Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Mashrab Yunusov

Mashrab Yunusov (1909.25.5, Yaypan shahri — 1997.10.10, Toshkent) — aktyor, xonanda (lirik tenor). Oʻzbekiston xalq artisti (1952). 1931—33 yillar Fargʻona kz—sz teatrida, 1933—41 va yana 1945—62 yillar Andijon teatrida, 1963—89 yillar Toshkentdagi Muqimiy teatrida ishlagan. Yu. ijodi psixologik oʻtkir talqini, yuksak mahoratli ijrosi bilan ajralib turadi. "Gulsara" (K.Yashin)dagi Qodir, "Tohir va Zuhra" (S.Abdulla)da Tohir, "Qurbon Umarov" (S.Abdulla)da Qurbon, "Ravshan va Zulxumor" (K.Yashin)da Ravshan, "Romeo va Julyetta" (U.Shekspir)da Paris, "Alisher Navoiy" (I.Sulton, Uygʻun)da Alisher Navoiy, "Momo yer" (Ch.Aytmatov)da oqsoqol, "Maysaraning ishi" (Hamza)da Choʻpon, "Olifta" (F.Musajonov)da Yakvalxoʻja, "Paranji sirlari" (Hamza)da Norboyvachcha, Umurzoqboy kabi rollari bilan shuhrat qozongan.

YU. film ("Tohir va Zuhra"da Parpi hofiz, "Oʻtgan kunlar"da tabib, "Furqat"da Ruhiy, "Mehrobdan chayon"da Kalonshoh, "13 terak koʻchasi"da Hakim aka, "Olovli yoʻllar"da Shayx va boshqalar) va televizion videofilm ("Ulugʻbek xazinasi"da Shayxulislom, "Alisher Navoiy"da Fasihiddin va boshqalar)larda ham suratga tushgan.

 

 
Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Maqsud Yunusov

Maqsud Yunusov (1932-yil 9-sentabr Toshkent viloyati Qorasuv qishlogʻi 2020-yil 19-mart Toshkent) – rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1982-yil), 1955-yil Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan.

1956-yildan Oʻzbekiston televideniyesida. „Iltimos“, „Yubiley“, „Qishloq luqmonlari“, „Zoʻraki tabib“ kabi asarlar asosida yaratilgan televizion teatrlar uning dastlabki ijod namunalaridir. Yusov Mansurning 1960—1970-yillardagi faoliyati zamondosh yozuvchilarning asarlariga qaratildi: „Vafodor“, (V.Gʻofurov, 4 qismli), „Xorazm“ (J.Sharipov, 2 qismli), „Sabr kosasi“ (A.Udalov, 2 qismli), „Ota“ (H.Noʻʼmon, A.Shorahmedov, 6 qismli), „Oq kema“ (Ch. Aytmatov), „Oq qayin“ (A.Bubenov, 2 qismli) kabilar. Yunusov Oʻzbekiston televideniyesida videofilm janrining asoschilaridan biri. „Ulugʻbek xazinasi“ (5 qismli), „Diyonat“ (O.Yoqubov, 5 qismli), „Girdob“ (Oʻ.Usmonov, 5 qismli), „Navoiy“ (Oybek, 9 qismli), „Bobur“ (P.Qodirovning „Yulduzli tunlar“ asari asosida, 10 qismli), „Ichkuyov“ (T.Poʻlat, 4 qismli), „Layli va Majnun“ (A.Navoiy, 3 qismli), „Kecha va kunduz“ (Choʻlpon, 5 qismli), „Imom alBuxoriy“ (Xoja Sadriddin Salim Buxoriy), „Muhabbat qasri“ (N.Abdullayev, 4 qismli) „Ibn Sino haqida rivoyatlar“ (10 qismli), „Sportchi chollar“ (2 qismli) va boshqalar Yunusov teatr sahnasida ham spektakllar sahnalashtirgan: „Muhabbat qasri“ (Qoʻqon teatri), „Oltin devor“ (Pokiston teatrida) va boshqalar Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1987). 2002-yili „El-yurt hurmati“ ordeni bilan mukofotlangan.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Turkum:Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Turkum:Oʻzbekistonlik ssenariychilar
Turkum:O‘zbekiston kinorejissyorlari
Turkum:Oʻzbekiston teatr rejissyorlari
Mahmudali Yunusov

Yunusov Mahmudali Yunusovich (1918.10.7 Toshkent — 1985.9.10) — adabiyotshunos. Filologiya fanlari doktori (1967). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1978). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1941). Oʻrta maktab oʻqituvchisi (1941—43), Urganch (1944—45), Buxoro (1947—50) pedagogika instituti va Samarqand Davlat Universiteti katta oʻqituvchisi, dotsent (1951—59), Alisher Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyida boʻlim mudiri (1967—72), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida katta ilmiy xodim (195967; 197385). Asosiy ilmiy ishi oʻzbek sheʼriyatida traditsiya va novatorlik muammosiga bagʻishlangan. Gʻ.Karimov, S.Qosimov, S.Aliyevlar bilan hamkorlikda "Oʻzbek adabiyoti tarixi" darsligini yaratgan (1950). Oliy oʻquv yurtlari uchun "Oʻzbek adabiyotidan metodik qoʻllanmalar"ni tuzgan (1955). "Komil Xorazmiy" (1960), "Oʻzbek poeziyasida Nekrasov traditsiyalari", "Traditsiya va novatorlik problemasi" (1965), "Barhayot anʼanalar" (1969), "Saxiy qalamlar" (1975) kitoblarida oʻzbek adabiyotida kam oʻrganilgan muhim masalalar ishlab chiqilgan. 4 kitobdan iborat shoʻro davri oʻzbek adabiyoti tarixi (3 j.li, 1967—71), "Adabiyot nazariyasi" (2j.li), 2 jildli tanqid tarixini yaratishda (1987) faol ishtirok etgan. Yu. oʻzbek mumtoz adabiyoti namoyandalari (Navoiy, Munis, Furqat va boshqalar) ijodini oʻrganish bilan birga 20-asr adabiyotida adabiy anʼanalar va novatorlik, mumtoz va hozirgi zamon sheʼriyatida ruboiy, adabiy tanqidning tili singari nazariy masalalarni tadqiq etgan. Elbek, Botu, Sh.Sulaymon kabi qatagʻon etilgan yozuvchilar hayoti va ijodini birinchilardan boʻlib oʻrgangan va ular nomini roʻyobga chiqarishga salmoqli hissa koʻshgan.

 

 Hayot nafasi Adabiytanqidiy maqolalar, T, 1981; Bolalar qalbining bayrami, T., 1984.

Turkum:Adabiyotshunoslar
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Muhammadjon Yunusov

Muhammadjon Sobirovich Yunusov (1932.5.1 — Oʻsh viloyati, Jalolobod shahri — 2002.15.10) — fizik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1993), fizikamat. fanlari doktori (1981), professor (1983). Oʻrta Osiyo universitetni tugatgan (1955). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida ilmiy xodim (1955-yildan), laboratoriya mudiri (1971—78, 1982—83), tajriba zavodiga ega boʻlgan maxsus konstruktorlik byurosi direktori (1978—79, 1988—89), direktor oʻrinbosari (1979— 82), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi "Fizika—Quyosh" ilmiy ishlab chiqarish birlashmasi Bosh direktorining birinchi oʻrinbosari (1987— 88), Toshkent elektrotexnika aloqa institutida ilmiy ishlar boʻyicha prorektor (1983—88). Ilmiy ishlari aralashmalar bilan boyitilgan yarimoʻtkazgichlar va ular asosidagi asboblarning tuzilmalariga turli koʻrinishdagi energiyalar va chuqur kirib boruvchi nurlar taʼsir etganda ularda yuz beradigan elektr jarayonlarni tekshirishga bagʻishlangan. Yu. boshchiligida qishloq xoʻjaligi uchun oʻta muhim va istiqbolli boʻlgan masala — maxsus aralashmalar bilan boyitilgan yarim oʻtkazgichlarda radiatsion jarayonlarni oʻrganish asosida qator ilmiy yechimlar ishlab chiqildi. Axad. P. Q. Habibullayev bilan hamkorlikda Yu. gʻoʻza urugʻini ekish oldidan fizik taʼsirdan oʻtkazish yoʻli bilan paxta hosilini oshirish masalasini hal qildi.

 
 Fizicheskiye yavleniya v kremnii, legirovannom elementami platinovoy grushsh, T., 1983; Elementarnne atomnne protsessi i elektronnaya struktura defektov v poluprovodnikax (v soavtorstve), T., 1986.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Qirgʻizistonlik oʻzbeklar
Turkum:Jalolobodda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Ravshan Yunusov

Ravshan Yusupovich Yunusov (1949.20.07.Toshkent) — Musiqashunos; Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1999), sanʼatshunoslik fanlari nomzodi (1983), professor (2002). Toshkent davlat konservatoriyasini 1974 yil tugatgan. O'zbekiston Davlat konservatoriyasida 1979 yildan o'z faoliyatini boshlagan, 1983-1987 yillarda fakultet dekani, 1989-92 va 2002 yillarda kafedra mudiri, 1992-1996 yillarda ilmiy ishlar bo'yicha rektor o'rinbosari, 1996-1997 yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat ishlari vazirining o'rinbosari, 1997-2002 yillarda O'zbekiston Davlat Konservatoriyasi rektori lavozimida ishlagan. 1995 yildan Oʻzbekiston Bastakorlari uyushmasi raisi oʻrinbosari. Ilmiy asarlari maqomot va oʻzbek maqom sanʼati (mas, "Maqomlar va mugʻomlar", T., 1992), 20-asr oʻzbek musiqa namoyandalari (F.Mamadaliyev, Faxr. Sodiqov, M.Tojiyev, Hab. Rahimov, M. Mahmudov) ijodiyoti va ilmiy meros (I.Rajabov) masalalariga bagʻishlangan. "Solfejio" (T., 2004, O. Ibrohimov bilan) kabi darslik va oʻquv qoʻllanmalari muallifi."Yunusov Ravshan Yusupovich" OʻzME. Yu-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistondagi oliy oʻquv yurtlari rektorlari
Sobir Yunusov

Sobir Yunusovich Yunusov (1907.18.3 Toshkent 1995.29.11) - kimyogar olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1952). SSSR Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1958), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1959), kimyo fanlari doktori (1949), professor (1952). Mehnat Qahramoni (1969). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1935). Urush qatnashchisi (1941—43). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Kimyo instituti alkaloidlar kimyosi laboratoriya mudiri (1943—87), ayni vaqtda institut direktori (1949—52), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitseprezidenti (1952—62). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tashkilotchisi va direktori (1958—83), ilmiy konsultant (1983—86), faxriy direktori (1987-95), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi kimyo-texnologiya boʻlimi raisi (1986—87). Ilmiy ishlari tetragidroizoxinolin va fenantridin alkaloidlarini tadqiq qilish, yangi alkaloidlar tuzilishini aniqlash, ulardan amaliyotda foydalanish, oʻsimliklarda alkaloidlar hosil boʻlish mexanizmini, ularning oʻsish maydonlariga qarab yigʻilishi va toʻplanishi dinamikasini oʻrganishga oid.

YU. — Oʻzbekistonda alkaloidlar kimyosi maktabining asoschisi. Uning rahbarligida 4 mingdan ortiq oʻsimlik tadqiq qilinib, ularning yarmidan koʻprogʻida alkaloidlar mavjudligi aniqlandi, 1000 dan ortiq alkaloidlar ajratib olindi, sitizan, galantamin, papaverin, protopin kabi muhim alkaloidlarning 100 dan ortiq manbai topildi. Tibbiyot uchun amaliy ahamiyatga ega 20 ga yaqin birikma amaliyotga tavsiya etildi.

Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1967). Vafotidan soʻng "Buyuk xizmatlari uchun" ordeni bilan mukofotlangan (2002). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutiga uning nomi berilgan.Alkaloida, T., 1981. 

 

Turkum:Kimyogarlar
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Turkum:Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Oʻzbekiston olimlari
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Tursunali Yunusov

Tursunali Yunusov (1939.25.9, Paxtaobod tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Andijon pedagogika institutini tugatgan (1970). 1960-yildan Paxtaobod tumanidagi 7, 19maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi, 1965—97 yillarda 31internat maktabda matematika oʻqituvchisi. 

 
Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:1939-yilda tugʻilganlar
Turkum:25-sentabrda tugʻilganlar
Gʻozi Yunusov

Gʻozi Olim Yunusov (Gʻozi Yunus, 1893 – Toshkent shahri – 1938.5.10) – tilshunos, folklorshunos olim. Turkiya untida, Anqaradagi „alAzhar“ madrasasida oʻqigan (1912—14). 1918-yil iyulda Turkiston yoshlarini milliy va ilmiy ruhda tarbiyalash maqsadida „Turk oʻchogʻi“ tashkilotini tuzgan. 1920—22 yillarda Maorif komissarligi qoshidagi ilmiy kengash til va terminologiya shoʻʼbasida ishlagan. Shu komissarlik qoshidagi Til va terminologiya qoʻmitasida ilmiy kotib, Samarqand pedakademiyasida oʻzbek tili kafedrasi professor (1925—30), Til va adabiyot institutida ilmiy xodim (1934—37). Samarqand, Toshkent, Sirdaryo (Mirzachoʻl) viloyatlarida boʻlib, xalq qoʻshiqlari, jumboqlari, maqollarini, „Alpomish“ dostonining 2 qismini (50 sahifa), „Hiylakor kal“, „Topqir kal“, „Shum kal“, „Tulki va bedana“, „Tulki va tojik“, „Kimlar oʻgʻri“, „Oʻrinsiz tilak“, „Aldangan qozi“, „Yengilgan podshoh“ kabi hikoyatlarni toʻplagan.
Faoliyati
„Oʻzbek urugʻlaridan qatagʻonlar va ularning tili“ (1930), „Yuridik terminlar lugʻati“ (1926), „Oʻzbek tili grammatikasi“ (1936) ilmiy asarlar muallifi. Oʻzbek xalq eposi – „Alpomish“ dostonining ilk tadqiqotchilaridan biri. 20—30-yillar matbuotda Gʻozi Yunus taxallusi bilan matbuot, tilshunoslik, adabiyot, folklorshunoslikka oid dolzarb maqolalar yozgan. 
Hibsga olinishi va vafoti
1937-yil 3-iyulda hibsga olinib, 1938-yil 4-oktabrda otilgan. 1989-yilda oqlangan.Ahmedov, Sirojiddin. „Yunusov Gʻozi Olim“ OʻzME. Yu-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1893-yilda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:1938-yilda vafot etganlar
Turkum:5-oktyabrda vafot etganlar
Turkum:Oʻzbekiston tilshunoslari
Turkum:Folklor
Lutfi Yunusova

Lutfi Asadovna Yunusova (1949.4.3, Toshkent shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2004). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1974). 1967-yildan Toshkent shahri Sobir Rahimov tumanidagi bolalar bogʻchalarida, 1986-yildan 102zaif eshituvchi bolalar maxsus internat maktabida tarbiyachi, 1990-yildan 106-zaif eshituvchi bolalar maxsus internat maktabida boshlangʻich sinf oʻqituvchisi.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Tamara Yunusova

Tamara Yunusovna (1937.19.11, Toshkent 2005.25.1) — raqqosa. Oʻzbekiston xalq artisti (1973). Toshkent xoreografiya bilim yurtini tugatgan (1954). 1954—57 yillar Oʻzbek davlat estradasi, 1957—71 yillar "Bahor" ansambli, 1971—86 yillar "Oʻzbekkonsert", 1986—89 yillar Oʻzbek davlat filarmoniyasida ishlagan. Uning raqslari yengil va yaxlit harakatlari, inson ichki kechinmalarini nafis va serjilo harakatlarda ifodalay olish, oʻziga xos xiromi bilan ajralib turadi. Uning repertuaridan mumtoz va zamonaviy ("Tanavor", "Shoʻx qiz", "Bahor tongi", "Rohat", "Pilla", "Nay yallasi", "Zavqim kelur", "Uchrashuv" va boshqalar) hamda tojik, qozoq, rus, hind, arab, yapon va boshqalar xalqlar raqslari oʻrin olgan. 5-(Varshava, 1955), 6-(Moskva, 1957), 8-(Xelsinki, 1962) jahon yoshlari festivallari laureatiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Hasana Yunusova

Yunusova Hasana Ahmadjonovna (1918.31.12, Namangan) — infeksionist, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1950), tibbiyot fanlari doktori (1955), professor (1956). Toshkent tibbiyot akademiyasi pediatriya fakultetini tugatgach (1938), shu institut gospital pediatriya klinikasida ordinator (1938—39), yuqumli kasalliklar kafedrasida aspirant (193942), assistent (194244; 194651). Toshkent viloyati Yangiyoʻl tumani vrachlik uchastkasi mudiri (1944— 46). Toshkent tibbiyot akademiyasi bolalar yuqumli kasalliklari (1954—72), keyinchalik shu institut yuqumli kasalliklar kafedrasi mudiri (1972-yildan). Ilmiy ishlari, asosan, brutsellyoz, oʻlka patologiyasiga, Oʻzbekiston sharoitida yuqumli kasalliklarning oʻziga xos kechishi va bu kasalliklarning rivojlanishini oʻrganishga, ularning diagnostika va davolash usullarini takomillashtirish va boshqalarga oid.

 
 Vaksinoterapiya pri brutsellyoze, T., 1958; Bolezn Botkina u detey, T., 1970; Virusnne infeksii u detey, T., 1975.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Yunusxon

Yunusxon (1416 — 1487) — Toshkent hokimi (1485—87). Vaysxon oʻgʻli. Boburning onasi Qutlugʻ Nigorxonimning otasi. „Boburnoma“da aytilishicha, „Yunusxon Chingizxonning ikkinchi oʻgʻli Chigʻatoyxonning naslidindur“. Vaysxon vafotidan (1428) keyin to 1434 yilgacha ulusda notinchlik hukm surgan. Oʻzaro taxt talashishlardan soʻng 1434-yil taxtga Vaysxonning kichik oʻgʻli Eson Bugʻaxon oʻtiradi. Katta oʻgʻli Yunusxonni esa tarafdorlari — amirlar Irzon Bayran va Turkman miraklar 30 ming kishi bilan Movarounnahrga, Ulugʻbek huzuriga olib borishadi. Ulugʻbek Yunusxonni 1434-yil Xurosonga Shohrux huzuriga joʻnatgan. Yunusxon Xurosonda mashhur tarixchi Sharafuddin Ali Yazdiylan taʼlim olgan, koʻp ilmlarni egallagan. Yazdiy vafotidan soʻng Iroq va Eronda kasb-hunar egallagan. Sherozda yashab ulamolar majlislarida qatnashadi. Bu yerda u „Usta Yunus“ nomi bilan mashhur boʻladi. Abu Said mirzo Yunusxonni Sherozdan chaqirtirib, Jetikent, Fargʻona va Yettisuv hududini boshqarishni topshirgan (1456). Eson Bugʻaxon oʻlgach (1462), Abu Said yordamida Moʻgʻuliston taxtiga oʻtirgan. Oʻzaro nizolar girdobiga tushib qolgan Yunusxon Temuriylar saltanatidagi oʻzaro ichki nizolardan foydalanib Sayramni (1482) bosib olgan. Toshkentni oʻz tasarrufiga kiritish uchun Abu Saidning oʻgʻillari — Umarshayx (Boburning otasi) va Sulton Axmad Mirzo bilan jangga tayyorgarlik koʻra boshlagan. Lekin raqiblarni Xoja Ahror yarashtirib, muzokara natijasida Toshkent shahri va viloyati Yunusxonga berilgan (1485). Tarixiy da uni madrasa, masjidlardan tashqari Tuproqqalʼa qurdirgani haqida maʼlumotlar saqlangan. Yunusxon Toshkentdagi Shayx Xovandi Tohur qabristoniga dafn etilgan (qarang Yunusxon maqbarasi). Yunusxon dan keyin xonlik taxtiga uning oʻgʻli Sulton Mahmudxon oʻtirgan.

Turkum:Kishilar
Turkum:Tarixiy shaxslar
Turkum:Davlat yetakchilari
Turkum:Chigʻatoylar
Turkum:Toshkent tarixi
Turkum:1487-yilda vafot etganlar
Turkum:1487-yilda vafot etganlar
Turkum:Madrasa asoschilari
Yunusxon maqbarasi

Yunusxon maqbarasi – Toshkentdagi meʼmoriy yodgorlik (15-asr); Oʻzbekiston xalqaro islom akademeiyasi hududida joylashgan. 1487-yilda Toshkent hokimi Yunusxon vafotidan soʻng Shayx Xovandi Tohur qabristonida Yunusxonning oʻgʻli Ahmadxon (Olachaxon) tomonidan qurdirilgan deb taxmin etiladi, qurilish keyingi davrlarda ham davom ettirilgan. Maqbara toʻrtburchak tarhli (21,2×22 m), peshtoqgumbazli, katta xona (7×7 m), ikki yonida qoʻsh qavatli hujralardan iborat. Binoning tashqi gumbazi, peshtoq ravogʻi (19-asr da) buzilib ketgan, bezaklari saqlanmagan, bino bir necha marta taʼmirlangan. Xonaqohning ichki qismiga ganchkori naqshlar, muqarnaslar ishlangan. 1970-yillarning oxirida Yunusxon maqbarasining vayron boʻlgan qismlari tiklandi; 1999—2005-yillarda qata taʼmirlandi.

Poshshoxon Toʻraxoʻja va uning oʻgʻli Eshontoʻraxoʻja tomonidan 1913-yilda maqbaraning janub tomonida minora quriladi. Bu minora yaqinida esa, har yili diniy marosimlarda qatnashish uchun kelgan rus chinovniklari uchun shiypon qurdirib beradi. Bu koʻrinishdagi shiyponlar 4 tani tashkil etgan.

Yunusxon maqbarasi yaqinida 1 ta shu nom bilan atalgan madrasa hamda, ikkita masjid bunyod etilgan. Ikki masjid nomi Gʻaribboy va Saidazimboy deb atalgan. Bu masjidlarni ikki yirik savdogar qurdirib, oʻzlarini nomi bilan atashgan. Yogʻoch bilan bogʻliq ishlarni keyinchalik „Vatan“ kinoteatri qurilishini olib borgan Toshkentdan boʻlgan Saidazim Usmonov qilgan.

1894-yilda maqbara va darvoza oraligʻida „Xotin“ masjidi bunyod etilgan. Masjid maʼlum vaqt davomida shaxmat klubi va kutubxona vazifalarini ham oʻtagan. Masjid XX asr oʻrtalarida buzib yuborilgan. Baʼzi bu masjidni 1932-yili boshqa yerga koʻchirilgan deyiladi.

 Tarixi 
Yunusxon 1485-yilda Toshkentni toʻlaligicha oʻz ixtiyoriga oʻtkazadi hamda Toshkent poytaxt etib belgilaydi. Ikki yildan soʻng hijriy 892-yilda falaj kasali bilan vafot etadi. Uning oʻgʻli Mahmud otasiga atab ushbu maqbarani qurdiradi. Maqbara devorlarida, hozirda oʻchib ketgan ammo shunday deb yozilgan edi:

„Hazrat Yunusxon 818-hijriy yilda tugʻilib 892-hijriy yilda vafot etdi. U 74 yil umr koʻrgan. Maqbara 979-hijriy yilda yilda buzilgan“

Yozuv davomida yozilgan sheʼrda Boboxoʻja tomonidan 1584-yilda qayta taʼmirlangani aytib oʻtilgan. Shunday maʼlumotni XVI asrda Hofiz Tanish tomonidan yozilgan „Abdullanoma“ asarida ham yozilgan.

 Arxeologik kuzatuvlar 
Arxeolog Massonning 1942-yilda oʻtkazgan tadqiqotlari natijasida ular suyak qoldiqlari va topilmalarni kamligidan bu yerda odamlar zich yashamagan va yer qatlamiga qarab maqbara hududi bogʻ boʻlganini aniqlashgan. Bundan esa maqbara shahar qoʻrgʻonidan tashqarida joylashganligini aniqlashgan. 1967-yilda Rtveladze tomonidan oʻtkazilgan arxeologik tadqiqotlar ham buni isbotlagan.

Arxeologik tadqiqotlarda maqbara ichida dafn asari yoki suyak qoldiqlari topilmagan. yaʼni jasad bu yerga koʻmilmagan. Baʼzi rivoyatlarga qaraganda Yunusxon jasadini Moʻgʻulistonga olib ketilgan deyiladi, ammo bu rivoyatga isbot keltirilmagan.

 Galereya 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Toshkent maqbaralari
Yunusxon maqbarasi (Xiva)

Yunusxon maqbarasi – Oʻzbekiston Respublikasining Xorazm viloyati Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Maqbara 1559-yilda bunyod etilgan. Bugungi kunda madrasa „Ichan qalʼa“ MFY, Pahlavon Mahmud koʻchasi, 13-uyda; Ichan qalʼa tarkibida, Pahlavon Mahmud maqbarasi yonida joylashgan.

Yunusxon maqbarasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda „Ichan qalʼa“ davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.

 Tarixi 
Xiva shahrida XIV asrning ikkinchi yarmida, 1558—159-yillarda bunyod etilgan Yunusxon maqbarasi 1556—1557-yillarda Xiva xonligini boshqargan hukmdor Yunusxonga atab qurilgan. U Xoʻjash mahram madrasasining janubida va mashhur Pahlavon Mahmud maqbarasining orqa – shimol tomonida joylashgan boʻlib, ushbu majmuaning bir qismi hisoblanadi. Yunusxon bu maqbara xonalaridan biriga dafn etilgan. Biroq, maqbaradagi ikkinchi qabrga kim dafn qilingani maʼlum emas.

Yunusxon maqbarasi „Ichan qalʼa“ kompleksi tarkibiga kiradi.

 Qurilish uslubi 
Maqbara toʻrtburchak shakldagi tarhli, umumiy maydoni 7x13,5 m ni tashkil etadi. U baland peshtoqli va ikki gumbazli imorat, goʻrxona va ziyoratxona (4,5x4,5 m)dan iborat. Xonalari bir-biridan ravoqlar yordamida ajratilgan. Ichki devorlariga yassi va keng hajmli ravoqlar ishlangan. Ziyoratxona orqali daxmali goʻrxonaga kiriladi. Xonalar charxi gumbazlar bilan yopilgan. Ichki devorlarining gumbaz osti bagʻali, ravoqlarining gʻishtlari mavj usulida terilgan. Maqbara oddiy pishiq gʻishtlardan qurilgan boʻlib, unga hech qanday bezak berilmaganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Yana qarang 

 Sulton Uvays bobo maqbarasi
 Shibliy ota maqbarasi
 Toqmaq ota maqbarasi
 Murat shayx maqbarasi
 Tugʻon Turk maqbarasi
 Kechirmas bobo maqbarasi
 

Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari‎
Turkum:Xorazm madrasalari
Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Xorazm
Turkum:Xiva
Tuygʻunoy Yunusxoʻjayeva

Tuygʻunoy Yunusxoʻjayeva (1922.26.7 — Toshkent — 1998.16.11) — diktor. Oʻzbekiston xalq artisti (1953). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1958). 1940-41 yillar Radio qoʻmitasida diktor, beriladigan eng muhim eshittirishlar, mumtoz va zamonaviy sheʼriyat boʻstoni, shuningdek, adabiy namunalarni kuchli hishayajon, aniq talaffuz, shirali ovoz va mahorat bilan oʻqigan. Navoiy, Bobur gʻazallari, Umar Xayyom ruboiylari, Nodirabegim, Uvaysiy, Furqat, Lutfiy, Zebunniso lirikasi Yu. ijrosida Oʻzbekiston radiosining oltin fondiga qabul qilingan. Yu. Oʻzbekistonda badiiy nutq madaniyatini oshirishga katta hissa qoʻshgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1922-yilda tugʻilganlar
Turkum:26-iyulda tugʻilganlar
Turkum:1998-yilda vafot etganlar
Turkum:16-noyabrda vafot etganlar
Yunnan

Yunnan — Xitoyning jan.gʻarbiy qismidagi provinsiya. Maid. 436,2 ming km². Aholisi 41,4 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Kunmin shahri Provinsiya Yunnan togʻligining katta qismini egallaydi. Iqlimi subtropik mussonli, janubida tropik iqlim. Yirik daryolari: Yanszi, Mekong, Saluin. Yu. mineral xom ashyo va gidroenergiya zaxiralariga boy. Xoʻjaligi agrarindustrial xarakterga ega. Ekin maydonining 80%ga sholi, makkajoʻxori, bugʻdoy, grechixa, kartoshka kabi oziqovqat ekinlari ekiladi. Yiliga 2 marta hosil yigʻib olinadi. Shuningdek, raps, yer yongʻoq, tamaki, choy, paxta, qand lavlagi va boshqalar tropik ekinlar ham yetishtiriladi. Chorvachilikda, asosan, qoramol va choʻchqa boqiladi. Ipakchilik rivojlangan. Yogʻoch tayyorlanadi. Qalay, temir, mis va qoʻrgʻoshinrux rudalari, koʻmir qazib olinadi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, oʻrmon, kimyo, sement, metallurgiya sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandchilik rivojlangan. Muhim sanoat markazi — Kunmin shahri.

Qad.da hozirgi Yu. hududida tay, li, myao va boshqalar xalqlar yashagan. 3—6-asrlarda turli davlatlar tarkibida boʻlgan. 13-asrda moʻgʻullar bosib olgan va Yuan imperiyasi tarkibiga kirgan. 17-asrning 2-yarmidan Xitoy provinsiyasi.

 

Turkum:Yunnan
Filipp Yupatov

Filipp Afanasyevich Yupatov (1873—1958) — sirk arbobi, antreprenyor. Sirkning turli janrlari (havo gimnasti, chavandoz, raqqos, kloun, hayvon oʻrgatuvchi va boshqalar)da ijod qilgan. 1906-yildan Turkistonda yashagan. Toshkent, Andijon, Buxoro, Samarqand va boshqalar shaharlarda sirklari boʻlgan. Yupatov sirklari Turkistonda mashhur boʻlib, das xilmaxilligi bilan ajralib turgan va katta shuhrat qozongan. Yupatov sirklarida yevropa va Rosssiyadan kelgan artistlar bilan birga oʻzbek artistlari ham tomosha koʻrsatishgan. Benefislar uyushtirilgan, "kulgi va quvnoqlik kechalari", fransuz kurashi boʻyicha musobaqalar, tarixiy va sarguzasht mavzulardagi pantomimalar qoʻyilgan. Oʻzbek tilini puxta bilgan Yupatov Yusufjon qiziq bilan hamkorlikda tomoshalar koʻrsatgan. Yu. 1915-yil Toshkentdagi Voskresenye bozori (hoz. Navoiy teatri maydoni)da yogʻochdan ishlangan statsionar sirk binosini qurdi (1966-yil zilzilasiga qadar sirk tomoshalari shu binoda koʻrsatilgan). Oʻzi rahbarlik qilgan sirk dasda ot oʻrgatuvchi va kloun sifatida manejga chiqqan. Repertuarini oʻzbek tilida ijro etgan. Professional oʻzbek sirki shakllanishida Yu. muhim rol oʻynagan. 1920-yildan davlat sirklarida ishlab keldi. Qizi Yelena Yupatova (1894 — ?) — raqqosa, chavandoz. 7 yoshidan otasi rahbarligidagi sirk dasda qatnashgan. Oʻzbekcha, ruscha qoʻshiq va raqslari olqishga sazovor boʻlgan. Manejga "Mayramxon" taxallusi bilan chiqib, shuhrat qozongan. "Ravot qashqirlari" va "UayldVestlik chavandoz" filmlarida suratga tushgan."Yupatov Filipp Afanasyevich" OʻzME. Yu-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Yurak qon-tomir sistemasi

thumb|Yurak-tomir sistemasi
Yurak-tomir sistemasi — organizmda gemolimfa yoki qon aylanadigan tomirlar va boʻshliqlar sistemasi. U yurak, toʻqimalar — qon bilan toʻlgan qon tomir va limfa sistemasadan iborat (qarang Qon aylanishi). 

Turkum:Tibbiyot
Turkum:Kardiologiya
Turkum:Yurak qon-tomir sistemasi
Harold Urey

thumb|200px|right|Harold Urey (1934)
Yuri Garold Kleyton (1893.29.4, Uolkerton, Indiana shtati — 1981.6.1) — amerikalik fizik-kimyogar. AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1935-yildan). Montana universitetini tugatgan (1917), Berklidagi Kaliforniya universiteti (1921-yildan), Baltimordagi J.Xopkins universiteti (1924-yildan), Nyu-Yorkdagi Kolumbiya universiteti (1934-yildan) professor 1945-yildan Chikago untida, 1958— 70 yillarda San-Diyegodagi Kaliforniya universitetida (1972-yildan faxriy professor) ishlagan. Asosiy ilmiy ishlari izotoplar kimyosi, geo va kosmokimyoga oid. Spektroskopiya usulini qoʻllab deyteriyxt ochgan (1932, F.Brikvedde va G.Myorfi bilan hamkorlikda). Uran235 va uran238 izotoplarining boʻlinish usullarini ishlab chiqqan. Uning laboratoriyada suv bugʻlari, vodorod va ammiak bilan metan aralashmasi orqali elektr yoyi oʻtkazilganda aminokislotalar hosil boʻlib, ularni atmosferada ham sintez qilish mumkinligi isbotlangan (1950). Nobel mukofoti laureati (1934).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:1893-yilda tugʻilganlar
Turkum:29-aprelda tugʻilganlar
Turkum:1981-yilda vafot etganlar
Turkum:6-yanvarda vafot etganlar
Turkum:Amerikalik kimyogarlar
Turkum:Amerikalik ateistlar
Turkum:Amerikalik olimlar

Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Yuridik javobgarlik

Yuridik javobgarlik — huquqbuzarlikni sodir etgan shaxsning huquq normalariga asoslangan, o‘z qilmishi uchun javob berishi, davlat majburlov choralari ko‘rinishdagi oqibatlarga duchor bo‘lishi va ularni boshidan kechirishidir yoki boshqacha qilib aytganda huquqbuzarga nisbatan davlat qo‘llaydigan choralar. Yuridik javobgarlikning maqsadi ijtimoiy munosabatlarni mustahkamlash, tartibga solish va muhofaza etishdir. Yuridik javobgarlik qonuniylik, adolatparvarlik, jazoning muqarrarligi, maqsadga muvofiqlik, ayb uchun javobgarlik, bir huquqbuzarlik uchun ikki tomonlama javobgarlikka yo‘l qo‘yilmasligi kabi tamoyillarga asoslanadi. Yuridik javobgarlik faqat qonunda belgilangan tartibda va vakolatli organning tegishli qarori asosidagina vujudga keladi. Yuridik javobgarlikning quyidagi mavjud: jinoiy javobgarlik, maʼmuriy javobgarlik, fuqarolik huquqiy javobgarlik, intizomiy javobgarlik, moddiy javobgarlik. Shuningdek, ilmiy da konstitutsiyaviy, ekologik javobgarlik ham ko‘rsatiladi.

 

Turkum:Huquqshunoslik
Turkum:Huquq
Turkum:Huquqiy atamalar
Yuriy dolgorukiy

Yuriy dolgorukiy, Yuriy Vladimirovich Dolgorukiy (11-asrning 90-yillari oxiri — 1157.15.5) — Suzdal va Kiyev knyazi, Vladimir Monomaxnit 6oʻgʻli (Janubiy Rusdagi ishlarga doimo aralashib turgani uchun Dolgorukiy laqabini vafotidan soʻng ayrim rus yilnomachilari tomonidan olgan). 1120 yil Yu.D. Volga bulgʻorlari ustiga yurish qilgan. RostovSuzdal yeri Monomax tomonidan Yu.D.ga berilgan edi. Uning qarorgohi Suzdalda boʻlgan. Pereyaslavl-Zalessk, Yuryev va boshqalar shaharlarni bino qilgan. Uning hukmronligi davrida, 1147 yil ilk marotaba da Moskva shahri qayd etilgan, Yu.D. 1156 yil shaharni mustahkamlagan, shu tufayli u Moskvaning asoschisi hisoblanadi. 1954 yil Moskvada haykali oʻrnatilgan.
Yurisdiksiya

Yurisdiktsiya – sud yoki davlat organlari tizimi nazorati ostidagi qonunlar toʻplamiga ega boʻlgan hudud.

Avstraliya, Germaniya va AQSh federatsiyadagi har bir shtat alohida yurisdiktsiya mavjud. Biroq, baʼzida federal shtatdagi ayrim qonunlar taʼsis shtatlari boʻylab bir xil boʻlib, federal sudlar tomonidan amalga oshiriladi. Federal davlat shu maqsadda yagona yurisdiktsiyani tashkil qiladi.

Yurisdiktsiya oʻz huquq doirasidan tashqarida sodir etilgan jinoyatchilar o/z yurtiga qaytib kelganidan keyin jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin. Baʼzi hollarda, oʻz yurisdiktsiyasidan tashqarida boʻlgan boshqa davlat fuqarosi jinoyat sodir etsa ekstraditsiya qilinishi mumkin.

Unitar davlatlar odatda yagona yurisdiksiyalardir. Ammo, Buyuk Britaniya istisno hisoblanadi. Chunki uchta alohida huquqiy tizimga, yaʼni uchta alohida yurisdiktsiyaga ega. Xitoy, Gonkong va Makaoning alohida yurisdiktsiyalari mavjud.

 Yana qarang 

 Cherkov yurisdiktsiyasi
 Siyosiy boʻlinish
 Davlat (siyosat)
 Suveren davlat
 Federativ davlat
 Shtat qonuni
 Joyni oʻzgartirish

 Qoʻshimcha kitoblar 

 Beale, Jozef H. (1935) Qonunlar ziddiyatiga oid risola .
 Dicey va Morris . (1993) "Qonunlar toʻqnashuvi" 12-nashr. London: Sweet & Maxwell Ltd. (26/30-bet)
 Makklin, Devid. (2000). Morris: Qonunlar toʻqnashuvi . London: Sweet & Maxwell Ltd.ISBN 0-421-66160-7

 

Turkum:Xalqaro huquq
Turkum:Pages with unreviewed translations
Yurmala

Yurmala — Latviyadagi shahar. 1959-yil noyabrda Kemeri va Sloka shahrilari hamda Riga shahrining Yurmala tumanidan tashkil etilgan. Riga qoʻltigʻining jan. sohili va Liyelupe daryosi oraligʻida joylashgan. Tarkibiga Liyelupe, Buldure, Dzintari, Mayori, Dubulti aholi punktlari ham kiradi. Aholisi 57,3 ming kishi (2016). Iklimiy kurort (Riga sohili, Kemeri balneologik va balchiq kurorti bor). Sellyulozaqogʻoz, sport qayiqlari, torf, sement va taxta tilish zdlari, badiiy toʻqimachilik va galanteriya, "Texnoinform" fabriklari ishlab turibdi. Tarix va badiiyot muzeylari, latish shoiri Ya.Raynis muzeydala hovlisi bor."" OʻzME. Yu-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Latviya shaharlari
Yurt

Yurt — oʻrta asr Sharq ida mulk, turar joy, mamlakat, vatan, yer maʼnosida qoʻllaniladigan atama. 14-asrning 2-yarmigacha "YU." atamasi, odatda, turkiy qabilalar koʻchib yuradigan hudud maʼnosida qoʻllangan. 14-asr oxiri — 15-asr boshlarida Yu. deb xon qarorgohidagi zodagonning joyi yoki zodagon yoxud xonning qarorgohi joylashgan yerga aytilgan. Tarixchilar Rashiduddin va Vassofning asarlarida Yu. nafaqat ulus hududini balki qoʻshinning umumiy safida askarlar oʻrni, qarorgoh (oʻrdu) joylashgan yer, qarorgohdagi chodir oʻrnatilgan joyni ham anglatgan. Soʻnggi davr ida "YU." atamasining uy, turar joy, manzilni anglatuvchi ahamiyati kuchaygan. Rus ida Yu.Moʻgʻullar davlati va Oltin Oʻrda parchalangandan soʻng vujudga kelgan davlatlar hududini bildirgan (Sibir Yu.i, Qrim Yu.i va boshqalar).
Akrom Yusupov

Akrom Mamatovich Yusupov (1905.1.5, Quva — 1975.26.11, Toshkent) — sirk artisti, masxaraboz. Oʻzbekiston xalq artisti (1961). 8 yoshidan amakisi — dorboz Hotam Madaliyevdan dorbozlik va muallaqchilikni oʻrgangan. 14 yoshidan xalq sirkchilari truppasida ishlagan. 1920—30 yillarda komik akrobatika, voltijyorlik, turnik ustida mashq bajarish, chavandozlik tomoshalarida qatnashgan. 1942 yildan Oʻzbek sirki jamoasi tarkibidagi Toshkanboyevlar dasturida ishtirok etdi va dorbozmasxaraboz sifatida keng taniddi. 1953 yildan klounada sohasida faoliyat koʻrsatib, qadimiy masxaraboxtik va qiziqchilik anʼanalarini davom ettirib, uni rivojlantirib zamonaviy oʻzbek klounadasining eng yaxshi namunalarini yaratdi. Yu. tomoshalari oʻrgatilgan eshak va qoʻy ishtirokida oʻtadi. Yu. zamonaviy Xoʻja Nasriddin obrazini gavdalantirdi va oʻzining xushchaqchaq va oʻtkir zehnli qahramoni bilan betakror komik isteʼdodini "ISH — 421", "Diplomli eshak", "Pul yoki aql", "Oʻquvchi", "Sartarosh", "Taftish", "Boks", "Aqlli jonivor" kabi klounadalarda namoyish etdi. "Sirli kristall", "Akrom, badjahl xon va quyoncha" kabi sirk pantomimalarida bosh rollarni ijro etdi. 1970-yillardan Toshkentdagi "Sahnadagi sirk" ijodiy jamoasi bilan hamkorlik qilgan. Muallaq oshish, chavandozlik va dorbozlikni yaxshi egallaganligi tufayli parodiyali masxarabozlikni usta sanʼatkor sifatida bajarib, tomoshabinlar tahsiniga sazovor boʻlgan. Yu. soʻz va mimika ustasi. U sodda, samimiy, vaziyatga darhol, lekin bamaylixotir baho beruvchi, tadbirkorligini namoyish etuvchi, ishonuvchanligi, tepsatebranmasligi bilan kulgi uygʻotuvchi odam qiyofasini mohirona talqin etgan. Andijon viloyat Marhamat shahri koʻchalaridan biriga Yu. nomi berilgan.

Oʻgʻli Mahmud Yusupov (1930.12.11, Toshkent) — dorboz, akrobat. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1964), 1951 yildan Toshkanboyevlar dasturining qatnashchisi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Zaynobiddin Yusupov

Zaynobiddin Yusupov (1923.1.1 Margʻilon — 1992.30.10) — qiziqchi va askiyachi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1989). Yusufjon qiziq Shakarjonovning oʻgʻli. Oxunjon qiziq Huzurjonovdan taʼlim olgan: 1940-yilda Toshkentda oʻtkazilgan qiziqchilarning birinchi respublika qoʻriktanlovida ishtirok etgan. Otasi hayotligidayoq ukasi Madaminjon Yusupov (1935—1993)ni yoniga olib, askiya, mayda qiziqchiliklar bilan tanildi. 60-yillarda Fargʻona teatrida aktyor, cholgʻu ansambli rahbari boʻlib ishladi. "Tohir va Zuhra" da sandiqsoz, "Nurxon"da Huzurxoʻja, "Maysaraning ishi"da Mulladoʻst, "Arshin mol olon"da Vali kabi rollar ijro etdi. 70-yillarda Margʻilon xalq teatrida, 1978-yildan Fargʻona filarmoniyasida qiziqchi va cholgʻuchi boʻlib ishlaydi. 1986-yilda askiyachi va qiziqchilarning Qoʻqonda oʻtkazilgan respublika koʻriktanlovida oʻzi tashkil etgan "Margʻilon xandasi" uyushmasi bilan qatnashdi. Zaynobiddin va Madaminjon Yu.lar, Mamasiddiq Shiryayev, Orifjon Usmonov ijrosida Qoʻqon va Toshkentda koʻrsatilgan "Tabiblik" (asli "Xitoy tabib") va "Dorbozlik" ogʻzaki komediyalari yangicha jarangladi. 1988-yilda ular Toshkentda "Kulgi markazi"ning ochilishida "Erka oʻgʻil" komediyasini namoyish etdilar. Yu. qiziqchilikda, askiyada ham soʻzni teribterib, donadona va jarangdor qilib ijro etar, soʻzlarning tag maʼnolarini tomoshabinlarga tushunarli shaklda yetkazardi. "Shirinliklar", "Futbol" payrovlarida mohir boʻlgan.

Muhsin Qodirov.

 

Turkum:1923-yilda tugʻilganlar
Turkum:1-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:1992-yilda vafot etganlar
Turkum:30-oktyabrda vafot etganlar
Ibrohim Yusupov

Ibrohim Yusupov (1935.5.3, Urganch) — balet artisti, baletmeyster, rejissor, Oʻzbekiston xalq artisti (1983). Toshkent xoreografiya bilim yurtini (1955), Moskva teatr sanʼati institutini (1964) tugatgan. Navoiy nomidagi opera va balet teatri pedagog va repetitor, 1977 — 78 yillar Varshava katta teatrida mumtoz raqs oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. Alberto (A.Adan, "Jizel"), Zigfrid (P.Chaykovskiy, "Oqqush koʻli"), Garmodiy (A.Xachaturyan, "Spartak"), Bunyod (M.Ashrafiy, "Semurgʻ"), Shahriyor (N.RimskiyKorsakov, "Shahrizoda") va boshqalar Yu. sahnada yaratgan eng yaxshi obrazlaridir. "Toʻmaris", "Spartak", "Muhabbat va qilich", "Ming bir kecha", "Semurgʻ", "Medeya", "Chipollino", "Korsar", "Temur Malik", "Uch palma" kabi spektakllarni sahnalashtirgan. Uning "Toʻmaris", "Temur Malik" spektakllari asosida filmbaletlar, shuningdek, "Tojikfilm"da "Sharq afsonasi" filmbaleti ishlangan. Yu. ijodi raqslardagi aniq chizgilari, muayyan uslubga mutanosibligi, mumtoz raqslarga alohida eʼtibori, oʻzbek milliy raqs harakatlarini balet raqslariga ustalik bilan uygʻunlashtira olishi bilan ajralib turadi. Misr, Suriya, Hindiston, Yaponiya, Singapur, Seylon, Gonkong, Livan, Vengriya, Vyetnam kabi mamlakatlarda gastrolda boʻlgan.

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:Oʻzbekistonlik baletmeysterlar
Karim Yusupov

Karim Rahimovich Yusupov (1910.10.10, Zangiota tumani Xonobod qishlogʻi) — xalq seleksioneri, usta dehqon, sabzavotchilik amaliyoti novatori, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan agronom (1965). Mehnat faoliyatini oʻzi tugʻilib oʻsgan qishloqda tuzilgan kzda kolxozchi dehqon sifatida boshlangan (1931). Oʻrta Osiyo qishloq xoʻjalik instituti qoshidagi ishchi fakultetini tugatgan (1933). Buxoro viloyati Qiziltepa tumanida bosh agronom (1933—41), Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, Toshkent viloyati Qorasuv tumani oʻrmon xoʻjaligida (1945—50), Oʻrta Chirchiq tumanidagi jamoa xoʻjaligida bosh agronom (1951—60), Oʻzbekiston sabzavot, poliz ekinlari va kartoshkachilik ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1960-82). Mustaqil holda sabzavot seleksiyasi bilan shugʻullandi va yakka tanlov asosida yirik mevali, oʻrta kechpishar (135 kunda pishadigan), tupi kuchli oʻsadigan (poyasi 1,5—2 m), serhosil (har tupida 8—10 kg), sifatli, kasalliklarga chidamli, vazni 0,3—1,2 kg, hosildorligi 500—600 s/ga (1000 gacha), eti mazali, urugʻi kam, mashhur "Yusupov" pomidor navini yaratdi (ChudorinkaX Marglob). Mazkur nav 1960-yildan Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida, shuningdek, qoʻshni respublikalarda rayonlashtirilgan. "Yusupov" navli pomidor" kitobi (1967) muallifi. "Shuhrat" medali bilan mukofotlangan (1994).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Matniyoz Yusupov

Matniyoz Abdalniyozovich Yusupov (1925.1.1, Urganch — 1992.6.10, Toshkent) — kompozitor, sozanda (gijjak), xonanda, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1969). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1960). Xorazm maqomlari va xalq musiqa merosini oʻzlashtirish, soz chalish va ashulachilikni oʻrganishda S.Yoqubov, M.Xudoyberganov, K.Otaniyozovlar Yusupovga ustozlik qilishgan. Xorazm viloyat estradasida sozanda (1940—43), Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1943—44), Xorazm teatrida musiqa rahbari (1945—51). Urganch musiqa bilim yurtida direktor (1967—72), "Lazgi" ansamblining badiiy rahbari (1972—74). Oʻzbekiston radioqoʻmitasida musiqa muharriri (1974—85), Toshkent madaniyat institutida dotsent (1985-yildan).

Yusupov opera ("Xorazm qoʻshigʻi", 1964), balet ("Gulsanam", 1974), musiqali drama va komediyalar ("Gʻazal fojiasi", A.Bobojon pyesasi; "Dil koʻzgusi", H.Gʻulom; "Tun va noxun", Yu.Yusupov; "Muqaddas diyor", X.Rasul va boshqalar), simfonik asarlar, "Bilmaguncha", "Xorazm", "Bahor navosi", "Ishq kuyida", "Hijron", "Yorimga ayting", "Qalbi daryo" kabi qoʻshiqlar va boshqalar yozgan. Yu. shirali ovoz sohibi, lirik xonanda boʻlib mumtoz va zamonaviy bastakorlar ashulalarini ijro etgan ("Feruz", "Qoʻsh parda suvora", "Savti suvora", "Jonim sadqa", "Aqlu odobdandur", "Yozmishlar", "Dildorim kelur" va boshqalar). Ijrolari Oʻzbekiston radiosi fonotekasiga yozilgan. Xorazm xalq qoʻshiq va kuylari, maqom va suvoralari, doston qoʻshiqlarini, shuningdek, K.Otaniyozov asarlarini toʻplab notaga olgan va nashr ettirgan ("Oʻzbek xalq muzikasi", 6 j., T., 1958; 7 j., T., 1960; Xorazm maqomlari, T., 13 j., 1980-87; "Uchirdim shunqor qushimni", T., 1987). Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1991).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 
 Mahliyo, T., 1970; Shodiyona, T., 1977; Bir diyorki, T., 1981; Guldasta, T., 1985.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Maxsum Yusupov

Maxsum Yusupov (1912.18.7 Toshkent — 1983.9.3) — Oʻzbekiston xalq artisti (1964). Toshkent politexnikumini tugatgan (1929). 1932-yildan Hamza teatrida ishlagan. Aktyorlikni ommaviy sahnalarda chiqishdan boshlagan. Yu. nafaqat salbiy obrazlar, xarakterli rollar, balki qahramononadramatik rollar ustasi sifatida ham tanildi. Yu. ijodi qahramon ichki kechinmalarini yetkazishga, nutq madaniyati, badiiy yechimga alohida eʼtibor berishi bilan ajralib turadi. Laert, Poloniy (U.Shekspir, "Hamlet"), Yoʻlchi (Oybek, "Qutlugʻ qon"), Norboyvachcha, Gʻofir (Hamza, "Xolisxon", "Boy ila xizmatchi"), Nodir (G.Mdivani, "Nomus"), Baxtiyor (B.Rahmonov, "Yurak sirlari"), Gʻoyib, Hamdam (Uygʻun, "Qotil", "Qaltis hazil"), Suqsurov (A.Q^ahhor, "Tobutdan tovush"), Keldiyev (Oʻ.Umarbekov, "Komissiya"), Roderigo (U.Shekspir, "Otello"), Xondamir (I.Sulton, Uygʻun, "Alisher Navoiy"), Sakkokiy (M.Shayxzoda, "Mirzo Ulugʻbek") kabi rollari bilan shuhrat qozondi. Yu. kino ("Fargʻona qizi"da Olimjon, "Suyunchi"da Eshmat va boshqalar) va televidenIye ("Nur borki, soya bor"da Soqi Soqiyevich, "Girdob"da partkom va boshqalar)da ham rollar oʻynagan. "Nashtar" kinojurnalining doimiy ijrochilaridan boʻlgan.

 

 
Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Muhammadsoli Yusupov

Muhammadsoli Abdullayevich Yusupov (1-noyabr 1955-yil, Toshloq tumani) – aktyor, rejissor, pedagog. Oʻzbekiston xalq artisti (1999). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutining aktyorlik (1977) hamda rejissorlik (1997) ftlarini tugatgan. 1977—78 yillar mazkur Institutda oʻqituvchi, 1979-yildan Fargʻona teatrida aktyor, rejissor (1995-yildan bosh rejissor). "Kulgi zarbi spektaklidagi Sulaymon qori uning sahnadagi ilk obrazidir. „Richard III“ (U.Shekspir)dagi Gloster, „Farhod va Shirin“ (S.Abdulla, B.Broviin)dagi Yosuman obrazlari talqin va ijro jihatidan yangicha uslubga ega ekanligi bilan ajralib turadi. Yu. Qoʻchqor („Temir xotin“), Diktator („Hokimi mutloq“), Mamat („Nurxon“), Buxenvald („Bir oʻlikka bir tirik“), Asomboy („Toshkentga sayohat“), Toʻxtamishxon („Amir Temur va Toʻxtamishxon“) kabi rollari bilan shuhrat qozondi. Qahramon ichki holatini ochib bera olish, milliy qiziqchilik sanʼati bilan yoʻgʻrilgan ijro uslubi ajralib turadi. Yu. kinoda Xolmat („Bomba“), Qoʻchqor („Masxaraboz“), Oʻqituvchi („Oʻqituvchi“), videofilmda Solih mahdum („Mehrobdan chayon“), telefilmda Afandi („Afandining besh xotini“) rollarini ham oʻynagan. „Kurort“ (Oʻ.Umarbekov), „Oltin sirtmoq“ (X.Toʻxtaboyev), „Amir Muzaffar“ (I.Qobulov), „Osmonga sigʻmagan muhabbat“ (Y.Sulaymon), „Sehrlangan parizod“ (V.Rabadan), „Kampir topaymi, dadajon?“ (A.Xursandov), „Tikansiz tipratikanlar“ (Sh. Boshbekov), „Jonimning malhami“ (O.Hakimov), „Amir Temur va Toʻxtamishxon“ (T.Mirzo) kabi spektakllarni sahnalashtirgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1989).

 Filmografiyasi 
+NomiRolYilIzohJanob hech kimTohir2009

 

Turkum:Oʻzbekiston xalq artistlari
Turkum:11-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:1955-yilda tugʻilganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar
Turkum:Oʻzbekistonlik aktyorlar
Olmos Yusupov

Olmos Turgʻunjonovich Yusupov (1974.9.2, Dushanba) — sportning kikboksing turi boʻyicha 4 karra jahon chempioni (1995, Kiyev; 1997, Gdansk; 2000, Madrid; 2002, Rodos), „Oʻzbekiston iftixori“ (1998). Yusupov 1995-yildan Toshkentdagi „Billur“ sport klubida kikboksing bilan shugʻullanadi, Oʻzbekiston chempioni (1995—2001), Osiyo kubogi gʻolibi (1997, Bishkek), Yevrosiyo chempioni (1997, Qozon). U koʻp xalqaro musobaqalarda sovrindor boʻlganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonlik jang ustalari
Usmon Yusupov

Usmon Yusupovich Yusupov (1-mart 1900, Fargʻona tumanidagi Kaptarxona qishlogʻi – 7-may 1966, Toshkent) – davlat va siyosat arbobi. Mehnat faoliyatini 1916-yil Qovunchi (hozirgi Yangiyoʻl shahri)dagi paxta tozalash zavodida ishchilikdan boshlagan. Toshkent binokorlar uyushmasi raisi, kasaba uyushmalari Toshkent okrugi kengashi raisi (1926—1928). Oʻzbekiston Kompartiyasi MK kotibi (1928—1931), VSSPS Oʻrta Osiyo byurosi raisi (1931—1934). Oʻzbekiston SSR Oziq-ovqat sanoati xalq komissari (1936—1937), Oʻzbekiston Kompartiyasi MK 1-kotibi (1937—1950). SSSR Paxtachilik ministri (1950—1953), Oʻzbekiston SSR Ministrlar Soveti raisi (1953—1954), Mirzachoʻldagi „4-Boyovut“ va „2-Boyovut“ szlari? va Yangiyoʻl tumanidagi „Xalqobod“ agrarsanoat birlashmasi direktori (1955—1966).

Usmon Yusupov respublikaga rahbar boʻlgan yillarda Oʻzbekistonda xalq hashari yoʻli bilan yirik suv inshootlari (Katta Fargʻona kanali, Kattaqoʻrgʻon suv ombori va boshqalar) qurilgan. Ikkinchi jahon urushi davrida mamlakat gʻarbidan koʻchirib keltirilgan korxonalarni ishga tushirish, yangilarini qurish, frontni oziq-ovqat, kiyim-kechak bilan muntazam taʼminlash, oʻzbekistonliklarni fashizmga qarshi kurashga safarbar qilish, urush tufayli uyjoy va boshpanasiz qolgan aholi hamda yetim qolgan bolalarga mehribonlik va insonparvarlik qilishda Usmon Yusupov bosh-qosh boʻlgan. U oʻz siyosiy faoliyati davrida imkoniyat doirasida Oʻzbekiston xalqi manfaatlarini himoya qilishga intilgan boʻlishiga qaramay ommaviy qatagʻon siyosatida (1937——1939) Markaz farmoyishlarini bajarishga majbur boʻlgan. Toshkentdagi Chigʻatoy qabristoniga dafn etilgan. Katta Fargʻona kanali, Fargʻona tumanidagi qishloq, respublikadagi bir necha maktab, koʻcha, shirkat xoʻjaligiga Usmon Yusupov nomi berilgan. Yangiyoʻl shahrida uy muzeyi bor, haykali mavjudIzbrannie trudi, t. 1—3, T., 1982—84. Ad.\ Reskov B., Sedov G., Usman Yusupov, T., 1977Oʻzbekistonning yangi tarixi, 2-kitob (Oʻzbekiston sovet mustamlakachiligi davrida, T., 2000..

Usmon Yusupov|thumb|left

 

 
 Usmon Yusupovga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi
 https://press.natlib.uz/ru/editions/46209

Turkum:1901-yilda tugʻilganlar
Turkum:18-fevralda tugʻilganlar
Turkum:1966-yilda vafot etganlar
Turkum:7-mayda vafot etganlar
Turkum:Lenin ordeni sohiblari
Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Turkum:Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Turkum:Fargʻona viloyati (Rossiya imperiyasi)da tugʻilganlar
Turkum:Chigʻatoy qabristoniga dafn etilganlar
Turkum:Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komitetining birinchi kotiblari
Turkum:Oʻzbekiston SSR hukumat rahbarlari
Turkum:Oʻzbekiston Kompartiyasi Toshkent viloyat qoʻmitasining birinchi kotiblari
Sharofiddin Yusupov

Sharofiddin Isomiddinovich Yusupov (1945-yil 29-aprel, Rishton, Rishton tumani, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston SSR – 2025-yil 23-aprel, Rishton, Rishton tumani, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston) – oʻzbekistonlik kulol, kulollar sulolasi davomchisi; zamonaviy rishton kulollik maktabining yirik vakili. Oʻzbekiston Badiiyot akademiyasi akademigi (1997), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1991).

 Tarjimayi holi 
Sharofiddin Yusupov 1945-yil 29-aprelda Rishtonda tavallud topgan. Yoshligidan otasi usta Isomiddin Yusupov (1884—1959) bilan yonmayon ishlab, rishtonlik usta Musa va gʻurumsaroylik usta Hakimga shogird tushib hunar oʻrgangan; ayniqsa, usta Ibrohim Komilovaan rishton kulollik maktabiga xos boʻlgan tabiiy xom ashyodan ishqorli sir tayyorlashni puxta egallagan. 1963-yildan Rishton keramika zavodida kulol, usta (1978—80 yillarda bosh rassom). 197478-yillarda Qoʻqon shahrida ishqorli sirni sanoatga tatbiq etish boʻyicha oʻtkazilgan tajribalarda qatnashgan. Yu. rishton kulollik maktabi anʼanalarini ijodiy oʻzlashtirdi va rivojlantirdi, uni yangi mujassamotlar, ranglar uygʻunligi, ramziy belgilar va boshqalar xususiyatlar bilan boyitdi; u yaratgan lagan, koʻza, kosa, shokosa va boshqalar sopol buyumlarida „chorbarg“, „bodomgul“, „anorgul“ va boshqalar tasvirlarni, oq (sut rang) zaminda yashilmoviy, jigarrangbinafsha rang, yashilkoʻk uygʻunligidagi rang koloritini qoʻllaydi. U yaratgan sirkori bezaklar zamonaviy meʼmorlikda keng qoʻllanadi.

Yusupov asarlari bilan respublika va xorijiy koʻrgazmalarda qatnashadi. Asarlaridan namunalar respublika va xorijiy davlatlar muzeylari va shaxsiy toʻplamlarda saqlanadi.

 

Turkum:1945-yilda tugʻilganlar
Turkum:29-aprelda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari