Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Vera Duyunova

Vera Illarionovna Duyunova (1945.11.4, Krasnodar – 2012.2.3, Toshkent) – voleybolchi, ikki karra olimpiada chempioni. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi (1995), xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1968). ToshDU jurnalistika fakultetini tugatgan (1975). 1965—78 yillarda „Avtomobilist“ (Toshkent) voleybol jamoasi hamda Oʻzbekiston voleybol terma jamoasi oʻyinchisi. Olimpiada oʻyinlarida 2 marta oltin medal bilan taqdirlangan (1968, Mexiko; 1972, Myunxen). Jahon chempioni (1970, Bolgariya), Jahon kubogining (Urugvay) va Butunjahon universiadasining gʻolibi (Moskva, 1973). Jahon birinchiligining kumush medal sovrindori (Meksika, 1974). 1982 y.dan Toshkentdagi 6-bolalar va oʻsmirlar olimpiya oʻrinbosarlari sport maktabi direktori. I darajali „Sogʻlom avlod uchun“ ordeni bilan mukofotlangan (1997).

 Biografiyasi 
Vera Krasnodarda voleybol oʻynashni boshlagan. Vera 1964-yilgacha „Dinamo“ (Krasnodar), 1965—1975 – "Spartak" / „Avtomobilist“ (Toshkent) jamoalarda oʻynagan.

U 1968—1974 yillarda SSSR terma jamoasi tarkibida ishtirok etgan. Unda:

 Ikki karra Olimpiya chempioni – 1968 va 1972;
 jahon chempioni 1970;
 1974-yilgi jahon chempionatining kumush medali sovrindori;
 1973-yilda birinchi jahon chempionati gʻolibi.

SSSR talabalar jamoasi tarkibida 1973-yilgi Jahon Universiadasi chempioni.

1970-yillarning oxiridan boshlab u SSSR yoshlar terma jamoasining katta murabbiyi boʻlib ishlagan. 1982-yildan Toshkent sport va oʻsmirlar sport maktabi direktori. Soʻnggi yillarda Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi vitse-prezidenti lavozimida ishlab kelgan. 2012-yil 2-martda Toshkentda vafot etgan va Botkin qabristoniga dafn qilingan.

 Mukofotlar va unvonlar 

 SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1968);
 Hurmat belgisi ordeni;
 1-darajali „Sogʻlom avlod uchun“ ordeni (Oʻzbekiston).

 

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 Chempion Vera Duyunova
 Xotira yodgorligi 
 „Spartak“ xalqaro ijtimoiy jamiyati veb-saytidagi tarjimai holi
 Voleybol: Ensiklopediya / Comp. V. L. Sviridov, O. S. Chexov. – Tomsk: Yanson kompaniyasi, 2001.

Turkum:11-aprelda tugʻilganlar
Turkum:1945-yilda tugʻilganlar
Turkum:Krasnodarda tugʻilganlar
Turkum:2-martda vafot etganlar
Turkum:2012-yilda vafot etganlar
Turkum:Toshkentda vafot etganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar
Turkum:SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustalari
Turkum:Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Turkum:SSSR voleybolchilari
Turkum:Voleybol boʻyicha Olimpiada chempionlari
Turkum:Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilganlar
Duyak

Duyak (fors— ikki-bir) — qadimiy nogʻora-doira usullaridan. Doirai duyak deb ham ataladi. Ikki kiska va bir uzun boʻgʻinli "baka-bum" usuliga muvofiq keladi. Bu usul tuzilishining oddiyligi, koʻtarinki, shodiyona kayfiyat uygʻotishi bilan taʼriflanadi. Shu sababli nogʻora bazmlari qadimdan duyak usuli bilan boshlangan. Xalq qoʻshiqlarining joʻrlik usuli sifatida ham keng qoʻllanadi, maqomlarda saraxbor usuliga yaqin.

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 
Turkum:Doira usullari
Clinton Davisson

right|200px|thumb|Clinton Davisson
Clinton Davisson (1881.22.10, Blumington — 1958.1.2, Sharlotsvill)— amerikalik fizik, AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi. Chikago (1908) va Prinston (1911) universitetlarini tugatgan. Ilmiy ishlari termoelektron va termoion emissiya, termoelektron mikroskop, issiqlik nurlanish, kristallar fizikasi, Borning atom nazariyasiga bagʻishlangan. Amerikalik fizik L.Jermer (1896— 1971) bilan hamkorlikda va J.P.Tomsondan mustaqil ravishda nikel monokristallida elektronlar difraksiyasi hodisasini ochgan (D. va Jermer tajribasi, 1927) va L.de Broylvint materiyaning toʻlqin xususiyati toʻgʻrisidagi gipotezasini amadda tasdiqlagan. Nobel mukofoti laureati (J. P. Tomson bilan hamkorliqda, 1937)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1881-yilda tugʻilganlar
Turkum:1958-yilda vafot etganlar
Turkum:22-oktyabrda tugʻilganlar
Turkum:1-fevralda vafot etganlar
Turkum:20-asr amerikalik olimlari

Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Den Syaopin

thumb|Den Syaopin

Den Syaopin (22-avgust 1904, Sichuan – 19-fevral 1997, Pekin) — Xitoy davlat va siyosat arbobi, Xitoy Kompartiyam (XKP) maslahatchilar Markaziy komissiyasining raisi (1982—1987). XXR Markaziy harbiy kengashi raisi (1983—1990). 1975–76 va 1977—1982-yillarda XKP Markaziy Komiteti raisining oʻrinbosari. XKP MK bosh kotibi (1956—1966). XXR Davlat maʼmuriy kengashi bosh vazirining oʻrinbosari (1952—1954), XXR Davlat kengashi bosh vazirining oʻrinbosari (1954—1966). XKP MK Harbiy kengashining raisi (1981—1989). „Madaniy inqilob“ davrida (1966—1976) „Mao Szedunga qarshi qaratilgan yoʻlni oʻtkazganligi“ uchun Den Syaopin taʼqibga uchragan va surgun qilingan. Mao Szedun oʻlimidan keyin (1976-yil sentabr) rahbarlik ishiga qaytarildi va avvalgi hamma lavozimlariga tiklandi (1977). XKP MK ll-chaqiriq 3-plenumida (1978-yil dekabr) Den Syaopin tashabbusi bilan mamlakat miqyosida tub iqtisodiy islohotlar oʻtkazish, bozor tizimini yaratish, xorijiy mamlakatlar bilan savdo, sanoat, moliya sohalarida hamkorlikni keng yoʻlga qoʻyish va boshqalar yirik tadbirlar majmui ishlab chiqildi va muvaffaqiyatli amalga oshirila boshlandi. Den Syaopin butun dunyoda „Xitoyni qayta qurish meʼmori“, „Xitoy islohotining otasi“ sifatida tan olindi. Uning Xitoyda bozor munosabatlarini karor toptirishga oid fikrlari „Hozirgi Xitoyning asosiy masalalari“ kitobida (1988) bayon qilingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:1904-yilda tugʻilganlar
Turkum:1997-yilda vafot etganlar
Turkum:19-fevralda vafot etganlar
Turkum:22-avgustda tugʻilganlar
Turkum:Xitoy
Daewoo

thumb|1980 yillardagi Sovet/Rossiya «Elektronika BK-0010» uy kompyuteri, «Deu DM-120MW» monitoriga ulangan.
thumb|Videomagnitofon (Avstriyadagi o'lkashunoslik muzeyi, 2015 yil).
thumb|Daewoo Leganza
thumb|Daewoo Statesman
"DEU" KORPORATSIYASI (DAEWOO Corporation(Hangul: , Hanja: , ; ) — Janubiy Koreyaning yirik sanoat kompaniyalari guruhi, jahondagi eng yirik korporatsiyalardan biri. Asosan avtomobillar, shuningdek, qurilish, kemasozlik, ogʻir sanoat jihozlari, stanoksozlik, as-bobsozlik, telekommunikatsiya jihozlari, elektrotexnika, maishiy asbob-uskunalar ishlab chiqarish, savdo, moliyaviy xizmat koʻrsatish, telekommunikatsiya xizmati, mehmonxona biznesi vab. bilan shugʻullanadi. "DEU"ning toʻqimachilik mahsulotlari i. ch. va uni eksport qilish bilan shugullanadigan birinchi kompaniyasi — "Daewoo industrial Co.Ltd." 1967-yilda tashkil qilingan. 1975-yilda umumiy savdo kompaniyasi maqomini oldi. 1976—80 yillarda qurilish, moliyaviy xizmat, kemasozlik, ogir sanoat, avtomobilsozlik (1978-yildan), aloqa, elektronika va b. tarmoklarda faoliyat boshladi. 1982-yildan transmilliy korporatsiyaga aylandi. 1995-yilda chet ellarda 102 vakolatxonasi ochildi, unga qarashli 155 kompaniya ishladi. 1990—95 yillarda "DEU" oʻzining umumiy menejment rejasiga muvofiq yengil avtomobillari bilan Yevropa bo-zorida savdo qila boshladi. 1995-yilda korporatsiya dunyo boʻyicha 636 ming dona avtomobillarini sotdi. Shu davr mo-baynida "DEU" Polsha, Ruminiya, Chexiya, Oʻzbekiston, Vyetnam, Meksika va Lotin Amerikasi davlatlariga asosiy investitsiyalarini kiritdi.

1992-yilda Oʻzbekiston Respublikasi va "DEU" korporatsiyasi oʻrtasida "OʻzDEUavto" qoʻshma korxonasini tuzish boʻyicha bitim imzolandi va 1996-yil martga kelib zavod ishga tushiriddi (qarang Asaka avtomobil zavodi). Bundan tashqari "DEU" Oʻzbekistonda kommunikatsiya sohasida ham faoliyat yuritadi (mas, "DEU yunitel" uyali aloqa vositalari kompaniyasi). "DEU" Afrika, Osiyo, Sharqiy Yevropa, Lotin Amerikasi, Shim. Amerikadagi 85 dan ortiq mamlakatda 380 investitsiya loyihalarida katnashdi, jami savdo hajmi 72 mlrd. AQSH dollariga yetdi (1998). 1997—98 yillarda Jan.-Sharqiy Osiyo mamlakatlarida yuz bergan moliyaviy inqiroz "DEU"ni ham chetlab oʻtmadi. 2001-yilda avtomobilsozlik sohasida "DEU motor" aksiyalarining 35 foizini AQShning "Jeneral Motors" kompaniyasi sotib oldi.

 

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Janubiy Koreya shirkatlari
Vincent du Vigneaud

right|210px|thumb|Vincent du Vigneaud
Dyu Vinyu Vinset (1901.18.5, Chikago — 1978.11.12) — amerikalik biokimyogar. Sent Luisdagi J. Vashington universiteti (1932-yildan) va Kornell universiteti Tibbiyot kolleji professor (1938-yildan). Ilmiy ishlari asosan gormonlar, vitaminlar, antibiotiklar kimyosiga oid. D. insulinning kimyoviy tuzilishini tekshirgan, oksitotsin (1932) va vazopressinlarning har biri yopiq qalqa shaklidagi S—S bogʻlar hosil qiluvchi 8 ta aminokislotadan tashkil topganligini aniklagan. Avstriyalik biokimyogar E. Tuppiga bogʻliq boʻlmagan holda oksitotsinni kristall holatda ajratib olgan (1953). Penitsillinni sintez qilish mumkinligini koʻrsatib bergan, V guruhi vitaminlarining olinish usullarini ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureata (1955)Nobel mukofoti sovrindorlariOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1901-yilda tugʻilganlar
Turkum:1978-yilda vafot etganlar
Turkum:18-mayda tugʻilganlar
Turkum:11-dekabrda vafot etganlar
Turkum:Amerikalik kimyogarlar
Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Dyuba

Dyuba, William Edward Burghardt Du Bois (1868. 23.2, Greyt-Barrington, AQSH,— 1963.27.8, Akkra, Gana) — amerika yozuvchisi, tarixchisi, jamoat arbobi, AQSH dagi zamonaviy negr adabiyotining asoschilaridan. 1895 yilda falsafa d-ri unvonini olgan. Atlantadagi universitet iqtisodiyot va tarix professor (1897—1910), ijtimoiy fakultet dekani (1933—44). 1961 yilda Ganaga koʻchib kelib, "Afrika ensiklopediyasi" ("Encyclopedia Africana") nashriga rahbarlik qilgan. Dyuba butun Afrika xalqlarini birlashtirishga bagʻishlangan bir nechta kongresslarning (1si — 1919, oxirgisi — 1945) tashabbuskori boʻlgan. Negr xalqi haqidagi tarixiy va ijtimoiy asarlar muallifi. "Qora kishilar qalbi" (1903) ocherklar toʻplami, "Kumushrang teri izlab" (1911) romani, "Tim qora suv" (1920) hikoyalar, ocherklar va sheʼrlar toʻplami, "Qora alanga" ("Mansart sinovda", 1957; "Mansart maktab qurmoqda", 1959; "Qora alanga", 1961) trilogiyasi va b. asarlarida negr xalqining soʻnggi bir yarim asrdan ortiq vaqt mobaynidagi mehnati, irqchilikka va ijtimoiy adolatsizliklarga qarshi kurashi oʻz badiiy ifodasini topgan.thumb|right|180px|Du Bois (1918)

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dyuker

thumb|right|250 px|Dyuker.
Dyuker , qaynama — kanal suvini daryo yoki boshqa kanal oʻzani, chuqur vodiy, yoʻl va shartli toʻsiqlar bilan kesishgan joydan oʻtkazish uchun yotqiziladigan quvur shaklidagi bosimli suv oʻtkazgich. Kanaldagi suv satx,i kesib oʻtiladigan toʻsiq sathiga yaqin boʻlgan va akveduk orqali suvni oʻtkazish mumkin boʻlmagan hollarda qoʻllanadi. Dyuker beton, temir-beton, poʻlat, yogʻochdan qilingan boʻlishi mumkin. Material suv bosimi kuchiga qarab tanlanadi. Bosim 30–50 m boʻlganda betondan, 50–100 m boʻlganda oldindan kuchlantirilgan temir-betondan, 100 m va undan ortiq boʻlgan hollarda va bosimi past boʻlsada, daryo oʻzani ostidan oʻtkazilsa, metalldan quriladi. Yogoch D. uzoq chidamasligi uchun kamdan-kam qoʻllanadi. D. konstruksiyasi boʻyicha bir quvurli yoki koʻp quvurli; shakli (koʻndalang kesimi) toʻgʻri burchakli yoki aylana boʻladi. D. uzunligi kesib oʻtiladigan joyning katta-kichikligiga qarab bir necha oʻn m dan bir necha km gacha boʻlishi mumkin. D. daryo va kanal ostidan oʻtkazilganda maxsus oʻyilgan chuqurlikka yotqizilib, 1 m dan kam boʻlmagan qalinlikda tuproq bilan koʻmiladi. D. suvsiz soyliklarni kesib oʻtganda koʻmilmay, ochiq qoldiriladi. Kanal D. boshi va qaynama uchastkasi bilan ravon birlashtiriladi. Kuvurning loyqa bosishiga yoʻl qoʻymaslik uchun D.da koʻpincha oqim tezligi 1,5—4,0 m/s oraligʻida qabul qilinadi. Oqiziqlar choʻkib toʻplanishini bartaraf qilish maqsadida qum ushlagich va balchiq toʻsgich quduqlar quriladi. D. boshida choʻp-xaslarni ushlab qoladigan panjara oʻrnatiladi. D.ning suv oʻtkazish quvvati muayyan material (yogʻoch, temir-beton, metall)dan yasalgan bosimli quvurlar kabi maxsus gidravlik hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi. D. konstruksiyasi ekspluatatsiya qilish davrida inshootni muntazam kuzatib turish, tuzatish va tozalashni; quvurlar ulangan va D. boshi kanal bilan tutashtirilgan choklardan suv sizmasligini; kanal tozalanayotgan yoki suv bogʻlanmagan davrlarda uni suvdan boʻshatishni taʼminlashi lozim.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Arxitektura
Turkum:Suv taʼminoti
Charles Dullin

Charles Dullin (1885.12.5, Yen, Savoyya — 1949.12.12, Parij) — fransuz rejissyor, aktyor, pedagog. 1922-yil "Atelye" Parij teatriga asos solgan (1940-yilgacha ishlagan). 1940-yildan "de Pari teatri", "Sara Bernar teatri" kabi teatrlarda rejissyor va aktyor. Oʻzi sahnalashtirgan spektakllarda bosh rollarni ijro etgan. "Mariya Magdalina", "Hayot shirasi", "Ishbilarmon", "Arxipelag Lenuar" va b. eng yaxshi spektakllaridan. Milliy teatrning tanilgan aktyor va rejissyorlari sulolasini yetishtirdi.

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Fransiya kishilari
Turkum:Fransiyalik erkak aktyorlar
Dyuna

thumb|Namibiyadagi dyuna
thumb|Dyuna sxemasi
thumb|Kurshsk kosasidagi Efa dyunasi
Dyuna (nem. Dune) — shamol toʻplagan qum tepalari. Dengiz, daryo, koʻllarning toʻziydigan qumli sohillarida paydo boʻladi. Dyunaning shamolga qaragan tomoni sal qiya (8—20°), shamolga ters tomoni tik (30—40°) boʻladi. Balandligi 10— 30 metr, baʼzan 100 metr ga yetadi. Dyuna shamol taʼsirida yiliga bir necha metr siljib turishi mumkin. Gʻarb adabiyotida har qanday qum uyumi, iqlim sharoiti va shaklidan qatʼi nazar, Dyuna deb ataladi. Rossiyada choʻldan boshqa yerlar (dengiz, koʻl, daryo qirgʻoqlari, zandr dalalari)dagi qum uyumlari Dyuna deyiladi. Shamolga roʻpara tomoni uzun va oldidagi tik tomoni doʻmboq boʻlishi bilan Dyuna choʻldagi barxanlanishdan farq qiladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Tabiat hodisalari
Turkum:Tabiiy ofatlar
Dyuponlar

Dyuponlar — AQShdagi moliya guruhi. Bu guruh oilaviy tarzda shakllandi va taraqqiy etdi, asoschisi E. I. Dyupon boʻlib, u 1802 yilda Delaver shtatida porox zavodi kurdi. D. 1812—14 yillardagi ingliz-amerika urushida, AQShning Meksika bilan boʻlgan urushida (1846—48), AQSH fuqarolar urushida (1861—65), ayniqsa birinchi (1914— 18) va 2-jahon urushlarida koʻp mahsulot sotib boyib ketdi. Germaniya urushda magʻlubiyatga uchragach, D. firmasi "I. G. Farbenindustri" patentlariga ega boʻldi va dunyodagi yirik kimyoviy trestga aylandi. D.ning sanoat uzagini "Dyupon de Nemur" kimyo va neftgaz kimyosi konserni tashkil qiladi. Konsern 1982 yilda AQShdagi "Konoko" neft firmasini sotib olib, uz qudratini yanada mustahkamlab oldi. AQShda konsernning sintetik tolalar, plastmassalar, gaz, neft, kimyoviy moddalar, harbiy mahsulotlar ishlab chiqaradigan, koʻmir qazib oladigan unlab korxonalari faoliyat koʻrsatdi. Shuningdek, Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya, Belgiya, Niderlandiya, Shveysariya, Ispaniya, Norvegiya, Yaponiya, Kanada, Argentina, Braziliya, Chili, Kolumbiya, Venesuela va b. davlatlarda ham zavodlari bor. D. "Yuniroyyal", "Rokuell interneshonal" kabi eng yirik sanoat korporatsiyalarini, bir kancha moliya-kredit intlarini nazorat qiladi. Morganlar bilan mustahkam aloqasi bor. 

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 
Turkum:Geografiya
Émile Durkheim

DYURKXEYM (Durkheim) Emil (1858.15.4, Epinal - 1917.15.11, Parij) — fransuz sotsiologi, fransuz sotsiologik maktabi asoschisi. Individualpsixologik va biologik yoʻnalishlarga qarshi chiqqan, jamiyatga individlar majmui boʻlmagan reallik deb qaragan. Ayni vaqtda jamiyatda "kollektiv ong"ning hal qiluvchi rolini alohida koʻrsatgan. Mehnat taqsimotini ijtimoiy birdamlikning asosi deb hisoblab, ijtimoiy nizolarni jamiyat illati deb talqin qilgan. Asosiy asarlari: "Ijtimoiy mehnat taqsimoti haqida" (1893), "Oʻz-oʻzini oʻldirish" (1897), "Diniy hayotning oddiy shakllari" (1912).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana q. 

 Sotsiologiy

 

Turkum:15-aprelda tugʻilganlar
Turkum:1858-yilda tugʻilganlar
Turkum:15-noyabrda vafot etganlar
Turkum:1917-yilda vafot etganlar
Doʻzax

Doʻzax, jahannam — koʻpchilik diniy taʼlimotlarga koʻra, din talablarini bajarmagan gunohkorlar oxiratda jazolanadigan joy. Yahudiylik, xristianlik, islom dinlaridagi asosiy tushunchalardan biri. Qurʼonda Doʻzax haqida bir necha oʻrinda taʼkidlab oʻtilgan (6:128; 11:106, 107). Diniy aqidaga koʻra, Doʻzaxni Alloh kofirlarga va gunohkor bandalarga jazo berish uchun yaratgan. D. ichida olov yonib turadigan dahshatli chuqurlikdir. D.ga mahkum qilingan bandalar shu olovga tashlanadi, ular qaynoq suv ichishadi, u yerda oʻsadigan zaqqum daraxtining (shayton boshiga oʻxshagan) mevasi bilan ovqatlanishadi va boshqa azoblar chekishadi. Qurʼonda "qachonki terilari kuyib bitishi bilan haqiqiy azobni totib koʻrishlari uchun oʻrniga boshqa terilarni almashtiramiz" deb qayd etiladi (4:56). Doʻzax azoblaridan yana biri — achishtiruvchi sovuqdir. Doʻzax bir necha tabaqadan iborat boʻlib, har bir gunohkor oʻz gunohiga qarab tabaqalarda azoblanadi.

Doʻzaxning yetti darvozasi bor:

Hoviya — eng chuqurlikda joylashgan boʻlib, undan munofiqlar, Firʼavnga oʻxshagan ashaddiy kofirlar kiradi;

Jahim — mushriklar;

Saqar — dindan qaytgan murtadlar;

Lazo — shayton - Iblis, uning doʻstlari va majuslar;

Hutama — Allohning amriga boʻysunmagan kofir kimsalar;

Sair — Allohga shirk keltirgan nasorolar;

Jahannam — gunohi kabiralar qilib, tavbasiz oʻtgan musulmonlar kiradigan darvozalardir.

Doʻzaxni Molik ismli farishta boshchiligidagi farishtalar qoʻriqlaydi. Qalbida Allohga imoni boʻlgan bandalar D.da maʼlum vaqt azob tortganlaridan soʻng oʻsha imonlari sharofati bilan D.dan chiqarilib, jannatga kiritiladi. Faqir-fuqaro, yetim-yesirlarga rahm-shafqatlilik, musulmonlar va inson bolasining ogʻirini yengil qilish koʻplab bandalarning D. oʻtidan ozod etilishiga sabab boʻladi. Ammo, iymonsiz kishilar, kofir va mushriklar D.dan chiqmay doimiy azobda qoladi.

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doʻlana

thumb

Doʻlana — raʼnodoshlar oilasiga mansub daraxt yoki buta. Bal. 6–10 m, tanasining yoʻgʻonligi 40—50 sm, sershox. 890 turi bor, shundan 10 turi Oʻzbekistonda oʻsadi, Xitoy, Ispaniya, Italiya, Jazoir, Amerika va b. mamlakatlarda ham tarqalgan. Barg cheti yirik tishli yoki patsimon boʻlingan, poyaga ketma-ket oʻrnashgan. Guli mayda, toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi 1—5 danakli. D.ning manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladigan, shuningdek, boʻrikoʻz D., sariq D., qizil D. degan bor. D. yovvoyi holda Oʻzbekistonning togʻli tumanlarida, dengiz sathidan 1000–1500 m balandlikda, koʻpincha, yakka holda usadi, baʼzan kichik D. zorlar ham uchraydi. Baʼzi ning mevasi yirik, koʻp isteʼmol qilinadi. Sariq D. guli nektar (gulshira)ga boy. D. may—iyunda gullaydi, sent. oxirlarida pishadi, 25—30 yoshli daraxti 70–80 kg hosil beradi. Mevasi tarkibida 11,5—15,9% qand, 8% yogʻ, 0,67—0,88% olma kislota bor. Xalq tabobatida ishtaha ochuvchi, ichni qotiruvchi dori sifatida qoʻllanadi. D. bargi, poʻstlogʻi va ildizi qaynatmasi bilan matolarni sariq va qoʻngʻir rangga boʻyash mumkin. D. olma, nok, behi uchun yaxshi payvandtag boʻladi. Urugʻi, ildizi, ildiz bachkisi va ildiz poyasidan, parhish yoʻli bilan ham koʻpaytiriladi.

Danagining qobigʻi juda qattiq, ekilgandan keyin 2- yoki 3- yili unib chiqadi. Uni sulfat kislotaga 12 soat solinib, nam qumda baxrrgacha saqlansa, 1-yiliyoq unadi. D. sovuqqa, qurgʻoqchilikka chidamli. D.dan yashil devor va ihota daraxtzorlari qosil qilishda, eroziyaga qarshi togʻ yon bagʻirlarini mustaqkamlashda foydalaniladi.

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Raʼnodoshlar
Doʻlgonlar

Doʻlgonlar dolganlar (oʻzlarini dulgaan, tiakixi, saxa deb ataydilar) — turkiy xalqlar, elat, Taymir milliy okrugining asosiy aholisi. Umumiy soni 7 ming kishi (1992). Yoqut tilining doʻlgon shevasida gaplashadilar. Dindorlari — tangrichilik, shomonlik, pravoslavlar. D.ning ajdodlari Taymir yarim oroldan uzoqda, Lena daryosining Vilyuy va Muna irmoqlari rnida yashagan. 18-asr davomida shim.-gʻarbga siljib, hozirgi yashaydigan joylariga koʻchib kelganlar. "Doʻlgon" 19-asrdagi urugʻlardan birining nomi. D.ning oʻzagini asli tungus boʻlgan doʻlgon, ejen, karintuo, dongot urugʻlari tashkil etgan. D. bugʻuchilik, ovchilik (moʻyna tayyorlash), balikchilik bilan shugʻullanadilar.

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doʻltalitov qiri

Doʻltalitov qiri — Qashqadaryo viloyatidagi qir. Qarshi choʻlining sharqiy qismidagi Nishon dashtining sharqiy chekkasida joylashgan. Eng baland joyi 512 m (Doʻltalitov), uz. 12 km, janubi-gʻarbdan shim.-sharqqa yoʻnalgan. D. q.da usti yassi tepaliklar bor, quruq oʻzan koʻp. Neogenning qumtosh, gil, konglomerat va quyi toʻrtlamchi davrning lyossimon jinslari qatlamlaridan tarkib topgan. Boʻz tuproklarda karrak, iloq, oqquray, kovrak, qoʻzi-quloq tarqalgan. D. q.ning etagidan Karshi magistral kanali oʻtgan."" OʻzME. D-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Qashqadaryo viloyati geografiyasi
Doʻmbira

Doʻmbira (tanbura soʻzidan) — torli chertma xalq musiqa cholgʻusi. Oʻzbek va qozoq kabi Doʻmbira mavjud: 1) oʻzbek Doʻmribasining dastasi silliq, pardalari belgilanmagan boʻladi. Cholgʻuning asosiy qismi (kosaxona va dasta) oʻrik, togʻolcha yoki archa daraxtidan yaxlit tarzda, kosaxonasi oʻyib ishlanadi. Pay torlari kvarta, kvinta, baʼzida oktava oraligida sozlanadi. Diapazoni taxminan 2 oktava boʻladi. Asosan Surxondaryo, Qashqadaryo va Samarqand viloyatlari, shuningdek, boshqa vilo-yatlarning ayrim tumanlarida tarqalgan. Mazkur cholgʻudan baxshilar xalq dostonlarini, termalarni kuylashda joʻrovoz sifatida, doʻmbirakashlar esa „Choʻponcha“, „Doʻmbira kuy“, „Baxshi kuy“, „Kelinoy“, „Qoʻngʻiroti“ kabi Doʻmbirasi kuylarini ijro qilishda foydalanadilar. Tashqi koʻrinishi, tuzilishi va tembri Doʻmbirasiga oʻxshash boʻlgan cholgʻu sozlari oltoylarda (topshur), tojiklarda, afgʻonlarda (doʻmbiroq) mavjud; 2) qozoq doʻmbirasi ning 2 asosiy turi mavjud. Gʻarbiy Qozogʻiston D.si noksimon, kosaxonasi oʻyilgan, uzun va tor dastasida 13—14 parda bogʻlanadi. Unda asosan Qoʻrmangʻozi, Dauletkerey, Bayserke, Tattimbet, Qazangʻap kabi qozoq kuyshilari bastalagan cholgʻu kuylari ijro etiladi. Sharqiy Qozogʻiston Doʻmbirasi uchburchak yoki kurakcha shaklida boʻlib, uning nisbatan keng va kalta dastasiga 7—9 parda bogʻlanadi. Koʻprok, oqinpar tomonidan joʻrovoz soz sifatida foydalaniladi. Qozoq Doʻmbirasi ijro usullarining xilmaxilligi, ifodaviy imkoniyatlarining kengligi tufayli qozoklarning eng sevimli xalq hamda professional (18-asrdan) musiqa cholgʻusiga aylangan. 1930-yillardan oʻzbek va qozoq Doʻmbirasining qayta ishlangan (prima, alt, tenor, bas, kontrabas) xalq cholgʻulari orkestrlari tarkibiga kiritildi. 

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Karomatov F., Oʻzbekskaya dombrovaya muzika, T., 1962.
 

Turkum:Torli asboblar
Doʻrmontepa

Doʻrmontepa — qad. shahar harobasi (mil. av. 3-asr— 13-asr boshi). Samarqanddan 2 farsax (12-14 km) narida, Pastdargʻom tumanida. Umumiy mayd. 25 ga. Ikki qism — shahriston I (ark bilan birga) va shahriston II dan iborat. Shahriston I ning mayd. 16 ga, shahriston II niki 6 ga boʻlib, ark tarhi 115x110 m ni tashkil etadi. D. Samarqandni Buxoro bilan bogʻlagan Buyuk ipak yoʻlida joylashgan va savdo karvonlari uchun muhim qoʻnimgoh vazifasini oʻtagan. Tarixchi va arxeologlar uni oʻrta asr yozma ida qayd etilgan Xoxsar (Yoqut alHamaviy asarlarida — Al-Xoxasro) deb qisoblashadi. D. 13-asr boshida moʻgʻullar tomonidan vayron qilingan.

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Turkum:Oʻzbekiston tarixi
Turkum:Samarqand viloyati
Doʻsmanagʻi togʻi

Doʻsmanagʻi togʻi — Surxondaryo viloyatidagi togʻ. Bobotogʻtizmasining janubiy davomi. Bal. shim.da va markaziy qismida 670 m dan ziyod, jan.da qariyb 480 m. Uz. 12-14 km. shimolidan janubi-gʻarbga tomon yoʻnalgan, quruqsoy koʻp. Sharqiy yon bagʻri tik. Neogen va paleogenning qumtosh, gil va konglomeratlaridan tashkil topgan. Dagʻal mexanik tarkibli toʻq boʻz tuproklarda rang, qoʻngʻirbosh, yaltirbosh, shuvoq oʻsadi. Yaylov sifatida foydalaniladi.
 

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Surxondaryo viloyati geografiyasi
Turkum:Oʻzbekistonning relef shakllari
Doʻst Muhammad ibn Sulaymon

Doʻst muhammad ibn Sulaymon (7—1550) — xattot va musavvir. Safaviylardan Bahrom Mirzo va shoh Tahmosb saroyida xizmat qilgan. Baxrom Mirzo kutubxonasida tuzilgan muraqqaga soʻz boshi sifatida xattotlik va musavvirlikka oid risola bitgan (1544—45, Istanbuldagi Toʻpqopu muzeyida). Tadqiqotchilar risolani "Holati xunarvaron" ("Sanʼatkorlar ahvoli") deb nomlagan. Unda xat-yozuvning kelib chiqishi, markaziy osiyolik, taʼliq va nastaʼliq yozuvlari ustalari, musavvirlik sanʼati va musavvirlar (jumladan Abdulxay Jahongir Buxoriy va b.) haqidagi maʼlumotlar bayon qilingan. D. M. koʻchirgan qoʻlyozma va xat namunalari Sankt-Peterburgdagi ommaviy kutubxonada saqlanadi.

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Hirot kishilari
Doʻst sonlar

thumb|Doʻst sonlar 
Doʻst sonlar — har biri ikkinchisining boʻluvchilari yigʻindisiga teng boʻlgan ikki natural son (t va p). Masalan, 220 va 284 doʻst sonlardir. 220 sonining boʻluvchilari: 1, 2, 4, 5, 10, 11, 20, 22, 44, 55, 110; bularning yigʻindisi 284 ga teng . 284 sonining boʻluvchilari: 1, 2, 4, 71, 142; bularning yigʻindisi 220. Doʻst sonlar tushunchasini dastlab Pifagor kiritgan. U shu mezon yordamida 17296 va 18416 sonlarning "doʻst"ligini koʻrsatgan edi (k=4 ga toʻgʻri keladi). Bu doʻst sonlarlarni Ferma va Dekart 17-asrda qayta topdilar. Doʻst sonlarning chekli yoki cheksiz ekanligi maʼlum emas.

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doʻsti Xudo masjidi

Doʻsti xudo masjidi – Fargʻonadagi meʼmoriy yodgorlik (20-asr boshlari). Mahalliy eshon Alixon buyurtmasi bilan usta Yoqub rahbarligida qurilgan. Xalfa Tillo majmuasinsnt shimoliy qismida joylashgan. Xalfa Tillo maqbarasi bilan masjidni ular oʻrtasidagi darvozaxona oʻzaro bogʻlab turadi. Masjid milliy meʼmorlik anʼnalari asosida serhasham bezatilgan. Yogʻoch ustunlar tanasi qirrali, koʻzagisi kungirasimon, shakldor, kallagi muqarnaslar bilan yakunlangan. Shiftlaridagi rangbarang islimiy naqshlar zaminida koʻk, toʻsinlardagi jimjima hoshiyalar ichidagi gul bezaklari zaminida qizil rang ustunlik qiladi. Shift oʻrtasidagi turunj oʻziga xos yorqin rangli boʻlib, toʻsinlardagi nafis naqshlar bilan uygʻunlashib ketgan. Shiyponga oʻxshash ikki qator ustunli darvozaxona shifti ham masjidniki singari serhasham.

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Doʻstlik

Doʻstlik — ijtimoiy-axloqiy va psixologik tushuncha. Oʻzaro hurmat, yoqtirish, manfaatlarning umumiyligi, yaqinlik, bir-birini tushunishga asoslangan. Kishilar oʻrtasidagi munosabat shaklini ifodalaydi. Kishilarning muloqot shakli sifatidagi Do'stlik qonqardoshlik, oʻrtoqlik, birodarlik tushunchalariga yaqin, lekin psixologik nuqtai nazardan esa ulardan oʻzining alohidaligi, tanlash xususiyati, his-tuygʻu bilan farq qiladi. Axloqiy psixologik hodisa va shaxsiy xislat sifatida do'stlik odamning yoshi (bolalik, oʻsmirlikdagi do'stlik), shaxsning shakllanishi bilan (maktabdagi, talabalik yillaridagi, armiyadagi do'stlik ) oʻzgarib boradi. Ijtimoiy-axloqiy muhit, kishilarning turmush tarzi do'stlikning mazmun-mohiyatini belgilaydi. Oʻzaro manfaat (Epikur, utilitarizm namoyandalari), "tabiiy yoqtirish" hissi (A. Smit), baxtga erishishga koʻmaklashish (18-asr fransuz maʼrifatparvarlari) va boshqalar do'stlikning asosi sifatida qaralgan. Haqiqiy, mustahkam do'stlik yuksak, ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan maqsad va ideallar mushtarakligini anglash asosida shakllanadi. Do'stlik millat va xalqlar oʻrtasidagi ijobiy aloqalarda ham oʻz ifodasini topadi. Hozirgi davrda koʻp millatli Oʻzbekistonning rivojlanishi uchun xalqlar oʻrtasidagi do'stlik nihoyatda muhim. Xalqlar, millat va elatlar oʻrtasidagi do'stlik Oʻzbekistonda ijtimoiy barqarorlikni taʼminlashning muhim shartlaridan biridir.

 
 OʻzME. Ikkinchi jild. Toshkent, 2022-yil

 

Turkum:Doʻstlik
Turkum:Inson faoliyati
Turkum:Sevgi falsafasi
Doʻstlik (shahar)

Doʻstlik — Jizzax viloyatidagi shahar (1983-yildan). Doʻstlik tumanining maʼmuriy markazi. Viloyat markazi Jizzaxdan 52 km. Temir yoʻl stansiyasi. Shahardan yirik avtomagistral yoʻli oʻtgan. Aholisi 18,300 ming kishi (2016). Asosan oʻzbeklar, shuningdek, rus, qozoq, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Doʻstlikda 2 qoʻshma korxona, oʻsimlik moyi ishlab chiqaruvchi firma, „Doʻstlikdon“ aksiyadorlik jamiyati, umumiy taʼlim maktablari, biznes maktabi, litsey, tibbiyot bilim yurti, sport majmuasi, tennis korti, kutubxona, markaziy kasalxona, xotira memorial majmuasi mavjud."" OʻzME. D-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Jizzax viloyati shaharlari
Turkum:Doʻstlik tumani aholi punktlari
Doʻstlik (Surxondaryo)

Doʻstlik — Surxondaryo viloyati Denov tumanidagi shaharcha (1992-yildan). Denov shahridan 12 km janubida. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 3,4 ming kishi (1999). Doʻstlikda paxta tozalash zavodi, tayyorlov idoralari faoliyat kursatmoqda. Klub, kutubxona, umumiy taʼlim maktabi, tibbiyot muassasalari bor. Doʻstlikdan tuman markazi Denov shahriga avtobus qatnaydi"" OʻzME. D-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Denov tumani
Turkum:Surxondaryo viloyatining shahar tipidagi aholi punktlari
Doʻstlik (Fargʻona)

Doʻstlik — Fargʻona viloyatidagi shaharcha (1981 y.dan). Quvasoy shahar kengashiga boʻysunadi. Fargʻona shahridan 10 km janubi-sharkda, Isfayramsoyning oʻng sohilida joylashgan. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Quvasoy (7 km). Aholisi 2600 kishi (1998). 25 ga yaqin millat vakillari yashaydi. D.da yirik parrandachilik fabrikasi, koʻchat yetishtiriladigan oʻrmon xoʻjaligi boʻlimi mavjud. 700 oʻrinli klub, 620 oʻrinli umumiy taʼlim maktabi, 250 oʻrinli musiqa maktabi, kutubxona, 5000 oʻrinli stadion, 22 savdo doʻkoni, 6 maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchasi bor"" OʻzME. D-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Quvasoy shahri
Turkum:Fargʻona viloyati
Turkum:Fargʻona viloyatining shahar tipidagi aholi punktlari
Doʻstlikdon aksiyadorlik jamiyati

Doʻstlikdon aksiyadorlik jamiyati — oziq-ovqat sanoati korxonasi. Jizzax viloyatining Doʻstlik shahrida joylashgan. "Oʻzdonmahsulot" davlat-aksiyadorlik korporatsiyasi tarkibiga kiradi. Asosan bugʻdoy uni va chorva uchun aralash yem, makaron mahsulotlari ishlab chiqaradi. Quvvati: sutkasiga 300 t bugʻdoy uni (oliy, birinchi, ikkinchi navli), 250 t aralash yem va makaron mahsulotlari. 1977-yilda Doʻstlik don qabul qilish korxonasi, 1987—95 yillarda Doʻstlik don mahsulotlari kombinati, 1995-yildan hozirgi nomda va ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. 1988-yil korxonada 62 ming t sigʻimli elevator, 1990-yilda quvvati 250 t/sutka boʻlgan omuxta yem sexi, sigʻimi 2500 t boʻlgan tayyor mahsulotlar ombori ishga tushirildi. Shveysariyaning "Byuller" firmasi texnologik uskunalari bilan jihozlangan.

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Doʻstlik tumani
Turkum:Oʻzbekiston iqtisodiyoti
Doʻstlik kanali

thumb|Doʻstlik kanalining yodgi koʻrinishi (2023)
Doʻstlik kanali – Oʻzbekiston va Qozogʻiston hududidagi kanal. Mirzachoʻlning shimoli-sharqida. Sirdaryodagi Farhod GESining tashlama kanalidan suv oladi. Uzunligi 116 km. Suv oʻtkazish imkoniyati 230 m³/s. Kanal boshdan oxirigacha tuproq oʻzandan oqadi. Kanalda 6 toʻgʻon, suv sarfi 0,2 dan 50 m³/s gacha boʻlgan 45 shoxobcha kanallar va 3 ta ehtiyot tashlamalar: sharqiy tashlama (40 m³/s), shimoliy tashlama (18 m³/s) va oxirgi tashlama (17 m³/s) qurilgan. Kanal Chordara suv ombori ga tashlama bilan tugaydi. Dastlab kanalni 1891 yilda knyaz N. K. Romanov kazdirgan. Kanal qurilishi 6 yil davom etgan va Nikolay I arigʻi deb atalgan, uz. 84 km boʻlgan. Kanal suvni Xoʻjand shahridan quyida Qoʻshtegirmon va Bekobod qishloqlari oraligʻida Sirdaryodan olgan. Kanaldan birinchi marta 1895 yilda Mirzachoʻlga suv oqizilgan, 1897 yil toʻla ishga tushirilgan va 7600 ga yerni suv bilan taʼminlangan. 1917-yilgacha knyaz Romanov nomi bilan yuritilgan va uni xalq Knyazariq (Kenazariq) deb atagan. 1918—38-yillarda Shimoliy Mirzachoʻl kanali deb yuritilgan. 1923 yildan kanal rekonstruksiya qilina boshladi. 1938-yil kanalda Sultonhovuz tindirgichi (hajmi 16 mln. m³) qurildi. Qozogʻiston hududida 1939 yil 1- Toʻqayli tarmogʻi va 400 km dan ortiq katta-kichik ariqlar chiqarildi. 1940—41-yillarda Mirzachoʻlda yangi yerlar oʻzlashtirilishi munosabati bilan kanalning bosh inshooti rekonstruksiya qilinib, suv oʻtkazish qobiliyati 230 m³/sek ga yetkazildi va kanal 14,5 km uzaytirildi, 2- va Z-Toʻqayli tarmoqlari, 64 mayda shoxobcha va 2 ta yirik tarmoq – Oʻng tarmoq va Chap tarmoq (Malik tarmogʻi) chiqarildi. 1945 yilda kanal Farhod GESning tashlama kanaliga ulandi. Keyingi yillarda kanal uzaytirildi va suv oʻtkazish imkoniyati oshirildi. 1972 yildan kanalda xoʻjaliklararo kanallarga suv taqsimlab berish tele va avtomatik sistemalari ishlaydi. 1996 yil iyulidan hozirgi nom bilan ataladi (1938—97-yillarda S. M. Kirov nomida boʻlgan). 2001 yilda kanaldan 230 ming ga dan koʻproq maydon sugʻorildi (Oʻzbekistonda 100 ming ga; Qozogʻistonda 130 ming ga dan ortiq).

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Oʻrta Osiyo
Turkum:Qozogʻiston kanallari

Turkum:Oʻzbekiston suv kanallari
Turkum:Turkiston viloyati kanallari
Doʻstmatov Doʻnan

Doʻstmatov Doʻnan (1905 - Namangan viloyati Norin Tumani Toshloq qishlogʻi — 1979) — xalq hashari bilan amalga oshirilgan irrigatsiya qurilishlari novatori. 1929 yildan jamoa xoʻjaligi (hoz. "Boʻston" shirkat xoʻjaligi) aʼzosi, hosilot (1936—39), jamoa xoʻjaligi raisi (1947—48), zveno boshligʻi (1949—63). 1965 yildan shaxsiy pensioner. Katta Fargʻona kanali (1939) qurilishida kundalik mehnat normasini koʻp marta ortigʻi bilan bajarishni boshlab bergan doʻstmatovchilik harakatining tashabbuskori. Kosonsoy suv ombori, Farhod GES kabi qurilishlarda qatnashgan. Andijon viloyati Kuyganyor qishlogʻida haykali qoʻyilgan.

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Qizlarxon Doʻstmuhamedova

Qizlarxon Kamolovna Doʻstmuhamedova (1946-yil 25-noyabr, Toshkent; 2023-yil 25-may) — raqqosa. Oʻzbekiston xalq artisti (1984). Toshkent davlat sanʼat institutini tugatgan (1977). 1965—1972 va 1982—1988-yillar „Shodlik“ ashula va raqs ansamblida raqqosa boʻlib ishlagan. „Goʻzal“ ansambli tashkilotchilaridan va yetakchi raqqosalaridan (1972—1981). 1988-yildan Toshkent davlat madaniyat institutida pedagog. 

Doʻstmuhamedova lirik raqqosa, raqslari nafis va jozibali harakatlarga boyligi bilan ajralib turadi. „Goʻzal“, „Tong malikasi“, „Goʻzal tong“, „Intizor“, „Buxoro yulduzi“, „Sevgi taronasi“, „Nozli“ kabi zamonaviy, shuningdek, „Munojot“, „Tanavor“, „Moʻgʻulchai segoh“, „Qorakoʻzim“, „Guluzorim“, „Safti miskin“ va boshqalar mumtoz raqslari mashhur. „Shashmaqom“ telefilmida qatnashgan (1972). „Tanavor“ raqs ansambli (Sietl, AQSH)da oʻzbek raqslarini sahnalashtirgan. AQSH, Liviya, Fransiya, Germaniya, Tunis va boshqa mamlakatlarda gastrolda boʻlgan. Doʻstmuhamedova ijodiga bagʻishlab „Nafosat guldastasi“ nomli film ishlangan (1985). „Elyurt hurmati“ ordeni bilan mukofotlangan (2000)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Doʻstmuhammadxon

Doʻstmuhammadxon (1790/93 -1863) - afgʻon amiri (1834-40, 1842-63), barakzoilar sulolasining asoschisi. Durroniylar davlati yemirilgach, Gʻazna va Kobul amiri (1834). Afgʻon yerlarini birlashtirish maqsadida mayda xonliklarga qarshi kurashgan. Inglizlar va afgʻonlar oʻrtasidagi urushda asir tushgan (1840 y. oxiri), Hindis-tonga surgun qilingan. 1842 yilda inglizlar urushda yengilgach, D.ni ozod qilishga majbur boʻlgan. D. qayta Af-gʻoniston taxtiga chiqqan. 1855—63 yillarda Qandahor, Hirot va mayda xonliklar (Oqcha, Qunduz, Xulm) ni oʻz davlatiga qoʻshib olgan. D. hukmronligi yillarida Afgʻoniston hozirgi chegarasigacha kengaygan.

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Kishilar
Turkum:Tarixiy shaxslar
Turkum:Davlat yetakchilari
Turkum:Afgʻoniston
Turkum:1863-yilda vafot etganlar
Turkum:Birinchi ingliz-afgʻon urushi ishtirokchilari
Turkum:Barakzoilar sulolasi
Turkum:Afgʻoniston amirlari
Turkum:19-asr afgʻon hukmdorlari
Turkum:Osiyodagi 19-asr hukmdorlari
Turkum:19-asr afgʻon siyosatchilari
Turkum:Qandahorda tugʻilganlar
Doʻstobod

Doʻstobod — Toshkent viloyatidagi shahar (1983-yildan). Quyi Chirchiq tumani markazi. 1996-yilgacha Soldatskiy qishlogʻi. Angren daryosi Sirdaryoga quyilish joyiga yaqin yerda joylashgan. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kuchlukkacha 38 km. D.dan Toshkentgacha boʻlgan masofa 66 km. Aholisi 26,8 ming kishi (2025), asosan oʻzbeklar, shuningdek, qozoq, koreys, rus, tojik va b. millat vakillari ham yashaydi. D.da 3 sanoat korxonasi, 2 qurilish idorasi, 3 umumiy taʼlim maktabi, 20 dan ziyod maʼmuriy, davlat tashkilotlari, 40 dan ortiq xususiy korxona, 1 qoʻshma korxona, 300 oʻrinli kasalxona, poliklinika, madaniyat uyi, madaniyat va is-tirohat bogʻi, sport majmui mavjud."" OʻzME. D-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Rasmlar to`plami 

 

Turkum:Oʻzbekiston shaharlari
Turkum:Quyi Chirchiq tumani
Yangiboy Doʻsumov

Yangiboy Muhammedovich Doʻsumov (15.07.1905,  – 14.08.1973, ) – pedagog, tarixchi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi (1956), Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1965). Qoraqalpogʻiston MSSR xalq komissari (1940—1941) va maorif vaziri (1945—1949), Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi Iqtisodiyot va madaniyat instituti direktorining oʻrinbosari, tarix sektori mudiri. Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻiston kompleks ilmiy-tadqiqot instituti, nomidagi Tarix, til va adabiyot instituti direktori. N Davkaraeva CC FAN OʻzSSR (1959—1963).

Y. M. Doʻsumov Qoraqalpogʻistondagi ilk tarix fanlari nomzodi va birinchi doktorlaridan biri, yirik monografik tadqiqotlar – „Qoraqalpogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi tarixining ocherklari (1917—1927)“, „Buyuk Oktyabr gʻalabasi. Qoraqalpogʻistonda sotsialistik inqilob“ va boshqalar.

 Biografiyasi 
Y. M. Doʻsumov 1905-yil 15-iyulda Toʻrtkoʻlda tugʻilgan. Ota-onasidan erta yetim qolib, mahalliy baislarga fermer boʻlishga majbur boʻldi. Keyin Toʻrtkoʻl mehribonlik uyi tarbiyasiga olinib, u yerdan qisqa muddatli kurslarga yuboriladi va tez orada SAKU talabasi boʻladi. 1930-yildan Y. M. Doʻsumov ilmiy-pedagogik faoliyat bilan shugʻullanadi.

Y. M. Doʻsumov – Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi; u Gʻarbiy front uchun jang qilayotgan artilleriya polki batalyoni komissari edi. M. Doʻsumov 1956-yilda OʻzSSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi etib saylangan va unga „Qoraqalpogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi“ faxriy unvoni berilgan.

Umumiy xizmatlari uchun Y. M. Doʻsumov "Shon-sharaf belgisi" ordeni, "Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun", "1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida jasoratli mehnati uchun" medallari bilan taqdirlangan", „Mehnat jasorati uchun“, „Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan“ yubiley medali sohibi.

Qoraqalpogʻistonda birinchi tarix fanlari nomzodi (1939) va doktori (1961), professor (1965), Nukus oʻqituvchilar instituti direktor oʻrinbosari, keyin direktor (1935—1940), Qoraqalpogʻiston Maorif xalq komissari va Pedagogika instituti tarix kafedrasi mudiri (1940—1941). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—1945). Qoraqalpogʻiston Maorif vaziri (1945—1949). Qoraqalpogʻiston Iqtisod va madaniy instituti boʻlim mudiri (1949—59). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻiston filiali Tarix, til va adabiyot instituti direktori (1959—1964), sektor mudiri (1964—1973). Ilmiy ishlari Qoraqalpogʻistonning yangi davr tarixiga, xususan, 20-asr 1-choragidagi maorifi hamda ijtimoiysiyosiy tarixiga bagʻishlangan.

 Vafoti 
Y. M. Doʻsumov ogʻir kasallikdan soʻng 1973-yil 14-avgustda Nukus shahrida vafot etdi.

 Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari

Turkum:Oʻzbek tarixchilari
Doʻha

Doʻha, Ad-Doʻha – Qatar davlatining poytaxti. Arabiston yarim orolida, Fors qoʻltigʻi sohilida joylashgan. Qatar yarim orolning sharqiy qirgʻogʻidagi yirik port. Aholisi 410 ming kishi (2000, shahar atrofi bilan). Muhim savdo markazi. Metallsozlik, sement, mebel, qurilish materiallari, gilam, oziq-ovqat mahsulotlari, oʻgʻit ishlab chiqaruvchi mayda korxonalar, issiqlik elektr stansiyasi, xalqaro ahamiyatga ega aeroport, koʻplab masjid va maktablar, universitet bor. Dengizdan baliq ovlanadi, marvarid olinadi.

Shaharda Qatar universiteti va HEC Paris maktabi kampusi joylashgan.
 Etimologiya 
Shahar nomi arabcha Ad-Dawha soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „katta daraxt“ degan maʼnoni anglatadi. – „The word Doha itself is said to mean 'the place of the big treeʼ, as eloquent a comment as any on the sparsity of the vegetation in Qatar, indeed throughout the Persian Gulf generally, in former times.“..
 Geografiya 
Doha Qatar yarim orolining markaziy-sharqiy qismida, sharqda esa Fors koʻrfazi joylashgan.
U janubda Al-Vakra, gʻarbda Ar Rayyan, shimoli-gʻarbda Umm Salal va shimolda Ad Dayyan munitsipalitetlari bilan chegaradosh.

Shahardagi oʻrtacha balandlik dengiz sathidan atigi 3 metrni tashkil qiladi. Mutlaq balandlik 15 metrdan oshadi.

Shaharning maydoni-158,72 km². Sohil yaqinidagi melioratsiya shahar hududiga 400 gektarga yaqin yer va 30 kilometr qirgʻoq chizigʻini qoʻshdi. Hamad xalqaro aeroporti shaharga biriktirilgan meliorativ yerda joylashgan.

Shahar koʻrfazning markazida sunʼiy Pearl oroli joylashgan. Bundan tashqari, shahar qirgʻoqlarida Palma, Shrao, El Safiya, Banana va boshqalar orollar ham bor.
 Iqlim 
Doha iqlimi, butun Arabiston yarim oroli kabi, juda issiq va tropik choʻl hisoblanadi. Yoz oylarida issiq maksimal +40 ° C dan oshadi va soyada harorat koʻpincha +45 ° C yoki undan yuqorini tashkil etadi. Eng yuqori harorat +50,4 °C 2010-yil 14-iyulda qayd etilgan. Yozda yogʻingarchilik kuzatilmaydi .

Qish oylarida havo harorati pastroq, yogʻingarchilik kam uchraydi (yiliga oʻrtacha 76 mm yogʻin tushadi, biroq baʼzi yillarda yogʻingarchilik umuman boʻlmaydi). Eng past harorat +5 °C 1992-yil 24-25-yanvarda (ikki marta ketma-ket) kuzatilgan.
 Tarixi 
Doha 1850-yilda tashkil etilgan va dastlab Al Bida deb nomlangan . 1883-yilda Dohada Shayx Qosim qoʻshinlarining turk qoʻshinlariga qarshi jangi boʻlib oʻtgan va Usmonli qoʻshinlari magʻlubiyatga uchragan.

1916-yilda Doha Buyuk Britaniyaning Qatar protektoratining poytaxti boʻlgan. 1971-yilda Doha esa mustaqil Qatar davlatning poytaxti boʻlgan.

1973-yilda Dohada Qatar universiteti, 1975-yilda Qatar milliy muzeyi ochilgan. 1996-yilda esa arabcha sunʼiy yoʻldosh telekanali Al-Jazira Dohadan efirga uzata boshlangan.
 Iqtisodiyot 
Shahar neft va baliqchilik sanoatining markazi hisoblanadi. Dohada Qatar Petroleum, Qatargas va RasGas kabi mamlakatning eng yirik kompaniyalari shtab-kvartirasi joylashgan. Hozirda Qatar hukumati neft va gaz qazib olishga qaratilgan iqtisodiyotdan uzoqlashmoqda. Xususan, Doha yirik aviatsiya markazi sifatida koʻrilmoqda.
 Gallery 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Padoux

Padoux — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

 Aholisi 
457 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 23,4 nafar kishi.

 Geografiyasi 
Maydoni — 19,5 km2. Dengiz sathidan 296 – 366 m balandlikda joylashgan. 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Vosges shaharlari
Pair-et-Grandrupt

Pair-et-Grandrupt — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Saint-Dié-des-Vosges tumani tarkibiga kiradi.

 Aholisi 
439 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 95,4 nafar kishi.

 Geografiyasi 
Maydoni – 4,6 km2. Dengiz sathidan 354 – 474 m balandlikda joylashgan.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Vosges shaharlari
Pallegney

Pallegney — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

 Aholisi 
164 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 27,8 nafar kishi.

 Geografiyasi 
Maydoni — 5,9 km2. Dengiz sathidan 297 – 350 m balandlikda joylashgan. 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Vosges shaharlari
Parey-sous-Montfort

Parey-sous-Montfort — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

 Aholisi 
151 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 21,0 nafar kishi.

 Geografiyasi 
Maydoni — 7,2 km2. Dengiz sathidan 327 – 431 m balandlikda joylashgan. 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Vosges shaharlari
Pargny-sous-Mureau

Pargny-sous-Mureau — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

 Aholisi 
179 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 9,7 nafar kishi.

 Geografiyasi 
Maydoni — 18,5 km2. Dengiz sathidan 288 – 443 m balandlikda joylashgan. 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Vosges shaharlari
Pierrefitte (Vosges)

Pierrefitte — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

 Aholisi 
83 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 9,1 nafar kishi.

 Geografiyasi 
Maydoni — 9,1 km2. Dengiz sathidan 295 – 389 m balandlikda joylashgan. 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Vosges shaharlari
Pierrepont-sur-l'Arentèle

Pierrepont-sur-l'Arentèle Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

 Aholisi 
106 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,8 nafar kishi.

 Geografiyasi 
Maydoni — 6,3 km2. Dengiz sathidan 322 – 380 m balandlikda joylashgan. 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Vosges shaharlari
Plainfaing

Plainfaing — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Saint-Dié-des-Vosges tumani tarkibiga kiradi.

 Aholisi 
1764 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 46,2 nafar kishi.

 Geografiyasi 
Maydoni — 38,2 km2. Dengiz sathidan 518 – 1302 m balandlikda joylashgan. 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Vosges shaharlari
Pleuvezain

Pleuvezain — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

 Aholisi 
83 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 21,8 nafar kishi.

 Geografiyasi 
Maydoni — 3,8 km2. Dengiz sathidan 359 – 467 m balandlikda joylashgan. 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Vosges shaharlari
Plombières-les-Bains

Plombières-les-Bains — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

 Aholisi 
1936 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 71,4 nafar kishi.

 Geografiyasi 
Maydoni — 27,1 km2. Dengiz sathidan 335 – 576 m balandlikda joylashgan. 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Vosges shaharlari
Pompierre

Pompierre — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

 Aholisi 
218 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 18,0 nafar kishi.

 Geografiyasi 
Maydoni – 12,1 km2. Dengiz sathidan 303 – 445 m balandlikda joylashgan.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Vosges shaharlari
Pont-lès-Bonfays

Pont-lès-Bonfays — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

 Aholisi 
89 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 20,2 nafar kishi.

 Geografiyasi 
Maydoni — 4,4 km2. Dengiz sathidan 292 – 377 m balandlikda joylashgan. 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Vosges shaharlari
Pont-sur-Madon

Pont-sur-Madon — Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommuna. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

 Aholisi 
130 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 38,2 nafar kishi.

 Geografiyasi 
Maydoni — 3,4 km2. Dengiz sathidan 250 – 357 m balandlikda joylashgan. 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Vosges shaharlari