Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Volapukcha Vikipediya

Volapukcha Vikipediya — Vikipediyaning Sunʼiy tillar hisoblanmish volapuk tilidagi boʻlimi. Volapukcha Vikipediya 2003-yilning fevral oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

 Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Volapukcha Vikipediyada maqolalar mavjud. foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan, foydalanuvchiСтраница обсуждения администратора VO. esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun): 
Volapukcha Vikipediya barcha Vikipediya boʻlimlari orasida maqolalar soni boʻyicha -oʻrinda (..).

 Statistik tarixi 
 23-avgust 2007-yil: 50.000 maqola
 5-setyabr 2007-yil: 90.000 maqolaga yaqinladi 
 8-sentyabr 2007-yil: 100.000 maqola<Мнение Джимми Уэйлса о разделе на волапюке

 

 
 Of bots and conlangs: the Volapük Wikipedia
 Volapuko jam superas Esperanton en Vikipedio 
 http://everythingscorner.blogspot.com/2007/10/wikipedia-in-volapk-exponential-growth.html
 https://millosh.wordpress.com/2008/01/01/resources-for-the-volapuk-case/
 http://www.aclweb.org/anthology/U/U09/U09-1004.pdf
 Benokömö! Ini Vükiped Volapükik!

Turkum:Volapuk tili
Gʻarchiston

Gʻarchiston, Garchiston, Gʻariston – ilk oʻrta asrlarla Murgʻob daryosining yuqori oqimida joylashgan togʻli viloyat. Arab iga koʻra, bu viloyat shohlari „baraz banda“ yoki „shor“ unvoni bilan yuritilgan. Shu tufayli bu viloyatni baʼzan Gʻar-jash-Shor deb ham atashgan. „Gʻarchiston“ atamasi baqtriycha „gʻar“ – „togʻlar“ yoki „gʻar-cha“ – yaʼni „togʻlik“ maʼnosida, togliklar yurti, mamlakatini anglatgan. 20-asr boshida ham Oʻrta Osiyoning past-tekisliklari aholisi Zarafshonning yuqori oqimi boʻylari va Pomirdagi togʻliklarga nisbatan „gʻalcha“ atamasini qoʻllagan.

„Shohnoma“da Gʻarchiston „Gʻarchgon“ shaklida qayd etilgan. Rivoyatlarga koʻra, Eron shohi Feruz (Peroʻz) Gʻ. hokimi yordamida birodari Hurmuzd ustidan gʻalaba qozongan. 826—827 yilda Abdulloh ibn Tohir hukmronligi davrida Gʻarchiston viloyati xalifalikka 100 ming dirham va 1 yoki 2 ming qoʻy miqdorida xiroj toʻlagan. 10-asrda Gʻ. hokimlari Gʻuzganon shohiga tobe boʻlishgan. Ular somoniylarga xiroj toʻlamay, faqat sovgʻa-salom yuborganlar, xolos. Gʻ.da 10 ta shahar, qishloq va jome masjidlari boʻlgan. shaharda hokim sagyuylari, rabotlar Gʻ.ning bosh shahri Obshin (yoki bashin) Marvarrud daryosi boʻyida joylashgan. Gʻ.da yetishtirilgan sholi xuroson va Balxning boshqa shaharlariga chiqarilgan. 10-asrda Gʻ.da, shuningdek, karramiylar mazhabi tarafdorlari keng tarqalgan. Abbo-siylar xalifaligi davrida Gʻ.ning oʻz zarbxonasi boʻlgan. Gʻ.ni koʻp asrlar idora etib kelgan shoriylar sulolasi 1030 yil sulton Mahmud Gʻaznaviy tomonidan tugatilgan. 17-asrda Gʻarchiston keng, obod viloyat boʻlib, unda 50 ga yaqin qishloq, shuningdek, koʻplab togʻ qalʼalari va istehkomlari joylashgan.

 Adabiyot 
 Kamaliddinov Sh. S., Isto-richeskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toxaristana po araboyazmchnsh istochnikam IX – nachala XIII vv" T., 1996.

 

Turkum:Oʻrta Osiyo
Turkum:Tarixiy viloyatlar
Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi

Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi — Oʻzbekiston matbuot va axborot agentligi tizimiga kiradi. Oʻzdavnashrning adabiy-badiiy boʻlimlari negizida 1957-yil „Adabiyot va sanʼat nashriyoti“ nomi bilan tashkil etilgan.

1964-1966-yillarda ushbu nashriyot „Toshkent“ badiiy adabiyot nashriyoti, 1966-yildan esa „Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti“ deb nomlangan.

2002-yil 10-apreldan „Yozuvchi“ nashriyoti (1990-yildan faoliyat koʻrsatgan) va Rangli bosma fabrika bilan birlashtirilib, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi tashkil etilgan.

Asosiy faoliyat yoʻnalish mumtoz, hozirgi zamon va jahon adabiyoti namunalari, bolalar adabiyoti, ommabob va sanʼatga oid turli kitob va albomlar, risolalar, darsliklar, buklet va plakatlar chop etishdan iborat.

Nashriyotda Alisher Navoiyning 15 jildli asarlari, Firdavsiyning „Shohnoma“ asari, Mashrab, Bedil, Bobur, Nodira, Uvaysiy, Furqat kabi oʻzbek mumtoz shoirlarining, Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Fitrat, Usmon Nosir, Gʻafur Gʻulom, Oybek, Mirtemir, Erkin Vohidov, Abdulla Oripov kabi yozuvchi va shoirlarning asarlari chop etilgan.

Kitob grafikasi maktabini yaratgan rassomlar: I. Kiriakidi, A. Bobrov, A. Mamajonov. D. Sirin, M. Kagarov va boshqalar albom, plakat, bukletlar va turli alabiyotlarni badiiy tomondan bezashda faol qatnashgan. Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi 2004-yilda 130 nomda 2120 ming nusxada kitob nashr etgan.

 
 Rasmiy sayt

Turkum:Oʻzbekistondagi nashriyotlar
Gʻafurjon qiziq Mamayusupov

Gʻafurjon qiziq Mamayusupov (1892, Uchqurgʻon tumani Qayqi qishlogʻi — 1965, Namangan) — xalq qiziqchisi. Otasi Mamayusuf Mamayunusov ashulachi va askiyachi boʻlgan. 15 yoshidan Normat ogʻiz toʻdasida qiziqchilik qilgan. 1911 — 1915 yillar Andijonda Rustam surnaychi toʻdasida, 1918—1920-yillar boshqa turli toʻdalarda faoliyat koʻrsatgan. 1923-yildan Namanganda xalq komediyalarida kulgili, xarakterli obrazlar yaratgan, baʼzan ayollar rolini oʻynagan, dor ustida ham qiziqchilik qilgan. Chust (1931—1933), Namangan (1938-1939) teatrlarida doirachi boʻlgan. Aʼzam qiziq, Orif garmon, Ibrohim qizik, Aka Buxor, Toʻra qiziqchilar bilan hamkorlikda ishlagan.

 

Turkum:1892-yilda tugʻilganlar
Turkum:Uchqoʻrgʻon tumanida tugʻilganlar
Turkum:1965-yilda vafot etganlar
Turkum:Namanganda vafot etganlar
Ashir Gʻafurov

Ashir Gʻafurov (1876-1941) - yogʻoch oʻymakori, naqqosh. Gʻafurov ijodida islomiy naqsh, choka pardozni keng qoʻllagan, zaminni chekma usulida bezagan; dilali oʻyma eshik va darvozalar ustasi sifatida tanilgan. Oʻzbekiston xalq xoʻjaligi koʻrgazmasi (hozirgi Badiiy koʻrgazmalar direksiyasi binosi)ga 2 tabaqali eshikni tayyorlashda qatnashgan, eshik dilalari va atrofidagi hoshiya naqshlarni ishlagan (naqshlar orasida imzosi bor)."Gʻafurov Ashir" OʻzME. Gʻ-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1876-yilda tugʻilganlar
Turkum:1941-yilda vafot etganlar
Vali Gʻafurovich Gʻafurov

Vali Gʻafurovich Gʻafurov (1913. 27.10. — Toshkent - 1987.27.5) - gidrogeolog olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1974). Geologiya-mineralogiya fanlari doktori (1964), professor (1968). Oʻrta Osiyo politexnika institutini tugatgan (1936). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasininglaboratoriya mudiri (1940—43). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining geologiya instituti di-rektori (1944—47). Oʻrta Osiyo universitetining dotsenti (1948—57). Oʻzbek gid-rogeologiya tresti rahbari (1957—64), "Gidroingeo" instituti sel boʻyicha laboratoriya mudiri (1964—1965), Andijon paxtachilik instituti gidrogeologiya kafedrasi mudiri (1965—67). Toshkent q.h. instituti tuproqshunoslik kafedrasining professor (1967—75). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining seysmologiya instituti katta ilmiy xodimi (1975), muhandislik seysmologiya laboratoriyaning mudiri (1976 dan). Ilmiy ishlari gidrogeologiya, muhandislik geologiyasi va seysmologiyaga bagʻishlangan."Gʻafurov Vali Gʻafurovich" OʻzME. Gʻ-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 Voprosi orosheniya selinnnx zemel Golodnoy stegsh, T., 1968.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1913-yilda tugʻilganlar
Turkum:27-oktyabrda tugʻilganlar
Turkum:1987-yilda vafot etganlar
Turkum:27-mayda vafot etganlar
Mahmudjon Gʻafurov

Mahmudjon Gʻafurov (1917.20.10 – Toshkent – 2000.5.1) – xonanda (tenor), aktyor boʻlgan. Oʻzbekiston xalq artisti (1950), 1939-yildan Muqimiy teatrida aktyor, xonanda shuningdek, Navoiy teatri yakkaxon xonandasi (1951 – 1953). Muqimiy teatrida sahnalashtirilgan musiqali dramalarda Tohir (T.Jalilov, „Tohir va Zuhra“), Alpomish (T.Jalilov, „Alpomish“), Haydar (T.Jalilov, „Nurxon“), Subhonqul (S.Boboyev, „Vatan ishqi“), Tursunali (M.Leviyev, „Oltin kul“) kabi bosh qahramonlar obrazlari Gʻafurov ijrosida oʻzining hayotiy talqinini topgan. Navoiy teatrida Qodir (T.Sodiqov, R.Glier, „Gulsara“), Farhod (G.Mushel, Yunus Rajabiy „Farhod va Shirin“), Qays (T.Sodiqov, R.Glier, „Layli va Majnun“), Tohir (T.Jalilov, B.Brovsin, „Tohir va Zuhra“) va boshqa partiyalarda muvaffaqiyat qozongan. Keng, toʻla ovoz sohibi Gʻafurovning xonandalik uslubi yuqori dramatik mahorat, his-tuygʻularga boy, yorqin ijro, yaxlit badiiy obrazlari bilan ajralib turadi. 1960—1970 yillarda Gʻafurov ijodining boshqa yangi qirralari Shayx (T. Toʻla; I.Akbarov, „Qizbuloq“), Hotam Soliyev (Z.Fatxullin; I.Akbarov, „Kumush toʻy“) kabi xarakterli rollarda namoyon boʻldi. Ayni paytda Gʻafurov operetta ustasi sifatida ham tanilgan: Petro (N.Lisenko, „Poltavalik Natalka“), rajami (I.Kalman, „Bayadera“) va boshqalar. Gʻafurov, Navoiy, Mashrab, Muqimiy, Furqat, Maxtumquli gʻazallari bilan aytiladigan mumtoz qoʻshiqlarning mohir ijrochisi boʻlgan. Mahmudjon Gʻafurov 1988-yil „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan mukofotlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1917-yilda tugʻilganlar
Turkum:20-oktyabrda tugʻilganlar
Turkum:2000-yilda vafot etganlar
Turkum:5-yanvarda vafot etganlar
Gʻafurov Shamsuddin

Shamsuddin Gʻafurov (1883 - Samarqand — 1963) — meʼmor, ganchkor usta. Hunarni otasi usta Gʻafur bilan birga ishlab oʻrgangan; usta Saʼdulla, usta Abduqodirlar bilan birga ishlab malakasini oshirgan. Kalontarov uyi (1894), Bogi Baland masjidi (1900), Xoʻja Nisbatdor masjidi (1901), Shayboniyxon masjidi, Xushvaqtboy uyi (Samarqand viloyatida) va boshqalarni bezashda qatnashgan. Davlat va xusu-siy uylar qurilishida ishtirok etib, ularni ganch oʻymakorligi bilan bezadi: Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi binosi (1940), Muqimiy teatri (1942—43), Navoiy teatri (1947) va boshqalar. Gʻ. Sherdormad-rasa toqilarini tiklashda (1926), Ulugʻbek madrasasining shimoli-sharqiy minorasi muqarnaslari (1932), Tillakori madrasa, Shohizinda an-sambli (1934—45), Amir Temur maq-barasi (1943—45), Shahrisabzdagi Koʻk gumbaz masjidi, Gumbazi Sayidon (1954—55) va boshqa meʼmoriy obidalarni taʼmirlashda faol ishtirok etgan. U ^yaratgan ulgi, axta, andazalar va ishlaridan namunalar respublika muzeylarida saqlanadi."Gʻafurov Shamsuddin" OʻzME. Gʻ-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kishilar:Madrasalar
Turkum:1883-yilda tugʻilganlar
Turkum:1963-yilda vafot etganlar
Turkum:Samarqandda tugʻilganlar
Gʻiyosiddin Pirshoh

Gʻiyosiddin Pirshoh (1200 -1229) — Muhammad Xorazmshohning oʻgʻli. Jaloliddin Manguberdining ukasi. 1217-yil Xorazmshoh Gʻiyosiddin Pirshohga Kermon, Kesh va Makron viloyatlarini bergan. Gʻiyosiddin Pirshoh davlati hududiga moʻgʻullar 10 ming otliq qoʻshin bilan hujum qilganda u qarshilik koʻrsatmay Iroqni talon-toroj etilishiga yoʻl qoʻyib bergan lekin ukasi Rukneddin gʻusratchi Moʻgʻullarga qarshi kurashgan . Moʻgʻullar ketgandan soʻng, ularning oʻrniga mahalliy turkiy amirlar mamlakatni nazorat qila boshlaganlar. Gʻiyosiddin Pirshoh ularni tinchitish uchun turli harbiy darajalar bera boshlagan: amirni malik, malikni esa xon darajasiga koʻtargan. Gʻiyosiddin Pirshoh davlat ishlariga layoqatsiz boʻlib, bu ish bilan onasi Bakluyo shugʻullangan, shu sababli u Turkon xotun kabi Xudovandi Jahon laqabini olgan. Raiyat saltanatdagi beboshlik, adolatsizlikdan norozi edi. Jaloliddin Hindistondan qaytgach, bular barham topgan.

Gʻiyosiddin Pirshoh Jaloliddinning Gruziyaga qilgan yurishida (1225) qatnashib qoʻshinning soʻl qanotini boshqargan. 1227-yil moʻgʻullarning Bayju noʻyon, Taynal noʻyon va boshqa rahbarligidagi qoʻshini bilan Isfahon yaqinida boʻlgan jangda Gʻiyosiddin Pirshoh xiyonatkorona ravishda oʻziga tegishli askarlar va Jaloliddinning Jahon Pahlavon elchi boshchiligidagi harbiy qismi bilan jang maydonini tark etgan. Gʻiyosiddin Pirshoh Hindistonga yoʻl olib, u yerdan xalifaga elchi yuborib akasini tark etgani, xalifalikka qoʻshni boʻlib yashamoqchiligini bildirgan. Huzistondan Alamut, soʻng Kermonga Baroq hojib huzuriga qochgan. Biroq Xorazmshoh Muxammadning yaxshiliklarini unutib zoʻrlik bilan Gʻiyosiddin Pirshohning onasiga uylangan, bir ozdan keyin ularni oʻziga nisbatan suiqasd qilishda ayblab onasini, vazir Karim ash-Sharq va Jahon Pahlavon elchini qatl ettirgan, Gʻiyosiddin Pirshohni esa asakrlarini oʻldirib oʻzini qalʼaga qamab qoʻygan va keyinchalik oʻldirib boshini mogʻullarga shunday noma bilan yuborgan "Sizlarning ikkita dushmaningiz bor edi, endi esa bitta(yaʼni Jaloliddin) qoldi".
Gʻijmalos

Gʻijmalos, gʻichmalos — govzabondoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻsimlik. Boʻyi 10—40 sm, shoxlangan poyasi tukchalar bilan qoplangan. Barglari tuxumsimon, uch qismi toʻmtoq yoki oʻtkir qirrali. Gullari mayda, gajak toʻpgulga yigʻilgan, kosacha bargi 2 mm, gul tojisi oqish, mayda, toj naychasi 2–3 mm. mevasi 4 boʻlakli yongʻoqcha. Urugʻi tuxumsimon, usti yaltiroq, tekis yoki sal gʻadir-budir. May—iyunda gullab, iyun—iyulda urugʻlaydi. Oʻzbekistonda, asosan, Buxoro va Qoraqalpogʻistonda tarqalgan. Toshloqjoylarda va togʻ yonbagʻirlarida oʻsadi. Ekinlar orasida begona oʻt sifatida ham uchraydi. Tarkibida geliotrin, laziokarbin va boshqa alkaloidlar bor. Zaharli.

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Turkum:Biologik turlar
Gʻilaylik

Gʻilaylik — koʻzning noraso holati, bunda bir koʻz qorachigʻi koʻrilayotgan buyumga toʻgʻri qaragan, ikkinchisi esa burun tomonga (yaqinlashuvchi gʻilaylik) yoki chekkaga (uzoqlashuvchi gʻilaylik) ogʻgan boʻladi. 

 
Funksional gʻilaylik va falajlanish gʻilayligi farq qilinadi. 

 Funksional gʻilaylik 
Funksional gʻilaylikda koʻz tashqi muskullari, ularning optik apparati yoki koʻz toʻr pardasining funksiyalari buziladi. Koʻpincha yosh bolalarda uchraydi. Bolalarda ikki koʻzning hamkorlikda normal ishlash faoliyati 2—3 yoshidan boshlab rivojlanadi. Shu davrda bola qattiq qoʻrqsa yoki qizamiq, skarlatina, difteriya, gripp kabi ogʻir yuqumli kasalliklar bilan kasallansa yoki koʻz nur sindirish faoliyati normal rivojlanmasa, funksional gʻilaylik paydo boʻladi. Uni dori-darmon, uzoq davom etadigan turli koʻz mashqlari yoki operatsiya yoʻli bilan davolash mumkin. Funksional gʻilaylikda sogʻ koʻz qoʻl bilan berkitilsa, gʻilay koʻz toʻgʻri tura oladi. 

 Falajlanish gʻilayligi 
Falajlanish gʻilayligida esa sogʻ koʻz qoʻl bilan berkitilsa, gʻilay koʻz shundayligicha turaveradi, toʻgʻriga qaray olmaydi. Chunki uning tashqi muskullari shikastlangan yoki miya qobigʻi pardalarining yalligʻlanishi natijasida butunlay falajlangan boʻladi. Bu gʻilaylikni operatsiya yoʻli bilan davolash qiyin. Gʻilay qoʻz doim yaxshi koʻrmaydi, chunki nur uning koʻz ichi sariq dogʻida emas, balki oʻsha qiyshiq koʻz qorachigʻi roʻparasidagi boshqa nuqtaga tushadi.

 Davosi 
Gʻilaylikni qancha tez davolasa, shuncha yaxshi. Birinchi navbatda, bola koʻzini tekshirtirib, koʻzoynak taqdirish kerak. Soʻngra uning koʻrish qobiliyatini oʻstirish uchun sogʻ koʻz berkitib qoʻyib, gʻilay koʻzga turli mashqlar buyuriladi. Bular foyda bermasa, operatsiya qilinadi. Hozirgi mikroxirurgik yoʻl bilan 2—3 yashar bolalardagi gʻilaylik tuzatilmoqda.

 Yana qarang 
 Gipermetropiya
 Miopiya

 

 

Turkum:Koʻz kasalliklari
Gʻisht

Gʻisht — qurilish materiali; toʻgʻri burchakli parallelepiped koʻrinishidagi sunʼiy tosh. Tabiiy va sunʼiy (mineral) materiallardan tayyorlanadi. Xom va pishiq turlarga boʻlinadi. Xom Gʻ. tabiiy sharoitda quritiladi. Pishiq Gʻ.ni tayyorlashning "hoʻl" va "yarim quruq" usullari bor. Oddiy pishiq Gʻ.ni "hoʻl" usulda tayyorlash uchun sogʻtuproqdan loy tayyorlanadi, yaxshilab pishitiladi, qoliplanadi, quritiladi va xumdonda pishiriladi. "Yarim quruq" usulga koʻra, 8—10% namliqdagi tuproq mas-sasi 120–150 kg/sm2bosim ostida poʻlat qoliplarda maxsus presslarda presslanadi, keyin 1000° ga yaqin temperaturada aylanma yoki tunnel xumdonlarda pishiriladi. Bu usul Gʻ.ning oʻlchamlari aniq va shakli toʻgʻri boʻli-shini taʼminlaydi. Siqilishga mus-tahkamlik chegarasi boʻyicha Gʻ.lar 5 markaga boʻlinadi: 150; 125; 100; 75; 50. "Hoʻl" usul boʻyicha tayyorlangan Gʻ.ning hajmiy ogʻirligi oʻrtacha 1700 kg/m\ "yarim quruq" usulda tayyorlangan Gʻ.niki esa 1900 kg/m3ni tashkil etadi. Hajmiy ogʻirligi 1400 kg/m3dan kam boʻlgan yengil Gʻ.lar ham binokorlikda keng ishlatiladi. siqilishga mustahkamlik chegarasi 50– 100 kg/sm2va hajmiy ogʻirligi 1000– 1400 kg/m3boʻlgan Gʻ.lar imoratlarning yuk koʻtaruvchi devorlarini tiklashda qoʻllanadi. Siqilishga mustahkamlik chegarasi 35–50 kg/sm2va hajmiy ogʻirligi 700–1000 kg/m3boʻlgan yengil Gʻ.lar oddiy devorlarda, issiq — sovuqni oʻtkazmaydigan (izolyatsi-on) material sifatida hamda sinchli binolarda sinchlar orasini toʻldirishda ishlatiladi. Hajmiy ogʻirligi 500–700 kg/m3va mustahkamlik chegarasi past (6–15 kg/sm2) boʻlgan Gʻ.lar qozon, quvur va pechlarga qoplash uchun qoʻllanadi.

Gʻ.larning kovakli, koʻp teshikli, kislotaga, oʻtga chidamli maxsus xillari mavjud. Silikat Gʻ.lar ham ishlab chiqariladi. Silikat Gʻ. tayyorlash uchun kvars qumi (92—95%), ohak (5—8%) va suv aralashmasidan iborat massa yuqori bosim va temperatura ostida avtoklavlarda qotiriladi. Silikat Gʻ. sargʻish kulrang koʻrinishda boʻladi. Uning hajmiy ogʻirligi 1700– 1900 kg/m\ Bunday Gʻ.lar fuqaro va sanoat binolarining yuk koʻtaruvchi devorlari va ustunlarini tiklashda ishlatiladi. Silikat Gʻ.lar namga, yuqori temperatura (500° dan ortiq) ga uncha chidamli boʻlmagani uchun pech va moʻrilarda, poydevor va sokollarda ishlatilmaydi.

Qad. oʻzbek milliy meʼmorligida kvadrat shaklidagi (24x24x5 sm) "mu-sulmon" Gʻ.lar keng rasm boʻlgan. Oʻzbekistonda 19-asr 2-yarmidan toʻrtburchak shaklli (28x13x7 sm va 37x23x9 sm oʻlchamli) "nikolay" Gʻ.lari ishlatilgan. Hozir asosan 25x12x6,5 sm oʻlchamli va bir yarimtali (25x12x8,8 sm) pishiq Gʻ. ishlatiladi.

 

Turkum:Qurilish materiallari
Gʻishtband

Gʻishtband — 12-asr gidrotexnika inshooti, suv omborining tosh toʻgʻoni qoldigʻi. Samarqand viloyati Nurobod tumanidagi Jom qishlogʻida topib tekshirilgan. Bu inshoot aholi oʻrtasida Gʻishtband (gʻishtdan qurilgan toʻgʻon) nomi bilan yuritilib, Zarafshon togʻ tizmalarining gʻarbiy etaklaridan oqib tushadigan Omondarasoyda qurilgan. U yoʻnilgan togʻ toshlari va suvga chidamli maxsus qurilish qorishmasi bilan ishlangan. Inshoot soyning eng tor joyiga oʻrnatilgan boʻlib, toʻgʻonning balandligi 9 m, ustki qismining uzunligi 24,5 m, asosi 10 m; qalinligi yuqorisida 5,5 m, asosida 9 m. Gʻishtbandning suv toʻplanadigan ichki tomoni tik, tashqarisi zinapoya shaklida. Gʻishtband tufayli oʻz vaqtida Omondarasoy ichida chuqurligi 9 m., uzunligi 700 m, eni inshoot oldida 25 m va yuqori — sharqiy tomonida 100 m kattalikdagi suv ombori hosil boʻlgan. Soyning qishki oqimi va bahorgi sel suvlari suv omboriga toʻplanib, qariyb 300 ming kub metr hajmdagi suv jamgʻarilgan. Gʻishtband inshooti tufayli Samarqand va Naxshab (Qarshi) oraligʻidan oʻtgan qadimiy karvon yoʻli yoqasida mustahkam qalʼa qad koʻtargan. Qalʼaning xarobalari hozirgi vaqtda Kattatepa deb yuritiladi. U Gʻishtbanddan 5 km gʻarbda, Jom qishlogʻi yaqinida joylashgan. Jom qishlogʻi atrofida 250—300 ga yer maydoni sugʻorilib, obod etilgan. Suv omborini loyqa bosish, inshoot esa nurash oqibatida ishdan chiqqan.

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha toʻgʻonlar
Turkum:Oʻzbekiston toʻgʻonlari
Turkum:Samarqand viloyati bino va inshootlari
Turkum:Nurobod tumani
Gʻishtli masjid

Gʻishtli masjid — Qoʻqon shahrida joylashgan mahalla masjidi hisoblanadi . XX asr Fargʻona meʼmorchiligi namunasi, shahardagi eng yosh masjidlardan biri. Masjidning yozgi qismi shiftlari va kirish qismining bezaklari oʻziga xosdir. Qoʻqondagi meʼmoriy yodgorlik (XX asr boshi) hisoblanadi. Masjid xonaqoh va ayvondan iborat boʻlib, mahalliy ustalar tomonidan pishiq gʻishtdan barpo etilgan. Ayvon shifti islomiy naqshlar bilan bezatilgan, bezash ishlarida qizil va yashil ranglardan koʻproq foydalanilgan. Masjidning ikki qator qilib qurilgan 12 ta qirrador yogʻoch ustunlarining yuqori qismi turli shakldagi oʻziga xos naqshlar bilan bezatilgan.

 Shahar tuzilishi 
Qoʻqon shahri XX asrdan boshlab turli nomlar ostida Buyuk Ipak yo‘lidagi muhim savdo nuqtalaridan biri sifatida tanilgan, ammo shaharning eng gullab-yashnagan davrlari XVIII asrga, yaʼni shahar Qo‘qon xonligining poytaxtiga aylangan davrlarga to‘g‘ri keladi. Qo‘qon shahri oʻzining qadimiyligini saqlab qolgan, hozirgi kunga kelib 2 qismdan, yaʼni yangi va eski qismlardan iborat. Shaharning yangi qismida XIX asrda savdo korxonalari, maʼmuriy binolar, banklar, sanoat binolari qurilgan boʻlsa, eski qismida xon saroyi Oʻrda, xalq turar-joy meʼmorchiligi yodgorliklari, masjidlar, madrasalar va boshqa turli yodgorlik binolari barpo etilgan. XIX asr oxiri — XX asr boshlarida bunyod etilgan binolarning deyarli barchasi hozirgi kunda ham saqlanib qolgan. Gʻishtlik masjid XX asr boshlarida Qoʻqonning diqqatga sazovor maskanlaridan biri hisoblangan.

 Masjid tavsifi 
XX asr boshlarida mahalliy hunarmandlar oʻz hududlari aholisi — Gʻuzor ahli uchun „Gʻishtlik“ yoki „Gʻisht“ deb nomlangan pishgan gʻishtdan masjid qurdiradilar. Masjid nosimmetrik bino boʻlib, uning sharq tomonida ochiq ayvon va uning maydoniga teng (7,8 x 18,4 m) boʻlgan zal qurilgan.

Masjidning kirish qismi — darvozaxona deb atalib, qurilishi va bezaklari jihatidan barcha binolarning uygʻunlashuvidan iborat. Darvozaxonaning oʻzi uch qismdan iborat boʻlib, toʻrtta baland gumbazli, olti burchakli chiroqlar kirish qismini yoritib turishga xizmat qiladi. Darvozaxona dekoratsiyasi mozaika usulida chizilgan katta geometrik naqshlardan iborat boʻlib, mayolika uslubidagi nozik va kichik bezaklar bilan uygʻunlashtirilgan. Darvozaxonani bezashda qoʻllangan naqshlar Farg‘ona matolari — xon atlasini eslatib yuboradi.

 Masjidning ichki qismi 
Masjidning ichki qismi 2 qismdan: qishki va yozgi qismlaridan tashkil topgan. Qishki qismida, shuningdek, ayvonning gʻarbiy qismida ham mehroblar joylashgan. Yozgi qismning shifti tekis boʻlib, uni ikki qator 12 ta burchakli ustunlar oʻrab turadi. Masjid dizaynida qisman rus muhandislarining ham taʼsirini koʻrish mumkin. Shuningdek, masjidning dekorativ bezaklari ham alohida ahamiyatga ega.

 

 846-son 04.10.2019. Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obʼektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida
 Azimov I. Arxitekturnie pamyatniki Ferganskoy dolini. Tashkent. 1982.
 Bobobekov X., Mansurova M. Arxitekturnie pamyatniki Kokanda. Tashkent. 2014.

 

 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Qoʻqon
Gʻovaklik

GʻOVAKLIK, togʻ jinslarining gʻovakligi — togʻ jinslari ichidagi boʻshliq (gʻovaklar, yoriq)lar yigʻindisi. Ularga suyuqtik va gazlar joylashadi. Shakliga koʻra gʻovaklar pufaksimon, kanalsimon, yoriqsimon, shoxsimon boʻladi. Gʻ.ning umumiy, ochiq, yopiq mavjud. Umumiy Gʻ. togʻ jinslari ichidagi hamma gʻovaklar yigʻindisidir. O ch i q. Gʻ. — oʻzaro tutashgan gʻovaklar hajmi. Yopiq Gʻ. — oʻzaro tutash boʻlmagan, yopiq gʻovaklar yigʻindisidir. Neft geologiyasida foydali va dinamik Gʻ. farq qilinadi. Foydali Gʻ. — suyuqlik sizilayotgan gʻovaklar yigʻindisi. D i -n a m i k Gʻ. muayyan bosim va temperaturada toʻyintiradigan suyuqlik yoki gazlar oʻtadigan Gʻ.lar hajmi, har doim umumiy Gʻ.dan kichik boʻladi. Gʻ. oʻlchami togʻ jinslarining moddiy tarkibi bilan uzviy bogʻlangan boʻlib, balchiq. sof tuproqlarda 80% gacha; ch\;kindi togʻ jinslari (ohaktosh, dolomit, qumtoshlar)da 1% dan 35% gacha; vul-kanogen-choʻkindi togʻ jinslari (tuf-qumtoshlar, tuffitlar)da 5—20% chamasi, magmatik togʻ jinslarida 5% dan koʻp emas. Chuqurlik ortgan sari togʻ jinslari (ayniqsa. choʻkindi togʻ jinslari) Gʻ.ligi, odatda, kamaya boradi va katta chuqurliklarda kam ahamiyatga ega. Gʻ. togʻ jinslarining fizik xususiyatlari: mustahkamlik, siqilish imkoniya-ti, elektrik va boshqa para-metrlarini aniqlaydi. Paydo boʻlishiga koʻra birlamchi va ikkilamchi Gʻ. farqlanadi. Birlamchi Gʻ. choʻkindilarning toʻplanish sharoitiga bogʻliq, choʻkindi jinslarning hosil boʻlish jarayonida yuzaga keladi va asta-sekin kamayib boradi. Ikkilamchi Gʻ. epigenetik jarayonlar taʼsirida jinslardan minerallarni eritib yoki zarra holida olib chiqilishidan paydo boʻlgan boʻshliqlar bilan bogʻliq. Karbonat jinslarning erishidan ikkilamchi Gʻ. tarkib topadi, mas, karst hosil boʻlishi mumkin. Togʻ jinsi gʻovakliligi laboratoriyada turli tadqiqot usullaridan, qatlamlarning gidrodina-mik tadqiqotlaridan va kon geofi-zikasi usullaridan foydalanib aniqlanadi.
Gʻovasoy

Gʻovasoy – Namangan viloyatidagi daryo. Chatqol tizmasining janubiy yon bagʻridan boshlanadi. Uzunligi 96 km. Havzasining maydoni 657 km². Ohangaron platosida chuqur dara hosil qilib oqadi. Gʻova qishlogʻi yaqinida daryo suvi ariqkanallarga olinadi, Sirdaryoga yetmasdan togʻ oldi tekisliklarida tugaydi. Daryo havzasida (2600-2700 m balandlikda) ikkita koʻl boʻlib, daryo suvining bir qismi shu koʻllardan chiqadi. Gʻovasoyning oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi 6,3 m’/sek. thumb|GʻovasoyQor va muzlik suvlaridan toʻyinadi. Daryo suvining 21% ni sizot suvlar tashkil qiladi. Vegetatsiya davrida yillik suv oqimining 87% oqib oʻtadi. Mart – avgust oylarida suvi koʻpayadi. Gʻovasoy suvidan Namangan viloyati, Chust va Pop tumanlari ekin maydonlari sugʻoriladi.

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Turkum:Qirgʻizistondagi daryolar
Turkum:Namangan viloyati
Gʻoz

thumb|right|250px|Xonaki gʻoz
Gʻoz, xonaki gʻoz – oʻrdaksimonlar oilasiga mansub parranda turi. Yevrosiyoning tundra va oʻrmon tundra zonasida yashovchi kulrang turi gʻozlarning urugʻboshi hisoblanadi. Gʻoz parhez goʻshti uchun deyarli barcha mamlakatlarda boqiladi. Gʻozning tana tuzilishi qayiqsimon, boʻyni uzun, oyoq barmoqlari suzuvchi parda bilan oʻralgan. Tumshugʻining shakli har xil(toʻgʻri, qayrilgan, choʻqqaygan kabi). Ayrim gʻozlarining tumshugʻi ustida doʻmbogʻi bor. Patlarining rangi oq, kulrang, qoʻngʻir, dogʻli boʻladi. Tumshugʻi sargʻish-qizil. Kamdan-kam qora. Pat qoplami tigʻiz, sovuqdan yaxshi himoya qiladi. Gʻozlar boshqa xonaki parrandalarga nisbatan kechroq (34-44 haftaligida) jinsiy yetiladi. Xoʻjalikda 3-4 yil foydalaniladi (ayrim hollarda 5 yil). Toʻdada 3-4 ta urgʻochi gʻozga 1 ta erkak gʻoz qoldiriladi. Urgʻochi gʻoz 265-350 kunligida iqlim sharoitlariga koʻra (qishda, bahorda) tuxumga kiradi. Bir mavsumda 30-50 (baʼzan 100 tagacha) yoki undan koʻp tuxum qiladi. Joʻjasi 29-30 kunda tuxumdan chiqadi. Gʻozning xitoy, kuban zotlari birinchi yili foydalanishda eng mahsuldor hisoblanadi. Voyaga yetgan erkak gʻozlarning vazni 5-8 kg (15), urgʻochilariniki 4-7 (12) kg gacha. Yaxshi boqilgan gʻozlar 9 oyligida (3.5-4,5 kg) goʻshti uchun soʻyiladi. Asosan, goʻshti uchun boqiladi (goʻshti tarkibida 16% oqsil, 35% ga yaqin yogʻ bor). Goʻsht ishlab chiqarish uchun yirik kulrang, kuban, xolmogor, italiya, reyn zotli gʻozlar boqiladi. Pati va momigʻi sanoat uchun qayishqoqligi, suv oʻtkazmasligi, issiqlik oʻtkazuvchanligi, chidamliligi tufayli qimmatli xomashyo hisoblanadi. Gʻozlar maxsus fermalarda boqiladi. Yosh joʻjalari goʻsht uchun 9 haftaligida soʻyiladi. Naslchilik toʻdalarida katta yoshli gʻozlar bir yilda 130 kg toʻla qimmatli aralash yem bilan boqiladi. Bir sutkada bitta gʻoz uchun ozuqa ratsioni (grammda): don – 150-200, kunjara va shrot – 15-20, yashil va shirali ozuqalar – 400-500, oʻt uni – 20-30, achitqi yem – 7-10, mineral ozuqalar.

Ayrim mamlakatlarda (Vengriya, Polsha, Fransiya kabi) sanoat parrandachiligida land, tuluza, italiya. reyn, venger zotli gʻozlar koʻp boqiladi.

 

Turkum:Uy hayvonlari
Kimyoxon Gʻoziyeva

Kimyoxon Gʻoziyeva (1949.6.5, no|chsh tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Namangan pedagogika institutini tugatgan (1970). 1970-yildan Norin tumanidagi 8-, 11-maktablarda, 1995-yildan iqtidorli bolalar internat litseyida fizika oʻqituvchisi.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Gʻoziy

Gʻoziy (taxallusi; asl ismi: Muhammadgʻoziy; XVIII asrning 2-yarmi, Qoʻqon — 1818-yil, Qoʻqon) — oʻzbek shoiri.

 Hayoti 
Gʻoziy XVIII asrning oʻrtalarida Qoʻqonda tavallud topgan. Yoshligidan „Gʻoziy“ taxallusi ostida oʻzbek va tojik tillarida ijod qilishni boshlagan va Buxoro madrasalarida tahsil olgan. Qoʻqondagi Madrasai Mirda mudarris boʻlib dars bergan va shahar muftiysi boʻlgan. U Akmal Xoʻqandiyning yaqin doʻsti boʻlgan va Fuzuliyni oʻziga ustoz bilgan. Gʻoziy 1818-yilda Qoʻqonda vafot etgan.

 Ijodi 
Sheʼrlarining mazmuni bilan ham, dunyoga, atrof-muhitga munosabatini koʻrsatishda, badiiy sanʼatlardan foydalanishda ham Fuzuliy yoʻli, uslubini qoʻllagan. Uning gʻazallariga muxammaslar bogʻlagan. Koʻproq lirik gʻazallar, taʼrix-sheʼrlar yozgan, devon tuzgan. Lirik sheʼrlarida inson qalbining kechinmalarini, orzu-istaklarini, quvonch va qaygʻularini kuylagan, chin insoniy muhabbat, goʻzallik va sadoqat, insonparvarlik va adolatparvarlikni ulugʻlagan.

Gʻoziy sheʼrlari XVIII asrning ikkinchi yarmi — XIX asr boshlaridagi ijtimoiy hayotning haqqoniy manzarasini koʻrsatishga, adabiy hayotda mavjud boʻlgan turli yoʻnalishlarning mohiyatini toʻlaroq yoritishga xizmat qiladi. Ijtimoiy lirikasida esa oʻsha davrda hukm surgan adolatsizlikdan, haqsizlikdan, baxtsiz toleidan shikoyat qiladi („Bukuldi qomatim...“, „Devonamen...“ va boshqalar). Taʼrix-sheʼrlari asosan ruboiy tarzida yozilgan boʻlib, koʻpchiligi shahar aʼyonlari va yirik amaldorlarning vafotiga bagʻishlangan. Didaktik mavzudagi asarlarida inson fazilatlarini yuqori tutish, hayotdaa kamtar boʻlish, inson qadrini yerga urmaslik, oʻz qadr-qimmatini saqlash zarurligi taʼkidlangan. Anʼanaviy „shiru shakar“ usulida musaddas va mustazod-tarjeʼ-bandlar ham yozgan; mustazodlarining ayrimlari original usulda yozilgan.

Gʻoziy devonining 4 qoʻlyozma nusxasi bizgacha yetib kelgan, ular Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutida (inv. №121, 6117, 2296, 11) va Rossiya Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik instituti Sankt-Peterburg boʻlimida (inv. №109) saqlanadi.

 
 
 
 

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Fargʻona madrasalarida mudarrislik qilganlar
Turkum:Qoʻqon madrasalarida mudarrislik qilganlar
Turkum:Norboʻtabiy madrasasida mudarrislik qilganlar
Gʻozonxon

Gʻozonxon (1271-1304) hulokuiylar sulolasidan boʻlgan Eron hukmdori (elxoni) (1295—1304). Oʻsmirlik chogʻidayoq Xuroson noibligiga tayinlangan. 1295-yil Elxon Bayduga qarshi isyon koʻtarib taxtni egallagan. Buddaviylik taʼlimini olgan, lekin Eron zodagonlari va ruhoniylari, koʻchmanchi moʻgʻul zodagonlarining koʻmagiga ehtiyoj sezgan va Islomni qabul qilgan va uni qaytadan davlat diniga aylantirgan. 1299-1303-yillarda Gʻ.Suriyaga 3-marta harbiy yurish qilgan. Moʻgʻullar istilosi va dastlabki elxonlar siyosati natijasida vayron boʻlgan mamlakat iqtisodini qayta tiklash maqsadida Gʻ. vaziri Rashi-duddin yordamida bir qator islohotlar oʻtkazgan. Gʻ. harbiy xizmatga jalb etilgan barcha moʻgʻullarga iqto ajratish haqida farmon chiqargan. Dehqonlarni yerga biriktirilishi va boshqa yerga oʻtishini man etuvchi moʻgul xonlari tomonidan joriy etilgan farmonni tasdiklagan. Gʻ. davrida kanallar qazilgan, Tabriz yaqinida rasadxona va kasalxona qurilgan. Gʻ. olimlarga homiylik qilgan.

 

Turkum:Kishilar
Turkum:Tarixiy shaxslar
Turkum:Eron tarixi
Turkum:Elxoniylar
Turkum:1271-yilda tugʻilganlar
Turkum:1304-yilda vafot etganlar
Gʻozpanja

Gʻozpanja — raʼnodoshlar oilasiga mansub bir va koʻp yillik oʻsimliklar turkumi. Oʻzbekistonda sharq Gʻ.si , pakana Gʻ. , koʻp qirqilgan Gʻ. , jungʻor Gʻ.si , chiviqsimon Gʻ. , oʻrmalovchi Gʻ. , osiyo Gʻ.si va boshqa koʻplab uchraydi. Osiyo Gʻ.si yoki be shbar gning boʻyi 15—75 sm, barglari panjasimon, arra tishli, 5—7 bargchali. Gullari poya uchidagi toʻpgulga joylashgan, sariq, diametri 18–22 mm.

Tojbarglari kosachabarglariga nisbatan 2-marta uzun. May—avgust oylarida gullab, urugʻlaydi. Togʻ yonbagʻirlari-da, daryo boʻylarida, tashlandiq yerlarda va qisman bedazorlarda begona oʻt sifatida oʻsadi.

Turkum:Raʼnodoshlar
Gʻozsimonlar

thumb
Gʻozsimonlar – qushlar turkumi. Palamedeyalar va oʻrdaksimonlar oilasiga boʻlinadi. 150 turi maʼlum. Yirik va oʻrtacha kattalikdagi suv ekosistemalarida yashaydi. Antarktidadan tashqari hamma qitʼalarda tarqalgan. Koʻpchiligi monogam. Tuxumlarini, asosan, modasi bosadi. 2–3 yilda voyaga yetadi. Koʻpchilik uzoq migratsiya qiladi. Suvda yaxshi suzadi va shoʻngʻiydi. Tez uchadi. Bir necha turi ov obʼyekti hisoblanadi. Suv havzalaridan intensiv foydalanish gʻozsimonlar sonining kamayishiga sabab boʻlmoqda. Oʻzbekistonda Gʻozsimonlarning 36 turi uchraydi. Vishildoq va qiyqiroq oqqushlar, oq peshonali kichik gʻoz, qiziltomoq gʻoz, marmar churrak, olaqanot, oqbosh oʻrdak va boshqa Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.

Turkum:Qushlar
Joʻra Gʻoyibov

Joʻra Yomgʻirovich Gʻoyibov (1942.16.12, Tojikiston Respublikasining Qoʻrgʻontepa viloyati) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2003). Leninobod pedagogika institutini tugatgan (1970). 1970-yildan Qoʻrgʻontepa viloyatining Xoʻjamaston tumanidagi 7-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi, 1978-yildan 26-maktabda direktor. 1983-yildan Qashqadaryo viloyatining Nishon tumanidagi 4-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi. "Qalb javohiri", "Men seni kuylayman", "Tallimarjon boychechagi", "Tuygular jilosi", "Armonli dunyo" sheʼriy toʻplamlari, "Oʻlib tirilgan odam" hikoyalar toʻplami muallifi.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:1942-yilda tugʻilganlar
Turkum:16-dekabrda tugʻilganlar
Gʻoliblar

Gʻoliblar – Jizzax viloyati Arnasoy tumanidagi shaharcha, tuman markazi. Tuman hududidagi mahallalar ichida tuman markaziga eng yaqin joylashgan mahalladir. Tumanning janubiy hududida 60 km uzoqlikda joylashgan. Mahallaga eng yaqin temir yoʻl stansiyasi Doʻstlik hisoblanadi(15 km), viloyat markazi (Jizzax shahri) dan 65 km shimolda joylashgan. Umumiy aholisi 10 ming kishiga yaqin boʻlib, tez suratlarda oʻsib bormoqda. Paxta tozalash zavodi, MTP, avtokorxona, qurilish tashkilotlari, kichik, oʻrta biznes korxonalari va mikrofir-malar, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari faoliyat koʻrsatadi. Umumiy taʼlim maktablari, kasb-hunar kolleji, tuman markaziy kutubxonasi va uning tarmoqlari, klub muassasalari, madaniyat uylari bor. Tuman markaziy kasalxonayei va uning boʻlimlari, poliklinika, dorixona va boshqa tibbiy muassasalar aholiga xizmat koʻrsatadi.

 Joylashuvi 
Goliblar Och dasht deb nomlanuvchi tekislikda joylashgan. XIX asrning oʻrtalarigacha amalda choʻl boʻlgan bu yarim choʻl hududi hozirda toʻliq qishloq xoʻjaligi erlari bilan band boʻlib, bu sugʻorish tufayli amalga oshirilmoqda. Gʻoliblarda mahalliy kanallar orqali suv oqimini tartibga soluvchi Oqbuloq kollektori mavjud. Gʻoliblar – yosh aholi punkti. U allaqachon Sovet davrida tashkil etilgan va 1975-yilda Arnasoy tumanining maʼmuriy markaziga aylandi. Dastlab, qishloq taniqli chex kommunist jurnalisti Yuliy Fuchik nomi bilan atalgan (u bir muncha vaqt Oʻzbekistonda yashagan), ammo 1990-yillar boshida aholi punkti Goliblar, yaʼni „gʻoliblar“ degan maʼnoni anglatadi.

Qishloqda intensiv qishloq xoʻjaligidan tashqari, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari, davlat sektori muassasalari, shuningdek, taʼlim va tibbiyot muassasalari joylashganhttps://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10414-Goliblar.html.

 Eng yaqin shaharlar 
Gʻoliblar mahallasiga eng yaqin joylashgan lokatsion hududlar Zafarobod 12 km, „Paxtakor“ 21 km, Gagarin 30 km, Paxtaobod 30 km, Uchtepa 32 km, Jizzax 41 km, Yangiqishloq 42 km, Sardaba 45 km, Jetisay 48 km, Qozogʻiston, Gallyaaral 57 km, Dashtobodc65 km, Dehqonobod 69 km, Navroʻz 69 km, Doʻstlik 71 km, Zomin 73 km, Marjonbuloq 73 km, Baxt 73 km, Guliston 75 km, Sirdaryo 76 km, Yangiyer 84 km uzoqlikdagi shaharlar hisoblanadihttps://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Goliblar&id=35618.
Bundan tashqari ushbu hududda Abdulla Qahhor nomidagi 8- umumiy oʻrta taʼlim maktabi, 5-sonli musiqa va sanʼat maktabi kabi oʻquv dargohlari mavjud.

 

Turkum:Arnasoy tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Gʻubdintogʻ

250px|thumb|left|Gʻubdintogʻ togʻlari, Ingichkasoy vodiysi
250px|thumb|Gʻubdintogʻ (sharqiy chetida)
Gʻubdintogʻ, Habduntogʻ - janubiy Nurota togʻlaridagi (Samarqand viloyati) tizma. Shimolida Qoʻytosh botigʻi orqali Nurota tizmasidan ajralib turadi, janubida Zarafshon vodiysi bilan chegaralangan. Gʻarbdan sharqqa 30 km ga choʻzilgan. Oʻrtacha balandligi 700–1000 m. Eng baland joyi 1672 m. Yon bagʻirlari soy, quruq oʻzan va jarliklar bilan kesilgan. Gʻubdintogʻ paleo-zoy davri slanets, qumtosh, ohaktoshlaridan tashkil topgan antiklinal strukturadir. Iqlimi kontinental, quruq, qishi nisbatan sovuq, yozi issiq. Yillik yogʻin 500 mm gacha. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —2°, iyulniki 20—25°. Gʻubdintogʻning yon bagʻirlarida tipik va toʻq boʻz, suvayirgʻich qismida chymli, jigarrang tuproqlar tarqalgan. Dashtga xos turli oʻt oʻsimliklari va soylar boʻyida butalar oʻsadi. Togʻ etaklari va yon bagʻirlarining quyi qismlari bahorikor dehqonchilikda va yaylov sifatida foydalaniladi. Gʻubdintogʻning sharqiy qismida Marjonbuloq oltin koni bor.

Turkum:Togʻlar
Turkum:Oʻzbekistonning relef shakllari
Turkum:Samarqand viloyati geografiyasi
Turkum:Jizzax viloyati geografiyasi
Gʻuzor

Gʻuzor — Oʻzbekiston Respublikasining Qashqadaryo viloyati Gʻuzor tumanidagi shahar (1977-yildan), tuman markazi. Aholisi 49,7 ming kishi (2022)https://www.qashstat.uz/uz/?preview=1&option=com_dropfiles&format=&task=frontfile.download&catid=297&id=3306&Itemid=1000000000000.
left|thumb|Polyaklar qabristoni

 Tarixi 
Gʻuzor koʻp asrlik tarixga ega. da shahar nomi Huzor, Gʻuzor deb yuritiladi. Buxoro amirligidagi mavjud 27 beklikning biri boʻlgan. 1977-yilda Gʻuzorga shahar maqomi berilgan, bungacha qishloq sifatida yuritilgan. Gʻuzorda polyaklar harbiy qabristoni bor.

 Geografiyasi 
Gʻuzor Qarshi shahridan 58 km janubi-sharqda, Qashqadaryoning irmogʻi boʻlgan Gʻuzordaryo boʻyida joylashgan. Shaharda shu nomdagi temir yoʻl vokzali (3 km) mavjud. Qarshi, Kitob, Qumqoʻrgʻon temir yoʻllari Gʻuzor temir yoʻl bekatida tutashadi. 

 Sport 
„ Shoʻrtan“ futbol jamoasi Gʻuzor sharafini himoya qiladi. Jamoa Oʻzbekiston Pro ligasi vakili. Shoʻrtan 2010-yil Oʻzbekiston Oly ligasida 4-oʻrin, 2014-yil Oʻzbekiston Birinchi ligasi gʻolibi boʻlgan. 2010-yil Oʻzbekiston kubogi bahslarida finalgacha yetib borgan.

 Iqtisodiyoti 
Qishloq xo‘jaligi xom ashyosini qayta ishlash, qurilish tashkiloti, kimyo va agrokimyo korxonalari. Yengil sanoat korxonalari shaharda joylashgan.

 Ijtimoiy soha 
Umumiy taʼlim maktablari, litseylar, kasb-hunar kollejlari bor. Tuman markaziy kutubxonasi, klub muassasalari, madaniyat uylari, madaniyat va istirohat bogʻlari mavjud. Tuman markaziy kasalxonasi, poliklinika, dorixona va boshqa tibbiy muassasalar aholiga xizmat koʻrsatadi. Gʻuzor yonidan Katta Oʻzbekiston trakti oʻtgan. Gʻuzordan Qarshi, Samarqand va boshqa shaharlarga avtobus va marshrutli taksilar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan."" OʻzME. Gʻ-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston shaharlari
Turkum:Gʻuzor tumani
Gʻuzordaryo

Gʻuzordaryo – Qashqadaryo viloyatidagi daryo. Qashqadaryoning chap irmogʻi. Quyi oqimida, Gʻuzor shahridan quyida Qorasuv deb nomlanadi.

Uzunligi 86 km. Havzasining maydoni 3170 km². Suv yigʻilish maydonining oʻrtacha balandligi 1532 m. Hisor tizmasining shimoli-gʻarbiy yon bagʻridan boshlanadigan Katta Oʻradaryo va Kichik Oʻradaryolarning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Togʻlardan oqib chiqqach, tekislikdan oqib Qashqadaryoga quyiladi.

Oʻrtacha yillik suv sarfi 5,9 m³/sek. Eng koʻp suv sarfi 15,9 m³/sek., eng kam suv sarfi 0,31 m³/sek. Qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Eng koʻp suv sarfi aprelda (22,5%), eng kam suv sarfi sentyabrda (3,6%) kuzatiladi. Gʻuzordaryoning yuqori qismida Pachkamar suv ombori barpo qilingan hamda daryodan irrigatsion kanallar chiqarilgan. Suvi, asosan, ekin maydonlarini sugʻorishga sarf boʻladi.

left|250px|Gʻuzordaryo havzasidagi kichik suv yigʻish maydonlari

 

 

Turkum:Qashqadaryo viloyati daryolari
Gʻulja tekisligi

Gʻulja tekisligi - XXRning gʻarbiy qismidagi tekislik, Sin-szyanUygʻur muxtor rayonida. Ili daryosining yuqori oqimidagi vodiysi, Boroxoro togʻi va Ketmon togʻ oldi tekisliklari Gʻulja tekisligi tarkibida. Balandligi 670–800 m. Yillik yogʻin 225 mm. Ili daryosi vodiysi, asosan, dasht landshaftidan iborat. Togʻ oldi tekisliklarida har xil boshokli oʻtlar oʻsadi. Katta qismi oʻzlashtirilib, sugʻorib dehqonchilik qilinadi. Aholi zich joylashgan. Mevali bogʻlar bor.

 

Turkum:Xitoy geografiyasi
Turkum:Sinszyan-Uygʻur muxtor rayoni
Gʻulomgardish

Gʻulomgardish — ichkaripan tashqarini ayirib turuvchi toʻsiq; hovli yoki qoʻrgʻonning darvoza oldidagi usti berk yoʻlaksimon bostirma, dalon. Qadimda qalʼa yoki qoʻrgʻondagilarning xavfsizligini taʼminlash maq-sadida qurilgan, darvoza oldidagi murakkab mudofaa inshooti hisoblangan. Qad. Yunoniston meʼmorli-gida labirint deb atalgan. Keyinchalik ichkarini gʻulomlar nigohidan pana qiluvchi vositaga aylangan. 

 

Turkum:Arxitektura
Gʻulomiya

Gʻulomiya – Oktyabr inqilobigacha Toshkentda toshbosma usuli bilan mahalliy tilda kitob nashr etilgan bosmaxona. 1889-yil Gʻulom Hasan Orifjonov tomonidan dastlab muqovaxona, 1908-yil toshbosmaxona ochilgan. Gʻ.H.Orifjonov oʻzi ham oʻzbek klassiklari asarlarini keng yoyish va xattotlik sanʼati anʼanalarini taraqqiy ettirish tarafdori boʻlgan, xattotlik qilgan.

Gʻulomiyada bosilib chiqqan dastlabki kitoblardan biri Firdavsiyning „Shohnoma“si boʻlgan („Shohnomai Firdavsiy“). Soʻng Alisher Navoiy „Devon“i, Fuzuliy „Gʻazaliyot“i, Muqimiy „Bayoz“i, shuningdek, „Haftiyak“, „Soʻfi Olloyor“, „Chor kitob“, „Qurʼon“, „Nodir ul-meʼroj“, „Tashih ul-imomiy“ kabi turli mazmundagi kitoblar ham bosilib chiqqan. Gʻulomiya nashrlari adadi 2—3 ming nusxa atrofida boʻlgan. Bu yerda jami yuzdan ortiq kitob va risolalar chop etilgan. Gʻulomiya Turkistonda toshbosma kalligrafiyasining rivojlanishida muhim rol oʻynagan.

 

Turkum:Toshkent madaniyati
Turkum:Bosmaxonalar
Ayyub Gʻulomov

Ayyub Gʻulomovich Gʻulomov (1914.15.5 – Toshkent – 1986.30.5) – tilshunos olim, oʻzbek ilmiy grammatikasining asoschilaridan biri. filologiya fanlari doktori (1958), professor (1959). Toshkent pedagogika instituti oʻzbek tili va adabiyoti fakultetini tugatgan (1936). Toshkentdagi oʻrta maktablar va pedagogika texnikumlarida oʻqituvchi (1930—35), pedagogika institutlarida oʻqituvchi, dotsent, kafedra mudiri (1936—57). Ayni paytda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida katta ilmiy xodim (1940— 46; 1967—69), sektor mudiri (1946— 49), Oʻrta Osiyo (Toshkent) universiteti oʻzbek tilshunosligi kafedrasida dotsent (1942—46), kafedra mudiri (1946-86).

Gʻulomovning ilmiy asarlari oʻzbek tilshunosligining fonetika va grammatika, leksikologiya va soʻz yasalishi, uslubshunoslik va nutq madaniyati, etimologiya va leksikografiya sohalari, oʻzbek tili tarixi va dialektologiyasi masalalariga bagʻishlangan. Uning „Oʻzbek tilida kelishiklar“ (1941), „Oʻzbek tilida koʻplik kategoriyasi“ (1944), „Sodda gap sintaksisi“ (1948), „Oʻzbek tili morfologiyasiga kirish“ (1953), „Feʼl“ (1954), „Sodda gap“ (1955) kabi asarlari oʻzbek tili ilmiy grammatikasining shakllanishiga asos boʻlib xizmat qiddi. Gʻulomov oʻrta maktablarning 5—9-sinflari uchun „Oʻzbek tili darsliga“ (oʻtgan asrning 70—90-yillarida 20-martaga yaqin nashr etilgan) va oliy oʻquv yurtlari uchun „Hozirgi oʻzbek adabiy tili“ (1961; 2nashri – 1965) kabi darslik va bir qancha qoʻllanmalarning, 2-jildli „Oʻzbek tili grammatikasi“ (1975—76) ning mualliflaridan biridir.

Kitoblari
„Oʻzbek tilida aniqlovchilar“, Toshkent, 1940-yil 
„Oʻzbek tilida urgʻu“, Toshkent, 1947-yil 
„Etimologik noaniqliklar“, Toshkent, 1975-yil 
„Oʻzbek tili morfem lugʻati“, Toshkent, 1977 (hamkorlikda).
 

 

Turkum:1914-yilda tugʻilganlar
Turkum:15-mayda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekiston tilshunoslari
Turkum:1986-yilda vafot etganlar
Turkum:30-mayda vafot etganlar
Turkum:Filologiya fanlari doktorlari
Ulugʻ Gʻulomov

Gʻulomov Ulugʻ Gʻafurovich (1933. 10.1 - Toshkent — 1990.15.3) – fizik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1973). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1983). Fizika-matematika fanlari doktori (1972). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1955). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Fizika-texnika institutida ilmiy xodim (1959—62), direktor oʻrinbo-sari (1962), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida direktor oʻrinbosari (1962-69), direktor (196978; 1989-90), laboratoriya mudiri (1978—90). Ilmiy ishlari, asosan, elementar zarralar fizikasi, relyativistik yadrolar fizikasi, radiatsion materialshunoslik, aktivatsion tahlil va radioak-tiv izotoplardan foydalanish sohalariga oid. Yadro emulsiyalarida gi-perfragmentlarning hosil boʻlish mexanizmlarini, yuqori energiyali elementar zarralarning murakkab yad-rolar bilan oʻzaro taʼsirini, relyati-vistik yadrolarning yadro bilan toʻqnashishi mexanizmlarini tadqiq etgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1970). Toshkent shahri Ulugʻbek shaharchasidagi koʻchalardan biri uning nomi bilan ataladi.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1933-yilda tugʻilganlar
Turkum:1990-yilda vafot etganlar
Turkum:10-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:15-martda vafot etganlar
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Gʻunjak gʻori

Gʻunjak gʻori — Samarqand viloyati Narpay tumanidagi gʻor. Turitogʻning (Zirabuloq — Ziyovuddin togʻlari) janubiy yon bagʻrida, 620 m balandlikda joylashgan. Devon davriga oid ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Gʻorning kirish qismi Turitogʻning yon bagʻrida (quduq shaklida, diametri 1,5 m). Gʻunjak gʻori ichida, marmar oniksini qazib olish maqsadida, portlash ishlari natijasida vujudga kelgan (uzunligi 40 m li) shtolnya mavjud. Shtolnya orqati (uzunligi 11 m, eni 4-5 m, bat. 2-4 m) gʻor xonasiga kiriladi. Xonadan gʻorning katta xonasiga boruvchi yoʻlakcha (uzunligi 6 m, eni 1-2 m, balandligi 1,5 m) boshlanadi. Katta xona gumbaz shaklida boʻlib diametri taxminan 20 m, balandligi 15 m. Katta xonaning shiftida yer ustiga chiqiladigan (uzunligi 4 m, diametr 2 m gacha boʻlgan) boʻshliq bor. Katta xonada kaltsiy va aroganit minerallaridan stalaktit va stalag-mitlar hosil boʻlib, baʼzi joylarda tutashib ustunlar hosil qilgan. Katta xonadan pastga tomon yoʻlakchalar tarqalgan. Gʻorning katta xonasidagi temperatura 15°, nisbiy namlik 40% (iyun oyida). Gʻorning umumiy uzunligi 90 m, maydoni 404 m2, hajmi 3,6 ming m3dan ziyod.

 

Turkum:Oʻzbekiston gʻorlari
Turkum:Samarqand viloyati geografiyasi
Turkum:Narpay tumani
Gʻurak

Gʻurak, Gurek (7-asr oxiri — taxminan 737) — Sugʻd ixshidi (podshosi) (710—737) va arablarga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolon rahbari. Tarxunsh birodari. Qutayba ibn Muslim rahbarligidagi arab qoʻshini bilan Kattaqoʻrgʻon yaqinidagi Arbinjon mavzeida shiddatli jang qilgan (712). Sugʻdiylar Samarqandga chekinishga majbur boʻlishgan. Gʻurak Shosh podshosi, turklar xoqoni va Fargʻona ixshidiga elchilar yuborib, yordam soʻragan. Ammo Qutayba Gʻurakka yordamga kelayotgan turk xoqonining qoʻshiniga qoʻqqisdan hujum qilib tor-mor keltirgan va Samarqandni qamal qilgan. Bir oylik qamaldan soʻng Samarqand taslim boʻlgan. Gʻurak bilan Qutayba oʻrtasida sulh tuzilgan. Unga koʻra, Gʻurak arablarga bir yoʻla 2 ming, yiliga esa 200 ming dirham hisobida xiroj toʻlashi, 30 ming nafar odam berishi, shaharda birorta ham askar saqlamaslik, ichki shaharni boʻshatib, unda minbari bilan masjid bino qilishi, otashparastlik ibodatxonasini buzib, butlarini topshirish kabi shartlarni bajarishi lozim boʻlgan. Bularning evaziga Qutayba Gʻurakni Samarqand, Kesh va Nahshabga hokim etib tayinlaydi. Shunday qilib, u arablarga mute noib boʻlib qoladi. 720-yil Sugʻd aholisi arab istilochilariga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan, unga Gʻurak va Panjikent hokimi Devashshich boshchilik qilgan. Gʻurak Xitoy imperatoriga xat yozib harbiy yordam soʻragan, biroq yordam kelmagan. Xuroson noibi Saʼid Xarashiy bosh boʻlgan arablar qoʻshini qoʻzgʻolonni bostirish uchun koʻp kuch sarflagan. Saʼid Xarashiyning qoʻzgʻolonchilar bilan olib borgan muzokaralari natijasida Gʻurak boshliq sugʻd zodagonlarining bir qismi arablar tomonga oʻtgan. Kuchlar boʻlinib ketgach, Xoʻjanddagi jangda qoʻzgolonchilar yengilgan. Sulh tuzilgach, katta mablagʻ evaziga omon qolgan. 400 savdogardan tashqari, deyarli barcha qoʻzgʻolonchilar xiyonatkorona qirib tashlangan. Taxminlarga koʻra, Gʻurak arablarga qarshi yurishlarning birida halok boʻlgan.

 Adabiyot 
 Manba: Istoriya at-Tabari, T., 1987.
 Samarqand tarixi, 1-j., T.. 1971.

 

Turkum:Kishilar
Turkum:Tarixiy shaxslar
Turkum:Davlat yetakchilari
Turkum:Samarqand tarixi