The Murder at the Vicarage

The Murder at the Vicarage  – britaniyalik yozuvchi Agatha Christie tomonidan yozilgan detektiv badiiy asar boʻlib, ilk bor 1930-yil 20-oktyabrda Buyuk Britaniyada Collins Crime Club nashriyoti tomonidan nashr etilgan va shu yilning oʻzida AQShda Dodd, Mead and Company nashriyoti tomonidan chop etilgan. Buyuk Britaniya nashri yetti shilling olti pens narxda sotilgan, AQSh nashri esa 2,00 dollar boʻlgan.

Bu roman Agatha Christiening mashhur qahramoni Miss Marple ishtirok etgan birinchi toʻliq roman hisoblanadi. Shuningdek, unda Miss Marple yashaydigan toʻqima ingliz qishlogʻi St Mary Mead ham ilk bor roman shaklida namoyon boʻladi. Miss Marple bundan avval 1927-yil dekabridan boshlab turli jurnallarda chop qilingan qisqa hikoyalarda paydo boʻlgan edi. Ushbu hikoyalar keyinchalik, 1932-yilda, The Thirteen Problems nomli kitobga jamlangan.

 Adabiy ahamiyati va kitobxonlar tomonidan qabul qilinishi 
The Times Literary Supplement 1930-yil 6-noyabr sonida quyidagi xulosani bergan: „Detektiv hikoya sifatida bu romanning yagona kamchiligi – jinoyatchi Protheroni bu qadar tez va jim oʻldira olganiga ishonish qiyinligidir. Xonaning, bogʻning va qishloqning uchta rejasi shuni koʻrsatadiki, Miss Marple deyarli koʻra va eshita oladigan masofada boʻlgan; u mayda-chuyda narsalarni biladigan va eng yomon xulosalarni chiqaradigan ayol. Yana uchta gʻiybatchi ayollar (mukammal tasvirlangan) yon-atrofdagi uylarda yashagan. Yakunda qotilni Miss Marple topadi, ammo haqiqatda u buni ancha oldin aniqlagan boʻlardi.“

The New York Times Book Review 1930-yil 30-noyabr sonida shunday yozgan: „Isteʼdodli Miss Christie bu oxirgi detektiv hikoyasida oʻz qobiliyatidan toʻliq foydalanmagan. Bu kitob uning detektiv adabiyotdagi obroʻsiga deyarli hissa qoʻshmaydi.“ Sharh davomida, quyidagilar qayd etiladi: „Mahalliy bekorchi ayollar jamoasi koʻplab gʻiybat va shov-shuv bilan tanishtiriladi. Biroz shuni oʻqishning oʻzi kifoya – oʻrtacha oʻquvchi bundan charchab ketadi, ayniqsa voqea bosh tergovchisi boʻlgan yoqimtoy Miss Marpledan.“ Tahlilchi syujetning tuzilishini qisqacha bayon qilgach, shunday xulosa qiladi:
„Yechim – aniq bir antiklimaks.“

H. C. OʻNeill, 1930-yil 12-dekabrda The Observer gazetasida asarni quyidagicha tahlil qilgan: „Bu sodda hikoya boʻlib, itoatkor oʻquvchini chalgʻitish uchun yoʻliga bir qator qizil seldlarni tashlab boradi. Muallifning sirni yashirishdagi yangi uslubi nihoyatda original: u sirni boshida ochadi, keyin uni teskari qiladi, yechim rost boʻlishi mumkin emasdek koʻrsatadi va shu bilan butun voqea davomida hayratlanish muhitini yaratadi.“

Daily Expressning 1930-yil 16-oktabr sonida Harold Nicolson shunday deydi: „Men Agatha Christiening bundan yaxshi asarlarini oʻqiganman, ammo bu oxirgi kitobi ham koʻp detektiv romanlarga qaraganda ancha quvnoq, maroqli va jozibali.“ 1930-yil 15-oktabrdagi qisqa Daily Mirror sharhida shunday deyilgan: „Chalgʻitish – juda yaxshi darajada saqlab borilgan.“

Oradan oltmish yil oʻtib, Robert Barnard roman haqida shunday yozgan: „Bu – St Mary Mead qishlogʻining ilk koʻrinishi. Bu joy oʻgʻrilik, oʻzini boshqa qilib koʻrsatish, zino va yakunda qotillik bilan toʻla bir makon. Odamlar bunday hikoyalardan nima topib, juda yoqimli deb hisoblashlari tushunarsiz.“ Barnard yechimni biroz ishonish qiyin deb topgan boʻlsa-da, hikoya 1990-yil oʻquvchilari uchun 1930-yil oʻquvchilaridan koʻra jozibaliroq boʻlishi mumkinligini aytadi: „Yechim aqlni biroz chalgʻitadi, ammo juda koʻp mayda zavqli detallar borligi uchun shikoyat qilib boʻlmaydi. Miss Marplening bu ilk tasviridagi kuchli „achchiqlik“ keyingi asarlaridagi „shirinlik“dan koʻra zamonaviy didga yaqinroq.“

Agatha Christiening oʻzi esa keyinchalik shunday yozgan: „Hozir Murder at the Vicarageni oʻqir ekanman, uni oʻsha paytdagidek yaxshi deb oʻylamayman. Unda, menimcha, juda koʻp qahramonlar va juda koʻp yon syujetlar bor. Ammo hech boʻlmaganda asosiy syujet puxta.“

 

 
 The Murder at the Vicarage at the official Agatha Christie website
 
 

Turkum:Agata Kristi romanlari