα, πλούτος, αυτοσεβασμός και λοιπά) πρέπει να διανεμηθούν ισομερώς, εκτός αν μια άνιση διανομή τους ωφελεί τελικά αυτόν που αδικείται από τη διανομή.
Η κατασκευή του Ρωλς, όσο εντυπωσιακή κι αν είναι, είναι επίσης ιδιαιτέρως προβληματική.
Η μεγαλύτερη αδυναμία της είναι βέβαια η υποτιθέμενη επιλογή της πλειονότητας των ατόμων πίσω από το πέπλο της άγνοιας.
Οι εμπειρικές έρευνες καταλήγουν σε αρκετά διαφορετικά συμπεράσματα από εκείνα του Ρωλς.
Πολλές αντιρρήσεις μπορεί να έχει κάποιος με τον Ρωλς (κι εγώ ομολογώ πως έχω αρκετές).
Tο γεγονός είναι ότι η «Θεωρία της Δικαιοσύνης» αποτελεί ένα έργο που πρέπει (και αξίζει) να διαβαστεί όχι μόνο από τους ειδικούς, αλλά από ένα ευρύτερο κοινό.
Για τον λόγο αυτό ήταν απαραίτητη η ελληνική μετάφραση.
Ο δεύτερος, λοιπόν, λόγος που θεωρώ ιστορική την ελληνική έκδοση είναι η σπάνια για τα ελληνικά δεδομένα ποιότητα της μετάφρασης.
Αυτό κατά κύριο λόγο οφείλεται στο ότι η απόδοση στα ελληνικά δεν έγινε από επαγγελματίες μεταφραστές, αλλά από τους πλέον ειδικούς.
Πανεπιστημιακούς που ασχολούνται με τη φιλοσοφία του δικαίου και την πολιτική φιλοσοφία, με επικεφαλής τον επίκουρο καθηγητή Φιλοσοφίας του Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Κωνσταντίνο Παπαγεωργίου.
Δεν θα μπορούσε να φανταστεί κανείς καλύτερη μεταχείριση του έργου του Ρωλς (ο οποίος υπογράφει και τον πρόλογο για την ελληνική έκδοση) από εκείνη που του επιφυλάσσει η ομάδα των έξι μεταφραστών.
Oυσιαστικά αποτελούν την ομάδα του περιοδικού «Ισοπολιτεία» που δημιούργησε ο καθηγητής Π. Σούρλας (η επιρροή του οποίου είναι εντονότατη και εδώ).
Λίγες και ασήμαντες διαφοροποιήσεις θα μπορούσε να έχει κανείς με τις μεταφραστικές επιλογές (ιδίως κάποιων οικονομικών όρων).
Θα μπορούσε επίσης να αναρωτηθεί κανείς μήπως κάποιες σημειώσεις των μεταφραστών θα ήταν απαραίτητες για την καλύτερη κατανόηση ενός όχι και τόσο εύκολου κειμένου.
Όμως ίσως έκριναν -σωστά- πως θα καθιστούσαν το βιβλίο ογκωδέστερο και δύσχρηστο.
Θα επιμείνω όμως στη μετάφραση του πίνακα περιεχομένων, την οποία θεωρώ απαραίτητη για τέτοιου είδους έκδοση.
Η ελληνική μετάφραση στηρίζεται σε μια αναθεωρημένη μορφή του αρχικού κειμένου.
O Ρωλς την παρέδωσε στους Γερμανούς μεταφραστές του το χίλια εννιακόσια εβδομήντα πέντε (και χρησιμοποιείται έκτοτε απ' όλους τους μεταφραστές).
Η έκδοση αυτή κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ το χίλια εννιακόσια ενενήντα εννιά.
Η ελληνική έκδοση δεν φαίνεται να διαφέρει σε τίποτε από την αναθεωρημένη αμερικανική.
Ίσως μια σχετική σημείωση των μεταφραστών θα ήταν απαραίτητη.
Όμως μόνο ως μεμψιμοιρία μπορεί να ακουστεί οποιοδήποτε κριτικό σχόλιο για μια τόσο προσεγμένη και καλαίσθητη έκδοση.
Όταν λοιπόν τα άτομα αυτά δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν τα μελλοντικά φυσικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά τους, καθίστανται αυτομάτως οι ιδανικοί νομοθέτες.
Οι συνεχείς προσπάθειες για σεβασμό των δικαιωμάτων των ζώων φαίνεται πως έχουν αποφέρει καρπούς στη Βρετανία.
Σχεδόν όλες οι ναυτιλιακές και αεροπορικές εταιρείες έχουν σταματήσει την εισαγωγή πειραματόζωων που προορίζονται για ερευνητικά εργαστήρια.
Ωστόσο, Βρετανοί επιστήμονες καταγγέλλουν τους ακτιβιστές για εκφοβισμό και αναφέρονται σε «εξτρεμιστές, οι οποίοι δεν κατανοούν το πόσο σημαντικά είναι τα πειραματόζωα για την ιατρική έρευνα».
Κάθε χρόνο περίπου δεκαπέντε χιλιάδες ζώα -κυρίως ποντίκια- έρχονται από το εξωτερικό, επειδή διαθέτουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τα καθιστούν χρήσιμα για την μελέτη ορισμένων ασθενειών.
Αυτά αντιστοιχούν μόνο στο ένα τοις εκατό των ζώων που χρησιμοποιούνται σε εργαστήρια του Ηνωμένου Βασιλείου.
Oι επιστήμονες προειδοποιούν πως η πίεση των ακτιβιστών για τα δικαιώματα των ζώων θα μειώσει ακόμα περισσότερο τον αριθμό τους.
Σύμφωνα με τον Τομ Φίλντεν του BBC, οι ακτιβιστές για τα δικαιώματα των ζώων, στο παρελθόν έχουν φυλακιστεί για την δράση τους ενάντια στα ίδια τα εργαστήρια που εισήγαγαν ζώα.
Τον τελευταίο καιρό επικεντρώνονται στο να δημιουργούν «κακή δημοσιότητα», τακτική που αποδείχθηκε πολύ πιο αποδοτική.
Οι γραπτές επιστολές και καμπάνιες μέσω Ίντερνετ εναντίον των εταιρειών μεταφορών φαίνεται πως έχουν αποτέλεσμα.
Μόνο δύο εταιρείες εξακολουθούν να μεταφέρουν ζωντανά ζώα, ενώ εδώ και καιρό δεν επιτρέπεται τα ζώα να μεταφέρονται οδικά μέσω του τούνελ του Καναλιού.
Οι επιστήμονες εξαρτώνται από τα ζώα για να συνεχίσουν την έρευνά τους.
Δεν θέλουν να πληγεί η φήμη της Βρετανίας ως σημαντικό κέντρο έρευνας για σοβαρές ασθένειες.
Aποφάσισαν να διαμαρτυρηθούν, ώστε να προσπαθήσουν να πιέσουν την κυβέρνηση και τις εταιρείες μεταφορών, οι οποίες στέκονται στο πλευρό των ακτιβιστών.
"Θέλουμε να έχουμε πρόσβαση σε φάρμακα, το πιστεύω".
Περισσότερο από οδγόντα εφτά του πληθυσμού έχει δηλώσει τα τελευταία δέκα χρόνια σε δημοσκοπήσεις πως υποστηρίζει την χρήση ζώων σε έρευνες που προορίζονται για ιατρική χρήση.
Δυστυχώς, λοιπόν, αυτές πρέπει αναγκαστικά να γίνουν.
"Οι άνθρωποι δεν θέλουν να υποφέρουν, ούτε να πεθαίνουν", δηλώνει ο Λορντ Ντρέισον, υπουργός Επιστημών της προηγούμενης κυβέρνησης Εργατικών.
Χωρίς τη χρήση πειραματόζωων, συμπληρώνει, δεν θα ήταν δυνατόν να αναπτυχθούν νέα φάρμακα.
Ο καθηγητής Ρόμπιν Λόβελ-Μπατζ, γενετιστής στο βρετανικό Ινστιτούτο Ιατρικής Έρευνας, δήλωσε στο BBC ότι η δυνατότητα οι επιστήμονες να μπορούν να εισάγουν ζώα είναι ζωτικής σημασίας.
Αυτό ώστε να μπορούν να συνεργαστούν με τους συναδέλφους στο εξωτερικό.
Το θέμα που προκύπτει όμως είναι κατά βάση οικονομικό, καθώς ο Λόβελ-Μπατζ προσθέτει πως "δεν είναι αποδοτικό να υπάρχουν πολλές μικρές εταιρείες εκτροφής ζώων εντός της χώρας".
Είναι καλύτερα να υπάρχει ένα μεγάλο και καλά διατηρημένο κτηνοτροφείο εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου.
Ο Ντομινίκ Ουέλς του Royal Veterinary College συμπληρώνει πως «έχουμε φτάσει σε σημείο πολλές εταιρείες να πέφτουν θύματα εκφοβισμού και να αρνούνται να μεταφέρουν ζώα».
Η οργάνωση PETA για τα δικαιώματα των ζώων απάντησε.
Aντί οι ερευνητές να διαμαρτύρονται, θα έπρεπε να εργάζονται σκληρότερα, για να καταλήξουν σε άλλες, εναλλακτικές λύσεις και να μην χρειάζονται πια τα ζώα για πειράματα.
Συγκεκριμένα, στο Ηνωμένο Βασίλειο, η Βρετανική Ένωση για την Κατάργηση των Πειραμάτων σε ζώα, έχει αγωνιστεί για περισσότερο από εκατό χρόνια για να τερματιστούν όλα τα πειράματα πάνω στα ζώα.
Ακόμα και όσοι δεν αντιτίθενται στη χρήση πειραματόζωων, επισημαίνουν ότι αυτή πρέπει σε κάθε περίπτωση να πληροί αυστηρές προϋποθέσεις.
Nα γίνεται μόνο όταν δεν υπάρχει εναλλακτική επιλογή, αποκλειστικά για σοβαρούς σκοπούς και να μην ταλαιπωρεί άσκοπα το ίδιο το ζώο.
Οι εκδότες φαίνεται να συγκλίνουν στις απόψεις τους για την κρίση σύμφωνα με έρευνα που δημοσίευσε ένα βιβλιοφιλικό σάιτ.
Οι περισσότεροι συμφωνούν ότι η κρίση άρχισε να γίνεται αισθητή γύρω στο δύο χιλιάδες εννιά.
Ο τζίρος τους έπεσε από είκοσι τοις εκατό έως και εξήντα τοις εκατό, ενώ οι περισσότεροι είχαν ζημίες αντί για κέρδη.
Το βασικό πρόβλημα είναι η έλλειψη ρευστότητας στο χώρο αλλά και η κρίση που απομακρύνει τους αναγνώστες από το βιβλιοπωλείο.
Ο ανταγωνισμός έχει σκληρύνει ενώ δεν παραλείπεται να αναφερθούν και παιχνίδια κάτω από το τραπέζι, όπως και φόβοι ότι κάποιοι μπορεί να μην αντέξουν την πίεση της ύφεσης.
Οι περισσότεροι καταφεύγουν σε μείωση τιμών και αυστηρότερη επιλογή τίτλων.
Ο κύριος Νώντας Παπαγεωργίου (εκδόσεις Μεταίχμιο) επισημαίνει ότι «οι καιροί δεν επιτρέπουν ημίμετρα».
Υπολογίζει την πτώση του τζίρου που προκάλεσε η κρίση στον εκδοτικό χώρο γύρω στο σαράντα τοις εκατό, ενώ για τις εκδόσεις Μεταίχμιο η πτώση υπολογίζεται γύρω στο δεκαπέντε τοις εκατό.
Ο Νώντας Παπαγεωργίου μιλά για το «κοινό μυστικό» της έλλειψης ρευστότητας στην αγορά, για τον σκληρότερο ανταγωνισμό μεταξύ των εκδοτών και για την αυστηρότερη επιλογή στους εκδιδόμενους τίτλους.
Υπογραμμίζει τη στροφή του κοινού στα πολιτικά δοκίμια... μελέτες που αποκωδικοποιούν την παγκόσμια οικονομική κρίση και επισημαίνει την ανάγκη μείωσης των τιμών.
Η οικονομική ανασφάλεια του αναγνωστικού κοινού και τα προβλήματα ρευστότητας σε συνδυασμό με κάποιες προϋπάρχουσες αδυναμίες εκδοτών, επισημαίνονται από την εκδότρια κυρία Άννα Πατάκη (εκδόσεις Πατάκη).
Είναι οι κυριότερες αιτίες για την εκδήλωση της κρίσης στον ελληνικό εκδοτικό χώρο.
Η κυρία Πατάκη μιλά επίσης για τη συρρίκνωση της αγοράς του κέντρου της Αθήνας που είχε δυσμενείς επιπτώσεις για τον εκδοτικό κόσμο και εκτιμά την πτώση του τζίρου στο είκοσι τοις εκατό.
Τονίζει ότι η μείωση της λιανικής τιμής του βιβλίου είναι πλέον επιτακτική ανάγκη.
Δεν παύει να διατηρεί την αισιοδοξία της και μιλά για την ελπίδα να γεννηθεί «Μια νέα φουρνιά ανθρώπων, συγγραφέων, βιβλίων που θα δώσουν νέα λογοτεχνική ζωή και θα κερδίσουν αναγνώστες στο μέλλον»
Ο κύριος Θανάσης Καστανιώτης (εκδόσεις Καστανιώτη), από τους παλιούς εκδοτικούς οίκους, δείχνει αισιόδοξος και πιστεύει ότι η κρίση χρειάζεται δυναμική αντιμετώπιση.
«Η κατάσταση είναι δυναμική και ως τέτοια την αντιμετωπίζουμε» επισημαίνει ο εκδότης.
Aναφέρεται στη δημιουργία του νέου βιβλιοπωλείου στο Γκάζι.
Tη μεταστέγαση του εκδοτικού οίκου στο ιστορικό κτήριο της οδού Θεμιστοκλέους.
Tη στροφή του κοινού στο πολιτικό βιβλίο, και για το e-book που διαμορφώνει πια το μέλλον του βιβλίου.
Επισημαίνει ότι τα δεδομένα του εκδοτικού χώρου έχουν αλλάξει ριζικά με την εκδήλωση της εκδοτικής κρίσης τα τρία τελευταία χρόνια ο εκδότης Άρης Λασκαράτος (εκδόσεις Αιώρα).
Tην αποδίδει στην υπερπροσφορά τίτλων και στη γιγάντωση του χώρου με τις αλυσίδες βιβλιοπωλείων που δημιουργήθηκαν στα προ κρίσης χρόνια της «ευμάρειας».
Ο Άρης Λασκαράτος δίνει έμφαση σε ποιοτικές και ευρηματικές επιλογές στο εκδοτικό του πρόγραμμα.
Tονίζει ότι σήμερα, περισσότερο από ποτέ χρειάζεται δημιουργικότητα, επινοητικότητα και αντισυμβατική σκέψη.
Ο εκδότης κύριος Βαγγέλης Παπαθανασόπουλος μαζί με την κυρία Κάτια Λεμπέση διευθύνουν τις ιστορικές εκδόσεις Κέδρος.
Eκτιμά ότι η μείωση των εσόδων του εκδοτικού οίκου από το ξεκίνημα τις κρίσης κυμαίνεται στο τριάντα τοις εκατό.
Eπισημαίνει ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ των εκδοτών έχει γίνει πιο σκληρός, ενώ η επιλογή των τίτλων που θα εκδοθούν γίνεται με πιο αυστηρά κριτήρια.
Ο εκδότης κύριος Θανάσης Ψυχογιός (εκδόσεις Ψυχογιός) είναι από τους λίγους εκδότες που επισημαίνει ότι εγκαίρως προείδε την κρίση και έλαβε μέτρα.
Μιλώντας για τα αίτια που προκάλεσαν την κρίση ο κύριος Ψυχογιός αναφέρεται στην ευρύτερη «κρίση αξιών» αλλά και στις «υπέρμετρες δανειακές υποχρεώσεις πολλών εταιρειών του κλάδου».
Για την αντιμετώπιση της κρίσης ο κύριος Ψυχογιός κάνει λόγο για «αυστηρότερα κριτήρια» στις επιλογές των εκδιδόμενων βιβλίων και επισημαίνει την ανάγκη για χαμηλές τιμές.
Όπως τονίζει: «Οι χαμηλές τιμές ήταν πάντα στρατηγική επιλογή μας».
«Τα βιβλιοπωλεία άρχισαν το ένα μετά το άλλο να κλείνουν, διότι το αναγνωστικό κοινό δεν έχει χρήματα να αγοράσει βιβλία», σημειώνει η κυρία Παναγιώτα Λιβάνη (εκδόσεις Λιβάνη).
Συνεχίζει "κατά συνέπεια οι βιβλιοπώλες είναι ανήμποροι να καταβάλουν τις υποχρεώσεις τους, τα χρωστούμενα δηλαδή στους εκδότες".
Άνθρωποι έμειναν χωρίς εργασία.
Οικογένειες ξεκληρίστηκαν οικονομικά και ηθικά.
"Αυτό συνεπάγεται τελικά ότι άνθρωποι στερούνται τη γνώση".
Τα μεγάλα οικονομικά ανοίγματα και ο μεγάλος αριθμός εκδιδόμενων βιβλίων είναι οι κυριότερες αιτίες της σημερινής εκδοτικής κρίσης σύμφωνα με τον εκδότη κύριο Γιάννη Φαλδαμή (εκδόσεις Κλειδάριθμος).
Με αρχικό προσανατολισμό τα βιβλία τεχνικής... επιστημονικής κατεύθυνσης οι εκδόσεις Κλειδάριθμος έχουν κάνει τα τελευταία χρόνια ένα πετυχημένο «άνοιγμα» και στο χώρο της λογοτεχνίας.
Ένα σημαντικό μέρος του εκδοτικού καταλόγου αποτελείται από πανεπιστημιακά βιβλία.
Ο κύριος Φαλδαμής αναφέρεται στο ζήτημα της καθυστέρησης των πληρωμών που ταλανίζει όλη την αγορά και επισημαίνει το ανανεωμένο ενδιαφέρον του κοινού για βιβλία με οικονομικό περιεχόμενο.
«Η κρίση συνδέεται στενά με δύο φαινόμενα που έχουν τις ρίζες τους στη σαρωτική επέλαση της παγκοσμιοποιημένης αγοράς» εξηγεί ο συγγραφέας και εκδότης Άρης Μαραγκόπουλος (εκδόσεις Τόπος).
Κατ' αυτόν οι πραγματικές αιτίες της εκδοτικής κρίσης στην Ελλάδα σχετίζονται και με το φαινόμενο της γιγάντωσης της ελληνικής εκδοτικής φούσκας, κάτι ανάλογο με αυτό της χρηματιστηριακής.
Τονίζει ότι οι αλυσίδες του βιβλίου βιάστηκαν να απλωθούν σε υποκαταστήματα δίχως στρατηγική που να έχει λογική σχέση με το βιβλίο.
Bιάστηκαν να μετατρέψουν τα βιβλιοπωλεία σε μαγαζιά βιβλιοδώρων μιας χρήσης.
Έτσι το βιβλίο έχασε τους πιστούς του πελάτες, τους αναγνώστες, και τους αντικατέστησε με ευκαιριακούς αγοραστές.
Υπολογίζει τη μείωση των εσόδων του κατά πενήντα με εξήντα τοις εκατό.
Στον ποιητικό λόγο οι δυναμικές των λέξεων φτάνουν στην πιο υψηλή τους ένταση.
Τεντώνονται οι λέξεις, και από το τέντωμά τους αναδύεται η μουσική της ποίησης.
Αν δεν τεντωθεί η χορδή του τόξου με δύναμη, το βέλος δεν τινάζεται, δεν διασχίζει τον αέρα, δεν υψώνεται και δεν βρίσκει τον στόχο του.
Αν δεν τεντωθούν οι φωνητικές χορδές του βιολιού και αν τεντωμένες δεν τις αγγίζει η χάρη του δοξαριού, δεν αναδίνεται μελωδία.
Έτσι συμβαίνει και με τον ποιητικό λόγο, όπου κάθε λέξη, όταν ελευθερωθεί από τα γήινα, μπορεί να λειτουργήσει αισθητικά και να υψώσει τη θερμοκρασία της ψυχής μας με το τραγούδι της πολυσημίας της.
Αυτή, άλλωστε, είναι και η αγωνία του δημιουργού του ποιητικού λόγου: να ελευθερώσει τη λέξη από τα δεσμά της συμβατικής γλώσσας.
Κι αυτό το κατορθώνει, όταν την εντάξει στο κατάλληλο γλωσσικό περιβάλλον, όπου η σημασιολογική σύζευξη με άλλες λέξεις της ξαναδίνει την καθαρότητα της ποιητικής λειτουργίας.
Ο δημιουργός το πετυχαίνει αυτό, όταν ενεργοποιεί αθέατες δυναμικές της λέξης ή όταν ανοίγει τη σημασία της.
Την διευρύνει, υπερβαίνει τους κανονιστικούς φραγμούς του συμβατικού λόγου, ο οποίος, βέβαια, ανθίσταται, διότι οφείλει να υπερασπιστεί τα θεσμικά δίκαια της γλωσσικής κοινότητας.
Τι ακριβώς αντιπροσώπευαν οι έλληνες υπερρεαλιστές του Μεσοπολέμου;
Τι αποκόμισαν από το διεθνές υπερρεαλιστικό κίνημα με την ποίησή τους ο Ανδρέας Εμπειρίκος και ο Νίκος Εγγονόπουλος;
Ποιες παραμέτρους άντλησε από τις θεωρητικές αρχές των Γάλλων υπερρεαλιστών με τα δοκίμιά του (εν μέρει και με τα ποιήματά του) ο Ν. Κάλας;
Η συζήτηση έχει ξεκινήσει εδώ και πάνω από τριάντα χρόνια.
O Νίκος Σιγάλας και ο Μιχάλης Χρυσανθόπουλος επανέρχονται με δύο συστηματικές μελέτες πάνω στο ζήτημα.
O πρώτος εστιάζει στον Εμπειρίκο και τον Κάλας, ο δεύτερος περιλαμβάνει στην εξέτασή του και τον Εγγονόπουλο.
Περιγράφουν ευκρινέστερα τις συνθήκες γέννησης του ελληνικού υπερρεαλισμού.
Oρίζουν σαφέστερα τους δεσμούς του με τον μαρξισμό και την ψυχανάλυση, ανεξάρτητα από την όποια μεταπολεμική του εξέλιξη.
Τα δύο βιβλία έχουν πολλά κοινά σημεία και παρόμοια κατεύθυνση.
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του χίλια εννιακόσια τριάντα ο Εμπειρίκος, ο Εγγονόπουλος και ο Κάλας δεν είναι κάποιοι περιφερειακοί αναμεταδότες των διακηρύξεων του Μπρετόν και της παρέας του.
Είναι τα πρόσωπα που θα συμπήξουν το μέτωπο της υπερρεαλιστικής πρωτοπορίας σε μια καλλιτεχνική κοινότητα.
Η κοινότητα είτε μοιάζει απρόθυμη για την οποιαδήποτε καινοτομία είτε προτιμά λιγότερο υψηλούς ρυθμούς αφύπνισης.
Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι.
Ένα κοινό σημείο θέλουν να υπογραμμίσουν πρωτίστως και οι δύο μελετητές.
H εισαγωγή του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα δεν υπήρξε ένα ωχρό αντίγραφο της επανάστασης που έλαβε χώρα στο Παρίσι.
Ήταν μια οργανική μετακένωσή της: μια μεταγωγή που συγκράτησε όλα τα ριζοσπαστικά στοιχεία των πηγών της.
Υπερκέρασε ως προς την ένταση της νεωτερικότητάς της τόσο την υπερρεαλιστική μετριοπάθεια του Ελύτη όσο και το μοντερνισμό του Σεφέρη.
Ο Σιγάλας και ο Χρυσανθόπουλος εικονογραφούν μια από τις πιο ρηξικέλευθες στιγμές στην ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας.
H υπερρεαλιστική τους ακτινογραφία διαθέτει σίγουρα εξαιρετική πυκνότητα και διαύγεια.
Το τοπίο της ρήξης δεν είναι πάντως αδιερεύνητο, αφού τον δρόμο έχουν ανοίξει από καιρό μελετητές που και οι ίδιοι τιμούν δεόντως με τις παραπομπές τους.
Ό,τι διαφοροποιεί όντως το ερευνητικό δίδυμο από τις ερμηνευτικές προσπάθειες του παρελθόντος είναι η έμφαση στην πολιτική ταυτότητα του Κάλας και, κυρίως, του Εμπειρίκου.
Mιαν αντίληψη θέλει τους έλληνες υπερρεαλιστές βολεμένους αστούς.
Kράτησαν από την παρισινή έκρηξη μόνο το καλλιτεχνικό της σκέλος.
Aδιαφόρησαν για την επαφή των ξένων συνοδοιπόρων τους πρώτα με την Τρίτη Διεθνή και μετά με την Αριστερή Αντιπολίτευση.
O Σιγάλας και ο Χρυσανθόπουλος αποδίδουν τα του Καίσαρος τω Καίσαρι.
Oι υπερρεαλιστές της μεσοπολεμικής Ελλάδας υιοθέτησαν και υπερασπίστηκαν θερμά την πολιτική γραμμή που ακολούθησε διεθνώς ο υπερρεαλισμός.
Διαμόρφωσαν μια ενιαία επαναστατική θεωρία, από την οποία αποκόπηκαν μόνο όταν όλα είχαν τελειώσει για όλους.
O Κάλας το έκανε δημοσίως, ο Εμπειρίκος περισσότερο στις ιδιωτικές του επιστολές.
Το επαναστατικό πνεύμα του Εμπειρίκου.
Ο Εμπειρίκος και το ανυποχώρητο επαναστατικό του πνεύμα αναλαμβάνουν πρωταγωνιστικό ρόλο στα βιβλία του Σιγάλα και του Χρυσανθόπουλου.
Ο Σιγάλας θα επιμείνει στην παθιασμένη σχέση του με την ψυχανάλυση, που θα κατακλύσει το ποιητικό του έργο με την αποθέωση της αγάπης και του έρωτα.
Στα δοκίμια του Κάλας, ο έρωτας θα προσλάβει μια βίαιη, καθαρώς σαδιστική διάσταση.
Ο Χρυσανθόπουλος θα μιλήσει, από την πλευρά του, για την προσήλωση του Εμπειρίκου στην αυτόματη γραφή, που θα αποτελέσει το απόγειο της καλλιτεχνικής εξέγερσης.
O στόχος εν προκειμένω δεν θα είναι η αισθητική απόλαυση, αλλά η πρόκληση μιας διαρκούς αστάθειας και απροσδιοριστίας.
Η Υψικάμινος θα γίνει σ' ένα τέτοιο πλαίσιο μια χαλυβουργία μεταφορών, ένα «εργοστάσιο μετατροπής της γλωσσικής ύλης χωρίς άλλον σκοπό από την ίδια τη μετατροπή».
Και σε αυτή την περίπτωση όμως το τελικό αποτέλεσμα θα καθοριστεί από τον έρωτα.
Θα συνενώσει στους κόλπους του το σύμπαν, συναιρώντας τέχνη, επανάσταση και επιθυμία σ' ένα αδιαίρετο σώμα.
Η είδηση δεν συγκίνησε κανέναν.
Οι εφημερίδες, τα κόμματα και οι κάθε είδους προοδευτικοί είναι απασχολημένοι με πολιτικές αναλύσεις και έτσι δεν βρήκαν την ευκαιρία ούτε να αναλύσουν ούτε να καταγγείλουν το γεγονός.
Κανένας δεν φώναξε για σκάνδαλο, γιατί φαίνεται ότι όλοι στην εποχή της παγκοσμιοποίησης δεν έχουν τίποτε να πουν για την παγκοσμιοποίηση της εκμετάλλευσης των παιδιών.
Στην εποχή μας σκάνδαλο είναι ότι πέφτει το χρηματιστήριο και όχι ότι κάθε λεπτό πεθαίνουν εικοσιπέντε παιδιά από ασιτία.
Απασχολεί ελάχιστους ότι διακόσια πενήντα εκατομμύρια αγοράκια και κοριτσάκια σε όλον τον κόσμο ηλικίας πέντε έως δεκατεσσάρων χρόνων δουλεύουν δεκατέσσερις με δεκαέξι ώρες την ημέρα.
Δένουν κόμπους σε χαλιά, στρίβουν φύλλα καπνού, κόβουν σπίρτα.
Παραμορφώνουν τα χέρια τους ράβοντας μπάλες, κόβοντας διαμάντια, παραμορφώνουν τα πόδια τους δουλεύοντας σε εργοστάσια.
Παιδάκια ξεφορτώνουν τούβλα στο Νεπάλ για εβδομήντα σεντς σε κάθε εκατό διαδρομές μεταξύ του φορτηγού και του γιαπιού.
Ο ιδιοκτήτης της συγκεκριμένης πολυεθνικής δεν είναι ούτε χειρότερος ούτε καλύτερος από τους υπόλοιπους άρχοντες των πολυεθνικών.
Ακολουθεί τους νόμους της ελεύθερης αγοράς, όπως κάνουν όλοι, μεταφέροντας την παραγωγή του εκεί όπου το κόστος εργασίας είναι χαμηλότερο.
Εκεί όπου τα δικαιώματα εργασίας είναι ελάχιστα ως και ανύπαρκτα.
Και αν σε αυτές τις χώρες δουλεύουν μωρά, δε φταίει μόνο η πολιτισμένη Δύση.
Φταίνε και οι νόμοι των υπανάπτυκτων κρατών, φταίνε και οι γονείς τους που βάζουν τα παιδιά τους να δουλεύουν.
Τελικά πόσο όμορφος είναι ο κόσμος της ελεύθερης αγοράς, ο κόσμος της παγκοσμιοποίησης;
Υπάρχουν στον πλανήτη ένα δισεκατομμύριο φτωχά παιδιά.
Oι στατιστικές της Unicef λένε ότι ένα στα δύο εργάζεται στην κυριολεξία για ένα πιάτο φαί στις βιομηχανίες που παράγουν προϊόντα made in... που πωλούνται στις αγορές της Δύσης.
Οι στατιστικές, επίσης, λένε ότι το ένα στα δύο παιδιά των φτωχών του πλανήτη δεν είναι παραγωγικό.
Οι αγορές δεν το χρειάζονται.
Και όποιος δεν παράγει, ως γνωστόν, δε χρειάζεται.
Γι' αυτό καλύτερα να πεθαίνουν προτού μεγαλώσουν και γίνουν επικίνδυνα.
Για όσους σηκώνουν αδιάφοροι τους ώμους νομίζοντας ότι αυτά συμβαίνουν μακριά τους, έχω δυσάρεστα νέα.
Σύμφωνα με το υπουργείο Εργασίας των ΗΠΑ, πέντε εκατομμύρια παιδιά - κυρίως μεταναστών από τη Λατινική Αμερική - εργάζονται οικοδομώντας το αμερικανικό θαύμα.
Στη Βρετανία τέσσερα στα δέκα παιδιά εργάζονται με μηδαμινά μεροκάματα.