Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Olacha

Olacha — ingichka yoʻlli mato; odatda, paxta ipidan (arqoq va tanda ipi), baʼzan ip va ipak (arqogʻi ip, tandasi ipak)dan qoʻlda toʻqiladi. Yoʻl-yoʻl boʻlgani uchun O. deb atalgan. Tanda ipi boʻyalgani uchun 2 tomoni ham bir xil boʻladi. Qadimdan Oʻrta Osiyoda koʻplab ishlab chiqarilgan. O.dan, asosan, toʻn va boshqa tayyorlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Olaqargʻa

Olaqargʻa — chumchuqsimonlar turkumi, qargʻalar oilasiga mansub qush. Gavdasining uz. 44—56 sm. O.ning bosh, koʻkrak, dum va qanot patlari, tumshugʻi va oyoklari qora, qolgan qismi kulrang. Sharqiy Yevropa, Gʻarbiy Sibir, Kavkaz, Old Osiyo va Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Oʻzbekiston hududida bahor, kuz va qish oylarida uchraydi. Oʻrmon va hiyobonlardagi daraxt va butalarga uya quradi. 4—5 dona tuxum qoʻyadi. Oʻsimlik urugʻlari, umurtqasizlar va mayda umurtqali hayvonlar bilan oziqlanadi. Baʼzan qushlarning tuxumi va bolalarini yeb, tabiatga ziyon keltirishi mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Qushlar
Turkum:Biologik turlar
Olahamma

Olahamma — mahalliy kechpishar qovun navi. Shakli tuxumsimon, uz. 35— 40 sm, sirti tekis, yaltiroq. Dum tomonida sezilar-sezilmas toʻri bor. Tuyey sariq. Eti qalin (7—8 sm), oq, saqlash davomida mayinlashib, mazasi yanada shirinlashadi. Tarkibida 10,5—12,5% qand, shuningdek, 5,8—8,3% saharoza bor. Urugʻxonasi katta emas. Urugʻlari sariq. Ekilib, unib chiqqandan keyin 110—115 kunda hosili pishadi. Oʻrtacha ogʻirligi 8—17 kg. Hosildorligi 300— 350 s/ga. Yaxshi saqlanadi. Uzoq joylarga olib borishga yarokli. Xorazm viloyati uchun rayonlashtirilgan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
Turkum:Qovun navlari
Old osiyo togʻligi

Old Osiyo togʻligi - Osiyoning gʻarbiy qismidagi bir guruh togʻliklar. Uzunligi gʻarbdan sharqqa qariyb 4000 km, eni 600–1500 km. Umumiy maydoni 3,5 mln. km². Tarkibida Kichik Osiyo, Armaniston va Eron togʻliklari bor. Balandligi markaziy qismida 1000– 2000 m li yassitogʻliklar va balandligi 2000– 4000 m li chekka togʻliklardan iborat. Iqlimi aksari qismida subtropik, kontinental iklim. Yozi quruq va issiq (faqat Eron togʻligining sharqiy yon bagʻrida musson yomgʻirlari yogʻadi), qishi sovuq, bahori sernam. Oʻsimliklari, asosan, butazorlardan iborag Landshafti koʻp joylarda quruq subtropik, janubda quruq tropik, togʻlarning sernam yon bagʻirlarida nam subtropik va tropik.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Osiyo
Oldi-sotdi

Oldi-sotdi (huquqda) — fuqarolik huquqiy munosabatlarida keng tarqalgan shartnoma. Uning asosiy vazifasi tovar-pul almashinuvini amalga oshirishdir. Oldi-sotdi shartnomasiga muvofiq, 1 taraf—sotuvchi ikki taraf—sotib oluvchiga tovarni mulk qilib topshirish majburiyatini oladi, 2 taraf (sotib oluvchi) esa tovarni qabul qilish va uning haqini toʻlash majburiyatini oladi.

Oldi-sotdi shartnomasi kadim zamonlardan kishilar oʻrtasida keng qoʻllaniladigan shartnomalar sirasiga kiradi. U taraflarning maxsus (ogʻzaki yoki yozma) kelishuvi asosida amalga oshiriladi. Tovar bu shartnomaning predmeti hisoblanadi. Tovar-ashyolar. koʻchar va koʻchmas mol-mulk, qimmatlp qogʻozlar, mulkiy huquqlar hamda pul shartnoma predmeti boʻladi. Fuqarolar, yuridik shaxslar va davlat shartnoma subʼyektlari hisoblanadi. Oldi-sotdi shartnomasining asosiy shartlarp: taraflar, predmet, baho, taraflarning huquq va majburiyatlari, shartnoma shartlarini buzganlik uchun taraflarning javobgarligidir. O.-s. shartnomasining chakana O.-s, mahsulot yetkazib berish, kontraktatsiya (qarang Kontraktatsiya shartnomasi), energiya taʼminoti, koʻchmas mulkni sotish kabi mavjud.

Koʻpgina davlatlarda O.-s. fuqarolik kodeksi va boshqa qonun hujjatlari talablari asosida amalga oshiriladi. Ichki, shuningdek, xalqaro bozorda ham turli tovarlar O.-s.siga oid operatsiyalarni mukammal tartibga soluvchn maxsus savdo (tijorat) kodekslari mavjud.

Oʻzbekiston Respublikasi FK da Oldi-sotdi shartnomasining turli jihatlari va uning shartnoma taraflarining huquqlari, majburiyatlari va javobgarligini aniq koʻrsatgan holda amalga oshirilishiga oid qonun talablari katʼiy belgilangan. Xorijiy yuridik va jismoniy shaxslar, shuningdek, chet el davlatlari ishtirokida amalga oshiriladigan O.-s. operatsiyalari Oʻzbekiston Respublikasining chet el investitsiyalari toʻgʻrisidagi qonunchiligi, Oʻzbekiston Respublikasining xorijiy davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan tuzgan ikki tomonlama va koʻp tomonlama bitimlari bilan tartibga solinadi.

Sayd Gʻulomov, Nurillo Imomov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Huquqshunoslik
Oldrij Jeyms

Oldrij Jeyms (1918. 10.7, Uayt-Xils, Viktoriya shtati, Avstraliya) – ingliz yozuvchisi va jamoat arbobi. London universitetida oʻqigan. Ikkinchi jahon urushi davrida jangovar reportaj va ocherklar yaratgan. „Dengiz burguti“ (1944), „Diplomat“ (1949) kabi romanlari va „Oʻzga vatan oʻgʻloni“ (1962), „Xavfli oʻyin“ (1966) romanlaridan iborat dilogiya muallifi. „Choʻl ufqi qahramonlari“ (1954), „Uning oʻlimini istamayman“ (1957), „Soʻnggi quvgʻin“ (1961) romanlarini Sharq mavzuiga bagʻishlagan. „Yangi Misr“ (1967) ocherkida uygʻonayotgan mamlakat hayotini realistik manzaralarda ifodalagan. O.ning siyosiy ruhdagi publitsistik maqolalari ham bor. Bir qancha asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan: „Alvido, Antiameri-ka“ (1973), „Farzandlarga saboq“ (1966) va boshqa 1979-yilda Oʻzbekistonda boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Buzz Aldrin

Edvin Yujin Oldrin (1930.20.1) — AQSH astronavt-uchuvchisi, harbiy-havo kuchlari polkovnigi. AQSH Harbiy akademiyasini tugatgan (1951). AQSHning Aeronavtika va kosmik fazoni tadqiq qilish Milliy boshqarmasi astronavtlari guruhiga qabul qilingan. 1966-yil noyabrda Gemini 12 kosmik kemasida kosmosga parvoz qilgan; 1969-yil iyulda „Apollon-11“ kosmik kemasida (N. Armstrong va M. Kollinz bilan birga) birinchi marta Oyga tarixiy parvozini amalga oshirgan. „Apollon-1 1“ kosmik kemasining oy boʻlmasida 20-iyulda Oyga qoʻngan va 21-iyulda O. Armstrongdan 20 daqiqa keyin Oy sathiga qadam qoʻygan va 1,5 soat yurgan. Oyning orqa tomonidagi kraterga Oldrin nomi berilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Amerikalik fazogirlar
Turkum:1930-yilda tugʻilganlar
Oleg Svyatoslavich

Oleg Svyatoslavich (?-1115) -Qadimgi Rus knyazi. Rostov-Suzdal yeri, Volinda knyazlik qilgan. Mulklaridan ajralib (1076) Tmutarakanga qochgan. Qipchoklar (polovetslar) yordamida 2-marta Chernigovni olgan. Xazarlar qoʻlida tutqunlikda, Vizantiyaga tegishli Rodos orolida surgunda boʻlgan. Oleg Svyatoslavichni qipchoklar bilan aloqasi rus yilnomachilari tomonidan qoralangan. „Igor polki jangnomasi“da Gorislavich deb atalganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1115-yilda vafot etganlar
Olein kislota

Olein kislota (lotincha oleum - yog , moy), CH3(CH2)7CH=CH(CH2)7COOH— bir asosli toʻyinmagan yogʻ kislota. Mol. m. 282,46, kristall holdagi 2 ta modi-fikatsiyasi (a,R) bor: a - shaklining suyuqlanish temperaturasi 13,4°, (3- shaklining suyuqlanish temperaturasi esa 16,3°. Qaynash temperaturasi 225—226°. Olein kislota — tabiatda keng tarqalgan kislotalardan biri; hayvon va oʻsimlik yogʻlarida triglitserid holidauchraydi. Olein kislota lok, emal, alifmoy va boʻyoqlarning asosi boʻlib xizmat qiladi. Baʼzi efirlari sellyuloza plastifikatorlari sifatida ishlatiladi. Olein kislota tuzlari sovundirOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Kislotalar
Olenek

Olenek (Ölöön) – Saxadagi daryo, bosh qismi Krasnoyarsk oʻlkasida. Uzunligi 2292 km, havzasining maydoni 220 ming km². Vilyuy platosidan boshlanadi. Chapdan Bur daryosi quyilgandan ke-yin Shimoliy Sibir pasttekisligi boʻylab shimoli-gʻarbga buriladi. Laptev dengizining Olenek qoʻltigʻiga quyilish joyida delta (maydoni 475 km², uz 20 km) hosil qilgan. Yirik irmoqlari: chapdan – Bur, Buolkalax. Qor va yomgʻirdan toʻyinadi. Quyilish joyida oʻrtacha suv sarfi 1210 m³/sek. Sentabr oxiri – oktabrda muzlab, may— iyunda muzdan boʻshaydi. Daryoda baliq turi koʻp. O. boʻyida Olenyok, Taymilir, Ust-Olenyok aholi punktlari joylashganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Rossiyadagi daryolar
Oleum

Oleum (lotincha oleum — moy) — 100% li sulfat kislota H2SO4. 96—98% li H2SO4 ga sulfat angidrid SO3 yuttirish yoʻli bilan olinadi. O. tarkibida erkin holda boʻladigan SO3 miqdori O.ning qoʻllanish maqsadiga qarab 18,5—20% gacha yetadi. O.ni suvda eritib, har qanday konsentratsiyali juda toza sulfat kislota olish mumkin. Boʻyagichlar, portlovchi moddalar va boshqalar ishlab chiqarishda ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Olyokma

Olyokma — Rossiya Federatsiyasining Chita va Amur viloyatlari hamda Saxa (Yakutiya)dagi dare. Lenaning yirik oʻng irmogʻi. Olekmin-skiy Stanovik togʻlarining shimol yon bagʻirlaridan boshlanib, avval shimoli-sharq, soʻngra shimoli-gʻarbga oqib Olyok-minsk shahri yaqinida Lena daryosiga quyiladi. Uz. 1436 km, havzasining maydoni 210 ming km². Olyokma, asosan, yomgʻir va qor suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi 1950 m³/sek. Daryo oktabr oʻrtalaridan may oʻrtalariga qadar muz bilan qoplanib yotadi. Asosiy irmoqlari: oʻngda — Tungir, Nyukja; chapda — Chara. Yenyuk st-yasidan quyilish joyigacha kema qatnaydi. Tungir irmogʻi quyilgan joydan yogʻoch oqiziladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Rossiyadagi daryolar
Olivin

Olivin (lotincha: oliva — zaytun; nomi zaytunsimon-yashil-xrizotil rangidan) — ortosilikatlar kichik sinfiga mansub minerallar guruhi. Kimyoviy tarkibi (Mg)2Fe)2Si04. Unda 8— 12 %, baʼzan 20 % GʻeO va 45-50% MgO boʻladi. O. guruhiga forsterit Mg2SiOJ, fayalit Fe2SiO4, tefroit Mn2Si04, knebelit (Gʻe, Mn)2SiO4, montichellit CaMgSiOJ, izomorf qatorli minerallar — gortonolit (MgFe)2SiO4J, pikrotefroit (Mn, Mg)2SiO4 kiradi. O. Tarkibidagi Mg, Fe, Mn izomorf shaklida Ni, Co, Sa, Sg bilan almashadi. Tarkibida fayalit molekulali O. tabiatda koʻproq tarqalgan (10—30%), marganets qoʻshilgan molekulali kamroquchraydi. Romb singoniyada kristallanadi. Donador agregat va kristallar holida boʻladi. Rangi sargʻish-yashil, sariq, zaytun rangli, shaffof. Qattiqpigi 6,5—7; zichligi 3,2—4,4 g/sm3. O. asosli va oʻta asosli jinslar (dunit, peridotit, gabbro, bazalt, pikrit va boshqalar) hosil qiladi. U topilgan joyda koʻpincha nikel, xrom, temir konlari boʻladi. O.ning shaffof sariqyashil turi — zabarjad (xrizolit yoki peridot) qimmatbaxr tosh hisoblanadi. Forsterit — oʻtga chidamli materiallar uchun xom ashyoOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Olivye de serr

Olivye de serr — qishki nok navi. Vatani — Fransiya. Oʻzbekistonda 19-asr oxiridan ekila boshlangan. Daraxti oʻrtacha kattalikda. Hosil shoxlari koʻp, barglari oʻrtacha va mayda, oʻzidan changlanadi. Mevasining oʻrtacha vazni 150—160 g, baʼzan 500—600 g va undan ortiq. Tarkibida 13,68% qand, 23,3% quruq modda, 0,31% kislota bor. Behi payvandtagga ulangan koʻchati 3—4 yilda, yovvoyi nokka payvand qilingani 4—5 yilda hosilga kiradi. 8—10 yoshida tupi oʻrtacha 20–40 kg, 25—30 yoshida 110–120 kg hosil beradi. Hosili sentabr-oktyabr oylarida teriladi, fevral oylarigacha saqlanadi. Oʻzbekistonda qishki noklarning eng shirini hisoblanadi. 1959-yildan respublikaning barcha viloyatlari uchun rayonlashtirilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oligarxiya

Oligarxiya (yun. oligarchia — ozchilik hokimiyati) — davlat boshqaruv shakli; unda siyosiy va iqtisodiy hukmronlik aristokratlar yoki boylarning kichik guruhi tomonidan amalga oshiriladi (mas, moliya O.si). "O." termini dastlab yunon yozuvchilari (Aristotel, Polibiy) asarlarida aristokratiya tugatilishi oqibatida vujudga keladigan davlat tuzumi shaklini ifodalash uchun qoʻllangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oligo...

Oligo... (yun. oligos — kam, oz, ozgina) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi qismi boʻlib, biror narsaning kamligini, oz miqdorda ekanligini bildiradi (mas, oligofreniya). OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oligoklaz

Oligoklaz (oligo... va yun. klasis — sinish, yorilish) — natriy-kalsiyli dala shpatlari (plagioklazlar) guruhiga mansub minerallarning nordon xili. Tarkibi 10—30% anortit va 70— 90% albitning izomorf aralashmasidan iborat. Triklin singoniyali. Tarkibida 5—25% anortit boʻlgan turi peristerit (yun. peristera — kaptar; moviy rangiga koʻra) deb ataladi. O.— magmatik va metamorfik mineral ga kiradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Minerallar
Turkum:Kimyo
Oligofreniya

Oligofreniya (oligo... va phren — akl), aqliy norasolik — tugʻma yoki 3 yoshgacha boʻlgan davrda orttirilgan ruhiy rivojlanmay qolish bilan kechadigan kasalliklar guruhi. Bu nom nemis psixiatri E.Krepilin tomonidan berilgan. Oligofreniya ayollarga nisbatan erkaklar orasida koʻproquchraydi. Oligofreniyaning yengil — debillik, oʻrtacha — imbetsillik va ogʻir idiotlik (idiotizm) turi farq qilinadi. Oligofreniyaning sabablari xilma-xil. Bularga genetik-irsiy omillar, xromosomalarning buzilishi, ota-ona kasalliklari, ayniqsa, onaning homiladorlik vaqtidagi kasalliklari va zaharlanishlari, bolaning tug'ilish davridagi shikastlanishlari hamda bola tugʻilgandan keyin 3 yil ichida oʻtkazgan ogʻir kasalliklari (meningit, ensefalit va hokazo), miyaning shikastlanishlari va boshqa kiradi.

Oligofreniyaning asosiy belgisi ruhiy faoliyatning hamma tomonlama yetishmasligi, shaxsning bilim va koʻnikmalarining yetuk emasligi, tafakkuri, fikrlash qobiliyatining chegaralanganligi yoki umuman yoʻqligi ham kirishi mumkin. Shaxsiy rivojlana va kamol topa borgani sari uning fikrlashi abstraktlasha boshlaydi, yaʼni aniq narsalar va belgilarga qarab tafakkuri boyiydi. Dastlab bir sonni boshqasiga qoʻshish kerak boʻlsa, bunda bolalar konkret predmetlarni koʻzda tutadilar. Keyinroq predmetlashgan sonlar oʻrniga faqat quruq sonlarning oʻzi qolaverishi mumkin boʻlib qoladi, yaʼni oʻsha konkret narsalar, buyumlar (predmetlar) mavhumlashadi. Mana shu jarayonga ular tushunib yetmaydilar. Karra jadvalni yodlab olib aytib berish — konkret hodisadir, konkret xotira faoliyatidir. Biroq bu jadval ichida ayirish, qoʻshish, boʻlish kabi amallarni bajarishda mavhumlashgan fikrlar zarur boʻladiki, buni bajarishda aqli zaif bolalar juda qiynaladilar yoki butunlay bajara olmaydilar. Fikrlarni abstraksiya qilish qobiliyatining yoʻkligini, soʻzlarning maʼnosiga tushunib yetmaslik holatlarini ham koʻrish mumkin. Oligofreniyada soʻz boyligi, soʻzlash qobiliyati, hissiyotlar, harakatlar ham sayoz boʻladi. Koʻpincha bunday bemorlarda turli xil tugʻma nuqsonlar (anomaliyalar) kuzatiladi. Bularga muskullarning zaifligi (parez), bosh miya chanogʻining katta yoki kichikligi hamda qiyshiq boʻlishi, koʻz, quloq, burun, ogʻiz boʻshligʻi, qoʻl-oyoq panjalari kamchiliklari yoki nuqsonlari va boshqa kiradi. Kattaroq yoshga yetgan aqliy noraso bemorlarda daydilik, ovqatlanish va jinsiy hislarning oshishiga taalluqli xattiharakatlar, itoat etmaslik, qaysarlik yoki tajovujkorlik belgilari kuzatiladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oligofrenopedagogika

Oligofrenopedagogikaagogika (Oligofreniya va pedagogikaagogika) — aqli zaif bolalarni oʻqitish, tarbiyalash, korreksiyalash (tuzatish), ijtimoiy xayotga jalb etish masalalarini oʻrganuvchi defektologiya tarmogʻi. O.ning asosiy vazifasi akli zaif bolalarning rivojlanishida korreksion tarbiyaning mohiyatini ochib berish, ulardagi nuqsonning rivojlanishini va nuqsonning oʻzini bartaraf etish yoʻllarini, maxsus maktab va maktabgacha tarbiya muassasalarida akli zaif bolalar uchun maxsus taʼlimtarbiya va korreksion rivojlantiruvchi ish va metodlarni ishlab chiqish hamda takomillashtirishdan iborat. O. umumiy va maxsus pedagogika., psixologiya, anatomiya, fiziologiya, genetika, nevropatologiya, pedagogikaiatriya, oligofreniya klinikasi yutuklariga asoslanadi. 19-asr boshlarida tibbiyot va pedagogika.ning rivojlanishi tufayli muayyan yoʻnalish si-fatida vujudga keldi. Oʻsha asrning oʻrtalarida fransuz vrachi va pedagogikaagogi E.Segen (1812—80) aqli zaif bolalarni oʻqitish va tarbiyalash nazariyasini ishlab chiqdi. Ayniqsa, uning "Akliy normal boʻlmagan bolalar tarbiyasi, gigiyenasi va axloqiy davosi" asari (1846) O.da katta yutuq boʻldi. Chet ellarda O.ning shakllanishi J.Demor va O. Dekroli (Belgiya), B.Mennel va A.Fuks (Germaniya), A.Bine, J. Filipi va I.Bonkur (Fransiya), V.M.Bexterev, P.F.Lesgaft, L.S. Vigotskiy (Rossiya) va boshqa nomi bilan bogʻliq. Oʻzbekistonda S.T.Aytmetova, K. K.Mamedov, P. M.Poʻlatova, M.I.Soa-tovalar tomonidan O. boʻyicha oʻquv qoʻllanmasi tayyorlanib nashr etilgan. Oʻzbekistonda akli zaif bolalarni tarbiyalash va oʻqitish maxsus yordamchi maktablaraa amalga oshiriladi. O.da bola his-tuygʻusini boyitishga, nutq-ini rivojlantirishga katta ahamiyat berilib, taʼlimtarbiyaviy jarayonda koʻrgazmali qurollar va boshqa metodlardan keng foydalaniladi. Akli zaif bolalarni psixologik-pedagogikaagogik oʻrganish asosida har bir bolaga individual yondashiladi. Oʻzbekistonda oligofreno-pedagogikaagoglarni Toshkent pedagogika. universiteti va pedagogika. institutlarining defektologiya fakultetlari tayyorlaydi. O.ga oid ilmiy tadqiqot ishlari Oʻzbekiston pedagogika. fanlari ilmiy tadqiqot institutida, Toshkent pedagogika. universiteti va ayrim pedagogika. intlarining defektologiya kafedralarida olib boriladi.

Lola Moʻminova.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Defektologiya
Oligotsen

Oligotsen (oligo... va kainos — yangi) — paleogen sistemasi (davri)ning yuqori boʻlimi. 1855-yilda nemis geologi G. Beyrix tomonidan ajratilgan. Geologlar O.ni 2 (baʼzi tadqiqotchilar esa 3 ta) qismga boʻladilar. Oʻzbekistonning qamma hududlarida O.ga mansub sumsar qatlamlari ajratilgan. O. yotkiziklaridagi yirik neft konlari Fargʻona botigʻidagi Shoʻrsuv-4, Choʻngʻara-Gʻalcha, Shimoliy Soʻx, Chaur-Yorqoʻton, Xonqiz, Avval, Polvontosh, Andijon, Xoʻjaobod, Boʻston konlari (3-, 4- neft-gazli gorizontlar)da uchraydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Geologiya
Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oliy bosh qoʻmondon

Oliy bosh qoʻmondon - mamlakat Qurolli kuchlarining oliy rahbari. Tinch davrda ham, urush paytida ham qurolli kuchlar boshligʻi hisoblanadi. Oʻzbekistonda Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq (109-modda, 20-bandi), Oʻzbekiston Prezidenti Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining Oliy bosh qoʻmondoni hisoblanadi. U qurolli kuchlarning oliy qoʻmondonlarini vazifasiga tayinlaydi va vazifasidan ozod qiladi, oliy harbiy unvonlar beradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

{{military-stub}

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:Unvoniga koʻra ofitserlar
Oliy va oʻrta maxsus maktab muammolari instituti

Oliy va oʻrta maxsus maktab muammolari instituti — Oʻzbekiston Respublikasida oliy va oʻrta maxsus taʼlimni takomillashtirish va rivojlantirishning dolzarb muammolarini hal qiluvchi ilmiy-metodik markaz. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 1995-yil Toshkent shahrida tashkil etilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi qaramogʻida. Institut oʻz faoliyatini Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi rahbarligida Fan va texnologiyalar markazi, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi, taʼlim muassasalariga ega boʻlgan boshqa tarmoq vazirlik va idoralari, oliy taʼlim muassasalari, ilmiy muassasa va ishlab chiqarish korxonalari bilan uzviy hamkorlikda amalga oshiradi. Institutda 3 ilmiy-metodik boshqarma (oliy taʼlim normativlari va standartlari; ijtimoiy-iqtisodiy tadqiqotlar; malaka oshirish, pedagogika va axborot texnologiyalari), 11 boʻlim (kasbiy ilmiy-metodik taʼminoti; magistraturaning ilmiy-metodik taʼminoti; taʼlim, fan va ishlab chiqarishni institutegratsiyalash; iqtisodiyot taʼlimi; maʼnaviyat va maʼrifat; isteʼdodli yoshlar bilan ishlashning ilmiy-metodik taʼminoti; oʻquv i yaratishning ilmiy-metodik taʼminoti; qayta tayyorlash va malaka oshirishning ilmiy-metodik taʼminoti; pedagogik texnologiyalar va taʼlim sifati; taʼlimda yangi axborot texnologiyalarining ilmiy-metodik taʼminoti; kadrlar tayyorlash milliy dasturini amalga oshirish monitoringi), 1 sektor (jahon taʼlim tizimlarining qiyosiy taxlili) bor. Institut jahon tajribalarini inobatga olgan holda, oliy va oʻrta maxsus taʼlim tizimini takomillashtirishning ilmiy asoslarini ishlab chiqish, respublika ijtimoiy-iqtisodiy sohasidagi oʻzgarishlarga, bozor iktisodiyoti ehtiyojlari talablariga toʻliq javob bera oladigan, koʻp bosqichli taʼlim muassasalarining zamonaviy modellarini yaratish, mutaxassislarga taʼlim va tarbiya berishning zamonaviy metodlarini, yangi informatsion va pedagogik texnologiyalarni oʻquv jarayoniga tatbiq etish, talaba yoshlar dunyoqara-shini shakllantirish, Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligini mustahkamlash gʻoyasiga sodiq boʻlgan vatanparvarlarni tarbiyalash, oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarida talaba yoshlar bilim darajalarini aniklashning test nazorati va baholashning reyting usulini izchil ravishda oʻquv jarayoniga tatbiq etish ishlarini amalga oshirish, kasbiy taʼlim tizimini takomillashtirish, fan va texnika yoʻnalishining zamonaviy holatini aks ettiruvchi original darsliklar, oʻquv qoʻllanmalari, monografiya va maʼruza matnlarini tanlov asosida nashr etishni tashkil qilish va boshqa yoʻnalishlar boʻyicha faoliyat yuritadi. Institutda 1996-yildan har chorakda „Taʼlim muammolari“ ilmiy-metodik jurnal chop etiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi
Turkum:Oliy oʻquv yurtlari
Oliy maktab

Oliy maktab – xalq xoʻjaligining turli tarmoqlarida amaliy, pedagogik yoki ilmiy faoliyat koʻrsatish uchun umumiy oʻrta yoxud oʻrta maxsus maʼlumot asosida oliy malakali mutaxassislar tay-yorlaydigan oliy oʻquv yurti. YUNESKOning belgilashiga koʻra, „Oliy maktab“ tushunchasi oʻz ichiga universitetlar, oʻquv institutlari, akademiyalar, oliy bilim yurtlarini kamrab olganidek, litsey va kollejlar taʼlimini ham oladi. Bunda Oliy maktabning oʻz talabalariga kay darajada bilim berishi va ularda qanday malakalar shakllantirishi emas, balki uning oʻrta maʼlumot negizida mutaxassis tayyorlashi asos qilib olinadi. Shuning uchun ham bir qator mamlakatlarda umumiy urta taʼlimdan keyin mutaxassis tayyorlaydigan har qanday oʻquv yurti Oliy maktab hisoblanadi. OʻzRda Kadrlar tayyorlash milliy dasturini roʻyobga chiqarishning uchinchi bosqichidan soʻng Oliy maktab urta maxsus maʼlumot negizidagina mutaxassis tayyorlaydigan boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oliy qisqichbaqasimonlar

Oliy qisqichbaqasimonlar (Malacostraca) — qisqichbaqasimonlar kenja sinfi. Bosh, koʻkrak va qorin boʻgʻimlarining soni doimiy, qorin oyoqlari rivojlangan. Bosh va koʻkrak boʻgʻimlari qoʻshilib, boshkoʻkrakni hosil qiladi. Boshida bir juft fasetkali koʻzlari, uzun va kalta moʻylovlari, 3 juft (bir juft yuqori va 2 juft pastki) jagʻlari boʻladi. Qorin boʻgʻimlari baʼzan oʻzaro yoki telson (dum plastinkasi) bilan qoʻshilib ketadi. Nafas olish va qon aylanish sistemasi yaxshi rivojlangan. Oshqozoni chaynovchi va filtrlovchi boʻlimlardan iborat; hazm bezi murakkab tuzilgan. Oʻzgarishsiz yoki metamorfoz orqali rivojlanadi. "Oliy qisqichbaqasimonlar" nomi bu hayvonlar uchun uncha mos kelmaydi. Chunki ularning murakkab tuzilish belgilari bilan bir qatorda tuban belgilari (masalan, ikki shoxli qorin oyoklari) ham boʻladi. 13 taga yaqin turkumga boʻlinadi. 19,5 ming turi maʼlum. Juda keng tarqalgan; asosan, dengiz bentosida yashovchi va pelagik hayvonlar. Chuchuk suvlarda daryo kisqichbakalari, suv xoʻtiklari, yonlab suzarlar tarqalgan. Ayrim (zahkashlar) parazit va kuruklikda yashaydi. Oziq-ovqat sifatida sanoat miqyosida ovlanadi (krevetkalar, langustlar, omarlar, Kamchatka krabi).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oliy harbiy bojxona instituti

Oliy harbiy bojxona instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasining Oliy harbiy bojxona instituti — bojxona tizimiga yuqori malakali mutaxassislar tayyorlaydigan oliy oʻquv yurti. Toshkent shahrida joylashgan. 2002-yil 22-mayda bojxona kolleji, Soliq va bojxona akademiyasining bojxona ishi fakulteti negizida tashkil etilgan. Tarkibida bojxona ishi, qayta tayyorlash va malaka oshirish fakultetlari hamda 12 kafedra (jangovar, harbiy xizmat, jismoniy tayyorgarlik va avtomobil ishi; bojxona nazoratini tashkil etish; tashqi iqtisodiy faoliyatni davlat tomonidan boshqarish va hokazo) bor.

Institutda bojxona tizimidagi kadrlarning bazaviy kasbiy tayyorgarligi oshiriladi, tizim xodimlari qayta tayyorlanadi va malakasi oshiriladi; bojxona ishi sohasida ilmiy tadqiqotlar ishlarini tashkil etish, xorijiy mamlakatlarning shu kabi oʻquv boʻlinmalari bilan amaliy, uslubiy aloqalar oʻrnatish, ilmiy tayyorlash va nashr etish ishlari bajariladi. Institutda 2003/2004 oʻquv yilida 125 nafar talaba oʻqidi, 112 nafar professor-oʻqituvchilar ishladi. Doktorlik va nomzodlik dissertatsiyalarini himoya qilish boʻyicha ixtisoslashgan ilmiy kengash mavjud. Aspirantura bor. Oʻquv qoʻllanmalari, dasturlar, ilmiy va metodik qoʻllanmalar nashr etiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Toshkent institutlari
Olim Usmon

Olim Usmon (taxallusi; asl ismsharifi Usmonov Olim; 1912.31.12, Jalolobod — 1989.20.9, Toshkent) — tilshunos olim, lugʻatshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973). Nizomiy nomidagi Pedagogika institutini tugatgan (1940). Oʻzbekiston Davlat nashriyotida dastlab muharrir, keyin boʻlim mudiri (1932—35), OʻzFAN Til va adabiyot institutida ilmiy xodim (1935—1938), OʻzFAN nashriyoti direktori (1938—42), Davlat radioeshittirish qoʻmitasi raisi oʻrinbosari (1944—46). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutining lugʻat (1946—53), til tarixi (1958—65), terminologiya boʻlimlariga rahbarlik qilgan (1965— 84). Toshkent universiteti filologiya fakultetining dotsenti (1954—1958). Alisher Navoiyning „Muhokamat ul-lugʻatayn“ asari haqida ilmiy tadqiqotlar olib borgan. „Oʻzbek tili grammatikasi (fonetika va morfologiya)“ (hamkorlikda, 1938), „Oʻzbek tilining imlo lugʻati“(1940), „Imlo lugʻati“ (1949) singari darslik va oʻquv qoʻllanmalarini eʼlon qilgan. 5 jildli „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ (1950—55), „Ruscha-oʻzbekcha yon lugʻat“ (1956), „Internatsional soʻzlar lugʻati“ (1959, 1962), „Qisqacha ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ (1961), „Ruscha-internatsional oʻzlashtirma soʻzlar izoxli lugʻati“ (1965, 1972), „Ijtimoiy-si-yosiy terminlar lugʻati“ (1976) kabi kitoblarning yaratilishida ishtirok etgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
 https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-oct-26-1989-2166813/

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Qirgʻizistonlik oʻzbeklar
Turkum:Jalolobodda tugʻilganlar
Anvar Olimjonov

Olimjonov Anvar (Alimjonov Anuar) (1930.2.5, Toldiqoʻrgʻon viloyati, Qorligʻash ovuli) — qozoq yozuvchisi. Qozogʻiston universitetini tugatgan (1954). 1955-yildan "Literaturnaya gazeta", keyinroq "Pravda" gazetalarining Qozogʻistondagi muxbiri, "Qozoqfilm" kinostudiyasi bosh muharriri (1960— 70), 1971-yildan Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasining birinchi kotibi. Dastlabki asari "Oq doʻst, qora doʻst, sariq doʻst" 1958-yilda chop etilgan. "Mangu tomirlar" (1960), "Karvon quyosh tomon bormoqda" (1963), "Zangori togʻlar" (1964), "Oʻtror armugʻoni" (1966), "Qorashunqor koʻprigi" (1969), "Jamshid oynasi" (1970), "Qurmongʻozining bolalik chogʻi" (1972), "Rudakiy taxti", (1974), "Muallimning qaytishi" (1978) singari qator roman va qissalar muallifi. "Mahambet nayzasi" (1969) romanida qozoq xalqining oʻtmishi, orzu-umidlari tasvirlangan. "Doʻstlar uchrashganda" (1959), "Suvda, quruqlikda ellik ming mil" (1962) kabi kitoblarida O.ning ocherklari va publitsistik maqolalari oʻrin olgan. Yozuvchining "Mahambet nayzasi" romani hamda publitsistik asarlari oʻzbek tilida nashr etilgan. Abay nomidagi Qozogʻiston davlat mukofoti (1967) va Xalqaro Neru mukofoti laureati (1969).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 
 

Turkum:Qozogʻistonlik yozuvchilar
Turkum:1930-yilda tugʻilganlar
Turkum:Sovet yozuvchilari
Rahim Olimjonov

Rahim Olimjonov (1913.10.7 — Toshkent — 1985.17.2) — entomolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1952), biologiya fanlari doktori (1949), professor (1950). Oʻrta Osiyo universitetining qishloq xoʻjaligi fakultetini tugatgan (1934). Oʻrta Osiyo oʻsimliklarni himoya qilish ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1935 — 37). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Zoologiya sektori ilmiy xodimi (1939—40). Botanika va zoologiya instituti direktori oʻrinbosari (J941-44). UzDU rektori (1950-55). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Zoologiya va parazitologiya instituti entomologiya laboratoriya mudiri (1956—72), shu institut direktori (1958— 61), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti entomologiya kafedrasi mudiri (1972— 81). Ilmiy asarlari gʻoʻza, beda va boshqa ekinlar zararkunandalarini oʻrganish va ularga qarshi kurash choralariga bagʻishlangan. Entomologiya darsligini tuzgan (1977).

 
 Pochvoobitayushiye i pripochvennie formi nasekomix oroshayemix zemel Oʻzbekistona. T., 1972; Formirovaniye vrednoy entomofauni xlopchatnika i lyuserni v Karshinskoy stepi, T., 1974.

Turkum:1913-yilda tugʻilganlar
Turkum:10-iyulda tugʻilganlar
Turkum:1985-yilda vafot etganlar
Turkum:17-fevralda vafot etganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari
Turkum:Oʻzbekiston olimlari
Hoshimjon Olimjonov

Hoshimjon Olimjonov (1940.3.5, – 2017.31.05 Andijon viloyati, Qoratepa qishlogʻi) – Oʻzbekiston xalq artista (1987). 1961-yildan Andijon teatrida aktyor, rejissyor yordamchisi. „Oq nilufar“ spektaklidagi Ariyaka uning teatrdagi birinchi rolidir. U sahna sirlarini Abbos Bakirovdan oʻrgangan. Qoraxoʻja („Nodira“), Hoji („Nurxon“), Qosimbek („Bobur“), Gʻofir („Boy ila xizmatchi“), Xudoyorxon („Mexrobdan chayon“), Ezop („Ezop“), Gloster („Qirol Lir“), Qirol Eduard („Richard III“), Mafiya boshligʻi („Qotil kim?“), Boboxon („Tohir va Zuhra“), Shohjahon („Zebun-niso“), Sulaymon baʼzoz („Choʻlpon“) kabi rollar ijro etgan. O. bir kancha filmlar („Saraton“, „Qullar“ va boshqalar) va videofilmlar („Mehrobdan chayon“ va boshqalar)da ham suratga tushganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1940-yilda tugʻilganlar
Turkum:3-mayda tugʻilganlar
Turkum:2017-yilda vafot etganlar
Turkum:31-mayda vafot etganlar
Xudoyor Olimov

Xudoyor Olimovich Olimov (1928.30.5, Toshkent) — psixiatr, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1988), tibbiyot fanlari doktori (1962), professor (1963). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgan (1948). Shu institut psixiatriya klinikasida assistent (1954—57), ayni vaqtda Toshkent Davlat Universiteti yuridik fakultetida oʻqituvchi. Oʻzbekiston oʻlka meditsinasi ilmiy tadqiqot institutida katta il-miy xodim (1957—62), Andijon tibbiyot instituti psixiatriya kafedrasida mudir (1963—65), ayni vaqtda shu institut davolash fakultetida dekan, 1965-yili Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti rektorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari, shu institut (1966—73), Toshkent tibbiyot akademiyasi (1973—97) psixiatriya kafed-rasi mudiri. 1997-yildan ilmiy konsultant. O. Oʻzbekistonda psixiatrlar maktabi tashkilotchilaridan. Ilmiy faoliyati shizofreniya, infeksion ensefalit, maniakaldepressiv psixoz, qandli diabetda psixikaning aynishi va bu kasalliklar klinikasi, qaytalinishining oldini olish, davolash masalalariga oid.

 
 Rekurrentnaya shizofreniya, T., 1982; Psixicheskiye narusheniya pri saharnom diabete, T., 1987.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Oʻzbekiston olimlari
Turkum:1928-yilda tugʻilganlar
Turkum:30-mayda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Hamidjon Olimov

Hamidjon Olimov (1948.2.12, Oxunboboyev tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1972). 1966— 1976 yillarda va 1994-yildan Oxunboboyev tumanidagi 8-maktabda toʻgarak rahbari, matematika oʻqituvchisi, 1976—1994 yillarda 13-maktabda ilmiy boʻlim mudiri va matematika fani oʻqituvchisi. Ish faoliyati davomida oʻquvchilarni ixtirochilikka oʻrgatdi, maktabda matematika fani boʻyicha namunali fan xonasi tashkil etib, uni turli oʻquv qoʻllanmalari va koʻrgazmali qurollar bilan boyitdiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:1948-yilda tugʻilganlar
Olimp togʻi

thumb|Olimp togʻi 
Olimp togʻi — Gretsiyadagi eng baland togʻ massivi. Egey dengizining Termaikos qoʻltigʻi sohilida. Eng baland joyi 2917.727 m. Ohaktosh va slanetslardan tuzilgan. Tik yon bagʻirlarida dara koʻp. Keng bargli va igna bargli oʻrmonlar bor. Choʻqqilarida qishda qor boʻladi. Milliy bogʻ tashkil etilgan. Yunon afsonalarida Olimp togʻi muqaddas togʻ, xudolar makoni hisoblanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Olimpiada (maʼnolari)

Olimpiada (yun. olympias) quyidagilardan birini anglatadi:
 Olimpiya oʻyinlari — hozirgi davrning eng yirik xalqaro sport musobaqalari.
 Olimpiada (xronologiya) — Qadimgi Yunonistonda ikkita olimpiada oʻyinlari oʻrtasidagi muddat.
 Fan olimpiadasi — oʻquvchilar, talabalarning biror fan sohasi boʻyicha bilimlarini sinash musobaqasi, koʻrik, tanlov.
Olimpiya

Olimpiya — Elida (Peloponnesning shimoli-gʻarbiy qismi)dagi yunonlar shahri; Zevs sajdagohi (muqaddas Altis oʻrmonzori). O. atrofida Olimpiada oʻyinlari oʻtkazish uchun qurilgan inshootlar (stadion va boshqalar) joylashgan. O.da Fidiy ustaxonasi joylashgan. O. maʼmuriy majmuasi miloddan avvalgi 7— 4-asrlarda shakllangan. Milodiy 426-yil Rim imperatori Feodosii II buyrugʻiga koʻra oʻt qoʻyilgan, bundan avvalroq u Zevsga sajda qilishni va Olimpiada oʻyinlarini majusiylik belgisi sifatida man qilgan. Qazishmalar natijasida Pelops sajdagohi, ibodatxonalar haro-balari, jumladan, Gera, Zevs, Xudolar onasi, 12 xazina, 130 dan ziyod haykallar, 13 mingga yaqin jez buyumlar, 10 mingga yaqin bitiklar va boshqa topilgan O. Jahon merosi roʻyxatiga kiritilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Olimpiya shon-shuhrati muzeyi

Olimpiya shon-shuhrati muzeyi — Toshkent shahrida joylashgan Oʻzbekistonda olimpiada harakati va sport yutuqlarini targib qiluvchi markaz. 

 Tarixi 
1996-yil 1-sentabrda Toshkentda ochilgan. Osiyo qitʼasida birinchi tashkil qilingan olimpiya muzeyi. Ochilishida Xalqaro Olimpiada qoʻmitasi(XOQ)ning Prezidenti X.A.Samaranch ishtirok etgan. Muzeyning vazifasi: olimpiya gʻoyalarini targʻib qilish bilan birga respublikada jismoniy tarbiya, sport, sayohat va xalq milliy oʻyinlarini yuksaltirish, shuningdek, Oʻzbekiston sportchilarining jahon miqyosidagi nufuzini mustahkamlash ishiga koʻmaklashish. 

 Muzey tuzilishi 
Muzeyda 11 mingdan ziyod eksponatlar mavjud jumladan turli buyumlar, ashyolar, rasmlar, yorlikdar va musobaqalarning gʻoliblariga berilgan kuboklar, medallar, nishonlar mavjud. Ular AQSH, Ispaniya, Shveysariya va boshqa xorijiy davlatlardan olib kelingan. Muzeyning 1-qavatida noyob eksponatlar joylashtirilgan. Prezident I. Karimovning muzeyga sovgʻalari ham bor. Bular xalqaro sportni rivojlantirishga qoʻshgan hissasi uchun Oʻzbekiston Prezidentiga XOQ Prezidenti top-shirgan Olimpiada oltin ordeni, Osiyo Olimpiada Kengashining Olimpiada oltin ordenidir. Shuningdek, bu yerda Xalqaro havaskorlar kurash federatsiyasining "Oltin marjoni", professional boks boʻyicha 16 karra jahon chempioni A. Grigoryannint chempionlik oltin kamari, gulchambari va medallari, olimpiada oʻyinlari vaqtida tayyorlangan turli medallar va ni-shonlar bor. Muzeyning 2-qavatida Olimpiada oʻyinlari oʻtkazilgan yillar xronologik tarzda berilgan boʻlib, ularda ishtirok etgan oʻzbekistonlik sportchilarning kiyimlari, asbob-anjomlari, suratlari, mukofotlari bilan tanishish mumkin. Oʻzbekiston mustaqilligi yillarida sportchilari-mizning jahon, Yevropa birinchiliklari, Osiyo, Markaziy Osiyo oʻyinlari, Toshkent va xorijiy mamlakatlarda oʻtkazilayotgan turli xalqaro turnirlarda erishgan yutuqlari, qoʻlga kiritgan sovrinlari muzey eksponatlarining asosini tashkil etadi. Amaldagi ekspozitsiyalar muntazam yangi ek-sponatlar bilan toʻldirib turiladi. Muzey vidiokassetasi tasmalariga eng qiziqarli musobaqalar tasviri yozilgan. Olimpiya shon-shuhrati muzeyi-shahrim.da Oʻzbekistonda jismo-niy tarbiya va sport tarixiga oid huj-jatlar fondi yaratilgan. Bu yerda muhim sport tadbirlari oʻtkazilib turiladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Oʻzbekiston sporti
Turkum:Toshkent muzeylari
Olif

Olif — q. Alifmoy.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Otaxon Ollaberganov

Ataxan Allabergenov (1947-yilning 17-noyabr sanasida Turkmanistonning Toshhovuz viloyati, Ilyoli tumanida tavallud topgan) — rassom, haykaltarosh, san'at fanlari professori (2018), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981), Oʻzbekiston Badiiyot akademiyasi akademigi (2003). 1974-yilda Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan. 1975-yildan Ogahiy nomidagi Xorazm viloyati musiqali drama va komediya teatrida bosh rassom boʻlib faoliyat yuritgan. Ilk bor Muqimiy teatri spektakllariga (E. Sobitovning "Hijron", F. Musajonovning "Olifta", 1973) dekoratsiyalar yaratdi. A. Allabergenov eskizlarda yaratilgan badiiy g'oyani sahna bezaklariga toʻliq koʻchirishga erishadi. "Beruniy" (Uygʻun, 1976), "Nurxon" (K. Yashin, 1977), "Platina" (O. Matjon, 1977), "Maysaraning ishi" (Hamza, 1983), "Yagona guvoh" (K. Omarov, 1985), "Tobutdan tovush" (A. Qahhor, 1986, Toshkent satira teatrida), "Jaloliddin" (E. Samandarov, 1987) va boshqa spektakllarni badiiy bezagan. Shuningdek, rassom Xiva, Urganch manzaralari aks ettirilgan yirik polotnolar muallifi. "Eski shahar" (1977), "Birinchi oʻqituvchi" (1978) va boshqa kolleksiyalari mavjud. Umri davomida oʻn minglab takrorlanmas rang-tasvir va grafik asarlar yaratgan va Oʻzbekiston san'atiga yuksak hissa qoʻshgan. 2000-yilda "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1947-yilda tugʻilganlar
Turkum:17-noyabrda tugʻilganlar
Turkum:Turkmanistonda tugʻilganlar
Turesh Ollanazarov

Turesh Ollanazarov (1916.11.9, Qoʻngʻirot) — rejissyor, teatrshunos, dramaturg, tarjimon. Oʻzbekiston xalq artisti (1963). Moskvadagi teatr sanʼati instituti qoraqalpoq studiyasini (1939), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini (1951) tugatgan. Qo- 1 raqalpoq teatrida rejissyor (1939—47), bosh rejissyor (1951 — 59), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻiston boʻlimining tarix, til va adabiyot institutida boʻlim mudiri (1959—66; 1968—74), katta ilmiy xodim (1983-yildan), Qoraqalpoq madaniyat vaziri (1966—68), Toshkent madaniyat institutida kafedra mudiri (1974—83). Oʻz ijodi bilan qoraqalpoq milliy teatri, rejissurasi va aktyorlik sanʼatini professional darajaga koʻtargan. "Maysaraning ishi", "Boy ila xizmatchi" (Hamza), "Alpomish" (N. Dovqorayev, J. Obidov bilan hamkorlikda), "Tengini topgan qiz" (A. Oʻtepov), "Ogʻriq tishlar" (Abdulla Qahhor), "Vassa Jeleznova" (M. Gorkiy), "Oʻgʻirlangan baxt" (I. Franko), "Tartyuf" (J. Molyer) kabi spektakllari oʻtkir ifodaviyligi bilan ajralib turadi. "Oshiq Gʻarib" (A. Begimov bilan hamkorlikda), "Ravshan" (J. Oymirzayev bilan hamkorlikda), "Aypbergen Musayev", "Oydoʻs bobo" kabi dramatik asarlar, "Qoraqalpoq teatri" (1966), "Sanʼatimiz qaldirgʻochlari" (1969), "Qoraqalpoq Sovet dramaturgiyasi tarixi masalalariga doir" (1987) va boshqa ilmiy asarlar muallifiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1916-yilda tugʻilganlar
Turkum:11-sentabrda tugʻilganlar
Rahmon Olloberganov

Rahmon Olloberganovich Olloberganov (1910.1.1 - Xiva - 1986.15.11) — bastakor. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1968). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1965). Xorazm teatrlarida sozanda, musiqa rahbari va dirijyor (1930—40), Urganch musiqa maktabi oʻqituvchisi (1940—42) va direktori (1944—62 va 1964-yildan). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1942—44). O. "Adolat" (I. Akramov), "Maʼrifat qurbonlari" (E. Rahim), "Oshiq Gʻarib" (Yu. Yusupov; A.Otajonov bilan hamkorlikda) va boshqa pyesalarga, bir qancha inssenirovkalarga musiqa yozgan. "Yoshligim", "Bir kelib keting qishlogʻimizga" va boshqa qoʻshiklari ommaviylashganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1910-yilda tugʻilganlar
Turkum:1986-yilda vafot etganlar
Turkum:15-noyabrda vafot etganlar
Olloqulixon saroyi

Olloqulixon saroyi - xalq orasida Toshhovli nomi bilan mashhur.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Olma kislota

thumb
Olma kislota, oksikahrabo kislota, NOOS—SN(ON) — SN2SOON — rangsiz, ignasimon kristall modda. Mol. m. 134,09. Shved kimyogari K. Sheyele 1785-yilda xom olmadan ajratib olgan. Olma kislota juda muhim 2 asosli oksikarbon kislotadir (qarang Oksikislotalar). 2 ta optik faol izomer hosil qiladi; ratsemat (optik nofaol, kaynash temperaturasi 130°)shakli ham mavjud. Suv va spirtda yaxshi eriydi, kaynash temperaturasi 100°. Tabiatda L - olma kislota uchraydi. U ravoch, vino, xom olma, uzum, zirk va tamakida boʻladi. Olma kislota tibbiyotda surgilar va boʻgʻilishga qarshi preparatlar tayyorlashda ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil 

 

Turkum:Kislotalar
Olma qurti

Olma qurti, olma mevaxoʻri — urugʻli mevalarning zararkunandasi, barg oʻrovchi kapalaklar oilasidan. Olma, behi, nok, baʼzan oʻrik, shaftoli, olxoʻri mevalariga zarar yetkazadi. Mevaning urugʻi va eti bilan oziqlanadi. Olma qurti kapalaklarining qanotlari yozilganida" 18–21 mm, oldingi qanotlari kulrang, kanotlari asosi va uchi qoramtir; keyingi qanotlari och qoʻngʻir, oqish tukli. Soʻnggi yoshdagi qurtlari 14–20 mm, och pushti. Gʻumbak davrida daraxt poʻstlogʻi, toʻkilgan shoxshabba va barglar ostida, tuproqning yuza qavatida, meva omborlari devorlari kavagida, meva yashiklari tirqishlarida qishlaydi. Erta bahorda olma gullaganda pilladan kapalak uchib chiqib, daraxt bargi va gullariga tuxum qoʻyadi. Tuxumlardan 6—8 kundan soʻng qurtlar chiqib, mevalarni zararlaydi. Mavsumda 3—4-marta nasl beradi.

Kurash choralari: erta bahorda daraxt poyasidan eski koʻchgan poʻstloq olib tashlanadi; ildizi atrofidagi tuproq yaxshi yumshatiladi; meva saqlanadigan omborlar va yashiklar dezinfeksiya qilinadi; toʻkilgan mevalar har doim yigʻib olib turiladi; kapalaklar har qaysi naslining paydo boʻli-shi davrida daraxtlar insektitsidlar (fozalon, Bi-58) va boshqa preparatlar bilan ishlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar
Turkum:Hasharotlar
Olmazor

Olmazor (1963-yilgacha — Vrevskiy) — Toshkent viloyati Chinoz tumanidagi shaharcha (1937-yildan). Chirchiqdaryosining oʻng sohilida. Toshkentdan 50 km jan.gʻarbda. Toshkent — Sirdaryo temir yoʻldagi stansiya. Aholisi 9,1 ming kishidan ziyod (2003). O.da 13 tashkilot va korxona bor, shulardan, qurilish materiallari kombinati, gʻisht zavodi, mebel fabrikasi va boshqa faoliyat koʻrsatadi. 2 umumiy taʼlim maktabi, 2 kutubxona, klub, kasalxona, 3 dorixona, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Chinoz tumani shaharchalari
Turkum:Toshkent viloyati shaharlari
Olmaliq ammofos aksiyadorlik jamiyati

Olmaliq ammofos aksiyadorlik jamiyati - Oʻzbekistondagi yirik kimyo korxonalaridan biri. "Oʻzkimyosanoat" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi tarkibida. Azotli va fos-forli oʻgʻit — ammofos, shuningdek, monoammoniyfosfat, salifos, ammoniy sulfat, yogʻoch-tolali taxtalar, polietilen plyonkalar ishlab chiqaradi. 1969-yil dekabrda Olmaliq kimyo zavodining ilk navbati ishga tushirilgan va sobiq Ittifoqda 1-marta ekstraksi-on fosfat kislota hosil qilish uchun xom ashyo sifatida Qoratov (Jan.Qo-zogʻiston) fosforiti qoʻllangan. Korxona 2-navbati 1973-yilda ishga tushirilgan. 1998-yildan Qizilqum fosforit kombinatida ishlab chiqariladigan fosforit unini qayta ishlaydi.

Korxona yiliga 338,1 ming t fosforli oʻgʻitlar, 500 ming t sulfat kislotasi ishlab chiqarish kuvvatiga ega. 1992-yilning fevral oyidan korxona "Ammofos" ishlab chiqarish birlashmasi deb nomlandi. 2001-yil dek-.dan, hozirgi nomda va ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati.

Korxonada 2 ta ammofos sexi, 3 ta ekstraksiyalangan fosfor kislotasi sexi, oltingugurt kislotasi, xalq isteʼmol mollari ishlab chiqarish boʻlimlari, qator yordamchi sexlar va "Turon MS1" Oʻzbekiston — AQSH qoʻshma korxonasi bor.

Korxona mahsulotlariga ichki bozorda talab katta va respublikaning turli mintaqalaridagi barcha turdagi qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish uchun ishlatiladi. Bundan tashqari, MDH mamlakatlariga, Xitoy va Eronga eksport qilinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Olmaliq
Olmaliq kon-metallurgiya kombinati

thumb|Olmaliq kon-metallurgiya kombinati

Olmaliq kon-metallurgiya kombinati — Oʻzbekistonda rangli metallurgiya sanoatining yirik korxonasi. Kombinat 2 majmuadan — qoʻrgʻoshin-rux (Qoʻrgʻoshinkon, Oltintopgan, Sardoba va Chalata konlari, qoʻrgʻoshin-rux boyitish fabrikasi va rux zavodi) hamda Mis ishlab chiqarish majmuasidan (Qalmoqqir koni, mis boyitish fabrikasi, mis zavodi)dan iborat.

Korxona tomonidan Qurama togʻlaridagi polimetalli rudalarning boy zaxirasini keng koʻlamda oʻzlashtirish maqsadida kon-qurilish ishlari 1949-yildan boshlangan edi. 1950-yilda qoʻrgʻoshin koni, 1954-yilda qoʻrgʻoshinrux boyitish fabrikasi, 1955-yilda Oltintopgan koni qurib bitkazildi. 1961-yilda mis-molibden ruda boyitish fabrikasi, 1964-yilda miss eritish zavodi, 1970-yilda rux zavodi, 1971-yilda Chalata koni, 1974-yilda Sari-Cheka karyeri ishga tushirildi. Olmaliq konmetallurgiya kombinati aksiyadorlik jamiyati obʼyektlarini rivojlantirish 80-yillarda ham faol davom ettirildi. 1999-yildan kombinat ochiq aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi.

K-tda qazib chiqariladyotgan rudalar tarkibidan 13 ta kimyoviy elementlarni ajratib olib mis va mis buyumlar, rux, kadmiy, oltin, kumush, qoʻrgʻoshin, sulfat kislotasi, mis va molibden konsentratlari, selen, tellur, mis va rux kuporosi kabi mahsu-lotlar ishlab chiqariladi. Korxona boʻlinmalarini „Svedala“ (Shvetsiya), „Varmon“ (Germaniya), „Integra Gro-ur“ (Amerika), „Mexanabr-Injiniring“ (Rossiya) va boshqa ilgʻor firmalarning zamonaviy asbobuskunalari bilan jihozlash ishlari olib borilmoqda. Kombinatt mahsulotlari chet mamlakatlarga eksport qilinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekistonning togʻ-kon sanoati korxonalari
Turkum:Oʻzbekiston metallurgiya korxonalari
Turkum:Toshkent viloyati korxonalari
Turkum:Olmaliq
Olmaliqsoy

Olmaliqsoy — Toshkent viloyatidagi soy. Qurama tizmasining shim.gʻarbiy yon bagʻridagi Novnali dovonidan 3 km gʻarbda (2330 m) bir qancha mayda buloklardan boshlanadi. Olmalik, shahri yaqinida ariqlarga boʻlinib, Ohangaron daryosiga yetmay tugaydi. Uzunligi 32 km, havzasining maydoni 84 km². Yuqori oqimida soy tor va nisbatan chuqur, quyi oqimida keng va yon bagʻirlari yotiq vodiyda oqadi. Qor va yomgir suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,28 m³/ sek. Mart—aprelda suvi koʻpayadi. Umumiy uz. 20 km ga yaqin, 8 ta irmogʻi bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
Turkum:Alfavit boʻyicha daryolar
Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar

Turkum:Ohangaron irmoqlari
Turkum:Piskent tumani daryolari
Olmaota zilzilasi

Olmaota zilzilasi, Verniy zilzilasi — 1887-yil 9-iyun mahalliy vaqt bilan soat 4 dan 35 min. oʻtganda sodir boʻlgan zilzila. Markazi Orka Ili Olatovining shimoliy qismida boʻlib, kuchi 9—10 ballga yetgan. Zilziladan Olmaota shahridagi 3000 ga yaqin bino butunlay harobaga aylangan. 80 ga yaqin kishi halok boʻlgan. Zilzila epitsentral zonasining uz. 35 km, kengligi 5 km ga yetgan. Yer yuzasida katta oʻzgarishlar boʻlgan. Rus geologi I.V.Mushketov maʼlumoticha, zilzila natijasida Orqa Ili Olatovining 1500–2000 m balandlikdagi qoyalari qulab, Oqsoy, Oqtor daryolari vodiysini toʻsib qoʻygan. Qulab tushgan baʼzi tosh boʻlaklarining ogʻirligi 500 t dan oshgan. Togʻ yon bagʻirlarida kengligi 1 m dan or-tik., uzunligi bir necha km dan iborat yoriklar hosil boʻlib, ulardan suv otilib chiqqan. Togʻ qulashi natijasida daryo suvlari toʻsilib, bir qancha ovullarni suv bosgan. Olmaota zilzilasining oʻchogʻi 20– 30 km chuqurlikda boʻlgan. Zilzilaning kuchi Toshkent, Urumchi, Ayagʻuz va Qash-qargacha borib yetgan. Zilzila vaqtida kuchli yomgʻir yoqqan. Zilzila 2 yil davomida vaqt-vaqti bilan qaytarilib, uning kuchi 6—7 ballga yetganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Qozogʻistondagi zilzilalar