Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Juho Kusti Paasikivi

Juho Kusti Paasikivi (27-noyabr 1870 – 14-dekabr 1956) — Finlandiya bosh vaziri (1918 va 1944-46) hamda 7chi prezidenti (1946–1956). Ikkinchi jahon urushidan keyin Sovet Ittifoqi bilan tinchliksevar tashqi siyosat yurgizish yoʻli (Paasikivi-Kekkonen yoʻli) ni tutgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 Bibliografiya 
 
 
 

 Paasikivi's greeting message for the 1952 Summer Olympics (Audio ba Visual English)
 ''Juho Kusti Paasikivi in 375 humanists – 1-may 2015. Sanʼat fakulteti, Helsinki universiteti.

Turkum:Finlandiyalik siyosatchilar
Pablisti

Pablisti (ing. publicity — oshkoralik, ochiqlik) — 1) dong chiqarish, firma, korxonaning mashhurligi; 2) firmalar, tovarlar, xizmatlar haqida ommaviy axborot vositalari orqali beriladigan axborotlar, ularning taqdimoti. Oʻzbekistonda 1990-yillarning boshlaridan buyon yirik korxonalar, ishlab chiqarish firmalari tomonidan amalga oshirib kelinadi (qarang reklama)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Pave de Kurteyl

Pave de kurtey (L) (Pavet de Courteille) (1821 — Parij — 1889) — fransuz lugʻatshunosi. Parij oliy oʻquv yurtlarida turkiy tillar kafedrasini boshqargan. "Boburnoma" (1871—73), "Merojnoma" (1882), "Tazkirai avliyo" (1889) asarlarini nashr qilgan. Pave de kurteyK. ilmiy faoliyatida "Chigʻatoycha — fransuzcha lugʻat" alohida ahamiyatga ega. Mazkur lugʻat soʻzligi Alisher Navoiy asarlari asosida tuzilgan. Misollar ichida Bobur, Abulgʻozixon asarlaridan olingan bayt va parchalar ham bor. Lugʻatda eski oʻzbek tilidagi soʻzlar fransuzchaga ixcham va loʻnda agʻdarilgan, shuningdek, oʻzbeklarning urf-odatlariga oid soʻzlarga keng izoxlar berilgan. Pave de kurteyK.ning ushbu lugʻati eski oʻzbek tilini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Fransiya kolleji akademik xodimlari
Pavel I

Pavel I 1754.20.9(1.10) - Peterburg — 1801.12.(24).3 — Rossiya imperatori (1796-yildan), Pyotr III va Yekaterina II ning oʻgʻli. Rossiyada harbiy politsiyachilik rejimini, armiyada pruss tartiblarini joriy qilgan; dvoryanlar imtiyozlarini cheklagan. Nobarqaror shaxs sifatida mashhur. 1796-yili onasi Ekaterina II oʻlimidan soʻng taxtga chiqqan. Ekaterina II oʻgʻliga deyarli hech qachon iliq munosabat koʻrsatmagan. U onasi tomonidan oʻldirilgan otasi Pyotr III ni xotirasi tufayli onasi bilan yaqinlasha olmaydi. Ritsarlarga xos xarakterga ega edi. Dastlab inqilobiy Fransiyaga qarshi chiqqan. Lekin, keyinchalik fransuzlar Shvetsariya hududidagi rus asirlarini Vataniga qaytarib yuborgani, sobiq ittifoqchilari tomonidan va'da qilingan Malta oroli berilmagani sabab 1800-yil Napoleon bilan ittifoq tuzgan. Hindistonni fransuzlar bilan birgalikda zabt etish boʻyicha rejalar tuzgan. Gvardiyachi zobitlar fitnasi natijasida oʻldirilgan. Uning o'rnini Aleksandr I egalladi. Dastlab, Pushkin ijodida Pavel I axmoqona obraz sifatida yoritilgan. Ammo, keyinchalik, shoirning munosabatlari oʻzgargan.

OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Rossiya imperatorlari
Pavianlar

thumbnail|Babuin

Pavianlar (Papio) — martishkalar kenja oilasiga mansub tor burunli maymunlar urugʻi. Tanasining uz. 75— 80 sm, dumi 50—60 sm, ogʻirligi 25 kg dan ortiq. Juni uzun, baʼzan yol hosil qiladi. Quymich qadogʻi katta, qizil. Z— 5 yoshda voyaga yetadi, boʻgʻozlik davri 170 kun, odatda, bitta bola tugʻadi. Afrika, Arabiston va Sulavesi orolida uchraydi. Qoyalarda poda boʻlib yashaydi. Oʻsimliklarning ildiz mevalari, piyozlari, hasharotlar, mayda sudralib yuruvchilar va boshqa bilan oziqlanadi. 5 turi (gamadril, babuin va boshqalar) bor. Yerda hayot kechiradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pavilon

Pavilon (frans. pavilion, lot. papilio — chodir) — 1) atrofi ochiq, yengil va ixcham qurilgan koʻshksimon imorat, shiypon. Tabiat bilan oʻzaro uygʻunlashtirilgan. Sharq meʼmorligida saroy va ibodatxonalar qurilishida, Yevropa saroy park ansambllari meʼmorligida keng qoʻllangan;2) Yevropa saroylarining tarkibiy qismi: tomi alohida yopilgan yengil bino. Bunday P.lar tarhi murabba, koʻpqirrali boʻladi;3) vaqtincha yoki doimiy foydalanish uchun qurilgan yengil inshootlar. Koʻrgazma, kino, foto, savdo P.lari va hokazo;4) teatrda — interyerni gavdalantiruvchi dekoratsiya.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Binolar va inshootlar
Viktor Pavlenko

Viktor Vladimirovich Pavlenko (1932.14.4, Semipalatinsk viloyati Kukpekti qishlogʻi) — Oʻzbekiston xalq artisti (1985). MXAT qoshidagi teatr studiyasini tugatgan (1971). Sahna faoliyatini 1954-yildan boshlagan. Pavlodar, Kustanay, Barnaul, Saratov, Orenburg teatrlarida, 1971—92 yillar Gorkiy nomidagi Toshkent rus akademik drama teatrida ishlagan. Otello, Altifol (U. Shekspir, "Otello", "Xatolar komediyasi"), Kutuzov, Satin (M. Gorkiy, "Qashshoq qalb qissasi", "Tubanlikda"), Batarsev (A. Gelman, "Imzo"), Lopaxin (A. Chexov, "Olchazor"), Avaliani (A. Chxeidze, "Uchdan oltigacha") kabi rollari bilan tanilgan. P. tragik rollar ustasi sifatida maʼlum.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Olga Nikolayevna Pavlova

Olga Nikolayevna Pavlova (1895, Margʻilon — 1982.16.3, Toshkent) — terapevt olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1950). Tibbiyot fanlari doktori (1945), professor (1948). Oʻrta Osiyo universitetining tibbiyot fakultetini tugatgach (1923), shu fakultet (keyinchalik Toshkent tibbiyot akademiyasi) terapiya klinikasining ordinatori (1924—26), assistenti (1927—39), dotsenti (1939—48), gospital terapiya va kasb kasalliklari kafedrasi mudiri (1946—1966), 1966-yildan gospital terapiya klinikasi konsultanti. Pomirning turli balandliklari va Qoraqumning subtropik choʻllari iqlimi sharoitida yurak-tomir va qon yaratish sistemalari klimatofiziologiya ustida tadqiqot ishlari olib borgan.

 
 K voprosu sushnosti psevdogemofilii i yeyo lecheniye. T., 1930; K klinike i diagnostike ostrix i podostrix aleykemicheskix mielozov, T., 1938; Kartina krovi v usloviyax visokogornogo klimata, T., 1939.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Pavlograd

Pavlograd — Ukrainaning Dnepropetrovsk viloyatidagi shahar. Volchya daryosi (Dnepr havzasi) boʻyida. Pavlograd tuguni. Aholisi 137,3 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Donbassning koʻmir qazib oluvchi gʻarbiy qismining markazi. Kimyo mashinasozligi, metall quyish mashinalari, elektr yoritqich armaturalari, koʻn, kanopni qayta ishlash zavodlari, uysozlik kombinati, mebel va tikuvchilik fabrikalari bor. Shahar yaqinidan koʻmir qazib olinadi. Oziq-ovqat sanoati korxonalari faoliyat koʻrsatadi. Mashinasozlik, tibbiyot bilim yurtlari, tarixiy oʻlkashunoslik muzeyi bor. P.ga 1780-yil asos solingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pavsaniy

Pavsaniy (? - miloddan avvalgi taxminan 470) -Sparta sarkardasi. Yunon-fors uruiiari davridagi Plateya yaqinidagi jangda gʻalaba qozongan (479). Ikki marta forslar bilan xiyonatkorona yashirin muzokara olib borishda shubha ostiga olingan, taxminan 470 yil ilotlar qoʻzgʻolonini tayyorlashda ayblangan, ibodatxonaga yashiringan va oʻsha yerda ochlikdan oʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pagan

Pagan — myanmalarnnng birinchi davlati (11—13-asrlar). Poytaxti — Pagan shahri Hozirgi Myanmaning deyarli barcha hududlarini oʻz hokimiyatiga birlashtirgan. Anorata tomonidan asos solingan. 1057-yil Janubiy Birmadagi moi davlatlari birlashtirilishi bilan P. Jan.-Sharqiy Osiyodagi eng yirik davlatlardan biriga aylangan. Davlat dini — buddizm. P. da ulkan miqyosda ibodatxonalar qurilishi olib borilgan (5 mingga yakin ibodatxona va pagoda), bu, ayniqsa, Chanzita hukmronligi davrida (1084—1112) avjga chiqqan. 13-asrga kelib ichki nizolar tufayli davlat tanazzulga uchragan. 1283-yil Kaungsin yonidagi jangda myanma qoʻshinlari moʻgʻullar tomonidan tormor etilgach, P. barham topgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Hammasini o'ldirish kerak!
Niccolò Paganini

thumbnail|Paganini
Paganini (Paganini) Nikkolo (1782.27.10, Genuya — 1840.27.5, Nitssa) — italyan sozandasi (skripka, gitara) va kompozitor. 1797-yildan boshlab Italiyada, 1828-yildan Yevropaning koʻp mamlakatlarida mukammal mahoratini namoyish qilib, tarixda eng mashhur virtuozlardan biri sifatida nom qoldirgan. Paganini yangi, murakkab ijro usullarini qoʻllab, zamonaviy skripka ijrochiligi asoslarini yaratdi, shuningdek, 19-asr pianino ijrochiligi hamda cholgʻulashtirish sanʼatlari rivojiga taʼsir oʻtkazdi. Paganini sozanda va kompozitor sifatida musiqiy romantizm asoschilaridan. Skripka uchun 24 ta kaprichchio, skripka va orkestr uchun 1- va 2- konsertlari (jami 5 ta), shuningdek, sonatalari (ayniqsa, skripka va gitara uchun), yakka gitara (jami 200 ga yaqin) va boshqa sozlarga moʻljallangan pyesalari, kamer ansambllari, opera, balet va xalq kuylariga yaratgan variatsiyalari kuylarining ravonligi va kuychanligi, garmonik rivoji oʻziga xosligi bilan ajralib turadi. 1954-yildan Genuyada har yili Paganini nomidagi xalqaro skripkachilar tanlovi oʻtkaziladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Bastakorlar
Turkum:1782-yilda tugʻilganlar
Turkum:27-oktyabrda tugʻilganlar
Turkum:1840-yilda vafot etganlar
Turkum:25-mayda vafot etganlar
Turkum:Italiyada tugʻilganlar
Pagoda (tanga)

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/French_issued_gold_Pagoda_for_Southern_India_trade_cast_in_Pondicherry_1705_1780.jpg/200px-French_issued_gold_Pagoda_for_Southern_India_trade_cast_in_Pondicherry_1705_1780.jpg|thumb|200x200px| Pagoda, Pondicherry, 18-asr
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Madras_star_pagoda_192691.jpg/200px-Madras_star_pagoda_192691.jpg|thumb|200x200px| Yulduzli pagoda, Madras, 1740-1807
Pagoda -og'irligi taxminan 3,37 g boʻlgan oltin tanga,Hindiston janubida 19-asr boshlarigacha zarb qilingan.Bu nom ba'zi tangalarning orqa tomonida tasvirlangan pagodadan olingan.

Eng qadimgi pagodalar diametri taxminan 11 mm boʻlgan dumaloq tangalar bo'lib, ularning bir tomonida tanga yuzasining faqat bir qismini qoplagan shtamp izi bor edi. Keyingi pagodalarda (VI-XII asrlar) ko'pincha hayvonlar ( cho'chqa, sher, yo'lbars, fil, baliq ) tasvirlangan. 14—17-asrlarda Vishnu yoki boshqa hind xudolari koʻpincha tangalarda tasvirlangan. Mugʻallar imperiyasining padishahi Muhammadshoh (1719-1748) pagodalar zarb qilgan, old tomonida uning nomi va zarb qilingan yili, orqa tomonida zarb qilingan joyi koʻrsatilgan.

Hindistonning Yevropa mustamlakasi boshlanishi bilan Britaniya Sharqiy Hindiston kompaniyasi,Gollandiya va Fransiya o'z mustamlakalarida pagodalarni zarb qilishni boshladilar.Britaniyada Hindiston pagodasi = 42 fanamam = 168 falus = 3360 karshas (kasu).

18-asrda Britaniya Madrasi va Fransiya Pondicherri muxraga teng boʻlgan 3,4 g (2,7 g sof oltin) yulduzli pagodalarni zarb qildi.

1810-yilda Britaniya Hindistonida kumush standartiga o'tgandan so'ng,pagoda rupiy tomonidan muomaladan chiqarildi .Britaniya Ost-Hind kompaniyasining Bombey prezidentligi oxirgi oltin pagodalarni 1809 yilda,Madras prezidentligi 1815-yilda oltin 1 va 2 pagodalarni,1808-1811-yillarda kumush ¼ va ½ pagodalarni chiqargan.Ayrim hind knyazliklari keyinchalik (deyarli 19-asr oxirigacha) pagodalar zarb qilishni davom ettirdilar,masalan, Travankor knyazligi oxirgi marta 1877-yilda ½, 1 va 2 pagodalarda oltin tangalar zarb qilgan.

 Eslatmalar 

 Adabiyot 

 
 
 

 .
Pago-pago

Pago-pago — Sharqiy Samoaning (Amerika Samoasi) maʼmuriy markazi, Tutuila orolida. Aholisi 8 ming kishidan ziyod (2023). Tinch okean sohilidagi port. Oziq-ovqat sanoati (baliq konservalash) korxonalari bor. Chetga kopra va baliq konservalari chiqariladi.Amerika Samoasi iqtisodiyotining rivojlanishiga qaramay,mamlakatda turizm jadal sur‘atlarda rivojlanmoqda.
OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Paguosh harakati

Paguosh harakati - olimlarning tinchlik, qurolsizlanish, xalqaro xavfsizlik va ilmiy qamkorlik uchun yoʻnaltirilgan ijtimoiy harakati. Tashabbuskorlari (1955). A. Eynshteyn, F. Jolio-Kyuri, B. Rassel. Paguosh harakati tarafdorlarining 1-konferensiyasi 1957-yilda Paguosh shahrida (Kanada) boʻlgan. Shundan buyen, odatga koʻra, yil sayin oʻtkaziladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Padana tekisligi

Padana tekisligi (PadanaVenetsiya tekisligi) — Italiyaning shimoliy qismidagi tekislik. Alp va Apennin togʻlari bilan Adriatika dengizi oraligʻida. Padana tekisligi usti qalin dengiz va daryo jinslari bilan toʻlgan tektonik bukilma. Uzunligi 500 km chamasida, eni 200 km gacha. Yer yuzasi, asosan, tekis, balandligi gʻarbida 300–400 m. Tekislikning markaziy qismidan Po daryosi va uning irmoqlari oqib oʻtadi. Iqlimi subtropik, ayrim joylarida moʻtadil iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 0—4°C, iyulniki 22—24°C. Yillik yogʻin 600–1000 mm. Toshqinlar boʻlib turadi. Oʻrmonlar qirqilib oʻrni ekinzorga aylantirilgan. Padana tekisligi — Italiyaning asosiy sanoat va qishloq xoʻjaligi rayoni. Bugʻdoy, makkajoʻxori, sholi ekiladi. Tokzorlar va mevali bogʻlar bor. Padana tekisligida Milan, Turin, Venetsiya, Bolonya shaharlari joylashganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Padang

Padang — Indoneziyadagi shahar, Sumatra o.ning gʻarbiy sohilida. Fapbiy Sumatra provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 721,5 ming kishi (1990-yillar oxiri). Plantatsiyalar va konchilik sanoati rivojlangan rayonning savdosanoat markazi. Sement zavodi, oziqovqat, toʻqimachilik, yogʻochsozlik sanoati korxonalari, kema verfi, universitet bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Indoneziya shaharlari
Duvr boʻgʻozi

thumb
Duvr boʻgʻozi yoki Pa-de-kale — Buyuk Britaniya oroli bilan Yevropaning materik qismi (Fransiya qirgʻoklari) orasidagi boʻgʻoz, Shimoliy dengiz tomonidan La-Mansh boʻgʻoziga kiraverishda. Antropogen davrida quruqlikning choʻkishidan vujudga kelgan. Eng kambar joyi (Duvr bilan Kale shaharlari orasida) 32 km, eng chuqur joyi 64 m. Yirik portlari: Duvr, Kale, Dyunkerk. Duvr — Kale, Duvr—Dyunkerk, Duvr—Bulon oʻrtasida parom qatnaydiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha boʻgʻozlar
Paduya

Paduya — Italiyaning shimoliy qismidagi shahar. Paduya viloyatining maʼmuriy markazi. 2001-yil shahar aholisi 203,3 ming kishini tashkil qilgan. Transport yoʻllarining muhim tuguni, kema qatnaydigan kanal orqali Adriatika dengizi bilan bogʻlangan. Mashinasozlikning turli sohalari, kimyo, yengil sanoat, oziq-ovqat, poligrafiya sanoati korxonalari mavjud. Shaharda Galiley ishlagan universitet (1222), botanika bogʻi va muzeylar bor. Shahar miloddan avvalgi 4-asrdan maʼlum. Uygʻonish davrida Paduyada rassomlik sanʼati nihoyatda yuksalgan. 1866-yilda Italiya qirolligiga qoʻshilgunga qadar turli davlatlar tarkibida boʻlgan. 12—15-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar (cherkov va saroylar) saqlangan. Paduyada har yili xalqaro yarmarkalar oʻtkaziladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil..

 

Turkum:Italiya shaharlari
Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Pazandachilik

Pazandachilik — xom oʻsimlik va hayvon mahsulotlaridan xilma-xil taomlar va oziq-ovqat mahsulotlari tayyorlash mahorati. Ovqatlanishni tartibga solish, taomlar xilma-xilligini taʼminlash, lazzatli taomlar tayyorlash va did bilan dasturxonga tortish P.ning asosini tashkil qiladi.

Turli xalqlarning milliy P.da shu millat xalqiga xos muayyan milliy P. taom turi boʻladi. Masalan, oʻzbeklarda palov, rus pazandaligida shchi, bilini; ukrainlarda borshch, vareniki; qozoqlarda beshbarmoq shunday taomlardir. Uzbek P.da koʻproq qoʻy, mol goʻshtlari ishlatiladi; ot, tovuq, oʻrdak goʻshtlari oʻrtacha meʼyorda; ilvasin va baliq goʻshtlaridan kamroq foydalaniladi; xamir taomlar ham koʻp tayyorlanadi (har xil tandir nonlar, somsalar, suyuq-quyuq xamir ovqatlar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pay

Pay, singir — biriktiruvchi toʻqimadan iborat pishiq tuzilma. Shakli va uzunligi (lenta yoki plastinka) har xil; muskullar Pay yordamida suyaklarga birikadi. Payning pishiq yoki choʻziluvchanligi, qayishqokligi u paydo boʻlgan biriktiruvchi toʻqimaga bogʻliq. Pay shunchalik pishiqki, koʻndalang kesimining 1 mm2 10 kg, chanoqni bel suyagiga biriktirib turadigan paylar 350 kg, oyoq tagidagi uzun paylar esa 200 kg cha yuk koʻtara oladi. Bolalar payi juda nozik va egiluvchan boʻlib, yosh ulgʻaygan sari hatto suyaklanib ketadi.

Paylarning bir qismi statik funksiyalar (gavdani tik saqlash va boshqalar)ni bajarishda ishtirok etadi. Keskin harakat qilganda Payda turli oʻzgarishlar roʻy beradi, unga biror shikast yetishi natijasida pay haddan tashqari choʻzilib ketganda (qarang Pay choʻzilishi), odatda, suyak toʻqimasi bilan birga uziladi. Koʻproq boldir va oyoq panjasi boʻgʻimi paylari, baʼzan tizza, tirsak boʻgʻimi paylari shikastlanadi; bunda shikastlangan boʻgʻim qattiq ogʻriydi, shishadi, harakat qiyinlashadi. Pay shikastlanganda darxrl vrachga murojaat qilish, u kelguncha boʻgʻimni bint bilan siqib bogʻlab boʻgʻimga orom berish, uni qimirlatmaslik kerak.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Anatomiya
Pay (ulush)

Pay, hissa — firma, kompaniya, jamiyat, shirkatning umumiy kapitalida muayyan jismoniy yoki yuridik shaxs hissasiga toʻgʻri keladigan pul badali summasi yoki ulush. P. egasi oladigan daromad, dividend, shuningdek, kompaniya tugatilganda u oladigan mulk ulushi yoki pul mablagʻlari P. miqdoriga bogʻliq boʻladi. P. badallari shirkat yoki kompaniyaning P. fondini tashkil etadi. P. pay guvohnomasida qayd etiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Moliya
Turkum:Pul
Pay choʻzilishi

Pay choʻzilishi — boʻgʻimlardagi payning shikastlanishi. Bunda pay yoki uning tolalari, baʼzan payning suyaklarga birikadigan qismi uziladi, lekin boʻgʻimdagi suyaklarga shikast yetmaydi. Koʻpincha boldir-oyoq panjasi boʻgʻimi paylari choʻziladi. Paylar choʻzilganda qattiq ogʻriq paydo boʻladi, bemor oqsab qoladi; boʻgʻim atrofi shishadi, terisi koʻkaradi, boʻgʻimda harakat qiyinlashadi. Paylar uzilganda bemor oyogʻini bosa olmaydi, boʻgʻimlari shishib ketadi, qon quyilishi mumkin. Pay choʻzilishiga ahamiyat bermay vrachga murojaat qilinmasa, shikast surunkali tus olib, kasallik uzoq vaqt bemorni bezovta qilishi mumkin. Pay choʻzilganda, birinchi navbatda, payi choʻzilgan boʻgʻimni bint bilan siqib bogʻlab, ogʻriq kuchli boʻlsa, boʻgʻimga orom berish, uni qimirlatmaslik, zudlik bilan vrachga murojaat qilish kerak. Toʻgʻri davo qilinsa, bemor hech qanday asoratsiz tuzalib ketadi, aks holda, Pay choʻzilishi tez-tez takrorlanib turishi mumkin. Pay choʻzilishining oldini olish uchun (xususan, sportsmenlarda) muskul sistemasi tonusini bir maromda tutish, sport oʻyinlari vaqtida elastik bint bilan boʻgʻimni siqib bogʻlab olish, maxsus sport poyabzali kiyish yoki tizzaband taqish tavsiya etiladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Kasalliklar

en:Distortion
Payariq

Payariq (1991-yilgacha Narimonovka posyolkasi) — Samarqand viloyati Payariq tumanidagn shahar (1991-yildan), tuman markazi. Nurota togʻlari yon bagʻrida joylashgan. Oʻrtacha 610 m balandlikda.. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Ulugʻbek (40 km). Viloyat markazi (Samarqand)gacha —43 km. Aholisi 11,5 ming kishi (2003).

P. oʻrnida 1880-yillarda Rossiyadan koʻchib kelib oʻrnashib olganlarning qishlogʻi boʻlgan va dastlab Fedorovka, Katalas deb atalgan. P. nomi tuman hududidan oʻtgan „Pay“ arigʻi nomidan olingan. P.da tuman hokimiyati binosi, maʼmuriy va davlat idoralari, ishlab chiqarish korxonalari, avtokorxona, MTP, bozor, 3 ta umumiy taʼlim maktabi, qishloq xoʻjaligi kasb-hunar kolleji, tibbiyot va iqtisodiyot kollejlari, madaniyat uyi, markaziy kutubxona, madaniyat va istirohat bogʻi bor. Markaziy kasalxona, tez tibbiy yordam boʻlimi, poliklinika, dorixonalar, optika doʻkonlari mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston shaharlari
Turkum:Payariq tumani
Turkum:Payariq tumani aholi punktlari
Payvandlash (qishloq xoʻjaligi)

Payvandlash — bir oʻsimlikka ikkinchi oʻsimlikning qalamchasi yoki kurtagini ulash. Payvand qilinadigan oʻsimlik payvandtag, ulanadigan payvandust deyiladi. Mevachilikda payvandlash vegetativ koʻpaytirishning asosiy usuli hisoblanadi. Payvandlash payvandlanayotgan oʻsimlikning nav xususiyatini mustahkamlash va saqlash; xoʻjalik koʻrsatkichlari past navlarni aʼlo sifatli, sovuqqa, zararkunanda va kasalliklarga chidamli navlar bilan almashtirish; gullashi va meva tugishini jadallashtirish; oʻsimlikning manzarali va ilashuvchi xillarini yaratish kabi maqsadlarda qoʻllanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Yana qarang 

 Kurtak payvand
 Iskana payvand

 

Turkum:Qishloq xoʻjaligi
Turkum:Bogʻdorchilik
Payvandtag

Payvandtag — payvandust payvand qilinadigan oʻsimlik yoki uning qismlari. Payvand qilingan oʻsimlik ildiz sistemasi mevali daraxt uchun asos vazifasini oʻtaydi. Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekiston sharoitida P. sifatida olma uchun yovvoyi olma, dusen, paradija urugʻkoʻchatidan foydalaniladi. Nok uchun oʻrmon va jaydari nok urugʻkoʻchatidan, behi va b.dan, oʻrik uchun jaydari oʻrik, shaftoli uchun uning jaydari xillari va bodomdan, gilos va olcha uchun ularning barcha va kamxastakdan, olxoʻri uchun togʻolchaning urugʻkoʻchatlaridan foydalaniladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Payvandust

Payvandust — 1) payvandtagp ulanadigan qalamcha yoki kurtak;2) ulangan qalamcha yoki kurtakdan oʻsib chiqqan oʻsimlikning yer ustki qismi. P. navdor, sogʻlom, hosildor, turli noqulay sharoitlarga chidamli oʻsimliklardan olinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Payza

Payza, paydza (xitoycha-moʻgʻulcha) — yorliq. Chingizxon Yasyasiga binoan joriy etilgan, oltin, kumush, choʻyan, jez hamda yogʻoch taxtachalarga bitilgan, moʻgʻul xonlari tomonidan moʻgʻullar hukmronligiga tobe mamlakatlarga tayinlangan noiblar, shuningdek, chopar va elchilarga, ularning lavozimlariga qarab beriladigan yorliq, buyruq. Noiblarga hamda elchilarga beriladigan oltin P.ga xonning buyruklari yozilgan va ular noib yoki elchiga cheksiz vakolat huquqini bergan. P. egasi istagan narsani talab qilishga haqli boʻlgan, uning talabi soʻzsiz bajarilgan. Maqalliy hukumat vakillari P. bor maʼmurga ot, yoʻl koʻrsatuvchi kishi, oziq-ovqat va boshqa xizmatlarni koʻrsatishga masʼul boʻlganlar. P.ning darajasiga qarab unga qush yoki hayvon rasmi solingan. Eng oliy darajali P. yuziga yoʻlbars surati tushirilgan. Bu turdagi P. hukmronlik va daxlsizlik belgisi boʻlib xizmat qilgan. P.ga ega shaxslar talanish yoki jazolanishdan mustasno edilar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Payza (ekin)

Payza, yapon tarigʻi (Echin-ochloa) — boshoqdoshlar oilasining kurmaklar turkumiga mansub bir yillik boshoqli don va yem-xashak ekini. Xindiston, Xitoy, Koreya, Yaponiyada qadimdan yetishtiriladi. Donidan yorma, spirt olinadi, choʻchqa va parrandalarga yem sifatida ishlatiladi. Koʻk poyasidan silos bostiriladi va pichan tayyorlanadi. 100 kg koʻk poyasida 12,5 ozuqa birligi va 1,6 kg hazm boʻladigan protein (100 kg pichanida tegishlicha 60,5 va 6,9; donida 92,7 va 10,5) bor. Chorva mollari uchun yaxshi ozuqa.

Namsevar va dalaning begona oʻtlardan tozaligiga talabchan oʻsimlik. Qulay sharoitda yozda 2—4-martagacha oʻrib olish mumkin. Yem-xashak uchun kech bahorda qatorlab, oddiy usulda (urugʻ ekish normasi 12–15 kg/ga), don uchun keng qatorlab (urugʻ ekish normasi 5– 6 kg/ga) ekiladi. Koʻk ozuqa uchun roʻvaklanish vaqtida, don uchun roʻvaklari sargʻayganda oʻriladi. Hosildorligi koʻk poya boʻyicha 140—400 s/ga, pichan boʻyicha 20—40 s/ga.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Paykal

Paykal (turkiycha. pay — qism, ulush va fors-toj. kol — xandaq) — 1) marza, ariq, yoʻl va boshqa bilan ajratilgan katta ekin maydoni, sugʻoriladigan dalaning bir qismi; sholikorlikda pol; chek. 2) tarixiy-etnografik atama. Yozma da dastlab Abu Abdulloh Xorazmiyning "Mafotih ul ulum" ("Ilmlar kaliti") asarida suv oʻlchov birligi tarzida qayd qilingan. 1 P. 10 basta, basta esa eni va boʻyi 1 shair (taxminan 3 sm) boʻlgan teshikdan bir kechakunduzda oʻtadigan suv miqdori. Keyingi davrlarda sath oʻlchovi sifatida qoʻllangan. Masalan, Quyi Qashqadaryoda 50 tanob yoki 12,5 ga yer 1 P. hisoblangan. Oʻrta Osiyoning bir qancha tumanlarda chek yerlarni shirkat (6—9 dehqon xoʻjaligi) boʻlib ishlash, yerga jamoa boʻlib egalik qilish shakli boʻlgan. Bunday P.lar Janubiy Oʻzbekistonda 20-asrning 1-choragiga qadar mavjud boʻlib keldi.

Ochil Boʻriyev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Paykon

Paykon — 1) kamon oʻqining uchi, oʻq uchidagi metall bashoq. P. mezolit, neolit va jez davrlarida chaqmoq toshdan, baʼzan, hayvon suyaklaridan yasalgan. Jezdan yasalgan P. temir davrining dastlabki davrlarida keng tarqalgan. Temirdan yasalgan P. miloddan avval qurollanishga kirib kelgan. P. aksar hollarda zoʻgʻatali qilib yasalgan va uni sanchilgan badandan sugʻurib olish amri mahol boʻlgan;2) nayzaga qadaladigan uch;3) tikon;4) mumtoz adabiyotda P. majozan kiprik maʼnosini ham ifodalagan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Paypaslagichlilar

Paypaslagichlilar (Tentaculata) — dengiz va chuchuk suvda yashaydigan umurtqasiz hayvonlar tipi. Selomik hayvonlarning mustaqil guruhi hisoblanadi. Oʻtroq hayot kechiradi. Bilateral simmetriyali; selomik gavda boʻshligʻi uncha aniq boʻlmagan 3 ta segmentga boʻlinadi. Ogʻizoldi paypaslagichlari yaxshi rivojlangan. Ichagi ilmoqsimon, anal teshigi orqa tomonda ogʻiz teshigi yaqinida joylashgan. Ayirish organlari —1—2 juft metanefridiylar. Qon aylanish sistemasi rivojlangan. Jinsiy bezlari selomda joylashgan. Lichinkasi halqali chuvalchanglar troxofarasiga uxshash. Foronidlar, mshankalar va yelkaoyoqlilar sinflariga ajratiladi. 4,5 mingga yaqin turi maʼlum. Koʻpchiligini (4000) mshankalar tashkil etadi. Katta amaliy ahamiyatga ega emas. Baʼzan suv oʻtkazadigan quvurlarni toʻsib qoʻyib, katta zarar keltirishi mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Payrov

Payrov — askiya sanʼatining eng ommaviy shakli, ijro uslubi. Unda ikki guruh ijrochi kelishilgan muayyan mavzu boʻyicha soʻz toʻqib, oʻzaro tortishadi; mavzuning maʼnolari oxirigacha yechilishi va ijrochilar mavzu doirasidan tashqariga chiqmasligi talab etiladi, bir-biriga javob qaytarganlarida fikr rivoji sezilib turishi lozim. Shiddat bilan, mazmunli qochirimli javob bergan tomon yutadi, sustkashlik qilgan, mavzudan tashqariga chiqqan yoki pala-partish, qoʻpol javob qilgan tomon yutqazadi. Askiya ishqibozlarining qizgʻin qahqahasi bilan gʻolib kelgan tomon olqishlanadi. P. mavzulari sonsanoqsiz: inson qayoti, xulq-atvori, uzaro munosabatlar, tabiat va jamiyat hodisalari, hayvonot va oʻsimlik dunyosi, mehnat , kasb-hunar, qishloq xoʻjaligi va sanoat koʻrinishlari, taʼlim, tibbiyot, ilm-fan, sanʼat va adabiyot, bola tarbiyasi va boshqa P. askiyachidan ham bilim, ham badihagoʻylik, ham moqir ijrochilik talab qiladi. P., asosan, ogʻzaki ijod mahsuli. Tajribali askiyachilar muayyan mavzularni oldindan mashq qilib, pishitib yuradilar.

P., asosan, Fargʻona vodiysi va Toshkentda 18-asrdan tarqalgan va kundankunga rivoj topib, ommalashib bormoqda. Dehqon yuzboshi, Gʻoyib ota Toshmatov, Joʻraxon Sultanov, Gʻanijon Toshmatov, Gʻulomjon Roʻziboyev, Abdulhay Qozoqov kabi P. va askiya ustalari tanilgan. Ularning P.dagi tajribasi, anʼanalarini aka-uka Zaynobiddin va Madamin Yusupovlar, Joʻraxon Poʻlatov, Mamasiddiq Shirayev, Hasanboy Sultonov, Yoʻldoshxon Nosirov, Neʼmatjon Toshmatov, Mansurjon Oxunov, Muhiddin qizik Darveshov va boshqa davom ettirib keldilar. P. katta konsert dasdan, Oʻzbekiston mustaqilligi va Navroʻz bayramiga bagʻishlangan maydon tomoshalaridan oʻrin olib, eng yaxshi namunalari radio va televideniye orqali targʻib etilmoqda.

 Adabiyot 
 Muhammadiyev R., Askiya, T., 1962; Qodirov M., Tomosha sanʼati oʻtmishidan lavhalar, T., 1993.

Muhsin Qodirov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Payshanba (shaharcha)

Payshanba shahari — Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyati Kattaqoʻrgʻon tumanidagi shahar (1989-yildan). Tuman markazi. 450 m balandlikda joylashgan. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kattaqoʻrgʻon (12 km), Samarqand shahrigacha 90 km. Aholisi 31 ming kishidan ziyod (2014).

P.dagi tepaliklari miloddan avvalgi 5—4-asrlardagi oid ostadonlarning topilishi u yerda qadimda aholi yashaganligi tasdiqlaydi. Qulay geografik mavqega ega boʻlgan P. ravnaq topib 18-asr oxirida mudofaa devori bilan oʻralgan 3 darvozali shaharga aylangan. 18—19-asrlarda P.da toʻqimachilik, chitgarlik, zargarlik, qandolatchilik, kulolchilik, misgarlik, attorlik, ganchkorlik, temirchilik kabi hunarmandchilik rivojlangan. 1868-yildan Payshanba volostining markazi boʻlgan. P.da 1905—08-yillarda Rossiyaning mustamlakachilik zulmiga qarshi Namoz Pirimqul oʻgʻli boshchiligidagi xalq qurolli harakati boʻlib oʻtgan. Qadimda P.da masjid va madrasalar, karvonsaroylar faoliyat koʻrsatgan. Bulardan Odina masjidi (taxminan 17—18-asrlar) ulugʻvorligi bilan ajralib turgan, uni "Ona masjid" deb ham atashgan. 1791-yil P.da Muhammad Aminxoʻja Naqib Madrasa qurdirgan, 1902-yilda rus-tuzem maktabi binosi (hozirgi pochta) qurilgan. P.da tuman hokimiyati binosi, gʻisht zavodi, non kombinati, pilla qabul qilish korxonasi bor. Novvoylik, qandolatchilik, tikuvchilik, etikdoʻzlik, tandirchilik, baqqollik, duradgorlik, temirchilik bilan shutullanuvchi kichik korxonalar mavjud. 5 umumiy taʼlim maktabi, kasb-hunar litseyi, bolalar sport, musiqa maktablari, oʻsmirlar futbol maktabi faoliyat koʻrsatadi. 3 muzey, 4 kutubxona, markaziy kasalxona (400 oʻrin), sil kasalliklari shifoxonasi (40), ambulatoriya va poliklinika, kattalar va bolalar, stomatologiya poliklinikalari ishlab turibdi. Bir qancha madaniy, maishiy, savdo xizmati koʻrsatish shoxobchalari, Qalandarxona jome masjidi bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston:Shaharchalar
Turkum:Kattaqoʻrgʻon tumani
Turkum:Kattaqoʻrgʻon tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Vera Pak

Vera Borisovna Pak (13.11.1938 — 26.10.2018) — Xiva shahridagi 20-son Mehribonlik uyi direktori, Oʻzbekiston Qahramoni (2001), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan xalq taʻlimi xodimi (1992), davlat va jamoat arbobi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi senatori (2005-2010). 

 Tarjimai holi 
Vera Borisovna Pak 13-noyabrda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qoʻngʻirot shahrida tugʻilgan. 1961 yilda Nukus davlat pedagogika institutini tugatgan. 1961 — 85 yillarda Xiva shahridagi 3-maktabda kimyo-biologiya oʻqituvchisi, sinfdan tashqari ishlar tashkilotchisi, Xiva shahri xalq maorifi boʻlimi mehnat taʼlimi yoʻriqchisi, 1985-yildan umrining oxiriga qadar Xiva shahridagi 20-mehribonlik uyiga rahbarlik qilgan. Pak rahbarlik qilgan muassasa Oʻzbekistondagi namunali mehribonlik uylaridan hisoblangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yilВо-всем-пример-для-молодежи Vera Pak rahbarligida muassasa turli yillarda “Eng yaxshi Mehribonlik uyi”, “Eng yaxshi Mehribonlik uyi tarbiyachisi” ko'rik-tanlovlari va ularning “Eng mehmon­do'st Mehribonlik uyi”, “Eng yaxshi ta'lim-tarbiya dasturini ishlab chiqqan Mehribonlik uyi” kabi yo'nalishlarida respublika bosqichi g'olibi, sovrindorlari boʻlgan.

Vera Borisovna Pak bir necha bor O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasi a’zosi, O‘zXDP Respublika kengashi a’zosi, xalq deputatlari viloyat va shahar Kengashlari deputati etib saylangan.

 

 
German Kim, Vera Borisovna Pak - O‘zbekiston Qahramoni

Vera Pak
Pak

Pak (inglizcha, pack), pak muzi — qutb havzalaridagi koʻp yillik dengiz muzi. Pak bir tekis qalinlikdagi (3–5 m) mustahkam muz dalalaridan iborat. Keng muz dalalari shaklida, asosan, Arktika havzasida kuzatiladi. Uning toʻgʻri nomi — koʻp yillik muz.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pakana gʻoʻza

Pakana gʻoʻza — boʻyi past, tupi ixcham, hosil shoxlari kalta, tabiiy holda uchraydigan gʻoʻza shakllari va sunʼiy yaratilgan navlari. Pakana gʻoʻza navlari oddiy madaniy navlarni past boʻyli gʻoʻza shakllari bilan chatishtirish, shuningdek, chigit yoki gʻoʻzaning generativ organlariga mutagenlar (kimyoviy modda, gamma nurlar va hokazo) taʼsir ettirish natijasida yaratilgan. Pakana gʻoʻzaning boʻyi 30—70 sm dan oshmaydi. Birinchi hosil shoxi 3—5 boʻgʻimda paydo boʻladi, koʻsaklari tez ochiladi. Barglari mayda va siyrak boʻlib, erta toʻkiladi. Ildiz tarmogʻi yaxshi rivojlanmagan, mineral oʻgʻit va suvga talabchan.

Tupining ixchamligi muayyan maydonda koʻp tup (300—350—400 ming) qoldirish imkonini beradi. Oʻzbekiston seleksionerlari gʻoʻzaning sifatli tola beradigan pakana navlari (Kalta poyali 1, Qarshi 2 va hokazo)ni yaratdilar. Keyingi vaqtda birmuncha kam ekiladi.

Abdumavlon Abdullayev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pak In No

Pak In No (adabiy taxallusi – Noge) (1561.11.8 – Yonchxon viloyati – 1643.25.1) – koreys shoiri. Koreys adabiyetidagi kasa (doston) va sijo (uch misra) kabi poetik janrlarda ijod qilgan. Yapon bosqinchilariga qarshi boʻlgan Imjin ozodlik urushi (1592— 98) qatnashchisi. Vatanparvarlik ruhidagi „Tinchlik xaqida soʻz“ (1598), „Kemadagi oʻylar“ (1605), „Yonnam haqida qoʻshiq“ (1635) kabi dostonlar muallifi. 1605-yildan qarbiy xizmatni tashlab, yakka, xilvatda yashay boshlagan; bu holat uning tabiat manzaralari tasvirlangan eng yaxshi dostonlarida („Ovloq koʻcha qaqida toʻrtliklar“, „Noge manzili haqida qoʻshiq“, taxminan 1610—11) oʻz ifodasini topgan. Xanmun (xitoy adabiy tilining koreyslashgan shakli)da yaratilgan 7 kasa, 68 sijo va boshqa sheʼrlar „Nogelik oʻqituvchining asarlar toʻplami“ (1—3kitoblar, 1800-yilda nashr etilgan)ni tashkil etadi. 1961-yilda Jaxrn Tinchlik Kengashi qaroriga muvofiq shoir tavalludining 400 yilligi nishonlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1561-yilda tugʻilganlar
Turkum:11-avgustda tugʻilganlar
Turkum:1643-yilda vafot etganlar
Turkum:25-yilda vafot etganlar
Pakombo

Pakombo (? - 1867-yil dekabr) - Kambodjada fransuz mustamlakachilari va mulkdorlarga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolon rahbari; 1866—67 yillarda yuqori choʻqqisiga chiqqan. P. oʻzini qirol Ang Channing nabirasi deb eʼlon qilgan. Qoʻzgʻolonchilar P. rahbarligida bir qancha viloyatlarni egallaganlar. Ularning asosiy kuchlari 1866-yil fransuz qoʻshinlari va qirol otryadlari tomonidan tormor keltirilgan. P. asir olinib, qatl etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rolandas Paksas

Paksas Rolandas (1956.10.6, Telshyay shahri) — Litva davlat arbobi. Vilnyus qurilish muhandislari instituti (1979), hozirgi Sankt-Peterburg Fuqaro aviatsiyasi akademiyasi (1984)ni tugatgan. Dastlab yoʻriqchi-uchuvchi, keyinchalik Vilnyus shahridagi "Dariyus va Giryunas" uchuvchilar klubi direktori, Koʻngilli milliy mudofaa xizmati boshligʻi boʻlib ishlagan. 1992— 97 yillarda "Restako" qurilish kompaniyasi prezidenti. 1997-yildan Vilnyus shahri kengashi aʼzosi, 1999-yil shahar meri. Shu yili Litva bosh vaziri, Litva Respublikasi Prezidenti maslahatchisi, Prezidentning maxsus topshiriqlar boʻyicha favqulodda elchisi, 2000-yildan yana Vilnyus shahri meri va Litva seymi deputata. 2000-yil noyabr — 2001-yil iyunda Litva bosh vaziri. 2002-yil martdan yangi tuzilgan Litva liberal-demokratlar partiyasi raisi, 2003-2004 yillarda Litva Respublikasi Prezidenti.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Pakt

Pakt (lotincha pactum — shartnoma, bitim) — yirik siyosiy ahamiyatga ega xalqaro bitim; xalqaro shartnomalar nomlaridan biri.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pak Chi Von

Pak chi von (taxallusi Yonam) (1737.5.3 - Seul - 1805.10.12) - koreys yozuvchisi, qomusiy olim. Sirhaq (aniq fanlar) oqimining yirik namoyandasi. Tabiiy fanlar, iqtisodiyot, falsafa, tarix, harbiy sanʼatga oid asarlar muallifi. Tabiiy materialist sifatida geliotsentrik nazariyani qoʻllab-quvvatlagan. Yerdan foydalanishdagi tartibni qayta qurish loyihalarini taklif etgan ("Dehqonchilik haqida risola", 1799); xalqni maʼrifatli qilishga daʼvat etgan, lekin konfutsiychilik tarafdori sifatida mazkur gʻoyalarni amalga oshirish maʼrifatli podshohning vazifasi deb hisoblaydi. P. Ch. V.ning adabiy merosi koreys adabiyotidagi realistik yoʻnalishning rivojlanishida muqim rol oʻynagan. Ilk hajviy novellalari ("Pangyonyuk ibodatxonasining norasmiy tarixi" toʻplami)da davrning ijtimoiy muammolari aks etgan. Koʻp jildli "Jexey kundaligi" (1—26 kitoblar, taxminan 1783) olimning 1780-yilda Xitoyga qilgan sayohati taassurotlari asosida yozilgan. Unda "Yoʻlbarsning qaqshatqich zarbasi" hajviy allegoriyasi va "Xo Sen haqida qissa" utopik asari oʻrin olgan. Tabiat manzaralari tasvirlangan va falsafiy lirikasi vatanga muxabbat ruhi bilan yoʻgʻrilgan. Adabiy-tanqidiy maqolalarida adabiyotning ijtimoiytarbiyaviy ahamiyati taʼkidlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:1737-yilda tugʻilganlar
Turkum:5-martda tugʻilganlar
Turkum:1805-yilda vafot etganlar
Turkum:10-dekabrda vafot etganlar
George Emil Palade

George Emil Palade (1912.19.11, Yassi shahri, Ruminiya) — amerikalik biokimyogar (millati rumin). 1946-yildan AQShda. Asosiy ishlari hujayralarning ultratuzilishini elektron-mikroskop ostida tekshirishga oid. Ilk bor ribosomalar va mitoxondriyalar taʼriflab berdi (1953). Nobel mukofoti laureati (1974, Christian de Duve va Albert Claude bilan hamkorlikda)."PALADE (Palade) Jorj Emil" OʻzME. P-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kimyogarlar
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:1912-yilda tugʻilganlar
Turkum:19-noyabrda tugʻilganlar
Turkum:8-oktabrda vafot etganlar
Turkum:2008-yilda vafot etganlar
Turkum:Amerikalik kimyogarlar
Turkum:Amerikalik olimlar
Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Paladin

Paladin (soʻnggi lot. palatinus — saroy mulozimi) — oʻrta asr Gʻarbiy Yevropa adabiyotida Buyuk Karl safdoshlarining atalishi. Keyinchalik oʻz hukmdori yoxud xonimiga sodiq boʻlgan jasur ritsarlarni P. deb atay boshlaganlar. Majoziy maʼnoda — qandaydir gʻoya, ish, shaxsga cheksiz sadoqatli boʻlgan kishi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Palak

Palak (miloddan avvalgi 2-asrning 2yarmi) — skiflar podshosi, shoh Skilurnint oʻgʻli. P. Xersonesga qarshi harakat qilgan skiflar qoʻshiniga rahbarlik qilgan. Skiflar Mitridat VI tomonidan Xersonesga yordamga yuborilgan Diofant qoʻmondonligi ostidagi Pont armiyasidan magʻlubiyatga uchragan. P. oradan bir oz vaqt oʻtgach, roksolanlar yordamida ikkinchi bor yurish qilgan, lekin, bu gal ham skiflar Pontdan qayta yordamga kelgan koʻshinlardan yengilganlar. Skiflar podshohligi Mitridat VI ga karamligini tan olgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Kishilar
Turkum:Tarixiy shaxslar
Turkum:Davlat yetakchilari
Palak (badiiy buyum)

Palak — qoʻlda yoki mashinada kashta tikib tayyorlanadigan badiiy buyum. Xonani bezatish uchun devorga osiladi. Ip-gazlama (oʻtmishda oq yoki malla boʻz)ga bosma va boshqa chokda kashta tikiladi. Toʻlin oyli osmon aks ettiriladigan naqsh mujassamoti osmon, oy va yulduzlarni ifodalovchi ramziy shakllar (doyra va yulduzlar)dan iborat. Gullarning yirikligi va zamini ham kashta bilan quyuq qoplab tikilishiga koʻra soʻzanadan farq qiladi. Tasvirdagi oy soniga qarab 6 oyli, 12 oyli va boshqa P. xillari mavjud. P.ning rangi, jilosi, mujassamoti, badiiyligi chevarning mahorati va didiga bogʻliq.

20-asr 60-yillardan mashina kashtadoʻzligi keng tarqalishi bilan kashtasi mashinada tikib tayyorlangan P.lar ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi (qarang Popopchilik). Turli xil rangdor matolar ishlab chiqarishning yoʻlga qoʻyilishi kashta zaminida mato rangini saqlab qolishni taqozo etdi. Shuning uchun P. oʻrnini soʻzana egallay boshladi. Toshkent, Fargʻona, Surxondaryo va boshqa joylarda yaratilgan P.ning ajoyib namunalari Oʻzbekiston va xorij muzeylarida saqlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Palana

Palana — Rossiya Federatsiyasi Kamchatka yarim oroldagi shaharcha, Koryaklar muxtor okrugi markazi. Palana daryosi sohilida, uning Oxota dengiziga quyilish joyidan 8 km masofada. Axrlisi 4,1 ming kishi (1998). Baliqchilik, yoqilgʻi va oziq-ovqat sanoati korxonalari, oʻlkashunoslik muzeyi bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Palanga

Palanga (1917-yilgacha rasmiy nomi Palangen) — Litvadagi shahar. Dengiz sohilidagi iqlimiy-balneologik kurort. Boltiq dengizi boʻyida, Klaypeda shahridan 25 km shim.da, Klaypeda — Shyaulyay yoʻnalishidagi Kretinga temir yoʻl stansiyasidan 12 km masofada joylashgan. Aholisi 18 ming kishi (2001). Yozi moʻʼtadil iliq (iyulning oʻrtacha temperaturasi 17° chamasida), qishi yumshoq (yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 3°), yiliga 640 mm yogʻin tushadi. Kahraboga ishlov beruvchi korxonalar bor. Sanatoriy, suv-balchiq bilan davolash shifoxonasi, dam olish uylari va pansionatlar ishlab turibdi. Kahrabo muzeyi (19- a. saroyida) faoliyat koʻrsatadi. P. 1161-yildan maʼlum.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Litvaning shaharlari
Palatin

Palatin (Mons Palatinus yoki Palatium) — Qad. Rim bunyod etilgan tepaliklardan biri. 2 choʻqqisi bor — Palatin va Germal. Temir davri boshidan bu yerda odamlar yashagan; "Kvadrat Rim" deb atalmish devor (miloddan avvalgi 8-asr) harobalari saqlangan; u rivoyatga koʻra, Romul tomonidan qurilgan. P.da Yupiter Viktor (miloddan avvalgi 295 yil qurilgan), Yupiter Stator (miloddan avvalgi 294), Viktoriya (miloddan avvalgi 294) ibodatxonalari va boshqa, shuningdek, respublika davrida — badavlat patritsiylar uylari saqlangan. Imperatorlar davrida P. imperatorlar saroylarining ulkan ansambliga aylangan ("Palatsiy Avgust", Tiberiy, Flaviylar va Septimiy Sever saroylari). Oʻrta asrlarda P. tosh koni boʻlib xizmat qilgan. P.dagi muntazam qazishma ishlari 19-asr oxiridan boshlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Palearktika oblasti

Palearktika oblasti, Palearktika (yunoncha: palaios – qadimgi va arktros – shimoliy) – quruklik zoogeografiya oblasti. Yevropa, Shimoliy Afrika (jumladan, Saxroi Kabir), Arabiston yarim orol (janubdagi togʻliq qismidan tashqari), Osiyoning Hind va Yanszi daryolari hamda Himolay togʻlarigacha boʻlgan moʻtadil va sovuq iqlimli hududlarni oʻz ichiga oladi. Palearktika oblastiga Tinch okeandagi Komandor, Kuril, Saxalin va Yaponiya orollari; Atlantika okeanidagi Islandiya, Yashil Burun, Kanar, Madeyra va Azor orollari ham kiradi. Hayvonot dunyosi Nearktika oblastinikiga oʻxshaydi. Shuning uchun, koʻpchilik zoogeograflar palearktika va nearktika oblastlarini yagona Golarktika oblastiga birlashtirishadi. Palearktika oblasti Arktika, Sirkumboreal, Oʻrta dengiz boʻyi, Markaziy Osiyo va Xitoy-Himolay kichik oblastlariga ajratiladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Palembang

Palembang — Indoneziyadagi shahar. Janubiy Sumatra provinsiyasining maʼmuriy markazi. Musi daryosining kuyilish joyidan 86 km yuqoridagi port. Aholisi 1,4 mln. kishi (1990-yillar oxiri). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. P. — mamlakatda neft kazib olinadigan asosiy rayonning markazi. Neft va kauchukni qayta ishlash, oziq-ovqat, kemasozlik, toʻqimachilik, qurilish materiallari, azot oʻgʻitlari zavodi bor. Chetga neft va neft mahsulotlari, kauchuk, kofe va hokazo chiqariladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Til
Umuman olganda, Palembang aholisi Palembangni shaharning kundalik tili sifatida ishlatishadi. Ayni paytda, muhojirlar odatda o'z ona tillaridan foydalanadilar, masalan, komeringliklar uyda yoki Palembang shahridagi qarindoshlari bilan uchrashganda Komering tilidan foydalanadilar.

 

Turkum:Indoneziya shaharlari
Paleo...

Paleo... (yun. palaios — qadimgi, koʻhna) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi qismi; "qadimgi", "qadimiylikka, qadimiyatga aloqador" kabi maʼnolarni bildiradi (mas, paleobotanika, paleografiya).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Paleoantroplar

Paleoantroplar (paleo... va yun. antropos — odam) — paleolit davri qazilma odamlari (pitekantroplar, neandertallar va boshqalar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Paleoantropologiya

Paleoantropologiya (paleo... va antropologiya) — antropologiyaniig kad. kazilma odamlarning (pitekantrop, sinantrop va boshqalar) tiplarini oʻrganuvchi sohasi. P. qazilma odamlar va odamning yaqin oʻtmishdoshlari — oliy primatlar suyak qoldiqlarini oʻrganadi. Shuningdek, P. qiyosiy anatomiya va embriologiya bilan birga odamning kelib chiqishi va uning evolyusiyasi muammolarini aniqlashga xizmat qiladi. Shu sababli P. ham antropogenez toʻgʻrisidagi taʼlimot tarkibiga kiradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Paleovulkanologiya

Paleovulkanologiya (paleo... va vulkanologiya) — oʻtmish geologik davrlar vulkanik jarayonlarini oʻrganadigan fan, geologiyaning tarmogʻi. Qad. vulkanlar hosil qilgan qurilmalar (lava, piroklast), ularni tarkibi va joylashish qonuniyatlarini oʻrganadi. Qad. vulkanlar haqida maʼlumot antik davr olimlaridan Pifagor, Strabon va oʻrta asrlarda Majioli, Guk va boshqalarning asarlarida uchraydi. Qad. vulkanlarning tuzilishini urganishda strukturaviy, fatsial tahlil usullari qoʻllanadi. Qad. vulkanik jinslar tarkibi zamonaviy optik, kimyoviy va boshqa usullar yordamida aniklanadi. P. izlanishlar koʻp amaliy muammolarni hal qilishda muhim omil boʻladi, mas, mis, oltin, kumush va boshqa foydali qazilmalarni izlashda.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Paleogeya

Paleogen – Sharqiy yarim sharning, asosan, tropik hududlarini oʻz ichiga olgan quruqlikning fauna dunyosi. Faunasi qad. Gondvana hayvonlari guruhiga xos: (Gondvananing Braziliya-Afrika qitʼasi); tuyaqushlar, 2 xil nafas oluvchi baliqlar, toshbaqalar, timsoxlar, hartumlilar, odamsimon maymunlar, yirtqichlar (yoʻlbars, arslon, gepard) va boshqa 3 ta fauna oblastiga boʻlinadi. Efiopiya oblasti Afrikaning Sahroi Kabirdan jan., Arabiston yarim orolning janubiy qismi, Afrikaning sharqidagi orollarni oʻz ichiga oladi. Faunasi xilma-xil va boy, endemik yoki yarim endemik turkumlar (damanlar, naytishlilar, afrika tuyaqushlari) va oilalar (jirafasimonlar, suv aygʻirlari, kitboshlilar, sesarkalar va boshqalar)ga ega. Madagaskar fauna oblasti – Madagaskar, Seyshel, Amirant, Qamar, Maskaren orollarni oʻz ichiga oladi. Ilk neogendan boshlab mustaqil rivojlangan; hayvonot dunyosi Afrika faunasi bilan chambarchas bogʻliq. Ayrim qadimiy hayvonlarning boʻlishi bu viloyatning Janubiy Osiyo va Janubiy Amerika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Endemiklari orasida lemurlar, tenreklar va boshqa bor. Gekkonlar, ssinklar, hameleonlar koʻp uchraydi. Tuyokdilar va afrika qushlarining 20 ga yaqin oilasi uchraydi. Hind malay viloyati – Janubiy Osiyo va Osiyo bilan Avstraliya oʻrtasidagi koʻp qismini oʻz ichiga oladi. Tarixiy jihatdan Efiopiya viloyati bilan bogʻlangan (fillar, karkidon, tor bu-runli va odamsimon maymunlar, pangolinlar va boshqa oblastda keng tarqalgan). Notogeya zoogeografiya dunyosiga oʻxshashlik belgilari ham bor. va urugʻlarining xilma-xilligiga qaramasdan yuqori taksonlar orasida endemiklari koʻp emas. Mazkur oblastda buyvol, banteng , choʻchqalarning xonakilashtirish markazi joylashganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Biologiya