Pegasus

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/Pegaz_Opera_Pozna%C5%84.jpg/220px-Pegaz_Opera_Pozna%C5%84.jpg|thumb| Poznandagi Welki opera teatrining neoklassik binosidagi Pegasus haykali (meʼmor Maks Littmann, 1910-yil). Arxitektor tomonidan oʻylab topilganidek, teatr oldidagi badiiy favvora bilan kompozitsion tarzda uygʻunlashib, Gippokrenaning manbasini ifodalaydi.
Pegasus qadimgi yunon mifologiyasidaМифы народов мира. М., 1991-92. В 2 т. Т.2. С.296, Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т.3. С.37-38; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека II 3, 2; 4, 2; См. Нонн. Деяния Диониса XI 146. — qanotli ot, muzalarning sevimlisi.

Pegasus ismining kelib chiqishi aniq emas, odatda substrat soʻzlari deb ataladi. Baʼzan u Luvian momaqaldiroq xudosining epiteti bilan taqqoslanadi - Pihaššašiš “porlash”, Pegasus Zevsning chaqmoqini koʻtarib turganini hisobga olinadiИванов Вяч. Вс. Хеттский язык. М.: УРСС, 2001. С. 232. Литературу см. в: Robin Lane Fox. Travelling Heroes: Greeks and Their Myths in the Epic Age of Homer. London: Allen Lane, 2008. P. 207 f..

Bir versiyaga koʻra, u Gorgon Medusa tomonidan Poseydondan tugʻilgan. U Perseyning boshini kesib tashlaganidan soʻng u jangchi ukasi Krisaor bilan birga Meduzaning tanasidan sakrab chiqdiГесиод. Теогония 281—282; Пиндар. Олимпийские песни XIII 64. Boshqa versiyaga koʻra, u Meduzaning yerga tushgan qoni bilan tugʻilgan.

Ot okeanning manbasida tugʻilganligi sababli, u Pegasus ( yunoncha. “turbulent oqim”) deb ataladi. Afsonaga koʻra, togʻlarda yashab, koʻp vaqtini Fokisdagi Parnas va Boeotiyadagi Helikonda oʻtkazdi. Muzalarning qoʻshigʻidan xursand boʻlgan Helikon osmonga koʻtarila boshladi, toki Poseydonning buyrugʻi bilan Pegasus tepasiga tuyoq bilan urib, oʻsishni toʻxtatdiАнтонин Либерал. Метаморфозы 9, 2.

Pegasus tuyoq bilan yerga urilgan buloqlarni yiqitishi mumkin edi. Shunday qilib, xususan, Museslar bogʻi yaqinidagi Helikon togʻida Gippokrena (Ot kaliti) manbai paydo boʻlib, shoirlar undan ilhom olishganАрат. Явления 216—224; Павсаний. Описание Эллады IX 31, 3 (“ular Pegasusni egarlashgan”). Uchishdan oldin maksimal tezlikka erishish uchun Pegasus yerda bir necha qadam tashlashi kerak edi.

Bir hikoyaga koʻra, Poseydon uni oʻgʻli Bellerofonga berganГесиод. Перечень женщин, фр.43а М.-У.. Boshqa bir versiyaga koʻra, Afina tushida unga otni vaʼda qilib, unga oltin jilov berganidan soʻng, Bellerofon uni PireneylarСтрабон. География VIII 6, 21 (стр.379) boshidagi sugʻorish joyida tutdi va u otliq Afinaga qurbongoh qurdiПиндар. Олимпийские песни XIII 86; схолии к Пиндару ссылаются на ЕвмелаПавсаний. Описание Эллады II 4, 5.

Pegasus tufayli Bellerofon Ximerani havodan kamondan urishga muvaffaq boʻldi (boshqa afsonalar bu jasoratni Persey bilan bogʻlaydi), Pegasus qahramonga qanotli otda osmonga yetib borguncha yordam berdi. Bellerofonning xudojoʻyligidan gʻazablangan Zevs Pegasusni dumi ostiga sanchigan soʻna (yoki ot pashshasi) yubordi. Ot ogʻriqdan aqldan ozdi va Bellerofonni pastga tashladi. Zevs Pegasusni Eosga berdiСхолии к Гомеру. Илиада VI 155, по Асклепиаду // Комментарий Д. О. Торшилова в кн. Гигин. Мифы. СПб, 2000. С.78. Boshqa bir hikoyaga koʻra, Bellerophon osmonga uchib ketishga harakat qildi, lekin pastga qaradi va qoʻrquvdan yiqildi, Pegasus esa parvozni davom ettirdiГигин. Астрономия II 18, 1.

Keyinchalik, Pegasus ularni yaratgan Gefestdan Olimpdagi Zevsga momaqaldiroq va chaqmoqni yetkazdi. Osmonda Ot yulduz turkumi shaklida joylashtirilgan (ammo uning qanotlari yoʻq)Псевдо-Эратосфен. Катастеризмы 18, bu yulduz turkumi Pegasus deb ataladi.

Uning haykallari KorinfdaПавсаний. Описание Эллады II 1, 8; 3, 5 bor edi.

19-asr olimlarining fikriga koʻra, dunyoning oxirida halokatli yirtqich hayvondan tugʻilgan va Olimp togʻining yorqin choʻqqilariga koʻtarilgan Pegasus butun jonli hayotning aloqasi ramzidir.

 Geraldikada 

 Templiyerlar uni oʻzlarining gerblariga qoʻyishdi: Pegasus notiqlik, shon-shuhrat va tafakkur ramzi ediPegasus. // A Glossary of Terms Used in Heraldry. James Parker and Co, 1894. С. 450..
 Qanotli ot Xrizostomning ramzi boʻlib, u shahar gerbi va bayrogʻida mavjud.
 Shuningdek, qanotli ot Kaxetiya shohligining bayrogʻida tasvirlangan.

 Adabiyotda 

 Pegasus - Genri Kuttnerning 1940-yilda yozilgan lirik-allegorik qisqa hikoyasi.
 “Pegasus” - Kir Bulychevning “Elisning sayohati” hikoyasidan kosmik kema.

 Boshqa 

 Pegasuslar -“Heroes of Might and Magic III” kompyuter oʻyinining mavjudotlari.

Folklordagi boshqa qanotli otlar:

 Qipchoq (boshqird, qozoq, tatar, qirg‘iz) mifologiyasida tulpor.
 Boshqird va tatar folklorida Akbuzat.
 Shamol oti baʼzan qanotlari bilan tasvirlangan.
 Hippalektryon (xoʻroz ot).
 Gippogriff - yarim ot yarim griffin;
 Peryton - uchuvchi kiyik.

 

 Adabiyot 

 Обнорский Н. П. Пегас, мифический конь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.