Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Myuzikl

thumb|The Black Crook myuzikli (1866)Morley, 15-bet
Myuzikl ( – „musiqali“) – asosan, komediya xarakteridagi musiqali sahna asari. Zamonaviy estrada, maishiy musiqa, raqs, drama va operaning ayrim ifoda vositalaridan foydalaniladi. XIX asrning 2-yarmida AQShda yuzaga kelgan (Thomas Bakerning „“ („Gʻamgin muttaham“) spektakli, 1866). Ayniqsa, XX asrda keng rivoj topdi. Richard Rodgersning „Oklahoma!“ (1943), Alan Jay Lernerning „My Fair Lady“ („Mening goʻzal malikam“) (1956), Leonard Bernsteinning „Westside Story“ („Vestsayd voqeasi“) (1957), Jerry Hermanning „Hello, Dolly!“ („Salom, Dolly!“) (1964) myuzikllari butun dunyoga mashhur boʻldi. Ular jaz musiqa xususiyatlari, rivojlangan xoreografik sahnalar, keskin dramatik rivoji bilan ajralib turadi. Myuzikllar Oʻzbekiston teatrlarida ham qoʻyilgan („Lamanchlik kishi“, M.Li; „Serdaromad joy“, A. Berlin; „Mening goʻzal malikam“, F.Lou va boshqalar). Oʻzbekistonda myuzikl, asosan, bolalar teatri sahnasida rivojlangan. V. Milov („Musiqa mamlakatidagi sarguzashtlar“, „Ali bobo va 40 qaroqchi“, „Boʻgʻirsoq“, „Ajdaho va nay“), A. Ergashev („Tegirmon ustida oftob yarqilaydi“, „Ilon qirolicha“, „Qor malikasi“), A. Ikromov („Morozko“, „Andersen ertaklari“ va boshqalar), A. Mansurov („Sindbadning sarguzashtlari“) kabilar myuzikl yaratganlar.

 

 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Turkum:Musiqali teatr
Turkum:Musiqa janrlari
Myuzik-xoll

Myuzik-xoll (ing. music-hall — musikali zal, konsert zali) — estrada teatri turi. 19-asr Angliyada London taverna (oshxona)larida yuzaga kelgan. Dastlab havaskor musiqachilar tomonidan ijro etilgan eski xalq qoʻshiklaridan tarkib topib, keyinroq M.-x.ga professional sanʼatkorlar jalb etilgan (1848-yil Ch. Morton tashkil etgan Canterburry Hall). Unda qisqa pyesa, qoʻshiq, raqslar ijro etilgan, koʻzboʻyamachi, muqallidlar tomosha koʻrsatgan. Keyinchalik Yevropa va Amerika mamlakatlarida, 1880-yillardan faqat tomosha muassasasi sifatida keng rivoj topgan. M.-x. das turli janrlarga oid kichik tomoshalardan iborat boʻlib, musiqali-estrada konserti yoki muay-yan syujetga asoslangan musiqali estrada spektakllarini tashkil qiladi.

Oʻzbekistonda ilk M.-x. dasturi "Bandung ruhi" nomi bilan 1958-yilda Toshkentda boʻlib oʻtgan 1-Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi yozuvchilari anjumanida koʻrsatilgan (rej.lar A. Qobulov va A. Ikonnikov, dirijyor — A. Dvoskin, solistlar — Botir va Luiza Zokirovlar, K. Jalilova va boshqalar). 1973—78 yillarda Toshkent M.-x.i faoliyat koʻrsatgan (badiiy rahbari va bosh re-j.i — Botir Zokirov).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karl Alexander Müller

right|200px|thumb|Karl Aleksander Myuller
Myuller Karl Aleksander (1927.20.4) — shveysariyalik fizik. Ilmiy ishlari fazaviy oʻtishlarga oid. Yukrri temperaturali oʻta oʻtkazuvchanlik hodisasini tajribada aniqlagan. Nobel mukofoti laureati (1987; Georg Bednors bilan hamkorlikda).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:1927-yilda tugʻilganlar
Turkum:20-aprelda tugʻilganlar
Turkum:2023-yilda vafot etganlar
Paul Hermann Müller

Paul Hermann Müller (1899-1965) -shveysariyalik kimyogar. Asosiy ilmiy ishlari oʻsimliklarni kimyoviy vositalar bilan himoya qilishga oid. Nobel mukofoti laureati (1948). OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1899-yilda tugʻilganlar
Turkum:1965-yilda vafot etganlar
Turkum:12-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:12-oktyabrda vafot etganlar
Myunxen bitimi

Myunxen bitimi - Buyuk Britaniya bosh vaziri N. Chemberlen, Fransiya bosh vaziri E. Daladye, Germaniyaning fashist diktatori A. Gitler va Italiyaning fashist diktatori B. Mussolini tomonidan 1938-yil 29—30-sentabr da imzolangan bitim. Sudet viloyatini Chexoslovakiyadan ajratib olib Germaniyaga berishni, shuningdek, Vengriya va Polsha hukumatlarining Chexoslovakiyaga nisbatan boʻlgan hududiy daʼvolarini qondirishni nazarda tutgan. Bu bitim Ikkinchi jahon urushining ochilishiga imkoniyat yaratdi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti

Myunxen universiteti, Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti — Germaniyaning qad. va yirik universitetlaridan biri. 1472-yilda Ingolshtadt shahrida tashkil etilgan. 19-asr boshlarida Landsxut shahriga koʻchirilgan. 1826-yildan Myunxen shahrida. Huquq, siyosiy iqtisod, matematika, fizika, kimyo, farmatsevtika, biologiya, geologiya, tibbiyot, veterinariya, oʻrmon xoʻjaligi, falsafa va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 60 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonasi (1472-yiltashkil etilgan)da 1 mln.dan ortiq asar saqlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Olmoniyadagi universitetlar
Marionella Myuns

Marionella Vladislavovna Myuns (1922.4.6 - Toshkent - 1995.13.2) - sanʼatshunos, badiiy tanqidchi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat ar-bobi (1970). Oʻrta Osiyo universitetining sanʼ-atshunoslik boʻlimini tugatgan (1948). M.ning ilmiy ishlari Oʻzbekiston badiiy hayotini yoritishga, oʻzbek milliy sanʼatining shakllanishi va rivojiga bagishlangan. Uning asarlarida R. Axmedov, M. Sodiqov, N. Karaxan va boshqa rassomlar ijodi atroflicha yoritilgan. As: Raxim Axmedov, M., 1976; Nikolay Karaxan, T., 1978; Marat Sadikov, T., 1988.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Myunser Tomas

MYUNSER (Munzer, Muntzer) Tomas (taxminan 1490, Shtolberg, Gars — 1525.27.5, Myulxauzen yaqinida, Tyuringiya) — Reformatsiya davrida dehqonplebeylar ommasi yetakchisi va Germaniyada 1524—26 yillardagi Dehqonlar urushi rahbari. Hokimiyatni zoʻrlik bilan agʻdarib tashlash, uni xalq qoʻliga topshirish va odil jamiyat oʻrnatish gʻoyalarini diniy shaklda targʻib qilgan. Tyuringiya — Saksoniyada dehqonlar urushining yagona markazini tuzishga uringan, lekin 1525-yil 15-mayda uning otryadi Frankenxauzen shahri yonida tormor etilib, M. asir tushgan va qatl etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Myuoniy

Myuoniy — musbat zaryadi myuon t+ va elektron ye~dan tashkil topgan zarra. Qisqacha t+ ye~ yoki Mi bilan belgilanadi. 1957-yilda L. D. Landau va A. Salom M. mavjudligini faraz tarzida aytishgan. M. tuzilishi vodorod atomi tuzilishiga oʻxshash, bunda proton oʻrnida t+boʻladi. M. t+ning moddada tormozlanishidan hosil boʻladi, bu vaqtda m+ atom elektron qobigʻidagi elektronlar bilan qoʻshilib, musbat ion xrsil qiladi. Mas, s++Xe—>|x+ye~+Xe+. Yashash davri t=2,2’10~6 s; (i+ va ye~ lar xususiy magnit momentlariga ega. Ularning spinlari bir-biriga parallel yoki antiparallel boʻlib, energiyalari~2-10~5aV ga farq qiladi va shu tu-fayli qoʻshilishda 4463,16 Mgs chastotali elektromagnit toʻlqin chiqaradi. M.ni vodorodning yengil izotopi deb qarab, atomar vodorodning har xil moddalar bilan kimyoviy reaksiyasi tezligini aniqlash mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Myuonlar

Myuonlar (s,+— mezonlar) — spini -j ga teng boʻlgan turgʻunmas elementar zarralar; yashash davri 2,2-10"6c, massasi elektron massasidan taxminan 207-marta ortiq. Musbat zaryadlangan s+ va manfiy zaryadlangan s~ myuon mavjud. Ular bir-biriga nisbatan zarra va antizarra hisoblanadi. Myuon leptonlar sinfiga kiradi, yaʼni elektromagnit va kucheiz oʻzaro taʼsirlarda qatnashadi, kuchli oʻzaro taʼsirlarda esa qatnashmaydi. Myuon birinchi marta kosmik nurlarda amerika fiziklari K.Anderson va S. Neddermeyerlar tomonidan kuzatilgan (1936).

Kosmik nurlarda va zaryadlangan zarralar tezlatkichlarida (yuqori energiyali) Myuon, asosan ya-mezon (pionlar) hamda K-mezonlarning parchalanishidan xrsil boʻladi, p va K-mezonlar esa oʻzaro kuchli taʼsirlashuvchi zarralar (adronlar) toʻqnashganida, masalan, protonlar r yadro bilan taʼsirlashganida yuzaga keladi. Shuningdek, myuon mezonlarning elektromagnit parchalanishida ham hosil boʻladi.

Myuonning biror muhitdan oʻtuvchanlik qobiliyati adronlar, elektronlar u-kvantlarga nisbatan ancha yuqori. Shuning uchun ular Yer atmosferasidan oʻtibgina qolmay, Yerning oʻziga ham anchagina kiradi. Tajribalar 1012—1013 eV energiyali kosmik nurlarning bir necha km chuqurlikkacha oʻtishini koʻrsatdi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Joachim Murat

MYURAT (Murat) Ioaxim (1767.25.3, Labastid — Fortyunyer, hozirgi Labastid — Myura, Lo — 1815.13.10, Pitsso, Kalabriya) — Napoleon / ning safdoshi va kuyovi (1800-yildan), Fransiya marshali (1804), Neapol qiroli (1808-yildan). Napoleon urushlarining barchasida ishtirok etgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Qatl qilingan hukmdorlar
Gunnar Myrdal

thumb|200px|right|Karl Gunnar Myrdal (1964)
MYURDAL (Myrdal) Gunnar (1898.6.12, Gustafs, -1987.17.5, Stokgolm) — shved iqtisodchisi, siyosatchi va xalqaro arbob. Jahon iqtisodiyoti tadqiqoti institutining asoschisi va direktori, BMT ning Yevropa uchun Iqtisodiy komissiyasi Bosh kotibi (1947— 57). Stokgolm universitetida xalqaro iqtisodiy munosabatlar professor (1961-yildan). Iqtisodiy taxdilga kutiladigan va amaldagi oʻzgaruvchanliklar atamalarini kiritdi hamda ularning iqtisodiy muvozanatning vujudga kelishiga taʼsirini koʻrsatdi. "Amerika dilemmasi: negrlar muammosi va zamonaviy demokratiya" (1944), "Urushdan keyingi optimizmga karshi ogohlantirish" (1944), "Iqtisodiy nazariya va past rivojlangan mintaqalar" (1956), "Osiyo dramasi: xalqlar qashshokligining tadqiqoti" (1968), "Oqimga qarshi: iqtisodiyot boʻyicha tanqidiy ocherklar" (1973) asarlarida murakkab matematik-iqtisodiy nazariyalarning yaratilishini tanqid qildi, iqtisodiy muvozanatlar muammolarini, past rivojlangan mamlakatlarga iqtisodiy yordam koʻrsatishning shu mamlakatlar uchun salbiy oqibatlarini tadqiq etdi. M. pul nazariyasi, iqtisodiy tebranishlar, iqtisodiy, ijtimoiy va in-stitutsional hodisalarning oʻzaro aloqadorliklarini taxliliga bagʻishlangan asarlar yozgan. Nobel mukofoti laureata (1974; Friedrich Hayek bilan birga)OʻzME.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Myusse Alfred de

MYUSSE (Musset) Alfred de (1810.11.12 - Parij - 1857.2.5) -fransuz yozuvchisi. Fransiya akademiyasi aʼzosi (1852-yildan). Ilk sheʼriy toʻplami "Ispan va italyan kissalari" (183O)da romantik maktab dasturi — adabiyotni hayotga yaqinlashtirish, yorqin manzara va syujetlar, kuchli ehtiroslar bilan yoʻgʻrilgan qaxramonlar obrazini yaratish oʻz ifodasini topgan. Sevgi va rashk, xiyonat va jazo bu toʻplamga kirgan dostonlar mundarijasini tashkil etadi. "Dudoq va jom" dramatik dostonida u ozodlikni kuylab, oʻzining diniy hurfikrliligini namoyish etgan. M.ning yolgʻizlik gʻam-alamlari aks etgan "Tunlar" turkum dostonlari (1835—37) jahon romantik lirikasining shoh namunalaridan hisoblanadi.

M.ning ilk pyesalari nasriy yoʻl bilan yozilgan ("Venetsiya tuni", 1830; "Andrea del Sarto", 1833; "Ishq bilan hazillashib boʻlmaydi", 1834). Mashhur pyesalaridan biri "Lorensachcho" (1834)da muhim ijtimoiysiyosiy gʻoyalar olgʻa surilgan.

M. ijodining choʻqqisi "Asr farzandining tazarrusi" (1836) romanidir. Asarda Iyul inqilobidan keyin tarix sahnasiga kelgan yosh avlodning umumlashma obrazi tasvir etilgan. Ushbu roman jiddiy muammolarning koʻtarganligi va ruhiy tahlilning teranligi bilan M.ning boshqa asarlaridan keskin ajraladi.

M. ijodida Sharq sheʼriyati taʼsiri va Sharq xalqlari hayotidan olingan voqealar tasviri muhim oʻrin egallaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Myao

Myao (meo, oʻzlarini xmong deb atashadi) — Janubiy Xitoy, Shimoliy Vyetnam, Laos, Myanma va Tailanddagi xalq. Umumiy soni 8,53 mln. kishi, jumladan, Xitoyda 7,65 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Myao-yao til guruxiga mansub tilda soʻzlashadi. Anʼanaviy diniy eʼtikrdlarga rioya qiladilar. Dehqonchilik (sholi), toʻquvchilik bilan shugʻullanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Myao-yao tillari

Myao-yao tillari - Sharqiy Osiyodagi qarindosh tillarning kam oʻrganilgan guruhi; boshqa til guruhlari yoki oilalari bilan munosabatlari aniq emas. Ehtimol, M.-ya.t. alohida til oilasini tashkil qiladi. Soʻzlashuvchilar miqdori Xitoyda 7 mln.dan, Vyetnamda 1 mln.dan ortiq kishini tashkil etadi. Asosiy tarqalish mintaqasi — Xitoyning markazi va janubi; qisman Vyetnam, Laos, Tailand va Myanma (keyingi davlatdagi soʻzla-shuvchilarni asosan koʻchib kelgan aholi tashkil etadi). M.-ya.t.da myao, yao, she, gelao xalqdari soʻzlashadi, deb hisoblansada, bu isbotini topmagan.

M.-ya.t. boʻgʻinli (sillabik) tillarga mansub; morfemalar va sodda soʻzlar bir boʻgʻinlidir. Soʻzlarning gapdagi grammatik munosabatlari soʻz tartibi va yordamchi soʻzlar orqali ifodalanadi. Baʼzi hollarda myao va yao tillaridagi soʻz tartibi oʻzaro farqlanadi.

M.-ya.t. yaqingacha ham oʻz yozuviga ega boʻlmagan. 20-asr boshlarida missioner S. Pollard myao tilining bir lahjasi uchun belgilari bironbir alifboga asoslanmagan, oddiy geometrik shakllarga oʻxshash maxsus yozuv yaratgan. Hozirgi paytda Xitoydagi myao va yao hamda Vyetnamdagi myao tillari lotin alifbosi asosidagi yozuvga ega.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ahmadjon Moʻydinov

Ahmadjon Razzoqovich Moʻydinov (1955.15.4, Uchqoʻrgʻon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Namangan pedagogika institutini tugatgan (1977). 1977-yildan Uchqoʻrgʻon tumanidagi 38gimnaziyada matematika oʻqituvchisi. Pedagogik faoliyati davomida zamon talabiga mos matematika xonasini ji-hozlagan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Moʻyinqum

Moʻyinqum — Qozogʻiston janubidagi Chuy va Talas daryolari quyi oqimidagi qumli choʻl. Uning janubi-gʻarbida Qirgʻiziston va Qoratogʻ tizmalari koʻtarilgan. Sharkdan gʻarbga 540 km, shimolidan jan.ga 150 km.ga choʻzilgan. Umumiy maydoni 4 mln.ga. Yer yuzasi janubi-sharqsan (700 m) shimoli-gʻarb tomon (110 m) pasayib boradi. Tektonik jihatdan Chuy sineklizasida joylashgan. Qumning qalinligi 20–40 m, ostida boʻr va paleogenning dengiz yotqiziklari mavjud. Qumlar eotsen davri qumtoshlarining yemirilishi va Chuy daryosi olib kelgan allyuvial yotqiziqlarning shamollar taʼsirida uyilishi va qayta yotqizilishi natijasida tarkib topgan va hozirgi relyef shakllari (marzali, doʻng va boshqalar) vujudga kelgan. Marzali qum shakllari (balandligi 10 m gacha) koʻproq tarqalgan, ular orasida kichik koʻllar uchraydi. Iqlimi moʻʼtadil-kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —8°, minimal temperatura —49° ga yetadi. Iyulniki 22—30°. Eng yuqori temperatura 38—40°. Yogʻin miqdori gʻarbiy va markaziy qismlarida 250 mm, sharqida 300 mm. Grunt suvlari sathi 5–25 m pastda, baʼzi joylarda buloq sifatida yer yuzasiga chiqadi. Oʻsimliklardan, qum relyefining murakkabligi va grunt suvlarining joylashishiga qarab, oq va qora saksovullar, juz-gʻun, quyonsuyak, astragal, chalov, teres-ken, shuvoq, yulgʻun, chingil, rang, shoʻra, qamish, bugʻdoyiq oʻsadi. Choʻl oʻsimliklarining turli-tumanligi sababli yaylovlarning mahsuldorligi yuqori. M. yaylov sifatida foydalaniladi, saksovul tayyorlanadi. Grunt suvlari yer yuzasiga yaqin yerlarda qisman dehqonchilik qilinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Qozogʻiston geografiyasi
Turkum:Choʻllar
Moʻylovli baliqlar

Moʻylovli baliqlar (Barbus) -karpsimonlar oilasiga mansub baliqlar urugʻi. Daryo va koʻllarda yashaydi yoki oʻtkinchi baliqlar. Ogʻzi yonida ikki juft moʻylovi, orqa suzgichida tishchalari, baʼzan silliq tikani boʻladi. Koʻpchilik Afrika va Osiyoning tropik, Yevropaning iliq suvlarida yashaydi. Orol moʻylovli baligʻi (B.brachycephalus)ning uz. 1 m gacha, vazni 20 kg gacha. 5—6 yilda voyaga yetadi. Uvildiriq tashlash uchun may—iyul oylarida Amudaryo va Sirdaryoga oʻtadi. 540,7 ming tagacha tuxum qoʻyadi. Uvildiriqlari yirik, pelagik (suvda qalqib turadi). Orol dengizida, asosan, mollyuskalar bilan oziqdanadi. Moʻylovli baliqlar ovlanadi. Hozir soni keskin kamayib ketgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Moʻylovoyoqlilar

Moʻylovoyoqlilar (Cirri pedia) — qisqichbaqasimonlar sinfiga mansub turkum (boshqa sistema boʻyicha kenja sinf). Suv ostidagi turli narsalar, koʻpincha harakatlanuvchi hayvonlar tanasiga yopishib yashaydi. Yumshoq tanasi alohida yaproqlardan iborat chigʻanoq bilann qoplangan. Bunday „uycha“ ichidagi moʻylovoyoqlilar qorin qismi tepaga qaragan boʻladi. Moʻylovga oʻxshash koʻkrak oyoqlar uychaning ochiladigan „tomcha“sidan chiqarilib, yelpigʻich singari yoyiladi.

Moʻylovoyoqlilar moʻylovoyoqlari yordamida suvdan mayda filtratlarni tutib oziqdanadi. Ayrim (mas, sakkulina) tekinxoʻr boʻlib, oʻnoyoqli qisqichbaqasimonlar tanasida parazitlik qiladi. Oʻrtoq hayot kechirish taʼsirida moʻylovoyoqlilarning koʻp organlari oʻzgargan yoki reduksiyaga uchragan. Koʻpchilik moʻylovoyoqlilar germafrodit. Mingdan ortiqturi maʼlum. Dengizlarda har xil chuqurlikda hayot kechiradi.

Moʻylovoyoqlilardan dengiz yongʻoqchalari (balanuslar) va dengiz oʻrdakchalari (Lepas) deyarli barcha dengizlarda uchraydi. Dengiz yongʻoqchalari kemalarning suv ostki qismlariga yopishib olib, yil sayin koʻpayib borishi tufayli kema ogʻirligini oshirib, uning tezligining pasayishiga sabab boʻladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Moʻynali hayvonlar

Moʻynali hayvonlar - terisi dan moʻyna olinadigan yovvoyi va qoʻlda boqiladigan sut emizuvchi hayvonlar. Moʻynali hayvonlarning har xil turkumga mansub 100 dan ortiq turi bor. Yirtqichlar turkumidan suvsarlar oilasiga mansub hayvonlar: suvsar Sibir, Uzoq Sharq va Shimoliy Uralda, dengiz qunduzi Kamchatka, Kuril, Komandar o.lari va Shimoliy Kaliforniya qirgʻoklarida tarqalgan. Ayrim noyob Moʻynali hayvonlar (yoʻlbars, qoplon, oq ayiq, bars, qizil boʻri va boshqalar) qizil kitobga kiritilgani sababli ularni ovlash taqiklanadi. Sifatli moʻyna olish uchun Moʻynali hayvonlar kuz yoki qishda ovlanadi. Koʻpchilik Moʻynali hayvonlar (tulki, amerika norkasi, suvsar, nutriya va boshqalar) kataklarda koʻpaytirib boqiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana q. 

 Darrandachilik
 Moʻyna
Moʻynachilik

Moʻynachilik — chorvachilikning moʻpnali hayvonlar yetishtirsh bilan shugʻullanuvchi sohasi (qarang Darrandachilik).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 

 Chorvachilik
 Darrandachilik
 Moʻyna
Moʻynoqtov

Moʻynoqtov — Qoraqalpogʻistonning shimolidagi balandlik. Balandligi 86 m. Orol dengizi qurib borayotganligi tufayli Moʻynoq yarim orol oʻz qiyofasini yoʻqotib quruklikka aylangan dengiz tubi bilan tutashib ketdi. M. atrofidagi tekislikdan keskin koʻtarilib turadi. Yon bagʻirlari juda tik, chinksimon jarlikdan iborat. Balandlikning yuzasi birmuncha tekis, kam parchalangan, doʻng, koʻchib yuruvchi va janubi-sharqida fitogen (buta oldi) qumliklar mavjud. Barxanlar dengizning qurigan qismidan shamol olib chiqqan qum evaziga vujudga kelgan. Balandlikning asosida paleogen gillari, pliotsenning mergelli gillari hamda qumtosh qatlami yotadi. Choʻl qumli tuproklarda qandim, oqsaksovul, oʻtlardan rang, qoʻngʻirbosh va boshqa efemerlar oʻsadi. Areal tarzda tarqalgan boʻz qoʻngʻir tuproqlarda keyreuk, boyalich, burgan ustuvor. Yaylov sifatida foydalaniladi. Oʻrtacha mahsuldorligi gektariga 2—3 s.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Qoraqalpogʻiston
Moʻytan

Moʻytan, moʻytin — oʻzbek, boshqird va qoraqalpoq xalqari tarkibidagi qabila, urugʻ nomi. Qadimdan Orol dengizi boʻylarida yashab, dehqonchilik va baliqchilik bilan shugʻullangan. 19-asr oʻrtalarida qoraqalpoq M.lari 276 xoʻjalik boʻlib, Xiva xonligiga 265 tilla soliqtoʻlagan, 54 navkar, 162 qazuvchi berganlar. Oʻzbek M.larining koʻpchiligi 19-asrning oxiri va 20-asrning boshlarida Zarafshonning oʻrta oqimida yashagan. 1920-yilda Samarqand viloyatida M.lardan 7 mingga yaqin kishi roʻyxatga olingan. Ishtixon, Nurota, Bulungʻur tumanlarida, ozroq qismi Karmana atroflarida hamda Qashqadaryoning quyi oqimlarida yashagan. Zarafshon vodiysida yashovchi M.larning bir qismi oʻtroq oʻzbeklarga aralashib, oʻz urugʻ nomlarini unutganlar. Ad.: Materiali Vserossiyskoy perepisi, vip. 5, ch. 1, T., 1923; Materiali po rayonirovaniyu Sredney Azii, kn. 1. ch. 1. Buhara — T., 1926.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Moʻyqalam

Moʻyqalam, qilqalam – rangtasvir va grafikada, shuningdek, kalligrafiyada boʻyoqni mato, qogʻoz va boshqa asosga surtishda ishlatiladigan asbob. Rassomning asosiy ish quroli. Hayvonlarning junidan dumaloq, yassi, oʻtkir uchli qilib tayyorlanadi. Moyboʻyoq rassomligida dagʻalroq jundan (dumaloq yoki yassi shaklli), yelim rassomligida uzunroq qildan, akvarel, tempera va grafikada mayin (olmaxon, boʻrsiq, qumsichqon) jundan (dumaloq, oʻtkir uchli) tayyorlangan M.lar ishlatiladi. Oʻta mayin va egiluvchan xususiyatli (kolonok tukidan tayyorlangan) M.ni barcha boʻyoklar bilan ishlaganda qoʻllash mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Moʻla

Moʻla — qad. va oʻrta asr shahar, qalʼa, koʻshk va qoʻrgʻonlarning devorlariga qurilgan tayanch inshoot. M.lar, asosan, devorlarni mustahkamlash uchun bino qilinib, ulardan mudofaa maqsadida ham foydalanilgan (yana qarang Burj).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Moʻlali botigʻi

Moʻlali botigʻi — Qizilqumdagi botiq. Navoiy viloyatining Tomdi tumanida, Taxtatov va Yetimtogʻ tizmalarining janubiy etaklarida joylashgan. Janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa yoʻnalgan. Uzunligi 38-42 km, eni 10-30 km. Eng chuqur joyining mutlaqbal. 150 m. Oʻrtacha chuq. 35-40 m. Qadimda bir necha marta dengiz bosgan, neogen davridan boshlab Moʻlali botigʻi qoz. shaklini ola boshlagan. Uchlamchi va toʻrtlamchi davr choʻkindi jinslari qum, gil va qumtoshlardan iborat. Botiqning janubiy qismida tekis, koʻzanakli doʻng, marzali qum shakllari tarkib topgan. Ilgari Moʻlali botigʻidan tuz qazib olingan. Iqlimi keskin kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —2,5°, iyulniki 27—29°. Yillik yogʻin 100— PO mm. Moʻlali botigʻida shoʻrxok, shoʻrtob, taqir, qumli, togʻlarga yaqin joylarda esa shagʻalli tuproqlar uchraydi. Qumli yerlarda iloq, oq saksovul, qandim, astragal, shuvoq, efemerlar, shoʻrxok kumliklarda qora saksovul, qorabaroq, sarsazan, baʼzan, yulgʻun, shohilak tarqalgan. Yovvoyi hayvonlardan boʻri, tulki, kaltakesak, ilon, yumronqoziq, qoʻshoyoq, qumsichqon va boshqa yashaydi. Moʻlali botigʻida qishda va yozda qorakoʻl qoʻylar, yilqi boqiladi. Yaylovlarning mahsuldorligi gektariga 0,5—1 s.

MOʻLDATOV — Ichki Tyanshandagi togʻ tizmasi. Qirgʻizistonda, Soʻnkoʻldan janubida. Gʻarbdan sharqqa choʻzilgan. Koʻkoʻmeren, Soʻnkoʻl va Norin daryolari oraligʻida. Uzunligi 150 km. Eng baland joyi 4100 m. Asosan, ohaktoshdan tuzilgan. Yon bagʻirlarining quyi qismi togʻ dasht oʻsimliklari bilan qoplangan, undan yuqorida qoraqaragʻay, archa va boshqa oʻsadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston geografiyasi
Turkum:Navoiy viloyati geografiyasi
Moʻljar

Moʻljar (moʻgʻulcha boʻljar — uchra-shuv joyi va vaqti) — 1) harbiy qismlarning kelishuviga binoan uchrashuv joyi, manzili va vaqti; 2) jangovar harakatlar vaqtida askarlar tomonidan qaziladigan chuqur, okop. Merganlar M. ichida joylashib, dushmanni kamondan yoki oʻt ochish qurollaridan nishonga olgan; 3) qalʼa, qoʻrgʻon singari istehkomlarning gird-atrofida qaziladigan xandaq (yana qarang Boʻljar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Moʻljar — Eronning Xuziston viloyatidagi qishloq. U Bagh-e Malek okrugining markaziy tumanida joylashgan.

Mo'ljar harbiylarning uchrashuv joyi ekanligi haqida hech qanday dalil yo'q.

Harbiy kontekstdagi "uchrashuv joyi" atamasi odatda operatsiya yoki harakat oldidan qo'shinlar yig'iladigan belgilangan joyga ishora qiladi. Ushbu yig'ilish joylari odatda strategik ahamiyatiga ko'ra tanlanadi, masalan, qopqoq yoki yashirishni ta'minlash yoki osongina kirish mumkin.

Mo'ljar o'tmishda harbiy maqsadlarda uchrashuv joyi sifatida ishlatilgan bo'lishi mumkin, ammo Mo'ljarning harbiy uchrashuv joyi sifatida rasmiy yoki keng e'tirof etilgan belgisi yo'q.
Moʻlton

Moʻlton — Pokistondagi shahar. Panjob viloyatida, Chinob daryosi yaqinida. Aholisi 1,2 mln. kishi (1998). Mamlakatning muhim sanoat markazi va transport yoʻllari tuguni. Toʻqimachilik (asosan, ip gazlama) sanoati rivojlangan. Kimyo, oynashisha, oziq-ovqat sanoati korxonalari, issiqlik elektr st-yasi bor. M.ga Sun gaz konidan quvur orqali gaz keltiriladi.

Moʻlron — badiiy hunarmandchilik (koshin va keramika, gilam, charm buyumlari tayyorlash)ning qad. markazi. Meʼmoriy yoDgorliklardan Shoh Yusuf Gardizi (1150-52), Rukni Aʼlam (1320-24), Shamsi Tabriziy (1780) maqbaralari saqlangan. Shahar miloddan avvalgi 4-asrda barpo etilgan. Miloddan avvalgi 326 yilda Aleksandr Makedoniyalik bosib olgan. 713 yilda arablar egallagan. 8-asrda mustaqil hokimlik markazi. 10-asrda Qarmatlar davlatining eng katta shahri boʻlgan. 11-asrda Mahmud Gʻaznaviy qoʻl ostiga oʻtgan. 12-asrda Gʻuriylar davlatiga qoʻshilgan, 1228-yildan Dehli sultonligi tarkibida. 1398-yildan Amir Temur, 1527-yilda Bobur qoʻshinlari egallagan va 1752-yilgacha Boburiylar saltanati tarkibida boʻlgan. 1818-yilda sekxdar davlatiga qoʻshilgan. 1947-yildan Pokiston tarkibida.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Pokiston shaharlari
Moʻmataloq

Moʻmataloq, sianoz, koʻkarish — shikastlanish natijasida teri va shilliqpardaning koʻkarishi. Venalarda qon dimlanishi sababli qon aylanishi buzilganda qondagi kislorodning kamayib ketishidan yuzaga keladi. Badan lat yeganda ham terida M. kuzatiladi, bunda latta hoʻllab bosish yaxshi naf beradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Moʻmin mirzo

Moʻmin mirzo, Muhammad Moʻmin Mirzo (1486—1497) — temuriy shahzoda. Badiuzzamonning oʻgʻli. Husayn Boyqaroning nevarasi.

 Hayoti 
Aqlli, ziyrak va jasoratli boʻlgan. 11 yoshida Astrobodda otasi oʻrnida hokim etib saylangan. Mo'min Mirzo amakisi Muzaffar Husayn Mirzo Astrobodni undan tortib olmoq niyatida qoʻshin bilan kelayotganini otasi yuborgan maktub orqali bilgach, shoshilinch ravishda jangga hozirlanib, shahar tashqarisiga chiqib jang qilgan. Lekin, kuchlar teng boʻlmagani tufayli Mo'min Mirzo asirga olinib, Hirotga joʻnatilgan va Ixtiyoriddin qalʼasiga qamab qoʻyilgan. Husayn Boyqaroning xotini Xadicha begim oʻgʻli Muzaffar Mirzoning taxtni egallashida asosiy gʻov deb Mo'min Mirzoni bilardi. U vazir Nizomulmulk bilan kelishib, Husayn Boyqaroning qattiq mastligidan foydalanib, Mo'min Mirzo zudlik bilan qatl qilish haqidagi farmonga muhr bostirib olgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil O'ziga kelganidan keyin nima qilib qo'yganini anglagan Husayn Boyqaro zudlik bilan Mo'min Mirzo o'ldirilmasligi haqida farmon beradi. Lekin Mo'min Mirzo o'ldirib bo'lingan edi.
Moʻmina xotun maqbarasi

thumb

Moʻmina xotun maqbarasi -Naxichevan (Ozarbayjon)dagi meʼmoriy yodgorlik (1186). Osiyo davlatidagi ildegizlar otabegi Muhammad Jahon Pahlavon rafiqasiga atab kurdirgan. Meʼmori Ajamip. Tarhi aylana, 10 qirrali, minora shaklida, diametri 14 m ga yaqin, balandligi 25 m. Tashqi kulohiy gumbazi (10 qirrali) saqlanmagan. Faxriddin Roziy maqbarasi, Qaldirgʻochbiy maqbarasi gumbazlariga xos uslubda qurilgan. Maxrbatli shakl mutanosibligi va meʼmoriy bezagi serhashamligi bilan ajralib turadi. Devor qirralari va sharafasi, yassi ravoqlari handasiy va islimiy naqshlar, kufiy yozuvi, feruza koshin va sirlanmagan gʻishtlar bilan bezatilgan. Ravoqlar tepasidagi aylana yozuvda qurilgan yili va meʼmor nomi saqlangan. Yer-toʻla markaziga tayanch ustuni oʻrnatilgan boʻlib, ravoqlari oʻzaro bir-biri bilan bogʻlangan. 2 sagʻana birinketin joylashgan. Moʻmina xotun maqbarasim.ning bezak va nisbat goʻzalligi, mahobatli shakli Naxichevan meʼmorlik maktabida yaratilgan oʻziga xos xususiyatdir.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ozarbayjonda maqbaralar
Turkum:Ozarbayjon meʼmoriy yodgorliklari
Abdurahmon Moʻminov

Abdurahmon Abduqodirovich Moʻminov (Toshkent) - MeTOton Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2001). Oʻzbekiston jismoniy tarbiya institutini tugatgan (1971). 1968—2001-yillarda Mirobod tumanidagi 328-maktabda jismoniy tarbiya oʻqituvchisi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Akbar Moʻminov

Akbar Nishonovich Moʻminov (1935.5.12, Andijon) — raqqos, baletmeysterrej. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1974). Toshkent xoreografiya bilim yurtini (1955), Moskva teatr sanʼati institutini (1965) tugatgan. Oʻzbekiston ashula va raqs ansamblida (1965—68), Oʻzbek davlat filarmoniyasi va estradasida (1968— 69), Samarqand opera va balet teatrida (1969—75), "Shodlik" ansamblida bosh baletmeyster (1976—78). 1978—97 yillar Toshkent madaniyat institutida pedagog, 1997-yildan Toshkent milliy rake va xoreografiya oliy maktabida oʻqituvchi, 2001-yildan "oʻzbek raqsi" kafedrasi mudiri. "Franchesko da Rimini" (P. Chaykovskiy), "Samarqand afsonasi" (G. Mushel), "Gulsanam" (M. Yusupov), "Sevgi taronasi" (F. Bahor) kabi baletlarni, "Zafar" (H. Rahimov), "Oyjamol" (I. Hamroyev), "Tohir va Zuhra" (T. Jalilov, B. Brovsin), "Nodirabegim" (X. Sultonov) singari musiqali drama spektakllarning raqslarini sahnalashtirgan. M. yirik sahna asarlaridan tashkari ommaviy va yakka raqs sahnalarini yaratgan ("Jon Oʻzbekiston" raqs-syuita, "Yigitlar raqsi", "Navroʻz", "Dugonajonim", "Munojot", "Keldimu", "Choʻponlar", "Terimchi qiz", "Hilola" va boshqalar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:Andijonda tugʻilganlar
Akrom Moʻminov

Akrom Ibrohimovich Moʻminov (1937.20.5, Samarqand—2001.1.11, Toshkent) — otorinolaringolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980). Tibbiyot fanlari doktori (1972), professor (1973). I. M. Moʻminovnnnt oʻgʻli. Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgach (1960), Sam-TI otorinolaringologiya klinikasida ordinator (1960—62), assistent (1965— 67). 1967-yildan SamTI, 1970-yildan Toshkent tibbiyot akademiyasi quloq, tomoq va burun kasalliklari kafedrasida dotsent, professor (1975). SamTI davolash fakultetida dekan oʻrinbosari (1967—70), Toshkent tibbiyot akademiyasida internatura ishlari boʻyicha dekan (1971), davolash va sanitariyagigiyena fakulteti quloq, tomoq, burun kasalliklari ka-fedrasi mudiri (1975—90), Buxoro tibbiyot instituti rektori (1990—95) va kafedra mudiri, SamTI rektori (1995— 2000). M. quloq, tomoq aʼzolari ekopatologiyasi, karlik va eshitish qobili-yatining susayishi muammolari ustida tadqiqot olib bordi, shu aʼzolar kasalliklarida magnitoterapiya qoʻllashni tavsiya etadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Toshkent tibbiyot akademiyasi bitiruvchilari
Vafo Moʻminov

Vafo Arabovich Moʻminov (1927. 12.12, Shofirkon tumani — 1989.11.9, Buxoro) — fizik olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977), fizikamat, fanlari doktori (1979), professor (1981). Samarqand Davlat Universitetini tugatgan (1948). Samarqand Davlat Universitetida (1948—50), Fargʻona pedagogika institutida (1951—57) pedagog. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida ilmiy xodim (1957—69), direktor oʻrinbosari (1969—79), Buxoro pedagogika instituti rektori (1979—86) va umumiy fizika kafedrasi mudiri (1986—89). Ilmiy ishlari, asosan, yadro fizikasiga oid. Uning rahbarligida Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutidagi U-150 siklotron bazasida tezlashtirilgan zaryadli zarralar dastasi yordamida moddalarning element tarkibini taxlil qilish uchun noyob ilmiy uskunalar va uslublar kompleksi yaratildi va katta hajmdagi tahliliy tadqiqotlar olib borildi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Turkum:1927-yilda tugʻilganlar
Turkum:1989-yilda tugʻilganlar
Turkum:12-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:11-sentabrda tugʻilganlar
Turkum:Samarqand davlat universiteti bitiruvchilari
Ramizulla Moʻminov

Ramizulla Abdullayevich Moʻminov (1941.24.10, Toshkent viloyati Qibray tumani) — fizik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), fizikamat, fanlari doktori (1979), professor (1990). ToshDU ni tugatgan (1963). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Fizikatexnika itida ilmiy xodim (1970— 71), direktor oʻrinbosari (1971—76), maxsus konstruktorlik byurosi direktori (1984—88), yetakchi ilmiy xodim (2002-yildan). Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasida boʻlim boshligʻi (1991—92), Oʻzbekiston Respublikasi fan va texnika davlat qoʻmitasining Davlat ilmiytexnika ax-borot fondi direktori (1996-2002).

Ilmiy ishlari qattiq jismlar fizikasi, yarimoʻtkazgichlar va dielektriklar fizikasi va shular asosida asbob-uskunalar yaratishga oid. U qattiqjismlarda tashqi taʼsirlar — kuchli impuls magnit maydoni, ultratovush toʻlqinlari kabi taʼsirlar yordamida butunlay yangicha fizik jarayonlar keltirib chiqarish usullarini birinchi boʻlib rivojlantirdi. Uning izlanishlari natijalari asosida yadro nurlarini oʻlchovchi — yarimoʻtkazgich detektorlari, lazerlar, quyosh nurini elektr energiyasiga aylantiruvchi asbob-uskunalarni ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi. Bu asbobuskunalar, fazo va suv osti kemalarida, termoyadro sintezi qurilmalari va boshqalarda keng qoʻllanilyapti. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1992).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1941-yilda tugʻilganlar
Turkum:24-oktabrda vafot etganlar
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Tesha Moʻminov

Tesha Moʻminov (1949-yil 25-noyabr, Buxoro) — oʻzbekistonlik teatr va kino aktyori, Oʻzbekiston xalq artisti (1992).

 Hayoti 
Tesha Husainovich Moʻminov 1949-yil 25-noyabrda Buxoroda tugʻilgan. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1970). 1968-yildan hozirgi Oʻzbek milliy akademik drama teatri aktyori. 1993–1996-yillar Madaniyat ishlari vazirining oʻrinbosari.

 Faoliyati 
"Ajal minorasi" (A. Dyuma)dagi Orsiniy M.ning sahnada yaratgan ilk yirik obrazidir. Teatr sahnasida Devona (M. Karim, "Oy tutilgan tunda"), Gʻofir (Hamza, "Boy ila xizmatchi"), Yoʻlchi (Oybek, "Qutlugʻ qon"), Koriolon (U. Shekspir, "Koriolon"), Qor odam (T.Yunus, "Qor odam"), Shayton (S.Imomov, "Shayton va farishta"), Shoh Maʼmun (H.Rasul, "Piri Koinot"), Shpigelberg, Grimm (F. Shiller, "Karoqchilar"), Piri zindoniy (M. Shayxzoda, "Mirzo Ulugʻbek"), Turdivoy (Uygʻun, I.Sulton, "Alisher Navoiy"), Sohibqiron (A.Oripov, "Sohibqiron Amir Temur"), Joʻra Azim ("Bir qadam yoʻl") kabi rollari bilan tanildi.

Ulkan ehtiros, purviqor harakatlar, baland va serjilo nutq Tesha Moʻminov ijrochilik sanʼatining yetakchi xususiyatlaridan. Tesha Moʻminov kinoda (Komil, "Kelinlar qoʻzgʻaloni" da; Nurmuhammad, Qushbegi "Oʻtgan kunlar"da; rais, "Yolgʻiz yodgorim"da va boshqalar), video va televizion filmlarda (Yoʻlchi, "Qutlugʻ qon"da; Saltabadil, "Qirolning dilxushi"da; Sherzod Samandarov, "Nur borki, soya bor"da va boshqalar) ham koʻplab obrazlar yaratgan. Bir qancha film dublyajida qatnashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yilhttps://president.uz/ru/lists/view/4564

 Filmografiyasi 
+YilNomiObrazIzoh2023Abdulla OripovKelinlar qoʻzgʻaloniKomilOʻtgan kunlarNurmuhammad, QushbegiYolgʻiz yodgorimrais

 Mukofotlari 

 Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1989)
 Oʻzbekiston xalq artisti (1992).

 

Turkum:1949-yilda tugʻilganlar
Turkum:25-noyabrda tugʻilganlar
Turkum:Buxoroda tugʻilganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar
Turkum:Oʻzbekistonlik aktyorlar
Tolib Moʻminov

Tolib Musayevich Moʻminov (1943.11.1, Samarqand shahri — 22.12.2021) — fizik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), fizikamatemat. fanlari doktori (1979), professor (1981). SamDU ni tugatgan (1965), SamDU va Birlashgan yadro tadqiqotlari instituti (Dubna shahri) da ilmiy xodim (1965—79). ToshDUda labratoriya mudiri (1979—81), Amaliy fizika ilmiy tadqiqot instituti direktori (1981 — 87; 1995-yildan), SamDU rektori (1992— 95). Ilmiy ishlari fundamental va amaliy yadro fizikasiga oid. Uning bevosita rahbarligida eksperemental yadro fizikasi uchun bir necha noyob ilmiy qurilmalar (SB—50 betatroni, MT—22S mikrotroni, EG—2 ionlar tezlatkichi, IBM kuchli ion dastasi injektori va boshqalar) yaratildi. Yaratilgan qurilmalar yordamida atom yadrosining xossalari, tezlashtirilgan elektronlar dastasining gaz muhitidan oʻtishi, yuqori energiyali gamma-kvantlar dastasining oʻta kichik burchaklarga sochilishi va radioekologiyaga oid izlanishlar oʻtkazdi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1977).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1943-yilda tugʻilganlar
Turkum:11-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:2021-yilda vafot etganlar
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Samarqand davlat universiteti bitiruvchilari
Turdi Moʻminov

Turdi Murodovich Moʻminov (1948.5.3, Qarshi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1998). Qarshi pedagogika institutining oʻzbek tili va adabiyoti fakultetini tugatgan (1971). 1971-yildan Kasbi tumani xalq taʼlimi huzurida tashkil etilgan yetakchilar tayyorlash kursida oʻqituvchi, 1979-yildan Karshi tumanidagi 12maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. M. darsda yoshlarga vatan tuygʻusini, milliy qadri-yatlar va mafkurani singdirishda yangi uslublarni qoʻllaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Qobul Moʻminov

Qobul Moʻminov (1952.10.2, Koson tumani Sariq qishlogʻi) — usta chilangar, Oʻzbekiston Qahramoni (2001). Mehnat faoliyatini 1968-yilda "Muborak" davlat naslchilik zavodida traktorchi yordamchisi boʻlib ishlashdan boshlagan. 1969-yildan Muborak — Toshkent gaz quvurlari boshqarmasida quvur yotqizuvchi, 1972-yildan Muborak gazni qayta ishlash zavoZmda texnologik qurilmalarni taʼmirlash boʻyicha chilangar, tajriba, taʼmirlash va mexanika sexida temirchi usta, temirchilik ustaxonasi boshligʻi. Moʻminov Qobul uchun zarur boʻlgan, xorijdan valyutaga olib kelinadigan ayrim detallarni korxonaning oʻzida tayyorlash, muddatini oʻtagan detallarga ishlov berish yoʻli bilan ulardan qayta foydalanish muddatini bir necha barobarga uzaytirish, shu yoʻl bilan nodir va rangli metallarni tejash usuli tashab-buskori. lchaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati. "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (1994).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston qahramonlari
Turkum:1952-yilda tugʻilganlar
Turkum:10-fevralda tugʻilganlar
Kodir Moʻminov

Moʻminov Kodir (1947.14.10, Toshkent) — raqqos, baletmeyster. Oʻzbekiston xalq artisti (1997). Oʻzbek xoreografiya bilim yurtini (1969), Moskva teatr sanʼati institutini (1979) tugatgan. 1969—70 yillar Navoiy teatrida raqqosbaleron, 1971—75 yillar "Shodlik" ansamblida yakkaxonraqqos, 1979—89 yillar badiiy rahbar, bosh baletmeyster, 1994-yildan Oʻzbekiston davlat ashula va raqs ansamblida badiiy rahbar, bosh baletmeyster. M. rake usuli va tasviriy vositalarining anikligi, ijro etilayotgan raqs maz-munini tomoshabinga osonlik bilan yetkaza bilish qobiliyati bilan ajralib turadi. Raqqos sifatida "Choʻpon", "Andijoncha", "Lagan", "Soʻnmas dovyurak", "Xorazmcha", "Dashnobod", "Baliqchi va baliqcha", "Doʻstlik", "Tohir va Zuhra" (D. Jabborova bilan) kabi raqslarni ijro etgan. "Sayil", "Katta oʻyin", "Soqiynomai savti kalon", "Qashqarchai moʻgʻulchai dugoh", "Oʻzbekiston vatanim mening", "Zarafshon vohasi raqslari", "Buxoro naqshlari" kabi raqs-syuitalar, "Dilxiroj", "Gulla-yashna hur Oʻzbekiston", "Zilola", "Norim-norim", "Andijon polkasi", "Baxtiyor yoshligim" va boshqa raqslarni sahnalashtirgan. M. hakida "Mardimaydon" (1990) filmi suratga olingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1947-yilda tugʻilganlar
Turkum:14-oktabrda tugʻilganlar
Shahnoza Moʻminova

Shahnoza Moʻminova (1949.21.8, Toshkent) — kulol, zamonaviy kulollik sanʼatining taniqli namoyandasi. Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1990). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1974). Toshkent politexnika instituti (1974—95) va Respublika rassomlik bilim yurti (1995—98) da dare bergan, ayni vaqtda, Toshkent keramika zavodi ijodiy guruhida ishlagan; 1996-yildan Respublika bolalar ijodiyoti markazida studiya rahbari. M. ijodi kompozitsiya va nafis rang koloritini nozik his eta olishi bilan diqqatga sazovor; chinni kompozitsiyalari, moʻʼjaz shaklli asarlari milliy ohanglarni zamonaviy talqin etish mahorati bilan ajralib turadi: "Koʻza" (1975), "Voha" (1995), "Sharq ayollari", "Uchrashuv" (1997), "Tong" (1999) va boshqa 1974-yildan respublika va xorijiy mamlakatlardagi yirik koʻrgazmalarda faol ishirok etadi (jumladan, AKD, Turkiya, Germaniya va boshqalarda shaxsiy koʻrgazmalari muvaqqiyatli oʻtkazilgan).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1949-yilda tugʻilganlar
Turkum:21-avgustda tugʻilganlar
Halima Moʻminova

Halima Abdullayevna Moʻminova (1950.20.12, Boʻstonliqtumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1998). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1974). 1972— 77 yillarda Chirchiq shahridagi 2maktabda, 1977—82 yillarda 16maktabda, 1982-yildan 21maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Mundi

Mundi — sopol koʻza turi; ogzi tor, qorni keng shaklda, dastasiz buladi. Suyuklik solib qoʻyishda foydalanilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Moʻjiza

Moʻjiza (arab. — ojiz qoldiruvchi) — diniy taʼlimotga koʻra, oddiy insonlar qilishdan ojiz, paygʻambarlargagina xudo tarafidan berilishi mumkin boʻlgan xislat, xudoning xohishi bilangina amalga oshadigan hodisa. Koʻchma maʼnoda — umuman har xil odatdan tashqari, kishini hayron qoldiruvchi hodisa, ish yoki narsa.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Moʻtadil iqlim

Moʻtadil iqlim – Quyosh zenitgacha koʻtarilmaydigan moʻtadil mintaqa iqlimi. Moʻtadil iqlim 3 toifaga bo'linadi moʻtadil dengiz, moʻtadil kontinental va moʻtadil musson iqlimlariga bulinadi. Moʻtadil dengiz iqlimida yil davomida xavo seryogʻin, qishi nisbatan iliq boʻladi. Yozi esa jazirama, havo haroratining yillik amplitudasi unchalik katta boʻlmaydi (10° – 15° atrofida). Bunga Gʻarbiy Yevropa iqlimi misol boʻlishi mumkin. Moʻʼtadil kontinental iqlimda qishlari sovuq, yozlari issiq, traning yillik amplitudasi 40° atrofida, yogʻin miqdori juda kam boʻladi. Bunga dengizdan yiroq yerlarning iqlimi kiradi. Moʻtadil musson iqlimida qishlari sovuq, qor kam yogʻadi va yozlari u qadar jazirama issiq boʻlmasdan, yogʻin miqdori nisbatan koʻp boʻladi. Haroratning yillik amplitudasi yetarlicha katta (t<30°). Bunga shimoliy Xitoy va Uzoq Sharq iqlimi misol boʻla oladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Iqlim
Moʻtadil mintaqa

Moʻʼtadil mintaqa - geografik qobiqning eng katta zonal boʻlinishlaridan biri. Yerning 40° va 65° shimoliy kengliklari bilan 42° va 58° janubiy kengliklari orasida joylashgan geografik mintaqalar. Iklimi aniq mavsumiy, kontinentalligi katta, qishi qattiq sovuq. Moʻʼtadil mintaqada quruk.pikda tayga, aralash oʻrmonlar, keng bargli oʻrmonlar, moʻʼtadil mintaqa oʻrmonli dashtlari, dashtlari, chala choʻllari va choʻllari landshaft zonalari mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Moʻgʻul yozuvi

thumb|278x278px|Moʻgʻul yozuvi
Moʻgʻul yozuvi — uygʻur alifbosi asosida yaratilgan yozuv (qarang Uygʻur yozuvi). Moʻgʻul yozuvining dastlabki yodgorliklari 13-asrga mansub: Chingizxon toshidagi yozuv (1225), elxon Argʻunning maktubi (1289). Yozuvning yoʻnalishi yuqoridan pastga, qatorlar chapdan oʻngga qarab oʻqilgan. Belgilari polifonik xususi-yatga ega, yaʼni bir belgi bir necha to-vushni ifodalagan. Baʼzi belgilar, soʻzdagi oʻrniga qarab, 2 yoki 3 xil shaklga ega boʻlgan. Alifbo 20 ta asosiy va 8 ta qoʻshimcha harflardan iborat. Ularning hammasi uygʻur alifbosidagi 14 ta asosiy belgining hosilalari hisoblanadi. Moʻgʻul yozuvi oʻzining paydo boʻlgan davridan boshlab, undagi belgilarning polifonik xususiyati tufayli, barcha moʻgʻul qabilalari uchun umumiy yozuvga aylanib, 16— 17-asrlar oraligʻida unga ayrim oʻzgarishlar kiritilgan. Moʻgʻul yozuvi Buryatiya (Rossiya Federatsiyasi)da 1931-yilgʻacha, Mongoliyada 1945-yilgacha (rus alifbosiga oʻtilguncha) qoʻllangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Yozuvlar
Turkum:Markaziy Osiyo
Moʻgʻul oti

Moʻgʻul oti — jaydari ot zoti. Uning kelib chiqishi qadim zamonlarga borib taqaladi. Ayniqsa, 12-asr oxiriga kelib, moʻgʻullar davlatining paydo boʻlishi va moʻgʻullar istilosi davrlarida yilqichilikka eʼtibor kuchaygan, Moʻgʻul oti zoti koʻplab urchitiladigan va otliq qoʻshinning asosiy harakat vositasi boʻlgan. Ular choʻl va chala choʻl sharoitiga moslashgan.

Moʻgʻul oti boʻyi past, jussasi kichik boʻlishiga qaramay, ishchanlik qobiliyati yuqori (poyga sinovida 25 km masofani 42 minutda bosib oʻtgan). Moʻgʻul oti ning qarchigʻay balandligi 127—130 sm, tanasininguz. 134—135 sm, koʻkrakaylanasi 154—160 sm, pochasining aylanasi 17—18 sm, boʻyni qisqa, yoli va dumi qalin va uzun. Moʻgʻul otidan salt minishda, yuk tashishda, sut va goʻsht yetishtirishda foydalaniladi. Moʻgʻul oti yil davomida yaylovda uyur-uyur holda boqiladi. Ular boshqa ot zotlaridan tanasida qatlamqatlam yogʻ toʻplashi, terisining junli boʻlishi, shu bois sovuqqa, qishda va yozgi qurgʻoqchilikda boʻladigan yem-xashak tanqisligiga chidamli boʻlishi bilan ajralib turadi.

13-asr boshlarida moʻgʻullarning Oʻrta Osiyoga qilgan bosqinlarida bu hududda qadimdan mavjud madaniy ot zotlariga M.olarining qisman taʼsiri oʻtgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Otlar
Moʻgʻul tillari

Moʻgʻul tillari — moʻgʻul xalqlari tillari guruhi. Umumiy soʻzlashuvchilar soni taxminan 7 mln. kishidan iborat. Ushbu tillar guruhini oltoy tillarite. qoʻshish mumkinligi haqida farazlar ham bor. Moʻgʻul tillari qachonlardir (16—17-asrlargacha) yagona til boʻlgan moʻgʻul tili lahjalarining rivojlanishi natijasidir. Ular quyidagicha tasniflanadi: asosiy Moʻgʻul tillari — hozirgi mongol tili, buryat tili, qalmox, tili; marginal (chekka) Moʻgʻul

tillari — Afgʻonistondagi mogʻol, Xitoyning shim.-sharqidagi dagʻur, Gansu va Sinxay viloyatlaridagi mongʻor, dunsyan, baoan tillari. Asosiy Moʻgʻul tillari uchun 13-asrdan 20-asr boshlarigacha (qalmoqtili uchun — 17-asr oʻrtasigacha) yagona qad. yozuvli moʻgʻul tili qoʻllanib kelgan. Marginal Moʻgʻul tillariga eroniy til va lahjalar, xitoy va tibet tillari kuchli taʼsir koʻrsatgan. Asosiy Moʻgʻul tillari fonologik jihatdan singarmonizmga asoslangan, grammatik qurilishiga koʻra esa suffiksal-agglyutinativ til hisoblanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Moʻgʻultogʻ

Moʻgʻultogʻ — Qurama tizmasining janubi-gʻarbidagi togʻ. Oʻzbekiston va Tojikiston chegarasida joylashgan. Jan.-gʻarbdan Shimoli-sharqqa yoʻnalgan. Qurama tizmasining gʻarbiy tarmoqlari boʻlmish Oltintopgan va Qoramozor tizmalaridan Mirzarabot beli bilan ajralgan. Jan.-gʻarbiy etaklari Sirdaryo vodiysiga tutashadi. Uzunligi 85 km chamasida. Eng baland joyi 1624 m (Moʻzbek togʻi), janubi-gʻarbda Katta Supa togʻi (balandligi 1277 m gacha) mavjud. Togʻ kuchli parchalangan, yalangʻoch, qoyali yon bagʻirlarida yozda qurib qoladigan chuqur soy koʻp. Ular nuragan jins parchalari bilan qoplangan. Etaklari keng prolyuvial shleyflar bilan band. Geologik tuzilishida quyi silur davrining granitli, filitli slanetslari, qumtoshlari, shuningdek, yuqori devon quyi karbon davrlarining ohaktoshlari va marmar toshlari ishtirok etgan.

M.da Mozorbel, Chingildi, Daxchal dovonlari bor. Yiliga 200–250 mm yogʻin tushadi. 1200 m balandlikkacha boʻz tuproqlarda efemerlar (rang, qoʻngʻirbosh), undan yuqorida yuvilgan jigarrang tuproqlarda turli oʻtli bugʻdoy-iqzorlar siyrak holda uchraydi. Togʻ etagida Kattaayri, Choruhdayra qishloklari joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Oʻrta Osiyo
Moʻgʻulcha

Moʻgʻulcha — Shashmaqomyaagi har bir maqomning ashula boʻlimida 2-guruhni tashkil etuvchi asosiy shoʻʼbalardan biri. Ular savt shoʻʼbalari kabi 5 chorak takt oʻlchovidagi doira usulida ijro etiladi: M.lar jami 4 ta boʻlib, Buzruk maqomida — M.i Buzruk, Navoda — M.i Navo, Dugohda — M.i Dugoh, Segoada — M.i Segohdeb ataladi. M.lar, asosan, Shashmaqomdagi 1-guruh shoʻʼbalarining bosh mavzui — Saraxborlarga hamohang boʻlib, ularning M. doira usuliga tushirilgan variantlaridir. M. shoʻʼbasi Talqincha, Qashqarcha, Soqiynoma va Ufardan iborat oʻz shoxobchalariga ega. Ular bir-biridan, asosan, usul va surʼati bilan farqlanadi hamda M. shoʻʼbalari nomi bilan qoʻshib ataladi (mas, Talqinchai M.i Buzruk, Qashqarchai M.i Navo, Soqiynomai M.i Dugoh va hokazo). M.larning Qashqarcha, Soqiynoma va Ufar qismlari raqs bilan ham ijro etilishi mumkin. M.i Dugoh va uning turkumlanish xususiyatlaridan kompozitor M. Tojiyev oʻzining 9simfoniyasi (1979) da unumli foydalangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil