Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Ibrohim ibn Baks

Ibrohim ibn Baks (1003-yilda vafot etgan) – shifokor, islom oltin davrida Bagʻdodda joylashgan al-Adudiy shifoxonasida muntazam ravishda maʼruzalar oʻqigan. Umrining oxiriga kelib, koʻr boʻlib qolgan.

Shifokor Ibn Abu Usaybiyaning yozishicha, Ibn Baks koʻplab asarlarni arab tiliga tarjima qilgan.

 Ishlari 
Ibn Baksning asarlari orasida tibbiyot boʻyicha katta va kichik qoʻllanmalar hamda teri kasalliklari, ko‘z kasalliklari, anatomiya va antidotlarga bagʻishlangan monografiyalar mavjud.

 

Turkum:1003-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Ozoda

Ozoda ( — erkin, hur; gʻam-tashvishdan xoli; saxovatli) — kelib chiqishi forscha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Ozoda Nursaidova — oʻzbek qoʻshiqchisi, bastakori va produsyeridir. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist;
 Ozoda Rahmon — tojik davlat va siyosat arbobi;
 Ozoda Shukurova — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995);
 Ozoda Sobirjonova — oʻzbekistonlik taekvondochi.

 Yana qarang 

 Ozod

 

Turkum:Oʻzbekcha ayollar ismlari
Alirazo Danesh Suxanvar

Alirazo Danesh Suxanvar (1921–2000), odatda Danesh Suxanvar nomi bilan tanilgan, Eronning Xuroson viloyati Ayask shahridan boʻlgan islom ulomosi edi. U shia missioneri va ijtimoiy harakat rahbari boʻlib, 1968-yil Dosht-e Boyoz va Ferdos zilzilasidan keyin Islomiya (Firdavs shahri yaqinida) deb nomlangan islomiy gʻoyalarga asoslangan shaharni qurgan.

U Islomiya shahriga elektr energiyasini olib kirish uchun elektr stansiyasini qurdirgan. Shuningdek, janubiy Xurosonda shifoxona, hammomlar, yoʻllar qurdirgan, yoʻl chetlariga daraxtlar ekdirgan, zararkunandalarga qarshi kurashgan (zararkunanda hasharotlarni sotib olish orqali) va yoʻllarni yaxshilagan.

U 2000-yilda Mashhad shahrida vafot etgan.

U Germaniyaning Moviy masjidi ni qurishda ham ishtirok etgan.

 

Turkum:1921-yilda tugʻilganlar
Turkum:2000-yilda vafot etganlar
Sulaymonxon Qojar

Sulaymonxon Qojar (forscha: سلیمان خان قاجار) – Qojarlar sulolasi asoschisi Ogʻa Muhammadxon Qojarning amakivachchasi boʻlgan harbiy qoʻmondon. 1799-yilda Sulaymonxon va Mirzo Bozorg Qoim-Maqom shahzoda Abbos Mirzoning adyutantlari etib tayinlangan. Sulaymonxon 1806-yilda vafotigacha uning safida qolgan.

 

 
 
 
 
 
 

Turkum:Rus-Eron urushlari arboblari
Turkum:19-asr Eron harbiylari
Turkum:Qojar Eroni arboblari
Turkum:Qojar qabilasi
Turkum:1806-yilda vafot etganlar
Alovuddin Tabriziy

Alovuddin Tabriziy yoki Alouddin Tabriziy  – Safaviylar hukmdori Tahmosb I (hukmronligi 1524–1576) davrida faoliyat yuritgan saroy xattoti boʻlib, u uchun farmonlar yozgan. U Tabriz, Qazvin va Karbalo shaharlaridagi binolar uchun bir qator yozuvlar yaratgan.

thumb|upright=2|"Xudoning ilmi undan tasalli olishga eltadi" deb yozilgan sulus xattotlik paneliFarzdoqning Ali ibn Husayn (Zayn al-Abidin) haqidagi arab sheʼriyatidan bir bayt: (Mehr News), 2020-yil sentabr. Keyinchalik bu asar Alovuddin Tabriziyga tegishli deb yozilgan. (Kongress kutubxonasi)

 

 
 Huart (1972): 103
 Qodiy Ahmad (1959): 79
 Safvat (1996): 84–88 va Katalog № 43, 134–135, Katalog № 65

 
 Xattotlik paneli

Turkum:16-asr Safaviylar Eroni xattotlari
Turkum:Tabrizlik xattotlar
Turkum:16-asr Eron rassomlari
Tahmosbqulixon

Tahmosbqulixon (forscha: ; vafoti 1626-yil) — Safaviylar davlati arbobi, 1624/1625-yillarda Kermon hokimi boʻlgan. Uning oʻrniga Amirxon Zulqadr tayinlangan.

 

Turkum:1626-yilda vafot etganlar
Turkum:Safaviylar davri Kermon hokimlari
Turkum:17-asr Safaviylar Eron arboblari
Nahal Tajadod

Nahal Tajadod (forscha: نهال تجدد) – Parijda yashovchi eronlik yozuvchi va olim. Tajadod Jean-Claude Carrièrega turmushga chiqqan, uning vafotigacha uning rafiqasi boʻlgan. U 2007-yilda Fransiya akademiyasi tomonidan „Grande médaille de la francophonie“ mukofoti bilan taqdirlangan.

 Hayoti 
Uning otasi  – eronlik yozuvchi, onasi esa Eron dramaturgiyasining kashshoflaridan biri edi. 1970-yillarda Nahal Tajadod Xitoy madaniyati va adabiyotini oʻrganish uchun Fransiyaga boradi. U Xitoy sheʼriyati, xattotligi va rassomchiligi boʻyicha mutaxassis François Cheng kabi olimlardan tahsil olgan.

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:21-asr Eron ayol yozuvchilari
Turkum:1960-yilda tugʻilganlar
Taqiy Koshiy

Taqiy Koshiy (forscha: تقی کاشی; vafoti 1608-yildan keyin) – 16–17-asrlarda Safaviylar Eronida yashagan olim boʻlib, 1577/1578 yoki 1585-yilda „Xulosa al-ashʼar va zubda al-afkor“ („Sheʼrlar xulosasi va fikrlardan durdonalar“) asarini yozgan. Bu asar fors shoirlarining tarjimai hollarini oʻz ichiga olgan.

 

 
 
 

Turkum:16-asrda tugʻilganlar
Turkum:17-asrda vafot etganlar
Turkum:16-asr Eron yozuvchilari
Turkum:17-asr Eron yozuvchilari
Turkum:16-asr Safaviylar Eron yozuvchilari
Turkum:17-asr Safaviylar Eron yozuvchilari
Turkum:Safaviylar davri tarixchilari
Mulla Ala-ul-Mulk Tuniy

Mulla Ala-ul-Mulk Tuniy (forscha: ملا علاءالملک تونی) – 17-asrda yashab ijod qilgan eronlik meʼmor. U tarixiy jihatdan „Tun“ deb atalgan Firdavs shahrida tugʻilgan.

U 1641-yilda Lahordagi Shalimar bogʻlarini qurishda Ali Mardanxon bilan hamkorlik qilgan.

Shuningdek, u 1650–1665-yillarda Mashhaddagi Faziliya maktabini loyihalashtirgan va qurgan.

 

Turkum:Boburiylar imperiyasi meʼmorlari
Turkum:Eronlik meʼmorlar
Turkum:17-asr Hindiston meʼmorlari
Turkum:17-asr Boburiylar imperiyasi arboblari
Turkum:17-asr Hindiston rassomlari
Azari Tusiy

Azariy Tusiy Shayx Jaloliddin Ali Hamzo ibn Malik Hoshimiy Bayhaqiy Isfaroyiniy Marvaziy (1380, Isfarayen – 1462, Isfarayen) – fors shoiri edi. Azariy Tusiy bir muncha vaqt Tus shahrida yashagan.

Azariy Bahmaniy sultonligida shoir boʻlgan. Otasining ismi Ismoil Shoh Bagʻdodiy Ali ibn Malik edi. Baʼzi va tazkiralarda uning taxallusi Nuriddin sifatida qayd etilgan. Uning „Javohir-ul-Asror“ asari 1430-yilda yozilgan. Azariy Isfarayinda tugʻilgan va yoshligidanoq sheʼr yozishni boshlagan. Sheʼrlarida Azariy taxallusini ishlatgan.

U ikki marta piyoda Makkaga haj qilgan va u yerda „Sayal-sabak“ nomli kitob yozgan. Hajdan qaytgach, Hindistonga borib, Ahmad Shoh Bahmoniy qasriga tashrif buyurgan.

 Asarlari 
 Bahmannoma
 Imomiya
 Samarot
 Javohir-ul-Asror
 Mafoteh-ul-Asror

 

Turkum:14-asr fors shoirlari
Turkum:15-asr fors shoirlari
Turkum:1380-yilda tugʻilganlar
Turkum:1462-yilda vafot etganlar
Turkum:15-asr Eron yozuvchilari
Turkum:14-asr Eron yozuvchilari
Üsküplü Ata

Usküplü Ota (vafoti 1533-yildan keyin) – 16-asr Usmonli shoiri. Uning tugʻilgan va vafot etgan sanalari aniq maʼlum emas. Uning ajdodlari Erondan Rumeliaga koʻchib kelgan, keyinroq Üsküb (Skopye, hozirgi Shimoliy Makedoniya) shahriga joylashgan.

 

 
 

Turkum:16-asr Usmonli shoirlari
Turkum:Usmonli imperiyasi shoirlari
Turkum:Skopyeli yozuvchilar
Turkum:16-asrda vafot etganlar
Farhod Vakiliy

Farhod Vakiliy – Eronlik kurd faoli boʻlib, Islom inqilobi sudlari tomonidan qurolli guruh – Kurdiston ishchilar partiyasi (PKK) aʼzosi boʻlganlikda ayblanib, oʻlimga hukm qilingan.

Bolalar huquqlari axborot tarmogʻi vakili sud jarayonini „xalqaro standartlardan juda past boʻlgan va adolatli sudlov talablariga javob bermaydigan jarayon“ deb baholagan.

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Eronlik kurdlar
Turkum:Eronlik faollar
Turkum:Eron noroziliklarida oʻldirilganlar
Turkum:Eron Islom Respublikasi tomonidan oʻlimga hukm qilinganlar
Jaloliddin Yazdiy

thumb|Yazdiyning „Tarix-e Abbosiy“ qoʻlyozmasi, 1643-yil 14-noyabr
Jaloliddin Muhammad ibn Abdulloh Yazdiy (vafoti 1618), shuningdek Jaloliddin Munajjim Yazdiy nomi bilan ham tanilgan, Safaviylar Eroni davrida yashagan fors millatiga mansub munajjim va tarixnavis. Uning „Ruznoma-ye Mulla Jalol“ (shuningdek „Tarix-e Abbosiy“ nomi bilan ham ataladi) asari Safaviylar tarixini 1576–1611-yillarni qamrab oladi. Asar Tahmosb I (hukmronligi 1524–1576) davrining soʻnggi yillaridan boshlab Abbos I (hukmronligi 1588-1629) davrining soʻnggi oʻn yilligigacha boʻlgan davrni oʻz ichiga oladi. Tugʻilgan sanasi nomaʼlum boʻlgan Yazdiyning oilasi Yazd shahridan edi. U „Ruznoma-ye Mulla Jalol“dan tashqari yana ikkita asar yozgan: „Tuhfat al-munajjimin“ („Munajjimlar uchun tuhfa“) va „Tuhfa-ye Xoni“ („Xon uchun tuhfa“). Yazdiyning vafotidan keyin ikkita oʻgʻli omon qolgan. Ulardan biri Kamol, Abbos I davrining soʻnggi yillarida saroy munajjimi boʻlgan va bu lavozimda Abbos II (hukmronligi 1642-1666) davrigacha faoliyat yuritgan.

 

 
 

Turkum:1618-yilda vafot etganlar
Turkum:16-asr Safaviylar Eroni yozuvchilari
Turkum:17-asr Safaviylar Eroni yozuvchilari
Turkum:16-asr Eron tarixchilari
Turkum:17-asr Eron tarixchilari
Turkum:Yazdliklar
Turkum:Eronlik munajjimlar
Turkum:Safaviylar tarixchilari
Turkum:16-asr munajjimlari
Turkum:17-asr munajjimlari
Ibrohim ibn Sinon

Ibrohim ibn Sinon (hijriy 295/296 – 334/335) – matematika va astronomiya sohasida faoliyat yuritgan olim. Shimoliy Mesopotamiyaning Harron shahrida yashovchi ilm-fan bilan shugʻullanuvchi oila aʼzosi. Otasi Sinon ibn Sobit (taxminan 880–943), bobosi mashhur olim Sobit ibn Qurra (taxminan 830–901) boʻlgan. Bobosi kabi Ibrohim ham Harron sabianlari deb nomlangan yulduzlarga sigʻinuvchi diniy oqim aʼzosi boʻlgan..

 

 

 
 (PDF version)

 Qoʻshimcha oʻqish uchun 

 Reviews: Seyyed Hossein Nasr (1998) in Isis 89 (1) pp. 112-113; Charles Burnett (1998) in Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London 61 (2) p. 406.
 

Turkum:946-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr arab shaxslari
Turkum:10-asr matematiklari
Turkum:10-asr astronomlari
Ibrohim ibn Vahb al-Kotib

Abulhusayn Is'hoq ibn Ibrohim ibn Sulaymon ibn Vahb al-Kotib (946/947-yildan keyin vafot etgan), asosan, Ibn Vahb al-Kotib nomi bilan mashhur bo'lib, “Kitob al-Burhon fi vujuh al-bayon” nomli notiqlikka oid risola muallifi.

 Hayoti 
Ibn Vahb al-Kotib taniqli ulamolar va kotiblar oilasidan bo'lgan. Uning bobosi Sulaymon xalifalar al-Muhtadiy va al-Muʼtamid hukmronligi davrida vazir boʻlib xizmat qilgan. Biroq xalifa al-Muvaffaq davrida qamoqqa olingan va 905-yilda zindonda vafot etgan. Ibn Vahbning hayoti haqida ma'lumot juda kam. Ibn Vahb “Kitob al-Burhon fi vujuh al-bayon” nomli asar muallifi hisoblanadiP. Shinar, “Ibn Wahb”, in Encyclopaedia of Islam, 2nd edn ed. by P. Bearman and others, 12 vols (Leiden: Brill, 1960-2005), ..

Turkum:10-asr olimlari
Turkum:10-asr yozuvchilari
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Muflih

Muflih, shuningdek, al-Asvad („qora“) va al-Xadim („xizmatkor“) laqablari bilan tanilgan, Abbosiylar xalifasi al-Muqtadir hukmronligi davrida saroyning bosh xizmatchi boʻlgan.

922/923-yillarga kelib, u saroyda katta taʼsir kuchiga ega boʻlgan va oʻzi yoqtirmagan vazir Hamid ibn al-Abbosni lavozimidan chetlatishni qoʻllab-quvvatlagan. Uning oʻrniga Ali ibn al-Furotning tayinlanishi tarafdori boʻlgan. Biroq Muflih, shuningdek, Ali ibn al-Furotning oʻgʻli al-Muhassin tomonidan qiynoqqa solinayotgan Ali ibn Iso al-Jarrohni jazodan qutqarish ishlariga aralashgan. Ali ibn Iso esa Hamid ibn al-Abbosning yordamchisi boʻlgan,

925-yil sentyabr-oktyabr oylarida Muflih Tugʻur viloyati hokimi oʻrinbosari Bushra as-Samaliy bilan birgalikda Vizantiya imperiyasi bilan mahbuslar almashinuvini nazorat qilgan. Arab ida „fida Muflih“ deb nom olgan bu almashuv natijasida qariyb 4 000 nafar musulmon erkak va ayol asirlikdan ozod qilingan.

Tarixchi as-Suliyning maʼlumotlariga koʻra, Muflih xalifa ar-Radiy hukmronligi davrida, yaʼni 935-yilda Quddus hokimi etib tayinlangan.

 

 
 
 
 
 

Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Muhammad ibn Abu ash-Shavorib

Abu al-Hasan Muhammad ibn al-Hasan ibn Abdulloh ibn Ali ibn Muhammad ibn Abdulmalik ibn Abu ash-Shavorib  – X asrda yashagan musulmon huquqshunosi, Bagʻdodning bosh qozisi.

Muhammad ibn Abu ash-Shavorib 904/905-yilda tugʻilgan va hanafiylik mazhabiga mansub boʻlgan. Muhammad Abbosiy xalifalari uchun IX–XI asrlarda 24 nafar qozi, jumladan, 8 nafar bosh qozi yetishib chiqqan Banu ash-Shavorib oilasiga, yaʼni Banu Umayya qabilasining bir tarmogʻiga mansub edi. 944-yil sentabr oyida xalifa al-Mustakfiy taxtga chiqqanidan koʻp oʻtmay, Muhammad al-Mansur va Sharqiya (Gʻarbiy Bagʻdod, xalifalik saroylari joylashgan) shaharlarining bosh qozisi etib tayinlangan. Shu davrda uning ukasi Abdulloh ibn Abu ash-Shavorib Sharqiy Bagʻdodning qozisi boʻlib xizmat qilgan. Biroq Muhammad 945-yil 16-sentyabrda xalifaning qozilarni tozalash siyosati doirasida lavozimidan chetlatilgan va hibsga olingan.

946-yil yanvarida al-Mutiy xalifa boʻlgach, Muhammad yana qayta Sharqiya, Ikki muqaddas shahar Makka va Madina, Yaman, Misr, Suriyaning bir qismi, Iroqning Saqi al-Furot, Vosit va Samarra viloyatlari qozisi lavozimiga qayta tayinlangan. Biroq 947-yilning yanvar/fevral oylarida yana ishdan boʻshatilgan va 958-yil noyabr/dekabrda vafot etgan.

Muhammadning ukasi Abdulloh 961–963-yillarda bosh qozi boʻlib xizmat qilgan.

 

 
 

Turkum:Abbosiylar xalifaligining asirlari va mahbuslari
Turkum:Hanafiylar
Turkum:958-yilda vafot etganlar
Turkum:904-yilda tugʻilganlar
Muhammad ibn al-Mustakfiy

Abu al-Hasan Muhammad ibn al-Mustakfiy  – Abbosiylar xalifasi al-Mustakfiyning oʻgʻli. Otasi tomonidan voris etib tayinlangan. 946-yil boshlarida Buvayhiylar hokimiyatni qoʻlga kiritishidan oldin Bagʻdodda uning nomi tushirilgan bir nechta tangalar zarb qilingan.

Muhammad Misrdagi Ixshidiylar saroyiga qochib, u yerdan Buvayhiylar va ular tomonidan tayinlangan xalifa al-Mutiyga qarshi yashirin targʻibot ishlarini boshladi. Bu harakatlar davomida u asl shaxsini yashirib, oʻzini Mahdiy – islomiy najotkor sifatida tanitdi. Uning targʻibot ishlari Iroqda, hatto Bagʻdodning oʻzidagi sunniylar va shialar orasida ham ijobiy qabul qilingan. Bu targʻibot harakatlari 967-yilda Bagʻdodni zabt etgan buvayhiy sarkardasi Muizz ad-Davla vafotidan keyin yanada kuchaydi. Uning eng muhim tarafdorlaridan biri Bagʻdoddagi Buvayhiylar qoʻmondoni, turk zodagoni Sübüktegin al-Ajamiy edi. U Muhammadni shaharga taklif qildi, uni oʻz himoyasiga oldi va uning nomidan toʻntarish uyushtirishga tayyorgarlik koʻra boshladi. Biroq Muhammadning asl shaxsi fosh boʻlgach, u al-Mutiyning qoʻliga topshirildi. Xalifa uni ogʻir jazoga hukm etmadi, faqatgina uning burnini kesishni buyurdi, bu esa Muhammadni taxt vorisligidan mahrum qilish maqsadida amalga oshirilgan edi. Keyinchalik Muhammad uning qoʻlidan qochib qutulishga muvaffaq boʻldi, biroq taxtni qoʻlga kiritish orzusi hech qachon amalga oshmadi.

 

 
 

Turkum:Abbosiy xalifalarning oʻgʻillari
Turkum:Abbosiylar xalifaligining asirlari va mahbuslari
Turkum:10-asrda tugʻilganlar
Turkum:10-asrda vafot etganlar
Masleh Zamoniy

Masleh Zamoniy (shuningdek Maslah Zamoniy sifatida ham ataladi) – 2009-yil 17-dekabrda qatl etilgan 23 yoshli eronlik kurd yigiti. U 17 yoshida „qiz doʻsti bilan noqonuniy aloqada boʻlgani“ uchun qatl etilgan.

Xalqaro Amnistiya maʼlumotlariga koʻra, Zamoniy oʻzidan bir necha yosh katta ayolni (oldindan uning bilan roziligiga asoslangan aloqasi boʻlgan) oʻgʻirlaganlikda va zoʻrlashda ayblangan. Xalqaro Amnistiya shuni ham taʼkidlaganki, Zamoniy sudda huquqiy yordam olish imkoniyatiga ega boʻlmagan boʻlishi mumkin.

Zamoniy ishi jinoyat tabiati va u jinoyat sodir etgan vaqtda voyaga yetmagan boʻlganligi sababli bahsli boʻlgan. Natijada Eron hukumati Fuqarolik va siyosiy huquqlar toʻgʻrisidagi xalqaro pakt va Bolalar huquqlari toʻgʻrisidagi konvensiyani imzoladi; bu Eronda voyaga yetmaganlarga oʻlim jazosini bekor qilishga sabab boʻldi.

 Shuningdek qarang 
 Eronda inson huquqlari
 Dalara Darobiy
 Rizo Alinajod
 Atefe Rajabiy

 

Turkum:1980-yillarda tugʻilganlar
Turkum:2009-yilda vafot etganlar
Turkum:Eronlik kurdlar
Turkum:21-asr Eron jinoyatchilari
Turkum:Bolalar huquqlari
Turkum:Qatl etilgan kurdlar
Turkum:Qatl etilgan eronliklar
Turkum:Qatl etilgan voyaga yetmagan jinoyatchilar
Ibrohim Zand

Ibrohim Zand (1888-1974) – eronlik siyosatchi va davlat arbobi boʻlgan.

Zand boshlangʻich taʼlimni Tehronda olgan va keyin taʼlimini Rossiyada davom ettirgan. Sankt-Peterburgdagi Huquq maktabida tahsil olib, uni tamomlagan. 1920-yilda Eronga qaytib kelgach, Davlat departamentida ish boshlagan. Qishloq xoʻjaligi vazirligida Bosh direktor lavozimida ishlagan va 5 marta Raqobat vaziri etib tayinlangan. 1950–1951-yillarda Bank Melli Eron (oʻsha paytdagi Eron markaziy banki) gubernatori boʻlib ishlagan. Keyinchalik Isfahon hokimi lavozimida xizmat qilgan va uning oʻrniga Muhammad Ali Keshavarz Sadr tayinlangan.

Shuningdek, u Eronning Turkiya, Italiya va Ispaniyadagi elchisi boʻlgan.

 

Category:20-asr Eron diplomati
Category:1888-yilda tugʻilganlar
Category:1974-yilda vafot etganlar
Category:Eron hokimlari
Category:Eron vazirlari
Category:Eron bankirlari
Category:Eronning Turkiyadagi elchilari
Category:Eronning Italiyadagi elchilari
Category:Eronning Ispaniyadagi elchilari
Category:Pahlaviylar davri shaxslari
Allohqulixon Zanganeh

Allahqulixon Zanganeh – Zangana qabilasidan boʻlgan kurd zodagoni boʻlib, 1750-yillarning oʻrtalaridan 1785-yilgacha Zandlar sulolasi davrida Kirmonshoh hokimi lavozimida ishlagan. 1785-yilda Ardalan hokimi Xusravxon Bozorgi tomonidan amalga oshirilgan hujumda magʻlubiyatga uchragan va shahar egallab olingan.

 

 
 

Category:Zandlar sulolasi hokimlari
Category:18-asr Eron siyosatchilari
Category:Kirmonshohliklar
Category:Eron kurdlari
Zangana (qabila)

Zangana  – Kirmonshoh viloyati va Iroq Kurdistonining ayrim hududlarida yashovchi kurd qabilasi.
Ular oʻzlariga xos shevada soʻzlashadi. Biroq, soʻnggi yillarda ular yashaydigan hududdagi Sorani tilida soʻzlashuvchilar tiliga lingvistik jihatdan moslashishganMichiel Leezenberg, ILLC- Department of Philosophy, University of Amsterdam, „Gorani Influence on Central Kurdish“ .

 Aholi punktlari 
Bu qabilaning yashash joylari 1980-yillarning oxiridan boshlab oʻzgargan. Saddam Husayn rejimi ularni 1988-yilda Al-Anfal kampaniyasi doirasida koʻchirgan; shuningdek, 1991-yilda qochqinlarning koʻchishi natijasida Zangana qabilasi aʼzolari ham koʻchib oʻtgan.

 

 
 Cecil J. Edmonds, Kurds, Turks and Arabs: Politics, Travel and Research in North-Eastern Iraq, 1919-1925, London, 1957.
 

Category:Kurd qabilalari
*
Muhammad ibn Bilol al-Hazboniy

Muhammad ibn Bilol al-Hazboniy – Hazboniy kurdlarining dastlabki yetakchilaridan biri.

906-yilda Muhammad Mosul atrofidagi qishloq hududlarini vayron qildi. Bunga javoban Hamdoniylar hukmdori Abu al-Hayjo Abdulloh ibn Hamdon uni quvib chiqarishga urindi, ammo unga qarshi jangda magʻlubiyatga uchradi. Bagʻdoddagi Abbosiy xalifasi Abdullohga yordam kuchlarini yubordi va u yana Muhammad ibn Bilolni taʼqib qilishni davom ettirdi. Bu taʼqibga 5 000 nafar Hazboniy kurd oilasi ham qoʻshildi. Natijada tomonlar oʻrtasida sulh tuzildi va Muhammad ibn Bilol Shimoliy Mosuldagi barcha hududlarni Dasaniy va Humaydiy qabilalariga topshirishga majbur boʻldi.

 

Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Xusravxon Bozorgi

Xusravxon Bozorgi – 1754-yildan 1788/1789-yilgacha Kurdistonning Ardalan voliyi (hokimi) boʻlgan.

U Zand hukmdori Karimxonga xizmat qilgan. 1777-yil aprelida Usmonli qoʻshiniga qarshi jangda magʻlub boʻlgan, biroq oʻsha yili Karimxonning Usmonlilar ustidan muvaffaqiyatli yurishida qatnashgan. Karimxon vafotidan keyin (1779) tartibsizlik davri boshlangan, bu davrda Xusravxon Eron taxtiga daʼvogarlik qilgan ikki kishini magʻlub etgan: Allohqulixon Zanganehni Ardalon poytaxti Sanandaj yaqinida va Jafar Xon Zandni Baharda. Xusravxon oʻz hokimiyatini Malayer va Gulpayogonni oʻz ichiga olgan katta hududga qadar kengaytirgan. Qojar hukmdori Ogʻa Muhammadxon Qojar taxt uchun eng kuchli nomzod ekanligini tushunganida, unga sodiqligini bildirgan. 1760-yillarda Xusravxon Sanandajda „Xusraviya“ nomli katta saroy qurdirgan.

 

 

 

Category:Ardalan
Category:1780-yillarda vafot etganlar
Category:Qojar davri shaxslari
Category:18-asr kurdlari
Category:Zandlar hokimlari
Category:Qojarlar davrida Kurdiston hokimlari
Xoʻja Abdulloh Chishtiy

Xoʻja Sayyid Abdulloh Chishtiy – 16-asrda Chishtiya tariqatidan boʻlgan soʻfiy avliyo va Xoʻja Maudud Chishtiyning bevosita avlodi edi. Sindning Old Bxakxar shahrida tugʻilgan va dastlabki taʼlimni oilasi olimlaridan olganKanzul Ansab, p. 103, Written by Ata Hussain Fani, Published by „Matbua Haidari Safdari“, Mumbai in 1883..

 

Turkum:Hindiston sunniy musulmonlari
Turkum:16-asr hind musulmonlari
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Turkum:Chishtiylar
Zaynuddin Taybodiy

Mavlono Zaynuddin Abu Bakr Taybodiy (forscha: مولانا زین الدین ابوبکر تایبادی) (vafoti 1389-yil) – eronlik soʻfiy va tasavvuf shayxi boʻlgan. Uning qabri ustiga yodgorlik Shohrux Mirzoning vaziri Gʻiyosiddin Pir Ahmad Xavofiy buyrugʻi bilan qurilgan.

 

Category:Eron soʻfiylari
Category:1389-yilda vafot etganlar
Abdurahmon Mushfiqiy

Abdurahmon Mushfiqiy Buxoroiy (1525/1538-1588) – tojik millatiga mansub Markaziy Osiyolik shoir boʻlib, asosan Buxoro xonligi saroyida fors tilida lirik va hajviy sheʼrlar yozgan. Buxoroda tugʻilgan, otasi Marvlik boʻlgani uchun baʼzan „Marvaziy“ nomi bilan ham tilga olinadi.

Mushfiqiy 16-asr Markaziy Osiyoning yetakchi fors tilidagi shoirlaridan biri hisoblanadi. Uning „Devon-i mutaboat“ („Hazillar toʻplami“), shuningdek „Devon-i hajviyot“ („Hajviyalar toʻplami“) nomi bilan ham mashhur asari turli adabiy janrlarni qamrab olgan muhim sheʼriy toʻplamdir. 1557/1558-yillarda yozilgan bu asar faqat hajviy sheʼrlardan iborat.

 

 
 

Category:16-asrda tugʻilganlar
Category:1588-yilda vafot etganlar
Category:Buxoroliklar
Category:Buxoro xonligi shaxslari
Abu Hafs Soʻgʻdiy

Abu Hafs Soʻgʻdiy  – 9-asr oxiri – 10-asr boshlarida yashagan eronlik shoir va musiqachi. Uning hayoti haqida koʻp maʼlumotlar saqlanmagan. Biroq, Abu Hafs yangi fors tilida sheʼr yozgan birinchi shoir boʻlgan deb ishoniladi. U, shuningdek, shahrud nomli musiqa asbobini ixtiro qilgan boʻlishi mumkin. Baʼzi dastlabki ga koʻra, u arabcha-forscha lugʻat muallifi boʻlib, u hozirgi kunga qadar saqlanib qolmagan, ammo hijriy 11-asrga qadar mavjud boʻlgan. Bundan tashqari, bu lugʻat muallifi yana bir Abu Hafs ismli shaxs boʻlishi ham mumkin.

Shamsiy Qaysiy Rozi „al-Mu’jam fī maʼāyīr ash'ār al-'ajam“ asarida Abu Hafs haqida birinchi boʻlib gapirgan. U Abu Hafsni birinchi fors shoiri deb daʼvo qilgan. Keyinchalik Abu Hafsning tarjimai holi mualliflari bu daʼvoni takrorlaganlar, biroq maʼlumki, Abu Hafsdan oldin Tohiriylar va Safforiylar davrida Muhammad ibn Vosif, Marvaziy Abulabbos, Hanzala Badgʻisiy kabi boshqa fors shoirlari ham yashagan.

 

Category:9-asr eronlik yozuvchilar
Category:10-asr musiqachilari
Xeyrabod (Alborz)

Xeyrabod Erondagi Alburz ustonining Chahorbogʻ shahristoni tarkibiga kiruvchi Ramjin baxshining Agʻlan Tappeh dehistonida joylashgan qishloq.
 
 Aholisi 
2006-yilgi milliy aholini roʻyxatga olishga koʻra, qishloq aholisi 35 xonadonda kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda qishloq Tehron ustonining Savojbuloq shahristonining Chahorbogʻ baxshitarkibidagi Ramjin dehistoni tarkibiga kirgan. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloq aholisi 69 xonadonda kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda Alburz ustoni tashkil qilinishi munosabati bilan mazkur shahriston avval tegishli boʻlgan ustonidan ajratib olingan edi.

2020-yilda shahriston ustondan ajratilib, Chahorbogʻ shahristoni tashkil qilindi. Baxsh nomi Markaziy baxshi deya qayta nomlandi. Dehiston yangi tashkil qilingan Ramjin baxshiga oʻtkazilib, Xeyrabod yangi tashkil qilingan Agʻlan Tappeh dehistoni tarkibiga kiritildi.

 

Turkum:Chahorbogʻ shahristoni aholi punktlari
Dehkadeh-ye Taleqani

Dehkadeh-ye Taleqani Erondagi Alburz ustonining Chahorbogʻ shahristoni tarkibiga kiruvchi Ramjin baxshining Agʻlan Tappeh dehistonida joylashgan qishloq.
 
 Aholisi 
2006-yilgi milliy aholini roʻyxatga olishga koʻra, qishloq aholisi 82 xonadonda kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda qishloq Tehron ustonining Savojbuloq shahristonining Chahorbogʻ baxshi tarkibidagi Ramjin dehistoni tarkibiga kirgan. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloq aholisi 140 xonadonda kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda Alburz ustoni tashkil qilinishi munosabati bilan mazkur shahriston avval tegishli boʻlgan ustonidan ajratib olingan edi.

2020-yilda shahriston ustondan ajratilib, Chahorbogʻ shahristoni tashkil qilindi. Baxsh nomi Markaziy baxshi deya qayta nomlandi. Dehiston yangi tashkil qilingan Ramjin baxshiga oʻtkazildi.

 

Turkum:Chahorbogʻ shahristoni aholi punktlari
Muhammad ibn Isʼhoq ibn Kundaj

Muhammad ibn Is’hoq ibn Kundaj  – X asr boshlarida Abbosiylar xalifaligining koʻzga koʻringan sarkardasi.

 Hayoti 
Muhammad ibn Is’hoq 879-yilda Abbosiylar ruxsati bilan Mosulda hokimiyat oʻrnatgan turk zodagoni Is’hoq ibn Kundajning oʻgʻli edi. Is’hoq 891-yilda vafot etgunga qadar Mosul va Jaziraning ayrim qismlarini boshqargan, vafotidan keyin uning oʻrnini Muhammad egallagan. Biroq keyingi yili, yaʼni 892-yilda Muhammad raqibi Ahmad ibn Iso ash-Shayboniy tomonidan Mosuldan quvib chiqarilgan. Shundan soʻng u Jazira viloyatiga yurish qilgan va bu yerda xalifalik hokimiyatini tiklashga uringan. Natijada, Mosulni egallab olib, bu mintaqaga oʻz noibini tayinlagan. Ahmad esa Amidga (hozirgi Diyorbakir) chekingan, Muhammad Falastinga Tuluniylar davlati hududiga qochib ketgan.

896-yilda Tuluniylar hukmdori Xumaravayh oʻldirilgach, Muhammad Xumaravayhning vorisi Abulasakir Jaysh ibn Xumoravayhga qarshi suiqasd uyushtirmoqchi boʻlgan shaxslar safida edi. Biroq bu fitna Jayshga maʼlum boʻlib qolgan va fitnachilar oʻsha kunning oʻzidayoq oilasi va mol-mulklarini tashlab, sahroga qochib ketishgan. Ular Suriya choʻlini kesib oʻtishgan, yoʻlda ularning baʼzilar chanqoqlikdan halok boʻlgan, ayrimlar esa nihoyat Kufa shahriga yetib borishga muvaffaq boʻlgan. U yerdan esa xalifa al-Mu’taziddan panoh soʻrashgan. Xalifa ularni yaxshi kutib olgan, 896-yil iyul oyida esa oʻz xizmatiga qabul qilgan.

Shundan soʻng Muhammad Abbosiylar saroyidagi yuqori martabali amaldorlardan biriga aylangan, fuqarolik va harbiy lavozimlarda xizmat qilgan. 902-yilda al-Mu’tazid vafot etgach, u Abbosiylar bosh qoʻmondoni Badr al-Mu’tazidiyga boʻysunuvchi zobitlar safida edi. Vazir al-Qosim ibn Ubaydulloh Badrga tuhmat qilib, uni qatl qilmoqchi boʻlganida Muhammad Badrni tinchlantirish va uning Bagʻdodga xavfsiz yetib olishga kafolat berib aytilgan soʻzlar chin va samimiy ekanligiga ishontirishda muhim rol oʻynagan. Biroq Badr yoʻlda xalifaning xizmatkorlaridan biri tomonidan oʻldirilgan. 903/904-yillarda Muhammad Qarmatlarga qarshi yurishlarda yetakchi zobitlar qatorida boʻlgan, 906-yil iyun oyida u boshchilik qilgan qoʻshin Hit shahridan Qarmatlarni haydab chiqargan. 912-yilga kelib Muhammad Basra hokimi etib tayinlangan.

 

 
 
 
 

Turkum:9-asrda tugʻilganlar
Turkum:10-asrda vafot etganlar
Turkum:Abbosiylar xalifaligi qoʻmondonlari
Turkum:Abbosiylar xalifaligi hokimlari
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Xonobod jome masjidi

{
 "type": "FeatureCollection",
 "features": 
 {
 "type": "Feature",
 "properties": {
 "marker-color": "#000000",
 "marker-size": "medium",
 "marker-symbol": "mosque"
 },
 "geometry": {
 "type": "Point",
 "coordinates": 
 72.972123,
 40.810140
 
 }
 }
 
}
Xonobod jome masjidi – Andijon viloyatining Xonobod shahrida joylashgan masjid.
Muhammad ibn Vosif

Muhammad ibn Vosif (vafoti milodiy 909-yil) – 9-asrda Safforiylar sulolasi saroyida xizmat qilgan eronlik shoir va kotib. U fors tilida aruz vaznida sheʼr yozgan ilk shoirlardan biri hisoblanadi.

Vosifning toʻrtta sheʼridan parchalar (asosan qasidalar) „Siston tarixi“ asarida keltirilgan. „Siston tarixi“ muallifi (nomaʼlum) yozishicha, birinchi sheʼr Vosif tomonidan Yaʼqub Ibn Lays As-Safforning 867-yilda Hirotni zabt etishi yoki 865-yilda xorijiy Ammarni oʻldirishi munosabati bilan yozilgan. Muallifning yozishicha, Vosif bu sheʼrni Yaʼqub arab tilidagi madhiyalarni tushunmasligi sababli yozgan.

Vosifning faoliyati 50 yildan ortiq davom etgan, chunki „Siston tarixi“dagi oxirgi parcha Amr ibn Lays as-Safforning 908/909-yillarda asirga olingan nabiralari Tohir va Yaʼqub haqida gap boradi.

Vosif 909-yilda vafot etgan.

 

 
 
 
 

Category:9-asr eronliklari
Category:Eron shoirlari
Category:Safforiylar sulolasi
Category:9-asrda tugʻilganlar
Category:909-yilda vafot etganlar
Abu Tohir Xusravoniy

Abu Tohir Xusravoniy  – 10-asrda Somoniylar imperiyasida yashagan fors shoiri. U Katta Xurosonlik boʻlib, mashhur fors shoiri Rudakiy davrida yashagan. Biroq, Xusravoniy sheʼrlarining koʻp qismi yoʻqolgan va faqat bir nechtasi, xususan Asadiy Tusiy kabi shoirlar tomonidan keltirilgan parchalari saqlanib qolgan. Xusravoniy 953-yilda vafot etgan.

 

Category:953-yilda vafot etganlar
Category:Somoniylar imperiyasi shoirlari
Category:Qadimiy fors adabiyoti
Afushtaiy Natanziy

Afushtaiy Natanziy (taxminan 1539–1599-yildan keyin) – Safaviylar Eronida yashagan shoir va tarixchi boʻlib, „Noqovat al-asor“ tarixiy yilnomasini yozgan.

 

 
 
 

Category:1530-yillarda tugʻilganlar
Category:Safaviylar tarixchilari
Ahmad Devonbegi

Ahmad Devonbegi (1826 – 1895-yildan keyin) – 19-asrda Qojarlar Eronida yashagan yozuvchi boʻlib, fors tilida sheʼr yozgan shoirlar haqidagi „Hadiqat ash-shuaro“ („Shoirlar bogʻi“) tazkira (shoirlar antologiyasi) muallifi hisoblanadi.

 

 
 
 

Category:1826-yilda tugʻilganlar
Rade Petrović

Rade Petrović-Njegoş (1982-yil 21-sentyabrda tugʻilgan) – chernogoriyalik futbol murabbiyi va yarim himoyachi pozitsiyasida oʻynagan sobiq futbolchi.

 

 
 
 
 Profile and stats until 2003 at Dekisa. Tripo

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar
Turkum:Serbiya va Chernogoriylik erkak futbolchilar
Turkum:Chernogoriyalik erkak futbolchilari
Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari
Turkum:FK Budućnost Podgorica futbolchilari
Turkum:OFK Grbalj futbolchilari
Turkum:FK Bokelj futbolchilari
Turkum:FK Kom futbolchilari
Turkum:FK Jedinstvo Bijelo Polje futbolchilari
Turkum:Carlstad United BK futbolchilari
Turkum:FK Borac Čačak futbolchilari
Turkum:FC Ahmat Grozniy futbolchilari
Turkum:OFK Titograd futbolchilari
Turkum:Serbiya Superligasi futbolchilari
Turkum:Rossiya Premyer-ligasi futbolchilari
Turkum:Chernogoriya birinchi ligasi futbolchilari
Turkum:Chernogoriyalik muhojir erkak futbolchilar
Turkum:Shvetsiyadagi muhojir erkak futbolchilar
Turkum:Serbiyadagi muhojir erkak futbolchilar
Turkum:Rossiyadagi muhojir erkak futbolchilar
Turkum:Chernogoriyalik futbol murabbiylari
Turkum:Oʻzbekistondagi muhojir futbol murabbiylar
Muhammad ibn Solih al-Hoshimiy

Abu al-Husayn Muhammad ibn Solih ibn Ummu Shaybon al-Hoshimiy  – 1973-yilda Iroq qozisi sifatida xizmat qilgan Abbosiylar sulolasi aʼzosi.

 Hayoti 
Muhammad ibn Solih 905/906-yilda Kufada tugʻilgan. 928/929-yilda Bagʻdodga kelib, qozi Abu Umar Muhammadning qiziga uylangan.

Muhammad Bagʻdodning al-Mansur shahrida, soʻngra 947-yil yanvar/fevral oylarida butun Gʻarbiy Bagʻdodda qozi lavozimini egallagan. 947-yil oktyabr/noyabr oylarida bu lavozimdan olinib, Misr, Falastin va Suriyaning bir qismiga qozi etib tayinlangan.

973/974-yilda Ibn Maʼrufning oʻrniga Muhammad Bagʻdod bosh qozisi etib tayinlangan va bu lavozimni to 975-yil may/iyun oylarida ishdan boʻshatilgunga qadar egallab turgan. Muhammad ibn Solih 979-yilning noyabr/dekabr oylarida vafot etgan.

 

 
 

Turkum:Abbosiylar
Turkum:979-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:10-asr Iroqda
Muhammad ibn Ubaydulloh al-Xoqoniy

Abu Ali Muhammad ibn Ubaydulloh al-Xoqoniy  – Abbosiylar xalifaligining yuqori martabali amaldori, 912—913-yillarda xalifalik vaziri lavozimida xizmat qilgan.

Muhammad ibn Ubaydulloh xalifa al-Mutavakkil va al-Mu’tamid hukmronligi davrida ikki marta vazir lavozimida xizmat qilgan taniqli Ubaydulloh ibn Yahyo ibn Xoqonning oʻgʻli boʻlgan. Mashhur tarixchi at-Tabariy unga ustozlik qilgan boʻlib, aytilishicha, har oyda u oʻn tilla dinor maosh olgan. Muhammad Ali ibn al-Furotning raqibi boʻlgan. 912-yil 23-iyulda xalifa al-Muqtadirning vaziri etib tayinlangan va 913-yil 16-avgustgacha shu lavozimda faoliyat yuritgan. Uning vazirlik davri xalifalik moliyasini mustahkamlashga urinishlar bilan ajralib turadi. Xususan, oʻsha vaqtda Banu al-Furot guruhiga mansub lavozimdan chetlatilgan amaldorlarga ogʻir jarimalar solingan. U, shuningdek, hanbaliylik mazhabini qoʻllab-quvvatlagan va shuning ketidan shialarga qarshi choralar koʻrilgan. Ishdan boʻshatilgandan soʻng, Ali ibn Iso al-Jarroh tomonidan hibsga olingan. Keyinchalik 917-yilda yana vazirlikka qaytgan raqibi Ibn al-Furot tomonidan qamoqqa olingan. Muhammad ibn Ubaydulloh 924/925-yilda vafot etgan. Shuningdek, uning oʻgʻli Abdulloh ham 924–925-yillarda qisqa muddat vazir lavozimida xizmat qilgan.

 

 
 
 
 

Turkum:Abbosiylar xalifaligining asirlari va mahbuslari
Turkum:924-yilda vafot etganlar
Muhammad ibn Yoqut

Abu Bakr Muhammad ibn Yaqut  – 930–935-yillarda Abbosiy xalifaligida yuz bergan notinch siyosiy voqealarda muhim rol oʻynagan davlat arbobi. Ayniqsa, 932–934-yillarda hukmronlik qilgan xalifa al-Qohir davrida va xalifa ar-Radiy taxtga chiqqan ilk oylarda xalifalikdagi eng qudratli shaxslardan biri boʻlgan. Biroq raqiblari uning lavozimdan olinishi va hibsga olinishiga sababchi boʻlishgan. 935-yil aprelida qamoqqa tashlangan va oradan koʻp oʻtmay qamoqda vafot etgan.

 Al-Muqtadir hukmronligi davrida 
Otasi Yoqut 930-yilda xalifa al-Muqtadir davrida saroy bosh xizmatkori (hojib) lavozimida xizmat qilayotgan paytda Muhammadning oʻzi Abbosiylar xalifaligi poytaxti Bagʻdodda xavfsizlik kuchlari boshligʻi (shurta) etib tayinlandi. Oʻsha davrda shahar harbiy guruhlar oʻrtasidagi qurolli toʻqnashuvlar bilan toʻlib-toshgan edi. 930-yil fevral oyida yuz bergan shunday toʻqnashuvlardan birida Muhammad Hujariyya otliq qoʻshini tomonida turib bu ishlarga aralashdi, raqib piyoda askarlarini shahardan chekinishga majbur qildi, shaharni tark etmagan qora tanli afrikalik askarlarning bir boʻlinmasi esa taslim boʻldi. Biroq bir necha oy oʻtib, bu askarlar maoshning kechikishi tufayli isyon koʻtardilar va natijada Bagʻdoddan chiqarib yuborildilar. Shundan keyin ular Vosit yaqinida Abbosiylar bosh qoʻmondoni Muʼnis al-Muzaffar tomonidan hujumga uchrab, butunlay yoʻq qilindi.

Ammo oradan koʻp oʻtmay, Muhammad va Mu’nis oʻrtasida kelishmovchilik yuzaga keldi va 931-yil iyun/iyul oylarida Muhammad ishdan boʻshatildi. Mu’nis uning surgun qilinishini talab qildi. Dastlab qarshilik koʻrsatgan boʻlsa-da, xalifa al-Muqtadir oxir-oqibat Mu’nisning bosimiga boʻysundi va 931-yil iyul oyida Muhammadni uzoq Seyiston viloyatiga joʻnatdi. Ammo al-Muqtadir Mu’nis bilan kelishmovchilikka borgach, Muhammad yana shaharga chaqirib olindi va 932-yil yanvar oyida u Bagʻdodga qaytib keldi. Muhammad Takritga yuborilgan qoʻshin boshligʻi etib tayinlandi, biroq Mu’nis Mosuldan Bagʻdod tomonga harakatlana boshlagach, Muhammad va uning ittifoqchisi Said ibn Hamdon jang qilmasdan turib orqaga chekindilar.

 

 
 

Turkum:Abbosiylar xalifaligining asirlari va mahbuslari
Turkum:935-yilda vafot etganlar
Muditā

Muditā (Pali va Sanskrit: मुदिता) – bu darmika tushunchasi boʻlib, quvonch holatini anglatadi. Ayniqsa, bu – boshqalarning baxtidan quvonish, ular muvaffaqiyatidan chin dildan mamnun boʻlish kabi holatlarda talqin qilinadi.

Anʼanaviy paradigmatik misol sifatida bu ruhiy holat ota-onaning oʻz farzandini oʻsib, yutuqlarga erishganini koʻrganda his qiladigan ichki quvonch holati bilan taqqoslanadi.

 

 
 
 
 

Turkum:Sanskritcha so‘z va iboralar
Turkum:Buddist meditatsiyasi
Turkum:Buddizmning falsafiy tushunchalari
Upekxa

(upekxā) – bu Buddaviylikdagi xotirjamlik (tinch ong holati) tushunchasidir. U brahmaviharalar – yaʼni „Brahma olami“ fazilatlaridan biri hisoblanadi va ezgu ruhiy omillardan biridir , u Nirvāna sari yetaklovchi Dhyana (meditatsiya) amaliyoti orqali rivojlantiriladi.

 Pali adabiyoti 
Pali kanoni va undan keyingi davr sharhlarida upekxā – ruhiy rivojlanishning muhim jihati sifatida koʻrsatiladi. U Brahmaviharaning toʻrtta oliy holatidan biri boʻlib, shahvat, gʻazab va johillik kabi ruhiy holatlarga qarshi turishga qodir boʻlishlikka yordam beradi. Brahmavihara sifatida, u anʼanaviy tarzda tan olingan qirqta Buddaviy meditatsiya mavzularidan (kammaṭṭhāna) biridir.

Theravadadagi oʻnta pāramī (kamolot) roʻyxatida esa  – oxirgi belgilangan bodhisatta amaliyoti hisoblanadi. Uyg‘onishning yetti omilida esa u ruhiy yetuklikning soʻnggi rivojlantiriladigan xususiyati hisoblanadi

ni amalda tatbiq etish – hayotdagi sakkizta oʻzgaruvchan holatga nisbatan xotirjamlik bilan, betaraf holda bardosh berish demakdir. Bu holatlar odatda „dunyodagi shamolning sakkiz yoʻnalishi“ yoki „dunyoviy sharoitlar“ deb ataladi: yoʻqotish va topish, obroʻe'tibor va badnomli, maqtov va tanqid, qaygʻu va quvonch .

Meditatsion jamlanganlik (samādhi)ni rivojlantirishda upekxā moddiy chanqoqlikdan xoli yuksak ruhiy singdiruvchanlik omili sifatida namoyon boʻladi. U uchinchi va toʻrtinchi jhāna holatlarida mavjud.

 

Turkum:Buddist meditatsiyasi
Turkum:Buddizmning falsafiy tushunchalari
Turkum:Sanskritcha so‘zlar va iboralar
Nazif ibn Yumn

Nazif ibn Yumn al-Qass ar-Rumiy al-Bagʻdodiy (990-yilda vafot etgan) – Melkit nasroniyKraemer, Joel L. (1992). Humanism in the Renaissance of Islam: The Cultural Revival During the Buyid Age. BRILL. p. 132. ruhoniysi, faylasuf va tabib.

Nazif ibn Yumn Buvayhiylar amiri Adud ud-Davla davrida yashab, faoliyat yuritgan. U yunon tilidagi asarlarni arab tiliga tarjima qilgan va shu orqali mashhur boʻlgan. Nazif Yevklidning oʻninchi kitobini arab tiliga tarjima qilgan.

 

 
 Nasrallah, J., Naẓīf Ibn Yumn: médecin, traducteur et théologien melkite du Xe siècle, in: Arabica 21 (1974): 303-312.
 Samir, S. Kh., Un traité du cheikh Abū ‘Alī Naẓīf ibn Yumn sur l’accord des chrétiens entre eux malgré leur désaccord dans l’expression, in: Mélanges de l’Université Saint-Joseph 51 (1990): 329–343.
 Seleznyov, Nikolai N., „Poslanie o edinstve“ bagdadskogo mel’kita v sostave entsiklopedicheskogo „Svoda“ arabojazychnogo kopta XIII veka , in: Gosudarstvo, religija, tserkov’ v Rossii i za rubezhom 3 (Moscow, 2010): 151-156.

Turkum:990-yilda vafot etganlar
Pāramitā

Pāramitā (Sanskrit, Pali: पारमिता) yoki pāramī (Pali: पारमी) – bu Buddaviylik atamasi boʻlib, koʻpincha „kamolot“ yoki „mukammallik“ deb tarjima qilinadi. Buddaviy sharhlarda bu tushuncha koʻpincha yuksak axloqiy fazilat, yaʼni maʼrifatga erishgan zotlarga xos olijanob sifat deya tasvirlanadi.

Pāramī va pāramitā har ikkisi ham Pali tilida mavjud boʻlgan soʻzlardir, biroq Pali adabiyotida asosan pāramī shakli ishlatiladi, holbuki Mahāyāna matnlarida odatda sanskritcha pāramitā shaklidan foydalaniladi.

 Theravāda buddaviyligi 

Pāramī (kamolot fazilatlari) haqidagi Theravāda taʼlimotlari kanonik matnlarda va undan keyingi davr sharh asarlarida uchraydi. Theravāda sharhlovchisi Dhammapala bu fazilatlarni odatda bodhisattvalarga xos boʻlgan yuksak axloqiy sifatlardan biri deya taʼriflaydi.

Amerikalik olim-rohib Thanissaro Bhikkhu esa bu fazilatlarni paramī – yaʼni maʼlum xarakter ega kamolot deb taʼriflab, ular uch xil maʼrifatga erishgan mavjudot: samma sambuddha (toʻla maʼrifatli Budda), Pratyekabuddayāna (yolgʻiz maʼrifatga erishgan), yoki arahant boʻlish uchun zarur deya taʼkidlaydi.

 Mahāyāna buddaviyligi 

Mahāyāna matnlarida pāramitālar bodhisattva yoʻlida Buddalikka erishish uchun oʻzini tarbiyalashda qoʻllaniladigan „mashq asoslari“ sifatida talqin qilinadi.

 

 

 Apte, Vaman Shivaram (1957–59). Revised and enlarged edition of Prin. V. S. Apte's The Practical Sanskrit-English Dictionary. Poona: Prasad Prakashan.
 Bodhi, Bhikkhu (1978). The All-Embracing Net of Views. Kandy: Buddhist Publication Society.
 Bodhi, Bhikkhu (ed.) (1978, 2005). A Treatise on the Paramis: From the Commentary to the Cariyapitaka A Treatise on the Paramis: From the Commentary to the Cariyapitaka by Acariya Dhammapala (The Wheel, No. 409/411). Kandy: Buddhist Publication Society.
 Horner, I.B. (trans.) (1975; reprinted 2000). The Minor Anthologies of the Pali Canon (Part III): 'Chronicle of Buddhas' (Buddhavamsa) and 'Basket of Conduct' (Cariyapitaka). Oxford: Pali Text Society. .
 
 Rhys Davids, T.W. & William Stede (eds.) (1921-5). The Pali Text Society’s Pali–English Dictionary. Chipstead: Pali Text Society.

 
 T. Prince tomonidan yozilgan „Voz kechish“ maqolasi – Buddaviylikdagi voz kechish tushunchasi haqida bepul maqola.
 Lama Zopa Rinpochening „Olti Kamolot Fazilati“ haqidagi qarashlari 
 Zen anʼanasi nuqtayi nazaridan olti pāramitā (kamolot fazilatlari)
 
 Theravāda buddaviylik: „Oʻnta Pāramī“ mavzusidagi Dhamma soʻzi (Ajahn Sucitto)
 Paramitalar nima? – Buddizm boshlanuvchilar uchun portali.

Turkum:Buddizmning falsafiy tushunchalari
Qodi Abdulvahhob

Qodi Abdulvahhob ibn Ali ibn Nasr ibn Ahmad ibn Husayn ibn Horun ibn Molik ibn Tavk at-Tagʻlibiy (milodiy 973–1035), Qodi Abdulvahhob nomi bilan ham tanilgan, Molikiylik mazhabiga mansub mashhur huquqshunoslardan biri. Qozikalon Abdulvahhob, shuningdek, arab adabiyoti va sheʼriyati borasidagi chuqur bilimlari bilan ham esda qolgan. Abbosiylar davrida Siirt va Badrada qozilik qilganal-Zarkali, Aaʼlaam (Arabic). Ayniqsa, „at-Talqin“ nomli asari bilan tanilgan. Bu asar molikiylik fiqhiga oid asar boʻlib, hozirgi kungacha oʻrganib kelinadi.

 Hayoti 
Abdulvahhob 973-yilda (hijriy 362) Bagʻdodda tugʻilgan. Oʻsha davrda Abbosiylar nomigagina hokimiyat tepasida boʻlib, siyosiy va harbiy sahnada, asosan, shialik mazhabi vakillari sanalmish Buvayhiylar sulolasi hukmronlik qilardi. Shunga qaramay, Abdulvahhob Bagʻdoddagi eng mashhur molikiylik mazhabi olimlaridan taʼlim olgan. Xususan, iroqlik huquqshunoslar al-Abhariy va Ibn al-Jallob, shuningdek, ash’ariylik mutakallimi al-Boqilloniydan saboq olgan. Hayotining soʻnggi yillarida Abdulvahhob Bagʻdodda qashshoqlikda yashagan va oxir-oqibat tugʻilgan shahrini tark etgan. Rivoyat qilinishicha, u shahardan ketayotgan kuni bir guruh nufuzli davlat amaldorlari uni kuzatishga chiqqan.

 

Turkum:973-yilda tugʻilganlar
Turkum:1035-yilda vafot etganlar
Alam Qahramona

Alam Qahramona – xalifa al-Mustakfiy davrida Abbosiylar haramining saroy xodimi.

Asli fors millatiga mansub boʻlib, asl ismi Husn boʻlgan. Abbosiylar haramiga kelganidan keyin Alam nomi bilan tanilgan va Alam Qahramona (yaʼni saroy boshqaruvchisi, bosh xizmatkori) lavozimini egallagan.

Xalifa al-Mustakfiyning qisqa hukmronlik davrida u katta taʼsirga ega boʻlgan. da aytilishicha „Alam xalifa al-Mustakfiyning qahramonasi boʻlgan va uning barcha ishlarini boshqara boshlagan“El-Azhari Taef El-Azhari:Queens, Eunuchs and Concubines in Islamic History, 661-1257. Alam Qahramona, shuningdek, qoʻshin qoʻmondoni Tuzun (amir al-umaro) bilan ittifoq tuzgan va ular birgalikda davlat ishlariga katta taʼsir oʻtkazgan.

Alam Qahramona Buvayhiylar sulolasining amir al-umaro lavozimidagi daylamiy qoʻmondonlari bilan yaxshi munosabat oʻrnatishga harakat qilganEl-Azhari Taef El-Azhari:Queens, Eunuchs and Concubines in Islamic History, 661-1257.

 

Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:9-asrda tugʻilganlar
Turkum:10-asrda vafot etganlar
Turkum:10-asr qullari
Turkum:Abbosiylar xalifaligi qullari
Turkum:Abbosiylar harami
Turkum:Abbosiylar xalifaligi ayol qullari
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi ayollari
Abu Sahl al-Quh

Abu Sahl Vayjan ibn Rustam al-Kuhiy  – forsal-Qūhī, Abu Sahl Wayjan ibn Rustam (c. 940-c. 1000) olimi, matematik, fizik va astronom. Tabaristonning Amol viloyati, Kuh (yoki Quh) hududidan boʻlib, 10-asrda Bagʻdodda faoliyat yuritgan. Oʻz davrining eng buyuk geometrlardan biri, matematika hamda astronomiyaga oid koʻplab asarlari mavjudSuter, Die Mathematiker und Astronomen der Araber (75-76, 1900). In his treatise On Rising Times, he wrote that he had also investigated astronomy as well as centers of gravity and optics. His Perfect Compass, for example, represented a step beyond Ibn Sina’s pointwise constructions of conic sections and described an instrument al-Qūhī characterized as useful for drawing these sections on sundials and astrolabes. (PDF version).

Al-Quhiy 988-yilda Bagʻdodda Buvayhiylar amiri Sharaf ad-Davla tomonidan qurilgan rasadxonada faoliyat yuritgan astronomlar rahbari boʻlgan. U astrolab haqida risola yozgan boʻlib, unda bir qator murakkab geometrik masalalarni hal qilingan.

 

Turkum:940-yilda tugʻilganlar
Turkum:1000-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Osafiy Haraviy

Osafiy Haraviy (1449-1517) – soʻnggi Temuriylar imperiyasi davrida yashab ijod etgan fors shoiri. Hirotda tugʻilgan Asafiy amaldorlar oilasidan chiqqan. Uning otasi temuriy hukmdor Abu Said Mirzoning (hukmronlik: 1451–1469) vaziri boʻlgan, bobosi Amir Temur (hukmronlik: 1370-1405) davrida esa davlat amaldori boʻlib ishlagan.

 

 
 
 

Turkum:Temuriylar imperiyasi shoirlari
Turkum:1449-yilda tugʻilganlar
Turkum:1517-yilda vafot etganlar
Turkum:Hirotliklar
Davlatmamat Ozodiy

Davlatmamat Ozodiy  – turkman shoiri va soʻfiy olimi. U „Turkman adabiyotining otasi“ hisoblangan shoir Mahtumqulining otasidir.

 Xotirasi 
Ozodiy va uning oʻgʻli Mahtuqmqulining qabri Eronning Guliston ustonidagi Aktokay qabristonida joylashgan boʻlib, ziyoratgoh hisoblanadi. Har yili bu qabristonga minglab odamlar tashrif buyuradi.

 Muassasalar va tashkilotlar 
Turkmaniston jahon tillari milliy instituti Ozodiy nomi bilan atalgan.

 

Turkum:1690-yillarda tugʻilganlar
Turkum:1760-yilda vafot etganlar
Turkum:Soʻfiylik olimlari
Turkum:18-asr eron shoirlari
Turkum:Turkman shoirlari
Sarhadobod (Alborz)

Sarhadobod — Erondagi Alburz ustonining Fardis shahristoni tarkibiga kiruvchi Markaziy baxshining Vahdat dehistonida joylashgan qishloq.
 Tarixi 
2010-yilda, Alborz ustoni tashkil etilish jarayonida Karaj shahristoni Tehron ustonidan ajratib olingan edi.

2013-yilda Meshkin Dasht shahri, Karaj shahridan Fardis mahallasi va shahristonning boshqa hududlari Fardis shahristonini tashkil etish maqsadida ajratib olindi. Vahdat dehistoni yangi tashkil etilgan Markaziy baxshi tarkibiga kiritildi.
 
 Aholisi 
2016-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloq aholisi xonadonda kishini tashkil qilgan. Ushbu qishloq dehiston tarkibidagi yagona qishloq hisoblanadi.
 Izohlar 

 

Turkum:Fardis shahristoni aholi punktlari
Azroqiy

Abul-Muhosin Abu Bakr Zaynuddin Azroqiy  – 11-asrda Eronda yashab ijod etgan shoir.

Firdavsiyning Gʻaznadan Tusga qochib ketayotganida Azroqiyning otasi (Ismoil Varroq, „kitob sotuvchi“) uyida boshpana topgani aytiladi.

Hirotda tugʻilgan Azroqiy taniqli madhiyanavislardan biri boʻlgan. U „Alfiya va Shalfiya“ asarini sheʼr shaklida yozgan va „Shamsudavla Abulfavoris Tugʻon-Shoh“ga (Alp Arslonning oʻgʻli) oʻzi haqida sheʼr aytgani rivoyat qilinadi. Shuningdek, u „Sandbodnoma“ning bir versiyasini ham yozgan. Uning qasidalaridan tashqari yuqorida tilga olingan asarlarning hech biri saqlanib qolmagan.

U 1072-yilda vafot etgan.

 Yana qarang 

 Fors adabiyoti

 

 
 Jan Rypka, History of Iranian Literature. Reidel Publishing Company. ASIN B-000-6BXVT-K
 AZROQĪ HERAVĪ Encyclopædia Iranicada

Turkum:1072-yilda vafot etganlar
Turkum:11-asr eron yozuvchilari
Aziz Davlatobodiy

Aziz Davlatobodiy (1922, Tabriz – 2009-yil 30-aprel, Tabriz) – fors shoiri boʻlib, „Darvesh“ taxallusi bilan ham tanilgan. U Tabriz milliy kutubxonasi va Tarbiyat kutubxonasining birinchi direktori boʻlganKAFKASYALI, Ali. Iran Türk Edebiyatı Antolojisi. cild 5. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları, Mart 2002. 306. ..

2009-yil 30-aprelda oʻpka saratoni kasalligidan vafot etgan va Maqbaratoshoara qabristoniga dafn etilgan.

 

Turkum:Tabrizlik yozuvchilar
Turkum:1922-yilda tugʻilganlar
Turkum:2009-yilda vafot etganlar
Turkum:20-asr fors shoirlari
Turkum:21-asr fors shoirlari
Jafar Ibrohimiy

Jafar Ibrohimiy  – Eronlik shoir boʻlib, Ardabilda tugʻilib, Tehronda yashagan. Uning taxallusi Shohiddir . U bolalar va oʻsmirlar yozuvchisi va shoiri boʻlib, romanlar, sheʼrlar va hikoyalar toʻplamlarini oʻz ichiga olgan 50 dan ortiq asar yozgan.

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Ardabilliklar
Turkum:20-asr fors shoirlari
Turkum:21-asr fors shoirlari
Bu Ali Shoh Qalandar

Shayx Sayid Sharfuddin Bu Ali Shoh Qalandar Panipati (Bu Ali Qalandar nomi bilan tanilgan) — Ovaysiy tariqatining qalandari va soʻfiy avliyosi. Hozirgi Hindistonning Haryana shtatidagi Panipat shahrida, oʻsha paytdagi Dehli sultonligida tugʻilgan va taʼlim berganEncyclopaedia of Sufism: Great Sufi saints : Sarmad & Bawa, Masood Ali Khan, S. Ram, Anmol Publications, 2003, ISBN 81261131119788126113118. Uning dargohi Panipat shahrida joylashgan boʻlib, muridlari uchun muqaddas ziyoratgoh hisoblanadi.

 

Turkum:1324-yilda vafot etganlar
Turkum:1209-yilda tugʻilganlar
Turkum:Panipatliklar
Turkum:Soʻfiy avliyolar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari