Albert Park Circuit

Albert Park Circuit — Melburnning Albert Park hududidagi Albert Park koʻli atrofida joylashgan avtosport uchun moʻljallangan koʻcha trassasi. U har yili Formula 1 Avstraliya Gran-prisi, unga hamroh sifatida oʻtkaziladigan Supercars Championship doirasidagi Melbourne SuperSprint musobaqasi hamda boshqa qoʻllab-quvvatlovchi poygalar uchun foydalaniladi. Trassa FIAning 1-darajali litsenziyasiga ega.

Garchi trassa jamoat yoʻllaridan iborat boʻlsa-da, har bir sektori maxsus poyga trassalariga xos oʻrtacha va yuqori tezlikka mos xususiyatlarni namoyon qiladi. Bular har yili qayta barpo etiladigan oʻtloq va shagʻal bilan qoplangan xavfsizlik maydonlari orqali ta’minlanadi. Biroq, trassa ayrim jihatlari bilan koʻcha poygalariga xos muhitni ham saqlab qoladi. Shuningdek, Lakeside Drive burilishida, koʻl qirg‘og‘iga yaqinligi sababli xavfsizlik maydoni uchun joy boʻlmagan hududlarda beton to‘siqlar har yili oʻrnatiladi.

 Dizayn 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Melbourne_Grand_Prix_Circuit,_March_22,_2018_SkySat_(cropped).jpg|left|thumb|2018-yilgi poyga haftasidan oldin trassaning sun’iy yo‘ldoshdan olingan surati
Trassa Albert Park koʻli atrofidagi odatiy yo‘l boʻlimlaridan foydalanadi. Bu kichik va inson qoʻli bilan yaratilgan sunʼiy koʻl boʻlib, Melburnning Markaziy ishbilardan janubda joylashgan. Foydalaniladigan yo‘l seksiyalari 1996-yilgi ilk musobaqa oldidan, izchillik va tekislikni yaxshilash maqsadida qayta qurilgan. Buning natijasida, jamoat yo‘llarida oʻtkaziladigan boshqa trassalar bilan solishtirganda, Albert Parkning yuzasi silliqroq hisoblanadi. 2007-yilgacha Formula 1 taqvimida suv havzasiga yaqin joylashgan trassalar kam boʻlgan. So‘nggi vaqtda trassalarning koʻpi, masalan, Valensiya, Singapur va Abu-Dabi suv havzalari yaqinida joylashgan.

Trassa ancha tezkor va haydash uchun nisbatan oson deb hisoblanadi. Haydovchilar burilishlarning bir maromda joylashgani tufayli trassani tez o‘rganish va raqobatbardosh natijalar qayd etish osonligini ta’kidlashgan. Biroq, ko‘l atrofidagi tekis relyef hamda trassa tuzilishida haqiqiy uzun to‘g‘ri uchastkalar kamligi sababli, bu trassa quvib o‘tishlar uchun unchalik qulay emas. Shuningdek, tomoshabinlar uchun ham o‘rindiqlarisiz tribunada poygani qulay kuzatish qiyin.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Albert_Lake_Park_Street_Circuit_in_Melbourne,_Australia.svg|left|thumb|1996–2020-yillar oraligʻida qoʻllanilgan Gran-pri trassasi chizmasi
Har yili Gran-pri haftaligi oldidan taxminan ikki oy avval trassa atrofidagi to‘siqlar, piyodalar uchun ko‘priklar, tribunalar va avtosportga oid boshqa infratuzilmalar o‘rnatiladi. Tadbir yakunlanganidan so‘ng esa ular 6 hafta ichida olib tashlanadi. Shu butun davr mobaynida trassa atrofidagi hududga (jumladan yirik suv sporti markazi, golf maydoni, Lakeside Stadium, ayrim restoranlar hamda eshkak eshish qayiqxonalariga) kirish cheklanadi. Shunga qaramay, yaqin atrofda yashovchi aholi va ushbu boshqa inshootlardan foydalanuvchilar orasida norozilik hali ham mavjud bo‘lib, ularning ayrimlari tadbirga qarshi jim norozilik bildirib kelmoqda. Shunga qaramay, tadbir Melburn va butun Avstraliyada ancha mashhur (bu yerda yevropaliklar sonining ko‘pligi va avtosportga umumiy qiziqish mavjudligi ham bunga ta’sir qiladi). South Melbourne FC klubining uy stadioni bo‘lgan Middle Park esa Albert Park hududining kengaytirilishi sababli 1994-yilda buzib tashlangan.

Gran-pri odatda 270 000 dan ortiq tomoshabinni jalb qiladi. 2024-yilgi musobaqa esa rekord darajadagi 452 055 nafar tomoshabinni yig‘di, shundan 132 106 nafari asosiy poyga kuni tashrif buyurgan. Albert Park Circuitda hozirgacha hech qachon tungi poyga o‘tkazilmagan, biroq 2009 va 2010-yillardagi musobaqalar mahalliy vaqt bilan soat 17:00 da boshlangan. Mazkur trassada Gran-pri o‘tkazish bo‘yicha amaldagi shartnoma 2035-yilgacha amal qiladi.

2021-yilda COVID-19 pandemiyasi sababli Avstraliya Gran-prisi qoldirilganidan so‘ng, trassa konfiguratsiyasiga o‘zgartirishlar kiritildi. Eng muhim o‘zgarish 9–10-burilishlar majmuasining qayta ishlanishi bo‘lib, avval keskin o‘ng-chap burilish bo‘lgan ushbu qism 11 va 12-burilishlarga olib kiruvchi tezkor, keng yoyli o‘ng-chap burilishga aylantirildi. Boshqa o‘zgarishlar qatorida pit-leynga 2 metr (2,2 yard) kenglik qo‘shilishi hamda 13-burilish profilining qayta shakllantirilishi ham bor.

 Kundalik foydalanish 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Melbourne_Grand_Prix_Circuit,_December_24,_2017_SkySat_(cropped).jpg|left|thumb|2017-yil dekabr oyida jamoatchilik uchun ochiq bo‘lgan paytdagi Melbourne Grand Prix Circuitning eski konfiguratsiyasi
Yilning Gran-pri tayyorgarligi yoki poyga haftaligi uchun foydalanilmaydigan to‘qqiz oyi davomida trassaning katta qismida oddiy yo‘l harakati uchun ro‘yxatdan o‘tgan avtomobillar harakatlana oladi. Ular trassadan soat strelkasi bo‘yicha ham, unga teskari yo‘nalishda ham foydalanishlari mumkin.

Faqat 3, 4 va 5-burilishlar oralig‘i hamda 5 va 6-burilishlar orasidagi qismlar poyga trassasi konfiguratsiyasidan sezilarli darajada farq qiladi. 4-burilish o‘rnida 3-burilishdan to‘g‘ridan-to‘g‘ri 5-burilishga olib boruvchi avtoturargohga kirish yo‘li joylashgan. 5 va 6-burilishlar orasidagi yo‘l esa yopilgan. 5-burilishdan Albert Road’ga chiqib, uchta svetofor boshqaruvi orqali 7-burilishda yana trassaga qaytish mumkin. Trassaning o‘zida joylashgan yagona svetofor 12 va 13-burilishlar o‘rtasida bo‘lib, u Queens Road’dan foydalanadigan haydovchilar uchun mo‘ljallangan. 11 va 12-burilishlardagi shikana Gran-pri paytidagiga qaraganda ancha keng bo‘lib, bunda qochish yo‘laklari (escape road) ishlatiladi. 9-burilish ham avtoturargoh sifatida xizmat qiladi va transport oqimi yana bir qochish yo‘lagi orqali yo‘naltiriladi.

Oddiy avtomobillar uchun tezlik cheklovi odatda etib belgilangan, ayrim qisqa uchastkalarda esa tezlikka ruxsat beriladi. Bu tezlik hatto pit-leyndagi tezlik cheklovi amal qiladigan paytdagi Formula 1 avtomobilidan ham sekinroq hisoblanadi. Trassaning orqa qismi, ya’ni 7-burilishdan 13-burilishgacha bo‘lgan qism Lakeside Drive deb ataladi. Lakeside Drivening katta qismida ikki tomonlama harakatni ajratib turish uchun ikki chiziq chizilgan, shuningdek, taxminan har da kichik yo‘l orolchalar mavjud bo‘lib, bu yerda quvib o‘tish taqiqlanadi. Albert Park hududida qora oqqushlar yashab, ko‘payadi va ular tez-tez yo‘lni kesib o‘tadi. Shu sababli ba’zan transport harakati sekinlashib qoladi; ayrim hollarda oqqushlar beshtagacha jo‘jalari bilan yo‘lni kesib o‘tishi ham mumkin.

Trassa chetining taxminan 80 foizi park hududlariga xos past, zanjirli panjara bilan o‘ralgan. Shunga qaramay, har bir qatnov qatori tashqi cheti bilan panjara orasida yetarlicha keng yo‘l cheti mavjud. Yilning qolgan to‘qqiz oyida Aughtie Drive bo‘ylab aynan shu joylar avtoturargoh sifatida foydalaniladi.

 Tarixi 

 Albert Park Circuit (1953–1958-yillar) 
Ikkinchi jahon urushidan oldin Albert Park hududidan avtomobil poygalari uchun foydalanishga urinishlar bo‘lgan. Birinchi urinish 1934-yilda amalga oshirilgan, biroq qarshiliklar sababli muvaffaqiyatsiz tugagan. 1937-yilda mototsikl poygasi o‘tkazish uchun qilingan ikkinchi urinish ham xuddi shunday natija bilan yakunlangan. Nihoyat, 1953-yilda Light Car Club of Australia tashkiloti o‘sha yilgi Avstraliya Gran-prisini o‘tkazish uchun ushbu trassadan foydalanish huquqini qo‘lga kiritdi.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1953_Australian_Grand_Prix_start.jpg|thumb|1953-yilgi Avstraliya Gran-prisining starti
Albert Park Avstraliya Gran-prisini ham Jahon chempionati tarkibida, ham Jahon chempionatiga kirmagan formatda qabul qilgan yagona trassa hisoblanadi. 1950-yillarda aynan shu hududdagi trassaning avvalgi konfiguratsiyasi ikki marta ushbu poyga uchun ishlatilgan. O‘sha davrda poygalar hozirgi trassadan farqli ravishda soat strelkasiga teskari yo‘nalishda o‘tkazilganStuart Sykes, It was - and still is - a great place for a race, Racing into History, A look back at the 1953 Australian Grand Prix at Albert Park, 2013, page3 & 4; hozirgi trassa esa soat strelkasi bo‘yicha harakatlanadi.

Albert Park CircuitOfficial Souvenir Programme, XVIIIth Australian Grand Prix, Albert Park Circuit, 21 November 1953, front cover nomi bilan tanilgan dastlabki uzunlikdagi trassa jami olti marta poyga musobaqalariga mezbonlik qilgan1953, The official 50-race history of the Australian Grand Prix, 1986, pages 182 to 191:
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Albert_Park_circuit_main_straight,_pictured_from_above_teams'_garages_in_2022.jpg|thumb|Albert Park Circuit asosiy to‘g‘ri uchastkasining jamoalar garajlari ustidan koʻrinishi (2022-yil)

 1953-yil 21-noyabr — 1953-yilgi Avstraliya Gran-prisini o‘z ichiga olgan bo‘lib, unda Doug Whiteford (Talbot-Lago T26C) g‘alaba qozongan.
 1955-yil 26–27-martOfficial Programme, Argus Moomba Motor Car Races, Albert Park Circuit, 26 & 27 March 1955, front cover — Moomba festivali va The Argus gazetasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan birinchi Moomba poyga yig‘ilishi bo‘lib o‘tgan. Unda Moomba TT poygasida Doug Whiteford (Triumph TR2) g‘alaba qozonganArgus Moomba Motor Races, Australian Motor Sports, April 1955, pages 137 - 142, shuningdek, Argus Trophy musobaqasida ham Doug Whiteford (Talbot-Lago) birinchi o‘rinni egallaganThrills for 250,000, The Argus, Monday, 28 March 1955, page 1.
 1956-yil 11-mart va 18-martJR Horman, Albert Park, Australian Motor Sports, April 1956, pages 136 to 143 — ikkinchi Moomba poyga yig‘ilishi bo‘lib o‘tgan. Unda 1956-yilgi Moomba TT poygasida Tony Gaze (HWM Jaguar) g‘alaba qozongan, ikkinchi hafta oxirida o‘tkazilgan 1956-yilgi Argus Trophy musobaqasida esa Reg Hunt (Maserati 250F) birinchi o‘rinni egallagan.
 1956-yil 25-noyabr va 2-dekabrAlbert Park, www.progcovers.com Retrieved on 10 July 2014 — dastlab 1956-yilgi Australian Tourist Trophy o‘tkazilgan bo‘lib, unda Stirling Moss (Maserati 300S) g‘alaba qozongan; keyingi hafta oxirida esa 1956-yilgi Avstraliya Gran-prisi bo‘lib o‘tgan va unda ham Stirling Moss (Maserati 250F) birinchi o‘rinni egallagan1956, The official 50-race history of the Australian Grand Prix, 1986, pages 218 to 226.
 1957-yil 17-martProgramme, Victorian Tourist Trophy, First Day: 17th March 1957 va 24-mart — uchinchi Moomba poyga yig‘ilishi bo‘lib o‘tgan. Unda Victorian Tourist Trophy poygasida Doug Whiteford (Maserati 300S) g‘alaba qozonganAC Russell, Albert Park - Victorian Tourist Trophy Meeting, Australian Motors Sports, page 131, Victorian Trophy musobaqasidaVictorian Trophy, Australian Motor Sport, May 1957, pages 174 to 176 esa Lex Davison (Ferrari 500) birinchi o‘rinni egallaganJohn B Blanden, Historic Racing Cars in Australia, 1979, pages 146 & 147. Keyinchalik Victorian Trophy 1957-yilgi Australian Drivers' Championship musobaqasining ikkinchi bosqichi sifatida rasman tan olinganGraham Howard, Lex Davison – larger than life, page 117.
 1958-yil 23-noyabr va 30-noyabrOfficial Programme, 1958 Melbourne Grand Prix / Victorian Tourist Trophy, Albert Park Circuit, page 3 — dastlab 1958-yilgi Victorian Tourist Trophy o‘tkazilgan bo‘lib, unda Doug Whiteford (Maserati 300S) g‘alaba qozonganDavid McKay, Quick money for Moss, Modern Motor, February 1959, pages 35, 36, 37 & 76; keyingi hafta oxirida esa 1958-yilgi Melburn Gran-prisi (1958-yilgi Australian Drivers' Championship musobaqasining bir bosqichi) bo‘lib o‘tgan va unda Stirling Moss (Cooper Coventry Climax) g‘alaba qozongan.

1958-yil noyabr oyidagi poyga yig‘ilishi trassaning dastlabki ko‘rinishidagi so‘nggi musobaqa bo‘lgan, chunki oradan ko‘p o‘tmay u yopilgan.

2020 va 2021-yillarda COVID-19 pandemiyasi sababli Gran-pri bekor qilingach, 2022-yilgi poyga uchun trassada qator yangilanishlar amalga oshirildi. Pit-leynga kenglik qo‘shilishidan tashqari, 1, 3, 6 va 15-burilishlar ham kengaytirildi. 13-burilish sezilarli darajada o‘zgartirildi, 9 va 10-burilishlar esa olib tashlandiJamie Woodhouse, "Australian GP CEO updates on Albert Park overhaul", Planet F1, 20 October 2021, https://www.planetf1.com/news/albert-park-track-overhaul-update . Bu yangilanishlar xavfsizlikni yaxshilash hamda yuqori tezlikdagi uzunroq uchastka va kengroq quvib o‘tish zonalarini yaratish orqali quvib o‘tish imkoniyatlarini oshirishga xizmat qildi.

 Musobaqalar 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2014_Melbourne_Grand_Prix_(From_Eureka_Skydeck).jpg|right|thumb|353x353px|2014-yilgi Avstraliya Gran-prisining Eureka Skydeckdan ko‘rinishi

 Hozirgi 

 Mart: Formula 1 Avstraliya Gran-prisi, FIA Formula 2, FIA Formula 3, Supercars Championship Melbourne SuperSprint, Porsche Carrera Cup Australia Championship

 Avvalgi 

 Aussie Racing Cars (2007–2009)
 Australian Drivers' Championship (1957–1958, 1996)
 Australian Mini Challenge (2009–2010)
 Australian Formula 4 Championship (2019)
 Australian Formula Ford Championship (2009–2010, 2012)
 Australian Grand Prix Formula Libre (1953, 1956)
 Australian GT Championship (2008–2010, 2016–2019)
 Australian Tourist Trophy (1956)
 Ferrari Challenge Asia-Pacific (2018–2019)
 Porsche Supercup (1999)
 S5000 Australian Drivers' Championship (2022)
 Supercars Championship
 Supercars Challenge (1996–2006, 2008–2017)
 V8 Ute Racing Series (2005–2007)

 Aylana rekordlari 
2025-yil holatiga ko‘ra, Albert Park Circuitdagi rasmiy poygalarda qayd etilgan eng tez aylana rekordlari quyidagilardan iborat:

 Musobaqa Haydovchi Avtomobil Vaqt Sana Grand Prix Circuit (2021 – hozir): 5.278 km Formula 1 Charles Leclerc Ferrari SF-24 1:19.813 2024-yil 24-mart FIA F2 Dennis Hauger Dallara F2 2024 1:28.694 2024-yil 24-marthttps://www.fiaformula2.com/Results?raceid=1078 FIA F3 Gabriel Bortoleto Dallara F3 2019 1:33.025 2023-yil 2-aprel S5000 Aaron Cameron Ligier JS F3-S5000 1:40.3696 2022-yil 8-aprel Supercars Championship Scott Pye Holden Commodore (ZB) 1:46.006 2022-yil 9-aprel Porsche Carrera Cup Max Vidau Porsche 911 (992) GT3 Cup 1:47.9868 2023-yil 1-aprel Grand Prix Circuit (1996–2020): 5.303 km Formula 1 Michael Schumacher Ferrari F2004 1:24.125 2004-yil 7-mart Formula Holden Todd Kelly Reynard 92D 1:49.246 1998-yil mart Formula 3 Bruno Senna Dallara F304 1:50.8640 2006-yil 30-mart Formula 5000 Ken Smith Lola T430 1:54.6975 2010-yil 28-mart GT3 Craig Baird Mercedes-AMG GT3 1:54.7311 2018-yil 22-mart Group 7 Michael Lyons March 717 1:55.541 2013-yil 17-mart Supercars Championship Chaz Mostert Ford Mustang S550 1:55.7280 2019-yil 15-mart Porsche Carrera Cup Cooper Murray Porsche 911 (991 II) GT3 Cup 1:58.3294 2019-yil 16-mart Ferrari Challenge Renaldi Hutasoit Ferrari 488 Challenge 2:00.0713 2018-yil 25-mart Nations Cup Paul Stokell Lamborghini Diablo GTR 2:00.685 2003-yil 8-mart Formula 4 Jayden Ojeda Mygale M14-F4 2:02.1683 2019-yil 17-mart Super Touring Jim Richards Volvo 850 2:03.547 1997-yil 8-mart Formula Ford Chaz Mostert Spectrum 012 2:04.4805 2010-yil 27-mart GT4 Ryan Simpson McLaren 570S GT4 2:05.9644 2019-yil 15-mart Group A Terry Lawlor Nissan Skyline R32 GT-R 2:07.9622 2015-yil 15-mart Aussie Racing Cars James Small Holden Commodore-Yamaha 2:16.0196 2008-yil 15-mart Australian Mini Challenge Chris Alajajian Mini John Cooper Works Challenge 2:17.7962 2009-yil 29-mart Group C Milton Seferis Holden VH Commodore SS 2:18.9539 2015-yil 14-mart Pikaplar poygasi Grant Johnson Holden Commodore Ute 2:22.3877 2006-yil 1-aprel Original Circuit (1953–1958): 5.027 km Formula Libre Stirling Moss Cooper T45 1:50.0 1958-yil 30-noyabr Sportkarlar poygasi Stirling Moss Maserati 300S 1:55.8 1956-yil 25-noyabr

Yuqoridagi jadval asosiy poyga davomida qayd etilgan eng tez aylanalarni ko‘rsatadi. Albert Park Circuitda qayd etilgan eng tez aylana esa 1:15.096 bo‘lib, u 2025-yilgi Formula 1 mavsumida Lando Norris tomonidan McLaren MCL39 bolidida o‘rnatilgan.

 

 
Formula 1 rasmiy veb-saytidagi Albert Park sahifasi 
Melbourne Grand Prix Circuit qo‘llanmasi
Google Mapsdagi Albert Park Melbourne Grand Prix Circuit (hozirgi Formula 1 trassalari xaritasida)

Turkum:Formula 1 poyga trassalari
Turkum:Avstraliya Gran-prisi