Natsistlar arxitekturasi

right|thumb|329x329px| Adolf Gitlerning Germaniya (Berlin) uchun Albert Speer rahbarligida ishlab chiqilgan rejasining modeli, shimolga, ramkaning yuqori qismidagi Volkshalle tomon qarab.
thumb| Berlindagi sobiq Aviatsiya vazirligi
thumb| Vrotslavdagi Quyi Sileziya viloyati boshqarmasi (sobiq Breslau)
thumb| Myunxendagi Haus der Kunst sanʼat muzeyi
Natsistlar arxitekturasi — bu Adolf Gitler va natsistlar rejimi asosida 1933-yildan 1945-yilgacha natsislar siyosati yiqilgunga qadar fashistlar uslubidagi shaharsozlik bilan bogʻliq boʻlgan arxitektura uslubi sifatida qoldi. U uchta xususiyati bilan tavsiflanadi: Albert Speerning dizaynlari bilan ifodalangan neoklassitsizm; anʼanaviy qishloq arxitekturasidan, ayniqsa alp togʻidan ilhom olgan xalq uslubi; va yirik infratuzilma loyihalari va sanoat yoki harbiy majmualar uchun utilitar uslubi bu uslubda amal qiladi. Natsistlar mafkurasi meʼmorchilikka plyuralistik munosabatda boʻldiNazi architecture, in „Oxford Dictionary of Architecture and Landscape Architecture“, 2006, p. 518..

Klassizmga oʻxshash boʻlsda, bu uslub rasmiy natsist uslubi sifatida insonlarda taassurot qoldirgan. Arxitektura uslubi fashistlar tomonidan oʻz mafkurasini yetkazish va oʻz gʻoyalarini amalga oshirish uchun ishlatilgan. Yassi tomlar, gorizontal kengaytma, bir xillik va rasmiy elementlar „soddalik, bir xillik, monumentallik, mustahkamlik va abadiylik taassurotini“ yaratdi, bu uslu natsistlar partiyasini paydo boʻlishni xohlab yaratilgan.

Adlerhorst bunker majmuasi Fachwerk (yarim yogʻoch) kottejlari toʻplamiga oʻxshardi. 1939 va 1940-yillarda Nyurnbergda frankoniyalik yarim yogʻochli uylar uslubidagi yettita bino qurilgan.

Nemis yahudiy arxitektorlari taqiqlangan, masalan Erix Mendelson va Yuliy Pozener 1933-yilda hijrat qilishdi.

 Tarixi 
thumb| KZ Mauthausen darvozasi
Yangi binolarning qurilishi natsistlar mafkurasini tasdiqlashdan tashqari boshqa maqsadlarga ham xizmat qildi. Flossenburgda va boshqa joylarda SS majburiy mehnat lagerlarini qurdi, bu yerda Uchinchi Reyx asirlari tosh qazib olish va gʻisht yasashga majbur boʻldi, ularning aksariyati Berlinni qayta qurish va Germaniyadagi boshqa loyihalarda foydalanish uchun toʻgʻridan-toʻgʻri Albert Speerga yuborildi. Ushbu konchilik va qurilish jarayoni fashistlarga bir vaqtning oʻzida siyosiy va iqtisodiy maqsadlarni amalga oshirish va mafkuraviy ifoda maqsadlariga javob beradigan binolarni yaratish imkonini berdi.

Ushbu harakatning yutugʻi Germaniyaning Welthauptstadt shahri boʻlishi kerak edi, bu fashistlarning Ikkinchi Jahon urushidagi taxminiy gʻalabasidan keyin Germaniya poytaxti Berlinning yangilanishi edi. Loyihani boshqargan Speer yangi shaharning koʻpgina rejalarini ishlab chiqdi. 1937-yildan 1943-yilgacha „Jahon poytaxti“ ning faqat kichik bir qismi qurilgan. Rejaning asosiy xususiyatlari sharq-gʻarb oʻqiga asoslangan buyuk neoklassik shaharni yaratishni oʻz ichiga olgan, uning markazida Berlindagi gʻalaba ustuni. Reyxstag yoki Große Halle (hech qachon qurilmagan) kabi fashistlarning yirik binolari keng xiyobonlarga tutashgan edi.

 Avstriya 

 Vena 
thumb| Haus des Meeres
Katta Vena Reyxning ikkinchi yirik shahri boʻlib, eski Venadan uch baravar katta edi. 1942-yil va 1944-yillarda uchta juft beton minoralar qurilgan, ulardan biri Haus des Meeres nomi bilan tanilgan, ikkinchisi zamonaviy sanʼat deposi (hozirda yopilgan).

 Linz 
Linz fyurer shaharlaridan biri edi. Bu yerda uslub namunasi sifatida faqat Nibelungen koʻprigi qurilgan.

 Uy-joy qurilishi 
Natsistlar koʻplab kvartiralar qurdilar, ulardan 100 000 tasi faqat Berlinda, asosan turar-joy massivlari sifatida qurilgan. Volkswagen kompaniyasining Volfsburg shahri ham dastlab natsistlar tomonidan qurilgan.

 Uslubdan foydalangan meʼmorlar 
thumb| Albert Speerning yangi Reyx kantsleri Arno Brekerning ikkita haykali bilan, 1939-yilda qurib bitkazilgan.
 
 Walter Brugmann
 Richard Ermisch
 Gottfried Feder
 Wilhelm Grebe
 Fritz Hoger
 Eugen Honig
 Konrad Nonn
 Ludwig Ruff
 Franz Ruff
 Ernst Sagebiel
 Paul Schmitthenner
 Julius Schulte-Frohlinde
 Paul Schultze-Naumburg
 Alexander von Senger
 Albert Speer
 Paul Troost
 Rudolf Wolters

 Yana qarang 

 Klassik arxitektura
 Futuristik arxitektura
 Amsterdam arxitektura uslubi

 

 
 Kornelius Xoltorfning „Varoyib qiymat nazariyasi“, oxirgi marta 2004-yil 21-dekabrda yangilangan.
 Xolokost veb-saytiga oʻqituvchilar uchun qoʻllanma :
 Suratlar: Berlindagi Uchinchi Reyx arxitekturasi ;
 Suratlar: Myunxendagi Uchinchi Reyx arxitekturasi .
 LEMO da NS-Architektur — Lebendiges onlayn muzeyi.
Turkum: Arxitektura