Mehmetchik

thumb|Turkiya mustaqillik urushi paytida Mehmetchiklarning okoplarda miltiqlariga oʻrnatilgan nayzalar bilan turgan holati

Mehmetçik (soʻzma-soʻz „Kichkina Mehmet“) – Usmonli imperiyasi va Turkiyada askarlarning xalq orasida qoʻllaniladigan umumiy nomi.

Bu nom Turkiyada keng tarqalgan erkaklar ismi Mehmetning oxiriga mehr-muhabbat maʼnosini anglatuvchi „chik“ qoʻshimchasini kiritish orqali paydo boʻlgan. „Mehmetchik“ soʻzining turk askarining umumiy nomi sifatida qachon va qanday ishlatila boshlangani aniq maʼlum emas.

Birlashgan Qirollikda bunga oʻxshash nom „Tommy Atkins“, AQShda „Doughboy“ yoki „G. I. Joe“, Avstraliyada „Digger“,, Yangi Zelandiyada esa AQSH fuqarolar urushi davrida Konfederatsiya tomonida jang qilgan askarlarga nisbatan „Johnny Reb“ ishlatilganDavid Nicole, (Illustrated by Christa Hook), Ottoman Infantryman 1914–18, Osprey Publishing, 2010, , p. 38.Phil Taylor, Pam Cupper, Gallipoli, A Battlefield Guide, Kangaroo Press, 1989, . Misol uchun, „Piyoda Mehmetchi“ (piyoda askar „kichkina Mehmet“), „Otliq Mehmetchi“ (otliq askar „kichkina Mehmet“), „Toʻpchi Mehmetchi“ (toʻpchi „kichkina Mehmet“) kabi atamalar, oddiy „Mehmetchi“ atamasidan farqli oʻlaroq, amalda deyarli ishlatilmagank primeru, .

 Tarixi 
Mehmetchik nomining kelib chiqishi haqidagi rivoyatlardan biriga koʻra, 1912-yil yanvarda Trablusgarp’dagi Tobruk jangida shahid boʻlgan Mehmet ismli askarning oʻlimi Polk daftariga „birinchi shahidimiz Mehmetchik“ deb yozilgan. Bu fikrni Zeki Teoman „Yillar boʻyi Tarix“ jurnalining 1984-yil oktyabr sonida „Mehmetchik nomi qayerdan kelgan“ sarlavhasi ostidagi maqolasida ilgari surgan. Boshqa bir rivoyatga koʻra, „Mehmetchik“ iborasi ilk bor Birinchi jahon urushi davrida Madina mudofaasi paytida Fahrettin Posho tomonidan juma xutbasida ishlatilgan. Yana bir qarashga koʻra, „Mehmetchik“ iborasi dastlab Birinchi jahon urushida Chanoqqalʼa frontida jang qilgan Bigali Mehmet Chavush (1878-1964) uchun qoʻllanilganDavid Nicole, (Illustrated by Christa Hook), Ottoman Infantryman 1914–18, Osprey Publishing, 2010, , p. 38.. 1915-yil 4-martdagi ingliz qoʻshinlari tushirilishi paytida uning qahramonligi okopdan okopga tarqalgan. Mehmet Chavushning nomiga mehr-muhabbat maʼnosini beruvchi „-chik“ qoʻshimchasi qoʻshilishi bilan u „Mehmetchik“ deb atala boshlangan va bu nom vaqt oʻtishi bilan barcha askarlarga nisbatan „Mehmetchik“ deyilishiga ilhom bergan, deb hisoblanadi. „Mehmetchik“ ismini Usmonli podshosi Mahmud II tomonidan Yenicheri oʻchogʻi yopilgandan soʻng tashkil etilgan yangi armiyaga „Asakir-i Mansure-i Muhammadiya“ nomi berilgani bilan bogʻliq fikrlar ham mavjud.

Mehmetchi iborasining tugʻilish tarixi aniq maʼlum boʻlmasa-da, Sebîlürreşâd gazetasining 1916-yil 26-oktyabr sonida Chanoqqalʼada qahramonlik koʻrsatgan askarlar uchun M. F. imzosi bilan „Mehmetchi sheʼri“ sarlavhali sheʼrning chop etilishi; Mehmetchik soʻzi „Chanoqqal’a mudofaasi munosabati bilan“ paydo boʻlganligining dalili sifatida qaralgan.

Urushdan keyin yozilgan koʻplab xotiralarda ham Mehmetchik nomi hozirgi maʼnosida ishlatilgan. Chanoqqal’a frontida ham xizmat qilgan Mehmet Shevki Yazmanning 1928-yilda Mehmetchik nomi bilan Yevropada nashr etilgan Galitsiya xotiralari bunga misol boʻla oladi.

Chanoqqal’ada qoʻlga kiritilgan zafar va kurash ruhi Istiqlol armiyasida ham davom etgan; Mehmetchik ismini qoʻllash Ozodlik urushidan keyin keng tarqalgan boʻlib, Koreya urushi va Kipr tinchlik harakatlari gazetalarida turk harbiy „Mehmetchik“ deb atalgan.

 Yana qarang 
 Mehmetchikning sharafiga hurmat yodgorligi
 Poilu
 Digger jargoni

 

Turkum:Turkiya qurolli kuchlari
Turkum:Usmonli imperiyasining qurolli kuchlari
Turkum:Birinchi jahon urushida Usmoniylar imperiyasi
Turkum:Harbiy atamalar