Yoqut al-Mustaʼsimiy

Yoqut al-Mustaʼsimiy (arabcha: ياقوت المستعصمي) (1298-yilda vafot etgan) mashhur xattot va soʻnggi abbosiy xalifaning kotibi edi.

 Hayoti va faoliyati 
U ehtimol Amasyada yunon oilasida tugʻilgan va juda yoshligida asir olinib, qullikka olib ketilgan. Hatim qilinganidan soʻng u Abulmajid Jamoliddin Yoqut nomi bilan islomni qabul qiladi. U Xalifa al-Mustaʼsimga, yaʼni soʻnggi abbosiy xalifaga xizmat qilgani uchun koʻproq Yoqut al-Mustaʼsimiy nomi bilan tanilgan.

U al-Mustaʼsim saroyida qul boʻlgan va keyinchalik qirollik saroyida xattotga aylangan. U umrining katta qismini Bagʻdodda oʻtkazganOsborn, J. T., Letters of Light: Arabic Script in Calligraphy, Print, and Digital Design, Harvard University Press, 2017, E-book edition, n.p.. U ayol olima va xattot Shuhda bint al-Ibariyadan taʼlim olgan. Shuhdaning oʻzi Ibn al-Bavvobning bevosita silsilasidagi shogirdi ediRobinson, G., The Cambridge Illustrated History of the Islamic World, Cambridge University Press, 1996, p. 268; Bloom, J. and Blair, S. S., Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture, Vol. 1, Oxford University Press, 2009, p. 442. Bagʻdodning moʻgʻullar bosqini (1258) chogʻida shahar talon-toroj qilinayotgan paytda u xattotlik mashqlarini tugatish uchun masjid minorasiga yashiringan. Biroq uning faoliyati moʻgʻullar homiyligi ostida ravnaq topganBloom, J. and Blair, S. S., Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture, Vol. 1, Oxford University Press, 2009, p. 442; „Yaqut al-Mustaʼsimi“ Biography, Islamic Arts, Islamic Arts Online (in English): . Yoqut moʻgʻul hukmdori Abaqa ismining moʻgʻul tangalarida nafis tasvirlanishiga ilhom bergan va Ilxonlikda Ilxon Rinchindorj Gʻoyxotu davrida ham xizmatini davom ettirganKolbas, Judith. The Mongols in Iran: Chingiz Khan to Uljaytu 1220–1309. London and New York: Routledge, 2006, 245.

U arab yozuvining oltita asosiy xattotlik uslubini takomillashtirib, tartibga solgan va kodifikatsiya qilgan. Nasx yozuvi haqida esa goʻyo vahiy (tush/roʻyo) orqali kotibga ayon boʻlib, oʻrgatilgan, deb aytiladi. U Ibn Muqla uslubini toʻgʻri kesilgan qamish qalamni qiyshiq kesim bilan almashtirish orqali yaxshilagan, natijada yanada nafis xat yuzaga kelganBloom, J. and Blair, S. S., Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture, Vol. 1, Oxford University Press, 2009, p. 442; Sajoo, A. B., A Companion to Muslim Cultures, I. B. Tauris, 2011, p. 148. U oʻz nomi bilan atalgan Yoqutiy xatini yaratgan. U „ayniqsa nafis va goʻzal turdagi“ sulus sifatida taʼriflangan.

Yoqut al-Mustaʼsimiy arab va arab boʻlmagan koʻplab shogirdlarga taʼlim bergan. Uning eng mashhur shogirdlari Ahmad as-Suhravardiy va Yahyo as-SoʻfiydirSajoo, A. B., A Companion to Muslim Cultures, I. B. Tauris, 2011, p. 148; Bloom, J. and Blair, S. S., Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture, Vol. 1, Oxford University Press, 2009, p. 442.

Yoqut al-Mustaʼsimiy arab tilida soʻzlashuvchi olamda juda mashhur xattotga aylandi. Uning maktabi asrlar davomida fors va usmonli xattotlari ergashgan andozaga aylandi. XIII asrning ikkinchi yarmida u quiblat al-kuttab xattotlarning qiblasi sharafli unvoniga sazovor boʻlganTürk ve İslâm Eserleri Müzesi, The Art of the Qurʼan: Treasures from the Museum of Turkish and Islamic Arts, Smithsonian Institution, 2016, p. 80.

Yoqut al-Mustaʼsimiyning merosi sermahsul boʻlgan. U Qur’onni ming martadan ortiq koʻchirgan, deb aytilsa-da, uning asarlarini nisbat berishdagi muammolar boʻrttirilgan baholarga sabab boʻlgan boʻlishi mumkinMansour, N., Sacred Script: Muhaqqaq in Islamic Calligraphy, I. B. Tauris, 2011, p. 88n. Boshqa da esa u Qur’onning 364 nusxasini yaratgani taxmin qilinadiIslamic Arts, Islamic Arts Online (in English): .

 

Turkum:1298-yilda vafot etganlar
Turkum:Islom xattotchiligi
Turkum:13-asr xattotlari