Katta quyosh pechi

Katta quyosh sandoni (KQS) yoki Katta quyosh pechi — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Materialshunoslik institutiga qarashli maxsus ilmiy inshoot. Katta quyosh pechi Toshkent viloyati Parkent tumanida joylashgan. Tekin yonilgʻi hisoblangan quyosh energiyasida foylananish texnologiyasi va shu turdagi texnologik inshootlarni qurish tarixidagi katta yangiliklar biri hisoblanadigan (Oʻzbekistonda) ushbu Katta quyosh sandoni Materialshunoslik institutini tadqiqotlarida va ilmiy jarayonlarida qoʻllanadi.

Qurilmaning umumiy quvvati 1000 kVt ega, qattiq jismlarni sintezlash jarajonlari va quyosh nuri orqali qizdirish va ishlov berish ishlari olib boriladi.

 Inshoot tavsifi 
thumb|Katta quyosh pechi geliostatlari
Bunday turdagi pechlardan yana Fransiyada bor, lekin Oʻzbekistondagi Katta quyosh sandoni Fransiyadagidan bir muncha farq qiladi. Qurilmani kulolchilikda ham ishlatish va kulolchilik buyumlarini sintezlash jarayonini avtomatik boshqarish va bir tizim sifatida ishlash imkoniyatini beradi. Katta quyosh pechidan foydalanish uslublariga muofiq, unda qoʻllanadigan uslub radiatsion qizdirish orqali amalga oshiriladi. Konsentratsiyalangan yorugʻlik oqimining markazga yoʻnaltirilishi orqali buyumlarni juda katta haroratgacha isitish imkonini beradi. Yangi texnologiyalardan samarali foydalanish va ularning foydalilik xususiyatlarini oshirish kabi muhim omillar asosida ishlatiladigan Katta quyosh sandoni juda katta samara beradi. Shu kabi samarali ishlash uslublarini qoʻllash orqali geliomaterialshunoslikda yana yangi ishlash yoʻllarini yaratishga olib keladi. Bunday turdagi yangi uslublar orqali quyosh nurlarini kompazitsion oqimlarini qoʻllash va shu orqali yangi chidamli materiallarni yaratishdan iboratdir. Materialsozlik institutiga qarashli yana boshqa inshootlar Katta quyosh pechi atrofida joylashgan, bular yaxlit biz majmua sifatida qurilgan hisoblanadi. Elektr energiyasini tejash maqsadlarini ancha osonlashtiradigan pech, hech qanda miqdoda elektr energiyasini istemol qilmaydi, faqat quyosh nurlarinig toʻgʻrida toʻgʻri kelgan nurlari hisobiga ishlaydi. Moddalarning radiatsion xossalarini va unga aloqador fizikaviy jihatlarini oʻrganishda qurilma juda ham katta xizmat koʻrsatadi.

Quyosh sandoni orqali materiallarni qizdirish quyidagi afzalliklarni yaratadi:
 Qizdirilgan materiallarda olinadiga juda ham yaroqli va sifatli boʻlgan oksid olish imkonini beradi. Bu kabi oksidlar shishalar ishlab chiqarishda qoʻllanadi.
 Materillarga radiatsion ishlov berish orqali ularning chidamliligini yanada oshirish.
 Quyoshdan kelayotgan energiyani konsentratlash orqali issiqlik va elektr energiyasi olish.
 Vodorod sintezini amalga oshirish.
 Quyoshdan qabul qilingan konsentratsiyalangan nurni lazer va infraqizil kabi nurlarga oʻtkazish.
 Turli xil issiqlikdagi qismlardan iborat boʻlgan moddalarni sintez qilish jarayonlarinida yuqori quvvatdagi yorugʻlik energiyasini yoʻnaltirish imkonini beradi.
 Juda katta haroratlarda moddalarning parlanishini natijasida maddalarni selektiv tozalanishini imkoniyatini beradi.
 Baʼzi turdagi amorf va metastabil kabi moddalarning tez suratlarda sovutish imkonini beradi.
 Yuqori issiqlikka chidamli koʻp xususiyatlarga ega boʻlgan materiallarni ishlab chiqarish.
 Alamiy qoʻllanadigan keramika
 Yuqori haroratli olovga bardosh beradigan keramika
 Sanoatning turli tuman yoʻnalishlari uchun yuqori oʻtkazgichli keramika tayyorlash.
 Sanoatning turli tarmoqlari uchun nanoporoshoklar.
Katta quyosh sandoni ishlash tizimini yosh yetishib chiqayotgan kadrlarga oʻrgatish va shu sohadagi talabalarni ish jarayonlari bilan yanada yaqinroq tanishtirish
maqsadida 2000-yilda Katta quyosh sandoni bazasida oʻquv markazi tashkil etildi va unga tadqiqotchilar, aspirantlar, oliy oʻquv yurti talabalari jalb qilindi. Katta quyosh pechi Oʻzbekiston Respublikasi materialsozlik sanoatida ilmiy tadqiqotlar markazi sifatida juda ham muhim inshoot va qurilma sifatida juda katta ahamyatga ega hisoblanadi.

 

 
 

 Fotoreportajlar 
 * * 

Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi
Turkum:Oʻzbekistonda qayta tiklanadigan energiya i elektr stansiyalari
Turkum:1987-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar
Turkum:Toshkent viloyati bino va inshootlari
Turkum:Parkent tumani