Mitsetoma

Mycetoma (mycetoma, maduromikoz, Madurese oyogʻi, ingliz. Maduro oyogʻi) – qoʻziqorin tabiatli surunkali, oʻziga xos granulomatoz Mycetomaning qoʻzgʻatuvchisi – Actinomyces, Nocardia, Streptomyces, Actinomadura avlodining zamburugʻlari (evmikotik mitsetoma) yoki aktinomitsetalar (aktinomitsetoma). Qoʻziqorinlar orasida: Madurella grisea, Phialophora cryanescens, Exophiala jinnelmei, Pseudallescheria boydii, Acremonium (Cephalosporium) falciforme, Leptosphaeria senegalensis, Curvularia spp uchraydi..

Kasallik asosan Hindiston, Afrika, Markaziy va Janubiy Amerikada uchraydiHamilton Baileyʼs Demonstrations of Physical Signs in Clinical Surgery ISBN 0-7506-0625-8. Nozologiya rivojlangan mamlakatlarda juda kam tarqalgani sababli unutilgan kasalliklar guruhiga kiradi.

 Etiologiya 
Mycetoma, odatda, patogenning travmatik inokulyatsiyadan keyin teri osti toʻqimasini oʻz ichiga oladi. Seroz va seroz-yiringli ekssudat chiqadigan yoʻllarni tavsiflovchi yoʻllarning shishishi va sinusining shakllanishi mavjud. U terining chuqur qatlamlarini yoʻq qilish, deformatsiyalash va funksiyani yoʻqotish natijasida tarqalishi va oʻz ichiga olishi mumkin, baʼzida bu halokatli boʻlishi mumkin.

 Epidemiologiya 
Kasallikning tabiati tufayli butun dunyo boʻylab mitsetomaning chastotasi va geografik tarqalishi aniq maʼlum emas; odatda ogʻriqsiz va asta-sekin rivojlanib boradi. Mycetoma tropik va subtropik mintaqalarda endemik boʻlib, Afrika qitʼasida eng yuqori koʻrsatkichga ega. U janubda 15 dan shimolda 30 kengliklari oraligʻida choʻzilgan mitsetoma deb ataladigan hududlarda joylashgan. Bu hududlarga Sudan, Somali, Senegal, Hindiston, Yaman, Meksika, Venesuela, Kolumbiya, Argentina va boshqalar kiradi.

 Patogenez 
right|thumb|218x218px| Madurella grisea – mitsetomaning „qora“ navining qoʻzgʻatuvchilaridan biri
right|thumb|218x218px| Acremonium falciforme – mitsetomaning „oq“ yoki „sariq“ navlarining qoʻzgʻatuvchilaridan biri.
Mycetoma koʻpincha 20 yoshdan 40 yoshgacha boʻlgan erkaklarda uchraydi. Biroq, endemik hududlarda kasallik bolalar va qariyalarda sodir boʻlishini esga olish kerak. Erkaklar va ayollar nisbati 5: 1 (boshqa ga koʻra 3,7: 1). Koʻpincha u dehqonlar va qishloq xoʻjaligi hududlaridagi boshqa ishchilarda, badaviylar va koʻchmanchilarda uchraydi, ular koʻpincha terini tikanlar va parchalar bilan shikastlaydilar. Kasallik tuproqda yashaydigan qoʻziqorin sporalari bilan bogʻlangan. Infeksiya, odatda, ochiq joy yoki teridagi jarohatlarni oʻz ichiga oladi. Pseudoallescheria boydii - koʻp dan biri. Mycetomaga olib keladigan qoʻziqorinlar. Gematogen yoki limfa yoʻllari orqali tarqalishi kam uchraydi. Infeksiya odatda oyoq yoki qoʻllarga taʼsir qiladi va yuqoriga tarqaladi.

Mycetomaning xilma-xilligi granulalarning rangiga qarab aniqlanishi mumkin:

 qizil
 Actinomadura pelletieri
 oq yoki sariq
 Acremonium strictum
 Acremonium falciforme
 Actinomadura madurae
 Aspergillus nidulans
 Noetestudina rosatii
 Phaeoacremonium krajdenii 
 Pseudallescheria boydii
 qora
 Curvularia lunata
 Exophiala jeanselmei 
 Leptosphaeria senegalensis
 Leptosphaeria tompkinsii
 Madurella grisea 
 Madurella mycetomatis 
 Pyrenochaeta romeroi

 Alomatlar 
Infeksiyaning eng koʻp uchraydigan joylari – bu oyoqlar, odatda oyoqning orqa qismi (79%). Nomaʼlum sabablarga koʻra, chap oyoq koʻproq taʼsir qiladi. Ogʻriqsiz massiv oʻsimtaga oʻxshash oyoq muhrlari oqma yoʻllari bilan qoplangan. Odatda, shikoyatlar kam uchraydi va ikkilamchi bakterial infeksiya holatlarida harorat reaksiyasi paydo boʻladi. Yerga oʻtirish va yerga yotqizish natijasida yuzaga keladi va oyoqlarning boshqa qismlari, oyoq, qoʻllarning barcha qismlari, bosh, boʻyin va dumbalarni oʻz ichiga oladi. Bosh terisi ishtirok etganda, infeksiya odatda boʻyinning orqa qismidan yoki peshonadan boshlanadi.

Dastlabki koʻrinishlar – bu kichik, ogʻriqsiz papulalar va oyoq tagida yoki orqa tomonida kattalashib borayotgan tugunlar. Shish, xoʻppoz shaklida terining namoyon boʻlishi. Qadimgi oqma yoʻllari asta-sekin davolanadi va yopiladi, ammo boshqa joylarda yangilari ochiladi.

 Diagnostika 
right|thumb| Mitsetomadan taʼsirlangan oyoqning rentgenogrammasi
Mycetoma tashxisi uchun odatda rentgen, ultratovush, aspiratsion punksion biopsiyasi qoʻllanadi. Tashxis usulini tanlash patogenning izolyatsiyasiga va infeksiyaning endemik joylariga bogʻliq.Mycetoma teri tuberkulyozi, Kaposi sarkomasi, tropik yaradan farqlanadiHamilton Baileyʼs Demonstrations of Physical Signs in Clinical Surgery ISBN 0-7506-0625-8.

 Davolash 
Bemorlarning shifokorga ertaroq borishini taʼminlash uchun aholiga tushuntirish kerak. Barcha bosqichlarda mitsetoma faqat konservativ tarzda davolanadi, agar kerak boʻlsa, mahalliy jarrohlik bilan birgalikda. Faqat yalligʻlanish hajmini kamaytirish uchun operatsiyalar bajariladi, amputatsiya va disartikulyatsiyani istisno qilish kerak. Terapiyaning muvaffaqiyati nafaqat aktinomitsetoma va evmitsetoma oʻrtasidagi differentsial tashxisga, balki patogen ga ham bogʻliq.

 Oldini olish 
Oyoqlarni kichik jarohatlardan ishonchli himoya qiladigan poyabzal kiyish. Yod yoki boshqa dezinfeksiyalash vositalarining 5% spirtli eritmasi bilan kichik jarohatlarni oʻz vaqtida davolash.

 Eslatmalar 

 

 Mitsetoma – kasallikning belgilari, davolash va oldini olish 
 Centraalbureau voor Schimmelcultures / Fungus Research Center Fungal Bioxilma-xillik markazi 
Turkum:Yuqumli kasalliklar
Turkum:Alfavit boʻyicha kasallanishlar
Turkum:Tibbiyot