Sochi xalqaro aeroporti

V. I. Sevastyanov nomidagi Sochi xalqaro aeroporti  — Krasnodar oʻlkasi Sochi shahridagi xalqaro aeroport. Rossiyaning janubiy federal okrugidagi mahalliy va xalqaro aviakompaniyalarning eng yirik markazi.

Aeroport Sochi shahrining Adler tumanida joylashgan, shuning uchun „Adler aeroporti“ nomi ham keng tarqalgan. Rossiyaning eng yirik kurortiga, uning aglomeratsiyasi (jumladan, Tuapse shahri), boshqa tortishish hududlari va Abxaziya (245 ming kishi)ga, umumiy taxminan 900 ming kishiga xizmat qiladi. Federal aeroport maqomiga ega.

Aeroport yoʻlovchi tashish hajmi boʻyicha (11 076 621 yoʻlovchi) Moskvaning Sheremetyevo, Domodedovo, Vnukovo va Sankt-Peterburgning Pulkovo aeroportlaridan keyin mamlakatda 5-oʻrinni egallaydi. Aeroportdan Moskvagacha boʻlgan masofa taxminan 1360 km, parvoz vaqti esa 4 soat.

Aeroport operatori „Sochi xalqaro aeroporti“ AJ hisoblanadi. U „Aerodinamika“ aeroport xoldingi tarkibiga kiradi.

 Tarixi 

 Harbiy aerodrom 
Adler tumanidagi aerodrom Ulugʻ Vatan urushi davrida Qora dengiz sohilini himoya qilish uchun qurilgan. Aerodrom qurilishi 1941-yil 9-iyulda Chernomorets urugʻchilik sovxozi hududida boshlangan. 50 kun ichida sochilik muhandis Ivan Gavrilovich Shevkunenko boshchiligida asfaltlanmagan uchish-qoʻnish yoʻlagi boʻlgan aerodrom, shuningdek, maydoni 20 m² boʻlgan bir qavatli bosh ofis binosi qurildi.

Eski va yangi Sochi aerodromlari maydonida Qora dengiz floti harbiy havo kuchlarining maxsus (Qora dengiz) Fuqaro havo floti transport otryadi joylashgan edi. 1941-yil 1-sentyabrda aerodrom birinchi jangovar samolyotni qabul qildi. 1942-yildan beri aerodromda aviatsiya general-leytenanti Sergey Kondratievich Goryunov qoʻmondonligidagi 5-havo armiyasining polklari va fronti havo kuchlarining bir qator boshqa boʻlinmalari joylashgan edi.
left|thumb| Sochi aeroportining eski binosi

 Aeroport 
Adler aeroporti rasmiy ravishda Fuqarolik havo floti bosh boshqarmasining 1945-yil 23-noyabrdagi 236-sonli buyrugʻi bilan Li-2, Il-12 tezyurar samolyotlariga parvozlar va texnik xizmat koʻrsatish uchun tashkil etilgan. Sochi daryosi vodiysidagi 1929-yildan beri fuqaro aviatsiyasiga xizmat koʻrsatgan eski aeroport yopildi va uning hududi turar-joy binolarini qurish uchun shahar balansiga oʻtkazildi va barcha jihozlar yangi Adler aeroportiga oʻtkazildi.

1956-yilda terminal binosi (hozirgi eski bino) va uchish-qoʻnish yoʻlagi-1 qurildi. 1957-yilda aeroport 35 mingga yaqin yoʻlovchi va 1000 tonna yuk joʻnatgan. 1960—1965-yillarda yoʻlovchi va bagaj pavilyonlari, 200 oʻrinli mehmonxona, radionavigatsiya va qoʻnish tizimlari qurildi. Yoʻlovchi tashish doimiy ravishda oʻsib bordi va 1965-yilda 902 mingdan ortiq, 1990-yilda esa 2 million 300 ming yoʻlovchi tashildi.
left|thumb| Aeroportning asosiy kirishi
1966-yil avgust oyida aeroport faoliyatidagi yuqori koʻrsatkichlari uchun Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlandi.

1967-yilda Shimoliy Kavkaz fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi tomonidan Adler aeroporti Sochi aeroporti deb oʻzgartirildi.

1981-yil 21-iyulda aeroportga ilk marotaba Sovet Il-86 keng fyuzelyajli yoʻlovchi samolyoti qoʻndi. Ekipaj rahbari V. P. Korniyuk.

1981-yilda chet elga muntazam parvozlar boshlandi: Sochidan Bratislava, Budapesht, Praga yoʻnalishlari yoʻlga qoʻyildi. Keyinchalik Yaqin Sharq va Gʻarbiy Yevropaga koʻplab reyslar ochildi.

2009-yilda yuqori texnologiyali yangi terminal binosi foydalanishga topshirildi.

 Infratuzilmasi 
thumb| Aeroportning 2006-yildagi koʻrinishi
thumb| Yangi terminalning italyan usulidagi ichki hovlisi
Birinchi toifali Sochi aerodromida ikkita sunʼiy uchish-qoʻnish yoʻlagi, umumiy uzunligi 4310 m va kengligi 40,5 m boʻlgan taksi yoʻllari tarmogʻi, umumiy maydoni 219 000 kvadrat metr boʻlgan perron va toʻxtash joylari mavjud. Aerodromning oʻziga xos xususiyati shundaki, aerodromning shimoli va shimoli-sharqida tabiiy toʻsiqlar (togʻlar) mavjudligi sababli qoʻnish faqat bir tomondan — dengizdan amalga oshiriladi. Xuddi shu sababga koʻra, parvoz mutlaqo teskari yoʻnalishda amalga oshiriladi.

Sochi aeroporti IAC Aviatsiya registri tomonidan xalqaro reyslarga muvofiqligi sertifikatiga ega. 2007-yildan beri u barcha turdagi samolyotlarni, jumladan: A-330 va uning modifikatsiyalari, Boeing-747, Boeing-777 (-200, −300, −200LR, −300ER) qabul qila oladi.

Yangi terminal binosi 1989—2007-yillarda qurilgan boʻlib, maydoni 65 000 m², Rossiyadagi eng yiriklaridan biri hisoblanadi. 2013-yil oxirida yangi internat galereyasi va 10 ta teletraplar qurilishi yakunlandi. 1000 dan ortiq avtomobillarni toʻxtash imkoniyati mavjud. Aeroport majmuasining sigʻimi soatiga 2500 yoʻlovchini tashkil etadi. 2013-yil dekabr oyida yangi VIP terminal foydalanishga topshirildi. Terminalning maydoni 4 ming kvadrat metrni tashkil qiladi. U asosiy aeroport majmuasi yonida qurilgan. Terminalda biznes tadbirlari va uchrashuvlar uchun beshta xona mavjud.
thumb| Aeroportda roʻyxatdan oʻtish joyi
2014-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari davomida aeroportning oʻtkazish qobiliyati soatiga 3800 yoʻlovchiga yetdi, bu Xalqaro olimpiada qoʻmitasi talablariga toʻliq javob beradi. Eng qizgʻin kunlarda aeroport kuniga 575 ta uchish-qoʻnish operatsiyalarini amalga oshirishga muvaffaq boʻldi, bu dunyodagi eng yirik aeroportlardagi havo qatnovi intensivligi bilan taqqoslanadi.

2014-yil 19-oktyabrdan boshlab aeroportda „ochiq osmon“ rejimi („havo erkinligining beshinchi darajasi“) ishlamoqda, bu esa koʻplab yangi xalqaro yoʻnalishlarni ochish imkonini berdi. Bunday erkinlik darajasi bilan xorijiy kompaniyalar Rossiyada qoʻnishlari va ular roʻyxatdan oʻtgan mamlakatdan uchinchi davlatga uchayotganda yoʻlovchi va yuklarni olib ketishlari mumkin.

2015-yilda Xalqaro aeroportlar kengashi Sochi aeroportini Sheremetyevo va Pulkovo bilan birga xizmat koʻrsatish darajasi boʻyicha Yevropadagi eng yaxshisi deb tan oldi.

 Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar 
thumb| S7 aviakompaniyasi Sochidan Boeing 767-300 samolyotlarida uchadi
Aeroport 40 ta aviakompaniyadan 60 ta yoʻnalishga parvozlarni amalga oshiradi.

Aeroflot kompaniyalar guruhining aviakompaniyalari aeroport yoʻlovchi tashishining 40% dan ortigʻini taʼminlaydi. Reyslarning eng yuqori chastotasi Moskva, Sankt-Peterburg, Novosibirsk yoʻnalishlariga toʻgʻri keladi.

 Faoliyat koʻrsatkichlari 
2020-yilda 8 oy ichida 1300 tonna yuk tashilgan.

Butun faoliyat davri mobaynida 60 milliondan ortiq yoʻlovchi aeroportdan oʻz manzillariga uchib ketgan.
+1946-2021 yillarda yoʻlovchi tashish, million yoʻlovchiArtyuxov S. A. Ocherki po istorii Sochi. 1918—1990 gg.- Sochi, 2006.- S.86 1946 1957 1961 1965 1988 1990 2005 2006 2007 2008 2009 0,017 0,035 0,469 1566 4.4 2,279 1,223 1,346 1,6 1,5 1,4
2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2,0 2,1 2,120 2,428 3,1 4,1 5,263 5,692 6,335 6,772 6,505 11,077 13,700
thumb| Utair aviakompaniyasining Tu-134A-3 samolyotlari Sochidan uchadi

 Transport aloqasi 
thumb| Sochi aeroporti temir yoʻl terminali platformasi
2013-yil 20-aprelda Sochi xalqaro aeroporti terminali shahar avtobuslarini qabul qila boshladi. Maksimal qulaylik uchun jamoat transportiga kirish yoʻlovchilarni tushirish uchun aeroport majmuasining ikkinchi qavati darajasida joylashgan rampa boʻylab taʼminlanadi: rampadan ular zinapoyalar, liftlar va eskalatorlarni chetlab oʻtib, toʻgʻridan-toʻgʻri aeroportning kutish zaliga va roʻyxatdan oʻtish joylariga kirishlari mumkin. 105-sonli uchta tranzit yoʻnalishi mavjud (Sochi avtovokzali — Rosa Xutor togʻ-changʻi kurorti soat 5.20 dan 23.15 gacha va uning tezlashtirilgan versiyasi 105-c, Xosta va Kudepstada toʻxtamasdan, 6 dan 23.35 soatgacha, ikkala variant ham harakatlanish oraligʻini 13 dan 25 minutgacha (13 dan 25 minutgacha) beradi (La35), bor") — „Rosa-Xutor“ TChK, soat 7 dan 23.35 gacha, interval — 30 minut).

Yoʻlovchilar va aeroportga boshqa tashrif buyuruvchilarni chiqish terminalining birinchi qavatida joylashgan terminalning kirish qismida amalga oshiriladi. Jamoat transporti bekatlari uchib kelish va yuklarni qabul qilish zallariga yaqin joylashgan.

Sochi aeroporti platformasi va yoʻl oʻtkazgichning qurilishi 2009-yilda boshlangan va 2012-yil 15-fevralda Aeroekspress elektr poezdlari (2013-yil 1-maydan — Lastochka elektr poezdlari) ushbu liniyada aeroportdan Adler, Xosta va Matsesta orqali Sochiga kuniga 4 marta (aeroportdan 3 soatgacha) qatnovni amalga oshiradi. Sayohat vaqti taxminan 45 daqiqa, maksimal tezligi 160 km/soat, yoʻl haqi 200 dan 350 rublgacha.

2014-yil 20-dekabrdan 2015-yil 30-iyungacha „Rossiya temir yoʻllari“ OAJ qarori bilan Sochi aeroporti bekatidan shahar atrofidagi elektr poyezdlarining harakati toʻxtatildi.

2015-yil 30-iyundan boshlab Sochi aeroporti bekatidan shahar atrofidagi elektr poyezdlarining harakati tiklandi. Shahar atrofidagi hudud uchun yoʻl haqi 17 rublni tashkil qiladi. Shunday qilib, Sochi bekatidan aeroportgacha yoʻl haqi 51 rublni tashkil qiladi.

 Mulkchilik shakli va ustav kapitali 

 Xususiylashtirilishi 
Rossiya prezidentining 2006-yil 3-maydagi 456-sonli farmoni bilan Sochi aeroporti 2004-yil 4-avgustdagi farmoni bilan ilgari 1009-sonli farmon bilan tasdiqlangan strategik korxonalar roʻyxatidan chiqarildi.

Rossiyaning Moliyaviy bozorlar federal xizmati (MBFX) 2006-yil 29-avgustdagi yigʻilishda „Sochi xalqaro aeroporti“ OAJning umumiy qiymati 1 milliard 142 million 35 ming 400 rubl boʻlgan oddiy roʻyxatga olingan hujjatsiz aksiyalarini chiqarish natijalari toʻgʻrisidagi hisobot roʻyxatga oldi. Emissiya qilish Rossiya Federatsiyasi tomonidan xususiylashtirish jarayonida davlat korxonasini OAJga aylantirish jarayonida aksiyadorlik jamiyatining aksiyalarini sotib olish yoʻli bilan amalga oshirildi.

Emissiya qimmatli qogʻozlari soni 11 million 420 ming 354 dona, har bir aksiyaning nominal qiymati 100 rubl. Emissiya 1-01-55219-E davlat roʻyxatidan oʻtish raqamini oldi.

Uchish-qoʻnish yoʻlagi xususiylashtiriladigan mulk emas va aeroportdan ijaraga olingan.

Rossiya hukumatining 16-sentyabrdagi N1301-r sonli buyrugʻi bilan 2006-yil uchun federal mulkni xususiylashtirish dasturiga „Sochi xalqaro aeroporti“ AJning 100% aksiyalarini kiritdi. 2006-yil 20-noyabrda Rossiya Federal mulk jamgʻarmasi Sochi xalqaro aeroportining 100% aksiyalarini sotish boʻyicha kim oshdi savdosini oʻtkazdi. Kim oshdi savdosi gʻolibi BaseEl (Basic Element, 2001-yilgacha — Sibir alyuminiy guruhi) ga affillangan „Strategiya-Yug“ (ruscha:Strategiya-Yug) MChJ boʻldi, u 5 milliard 503 million 665 ming rubl toʻladi. Sochidagi aeroport Rossiya-Osiyo investitsiya kompaniyasi (RAInKO, haqiqiy egasi Oleg Deripaska) uchun Rossiya janubidagi toʻrtinchi aeroport boʻldi. Bu vaqtga kelib kompaniya „Janub aeroportlari“ xoldingi orqali uchta aeroportni boshqarar edi — Krasnodar (Pashkovskiy aeroporti), Anapa shahri va oʻsha paytda Gelendjikda qurilayotgan aeroportlar. 2007-yil iyul oyida Bazel Sochi aeroportining yoqilgʻi quyish majmuasining 65% ga ega boʻlgan Sochi-avia-invest YAJni 10 million dollarga sotib oldi.

 Egalari 
Egalik muddati Tranzaksiya summasi Egasi Benefisiar egasi 1992 2006 federal mulkka oʻtkazish Rossiya Federatsiyasi 2006 2011 ₽ 5,5 milliard (xususiylashtirishdan keyin kim oshdi savdosi) Basic Element (100% aksiya) Deripaska Oleg Vladimirovich 2011 2021 ofshor shirkatlarga oʻtkazish Basic Element (100% aksiya)Transport AMD — 2 Limited, Kipr Respublikasi Deripaska Oleg Vladimirovich 2021 Hozirga qadar Tamd-2 Limited 2021*yil 12-avgustda Kaliningrad viloyati Federal soliq boshqarmasi tomonidan roʻyxatga olingan
Kaliningrad shahri, Oktyabrskaya koʻchasi, 8-uy, 313-ofis „TAMD-2 LIMITED“ XAJ

 Qiziqarli faktlar 

 2010-yil dekabr oyida Yangi Zelandiya Sochi aeroporti binosining miniatyurasi tasvirlangan 1 dollarlik tanga chiqardi.
 2016-yil iyun oyida Sochi aeroporti yangi rekord oʻrnatdi: havo bandargohida kunlik yoʻlovchi tashish 24,8 ming kishini tashkil etdi, bu avvalgi rekorddan 300 kishiga koʻpdir.

 Baxtsiz hodisalar va falokatlar 
Sana,
mahalliy vaqt Samolyot Aviakompaniya Qurbonlar soni / bortdagi odamlar soni ( + ) Tavsif 1962-yil 28-iyul15:41 An-10A
SSSR-11186Aeroflot88 havo transporti otryadi 81 / 74+7 415-sonli Lvov-Simferopol-Sochi reysini amalga oshirayotgan samolyot Gagra tumanidagi Orexovo (Arasaxu) qishlogʻi yaqinidagi uchish-qoʻnish yoʻlagiga yigirma kilometr masofada qoʻnish chogʻida togʻga qulab tushdi.
Baxtsiz hodisa aviadispetcher tomonidan hech qanday cheklovlarsiz xavfsiz balandlikdan pastga tushishga ruxsat berish paytida vektorlash jarayonida xatolik tufayli sodir boʻlgan. 1972-yil 1-oktyabr19:40 IL-18V
SSSR-75507Aeroflot
Vnukovo birlashgan aviatsiya eskadroni 109 / 101+8 Moskvaga uchayotgan samolyot soatiga 300 km tezlikda suvga qulab tushdi va Mzimta daryosining ogʻzida 600 metr chuqurlikka choʻkdi (halokat joyidan qirgʻoq chizigʻigacha boʻlgan masofa taxminan 2 km). Falokatning ehtimoliy sabablari: yonilgʻi tizimining, dvigatellarning ishdan chiqishi yoki uchuvchining yurak xuruji. 2006-yil 3-may02:13 Airbus A320-100
EK-32009Armavia 113 / 105+8 Ekipajning xatosi tufayli Yerevandan uchib kelgan samolyot halokatga uchradi. 2016-yil 25-dekabr05:27 Tu-154B-2
RA-85572 Rossiya Mudofaa vazirligi
223-parvoz otryadi 92 / 84+8right|frameless|145x145px Samolyot havoga koʻtarilganidan 1 daqiqa 10 soniya oʻtgach, Qora dengizga qulagan va butunlay qulagan.
Samolyot Moskva (Chkalovskiy) — Sochi — Latakiya (Xmeymim) reysini amalga oshirdi.

Tergov materiallari tasniflanadi. 2018-yil 1-sentyabr02:58 Boeing 737-800
VQ-BJIUtair 0 / 164+6right|frameless|145x145px Moskvadan kelgan samolyot qoʻngach, uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketib, panjara bilan toʻqnashib ketgan va yonib ketgan.
Hodisa oqibatida 18 kishi jarohatlandi. Yoʻlovchilar va ekipaj aʼzolaridan hech biri halok boʻlmadi. Keyinchalik, evakuatsiyaga yordam bergan aeroportning kompleks smena boshligʻi yurak xurujidan vafot etdi.
Samolyot bilan bogʻliq boʻlmagan hodisalar

 2015-yilning 25-iyunida Sochining Adler va Xostinskiy tumanlarida sodir boʻlgan yirik suv toshqini vaqtida aeroport majmuasining birinchi qavati va uchish-qoʻnish yoʻlagi suv ostida qoldi.

 

 

Official website 
Sochi Airport at the Russian Airports Database
Historical Weather Records for Adler

Turkum:Krasnodar oʻlkasi aeroportlari
Turkum:Sochi
Turkum:Sovet Ittifoqida qurilgan aeroportlar