Amerika Qo'shma Shtatlardagi Markaziy osiyoliklar

Qoʻshma Shtatlardagi markaziy osiyoliklar ajdodlari Markaziy Osiyodan boʻlgan amerikaliklardir . Ular orasida qozoq, qirgʻiz, tojik, turkman va oʻzbeklar bor. Afgʻon, baluj va uygʻur millatiga mansub odamlar ham baʼzan markaziy osiyoliklar deb tasniflanadi. Qoʻshma Shtatlar aholini roʻyxatga olishda Markaziy osiyoliklar hech qanday toifaga kirmaydi.

 Qirgʻiz amerikaliklari 
Qoʻshma Shtatlardagi qirgʻizlar Markaziy Osiyodan Amerika Qoʻshma Shtatlarida yashovchi yangi va kichikroq muhojir guruhlardan biridir. Qirgʻiz amerikaliklar AQShga 1991-yildan keyin Green Card lotereyasi ochilishi bilan kela boshladilar.

 Oʻzbek amerikaliklar 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Tandoori_Food_and_Bakery_02.jpg/200px-Tandoori_Food_and_Bakery_02.jpg|thumb|267x267px| Tandoori Food and Bakery, Rego Parkdagi buxorolik yahudiy oʻzbeklar restorani, 2018-yil iyun
Afgʻonistonlik amerikaliklarni hisobga olmaganda, oʻzbek amerikaliklar AQShda eng koʻp Markaziy Osiyo aholisi hisoblanadi. AQShda 62 713 nafar oʻzbek istiqomat qiladi, eng katta jamoat Nyu-York shahrining metropolitan hududida joylashgan. Nyu-York mintaqasidagi oʻzbeklar jamiyati xilma-xil boʻlib, 3 ta asosiy kichik jamoaga ega: AQShga 1980-yillarda Sovet Ittifoqidan siyosiy qochqin sifatida kelgan oʻzbek musulmonlari , Nyu-Jersi shtatining Morris okrugida yashovchi, ularning koʻpchiligi ularga qatʼiy qarshi kommunistik va yuqoriga qarab harakatchan jamoasi; Nyu-York shahriga Green Card lotereyasidan foydalangan yangi oʻzbek musulmon muhojirlari, ulardan 20 000 nafari 2000-yillardan beri Bruklinda qoʻnim topgan va asosan Kvinsda yashovchi buxorolik yahudiylar, ularning aksariyati koʻchmas mulkda yaxshi natijalarga erishgan.

 Buxoro yahudiylari 
Qoʻshma Shtatlar Isroildan tashqarida dunyodagi eng katta buxorolik yahudiylar jamoasiga ega. Amerika Qoʻshma Shtatlarida 70 000 nafar buxoriyalik yahudiy istiqomat qiladi, 50 000 nafari Nyu-Yorkning Queens tumanida yashaydi. Buxoro yahudiylari Rego Park, Queens va Forest Hills mahallalarida toʻplangan.

 Afgʻon amerikaliklar 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Flushing_33_Av_143_St_mosque_jeh.JPG/200px-Flushing_33_Av_143_St_mosque_jeh.JPG|thumb|203x203px| Hazrati Abu Bakr Siddiq, Queensdagi afgʻon, turkistonlik va oʻzbek muhojirlari tomonidan asos solingan masjid, 2009-yil aprel
Afgʻon amerikaliklar afgʻon asli amerikaliklar yoki Afgʻonistondan kelib chiqqan amerikaliklardir. Ular Shimoliy Amerikadagi eng katta afgʻon jamiyatini tashkil qiladi, ikkinchisi esa afgʻon kanadaliklardir. Afgʻon amerikaliklar Afgʻonistondagi har qanday etnik guruhdan boʻlishi mumkin. Ular uzoq vaqtdan beri Immigratsiya boʻyicha murojaatlar kengashi va Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosi oq tanli amerikaliklar tomonidan koʻrib chiqilgan, biroq ularning katta qismi oʻzlarini osiyolik amerikaliklar deb bilishi mumkin, chunki Afgʻoniston Janubiy va Markaziy Osiyoning chorrahasi hisoblanadi.

1979-yil dekabrida Sovet qoʻshinlarining Afgʻonistonga bostirib kirishi ortidan koʻp sonli qochqinlar qabul qilinmaguncha Qoʻshma Shtatlardagi afgʻon jamiyati minimal darajada edi. Boshqalar esa Afgʻonistondagi soʻnggi urush paytida va undan keyin xuddi shunday kelishgan. Afgʻon amerikaliklar butun Qoʻshma Shtatlar boʻylab yashaydi va ishlaydi. Kaliforniya, Virjiniya va Nyu-York shtatlari tarixan eng koʻp afgʻon amerikaliklarga ega boʻlgan. Minglab odamlarni Arizona, Texas, Jorjiya, Vashington, Oklaxoma, Michigan, Aydaho, Missuri, Shimoliy Karolina va Illinoys shtatlarida ham topish mumkin. 2019-yil holatiga koʻra, ularning umumiy soni taxminan 156 434 nafarni tashkil qiladi.

 Baluj amerikaliklar 
Baluj amerikaliklar — Baluj naslidan boʻlgan amerikaliklar.

2015-yilda VSH News tomonidan tayyorlangan sakkiz qismli hujjatli film, Amerikadagi Balujlar deb nomlangan birinchi baluj tilidagi yangiliklar kanali, Baluj amerikaliklar AQShning turli qismlarida, jumladan Vashington, Nyu-York, Texas, Shimoliy Karolina va Vashingtonda istiqomat qilishini koʻrsatadi. 3 Koʻpgina baluj amerikaliklar Pokistondan, ham Balujiston viloyatidan, ham Karachi shahridan va Pokistonning boshqa joylaridan keladi. Boshqalar esa Eronning Siston va Balujiston viloyatidan kelgan. Koʻpgina baluj amerikaliklar notijorat tashkilotlarda, axborot texnologiyalari kompaniyalarida va davlat sektorida ishlaydi.

 Uygʻur amerikaliklar 
Uygʻur amerikaliklar uygʻur millatiga mansub amerikaliklardir. Uygʻurlarning aksariyati 1980-yillarning oxiridan boshlab Xitoyning Shinjon shahridan AQShga koʻchib kelgan, ularning sezilarli qismi 2009-yil iyul oyidan keyin kelgan. Uygʻur Amerika aholisi oz, lekin oʻsib bormoqda. Shimoliy Virjiniya Qoʻshma Shtatlardagi eng koʻp uygʻur aholiga ega. Taxminan 1500 nafar uygʻur Vashington metropoliyasida istiqomat qiladi, aksariyati Virjiniya shtatining Feyrfaks okrugida yashaydi. Boston hududida 150 ga yaqin uygʻurlardan iborat kichik, ammo taniqli jamoa yashaydi.

Qoʻshma Shtatlardagi uygʻurlarning tarixi 1960-yillarda oz sonli muhojirlarning kelishi bilan boshlanadi. 20-asr oxirida Shinjondagi bir qator mojarolardan soʻng minglab uygʻurlar oʻz vatani Shinjondan (Xitoy) Qozogʻiston, Turkiya, Yevropa, Kanada, Avstraliya, Yangi Zelandiya va boshqa mamlakatlar va joylarga qochib ketishdi. 2010-yilgi hisob-kitoblarga koʻra, Qoʻshma Shtatlardagi uygʻurlar soni ming kishini tashkil qilgan, biroq Uygʻur Amerika Uyushmasi 2009-yil iyul oyida Xitoyda boʻlgan bosimlar tufayli 2010-yillarda koʻproq odamlar Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtganini aytdi. Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi eng koʻp uygʻurlar yashaydigan Vashingtonda bir necha ming uygʻur yashayotgani aytiladi. Los-Anjeles, Nyu-York, San-Fransisko va Xyustonda ham oz sonli uygʻurlar yashaydi.

2019-yilga kelsak, Xitoy hukumati Qoʻshma Shtatlarda yashovchi 8905-15000 nafar uygʻur millatiga mansub kishilarning nutqi va harakatlarini nazorat qilish maqsadida Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi uygʻurlarga nisbatan muntazam ravishda taʼqib va haqoratlarni amalga oshirayotgani xabar qilingan. 2020-yildagi Uygʻurlarning Inson huquqlari siyosati toʻgʻrisidagi qonunining 8-boʻlimi „Birlashgan Qoʻshma Shtatlar fuqarolari va aholisini, shu jumladan Amerika Qoʻshma Shtatlarida qonuniy ravishda oʻqiyotgan yoki vaqtincha ishlayotgan etnik uygʻurlar va Xitoy fuqarolarini, Qoʻshma Shtatlarda taʼqib yoki qoʻrqitishga duchor boʻlganlarni himoya qilishga qaratilgan harakatlar toʻgʻrisida hisobot talab qiladi. Davlatlar Xitoy Xalq Respublikasi hukumati mansabdor shaxslari yoki agentlari tomonidan“ 90 kun ichida ishlab chiqariladi.

 

 

 Aholini roʻyxatga olishning qadimiy irqiy toifalarini tuzatish, The New York Times