Pokistonda Ahmadiya ta’limoti

thumb|300 px| Ahmadiya harakatining ramziy belgisi
thumb|320 px|Ahmadiya harakatining dunyo b`ylab tarqalish darajasi (qancha toʻq boʻlsa, shuncha koʻproq odamni qamrab olgan)
+ Ahmadiya harakati tarqalgan mamlakatlar Davlatlar Afrika
• Jazoir
• Angola
• Benin
• Botsvana
• Burkina-Faso
• Burundi
• Kamerun
• Kabo-Verde
• Markaziy Afrika Respublikasi
• Chad
• Komor orollari
• Kot-d’Ivuar
• Kongo DR
• Kongo Respublikasi
• Jibuti
• Misr
• Ekvatorial Gvineya
• Eritreya
• Efiopiya
• Gabon
• Gambiya
• Gana
• Gvineya
• Gvineya-Bisau
• Keniya
• Lesoto
• Liberiya
• Liviya
• Madagaskar
• Malavi
 • Mali
• Mavritaniya
• Mavrikiy
• Marokash
• Mozambik
• Namibiya
• Niger
• Nigeriya
• Ruanda
• Senegal
• Seyshel orollari
• Syerra-Leone
• Somali
• Janubiy Afrika
• Sudan
• Svazilend
• Tanzaniya
• Tunis
• Uganda
• Zambiya
• Zimbabve Osiyo
• Afgʻoniston
• Bahrayn
• Bangladesh
• Butan
• Bruney
• Birma
• Kambodja
• Xitoy
• Gonkong
• Hindiston
• Indoneziya
• Iroq
• Eron
• Isroil
• Iordaniya
• Qozogʻiston
• Koreya
• Quvayt
• Qirgʻiziston
• Laos
• Livan
• Malayziya
• Maldiv orollari
• Moʻgʻuliston
• Nepal
• Ummon
• Shimoliy Koreya
• Pokiston
• Falastin
• Filippin
• Qatar
• Rossiya
• Saudiya Arabistoni
• Singapur
• Janubiy Koreya
• Shri-Lanka
• Suriya
• Tayvan
• Tojikiston
• Tailand
• Kurka
• Turkmaniston
• Birlashgan Arab Amirliklari
• Oʻzbekiston
• Vetnam
• Yaman Yevropa
• Albaniya
• Andorra
• Armaniston
• Avstriya
• Ozarbayjon
• Belarus
• Belgiya
• Bosniya va Gertsegovina
• Bolgariya
• Xorvatiya
• Kipr
• Chexiya
• Daniya
• Estoniya
• Finlandiya
• Fransiya
• Gruziya
• Germaniya
• Gretsiya
• Vengriya
• Islandiya
• Irlandiya
• Italiya
• Jersi
• Kosovo
• Latviya
• Lixtenshteyn
• Litva
• Lyuksemburg
• Malta
• Moldova
• Monako
• Chernogoriya
• Niderlandiya
• Shimoliy Makedoniya
• Norvegiya
•Polsha
• Portugaliya
• Ruminiya
• Rossiya
• San-Marino
• Serbiya
• Slovakiya
• Sloveniya
• Ispaniya
• Shvetsiya
• Shveysariya
• Ukraina
• Birlashgan Qirollik Amerika
• Antigua va Barbuda
• Barbados
• Beliz
• Braziliya
• Kanada
• Chili
• Kolumbiya
• Kosta-Rika
• Kuba
• Dominika
• Dominik Respublikasi
• Ekvador
• Salvador
• Gvatemala
• Gayana
• Gaiti
• Gonduras
• Yamayka
• Meksika
• Nikaragua
• Panama
• Paragvay
• Peru
• Surinam
• Trinidad va Tobago
• Qoʻshma Shtatlar Okeaniya
• Avstraliya
• Sharqiy Timor
• Fiji
• Kiribati
• Marshall orollari
• Mikroneziya
• Nauru
• Yangi Zelandiya
• Palau
• Papua-Yangi Gvineya
• Samoa
• Tonga
• Tuvalu
• Vanuatu
thumb|300x300px| Pokiston Statistika Byurosi maʼlumotlariga koʻra, 2017-yilda har bir Pokiston tumanining Qadiyani nisbati
Pokistondagi Ahmadiya harakati Ahmadiya Musulmon Jamiyatining asosiy aʼzolaridan. Mamlakatdagi Ahmadiya soni Pokiston aholisining 0,22 % dan 2,2 % gacha deb baholanadi The 1998 Pakistani census states that there are 291,000 (0.22 %) Ahmadis in Pakistan. However, the Ahmadiyya Muslim Community has boycotted the census since 1974 which renders official Pakistani figures to be inaccurate. Independent groups have estimated the Pakistani Ahmadiyya population to be somewhere between 2 million and 5 million Ahmadis. However, the 4 million figure is the most quoted figure and is approximately 2.2 % of the country. See:over 2 million: 3 million: International Federation for Human Rights: International Fact-Finding Mission. Freedoms of Expression, of Association and of Assembly in Pakistan. Ausgabe 408/2, Januar 2005, S. 61 (PDF)3-4 million: Commission on International Religious Freedom: Annual Report of the United States Commission on International Religious Freedom. 2005, S. 1304.910.000: James Minahan: Encyclopedia of the stateless nations. Ethnic and national groups around the world. Greenwood Press. Westport 2002, page 52. Demak, Pokiston dunyodagi eng koʻp Ahmadiylar yashaydigan mamlakatdir. Panjob viloyatidagi Rabva shahri Ahmadiya Jamiyati Angliyaga koʻchirilishidan oldin ularning global shtab-kvartirasi boʻlgan.

Pokistondagi Ahmadiylar koʻpincha diniy taʼqib va diskriminatsiyaga uchragan. Pew tadqiqot markazi maʼlumotlariga koʻra, pokistonliklarning atigi 7 foizi Ahmadiylarni musulmon deb biladi.

Ahmadiya harakati Qodyan shahrida vujudga kelgan. Pokiston mustaqillikka erishgach, Ahmadiylar oʻz qarorgohlarini yaratish uchun Rabvah shahriga koʻchib oʻtdilar. Ahmadiya jamoasiga mansub boʻlgan bir qancha taniqli Pokiston odamlari bor edi, ular orasida mamlakatning birinchi Nobel mukofoti sovrindori Abdus Salam va Pokistonning birinchi tashqi ishlar vaziri Muhammad Zafarulloh Xon ham bor. Ahmadiya va Mahdaviya Pokistondagi ikkita asosiy Mahdiylik aqidalarini tashkil qiladi.Sheikh, Samira. „Aurangzeb as seen from Gujarat: Shi ʻi and Millenarian Challenges to Mughal Sovereignty.“ Journal of the Royal Asiatic Society 28.3 (2018): 557-581..

 Tarixi 

 Mustaqillikdan oldingi davr 

 Pokiston harakati tarafdorlari 
Jamiyatning ikkinchi ruhiy rahbari Mirzo Basherud-Din Mahmud Ahmad Angliyadagi Ahmadiya jamoatining Mavlana Abdul Rahim Dard ismli ulamosiga Jinna bilan suhbatlashishni buyurdi. U Jinna bilan Londondagi Kingʻs Bench Walkda uchrashdi va ular uch soat suhbatlashdilar. Jinna bunga rozi boʻlib Hindistonga qaytdi.

 1946-yilda Hindistondagi saylovlarda BHMLni qoʻllab-quvvatlash 
Pokiston rezolyutsiyasi loyihasini ishlab chiqqan Muhammad Zafarulloh Xon Ahmad Ahmadiylarga 1945-6 yilgi saylovlarda Butun Hindiston musulmonlar ligasini qoʻllab-quvvatlashni maslahat berdi. Xon ham Londonda Hindiston ozodligi uchun nutq soʻzladi.

 Xizar Hayat Tivannaning isteʼfosi 
Xizar Hayot 1946-yilda Panjobda mahalliy hukumatni boshqargan, Kongress va Akali Dal tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Musulmonlar Ligasi uning hukumatiga qarshi chiqdi. Panjobni qamrab olgan boykotlar tufayli u 1947-yil 2-martda Bosh vazir lavozimidan isteʼfoga chiqdi. Keyinchalik u bir necha yil Pokiston ichida koʻchib yashadi, keyin esa Kaliforniyaga koʻchib oʻtdi va u yerda vafot etdi.

 Pokiston davlati tashkil etilgandan keyin 
Pokiston tashkil etilgandan soʻng, baʼzi Ahmadiylar Mirzo Bashiriddin Mahmud Ahmad bilan birga Pokistonga kelib, vaʼda qilingan yer deb hisoblagan oʻz shaharlarini qurdilar.

 1953-yil Ahmadiyaga qarshi gʻalayonlar 
Ahmadiya musulmonlar jamoasini islomchilar, shu jumladan, „Jamoat-e-Islomi“ tomonidan taʼqib qilish uchun Ahmadiyaga qarshi guruhlar tomonidan ommaviy taʼqiblar boshlandi. Pokiston hukumati tartibsizliklarni bostirdi. Oradan koʻp oʻtmay Ahror mazhabi man etildi.

 1974-yil Ahmadiyaga qarshi tartibsizliklar va Pokiston Konstitutsiyasiga ikkinchi tuzatish 
Koʻproq ommaviy taʼqiblar va „Tehrik-e-Xatme Nabuvvat“ deb nomlangan Ahmadiyaga qarshi harakat paydo boʻlgan bir paytda, barcha islomiy partiyalar Pasban Xatme Nabuvvat harakatini boshladilar. Ular Zulfiqor Ali Bxutto boshchiligidagi Pokiston hukumatini Ahmadiya Musulmon Jamiyati aʼzolarini musulmon boʻlmaganlar deb eʼlon qilgani uchun Pokiston Konstitutsiyasiga ikkinchi konstitutsiyaviy tuzatish kiritishga majbur qilishdi.

 1984-yil Ahmadiyaga qarshi tuzatish 
Prezident Ziyo-ul-Haq davrida Pokiston Konstitutsiyasida Ahmadiylarning diniy erkinligini cheklovchi aksil-Ahmadiylik qarori qabul qilindi. Ushbu qonunga koʻra, Ahmadiylar oʻzlarini musulmon deb atashlari yoki „musulmon sifatida namoyon boʻlishlari“ mumkin emas, bu uch yillik qamoq jazosi bilan jazolanadi.
 Bosh qarorgohning Londonga koʻchirilishi 
Ahmadiylarni taʼqib qilishni qonuniylashtirgan ushbu ikki tuzatish kuchga kirganidan soʻng, jamoa xalifasi Mirzo Tohir Ahmad 1985-yilda markaziy qarorgohni Londonga koʻchirdi.

 Jamiyatdagi muammolar 

 Taʼqiblar va Ahmadiyaga qarshi kayfiyat 
Qodoniy va Mirzoiy Ahmadiylar uchun ishlatiladigan kamsituvchi atamalardir. Ahmadiyaga qarshi guruhlar jamiyatni tugatish uchun islomiy jihodga chaqirishdi. 2018-yilda Azad Jammu va Kashmir parlamenti bir ovozdan Ahmadiylarni musulmon boʻlmaganlar deb eʼlon qildi.

Pokistonliklar odatda Ahmadlarni qadiyaniylar deb atashadi, bu esa jamiyat uchun kamsituvchi atamadir. Pokiston Konstitutsiyasiga kiritilgan ikkinchi tuzatish Ahmadiylarni rasman musulmon emas deb eʼlon qildi.
Pokistonning aholisi boʻyicha yirik shaharlari (2010)NShaharJoylashuviAholisiNShaharJoylashuviAholisi1KarachiSind13 205 33911SargodxaPanjob600 5012LaxorPanjob7 129 60912BaxavalpurPanjob543 9293:FaysalobodPanjob2 880 67513SialkotPanjob510 8634RavalpindiPanjob1 991 65614SukkurSind493 4385MultonPanjob1 606 48115LarnakaSind456 5446HaydarobodSind1 578 36716ShekxupuraPanjob426 9807GujranvalaPanjob1 569 09017JangPanjob372 6458PeshavorHaybar-Paxrunxva1 439 20518Raximyor-XonPanjob353 1129KvettaBelujiston896 09019MardonHaybar-Paxtunxva352 13510Islomobodpoytaxt689 24920GujorotPanjob336 727

 Yana qarang 

 Pokistondagi ozchiliklar
 Pokistondagi Islom

 

Turkum:Pages with unreviewed translations