Yaponiya energetikasi

right|thumb| Manba boʻyicha Yaponiyada elektr energiyasi ishlab chiqarish.
thumb| Yaponiyadagi elektr ustunlari
Yaponiya energetikasi Yaponiyada energiya va elektr energiyasini ishlab chiqarish, isteʼmol qilish, import va eksport qilishni anglatadi. Mamlakatning birlamchi energiya isteʼmoli 2011-yilda 477,6 Mtoe (tonna neft ekvivalenti) boʻlib, oʻtgan yilga nisbatan 5 foizga kamaygan.

Mamlakatda koʻmirdan tashqari, qazib olinadigan yoqilgʻining muhim ichki zaxiralari yoʻq va uranni oʻz ichiga olgan xom neft, tabiiy gaz va boshqa energiya ini katta miqdorda import qilishi kerak. Yaponiya 2010-yilda energiyaga bo‘lgan ehtiyojining qariyb 84 foizini qondirish uchun neft importiga tayandi. Yaponiya 2010-yilda koʻmir importchisi, 187 Mt (jahon koʻmir importining taxminan 20%) va 99 milliard kubometr (jahon gaz importining 12,1%) bilan tabiiy gaz importchisi boʻldi. 2019-yil holatiga koʻra, Yaponiya elektr energiyasining 88 foizi qazib olinadigan yoqilgʻi bilan ishlab chiqarilgan. 2021-yil 22-oktabrda Yaponiya 2030-yilga kelib uglerod chiqindilarini 2013-yildagidan 50% gacha kamaytirish va 2050-yilga kelib uglerod neytralligiga erishish rejasini eʼlon qildi. Yaponiya 2021-yilda 1004,8 TVt/soat elektr energiyasi ishlab chiqardi, bu dunyoda ishlab chiqarilgan elektr energiyasining 4% i va Osiyo-Tinch okeani mintaqasida 8% (Xitoy va Hindistondan keyin 3-oʻrinda). Yaponiya energiyaning 17,03 EJ, dunyo isteʼmolining 3 foizini va Osiyo-Tinch okeani isteʼmolining 7 foizini isteʼmol qiladi (Xitoy va Hindistondan keyin 3-oʻrin).

Yaponiya elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojining qariyb 30 foizini atom energetikasiga tayangan boʻlsa-da, 2011-yilgi Fukusima Daichi yadroviy falokatidan soʻng barcha yadroviy reaktorlar xavfsizlik nuqtai nazaridan asta-sekin yopildi. 2022-yil yanvar holatiga koʻra Yaponiyada 33 ta ishlaydigan yadro reaktorlari mavjud boʻlib, ulardan 10 tasi hozirda ishlaydi.

 Umumiy koʻrinishi 
thumb| YaIM energiya isteʼmoliga nisbatan, 1968-2012
thumb| Karbonat angidrid chiqindilarining rivojlanishi
+Yaponiyada energiya Aholi (million) Oʻrtacha energiya(TWh) Ishlab chiqarish (TWh) Import (TWh) Elektr (TWh) CO 2 — emissiya (Mt) 2004-yil 127.7 6,201 1125 5,126 1031 1215 2007-yil 127.8 5,972 1052 5,055 1083 1236 2008-yil 127.7 5767 1031 4,872 1031 1151 2009-yil 127.3 5489 1091 4,471 997 1093 2010-yil 127.4 5,778 1126 4,759 1070 1143 2012-yil 127.8 5367 601 4897 1003 1186 2012 R 127.6 5260 329 5062 989 1223 2013-yil 127.3 5,288 325 5082 998 1235 2020 125.8 4,642 1004.8 - 969 1024 Oʻzgartirish 2004-10 −0,2% −6,8% 0,0% −7,2% 3,7% −5,9% Mtoe = 11,63 TWh, Oʻrtacha energiya yadro energiyasi uchun 2/3 boʻlgan energiya yoʻqotishlarini oʻz ichiga oladi
2012R = CO hisoblash mezonlari oʻzgartirildi, raqamlar yangilandi

 Energiya i 
1950-yilda Yaponiyaning energiyaga boʻlgan ehtiyojining yarmini koʻmir, uchdan bir qismini gidroenergetika, qolgan qismini neft taʼminlardi. 2001-yilga kelib, neftning hissasi atom energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish bilan birga oʻsib umumiy hajmning 50,2% gacha oshdi. Yaponiya endi energiyaga boʻlgan ehtiyojini qondirish uchun import qilinadigan qazib olinadigan yoqilgʻiga juda bogʻliq.
+Yaponiya — asosiy energiya isteʼmoli Yoqilgʻi 1950 1988 yil 2001 2017 Yog ' 17% 57,3% 50,2% 40,6% Tabiiy gaz - 10,1% 13,6% 24,6% Koʻmir 50% 18,1% 16,8% 24,3% Yadroviy - 9,0% 14,4% 10,4% Gidro 33% 4,6% 4,0% Boshqa - 1,3% 1,0%

 Atom energiyasi 
thumb| 2011-yilgi Fukusima-Daiichi yadroviy halokati, 25 yil ichidagi eng dahshatli yadroviy avariya, radioaktiv izotoplar havoga, tuproqqa va dengizga tarqalib ketganidan keyin 50 000 xonadonni koʻchirdi. Radiatsiya tekshiruvlari sabzavot va baliqlarning ayrim joʻnatilishini taqiqlashga olib keldi. 
Eyzenxauerning „Tinchlik uchun atomlar“ nutqidan soʻng, Qoʻshma Shtatlar Yaponiyaga atom energiyasi dasturini ishlab chiqishda yordam berdi. Yaponiya atom energetikasi maydoniga kirishga qaror qilganida, AQShdan texnologiya import qildi va Kanada, Fransiya, Janubiy Afrika va Avstraliyadan uran olishiga kelishilgandi. Birinchi yadro reaktori 1966-yilda ishga tushirilgan boʻlsa, oʻsha paytdan 2010-yilgacha yana 54 ta yadro reaktori ochildi, ularning umumiy ishlab chiqarish quvvati 48 847 MVt. Yadro energiyasini ishlab chiqarishning umumiy elektr energiyasiga nisbati 1973-yildagi 2 foizdan 2011-yil mart oyida taxminan 30 foizga oshdi. 1980-yillarda Yaponiyaning yadroviy energetika dasturiga atrof-muhitni muhofaza qilish guruhlari tomonidan, ayniqsa Qoʻshma Shtatlardagi Three Mile Island avariyasidan keyin qattiq qarshilik koʻrsatildi. 2000-yillarda Yaponiyada bir nechta zamonaviy ilgʻor qaynoq suv reaktorlari, shu jumladan birinchi yangi ilgʻor III avlod reaktorlari mavjud edi. Rokkasho, Aomori shahrida yadro yoqilgʻisini boyitish, yadro chiqindilari bilan ishlash va ishlatilgan yadro yoqilgʻisini qayta ishlash uchun inshoot qurilgan.

2011-yilgi zilzila va sunamidan soʻng, baʼzi yadroviy reaktorlar zarar koʻrdi, bu radioaktiv moddalarning tarqalishiga nisbatan koʻp noaniqlik va xavotirni keltirib chiqardi, shuningdek, seysmik dizayn standartlari boʻyicha davom etayotgan xavotirlarni taʼkidladi (qarang: Yaponiyadagi yadroviy energiya §Seysmiklik)Johnston, Eric, „Current nuclear debate to set nationʼs course for decades“, Japan Times, 23 September 2011, p. 1.. 2012-yilning 5-mayida Yaponiya oxirgi yadro reaktorini yopib qo‘ydi, bu 1970-yildan beri birinchi marta atom energiyasi ishlab chiqarish toʻxtadi. 16-iyun kuni Bosh vazir Yosixiko Noda Oi atom stansiyasining 3 va 4-sonli reaktorlarini qayta ishga tushirishni buyurdi. Oi atom stansiyasining 3-sonli reaktori 2-iyulda qayta ishga tushirildi va 21-iyulda 4-raqamli ishga tushdi. Biroq, 2013-yil sentyabr oyida Oi atom stansiyasi keng qamrovli xavfsizlik tekshiruvlarini oʻtkazish uchun yopildi. 2015-yil oxiriga kelib, Senday atom elektr stansiyasining ikkala reaktori ham qayta ochilib, atom energiyasi ishlab chiqarishni boshladi. Takahama atom elektr stansiyasi kabi boshqa atom stansiyalari qayta ochilishga ruxsat oldi va boshqa yadroviy reaktorlar qayta ishga tushirish jarayonini boshlamoqda.

Hozirgi vaqtda ishlaydigan reaktorlar:

 Senday atom elektr stansiyasi 2015-yil 11-avgustda 1- blok qayta ishga tushirildi, keyin 2015-yil 1-noyabrda 2- blok
 Oi atom elektr stansiyasi 2018-yil 14-martda 3-blok qayta ishga tushirildi, keyin 2018-yil 9-mayda 4-agregat
 Genkay atom elektr stansiyasi 2018-yil 23-martda 3- blok qayta ishga tushirildi, keyin 2018-yil iyun oyida 4- blok
 Takahama atom elektr stansiyasi 2017-yil 22-mayda 4- blok qayta ishga tushirildi, keyin 2017-yil 6-iyun kuni 3- blok
 2021-yil 23-iyunda Mihama atom elektr stansiyasi 3- blok qayta ishga tushirildi
 Ikata atom elektr stansiyasi 2021-yil 2-dekabrda 3- blok qayta ishga tushirildi

Fukusima falokatidan keyin keng jamoatchilik atom energiyasidan foydalanishga qarshi chiqdi.

 Shamol kuchi 
Yaponiyada 2011-yil sentabr holatiga koʻra umumiy quvvati 2440 MVt boʻlgan 1807 ta shamol turbinasi mavjud edi. Doimiy shamolli joylarning yoʻqligi, atrof-muhit cheklovlari va energiya taʼminoti korxonalari tomonidan atom energiyasiga eʼtibor berish mamlakatda koʻproq shamol energiyasidan foydalanishga toʻsqinlik qilmoqda. , Yaponiya quruqlikdagi shamol uchun 144 GVt va dengizda 608 GVt shamol quvvatiga ega ekanligi taxmin qilingan.

+Yaponiyaning ichki energiya taʼminoti tarkibidagi oʻzgarishlar『エネルギー白書2021』第2部 1章 1節 エネルギー需給の概要【第211-3-1】一次エネルギー国内供給の推移(excel)および【第211-4-1】一次エネルギー国内供給構成及び自給率の推移(excel) Yil Hajm Foiz (%) oʻz-oʻzini taʼminlashgrafikneft (qizil) koʻmir (sariq) Tabiiy gaz (olovrang)Atom energiyasi (binafsha) gidravlik (koʻk) Geotermal, shamol energiyasi va boshqalar (yashil) Jami)1Mtoe JamiPJ Neft Koʻmir Tabiiy gaz Atom energiyasi suv quvvati boshqalar)2 1960 80.8  — 34.2 58.8 0.8 0 6.2 0 58.1% 1970 256.5  — 71.8 24.0 1.2 0.5 2.5 0.0 15.3% 1980 344.5  — 67.8 17.3 6.2 6.2 2.2 0.2 12.6% 1990 437.3 19,669 56.0 16.9 10.5 9.6 4.2 3.0 17.0% 2000 516.1 22,709 49.2 18.5 13.5 12.6 3.3 3.0 20.3% 2010 500.2 21,995 40.3 22.7 18.2 11.2 3.3 4.4 20.2% 2012 453.1 20,741 44.5 23.5 23.5 0.7 3.2 4.7 6.7% 2014 440.6 20,266 41.2 25.2 24.5 0.0 3.5 5.7 6.3% 2016 429.4 19,812 39.7 25.4 23.8 0.8 3.4 6.9 8.1% 2018 428.8 19,724 37.6 25.1 22.9 2.8 3.5 8.2 11.7% 2020 399.1 17,965 36.4 24.6 23.8 1.8 3.7 9.7 11.2%2018-yil 5-strategik energiya rejasi)3総合資源エネルギー調査会 基本政策分科会 長期エネルギー需給見通し小委員会（第8回 平成27年4月28日（火）） 資源エネルギー庁、2015年4月29日閲覧 (2030)Qayta tiklanadigan energiya (yashil) taxminan 489 taxminan 32 taxminan 25 taxminan 18 taxminan 20-22 taxminan 22-24 taxminan 24.3% 1960-yildan 1980-yilgacha IEA „Jahon energiya balanslari 2020 nashri“ va 1990 yildan keyin Tabiiy resurslar va energetika agentligi „Kompleks energiya statistikasi“ (ikkalasi ham „Energiya oq qogʻozi 2021“ dan)
)1: IEA sahifasidan 1990 yildan beri umumiy summa (Mtoe) Countries — Japan、IEA、2022年6月29日閲覧
)2: Qayta tiklanadigan energiya, gidroenergetika (geotermal, shamol, quyosh, biomassa va boshqalar), foydalanilmagan energiya (ishlatiladigan issiqlik, qor va muz issiqligi, chiqindi energiya ishlab chiqarish va boshqalar) bundan mustasno
)3: Yuqoridagi formula yordamida xom neft ekvivalenti kl dan neft ekvivalenti tonnaga aylantiriladi.
 Bundan oldingi maʼlumotlarga havola sifatida „xaritadagi ekologik oq qogʻozning 1994 yildagi versiyasi“ 1 (1860 yildan 1990 yilgacha boʻlgan grafik) mavjud

 Elektr tarmogʻi 
thumb| Mintaqalar oʻrtasida mos kelmaydigan tizimlarni koʻrsatadigan Yaponiyaning elektr taqsimlash tarmogʻi xaritasi.
thumb| Sakuma chastota konvertori stantsiyasi
2014-yilda Yaponiya elektr energiyasi ishlab chiqarish boʻyicha dunyoda AQSH, Xitoy, Rossiya va Hindistondan keyin beshinchi oʻrinni egalladi va oʻsha yil davomida 934 TVt/soat ishlab chiqarildi. Taxminlarga ko‘ra, Yaponiyaning sof elektr energiyasi ishlab chiqarish 2019-yilda taxminan 950 terawatt-soatni (TVt/soat) tashkil etgan va 2010-yildan buyon umumiy hisobda taxminan 11% ga kamaydi. 2019-yilda Yaponiyada sof elektr energiyasi ishlab chiqarish qishki issiq ob-havo va sanoat ishlab chiqarishining kamayishi natijasida 2018-yilga nisbatan qariyb 4 foizga kamaydi.

 Utilitalar 
Yaponiyada elektr energiyasi bozori 10 ta tartibga solinadigan kompaniyaga boʻlingan:
 

 Vodorod energiyasi 
2016-yil mart oyida METI 2020-yilgacha Yaponiya yo‘llarida 40 000 ta vodorod yonilg‘i avtomobillarini va 160 ta yoqilg‘i quyish shoxobchalarini o‘rnatishni maqsad qilgan ediUmair Irfan, „Japan Bets on a Hydrogen-Fueled Future“, Scientific American, 3 May 2016.

 

 

 Tabiiy resurslar va energetika agentligi
 Yaponiyaning energiya oq qogʻozi 2017

Turkum:Energetika
Turkum:Yaponiya