Politsiya mamlakati

Politsiya mamlakati deganda, hukumat institutlari fuqarolik jamiyati va erkinliklari ustidan yuqori darajadagi nazoratni amalga oshiradigan davlatlar nazarda tutiladi. Qonun va ijroiya hokimiyat tomonidan siyosiy hokimiyatni amalga oshirish oʻrtasida odatda kam yoki umuman oʻrin berilmagan va xavfsizlik va politsiya kuchlaridan keng foydalanish davlat boshqaruvida muhim oʻrin egallaydi. Politsiya davlati avtoritar, totalitar yoki liberal rejimlarga xos xususiyat sanaladi. (liberal demokratik boshqaruvga ega davlatlarda mavjud emas). Bunday hukumatlar odatda bir partiyali davlatlar boʻlib, biroq, politsiya mamlakati darajasidagi nazorat koʻp partiyali tizimlarda ham paydo boʻlishi mumkin.

Dastlab, politsiya davlati fuqarolik boshqaruvi tomonidan tartibga solinadigan davlat edi, lekin XX-asrning boshlaridan eʼtiboran u fuqarolik hokimiyatlarining haddan tashqari koʻpligi bilan tavsiflangan istalmagan turmush holatiga aylanib, „hissiy va kamsituvchi maʼnoga ega“ deb eʼtirof qilina boshlandi. Politsiya mamlakatining aholisi oʻzlarining harakatchanligi yoki siyosiy yoki boshqa qarashlarini ifoda etish yoki bildirish erkinligida cheklovlarga duch keladi. Siyosiy nazorat odatda konstitutsiyaviy davlat tomonidan belgilangan chegaralardan tashqarida faoliyat yurituvchi maxfiy politsiya kuchlari orqali amalga oshirilishi mumkin.A Dictionary of World History, Market House Books, Oxford University Press, 2000. Nemis yurisprudensiyasiga qonun ustuvorligini birinchi marta kiritgan Robert fon Mohl Rechtsstaat („huquqiy“ yoki „konstitutsiyaviy“ davlat) bilan anti-aristokratik Polizeistaat ("politsiya mamlakati")ni qarama-qarshi qoʻygan edi.The Police State, Chapman, B., Government and Opposition, Vol.3:4, 428-440, (2007). Accessible online at, retrieved 15 August 2008.

 Bu iboraning tarixi 
Oxford English Dictionaryga koʻra „politsiya mamlakati“ iborasi 1851-yilda Avstriya imperiyasida tartibni saqlash uchun milliy politsiya kuchlaridan foydalanishga nisbatan ishlatilgan. Nemis tilidagi Polizeistaat atamasi 1930-yillarda Yevropada paydo boʻla boshlagan totalitar hukumatlarga nisbat berilib, ingliz tiliga kiritilgan edi.The New Police Science: The Police Power in Domestic and International edited by Markus Dubber, Mariana Valverde

Elektron politsiya mamlakati — bu hukumat oʻz fuqarolariga qarshi sud-tibbiy dalillarni qayd etish, tartibga solish, qidirish va tarqatish uchun elektron texnologiyalardan agressiv foydalanib keladi.The Electronic Police State: 2008 National Rankings , by Jonathan Logan, Cryptohippie USA.

 Tegishli atributlarga ega boʻlgan holatlarga misollar 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Demonstranten_in_Amsterdam_tegen_Portugees_optreden_in_Angola%2C_Bestanddeelnr_915-3366.jpg/220px-Demonstranten_in_Amsterdam_tegen_Portugees_optreden_in_Angola%2C_Bestanddeelnr_915-3366.jpg|thumb| Amsterdamda Portugaliya Angolasidagi politsiya mamlakatiga (politie staat) qarshi norozilik namoyishi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Baner_NPD.JPG/220px-Baner_NPD.JPG|thumb| Ukraina, „Politsiya mamlakatiga yoʻq“
Politsiya davlatlarining ilk shakllarini qadimgi Xitoyda uchratish mumkin. Miloddan avvalgi IX-asrda Chjou qiroli Li hukmronligi davrida qattiq senzura, keng qamrovli davlat nazorati va rejimga qarshi gapirayotganlar tez-tez qatl etilib kelgan edi. Terrorga asoslangan hukumat davrida oddiy odamlar hatto koʻchada ham bir-birlari bilan gaplashishga jur’at eta olmaydilar va doʻstlari bilan faqat salomlashish uchun koʻz aloqalarini oʻrnatish darajasiga yetib boradi. Keyinchalik, qisqa muddatli Qin sulolasi davrida politsiya mamlakati avvalgilariga qaraganda ancha kengayadi. Qattiq senzura va barcha siyosiy va falsafiy kitoblarni yoqib yuborish bilan bir qatorda, davlat jamoaviy qatl qilish va aholini qurolsizlantirish orqali xalq ustidan qattiq nazoratni amalga oshiradi. Aholi 10 xonadondan iborat boʻlinmalarga birlashtirilib chiqiladi. Sovuq qurollar qatʼiyan taqiqlangan va 10 ta xonadonga faqat bitta oshxona pichogʻiga ruxsat berilgan edi. Aygʻoqchilik va hiyla-nayranglar odatiy hol boʻlib, rejimga qarshi biron-bir faoliyat haqida xabar bermaslik xuddi shu shaxsning ishtirokida boʻlgani kabi muomala qilingan. Agar bir kishi rejimga qarshi jinoyat sodir etsa, qolgan 10 xonadon ham qatl qilinar edi.

Baʼzilar Tyudorlar davrida qirol Genrix VIII hukmronligini politsiya davlati sifatida tavsiflashgan. 1565-yilda Ivan IV tomonidan Rossiya podsholigi tarkibida tashkil etilgan Oprichnina zamonaviy politsiya davlatining bir koʻrinishi boʻlib, taʼqiblar va avtokratik boshqaruvga asoslangan edi.

Fashistlar Germaniyasi dastlab demokratik hukumatdan paydo boʻldi, ammo Ikkinchi Jahon urushi arafasida asta-sekin oʻz xalqi ustidan tobora koʻproq repressiv nazorat oʻrnatib oladi. SS va Gestapodan tashqari, natsistlar politsiyasi davlati 1930-yillardan 1945-yilgacha urush tugaguniga qadar aholi ustidan nazoratni oʻrnatish uchun sud tizimidan faol foydalanib keladi.

Aparteid davrida Janubiy Afrika odamlar va tashkilotlarni taʼqiqlash, siyosiy mahbuslarni hibsga olish, ajratilgan tirik jamoalarni saqlash va harakat va kirishni cheklash kabi politsiya-davlat atributlarini saqlab qolgan edi.

Augusto Pinochetning diktatorlik davrida Chili politsiya mamlakati sifatida tanilgan edi, „jamoat erkinliklarini cheklash, siyosiy almashinuvni yoʻq qilish, soʻz erkinligini cheklash, ish tashlash huquqini bekor qilish, ish haqini muzlatish“ siyosatini olib boradi.

Prezident (va keyinchalik oʻng qanot diktatori) Fulxensio Batista boshqaruvidagi Kuba Respublikasi 1959-yilda Kuba inqilobi davrida Fidel Kastro hokimiyat tepasiga kelishi va marksistik-leninistik respublikaga asos solinmaguncha, avtoritar politsiya davlati edi.Paul H. Lewis. Authoritarian regimes in Latin America.

Parijda joylashgan „Chegara bilmas muxbirlar“ tashkiloti Shimoliy Koreyani Matbuot erkinligi indeksi tomonidan joriy etilganidan beri matbuot erkinligi testida oxirgi yoki ikkinchi o‘rinni egallab keladi.  Hukmron Kim oilasi barcha ommaviy axborot vositalarini toʻliq nazorat qilishini bildirib oʻtgagan edi.

Hukumatning norozilik namoyishlarini bostirish uchun yangi xavfsizlik choralarini joriy etish taklifiga javoban Adolat va taraqqiyot partiyasi hukumati Turkiyani politsiya davlatiga aylantirganlikda ham ayblanib kelinmoqda.

2013-yilgi Misrdagi davlat to‘ntarishidan beri Misr harbiy hukumati diniy ekstremizmni kamaytirish maqsadida din va so‘z erkinligini bostirish uchun bir qancha keskin choralar ko‘rayotgani aytiladi.

Filippinda 1970-yillardan 1980-yillarning boshigacha boʻlgan Ferdinand Marcos diktaturasi politsiya davlatining koʻplab xususiyatlariga ega.

SSSR dunyo tarixdagi eng yirik politsiya davlati sifatida tasvirlanadi, hozirgi Rossiya va Belarussiya ham koʻpincha politsiya davlatlari sifatida tasvirlanadi.

Gonkongda 2020-yilgi Milliy xavfsizlik toʻgʻrisidagi qonun qabul qilingandan soʻng, Xitoy Xalq Respublikasining Britaniyaning sobiq mustamlakasidagi qonun ustuvorligini buzishga boʻlgan bir necha bor urinishlari ortidan politsiya davlatiga aylangani aytiladi.

 Xayoliy politsiya davlatlari 
Xayoliy politsiya shtatlari ommaviy axborot vositalarida romanlardan tortib filmlargacha, hatto videooʻyinlarida ham namoyish etib kelinadi. Jorj Oruellning 1984 yilgi romani Politsiya fanining ensiklopediyasi tomonidan „Politsiya davlatining yaqqol xayoliy ramzi“ sifatida tasvirlanadi, bu asar ayni paytda atamaning zamonaviy dunyoda ham keng qoʻllanilishiga ham katta taʼsir koʻrsatib kelmoqda.The Encyclopedia of Police Science Volume 1 edited by Jack R. Greene

 

Turkum:Boshqarish shakli
Turkum:Avtoritarizm