Birlashgan millatlar tashkiloti bosh kotibi

BMT Bosh kotibi — Birlashgan Millatlar Tashkilotining bosh maʼmuriy xodimi.

Bosh kotib BMT Xavfsizlik Kengashi tavsiyasiga binoan BMT Bosh Assambleyasi tomonidan tayinlanadi. Xavfsizlik Kengashi qarori oldidan odatda norasmiy muhokamalar va bir qator reyting ovozlari o‘tkaziladi. Bundan tashqari, Kengashning besh doimiy aʼzosidan har biri ovoz berishda veto huquqidan foydalanishi mumkin. Umumiy qabul qilingan amaliyotga koʻra, Bosh kotib Xavfsizlik Kengashining doimiy aʼzolari boʻlgan mamlakatlar vakillari orasidan saylanmaydi.

Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi besh yillik muddatga saylanadi va yangi muddatga qayta saylanishi mumkin. Bosh kotibning besh yillik muddatlari soniga cheklov qo‘yilmagan bo‘lsa-da, shu paytgacha hech kim bu lavozimni ikki martadan ortiq egallamagan.

Bosh kotibning qarorgohi — Turtle Bayda joylashgan BMT shtab-kvartirasi binosiTeltsch, Kathleen. „Town House Offered to UN“, The New York Times, 15 July 1972. Retrieved 27 December 2007..

 Majburiyatlari 
Bosh kotib Xavfsizlik Kengashi eʼtiboriga xalqaro tinchlik va xavfsizlikni saqlashga tahdid soladigan muammolar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni taqdim etadi. Bosh kotib hech qanday hukumat yoki hokimiyatdan koʻrsatmalar olmaydi. U faqat BMT oldida javobgar.

Bosh kotib BMT Kotibiyati xodimlarini Bosh Assambleya tomonidan belgilangan qoidalarga muvofiq tayinlaydi.

 Vakolat muddati va saylov jarayoni 
Bosh kotib 5 yil muddatga saylanadi. Nomzodlar „yopiq eshiklar ortida“ faqat Xavfsizlik Kengashi aʼzolari tomonidan koʻrib chiqiladi. Xavfsizlik Kengashining doimiy aʼzolari har qanday nomzodga veto qoʻyish huquqiga ega. „Mintaqaviy tamoyil“ deb ataladigan narsaning mavjudligi maʼlum. Yakuniy qaror Bosh Assambleyaga tegishli boʻlib, u Bosh kotibni akklamatsiya bilan saylaydi .

 Mintaqaviy muvozanat prinsipi 
Hokimiyatni tortib olishning oldini olish uchun dunyoning turli mintaqalaridan odamlarni Bosh kotib etib tayinlash kerak. Umumiy qabul qilingan amaliyotga koʻra, Bosh kotib lavozimini Xavfsizlik Kengashining doimiy aʼzosi boʻlgan davlat vakili egallamasligi kerak. Mintaqaviy tamoyilni belgilovchi yagona hujjat 1997-yildagi Bosh Assambleya rezolyutsiyasidir. Hodisalar xronologiyasidan xulosa qilish mumkinki, prinsip toʻliq hurmat qilinmaydi.

 BMTning mintaqaviy guruhlari 
BMTning mintaqaviy guruhi Bosh kotiblar Muddatlar soni Gʻarbiy Yevropa va boshqa mamlakatlar4 5 Sharqiy Yevropa guruhi 0 0 Lotin Amerikasi va Karib dengizi guruhi1 2 Osiyo guruhi 2 3 Afrika guruhi 2 3

 BMT Bosh kotiblari 
Eslatma: 1945-yilning 25-aprelidan 26-iyuniga qadar boʻlib oʻtgan San-Fransisko konferensiyasiga keyinchalik Sovet Ittifoqi foydasiga josuslik qilganlikda ayblangan Alger Xiss raislik qildi.
№FotoIsmDavlatBMTning mintaqaviy guruhlariMuddatlar yillari—link=Fayl:Sr._Gladwyn_Jebb.jpg|142x142pxGladwyn Jebb (1900—1996)Gʻarbiy Yevropa1945-yil 24-oktabr — 1946-yil 1-fevral1link=Fayl:Trygve_Lie_1938.jpg|138x138pxTrygve LieOON: Tryugve Xalvdan Li (Norvegiya) (1896—1968)Gʻarbiy Yevropa1946-yil 1-fevral — 1952-yil 10-noyabr2link=Fayl:Dag_Hammarskjöld.jpg|142x142pxDag HammarskjöldOON: Dag Xammarshyold (Shvesiya)Linner S. (2007). Dag Xammarshyold i krizis v Kongo, 1960-61 . Stranitsa 28. Universitet Uppsala. (2008-07-22). (1905—1961)Gʻarbiy Yevropa1953-yil 10-aprel — 1961-yil 18-sentyabr3link=Fayl:U_Thant_(1963).jpg|134x134pxU ThantOON: U Tan (Myanma) (1909—1974)25px BirmaOsiyo1961-yil 30-noyabr — 1971-yil 31-dekabr4link=Fayl:Kurt_Waldheim_UN.jpg|126x126pxKurt WaldheimOON: Kurt Valdxaym (Avstriya) (1918—2007)Gʻarbiy Yevropa1972-yil 1-yanvar — 1981-yil 31-dekabr5link=Fayl:Aankomst_op_Schiphol_van_secretaris-generaal_VN,_Perez_de_Cuellar_,_Perez_de_Cue,_Bestanddeelnr_932-2443.jpg|150x150pxJavier Pérez de CuéllarOON: Xaver Peres de Kuelyar (Peru) (1920—2020)Janubiy Amerika1982-yil 1-yanvar — 1991-yil 31-dekabr6link=Fayl:Boutros_Boutros-Ghali_(1980).jpg|133x133pxButros Butros-GʻoliyOON: Butros Butros-Gali (Yegipet) (1922—2016)Afrika1992-yil 1-yanvar — 1996-yil 31-dekabr7link=Fayl:Kofi_Annan_2012_(cropped).jpg|125x125pxKofi AnnanOON: Biografiya Kofi A. Annana (1938—2018)Afrika1997-yil 1-yanvar — 2006-yil 31-dekabr8link=Fayl:Ban_Ki-moon_February_2016.jpg|138x138pxPan Gi Mun (1944-yil tugʻilgan)Osiyo2007-yil 1-yanvar — 2016-yil 31-dekabr9link=Fayl:António_Guterres_2021.jpg|140x140pxAntónio Guterres (1949-yil tugʻilgan)Gʻarbiy Yevropa2017-yil 1-yanvar — amaldagi

 

Turkum:BMT Bosh kotiblari