Qoʻrgʻoshinni himoya qilish

thumb| Qoʻrgʻoshin gʻishtlari odatda radiatsiya himoyasi sifatida ishlatiladi.
Qoʻrgʻoshinni himoya qilish qoʻrgʻoshinning samarali dozasini kamaytirish uchun odamlarni yoki ob’ektlarni radiatsiyadan himoya qilish uchun radiatsiyadan himoya qilish shakli sifatida foydalanishni anglatadi. Qoʻrgʻoshin yuqori zichlik va yuqori atom raqami tufayli maʼlum turdagi nurlanishni samarali ravishda susaytirishi mumkin; asosan, gamma nurlari va rentgen nurlarini toʻxtatishda samaralivQoʻrgʻoshin, R -Mendeleyev davriy sistemasining IV guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 82, atom massasi 207,2. Tabiiy Qoʻrgʻoshin 5 ta barqaror izotop: 2(2R (juda oz miqdorda), 2MR (1,5%). 206R (23,6%), 2(|7R (22,6%) va 208R(52,3%) lardan iborat.

Qoʻrgʻoshin miloddan 6—7 ming yil avval Misr, Mesopotamiya va qad. dunyoning boshqa mamlakatlari xalqlariga maʼlum boʻlgan. Ular Qoʻrgʻoshindan haykal, uy anjomlari va boshqa buyumlar yasashgan. Rimliklar Qoʻrgʻoshindan suv quvurlari sifatida foydalanishgan. Yunoniston va Qad. Rimda Qoʻrgʻoshin birikmalari – Qoʻrgʻoshin kuli RO va Qoʻrgʻoshin li oq boʻyoq 2RSO,R(ON), turli dori va boʻyoqlar tayyorlash uchun ishlatilgan..

 Operatsiya 
thumb| Qoʻrgʻoshin oynasi bilan ajratilgan nazorat joyiga ega floroskopiya xonasi.
Qoʻrgʻoshinning yuqori zichligi uning yuqori atom raqami va nisbatan qisqa bogʻlanish uzunligi va atom radiusining kombinatsiyasi tufayli yuzaga keladi. Yuqori atom raqami neytral zaryadni saqlab qolish uchun koʻproq elektronlar kerakligini anglatadi va qisqa bogʻlanish uzunligi va kichik atom radiusi koʻplab atomlarni maʼlum bir qoʻrgʻoshin tuzilishiga toʻplash mumkinligini anglatadi. Qoʻrgʻoshin Yer poʻstining massa jihatidan 1,6T0~3%ini tashkil etadi. Uning 80 ga yaqin minerali maʼlum (bulardan eng muhimi galenit R5). Polimetall rudalarning oksidlanish zonalarida Qoʻrgʻoshinning (90 ga yaqin) ikkilamchi rudalari hosil boʻladi, ular jumlasiga anglezit R804, serussit RSO,, krokoit RSg04, piromorfit R,(RO,),S1 kiradi. q. radioaktiv elementlarning yemirilishidan hosil boʻlgan oxirgi mahsulot sifatida uran, toriy va aktiniy rudalarida uchraydi. Biosferada Qoʻrgʻoshin oz miq-dorda va tarqoq holda boʻladi (tirik organizmda 5-10 3%, dengiz suvida ZT0_9%). Tabiiy suvlardagi Qoʻrgʻoshin ionlari loyga yutilib, vodorod sulfid taʼsirida R8 holida suv tubiga choʻkadi, natijada dengiz balchigʻida Qoʻrgʻoshin toʻplana boradi.

Qoʻrgʻoshinning zichligi va koʻp sonli elektronlari tufayli u rentgen va gamma-nurlarini tarqatish uchun juda mos keladi. Bu nurlar fotonlarni, bozonning bir turini hosil qiladi, ular aloqa qilganda elektronlarga energiya beradi. Qoʻrgʻoshin qalqoni boʻlmasa, inson tanasidagi elektronlar taʼsir qiladi va bu ularning DNKsiga zarar etkazishi mumkin. Radiatsiya qoʻrgʻoshin orqali oʻtishga harakat qilganda, uning elektronlari energiyani yutadi va tarqatadi. Oxir-oqibat, qoʻrgʻoshin oʻzi taʼsir qiladigan energiyadan pasayadi. Biroq, qoʻrgʻoshin nurlanishning barcha ga qarshi samarali emas. Qoʻrgʻoshinga tushadigan yuqori energiyali elektronlar (jumladan, beta nurlanishi) toʻqimalar uchun dastlabki nurlanishdan koʻra xavfliroq boʻlgan bremsstrahlung nurlanishini yaratishi mumkin. Bundan tashqari, qoʻrgʻoshin neytron nurlanishining ayniqsa samarali yutuvchisi emas. Qoʻrgʻoshin Yer poʻstining massa jihatidan 1,6T0~3%ini tashkil etadi. Uning 80 ga yaqin minerali maʼlum (bulardan eng muhimi galenit R5). Polimetall rudalarning oksidlanish zonalarida Qoʻrgʻoshinning (90 ga yaqin) ikkilamchi rudalari hosil boʻladi, ular jumlasiga anglezit R804, serussit RSO,, krokoit RSg04, piromorfit R,(RO,),S1 kiradi. q. radioaktiv elementlarning yemirilishidan hosil boʻlgan oxirgi mahsulot sifatida uran, toriy va aktiniy rudalarida uchraydi. Biosferada Qoʻrgʻoshin oz miq-dorda va tarqoq holda boʻladi (tirik organizmda 5-10 3%, dengiz suvida ZT0_9%). Tabiiy suvlardagi Qoʻrgʻoshin ionlari loyga yutilib, vodorod sulfid taʼsirida R8 holida suv tubiga choʻkadi, natijada dengiz balchigʻida Qoʻrgʻoshin toʻplana boradi.

 
Qoʻrgʻoshin rentgen apparatlarida, atom elektr stantsiyalarida, laboratoriyalarda, tibbiy muassasalarda, harbiy texnikada va radiatsiya duch kelishi mumkin boʻlgan boshqa joylarda himoya qilish uchun ishlatiladi. Odamlarni himoya qilish uchun ham, uskunalar va tajribalarni ham himoya qilish uchun ekranlash juda xilma-xildir. Masalan, gamma-spektroskopiyada zondni atrof-muhit nurlanishidan himoya qilish uchun qoʻrgʻoshin qal’alari qurilgan. Shaxsiy himoyaga qoʻrgʻoshinli fartuklar (masalan, tish rentgenogrammasi paytida ishlatiladigan tanish kiyim), qalqonsimon qalqonlar va qoʻrgʻoshin qoʻlqoplari kiradi. Bundan tashqari, laboratoriya uskunalari uchun turli xil himoya qurilmalari mavjud, jumladan, qoʻrgʻoshin qal’alari, qoʻrgʻoshin gʻishtlaridan iborat tuzilmalar va radioaktiv namunalarni saqlash va tashish uchun qattiq qoʻrgʻoshin yoki qoʻrgʻoshin bilan qoplangan idishlardan yasalgan qoʻrgʻoshinlar . Radiatsiya ishlab chiqariladigan koʻplab ob’ektlarda qoidalar qoʻshni xonalarni radiatsiya tarqalishidan himoya qilish uchun qoʻrgʻoshin bilan qoplangan kontrplak yoki gipsokarton bilan qurilishni talab qiladi. 

 himoya 
Qoʻrgʻoshinli apron yoki qoʻrgʻoshinli apron – bu radiatsiya qalqoni vazifasini bajaradigan himoya kiyimining bir turi. U yupqa kauchuk tashqi va qoʻrgʻoshindan kasalxona fartugi shaklida qurilgan. Qoʻrgʻoshinli apronning maqsadi – rentgen nurlari (radiografiya, floroskopiya, kompyuter tomografiyasi) yordamida tibbiy koʻrish paytida ionlashtiruvchi nurlanishga potentsial taʼsir koʻrsatadigan hayotiy organlarning rentgen nurlari kasalxonadagi bemorga taʼsirini kamaytirishdir.

Reproduktiv organlarni qoʻrgʻoshinli kauchuk apron bilan himoya qilish muhim hisoblanadi, chunki bemorning sperma yoki tuxum hujayralarida DNK oʻzgarishi bemorning avlodiga genetik nuqsonlarni oʻtkazib, bola va ota-onalar uchun jiddiy va keraksiz qiyinchiliklarni keltirib chiqarishi mumkin.