Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Komil Xorazmiy uy-muzeyi

Komil Xorazmiy uy muzeyi – Xorazm viloyati Xiva shahrida Komil Xorazmiy qorixonasi ichida joylashgan. Komil Xorazmiy oʻzi uchun qabri ustiga bitta daxliz va ikkita xonadan iborat bino qurdiradi. Komil Xorazmiy Xiva xonligida mirzaboshi, devonbegi lavozimlarida ishlaganXiva dunyodagi eng koʻhna qal’a. Komiljon Xudoyberganov. Toshkent. 2012.. Muzey pahlavon mahmud maqbarasining gʻarbiy qismida joylashgan. Qurilishga Komil Xorazmiy boshchilik qilgan boʻlib, bino ichidagi qorixonada qorilar Qur’on tilovat qilgan. Qorilarga Komil Xorazmiy oʻz mablagʻlari hisobidan oylik ajratgan. Hozirda Komil Xorazmiy qurdirgan bino saqlanib qolgan va uning farzandlari tomonidan „Mirzaboshi“ mehmonxonasiga aylantirilib sayyohlar uchun xizmat qilmoqdahttps://khivamuseum.uz/uz/komil-xorazmiy-uy-muzeyii.

 Komil Xorazmiy 
Asl ismi Pahlavon Abdulla oxund boʻlgan Komil Xorazmiy shoir, tarjimon, sozanda, bastakor, xattotlik bilan shugʻullangan. 1856-1865 yillarda xiva xoni Said Muhammadxon davrida xattotlik bilan shugʻullanadi. Pahlavon Abdulla oxund 1865-yildan boshlab, Muhammad Rahimxon II davrida mirzaboshilik qila boshlagan. Komil Xorazmiy 1883-yilda Rossiyaga boradi va bu yerdagi xalq hayoti va madaniyati haqida oʻrganadi. 1891-yilda Komil Xorazmiy Toshkentdagi Laxtin tipolitografiyasida boʻladi va bu yerdagi ishlar bilan tanishadi. Pahlavon Abdulla oxund Muhammad Rahimxon II buyrugʻi bilan musiqa sohasida koʻplab yangilik va ixtirolar qildi. Komil Xorazmiy „Tanbur chizigʻi“ (nota) ni ixtiro qildi. Komil Xorazmiyning asarlari bizga qoʻlyozma yoki toshbosma shaklida yetib kelgan. Pahlavon Abdulla oxundning dastlabki devonining nashri 1881-yilda Xiva toshbosmasida bosilgan. Komil Xorazmiy ona tomondan Xoʻjash Maxram va Pahlavonniyoz xonadoni bilan aloqadorli aytiladi.

 
Turkum:Xiva bino va inshootlari
Turkum:Oʻzbekistondagi uy-muzeylar
Abdulla Mehtar qorixonasi

Abdulla Mehtar qorixonasi – Xorazm viloyati Xiva shahrida joylashgan. 1870-yilda Abdulla mingboshi mehtar lavozimiga tayinlanadi. Abdulla mehtar lavozimida 7 yil ishlagach 1877-yilda vafot etadi. Vafot etgach Abdulla mehtar qorixonaga dafn qilinadi. Qorixonaning gʻarbiy qismida Muhammad Rasul mirzaboshi madrasasi joylashgan Xiva dunyodagi eng koʻhna qal’a. Komiljon Xudoyberganov. Toshkent. 2012..
Taʼlim shahri masjidi

Taʼlim shahri masjidi (QFIS masjidi), Qatardagi Ar-Rayyan Taʼlim shahrining milliy masjididir. U Minorateyn binosida joylashgan. Islomning besh ustunini ifodalovchi beshta katta ustun ustida joylashgan boʻlib, har birida Qur’ondan olingan oyatlar mavjud. 2016-yilda bino Britaniya meʼmorlari Qirollik instituti (RIBA) tomonidan oʻtkazilgan ilk xalqaro mukofotga nomzod boʻlgan. 2015-yilda u Singapurda boʻlib oʻtgan Butunjahon arxitektura festivalida (WAF) „Eng yaxshi diniy bino“ mukofotini qoʻlga kiritganEducation City Mosque – Abdullatif Al Fozan Award for Mosque Architecture. Masjid loyihasini Mangera Yvars arxitektura jamoasi ishlab chiqqan.

 Galereya 

 

Turkum:Qatardagi masjidlar
Qatardagi masjidlar roʻyxati

Bu Qatardagi masjidlar roʻyxati hisoblanadi. 2017-yil 28-may holatiga koʻra, mamlakatda jami 2000 ta masjid faoliyat yuritishi qayd etilgan.
Ism Tasvirlar Manzil Yil/asr Izohlar Abdulla ibn Zaid Al Mahmud Islom madaniyat markazi masjidi180x180px Doha 2008-yil Qatardagi eng baland masjid. Hamza bin Abdulmuttalib masjidi180x180px Al Vakra 1984-yil Barzan minoralari masjidi180x180px Ummu Salal Muhammad Imom Muhammad ibn Abd al-Vahhob masjidi180x180px Doha 2011-yil Qatar milliy masjidi. 30 000 tagacha namozxonni sigʻdira oladi. Katara madaniy qishloq masjidi Doha 2010-yil Ali Bin Ali masjidi Doha – Nuayja Masjid Hishom ibn al-Mugira Doha – Nuayja Taʼlim shahri masjidi – Minoratein markazi Al Rayyan – Taʼlim shahri Al Shouyukh masjidi Doha Pearl Qatar masjidi Pearl Qatar Al-Hitmi masjidi Doha – Yangi Ferij Al Xitmi Yashil masjid Doha – Ferij Bin Umran Abu Hamur markaziy masjidi Al Rayyan – Abu Hamur Masjid Umar bin al-Xattob Doha – Madinat Xalifa janubi Doha aeroporti masjidi Doha – Hamad xalqaro aeroporti Juma Bin Umran Al Qubaisi masjidi Doha – Ferij Bin Umran Ahmad bin Majid masjidi Doha – Al Messila Imom Zayn ul-Obidin masjidi Doha – Al Mansur

 Yana qarang 

 Qatarda Islom
 Masjidlar roʻyxati

 

Turkum:Qatardagi masjidlar
Turkum:Masjidlar roʻyxati
Otajon toʻra majmuasi

Otajon toʻra majmuasi — Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Majmua XIX asr oxiri XX asr boshlarida qurilgan. Hozirgi joylashgan manzili Xiva shahri Gandimiyon mahalla fuqarolar yigʻini. Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi tasarufida.

 Tarixi 
Otajon toʻra majmuasi Xiva shahrining sharqiy tomonida, Qoʻy darvozadan 2 kilometr uzoqlikda joylashgan. Majmua XIX asrning oxiri XX asr boshlarida Xiva xoni Muhammad Rahimxon II Feruzning kichik ukasi Otajon toʻra homiyligida qurilgan. Xiva qamali paytida Otajon toʻra vaqtinchalik mamlakat hukmdori vazifasini bajargan. 1873-yil 1-iyunda Otajon to‘ra Turkistonning birinchi general-gubernatori Konstantin fon Kaufmanning talabi bilan qonuniy xon Said Muhammad Rahimxonga Xivaga qaytishi kerakligi haqida iltimos xati yozgan. Otajon toʻra 1873-yilda Xiva xonligi Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olingandan keyin Kavkaz kavaleriyasiga rotmistr lavozimiga oʻtkazilgan hamda ish bu lavozimda 1881-yilgacha xizmat qilgan. Otajon toʻra adabiyot ixlosmandi boʻlgan boʻlib, Kamron taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. Majmua qurilishi 1893-yilda boshlangan boʻlib, 1899-yilda qurib bitkazilgan. Boshqa da esa majmua 1889-yilda qurilb bitkazilgan deb keltirilgan. Otajon toʻra majmuasi tarkibi madrasa, masjidlar (yozgi va qishki), maxsus tugʻruqxona, maktab va hammomdan iborat. Majmuadagi maxsus daxmada 1903-yilda vafot qilgan Otajon toʻra (Sayyid Ahmad toʻra) dafn etilgan. Otajon toʻra majmuasida katta bogʻ mavjud boʻlib, 1873-yilda mazkur bogʻda Rossiya imperiyasi bilan Xiva xonligi oʻrtasida Gandimiyon shartnomasi imzolangan. Hozirda ushbu majmua taʼmirlanib, davlat muhofazasiga oʻtkazilgan. Yogʻoch oʻymakorlik bilan shugʻullanuvchi Oʻzbekiston xalq ustasi Hayitmat Bogʻbekov mazkur majmuada yogʻoch oʻymakorlik faoliyati bilan shugʻullanib kelmoqda.

 

Turkum:Oʻzbekistondagi diqqatga sazovor joylar
Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Xiva bino va inshootlari
Turkum:Xiva arxitekturasi
Qozogʻiston aeroportlari roʻyxati

Bu Qozogʻistondagi aeroportlarning joylashuviga koʻra saralangan roʻyxati.

__TOC__
 Aeroportlar 

Nomi qalin qilib koʻrsatilgan aeroportlar muntazam tijoriy reyslarga xizmat koʻrsatadi.

 Xizmat koʻrsatadigan shahri|Joylashuvi ICAO IATA Aeroport nomi Aqtau UATE SCO Aqtau xalqaro aeroportiAIP Kazakhstan Aqtoʻbe UATT AKX Aqtoʻbe xalqaro aeroporti Atirau UATG GUW Atirau aeroporti Balxash UAAH BXH Balxash aeroporti Boyqoʻngʻir UAON   Yubileyniy aeroporti Ekibastuz UASB EKB Ekibastuz aeroporti Jezqazgʻan UAKD DZN Jezqazgʻan aeroporti Koʻkchatov UACK KOV Koʻkchatov xalqaro aeroporti Olmaota UAARBXJ Boralday aeroporti Olmaota UAAA ALA Olmaota xalqaro aeroporti Orqaliq UAUR AYK Orqaliq aeroporti Ostona UACC NQZ Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroporti Otbosar   ATX Otbosar aeroporti Pavlodar UASP PWQ Pavlodar aeroporti Petropavl UACP PPK Petropavl aeroporti (Petropavlovsk aeroporti) Qaragʻandi UAKK KGF Sariarka aeroporti (Qaragʻandi aeroporti) Qiziloʻrda UAOO KZO Qiziloʻrda aeroportiQulsariUATZ Dengiz aeroporti Qoʻstanay UAUU KSN Qoʻstanay aeroporti Semey UASS PLX Semey aeroporti (Semipalatinsk aeroporti) Taldiqoʻrgʻan UAAT TDK Toldiqoʻrgʻon aeroporti Taraz UADD DMB Taroz aeroportiTurkistonUAITHSA Hazrati Sulton xalqaro aeroporti Usharal UAAL USJUchorol aeroporti Vostochniy     Uchtoʻbe aeroporti Zaysan UASZ SZIZaysan aeroporti Oʻral UARR URA Oʻral Oq yoʻl aeroporti (Uralsk aeroporti)OʻrjarUASUUZROʻrjar aeroporti Oʻskemen UASK UKK Oʻskemen aeroporti (Ust-Kamenogorsk aeroporti) Chimkent UAII CIT Chimkent xalqaro aeroporti

 Yana qarang 
 Aeroportlar roʻyxati ICAO kodlari boʻyicha: U#UA – Qozogʻiston

 

 
 
  – includes IATA codes
 
 

 
Qozogʻiston
Qozogʻiston
Qozogʻiston
12 (qoʻshiq)

„12“ — rossiyalik rep ijrochisi Morgenshternning 2022 yilgi singli. Qoʻshiq 2022-yil 14-martda Telegram ijtimoiy media platformasida „12“ ni striming platformalarida chiqarishga bir necha marta muvaffaqiyatsiz urinishlardan soʻng chiqarildi.

 Tavsif 
„12“ Morgenshternning ukasiga bagʻishlangan. Bundan tashqari, qoʻshiq Morgenshternning 2022-yil 14 martda 12 yoshga toʻlgan ukasining tugʻilgan kuni sharafiga nomlangan. Qoʻshiq, shuningdek, 2022-yilgi Rossiyaning Ukrainaga bosqini kirishi haqida gapirib, Rossiya va Ukraina oʻrtasidagi tinchlik va doʻstlikka chaqiradi, Rossiyaning bosqinchilik harakatlarini qoralaydi.

 

Turkum:2022-yil qoʻshiqlari
Turkum:Morgenshtern qo'shiqlari
Ice

„Ice“ – rossiyalik hip-hop rassomi Morgenshternning qoʻshigʻi. Trek 2020-yil 31-iyulda chiqarilgan.

 Tarixdan oldingi 
2020-yil 1-iyulda Morgenshtern trekning parchasini chiqardi. Keyinchalik u Ice boshqa musiqachi bilan hamkorlik qilishini eʼlon qildi.

2020-yil 28 iyulda Morgenstern murojaat eʼlon qildi, unda u „Ice“ qoʻshigʻi uchun ikkinchi qoʻshiqchi unga sheʼrni tashlaganini aytdi, shundan soʻng u ikki hafta davomida unga eʼtibor bermay boshladi. Murojaatda Morgenstern rassomdan javob berishni soʻradi, ammo hammuallifning ismini eʼlon qilmadi. Keyinchalik, 29 iyul kuni „last appeal“ eʼlon qilindi, unda u qoʻshiqchiga javob berish uchun bir kun muhlat berishini aytdi, aks holda Morgenstern qoʻshiqni raqamli platformalarda, uni muallif sifatida koʻrsatmasdan chiqaradi.

 

Turkum:2020-yil qoʻshiqlari
Turkum:Morgenshtern qo'shiqlari
Turkum:Morgenshtern
Sulton Uvays bobo maqbarasi

Sulton Uvays Qaraniy bobo maqbarasi — Qoraqalpogʻiston Respublikasining Beruniy tumani „Doʻstlik“ ovulida joylashgan tarixiy yodgorlik. Maqbara XII—XIV va XVI—XIX asrlarga tegishli. Sulton Uvays Qaraniy bobo maqbarasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Qoraqalpogʻiston Respublikasi madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi va „Vaqf“ xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan. Togʻ yonbagʻrida Sulton Uvays Qaraniy bobo maqbarasi qad koʻtarib turganligi uchun ham hozirgi kunda Qoraqalpogʻistondagi bu togʻ tizmasiga avliyo Sulton Uvays nomi berilgan.

 Qurilish tarixi 
Dastlab Xorazmshohlar davlati hukmdori Alovuddin Muhammad Xorazmshoh buyrugʻi bilan Sulton Uvays dafn etilgan joyda maqbara qurilgan boʻlib, u Chingizxon tomonidan Xorazmga amalga oshirilgan harbiy yurishlar vaqti — 1221-yilda buzib tashlangan. Xorazmshoh tomonidan qurdirilgan maqbara Chingizxon davridan keyin ancha asrlar mobaynida yarim vayrona holatda saqlanib qolgan. Shu voqealar sababli Sulton Uvays bobo maqbarasida uning jasadi yoʻq. Keyinchalik avliyoning izdoshlari oʻsha davr odati boʻyicha ramziy qabr yasattirishgan (XVII asrda). Ushbu ramziy qabr esa ziyoratgohga aylangan. Keyingi asrlarda hukmronlik qilgan Xiva xoni Olloqulixon shahzodalik davrida Peterburgga qilgan safaridan qaytib kelayotgan vaqtda ziyoratgoh yaqinida tunab qolgani rivoyat qilinadi. Shunda Uvays Qaraniy boʻlajak xonning tushiga kirib, yaqinda uning xon boʻlishi haqida bashorat qilgan. Bu bashorat roʻyobga chiqqach esa Olloqulixon uning sharafiga masjid va alohida oʻnta chillaxona qurdirgan. Sulton Uvays bobo maqbarasi asosan, gumbazli qilib bunyod etilgan boʻlib, atrofi gʻishtin devor bilan oʻralgan hovlining shimoliy qismida joylashgan. 

 Yana qarang 
Vayangan bobo maqbarasi

Shibliy ota maqbarasi

Yusuf Hamadoniy maqbarasi

Shamun-Nabi maqbarasi

Tugʻon Turk maqbarasi

 

Turkum:Qoraqalpogʻiston
Turkum:Beruniy tumani
Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Qoraqalpogʻiston meʼmoriy yodgorliklari
Ollabergan Gavdonboy uylari

Ollabergan Gavdonboy uylari — Xorazm viloyati, Xonqa tumanidagi meʼmoriy yodgorlik. XIX asr va XX asr boshlarida qurilgan mahalliy boyning uylari. Uylar Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi tasarufida. Uylar ta’mirtalab ahvolga kelib qolgan.
 Tarixi 
Ollabergan Gavdonboy uylari Xorazm meʼmorchiligining an’anaviy uslubida qurilgan turar joy boʻlib, uylar Xonqa tumani markazidaga G‘alaba ko‘chasida joylashgan. Ollabergan Gavdonboy XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Xonqada yashagan mahalliy boylardan biri bo‘lgan boʻlib, savdo-sotiq hamda sanoat bilan ham shug‘ullangan. 1923-yilda Shokirjon Pirning buyrugʻi bilan Ollabergan Gavdonboy va boshqa xonqalik boylar otib oʻldirilgan. 

Hozirda Ollabergan Gavdonboy ikkita uylari saqlanib qolingan bo‘lib, birinchi uy 1910-yilda rus pishgan g‘ishtidan qurilgan. Uy bir qavatli bo‘lib, tekis tom usulida yopilgan. Tashqi devorlarga bo‘rtma shaklda g‘ishtdan naqsh berilgan. Qadimgi usuldan chekinib, katta-katta derazalar ishlangan. Ichki qismi ohak bilan suvalib, pol qilingan, keyinroq uy bir necha bor ta’mirlangan. Uy uncha katta bo‘lmagan dolon (dahliz), mehmonxona, yotoqxonalar va boshqa xo‘jalik xonalaridan iborat boʻlib, bugungi kunda ushbu hudud yoshlari tomonidan tikuvchilik sexi sifatida foydalanilmoqda. Ikkinchi uy XIX asr oxirida sinkori (nigirik) uslubida oʻsha paytdagi uylarga xos bo‘lmagan rejaga asosan qurilgan. Uy bir qavatli bo‘lib, tekis tom usulida yopilgan. Uy madrasalar kabi hovli atrofiga xonalar gir aylantirib qurilgan. Hovli atrofi ayvonlar bilan oʻralgan boʻlib, ayvon ustunlari, qoshi va eshiklari o‘ymakorlik asosida ishlangan. Ikkala uy ham hozirgi kunda ta'mirtalab ahvolga kelib qolgan.

 

Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Xonqa tumani
Turkum:Oʻzbekistondagi diqqatga sazovor joylar
Damir Nizanov

Damir Nizanov (1995-yil 1-senyabr, Nukus) – Oʻzbekistonlik va qoraqalpoq futbolchisi, yarim himoyachi pozitsiyasida oʻynaydi. Nukusning „Aral“ jamoasi futbolchisi.

 Futbolchilik faoliyati 
Damir professional futboldagi faoliyatini Nukusning „Aral samali“ jamoasida 2013-yilda boshlagan. Nukus jamoasida ikki mavsum davomida oʻynagan va yaxshi oʻyinlari natijasida Fargʻonaning „Neftchi“ va „Qoʻqon 1912“ jamoalaridan taklif olgan. 2016-yilgi mavsumda „Neftchi“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan. 2015-yil Oʻzbekiston yoshlar terma jamoasi oʻyinlariga jalb etilgan. 2017-yil Samarqandning „Dinamo“ jamoasi safiga oʻtgan. 2018-yilgi mavsumda „Aral samali“ jamoasiga qaytgan va ikki mavsum davomida Nukus jamoasi tarkibida oʻynagan. 2020-yilgi mavsumda „Xorazm“ klubi safida oʻynagan, 2021-yilgi mavsumda yana „Aral samali“ klubi tarkibiga qaytgan. 2022-yilgi mavsumda Nukusda yangi tashkil etilgan „Aral samali“ jamoasi bilan nomi oʻxshash „Aral“ jamoasi tarkibiga oʻtgan.

 

 

 Damir Nizanov Transfermarktda futbolchi profili
 Damir Nizanov Championat.comda futbolchi profili
 Damir Nizanov Teams.byda futbolchi profili
 Damir Nizanov OʻzPFLda futbolchi profili
 Damir Nizanov Soccerwayda futbolchi profili

Turkum:1995-yilda tugʻilganlar
Turkum:1-sentyabrda tugʻilganlar
Turkum:Kishilar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Qoraqalpogʻiston kishilari
Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar
Turkum:Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Turkum:Qoraqalpogʻistonlik erkak futbolchilari
Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari
Turkum:Aral Samali klubi futbolchilari
Turkum:Neftchi (Fargʻona) futbolchilari
Turkum:Dinamo Samarqand futbolchilari
Turkum:Xorazm futbolchilari
Turkum:FC Aral Nukus futbolchilari
Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari
Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar
Kechirmas bobo maqbarasi

Kechirmas bobo maqbarasi (yoki Kechirmas ota maqbarasi) — Qoraqalpogʻiston Respublikasining Ellikqalʼa tumanidagi tarixiy yodgorlik. Maqbara XII—XIV va XVI—XIX asrlarga tegishli boʻlib, bugungi kunda Ellikqalʼa markazi boʻlgan Boʻston shahrida joylashgan. Maqbara Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Qoraqalpogʻiston Respublikasi madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.
 Maqbara tarixi va faoliyati 
Kechirmas bobo qadimgi davrda bu hududda yashagan avliyolardan biri boʻlgan. Bu shaxsning Muhammad paygʻambar bilan zamondosh boʻlganligi taxmin qilinadi. Kechirmas bobo oʻz davrida odamlarni davolaganligi sababli vafotidan keyin bu shaxsning qabri yordamga muhtoj boʻlgan mahalliy aholi uchun ibodat va shifo maskaniga aylangan. Bugungi kunga kelib maqbara Qoraqalpogʻiston Respublikasining eng koʻp tashrif buyuriladigan ziyoratgoh manzillari qatoridan joy olgan. 2020-yil koronavirus pandemiyasi tufayli turistlar oqimi ancha kamaygan boʻlishiga qaramay Ellikqalʼa tumaniga ichki turizm yoʻnalishi boʻyicha „Kechirmas ota ziyoratgohi va shifo maskani“ va „Norinjon bobo“ arxeologik yodgorligi va tumandagi boshqa tarixiy obyektlarga 40 mingdan ortiq ziyoratchi tashrif buyurgani xabar qilingan.

 Etimologiyasi 
Mahalliy aholi Kechirmas boboning turli kasalliklar davosiga yoʻl ochib qoʻyganiga ishonib kelishadi. Bu kasalliklardan biriga yoʻliqqan kishi faqat qilgan xatolaridan tavba qilish orqali tuzalishi mumkinligi aytiladi. Shuningdek, agar bu odam davolangandan keyin ham xuddi shunday xatoga yoʻl qoʻysa, butun umri davomida kasal boʻlib qolishi mumkinligiga mahalliy aholi ishonib keladi. „Kechirmas bobo“ nomi shu sababli kelib chiqqani taʼkidlanadi.

 Yana qarang 

 Sulton Uvays bobo maqbarasi
 Shibliy ota maqbarasi
 Yusuf Hamadoniy maqbarasi
 Shamun-Nabi maqbarasi
 Tugʻon Turk maqbarasi
 

Turkum:Qoraqalpogʻiston
Turkum:Ellikqalʼa tumani
Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Qoraqalpogʻiston meʼmoriy yodgorliklari
Xonqa bekligi

Xonqa bekligi yoki Xonqa viloyati – Xiva xonligidagi 18 beklikdan biri. Xonlikning markaziy qismida joylashgan. Boshqaruvdagi tayanch bekliklardandir.

 Tarixi 
XVIII asr 2-choragida xonlik hududiga tashrif buyurgan rus sayyohlari asarlarida xonlik tarkibida 21 ta maʼmuriy birlik mavjudligi qayd etilgan. Ushbu maʼlummotlarda hozirgi Xonqa shahrida oʻrnida Xonqa qal’asi borligi va bu yerda 2000 ga yaqin kishi yashaganligi haqida maʼlumot berib oʻtilgan. Beklik hududidan asosiy suv tarmoqlari oʻtgan, shu tufayli qal’a muhim tayanch nuqta vazifasini oʻtagan.

XIX asrda beklik 15 tuman va 119 ta masjid qavmlaridan iborat boʻlgan. Beklik har yili xonga 10 ming tilladan ortiq soliq toʻlagan, mingdan oshiq askar xon askarlari safiga joʻnatilgan va hashar paytida 10 mimgga yaqin aholi qazuv ishlarida qatnashgan.

1873-yilgi Gandimiyon tinchlik shartnomasidan soʻng beklikda ijtimoiy va siyosiy ahvol tubdan oʻzgargan. Bu davrga kelib Xonqada bir nechta yangi zavodlar ham qurilgan. 1889—1890-yillarda xonqalik Avazboy qozining yerida teng shartnoma shartlari bilan rus kapitalisti K. M. Chernikov tomonidan paxta zavodi qurilgan. 1890-yilda esa yana bir kapitalist Pavel Manuylov bugʻ mashinasida ishlovchi paxta zavodini qurgan. U yana 1910-yil bu yerda koʻn zavodini ham ishga tushirdi. Sanoat Xivaga yaqinlik sabab beklik hududida tezroq oʻsgan. 1910-yilda Xonqa hokimiga ixtiyorida 12 mimg tanob haydaladigan va 15 tanob haydaladigan yerlar boʻlgan. Asfandiyorxon davrida beklikka Hojiboy Amin ogʻli hokimlik qilgan. Bu davrda Xonqa bekligida 96 ta masjid qavmi joylashgan. Xonqa shahri esa Boymachit, Said ota, Ziyom, Qozi Madamin, Xoʻjiq masjid qavmlaridan tashkil topgan. 1904—1907-yillarda madirlik Matyoqub Pishiq boshchiligida qoʻzgʻolon koʻtarilib u Xonqa, Bogʻot, Hazoraspga yoyiladi. 1916-yilda xalq ocharchilkdan yana qoʻzgʻolon koʻtaradi.

Bolsheviklar hokimyatga kelgach, bir necha yildan soʻng 1919-yil beklik qizillar tomonidan egallangan.

 Iqtisodiyoti 
Oʻsha paytda ham vohadagi aksar aholi singari beklik hududida dehqonchilik asosiy daromad sohasi boʻlgan. Yana savdo va hunarmandchilik ham ancha rivojlangan. Avval beklikda asosan sholi, bugʻdoy kabi ekinlar ekilgan.Rossiya imperiyasi bosqinI davrida bu yerga sanoat kirib kelgan va bir qancha zavodlar qurilgan.

 Taniqli kishilari 
Beklik hududida Islomxoʻja kabi davlat arboblari tugʻlib oʻsgan. Uning otasi Ibrohimxoʻja Feruz davrida Bosh vazir lavozimida ishlagan, Islomxoʻja esa Asfandiyorxon davrida shu lavozimda faoliyat olib borgan
Olmaota hokimi

Olmaota hokimi Olmaota shahri hokimyatiga rahbarlik qiluvchi inson hisoblanadi. Lavozim 1992-yilda taʼsis etilgan.

 Roʻyxat 
 Olmaota hokimlari (1992–hozirgacha) 
 Portreti Ismi Rahbarlik davri Siyosiy partiyasiRahbarlikka kelgan sanasiRahbarlikdan ketgan sanasi 1Zamanbek Nurqadilov 1992-yil 8-fevral 1994-yil 20-iyun Mustaqil nomzod 2Shalbay Qulmaxanov 20 June 1994-yil 20-iyun 1997-yil 16-iyun Mustaqil nomzod 3Viktor Xrapunov 1997-yil 16-iyun 2004-yil 9-dekabr Mustaqil nomzod 4alt=|119x119pxImangali Tasmagambetov 2004-yil 9-dekabr 2008-yil 14-aprel Nur Otan 5alt=|117x117pxAxmetjan Yesimov 2008-yil 14-aprel 2015-yil 9-avgust Nur Otan 6alt=|106x106pxBaurjan Baybek 2015-yil 9-avgust 2019-yil 28-iyun Nur Otan 7alt=|118x118pxBakitjan Sagintayev 2019-yil 28-iyun 2022-yil 31-yanvar Nur Otan 8 alt=|118x118px Yerboʻlat Dosaev 2022-yil 31-yanvar Hozirga qadar Amanat

 Yana qarang 
 Ostona hokimi

 

Turkum:Olmaota
Toqmaq ota maqbarasi

Toqmaq ota maqbarasi (yoki Toqpaq ata maqbarasi; asli ismi: Abdurahmon) — Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Moʻynoq tumani, Ushsay ovuli hududida joylashgan tarixiy yodgorliklardan biri. Maqbara Moʻynoq tumaniga qarashli Ushsay ovulidagi qumtepalikning tepasida joylashgan. Yodgorlik XVII—XVIII va XIX asrlarga tegishlidir. Moʻynoq tumanida moddiy-madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari roʻyxatiga jami 12 ta madaniy meros hamda ziyorat obyektlari kiritilgan boʻlib, Toqmaq ota maqbarasi bu roʻyxatga kiritilgan obyektlardan biri hisoblanadi. 

Toqmaq ota maqbarasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Qoraqalpogʻiston Respublikasi madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.

 Tarixi 
Toqmoq ota haqidagi xalq orasida aytilgan afsona va rivoyatlar bizgacha kam yetib kelgan. Ularning birida aytilishicha, Toqmoq ota Hakim ota bilan bir davrda Ahmad Yassaviydan birga taʼlim olgan.

Toqmaq (Toqpaq) ota toʻgʻrisida Jiyen Jirov va Kunxoʻja asarlarida ham maʼlumotlar mavjud. Masalan, Toqpaqtan esti qatti jel (Toqpaqdan esdi qattiq shamol), Bunnan bardim Házireti Toqpaqqa (Bundan bordim Harzati Toqpaqga) kabi satrlarning mavjudligi Toqmaq ota shaxsining XVIII asrning oʻrtalarida aholi orasida mashhur ekanligidan darak beradi. XIX asrda bu yerda boʻlgan vengriyalik sayyoh va olim Vamberi Toqmaq otaning „baliqchilarning piri“ ekanligini taʼkidlab, maqbara ichida choʻpon va uy buyumlarining saqlanib kelinayotganligini yozgan.

Qoraqalpogʻistonlik arxeolog olim X. Yesbergenov tomonidan yozilgan „Qoʻngʻirotning tarixiy va madaniy esdaliklari“ kitobida Moʻynoqdagi „Toqmaq ota“ maqbara va qabristoni haqida ham maʼlumotlar mavjud. Kitobda sirli Adaq qalʼaning mavjudligi haqida soʻz boradi. Xususan, muallif „Toqmaq ota“ qabristonidagi qadimiy bir qulfitoshdagi „Adaq“ haqida yozilgan qadimiy qoʻshiqqa eʼtibor qaratgan:

Aslimni soʻrasang Adaq ichida,

Ala buyrak edim Adjar ichida.

Qoʻshiqda kechgan joy Sariqamishdan 16—17 km masofa uzoqlikda joylashgan Adaq qalʼaning qoldiqlari hozir ham mavjudligi taxmin qilinadi.

 Yana qarang 

 Sulton Uvays bobo maqbarasi
 Shibliy ota maqbarasi
 Yusuf Hamadoniy maqbarasi
 Shamun-Nabi maqbarasi
 Tugʻon Turk maqbarasi
 

Turkum:Qoraqalpogʻiston
Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Qoraqalpogʻiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Moʻynoq tumani
Sarapayon

Sarapayon – Oʻzbekistonning Xorazm viloyati Xonqa tumanida joylashgan qishloq. Maydoni 4,2 kavadrat kilometr. Aholisi 21 070 kishi (2012). Qishoqdan Urganch-Buxoro-Toshkent avtomagistrali oʻtgan.

 Etimologiyasi 
Sarapayon soʻzi ikki til yaʼni forsiy va turkiy atamalarning qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Bir qator olimlar bu soʻzni „sar“, „ob“ va „yon“ soz’laridan yaʼni sar – bosh, ob – suv va yon – makon kelib chiqqan deb hisoblaydilar. Yana bir qator olimlar esa soʻzning oʻzagida ikkita soʻz mavjud yaʼni „sara“ va „poyon“ degan qarashga ega. Bunda sara – yaxshi va poyon – chegara maʼnosini anglatadi. Ushbu soʻzlarning tub maʼnosida qishloq hududi yerlari unumdorligi nazarda tutilgan. Chunki qishloqqa yaqin va tutash hududlrdan Shovot, Qulobod, Xonqaarna kabi yirik kanallar oqib oʻtgan.

 Aholisi 
2012-yil maʼlumotlariga koʻra qishloqda 21 070 kishi istiqomat qilgan. Shundan 21 018 kishi oʻzbek, 13 kishi qoraqalpoqlar boʻlib, yana tatar, ukrain va belarus millatiga mansub aholi ham yashab kelmoqda.

 Maʼmuriy tuzilishi 
Sarapayon 4 ta mahalladan tashkil topgan. Ular Istiqlol, Paxtagul, Qoramozi va Guliston mahallari. Oʻz navbatida ushbu mahallalar ham bir qator elatlarga boʻlingan.

 Xoʻjaligi 
Qishloq hududi yerlarining katta qismi sugʻoriladigan yerlarda iborat. Bu yerda bogʻdorchilik, dehqonchilik, poliz ekinlari yetishtirish asosiy sohalardir. Sarapayondan yirik avtomagistral oʻtganligi sababli savdo sohasi ham yaxshi rivojlangan.

 Injtimoi soha obyektlari 
Qishloqda 2 ta kollej, 5 umumiy oʻrta taʼlim maktabi, 7 ta maktabgacha taʼlim muassasasi, 3 ta qishloq vrachlik punkti va koʻplab savdo va xizmat koʻrsatish obyektlari mavjud.
 

 
 

Turkum:Xorazm viloyati qishloqlari
Turkum:Xonqa tumani
Qabaqli ota maqbarasi

Qabaqli ota maqbarasi (yoki Qabaqli ata maqbarasi) — Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Qoraoʻzak tumaniga qarashli „Qorauzyak“ OFY, Qabaqli ata qabristonida joylashgan tarixiy yodgorlik. Maqbara XVIII—XIX asrlarga tegishli boʻlib, hozirda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Qoraqalpogʻiston Respublikasi madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.

 Tarixi va etimologiyasi 
Qadim zamonlarda Orol dengizi sohillari boʻyida yashagan turkiy qavmlarining muqaddas qabristonlaridan biri boʻlgan. „Qabaqli ota“ning asl ismi Sipatdin boʻlgani da qayd etilgan. Qabaqli ota bu hududlarga XVII asrning oxirlarida Turkiston tomonlardan kelgan shaxs boʻlgan. U islom dini targʻiboti bilan shugʻullangan maʼrifatchi ulamolardan biri hisoblanadi. Rivoyatlarda aytilishicha, Qabaqli ota yoʻl boʻylab juda katta suv toʻla qovoqni orqalab yurgan va choʻlda sayohat qilgan yoʻlovchilarga ulashgan. Shu sababdan ham mahalliy aholi uni keyinchalik „Qabaqli ota“ deb atay boshlagan. Qabaqli otaga tegishli ekanligi aytiladigan suv qovogʻining siniqlari hozirgi kungacha saqlanib qolgan. Shu bilan bir qatorda turkmanlarning Qabaqli urugʻi ham mavjud boʻlib, XIX asrda Amudaryo qirgʻogʻida Qabaqli qoʻrgʻoni va mudofaa inshooti ham qurilgan. Oʻz zamonasining koʻplab ziyoli shaxslari, jumladan, Berdaqning ustozi Jiyen Jirov „Qabaqli ota“ qabristoniga dafn etilgan. Oʻzbekiston Qahramoni, Oliy Majlis Senati aʼzosi olim Gʻayratdin Xoʻjaniyazov koʻplab ziyoratgohlar qatorida Qabaqli ota ziyorotgohining yoʻl koʻrsatgich xaritalarini tuzish kerakligini aytib oʻtgan.

 Yana qarang 
Sulton Uvays bobo maqbarasi

Shibliy ota maqbarasi

Toqmaq ota maqbarasi

Shamun-Nabi maqbarasi

Tugʻon Turk maqbarasi

 

Turkum:Qoraqalpogʻiston
Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Qoraqalpogʻiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Qoraoʻzak tumani
Nosir Toʻra Sultoniy

Nosir Toʻra Sultoniy (XIX asrning oxiri- Xiva, 1944-yil, Krivoy Rog, Ukraina) – Muhammad Rahimxon II Feruzning saroy shoirlaridan. Shoir, xattot va rassom boʻlgan.

 Oilasi 
Otasi Muhammadyor To’ra Muhammad Rahimxon II ning ikkinchi oʻgʻli. Nosir Toʻraning taxallusi Sultoniy boʻlgan. U Xiva shahrining tashqarisidagi Nurillaboy saroyida tugʻilgan.

 Taʼlimi 
Nosir Toʻra eski usuldagi maktabni tamomlagan, lekin madrasada taʼlim olmagan. Nosir Toʻra devon tartib bergan boʻlishi mumkin. Yozgan sheʼrlarini bobosi Muhammad Rahimxon Feruzga oʻzi kiritib bergan.  Bobosi unga Yusuf Bayoniy ismli kishini ustoz qilib tayinlagan. 17 yoshidan boshlab ustozi unga sheʼr yozishni mashq qildirgan.

 Faoliyati 
Muhammad Rahimxon avlodlarini ruslar surgun qilgan paytda barcha devon va sheʼrlari Toshkentga olib ketilgan. Ehtimol Sharqshunoslik institutida oʻz tadqiqotchisini kutib yotgandir. Nosir Toʻra hech qanday davlat ishlarida ishtirok etmagan.

 Surgundagi yillar 
Xorazmni Bolsheviklar bosib olgandan soʻng, 1920 yil 12 iyundan boshlab, boshqa toʻralar qatorida Rossiyaning chet oʻlkalariga 3 yildan 5 yilgacha surgun qilingan. Surgun qilinganlar avval Toshkent undan Samara orqali Moskvada: 2 hafta Ordinck kontslagerida, 10 oyni esa Andraykovck lagerida oʻtkazdilar. Shundan soʻng Ivanovck lagerida boʻldilar. 1922 yil 12 fevralida Sovet hukumati quvgʻindagilarni ozod qildi va oʻz kunlarini oʻzlari koʻrishlariga hukm qildi. Markaziy GPU Yekaterinoslavga joʻnashni „maslahat“ berdi. Xivaning soʻngi xoni Said Abdullaxon avlodlariga u yoqda hech qanday ish topilmadi. Oilaning barcha aʼzolari Verxovtsevo shahriga kelib oʻrnashadilar va u yerdagi sovxozda 15 oy ishlaydilar. 1924 yil 15 iyuldan Abdurasul To’radan tashqari Krivoy Rogdagi „Dubovaya Balka“ (keyinchalik „Bolshevik deb nom olgan“) koniga joʻnatiladi. 1925 yil 30 iyuldan xon avlodlari mahalliy hokimiyat boʻlimlariga va siyosiy boshqarmalariga oʻz vatanlariga qaytishga ruxsat soʻrab iltimosnomalar yozadilar. Ammo Ukraina hukumatining soʻrovi  Sovet Hokimiyati tomonidan nomaʼqul deb topiladi. 1933 yildan koʻchmanchilarga oʻz uylariga qaytish yoki boshqa joyga cheklovsiz oʻrnashib olishga ruxsat beriladi.   

  Vafoti 
Xorazmning soʻnggi hukmdori  Said Abdullaxon 1933 yil vafot etgandan soʻng, Krivoy Rogda Nosir toʻra va akasi Abdurasul toʻra qoladilar. Nosir Toʻra koʻp marta uylansa-da, hamma xotinlari kambagʻalligidan uni tashlab ketgan. Nosir toʻra  – 1944 yilda yolgʻizlikda vafot etgan.   

 

Turkum:Xorazmliklar
Turkum:Xorazm kishilari
Turkum:Xivada tugʻilganlar
Turkum:Xon avlodlari
Turkum:Surgun qilinganlar
Turkum:Xorazm shahzodalari
Murat shayx maqbarasi

Murat shayx maqbarasi — Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Qoraoʻzak tumaniga qarashli „Madaniyat“ ovulida joylashgan tarixiy yodgorlik. Maqbara XVIII hamda XIX asrlarga oid boʻlib, bugungi kunda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Qoraqalpogʻiston Respublikasi madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi. Shuningdek, Murat shayx bobo maqbarasi boshqa 98 ta manzil qatori Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashining Qoraqalpogʻistonning diqqatga sazovor joylari roʻyxatiga ham kiritilgan.
Qurilish tarixi
Asl ismi Azizbobo Xoja ibn Ishim Sultan Muxammed Baxadurxan (1675—1748) boʻlgan Murat shayx qoraqalpoqlarning maʼnaviy hayotida muhim oʻrin tutgan shaxslardan biridir. Umrining soʻnggi yillarida Murat shayx Sirdaryo boʻyida joylashgan Seren qalʼa atroflariga koʻchib keladi. Biroq, tez orada bu yerlarni suv bosishi xavfi tugʻilganligi sababli yashash manzilini oʻzgartirishga majbur boʻladi. Bu vaqtda shayxning oʻzi toʻsatdan vafot etadi. Taxminan 1700-yillarda shayxning mayyiti solingan tobut ortilgan oq tuya yoʻlda ketayotib birinchi boʻlib hozirgi Qoraoʻzak tumaniga qarashli „Madaniyat“ ovuli hududidagi baland qum tepasida choʻkkalaydi. Shayx tuya choʻkkalagan yerga dafn etilgan.

Shuningdek, Munis Xorazmiyning (1778—1829) asarlarida Murat shayx qabri yoniga 1810-yili Xiva xonining toʻxtab oʻtgani va uni ziyorat qilganligi haqida maʼlumotni uchratish mumkin.

 Yana qarang 

 Sulton Uvays bobo maqbarasi
 Shibliy ota maqbarasi
 Toqmaq ota maqbarasi
 Shamun-Nabi maqbarasi
 Tugʻon Turk maqbarasi
 Kechirmas bobo maqbarasi

 

Turkum:Qoraqalpogʻiston
Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Qoraqalpogʻiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Qoraoʻzak tumani
Xiva rus-tuzem maktabi

Xiva rus-tuzem maktabi – Xorazm viloyati, Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Xiva xonligining bosh vaziri Islomxoʻja tomonidan 1910-yil yoki 1913-yilda qurilgan. Boshqa da esa Xiva rus-tuzem maktabi 1884-yilda Komil Xorazmiy tashabbusi bilan Muhammad Rahimxon II koʻmagida ochilgan. Hozirda Xiva shahri, „Ichan qalʼa“ MFYda joylashgan boʻlib, Xorazm viloyati madaniy meros tasarufida. UNESCOning Oʻzbekistondagi Butunjahon merosi roʻyxatida turadi.

 Tarixi 
1910-yilda Xiva xonligining bosh vaziri Islomxoʻja tomonidan Islomxoʻja madrasasining qarshisida rus-tuzem maktabi qurilgan. Boshqa manbada 1913-yilda Islomxoʻja tomonidan pishiq gʻishtdan Yevropa meʼmorchiligi uslubida qurdirilgan. Ayrim da, jumladan tarixchi Nemʼatjon Polvonovga koʻra, Xiva rus-tuzem maktabi Komil Xorazmiy tashabbusi bilan Muhammad Rahimxon II homiyligida qurilgan, bunga sabab esa 1883-yilda Komil Xorazmiyning Muhammad Rahimxon II bilan Moskva va Sankt-Peterburg shaharlariga qilgan safari, rus madaniyati, taʼlimi va sanʼati bilan tanishishi boʻlgan. 1887-yilda ushbu rus tuzem-maktabida 11 nafar oʻquvchi taʼlim olgan.1891-yilda ushbu rus-tuzem maktabi haqida Turkiston viloyatining gazetida xabar chop etilgan. Begali Qosimovga koʻra, Xiva rus-tuzem maktabi 1891-yilda ochilgan.

Xiva rus-tuzem maktabi ikki qavatli boʻlib, yevropacha uslubda barpo etilgan. Xiva rus-tuzem maktabining meʼmori Matkarim Neʼmatullayevdir. Xiva rus-tuzem maktabining umumiy uzunligi 21,07 metr boʻlib, ikkita dahliz va sakkizta xonadan iborat. Birinchi qavatining balandligi 3,35 metr, ikkinchi qavatining balandligi 2,55 metrni tashkil etgan. Xiva rus-tuzem maktabida xon va amaldorlarning farzandlari oʻqitilgan. Unda ikki yillik dastur asosida tilmochlar (tarjimonlar) tayyorlangan. Xiva rus-tuzem maktabi birinchi oʻqituvchilari Husayn Qoʻshayev va Komila Qoʻshayeva hisoblanadi. Eski maktabdan farqli ravishda ushbu rus-tuzem maktabi doska va partalar bilan jihozlangan. Ular tomonidan tayyorlangan oʻquv dasturida rus tili, ona tili, geografiya, Xiva tarixi hamda uy xizmatchisi vazifalari oʻrgatiladigan fanlar oʻqitilgan. Xiva rus-tuzem maktabi 1920-yildan soʻng dastlabki sovet maktablaridan biriga aylantirilib, unda oʻqituvchi kadrlar tayyorlangan. 1990-yil 18-avgustda Xiva rus-tuzem maktabi binosida „Xalq taʼlimi tarixi“ muzeyi ochilgan. 2004-yilda bino qayta taʼmirlanib birinchi qavatda birinchi oʻzbek foto suratchisi va kino operatori Xudoybergan Devonovning doimiy koʻrgazmasi, ikkinchi qavatda esa „Xalq taʼlimi tarixi“ muzeyi joylashtirilgan.
 

Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Xiva arxitekturasi
Turkum:Xiva bino va inshootlari
Turkum:Oʻzbekistondagi diqqatga sazovor joylar
Xiva pochta-telegraf binosi

Xiva pochta-telegraf binosi – Xorazm viloyati, Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. XX asr boshida qurilgan. Xiva shahri, Mevaston mahala fuqarolar yigʻinida joylashgan. Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi tasarufida.
 Tarixi 
Xiva pochta-telegraf binosi Xiva xonligining bosh vaziri Akbar Sayyid Islomxoʻjaning tashabbusi bilan Xiva xoni Sayyid Asfandiyorxonning farmoniga asosan Xorazm va Yevropa meʼmorchiligi anʼanalari uygʻunligida 1910-yil yoki 1912-yilda qurilgan. Meʼmor Aleksandr Roop Muhammad Karim Neʼmatulla oʻgʻli bilan hamkorlikda pochta-telegraf, kasalxona va Nurullaboy saroyining loyihasini yaratishgan. Ayrim maʼlumotlarga koʻra, Islomxoʻja Rossiya imperiyasiga qilgan safarida Moskva shahri gubernatori N. I. Guchkov bilan uchrashadi va uning koʻmagida pochta-telegraf, kasalxonaning loyihalarini moskvalik meʼmorlarga chizdirib kelgan. 1913-yilda Rossiyadan olib keltirilgan Morze telegraf qurilmasi oʻrnatildi. Soʻngra qurilma Chorjoʻy—Tuyamoʻyin—Urganch yoʻnalishidagi aloqa liniyasiga ulanadi.

Bir-biriga qaratib, qoʻsh qilib qurilgan pochta-telegraf va kasalxona chiroyli koshinlar bilan bezatilib, barpo qilingan. Pochta-telegraf binosining peshtogʻidagi koshinlarga oʻzbek tilida nastaʼliq xatida „Janob oliy Sayyid Isfandiyor Bahodirxon farmoni oliylari bila sana 1330-yili ushbu telegraf va pochtaxona bino etildi“ deb yozilgan. 1920-yilda Petro-Aleksandrovsk (Amudaryoning oʻng qirgʻogʻida joylashgan) shahri bilan ilk telefon aloqasi oʻrnatilgan. Pochta-telegraf binosi 1983-yilgacha faoliyat koʻrsatgan, ammo telekommunikatsiya hamda aloqa vositalarining tezkorlik bilan oʻsishi va rivojlanishi natijasida mavjud talablarga toʻliq javob berolmagani uchun shu yilning oʻzidayoq barcha pochta xodimlari hamma talablarga javob beradigan yangi binoga koʻchirilgan. Pochta-telegrafning eski binosi restavratsiya va kapital taʼmirlanib, Xiva aloqa muzeyiga aylantirilgan. Mazkur muzey bugunki kunda ham faoliyat koʻrsatib kelmoqda.

 

Turkum:Oʻzbekistondagi diqqatga sazovor joylar
Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Xiva arxitekturasi
Turkum:Xiva bino va inshootlari
Xudoybergan Devonov uyi

Xudoybergan Devonov uyi — Xorazm viloyati, Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. XX asr boshida qurilgan. Xiva shahridagi Yangi turmush mahalla fuqarolar yigʻinida joylashgan. Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi tasarufida.
 Tarixi 
Xudoybergan Devonov uyi XX asr boshida, yaʼni 1908-yilda Xudoybergan Devonov tomonidan Xorazm meʼmorchiligiga xos boʻlgan anʼanaviy uslubda shahar uyi shaklida qurilgan. Ushbu uyda O‘rta Osiyodagi birinchi kinematograf va fotograf Xudoybergan Devonov (1879—1940) yashab ijod qilgan. Tarixchi Bahrom Irzayevning maʼlumotga koʻra, Xudoybergan Devonov Angliyaga josuslik qilishda ayblangani uchun 1937-yil 19-avgustda Xiva shahri, 4-mahallada joylashgan mazkur uyda NKVD xodimlari tomonidan tintuv o‘tkazilgan, ushbu uyda tintuv oʻtkazilganligi yuzasidan Xudoybergan Devonovning turmush o‘rtog‘i Bekajon Otajonova va Karim Otajonovdan xolislar sifatida imzo olingan. Mazkur uydan Xudoybergan Devonovga tegishli 90 varaqdan iborat yozishmalar, 230 dona fotosurat va qo‘shotar ov miltig‘i olib ketilgan. Keyinchalik uning fotosurat va kinotasmalari, yozishmalari NKVD tomonidan yoʻq qilib yuborilgan.

Xudoybergan Devonov uyi sinchkori (nigirik) uslubida qurilgan. Ushbu uy bir nechta xonalardan iborat boʻlgan, uchta katta va bitta kichik ayvonlar bilan barpo etilgan. Mazkur uyda surat ishlash uchun alohida xona mavjud boʻlgan. Boshqa xonalarda esa Xudoybergan Devonovning oila aʼzolari istiqomat qilishgan. 1984-yilda mazkur uy tubdan qayta taʼmirlangan, 1992-yilda uy-muzeyga aylantirilgan. 2005-yilda Xiva rus-tuzem maktabining binosida Xudoybergan Devonov uyidagi uning hayoti va faoliyati aks ettiruvchi ekspozitsiyalar asosida doimiy koʻrgazma ochilgan.

 

Turkum:Oʻzbekistondagi diqqatga sazovor joylar
Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Xiva arxitekturasi
Turkum:Xiva bino va inshootlari
Kaptarxona minorasi

Kaptarxona minorasi — Xorazm viloyati, Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. XIX asrda barpo etilgan minora. Xiva shahridagi Kaptarxona mahalla fuqarolar yigʻinida joylashgan. Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi tasarufida.
 Tarixi 
Kaptarxona minorasi XIX asrda qurilgan boʻlib, xuddi shu nomdagi masjid yonida joylashgan. Mazkur minoraning qurilish uslubi, minoraga ishlatilgan qurilish materiallariga qaralsa Xiva shahridagi boshqa bironta minoralarnikiga oʻxshamaydi. Buni Xorazm Ma’mun akademiyasi tadqiqotchilari savdogar Said Sholikorboy mablagʻi evaziga usta Muhammad Rahim boshchiligidagi binokorlar tomonidan qurilgan Said Sholikorboy majmuasi tarkibidagi minora bilan taqqoslab oʻrganishgan. Kaptarxona minorasiga eshik orqali kirilgan. Zinalari spiralsimon boʻlib, minoraning tepa qismida toʻrt tomonga qaralgan tirqish mavjud. Qadim davrlarda masjid muazzini ular orqali azon aytgan va ushbu minora joylashgan hudud aholisini namozga chaqirgan. Kaptarxona minorasining balandligi 8 metr, poydevori diametri 2 metrdir. Minora pishiq gʻishtdan qurilgan va naqshli gʻisht bilan bezatilgan. Faqat karnizi koʻk plitalar bilan oʻralgan. Kaptarxona minorasi gʻishtlarini terishda quruvchi ustalar uning zilzilabardoshlik jihatini ham alohida hisobga olishgan. Sababi gʻishtlar oʻn qator gorizantal va bir qator vertikal tarzda terilgan. Vertikal terilgan gʻishtlar qatori sodir boʻlishi mumkin boʻlgan zilzila toʻlqinini soʻndirish xususiyatiga ega boʻlgan boʻlib, favqulodda vaziyatlarda minoraning qulab ketmasligini taʼminlagan. Gorizantal tarzda terilgan gʻishtlarning qalinligi 3 santimetrni tashkil qilgan, minoraning deyarli yarmigacha gʻishtlar orasiga qoʻyilgan qorishmaning qalinligi ham 3 santimetrni tashkil etgan. Ammo tepa qismida qorishma qalinligi 0,8 santimetrgacha kamayib borgan. Ushbu holat Xorazm meʼmorchilining oʻziga xosligidan dalolat beradi.

 

Turkum:Oʻzbekistondagi diqqatga sazovor joylar
Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Xiva arxitekturasi
Turkum:Xiva bino va inshootlari
Turkum:Xiva minoralari
Asfandiyorxon qabulxonasi

Asfandiyorxon (Isfandiyorxon) qabulxonasi — Xorazm viloyati, Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. 1912-yilda qurilgan, hozirda Xiva shahridagi Yangi turmush mahalla fuqarolar yigʻinida joylashgan. Xorazm viloyat madaniy meros boshqarmasi tasarufida.

 Tarixi 
Asfandiyorxon qabulxonasi 1912-yilda Xiva xoni Asfandiyorxon tomonidan yuqori martabali mehmonlarni qabul qilib olish uchun qurilgan. Qabulxona Moskva shahar meʼmori Aleksandr Roop loyihasi asosida Yevropa va Xorazm meʼmorchiligi uslubida to‘rtburchak shaklda barpo etilgan. Qabulxonaning ichki devor hamda shiftlari tilla bilan zarhallangan ganchkorlik namunalari va har xil rangli toshlar bilan bezatilgan. Asfandiyorxon qabulxonasi xonalarining joylashuvi rus imperatorlarining kichik qabulxonasi singari simmetrik, kichik anfilada shaklda boʻlgan boʻlib, taxt xonasi, kutish xonasi, yozgi dahliz, maslahatxona, dam olish xonasi, qishki dahliz va tantanalar zalidan iborat boʻlgan. Qabulxonadan yilning barcha fasllarida foydalanish uchun qizdirish qurilmalari – kaminlar qurilgan. Kaminlar Avstriya zavodlarida tayyorlangan koshinlar bilan bezatilgan. Qish paytida kaminlarda torflashtirilgan saksovul yoqilgʻisi va ko‘mir yoqilib, xonalar isitilgan. Qabulxona tomi zamonaviy yevropacha uslubda toʻrt nishabli qora qalin tunukadan yasalgan. Xonalarda moʻtadil iqlim hosil qilish maqsadida qabulxonaning janubiy va shimoliy taraflarida lojalar (shiyponlar) hamda anʼanaviy shakldagi ustunli ayvonlar qurilgan. Qabulxona devorlari tashqi tomonlarini bir-biri bilan toʻldirib turuvchi Yevropa meʼmorchiligi uslubidagi gʻisht oʻymakorligi va Xorazm meʼmorchiligining Xiva milliy guldasta uslubida ishlangan oq va koʻk rangli koshinlar bilan bezatilgan. Qabulxona atrofida yana sud binosi, turar-joy binolari va madrasalar, ular yonida toʻrtta hovli, 100 dan ortiq xonalar, galereyalar, qoʻriqxonalar, otxonalar, xizmatchilar xonalari va haram joylashgan. Butun hudud uzunligi 650 metrda ziyod boʻlgan baland devor va „guldasta“ uslubidagi minoralar bilan oʻralgan.

 

Turkum:Oʻzbekistondagi diqqatga sazovor joylar
Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Xiva arxitekturasi
Turkum:Xiva bino va inshootlari
Tojikistonda shialik

Shia mazhabiga Tojikistonda aholining juda oz qismi eʼtiqod qiladi. AQSH davlat departamentining 2020-yilgi hisobotiga koʻra, mamlakat aholisining taxminan 4% shia mazhabiga eʼtiqod qiladi. Yana boshqa maʼlumotlarga koʻra, Tojikiston aholisining 5% ga yaqinini shia mazhabi musulmonlari tashkil qiladi. Tojikistondagi shialikka eʼtiqod qiluvchi musulmonlarning asosiy qismini Pomir xalqlari va Togʻli-Badaxshon muxtor viloyati aholisi tashkil etadi, ular shialikning bir varianti hisoblanmish nizoriy ismoiliyligini tan oladilar. Ushbu mazhab yoʻnalishiga koʻra, bugungi kungacha uzilmagan imomlar zanjiri mavjud boʻlib, hozirda ularning yetakchisi 49-imom – Ogʻa Xon IV hisoblanadi. Tojikistonda juda ozchilik aholi shia mazhabi „Oʻn ikki imom“ tarafdorlari hisoblanishadi.

 Tarixi 
Pomir xalqlari ismoiliylarining vatani Tojikistonning togʻli sharqiy hududlari – Shinjon-Uygʻur muxtor rayoni bilan chegaradosh Togʻli-Badaxshon muxtor viloyati hisoblanadi. Ularning maʼnaviy va madaniy poytaxti esa Xorugʻ shahrida joylashgan. Pomir xalqlari tojiklardan oʻzining madaniyati va turmush tarzi bilan ajralib turadi. Bundan tashqari, pomir xaqlari tojik tilida gaplashmaydilar. Tojiklar XVIII asr boshlarida islom dinining sunniy mazhabiga eʼtiqod qilishgan boʻlishsa-da, keyinchalik ularning bir qismi shialik mazhabini qabul qilishgan.

SSSR hukmronligi davrida Pomir oʻlkasining ismoiliylar aholisining Hindistondagi oʻzlarining maʼnaviy yetakchisi hisoblanmish Ogʻaxon uchun har yili oʻlpon toʻlash taqiqlangan, shuningdek, uning Tojikistondagi vakili Said Yusofalisho 1931-yilda hibsga olingan. Sovet Ittifoqi parchalanganidan soʻng ismoiliylarning 49-maʼnaviy rahbari Ogʻaxon IV Tojikistonga bir necha bor tashrif buyurgan va Tojiiston fuqarolar urushi vaqtida aholi orasida tinchlik oʻrnatishda ishtirok etgan.

1990-yilda Dushanbeda „Nosiri Xusrav“ jamiyati tuzilib, uning rahbari etib pomirlik Xudoyberdi Xoliqnazarov tayinlangan. Ushbu tashkilot faqat Tojikiston ismoiliylari oʻrtasida maʼrifiy faoliyat bilan shugʻullangan va birinchi navbatda Dushanbeda va Tojikistonning Pomiriylar istiqomat qilgan boshqa shaharlarida namozxona qurishni oʻz oldilarga vazifa qilib qoʻyishgan.

 

 Frank Bliss. Pomirda (Togʻli Badaxshon, Tojikiston) ijtimoiy-iqtisodiy oʻzgarishlar. Routledge, 2005 yil. ISBN 0-415-30806-2, ISBN 978-0-415-30806-9

 

Turkum:Shialik
Turkum:Shia Islom
Ali Gʻoli Agʻa masjidi

Ali Gʻoli Agʻa masjidi – Eronning Isfahon shahridagi masjid. Ali Gʻoli Agʻa tomonidan qurilgan.

 

Turkum:Gumbazli masjidlar
Turkum:Isfahon provinsiyasidagi masjidlar
Turkum:Eron milliy asarlari
Mirza Ahmad masjidi

Mirza Ahmad masjidi –  – Ozarbayjon poytaxti Boku shahri, Icheri-sheher kvartali, Mirza Alakbar Sobir koʻchasida joylashgan, 1345-yilda bunyod etilgan masjid. Masjid turar-joy binolari bilan bir qatorda joylashgan boʻlib, Hoji Mirzo Ahmad tomonidan qurdirilgan.

 Arxitekturasi 
Qurilish rejasiga koʻra, Mirza Ahmad masjidi toʻrtburchak shaklda bunyod etilgan boʻlib, kvadrat shaklidagi vestibyul, masjidga tashrif buyuruvchilarga xizmat koʻrsatish xonasi va namozxonadan iborat. Ushbu meʼmoriy yodgorlikda, shuningdek, mahalliy toshdan yasalgan gumbazlar va qirrali ravoqlar ham mavjud.

Masjidning kirish eshigi oʻrtasida Qur’on oyatlari hamda masjid meʼmorning ismi yozilgan. Binoning tomi va unga tutash yordamchi binolar vayron boʻlgan.

Mirza Ahmad masjidi eski ibodatxona oʻrnida qurilgan degan taxminlar ham mavjud.

 Yana qarang 

 Gileyli masjidi
 Chin masjidi
 Xidir masjidi

 

Turkum:Bokudagi masjidlar
Turkum:Ozarbayjon meʼmoriy yodgorliklari
Said Muhammadxon madrasasi

Said Muhammadxon madrasasi – Xorazm viloyati, Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. 1864-yilda qurilgan madrasa. Hozirda Xiva shahridagi Yangi turmush mahalla fuqarolar yigʻiida joylashgan. Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi tasarufida.

 Tarixi 
Said Muhammadxon madrasasi Dishan qalʼa yonida joylashgan. Xiva xoni Said Muhammadxon vafotidan soʻng, uning oʻgʻli Said Muhammad Rahimxon II Feruz buyrugʻi bilan otasi xotirasiga 1864-yilda barpo etilgan. Qurilish ishlariga xonlikning qoʻshining bosh qoʻmondoni Matmurod (Muhammad Murod) devonbegi boshchilik qilgan. Madrasa Xorazm meʼmorchiligining anʼanaviy uslubida pishgan gʻishtlardan qurilgan. Xiva xoni Said Muhammadxon 1856—1864-yillarda hukmronlik qilgan boʻlib, qoʻngʻirotlar sulolasidan boʻlgan xonlikning oʻninchi hukmdori. Xiva xonligiga koʻchmanchi qabilalarning hujumi toʻxtatgan hukmdor hisoblanadi.

Madrasadagi zanjir shaklida yotqizilgan gʻishtli halqalar arablar istilosidan oldingi Oʻrta Osiyo va Eronda mavjud boʻlgan meʼmorchilik uslubi „Sosoniy marvaridlari“ turkumini eslatadi. Dekorativ dizayndan tashqari, qoplamali gʻishtlar alabaster bilan yuqori darajada yopishtirilgan, 1,8 metr qalinlikdagi devorlar madrasani saqlash vazifasini bajargan. Madrasa ikki hovlidan: ichki va tashqi hovlilardan iborat. Tashqi hovli bir qavatli hujralar bilan oʻrab olingan boʻlib, toʻrtburchaklar shaklga ega boʻlgan. Kirish qismida ikki qavatli fasad mavjud boʻlib, oq va koʻk rangli plitkalar bilan qoplangan, yon tomonlarida gʻayrioddiy koʻrinishdagi yashil minoralar qad koʻtargan. Madrasa tarkibida qishki va yozgi masjid, kutubxona va darsxona, turli xonalar ham mavjud boʻlgan.

Said Muhammadxon madrasasi Xiva shahridagi yirik madrasalardan biri hisoblanadi. 
 

Turkum:Oʻzbekistondagi diqqatga sazovor joylar
Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Xiva arxitekturasi
Turkum:Xiva madrasalari