Shakespeare masxarabozlari

Shakespeare masxarabozlari  — William Shakespeare asarlarida tez-tez uchraydigan oʻziga xos obrazlar (arxetip) turkumi. Ular odatda aqlli dehqonlar yoki oddiy xalq vakillari boʻlib, oʻz zehnlari, soʻz oʻyinlari va zukkoliklari orqali ijtimoiy tabaqasi yuqori boʻlgan kishilardan ustun kelishadiWarde, Frederick. The fools of Shakespeare. London: McBride, 1913. p. 139. Ushbu qahramonlar oʻsha davrning real saroy masxarabozlariga oʻxshab ketsa-da, ularning xarakter xususiyatlari teatr effektini oshirish uchun badiiy jihatdan boʻrttirilgan.

 Dramatik vazifasi 
Mashhur olim Isaac Asimov taʼkidlaganidek, „muvaffaqiyatli masxarabozning siri shundaki, u aslida umuman tentak emas“The fool. Royal Shakespeare Company (RSC). 2009-04-04. Shakespeare ijodida masxarabozlar shunchaki kulgi obyekti boʻlib qolmay, murakkab vazifalarni bajaradi. Birinchidan, ular fojiaviy sahnalar orasida „hajviy yengillik“ (Comic relief) yaratadi. Masalan, „Hamlet“ asarida Opheliyaning oʻlimidan soʻng goʻrkovlar (gravediggers) sahnasining kelishi yoki „Makbet“da qirol oʻldirilgandan soʻng darvozabonning paydo boʻlishi tomoshabinning ruhiy bosimini biroz kamaytirishga xizmat qiladiLevin, Richard. The Multiple Plot in English Renaissance Drama. Chicago/London, 1971. p. 142.

Ikkinchidan, Shakespeare masxarabozlari haqiqatni soʻzlovchi personajlar hisoblanadi. Ular boshqa qahramonlar aytishga qoʻrqqan haqiqatlarni hazil tagiga yashirib bayon qiladilar. Bu xususiyat, ayniqsa, „Qirol Lir“ asaridagi Masxaraboz obrazida yaqqol koʻrinadi. U qirolning xatolarini ochiq-oydin yuziga aytadigan va uni aqldan ozish jarayonida ham tark etmaydigan yagona sodiq hamrohdir.

 Aktyorlarning taʼsiri 
Shakespearening ilk masxarabozlari, masalan, „Xatoliklar komediyasi“dagi Dromio, mashhur Elizaveta davri aktyori William Kempe uchun maxsus yozilganWilliam Kempe. Encyclopædia Britannica. 2016-01-16. Kempe oʻzining improvizatsiya qilish mahorati va jismoniy komediyasi bilan tanilgan edi. Biroq, keyinchalik aktyor Robert Armin truppaga qoʻshilgach, Shakespearening hajviy rollari oʻzgardi. Armin ancha murakkab, „donishmand tentak“ (wise fool) obrazlarini jonlantira olgan. Uning ijrosi tufayli Feste („Oʻn ikkinchi kecha“) va Touchstone („Sizga qanday yoqsa“) kabi falsafiy fikrlaydigan qahramonlar paydo boʻldiWilliam Kempe — Shakespeareʼs Favorite Clown. shakespeare-online.com. 2016-01-16.

 Mashhur masxarabozlar roʻyxati 
Shakespeare asarlarida oʻnlab hajviy qahramonlar mavjud boʻlib, ularning har biri oʻziga xos xususiyatga ega:
 Feste („Oʻn ikkinchi kecha“): U asarning asosiy mavzusi boʻlgan muhabbat va hayot oʻtkinchiligi haqida qoʻshiqlar aytuvchi zukko personajdirEvans, G. Blakemore. The Riverside Shakespeare. Boston: Houghton Mifflin, 1974. pp. 406–407.
 Puck („Yoz tunidagi tush“): Oberonning xizmatkori, sehrli oʻrmondagi voqealar rivojini oʻzgartirib yuboruvchi trikster obrazidirThe role of Puck in A Midsummer Nightʼs Dream. mural.uv.es. 2015-10-28.
 Falstaff („Genrix IV“): Garchi u saroy masxaraboz boʻlmasa-da, oʻzining latifalari va lof urishi bilan Shakespearening eng mashhur hajviy qahramoni sanaladi.
 Touchstone („Sizga qanday yoqsa“): Saroydan oʻrmonga qochgan va oʻzining oʻtkir zehni bilan qishloq ahlining soddaligi ustidan kuluvchi qahramonLynch, Stephen J. As You Like it: A Guide to the Play. Greenwood, 2013. pp. 46–47.

 Liboslari 
Globus teatridagi spektakllarda masxarabozlar odatda „motley“ deb ataladigan rang-barang, parchalardan tikilgan kiyim kiyishgan. Ularning liboslariga qoʻngʻiroqchalar osilgan, bosh kiyimlarida esa eshak quloqlari yoki xoʻroz toji kabi detallar boʻlgan. Shuningdek, ular oʻzlari bilan „marotte“ — ustiga qoʻgʻirchoq boshi oʻrnatilgan kichik tayoqcha (scepter) olib yurishgan.

 

Turkum:William Shakespeare personajlari
Turkum:Folklor personajlari
Turkum:Teatr tarixi
Turkum:Ingliz adabiyoti