Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Otit

Otit (yun. otos — quloq, itis — yalligʻlanish) — quloqning yalligʻlanishi. Tashqi quloqning yalligʻlanishi otit, oʻrta quloqning yalligʻlanishi oʻrta otit va ichki quloqning yalligʻlanishi labirintit deyiladi.

Tashqi otitga tashqi eshituv yoʻliga infeksiya kirishi, shuningdek, qashinib yoki hasharot chaqib yaralanishi, kuyish, sovuq urishi, shpilka yoki barmoq bilan quloq kovlash va x.k. sabab boʻladi.

Oʻrta O. koʻpincha yosh bolalarda uchrab, birmuncha ogʻir kechadi, quloq qat-tiq ogʻriydi, harorat koʻtariladi, eshi-tish ancha pasayadi, miya va uning pardasiga asorat berishi mumkin. Oʻrta O.ga aksariyat yuqori nafas yoʻllarining yalligʻlanishi bilan kechadigan infeksi-on kasalliklar: gripp, oʻtkir respirator kasalliklar, qizamiq, skarlatina va boshqa sabab boʻladi. Oʻrta O.da vrach tav-siyasi boʻyicha kompress qilinadi; u ogʻriqni pasaytiradi va nogʻora boʻshli-gʻidagi yalligʻlanish soʻrilib ketishiga imkon beradi. Oʻrta quloq yalligʻlani-shining oldini olish uchun organizmni chiniqtirish, servitamin ovqatlar is-teʼmol qilish (qarang Ovqatlanish), fizkultura va sport bilan shugʻullanish lo-zim. Tamaki chekish va alkogolga ruju qilish oqibatida nafas yoʻllarining surunkali yalligʻlanishi keyinchalik oʻrta quloqqa ham oʻtishi mumkin. Tumov boʻlganda burunni toʻgʻri qoqa bilish ham oʻrta O.ning oldini olishda ayniqsa muhim. Oʻz vaqtida toʻgʻri davo qilinsa, bemor butunlay tuzalib ketadi, eshitish qobiliyati oʻz holiga qaytadi. Baʼzan soʻrgʻichsimon oʻsiq kataklari va ular oraligʻidagi toʻsiqlarning yalligʻlanishi (qarang Quloq) kabi asoratlar yuzaga kelishi yoki kasallik surunkali shaklga oʻtishi mumkin.

Surunkali O.da vaqt-vaqti bilan yiring oqib turadi, eshitish qobiliyati pasayadi. Surunkali O.ga xos alomatlar paydo boʻlishi bilan darhol vrachga murojaat etish lozim. Oʻz vaqtida davo qilinmasa, meningit, sepsis, hatto miya toʻqimasi abssessi kabi asoratlar roʻy beradi. Oʻrta quloq yalligʻlanishini muntazam davolash zarur, bemor vrach-otorinolaringolog nazorati ostida boʻlishi lozim. Bu kasallikda quloq pardasida doimiy teshik mavjudligi tufayli quloqqa suv kirganda dard zoʻrayadi. Shuning uchun choʻmil-ganda va bosh yuvganda paxtani vazelin yoki boshqa suyuq moyga shimdirib, quloqqa tiqib qoʻyish kerak.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

 

Turkum:Quloq kasalliklari
Turkum:Tibbiyot
Turkum:Otorinolaringologiya
Turkum:Kasalliklar
Turkum:Surdologiya
Turkum:Alifbo boʻyicha kasalliklar
Oʻq otish (sport)

Oʻq otish sporti — sport turi, oʻq otish quroli va pnevmatik qurol (oʻiiq stvolli va silliq stvolli qurollar), shuningdek, kamondan otish. Sport atamashunosligida, odatda, oʻq otish Otish sporti deb ataladi. Otish sportida harakatlanmaydigan va harakatlanib turadigan nishonlarga qarab miltiq, pistolet yoki revolver (toʻpponcha)dan oʻq uziladi. Hozirgi zamon musobaqalari diametri 162,4 mm li nishonlarga 50 m masofadan 5 soat 15 min. davomida miltikdan (yotgan holda, tik turib va tizzalab) 3 x40 ta oʻq uzish; 50 m masofadan 2 soat davomida oʻsha nishonga miltikdan 60 ta oʻq uzish (yotgan holda); 1320x70 mm kattalikdagi harakatlanib turadigan nishon — "chopib ketayotgan toʻngʻiz"ga 2 kun mo-baynida 30+30 ta oʻq uzish (tik turib, miltiqni koʻtara solib darhol); oʻzi oʻklanadigan pistoletdan 1600 x450 mm kattalikdagi 5 ta figurali nishonga 25 m masofadan 2 kun mobaynida 2x30 ta oʻq uzish (tik turib); bir zaryadli pistoletdan 500 mm diametrli nishonga 50 m masofadan 2 soat 30 min. davomida 60 ta oʻq uzish (tik turib) mashklarini oʻz ichiga oladi. Oʻq otish boʻyicha birinchi musobaqalar 1824-yil Shveysariyada oʻtkazilgan. Jahon chempionatlari 1897-yildan (1954-yildan —4 yilda 1-marta) oʻtka-ziladi. 1921-yil Xalqaro Otish sporti uyushmasi (UIT)ga asos solingan. Otish sporti barcha Olimpiada oʻyinlari (1904, 1928-yildan tash-kari) dasturiga kiradi.

Oʻzbekistonda Otish sporti keng tarqalgan sport dan biri hisoblanadi. 20-asrning 20-yillaridan ommalasha boshladi. Qulay iqlim sharoiti tufayli butun yil davomida qurollarning barcha turidan merganlar tayyorlab kelingan. Otish tirlari va poligonlari respublikaning barcha viloyatlarida bor. 1960—80 yillarda Otish sporti respublikada, ayniqsa, kjsalishga erishdi. Bu davrda Oʻzbekiston vakillari Yevropa va jahon chempionatlarida 100 dan ortiq medalni, shuningdek, Olimpiada oʻyinlarining 2 ta kumush medalini qoʻlga kiritdi.

Oʻzbekiston Otish sporti federatsiyasi 1992-yil tuzildi va Xalqaro otish sporti uyushmasiga qabul qilindi. 1995-yildan Osiyo otish sporti konfederatsiyasiga aʼzo boʻldi. Jahon chempionlari A. Oripov, Ye. Kondratyev, S. Lazareva stendga otish boʻyicha, A. Kodnikov, A. Romanov oʻq otish boʻyicha va Olimpiada oʻyinlarining sovrindorlari A. Asraboyev va R. Yambulatov respublikadagina emas, xal-qaro miqyosda tanildilar. Mustaqillik yillarida D. Muxtorov, Sh. Ahmedov, E. Osmonov, N. Repichev, Yu. Shaxova, N. Dolbikina, A. Aksenova Osiyo oʻyinlari, qitʼa chempionlari, jahon ku-bogi musobaqalarining gʻoliblari va sovrindorlari boʻldilar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Sport
Otlashuv

Otlashuv, substantivatsiya — transpozitsiyaning bir turi, boshqa turkumga oid soʻzlarning otga koʻchishi. Sifat, son, ravish, sifatdosh, harakat nomi otlashadi, kelishik, egalik va koʻplik affikslarini qabul qilib, ot bajargan sintaktik vazifani bajaradi. Otlashgan soʻz predmetning belgisini yoki boshqa xususiyatlarini emas, balki uning oʻzini bildiradi va ot javob beradigan soʻroqlarning biriga javob boʻlib keladi.

Sifat va sifatdoshlar koʻproq ot xususiyatiga ega. Sifat quyidagi hollarda otlashadi: 

a) predmet aniqlanmish tushib qolganda: Koʻr tutganini qoʻymas, kar eshitganini (kar odam, koʻr odam); 

b) kishi yoki hayvonlarning tabiiy holatini (nuqson, kamchiliklarini) bildiruvchi sifatlar aniqlanmishsiz ot tarzida qoʻllanganda: pakana, choʻloq, maymoq, malla, kal, semiz. 

Sifatdoshlar otlashganda, otlarga xos sintaktik vazifalarni bajaradi: Bilmaganni soʻrab oʻrgangan olim, orlanib soʻramagan oʻziga zolim (maqol).

Son abstrakt maʼnoda qoʻllansa, u koʻpincha otga yaqin vazifani bajaradi: Oʻnning yarmi besh. Bilagi zoʻr birni yiqar, bilimi zoʻr mingni yiqar (maqol).

Harakat nomi harakatning bajarilishi va u bilan bogʻliq boʻlgan boshqa maʼnolarni bildirmaydi, balki harakat-holatning nomini bildiradi. Shu sababli otlashuvlarga xos grammatik koʻrsatkichlarni qabul qiladi va gapda O.larga xos vazifalarni bajaradi: oʻtirishga, koʻrishim, yeyishi, yotishda, ketuvini. 

Otlashgan soʻzlar emotsional — ekspressiv yoki koʻchma maʼno ifodalashi mumkin: zahar (odam), tilla (bola), shakar (qiz) kabiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Oto...

Oto... (yun. otos — quloq) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlar boʻlagi. Quloqqa aloqadorlikni bildiradi (mas, otoskleroz, otorinolaringologiya).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Otolitlar

Otolitlar (oto... va yun. lithos — tosh), statolitlar — bir qancha umurtqasizlar va barcha umurtqali hayvonlar muvozanat organlarida joylashgan qattiq hosilalar. Hayvonlarda O.ning kelib chiqishi, oʻlchami va tuzilishi turlicha. Odatda, tolitlarhujayralar ishlab chiqaradigan mineral moddalar (koʻpincha kalsiy karbonat) va organik moddalardan iborat; baʼzan tashqi muhitdan olinadi (mas, daryo qisqichbaqalarida qum zarralari tolitlarvazifasini bajaradi). Otolitlar mayda donachalar yoki yirik hosilalar shaklida boʻlishi mumkin. Umurtqasizlarda Otolitlar statotsistlar, umurtqalilarda vestibulyar apparat ichida joylashgan. Gavda holati oʻzgarganida yoki tezlanish taʼsirida Otolitlar oʻrnining oʻzgarishi tukli retseptor hujayralarning mexanik qoʻzgʻalishiga va miyaga yoʻnaluvchi elektr signallarining paydo boʻlishiga olib keladi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Anatomiya
Otomi

Otomi (Oton xudosi ajdodlari nomidan olingan; naua tilida "nayza bilan yuruvchilar"; oʻzlarini nion, niu deb atashadi) — Meksikaning markaziy tumanlarida yashovchi indeys xalqi; asosan, togʻli, yarim quruqlikdagi hududlarda atsteklar va metislar bilan tarqoq holda yashashadi. Otomi tilida soʻzlashadilar. Dindorlari katoliklar, protestantlar, anʼanaviy diniy eʼtiqodlar saqlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Aborigenlar
Otorinolaringologiya

Otorinolaringologiya (oto..., yunoncha rhis — burun, larynx — tomoqva...logiya), laringootorinologiya (LOR) — quloq, burun va tomoq hamda uning atrofidagi aʼzolar kasalliklarini oʻrganadigan fan. Eshituv fiziologiyasi, uning buzilishi va shunga aloqador kasalliklarni oʻrganish (audiologiya), ovoz fiziologiyasi, uning oʻzgarishi va bu oʻzgarishlarni keltirib chiqargan kasalliklarni oʻrganish (foniatriya), quloq ogʻir boʻlib qolishi, karlik sabablarini oʻrganish (surdologiya) ham otorinolaringologiyaga kiradi. Normal va patologik sharoitda ichki quloq (asosan, labirint)ning bosh miyaning turli boʻlimlari bilan aloqasini oʻrganadigan soha otonevrologiya deb ataladi.

Otorinolaringologiya 19-asr oʻrtalarida xirurgiya va terapiyadan mustaqil soha sifatida ajralib chiqqan. Sobiq Ittifoqda 1922-yildan Otorinolaringologiya tibbiyot institutlarida mustaqil fan sifatida oʻqitila boshladi, ilmiy tadqiqot institutlari tashkil etildi. Oʻzbekistonda bu sohadagi tadqiqotlar dastlab Oʻrta Osiyo universitetida professor S. F. Shteyn tomonidan 1920-yilda tashkil qilingan kafedrada olib borildi. Oʻrta quloqning oʻtkir va surunkali yalligʻlanishi, uning asoratlarini aniqlash, karlikni davolash usullari ustida tadqiqotlar oʻtkazildi (qarang J. Mirazizov, A. I. Moʻminov, A. N. Dadamuhamedov, Gʻ. Q. Ibrohimov, S. A. Hasanov, K. A. Xoʻjayev, A. M.Hakimov). Hozirgi hiqildoqning oʻtkir va surunkali yalligʻlanishi, xavfli va xavfsiz oʻsma kasalliklarini aniqlash, davolash muammolari ustida tadqiqot ishlari olib borilmoqda. Bundan tashqari, 1-ToshTIning Otorinolaringologiya kafedrasi qoshida quloq va yuqori nafas yoʻllari faoliyatini mikroxirurgik usulda tiklash markazi, 2-ToshTIning Otorinolaringologiya kafedrasi qoshida eshitish qobiliyatini qayta tiklash markazi va foniatriya ilmiy-amaliy markazi tashkil etilganligi bu sohadagi ilmiy tadqiqot ishlari koʻlamining kengayishiga olib keldi. Oʻzbekistondagi barcha tibbiyot intlarida Otorinolaringologiya fan sifatida oʻqitiladi. Qoʻchqor Mirazizov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
 

Turkum:Tibbiyot
Turkum:Otorinolaringologiya
Turkum:Tibbiyotga oid mutaxassisliklar
Otoskleroz

Otoskleroz (oto... va skleroz) — quloq kasalligi. Bunda oʻrta quloqni ichki quloq bilan birlashtirib turadigan oval darcha sohasidagi suyak toʻqimasi oʻsib ketadi. Natijada tovush tebranishlarining eshituv suyakchalari sistemasi orqali oʻtishi qiyinlashadi yoki butunlay toʻxtaydi. Deyarli hamma vaqt ikkala quloq ogʻriydi, odatda, 16—17 yoshda, baʼzan bolalikda boshlanadi, koʻproq xotin-qizlarda uchraydi. O.da bemorning qulogʻi asta-sekin eshitmay qoladi, qulogʻi shangʻillaydi, bora-bora karlikka olib keladi. Kasallik baʼzan juda sekin rivojlanadi. Kasbga aloqador baʼzi zararliklar (shovqin, vibratsiya va boshqalar) hamda infeksion kasalliklar, shuningdek, homiladorlik va tugʻish koʻpincha O.ni kuchaytiradi. Kasallikka koʻproq ichki sekretsiya bezlari funksiyasining buzilishi, eshituv organining kuchli tovush taʼsirida zararlanishi sabab boʻladi. Kasallikning boshlangʻich davrida doridarmonlar bilan eshitishni bir oz yaxshilash va quloq shangʻillashini pasaytirish mumkin, shuningdek, eshitish apparatlari ham yaxshi foyda beradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Otoskopiya

Otoskopiya (oto... va yun. skopeo — koʻraman, koʻzdan kechiraman) — tashqi eshituv yoʻli va quloq pardasini koʻzdan kechirish usuli. O.da quloqqa kiritiladigan maxsus voronkalar, peshonaga tutiladigan reflektor (oʻrtasi teshik koʻzgu) va yorugʻlik manbaidan foydalaniladi. Diagnostika maqsadida muolajalar va operatsiyalar qilishda qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Otoulla said vaqqos maqbarasi

Otoulla said vaqqos maqbarasi — Surxondaryo viloyati Sherobod tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (11-asr). Maqbara lashkarboshi Otoulla eshon Mir Haydar nomi bilan bogʻlangan. Bir xonali, kulohiy gumbazli, bezaksiz. Xom gʻishtdan qurilgan. Bosh tarzi jan.sharqqa qaragan, chuqur ravoqli. Xona burchaklariga gʻishtlar koʻndalang terilib, ravoqsimon hoshiya hosil qilingan. Umumiy tarhi 6,80x6,40 m, ichki xona 5,25x4,75 m.

 Adabiyot 
 Arshavskaya 3. A., Rtveladze E. V., Haqimov 3. A., Srednevekovie pamyatniki Surxandari, T., 1982.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Otryad

Otryad (rus.) (harbiy ishda) —1) jangovar yoki maxsus vazifani (razvedka, ilgʻor O. va boshqalar) bajarish uchun tuziladigan vaqtinchalik yoki doimiy harbiy tuzilma; 2) ayrim davlatlar harbiy havo kuchlarida eskadrilya tarkibiga kiruvchi boʻlinma; 3) chegara qoʻshinlarida — taktik birlashma.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ots Georg Karlovich

Ots Georg Karlovich (1920.21.3, Petrograd —1975.5.9, Tallin) — eston xonandasi va opera yakkaxoni (lirik bariton). Xalq artisti (1960). Tallin konservatoriyasini tugatgan (1951). 1945-yildan Tallindagi "Estoniya" opera va balet teatrida yakkaxon xonanda. Operalarda Don Juan, Figaro ("Don Juan", "Figaroning uylanishi"), Onegin ("Yevgeniy Onegin") kabi, operettalarda Danila ("Quvnoq beva"), Tasillo ("Marina") va boshqa partiyalarni ijro etgan. Konsert repertuaridan klassik va zamonaviy kamer asarlar, qoʻshiklar oʻrin olgan. O. mayin, yoqimli ovozi hamda optimistik talqinlari bilan shuhrat krzongan. "Mister Iks", "Kola Bryunon" kabi filmlarda bosh rollarni ijro etgan. Chet mamlakatlarda (jumladan, bir necha bor Toshkentda ham) gastrolda boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Sovet erkak aktyorlari
Otsiz Xorazmshoh

Otsiz Xorazmshoh (toʻliq ismi Otsiz ibn Qutbiddin Muhammad ibn Anushtegin) (1097 —1156) — anushteginiylar sulolasidan boʻlgan Xorazm hukmdori (1128—56). Otasi vafotidan soʻng taxtga oʻtirgan, saljuqiylar sultoni Sanjarning vassali boʻlgan. Lekin u Xorazm ni mustaqil davlatga aylantirishga intilgan. Otsiz Sanjarning ruxsatisiz avvalo Jand va Mangʻishloqni egallab va Turkistonning ichkari tumanlariga yurish qilish bilan oʻz hokimiyatini mustahkamlab olgan. Shundan soʻng u oʻzini mustaqil deb eʼlon qilgan, birok, 1138 yil Hazorasp yaqinida Sanjar qoʻshini tomonidan magʻlubiyatga uchrab, mamlakatdan quvgʻin qilingan. Sanjar oʻzining jiyani Sulaymon bin Muhammadni xorazmshoh etib tayinlagan, lekin kelasi yili Otsizni Xorazm aholisi chaqirib olgan, shahzoda esa quvib yuborilgan. 1141 yil mayda Otsiz Sanjarga tobelik izhor etib, umrbod unga sadoqat bilan xizmat qilishga qasam ichgan, lekin bir necha oydan soʻng Sanjar qoraxitoylardan yengilgach (1141-yil 9-sentabr), qasamini buzgan. Otsiz oʻsha yili kuzida kuchli qoʻshin bilan Xurosonga yurib Marvni egallab olgan; kelasi yil bahorida Nishopurni tobe etgan, biroq Sanjar tomonidan darhol quvib yuborilgan. 1143—44 yillarda Sanjar yana Xorazmga yurish qilgan, Otsiz kuchi ozligi tufayli unga tobelik izhor qilgan. Shundan soʻng bir oz vaqt oʻtgach, Otsiz 3-marta isyon koʻtargan va Sanjarning elchisini (shoir Adib Sobir) Amudaryoga tashlab yuborishni amr qilgan. 1147 yil noyabrda Sanjar 3-marta Xorazmga yurish uyushtirgan, 2 oylik qamaldan soʻng Hazorasp shahrini olgan va Gurganjga yaqinlashgan, 1148 yil iyunda sulton bilan shaxsan uchrashuv chogʻida garchand oʻzini takabburona, gerdaygan holda tutgan boʻlsada, Otsiz sultonga tobelik bildirgach, oʻz lavozimida qoldirilgan. 1153 yil Sanjar oʻgʻuzlar qoʻliga asir tushib qolgan. Otsiz bu safar sultonning sodiq xizmatkori va himoyachisi sifatida yana Xurosonga yurish qilishga shaylangan va oʻziga Amul shahrini berishni talab qilgan, biroq rad javobini olgan. 1156-yil u Nisoga kelib asirlikdan qochgan Sanjarga oʻz sadoqatini bildirgan, lekin shu yilning 30-iyulida Habushon (hozirgi Kuchan)da 59 yoshida vafot etganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 

 
 Bartold V. V., Sochineniya, t. 11(2), M., 1964.
 

Turkum:1097-yilda tugʻilganlar
Turkum:1156-yilda vafot etganlar
Turkum:Anushteginiylar
Turkum:Xorazm hukmdorlari
Turkum:Markaziy Osiyodagi turkiy hukmdorlar
Turkum:Xorazmshohlar
Ottava (daryo)

Ottava — Kanadaning janubi-sharqiy qismidagi daryo. Shimoliy Lavrentiy daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 1120 km, havzasining maydoni 147 ming km². Lavrentiy qirlaridan boshlanadi. Oʻrtacha suv sarfi 2000 m³/sek. Dekabrdan aprelgacha muzlaydi. Quyilish joyidan 400 km masofada kema qatnaydi. Rido kanali orqali Ontario koʻli bilan bogʻlangan. Yogʻoch oqiziladi. GES qurilgan. O. boʻyida Ottava shahri joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kanadadagi daryolar
Ottava (Kanada)

Ottava — Kanadaning poytaxti. Mamlakatning janubi-sharqiy qismida, Ottava daryosi va Rido kanali sohillarida, 72 m balandlikda, Ontario provinsiyasida. Iqlimi moʻtadil kontinental iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 11°, iyulniki 20,3°. Yillik yogʻin 879 mm. Aholisi 1,06 mln. kishi (2001), asosan, Yevropadan koʻchib borgan ingliz va fransuzlarning avlodlari.

Ottavaga 19-asrning 20-yillarida asos solingan va dastlab Baytaun deb atalgan. 1854-yilda shahar huquqini olgach, Ottava deb atala boshladi. 1858-yildan Angliya mustamlakasi, 1867-yildan Kanada poytaxti.

Ottava — mamlakatning siyosiy, madaniy va iqtisodiy markazi. Transport yoʻli va shosse yoʻllar tuguni, daryo porti. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Sellyuloza-qogʻoz, poligrafiya, toʻqimachilik, kimyo, mashinasozlik va metallsozlik, yogʻochsozlik, mebel, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. EHM, ilmiy asboblar va hokazolar ishlab chiqariladi. Ottavada Kanada Qirollik ilmiy jamiyati, Ottava va Karlton universitetlari, Kanada ilmiy tadqiqot kengashi (FA), ilmiy muassasalar, kutubxonalar, muzeylar, Milliy galereya (1880), rasadxona, Milliy sanʼat markazi bor. Shaharda bogʻ va gulzor koʻpOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Ontario
Turkum:Shimoliy Amerika mamlakatlari poytaxtlari
Turkum:Kanada shaharlari
Otton I

Otton I (Otto) (912-973) - german qiroli (936 yildan), "Muqaddas Rim imperiyasi" imperatori (962 yildan); saksoniya sulolasidan. Shimoliy va Oʻrta Italiyani zabt etib, imperiyaga asos solgan. Gersoglarni tobe etib, yepiskop hamda abbatlarga suyangan holda kirollik hokimiyatini mustahkamlagan. Lex jangida (955) vengerlarni magʻlubiyatga uchratib, ularni gʻarbga qilgan hujumlarini toʻxtatgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Otxona

Otxona — otlar uchun moʻljallangan bino. Maxsus ot fermalari va ot zavodlarida quriladi. Nasldor otlar O.sida nayel olinadigan biyalar, aygʻirlar, 1,5 yoshgacha va mashq qildirilayotgan 1,5 yoshdan katta toylar boqiladi. Nasldor otlar ogʻillarda bogʻlamay, toylar esa ogʻillarda yoki umumiy binolarda saqlanadi. Nasl olinadigan biyalar, aygʻirlar va mashq qildirilayotgan toylar uchun ogʻillar hajmi 3,5×3,5 m, 1,5 yoshgacha boʻlgan toylar uchun 3×2,5 m dan boʻladi. Ish otlari ogʻillarda bogʻlab boqiladi. Qulunli biyalar va toylar ogʻillarda alohida saqlanadi. Ogʻillar hajmi zotli katta otlar uchun 1,75×3 m, maydalari uchun esa 1,6×2,85 m qilinadi. Umumiy bino (seksiya)larda 1 toy uchun 4,5—7 m2 joy ajratiladi. O.ning ichi ikki qatorli, oʻrtasida 2–3 m kenglikdagi yoʻl, yoʻlning ikki tomonida ogʻillar va umumiy binolar boʻladi. Ogʻillar bilan umumiy binolarga oxurlar quriladi, vodoprovod oʻtkaziladi. O.da ot mashq qildiriladigan, yem-xashak, asbob-uskuna saqlanadigan joylar, goʻngxona, navbatchi xonasi, aygʻirlar urugʻi tekshiriladigan xona va boshqa qoʻshimcha xonalar boʻladi. O. 40— 100 otga moʻljallab quriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Binolar
Otchopar

Otchopar, ippodrom — yoʻrtoqi va chopqir otlarni sinash (sovitish) hamda ot sporti musobaqalarini oʻtkazish uchun moʻljallab maxsus jihozlangan joy; bu sinov va musobaqalarni oʻtkazishni tashkil qiluvchi muassasa. O.da otlarni yoʻrttirib chopish va poyga oʻtkazish uchun moʻljallangan halqasimon (doira) berk yoʻlkalar, tomo-shabinlar uchun moʻljallangan minbarli inshoot (asosan, finish yoʻlkasi boʻylab quriladi), hakamlar uchun moʻljallangan minora (odatda, finish chizigʻi roʻparasiga quriladi) boʻladi. Yoʻlkalar ichida turli-tuman ot sporti musobaqalarini oʻtkazish uchun moʻljallangan maydonchalar va ot bilan sakrab oʻtiladigan toʻsiqkurilmalar qilinadi. O.da yordamchi va xoʻjalik inshootlari va binolari (yopiq manejlar, otxonalar, ot taqalash ustaxonasi, veterinariya lazareti, karantin xonalari va boshqalar) ham boʻladi. O.dagi yoʻlkalarning poyga oʻtkazish, otlarni yoʻrttirib chopish va aralash xillari boʻladi. Poyga oʻtkazish yoʻlkasida ot poygasi oʻtkaziladi, otlarni yoʻrttirib chopish yoʻlkasida otlar yoʻrttirishga va yuk tortishga sinaladi, aralash yoʻlkada ham poygalar oʻtkaziladi, ham otlar sinaladi. Yoʻlkalar, asosan, ellips shaklida boʻladi. Yoʻlkalarga chim yoki yumshoq rezina qoplanishi mumkin. Chimli yoʻlkalar chopqir otlar uchun, rezina qoplangan yoʻlkalar yoʻrtma otlar uchun yaraydi. Yoʻlkalarning uz. 1600—2000, 2400— 3000 m boʻlishi mumkin. O. dunyoning deyarli barcha yirik shaharlarida bor. Baʼzi O. larda totalizatorlar (otlarga pul tikiladigan joylar) ham boʻladi. Oʻzbekistonda ot sporti (uloq, "qiz quvish" va boshqalar) qadimdan rivojlangan. Bular keng adirlarda oʻtkaziladi, maxsus O.lar qurilmaydi. Toshkentda yaxshi jihozlangan va dunyo meʼyorlari talablariga javob beradigan O. 1976-yil qurilgan (meʼmorlar R. U. Asanov, E. I. Gusarova). Un-gacha (20-asr boshidan) ot poygasi musoba-qalari Qoʻyliqdagi eski O.da oʻtkazilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Sport
Otquloq

Otquloq (Rumex) — torondoshlar oilasiga mansub bir va koʻp yillik oʻsimliklar turkumi. Oʻzbekistonda 16 turi mavjud. Shulardan ekma. Otquloq, shovul, jingalak Otquloq (R. crispus L.), qizgʻish Otquloq (R. conglomerates Murr.), Suriya Otqulogʻi (R. syriacus Meisn.), Drobov Otqulogʻi (R. drobovii Korov.) uchraydi. Ildizi oʻq ildiz, yoʻgʻon, poyasi koʻp qirrali, boʻgʻimli, yuqori qismi kamshox. Ildiz oldi barglari uzun bandli, barg plastinkasining tubi oʻqsimon (nayzasimon), uchburchak-tuxumsimon yoki keng nashtarsimon, poyasidagisi choʻziq-nashtarsimon, poya boʻgʻimlarida ketma-ket oʻrnashgan. Gullari bir jinsli, mayda, toʻpguli roʻvaksimon. May oyidan sentabrgacha gullab urugʻlaydi. Mevasi 3 qirrali yongʻoqcha. O. nam yerlarda, oʻtloqlarda, togʻ yonbagʻirlarida oʻsadi. Tibbiyotda dorivor O., mayda bargli O. yoki shovul va oddiy Otquloqdan foydalaniladi. O. S, V va boshqa vitaminlarga boy boʻlgani sababli ovqatga ishlatiladi. Otquloq va chinor barg sathi katta oʻsimliklar hisoblanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Ouken qonuni

Ouken qonuni — qisqa mudsatli ishsizlik darajasining oʻsishi bilan ishlab chiqarish hajmidagi yoʻqotishlar oʻrtasidagi bogʻliqni ifodalaydigan qonun. Amerikalik iqtisodchi Artur Ouken (1929— 1979) aniqlangan. Bu qonunga koʻra, yalpi milliy mahsulotning yillik oʻsishi 2,5%ni tashkil etganda ishsizlik darajasi amalda doimiy boʻlib qoladi. Ishsizlik darajasidagi oʻzgarishlarga qarab yalpi milliy mahsulot real hajmining potensial hajmiga nisbati oʻzgarishlari (elastikligi) doimiy va taxminan 3% ga teng. Mac., ishsizlikning 1% ga oʻsishi real ishlab chiqarish hajmida 3% ga teng qisqarishga olib keladi yoki aksincha.

Shu sababli mamlakatda ishsizlikni tabiiy darajasida saqlash va tartibga solib turish muhim ahamiyatga ega. Muayyan milliy iqtisodiyot barcha ishlashni xohlovchilarga va mehnatga layo-qatli fuqarolarga yangi ish joylarini yaratib bera olmas ekan, bu iqtisodiyot tovar va xizmatlar ishlab chiqarish potensialini toʻliq ishga sola olmaydi. Ouken qonuni dunyodagi deyarli barcha mamlakatlar iqtisodiyotidagi ishsizlik muammolarini tartibga solishda katta ahamiyatga ega.

Muhammadjon Nigʻmatov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ofarinkent

Ofarinkent — Zarafshon vodiysining oʻrta qismidagi oʻrta asrlarga oid shahar va tuman. Miyonkolning yuqori qismini Sugʻdi Xurd (Kichik Sugʻd) yoki Nim Sugʻda (Yarim Sugʻd) tumani egallagan boʻlib, temuriylar davrida Ofarinkent shahri uning markazi edi. "Qandiya"da aytilishicha, ofarinkent shahri Samarqand hukmdori Gʻurak davrida (XVII asr) qurilgan. Shayboniylar davridan bu tuman Ofarinkent deb atala boshlagan. U shayboniy sultonlaridan Iskandarga (Abdullaxon II ning otasi) mulk sifatida berilgan. Hofiz Tanish al-Buxoriy Ofarinkentni Miyonkoldagi "iqlimi juda qulay, sersuv, ochiq koʻngilli va tenchliksevar aholi yashaydigan eng yaxshi joydir", deb taʼriflaydi. Ashtarxoniylar davrida ham Ofarinkent hokim, bek yoki qoʻshin qozisining qarorgohi boʻlib xizmat qilgan. Keyinchalik Ofarinkent oʻz oʻrnini Dahbedga boʻshatib bergan. XVII asrning 2-yarmi va XIX asrning 1-yarmida Ofarinkent maʼmuriy jihatdan Buxoro amirligining Samarqand bekligi tarkibiga kirib, da tuman va shahar sifatida eslatiladi. "Ofarinkent" atamasi XX asr boshigacha saqlangan. Hozirgi bu joy Samarqand viloyatining Okdaryo tumani tasarrufida boʻlib, Primkent kishlogʻi nomi bilan maʼlum. Qad. Ofarinkent shahar harobasi saqlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oferta

Oferta, offerta ( – „taklif etaman“) – bir shaxsning boshqa shaxsga tovar yetkazib berish, birorbir xizmat koʻrsatish va boshqa uchun shartnoma tuzish istagi va shartlari haqida yozma yoki ogʻzaki xabarnomasi. Shunday xabar yuborgan jismoniy yoki yuridik shaxs offerent, xabarnoma olgan shaxs akseptant deb ataladi (qarang Aksept).

Oferta qabul qilingan hollarda akseptant offerentni yozma xabardor qiladi va tomonlar bitimi rasmiy kuchga kiradi. Oferta unda koʻrsatilgan amal qilish muddatiga ega boʻladi. Shu muddat davomida akseptant ofertani qabul qilish huquqiga ega va bu oferent bilan shartnoma majburiyatlarini bogʻlab oladi.

Xalqaro savdoda ofertaning qatʼiy va erkin bor. Qatʼiy oferta offerentning tovarlar partiyasini sotish imkoniyati haqidagi muddati koʻrsatilgan yozma taklifi ehtimoli boʻlgan hari-dorlardan faqat bittasiga yuboriladi va sotish shu muddat davomida oʻz taklifiga bogʻlanib qoladi (javob kutadi) va shunday taklifni boshqa haridorga qoʻllay olmaydi. Erkin ofertada bir vaqtning oʻzida bir tovar partiyasi bir qancha haridorlarga taklif etiladi va javob uchun muddat belgilanmaydi va shu jihat bilan offerentni majburiyatlar bilan bogʻlab qoʻymaydi. Haridorning ofertaga roziligi haqidagi yozma javobi bitim imzolanganligini tasdiqlaydiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil..

 

Turkum:Huquqiy atamalar
Turkum:Huquqshunoslik
Turkum:Huquqshunoslar
Ofiolitlar

Ofiolitlar (yun. ophis — ilon va lithos — tosh) — oʻta asosli va asosli intruziv (dunit, peridodit, piroksenit, gabbro), effuziv (giberbazitlar) va choʻkindi (aksari chuqur suv yotqiziqlari) togʻ jinslarining birgalikda uchraydigan majmui. Ofiolitlar tushunchasini fanga dastlab 1905-yilda shveysariyalik olim G. Shteynman kiritgan. Burmalangan oblastlarning Ofiolitlar okean osti Yer poʻstining oʻtmish geologik davrda tektonik harakatlar natijasida qitʼalar chetiga kelib qolgan relikti deb taxmin qilinadi. Odatda, serpentinlashgan ultrabazitlar yuqori mantiyaning bir qismi, gabbroidlar — "bazalt qatlami", effuziv-choʻkindi qatlamlar esa hozirgi okean osti Yer poʻstining "birinchi" va "ikkinchi" qatlamlaridan iborat. Bu tartibning oʻzgarishi koʻpincha tektonik jarayonlar bilan bogʻliq boʻlib, oʻziga xos geologik formatsiya (serpentinli melanj)ni tashkil etadi. Ofiolitlar Yer sharining bir yoʻnalishdagi burmali strukturalari uchun xos. Ofiolitlar ayrim hollarda gorizontal yoʻnalishda katta masofalarga siljigan, baʼzan agʻdarilgan. Ofiolitlarni tadqiq etish ofiolitli togʻ jinslari bilan genetik bogʻliq boʻlgan konlar (xrom, nikel, platina, oltin, simob va boshqalar)ni aniqlash va Yer poʻstining rivojlanishini oʻrganishda katta ahamiyatga ega.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ofitli struktura

Ofitli struktura (yun. ophites - ilonga oʻxshash) — tomirli va asosli intruziv togʻ jinslari strukturasi; unda plagioklazlar yirik choʻziq kristallar hosil qilib, ularning orasini toʻq rangli minerallar (asosan, piroksenlar) toʻldirgan boʻladi. Ofitli struktura koʻpincha gabbro va diabazlarta xos. Ofitli strukturaning birbiriga oʻzaro oʻtishi bilan farq qiladigan bir qancha xillari mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ofiuralar

Ofiuralar (Ophiuroidea), ilondumlilar — ignaterililar sinfi. Disksimon, gavdasi 10 sm gacha, undan 5 ta (baʼzan 10 tagacha) egiluvchan nurlar tarqaladi. Ayrim Ofiuralarning nurlari koʻp marta shoxlanadi (gorgonotsefallar). Gavdasining uzunligi nurlari bilan birga 0,5 m ga yetadi. Koʻpchilik Ofiuralar singan nurlarini regeneratsiya qilish xususiyatiga ega. Tropik dengizlarning sayoz qismida yashaydigan Ofiuralar rangi juda chiroyli. 2 turkumi: terili Ofiuralar(beshnurli va barcha shoxlangan nurli Ofiuralarni oʻz ichiga oladi) va haqiqiy Ofiuralarga ajratiladi. 2 mingga yaqin turi bor; dengiz va okeanlar tubida litoraldan boshlab 8 km chuqurlikkacha uchraydi. Koʻpchiligi ayrim jinsli, ayrim germafrodit, Jinsiy hujayralarini suvga chiqaradi, lichinkasi ofiopleteus. Ayrim oʻzgarish orqali rivojlanadi; tuxumdan chiqqan yosh Ofiuralar maxsus chiqarish xaltasida usadi. Fitoplankton va zooplankton organizmlarni oqimga qarshi yoyilib turadigan qoʻllari bilan ushlaydi. Baʼzan dengiz tubida koʻplab toʻplanadi; bentofag baliklar uchun oziq (yana qarang Ignaterililar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ofitser

Ofitser (nem. Ofﬁzier, lotincha ofﬁciaritis — mansabdor shaxs, zobit) — qurolli kuchlar, politsiya va jandarmeriyaning komandirlar (boshliklar) tarkibidagi harbiy xizmatchi. O. unvoni 16-asr oxirida dastlab Fransiyada, soʻngra Yevropaning boshqa davlatlarida, Rossiyada — 17-asrning 30-yillarida paydo boʻlgan. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida bir qancha O.lik unvonlari mavjud (qarang Harbiy unvonlar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ofitserlar
Turkum:Harbiy unvonlar
Turkum:Buyruq va nazorat
Ofort

Ofort (fransuzcha: eau-forte — azot kislotasi) — metallga ishlanadigan gravyura turi. Tasvir metall plastina (taxta)ga kislota taʼsir ettirish yoʻli bilan hosil qilinadi. Kislotaga chidamli lok bilan krplangan rux yoki mis plastina yuzasi maxsus igna, mix bilan metall yuzagacha tirnab (oddiy kislotali moʻyqalam bilan chizib), tasvir chiziqlari hosil qilinadi. Soʻng plastinadagi oʻyiqlar (bosma elementlari) kislota taʼsirida yana chuqurlashtiriladi. Bu jarayonni bir necha marotaba takrorlab, kerakli darajadagi tuslar jilvasini hosil qilish mumkin. Boʻyoq surtilgan plastinadan bosim taʼsirida qogʻozga nusxa koʻchiriladi. Bu usul rangli bosmada ham ishlatiladi. Tasvir chiziqlarini kuchaytirish imkoniyati, oʻziga xos badiiyligi, shtrixining erkinligi, nursoyaning nafisligi, bosish jarayonida yuzaga keladigan takrorlanmas sifati (bir plastinadan turli xil nusxalar olish imkoniyati) bilan ofort barcha boshqa gravyuralardan farq qiladi. Dastlabki ofort namunasi 16-asrda Germaniyada (D.Xopfer va Albrecht Dyurer tomonidan) yaratilgan. Fransuz J.Kallo, golland Rembrandt, italyan G.Reni, J.Kastilone, ispan Francisco Goya, rus I.Shishkin, V.Mate, Valentin Serovlar ofortda samarali ijod qildilar. Oʻzbekistonda O.V. Kedrin, Anatoliy Osheyko va boshqa ijodi bilan boyidi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ofoqxoʻja

Ofoqxoʻja (1625, Kumul, Sharqiy Turkiston – 1695, Qoʻqon qishlogʻi, Kashqar viloyati) – islom va tasavvuf ilmining yirik targʻibotchilaridan biri va Yorkend xonligida taxtga oʻtirgan xoʻjalarning dastlabkisi; Turkiston tasavvuf ilmining rahnamolaridan Mahdumi Aʼzamning avlodi. Ofoqxoʻjaning ismi Hidoyatullo boʻlib, u xalq orasida hurmat belgisi boʻlgan „Ofoq“ („Yorugʻ dunyo“ yoki „Yorugʻlik egasi“) – xuja nomi bilan mashhurdir. Ofoqxoʻja yoshligida otasi Muhammad Yusuf ibn Eshon Kalon bilan turli shaharlarda yurib bilim va tarbiya olgan. 1638-yilda Kash-qarga kelib, otasi vafotidan soʻng bu yerdagi oqtogʻlik xujalarga bosh boʻlgan. 1670-yilda Yorkend xonligida yuz bergan ichki kurashlar natijasida Ofoqxoʻja Qashqarni tark etib Turkiston shaharlarida, qalmoqlar (oyrotlar) orasida va Xeshi yulagidagi (Xesi-szoulan) viloyatlarda diniy targʻibot ishlari bilan shugʻullangan. 1678-yilda Tibetda 2 yilga yaqin yashagan va bu yerdagi budda dini vakillari bilan yaqin aloqada boʻlgan. 1680-yil Tibet zodagonlari yordamida oyrotlar xoni bilan tanishgan. 1681-yilda qalmoklar tomonidan Yorkend xonligi taxtiga oʻtqazilgan. Uning jasadi Yogʻdu deb nomlangan joydagi ota-buvalari qabri yoniga dafn etilgan. Shundan boshlab ushbu qabriston „Ofoqxoʻja mozori“ deb nomlanib, ziyorat maskaniga aylangan.

Abdulahad Xoʻjayev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ofoqxoʻja maqbarasi

Ofoqxoʻja maqbarasi - Qashqar (Xitoy)dagi meʼmoriy yodgorlik (1664). Maqbara shaharning shim.shar-qiy qismidagi Qoʻqon qishlogʻida "Shyangpeymu" (Iparxon mozori)da joylashgan. Otasi manjur istilochilariga qarshi chiqqanligi uchun Iparxon (Ofoqxoʻjaning evarasi) aka-ukalari bilan Pekinga olib ketilgan. Rivoyatlarga koʻra, goʻzal, yosh Iparxon begona el xoqoniga itoat qilmay bevaqt vafot etgan. Jasadi Pekindan olib kelinib, Ofoqxoʻja maqbarasiga dafn etilgan.

Maqbara bal. 27 m, goʻrxona (35x27 m) gumbaz tomli, bosh tarzining 4 burchagida 4 minora — guldasta (balandligi 18 m) bor. Peshtogʻi devordan sal oldinga chiqarib qurilgan. Uning 2 yonini ustungoʻshalar bezagan. Ofoqxoʻja maqbarasi devorining qalinligi 1 m, 4 tomoniga darcha ishlangan. Maqbarada 5 avlod vakillaridan 72 kishi dafn qilingan. Ofoqxoʻja va uning buvasi Eshon Kalon, otasi Muhammad Yusuf va boshqa qabrlardagi sagʻanalar bir-biriga yaqin boʻlgan. Sagʻanalar hajmi har xil, unda dafn etilgan kishining martabasi ulugʻligiga qarab joylashtirilgan. Ofoqxoʻja maqbarasi tarkibida darvozaxona, atrofida bogʻ, hovlisida 2 hovuz, Madrasa, katta va kichik masjidlar mavjud. Ofoqxoʻja maqbarasi bir necha bor taʼmirlangan.

Abdulahad Xoʻjayev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Xitoy meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Sinszyan-Uygʻur muxtor rayoni
Ofset bosma

Ofset bosma, ofset (ing. offset) — tekis bosma usuli; bunda boʻyoq qolip (forma) dan elastik oraliq sirt (rezina silindr)ga, undan qogʻozga yoki bosma materialga tushiriladi. Ofset bosma AQSH da ofset bosma mashina yaratil-gandan soʻng (1905) taklif qilingan. Ofset bosma qolipi 0,3—0,8 mm qalinlikda pyx, alyuminiy, bimetall (mis, nikel) plastinadan fotomexanik usulda tayyorlanadi. Ofset bosma qoliplaridan negativ va pozitiv usullarda nusxa koʻchiriladi. Negativ usulda nusxa koʻchirishda metall plastina sirtiga xromlangan yorugʻlik sezgir kolloid qatlami surkaladi va negativ kayta bo-siladigan asl nusxa (original) ga koʻchiriladi. Nusxa boʻyoq bilan krplana-di, maxsus eritmalarda ochiltiriladi va ishlanadi. Pozitiv usulda nusxa koʻchirishda diapozitivpar qoʻllanadi. Nusxani ochiltirish va ishlash na-tijasida bosma elementlari ancha chuqurlashadi; bu esa bosma sifatini oshirishga va qolipdan koʻplab nusxa olishga imkon beradi. Qolip bimetall (mis va nikel)dan tayyorlangan boʻlsa, bosma elementlari mis sirtda, ochiq qoladigan joylar (probellar) esa nikel sirtda xrsil boʻladi. Ofset bosma kup rangli nashrlar (plakatlar, badiiy rep-roduksiyalar, rangli kitobchalar, ras-mli jur.lar va boshqalar), shuningdek, bir xil rangdagi rasmli kitoblarni bosishda keng qoʻllanadi. Ofset bosma korxonasida rang berish, fotoharf terish avtomatlari, ofset rotatsiyalari, avtomatik liniyalar boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ofset bosma mashina

Ofset bosma mashina — bosma mashinanknt bir xili; unda bosma qolip (forma)dagi boʻyoq rezina silindrga, undan esa qogʻoz (yoki bosma material)ga oʻtadi. Asosan, tekis bosmala qoʻllanadi. AQSHda 1905-yil yaratilgan. Oddiy Ofset bosma mashina 3 silindr: qolip, ofset (rezina qoplamali) va bosma silindrlardan iborat. Ofset bosma mashinaning 1,2 va koʻp boʻyoqli; listli va rolikli xillari bor. 2 boʻyokli Ofset bosma mashinada (rasmga q.) ikkita qolip F va F2,2 ofset silindri O va O2, 2 ta boʻyoq apparati K va K2, 2 ta hoʻllovchi apparat U! va U2 hamda bosish silindri P bor. Qogʻoz oʻzi tax-lovchi moslama S dan uzatiladi. Tayyor nusxalar transportyor T bilan qabul qiluvchi stapel PS ga uzatiladi. Ofset bosma mashinam. afzalligi: koʻp boʻyoqli nashrlarni tez bosish mumkin, har xil silliqlikdagi qogʻozlarga ham bosilaveradi, bosma qoliplari kam yeyiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oftalmo...

Oftalmo (yunoncha, ophthalmos — koʻz) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi qismi boʻlib, shu soʻzlarning koʻzga, koʻz kasalliklariga aloqadorligini bildiradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oftalmoskopiya

Oftalmoskopiya (oftalmo va yunoncha, skopeo — koʻraman, tekshiraman) — koʻzning ichki pardalarini (tubini) tekshirish metodi. Oʻrtasi teshik maxsus koʻzgu — oftalmoskop (yorugʻlik nurini koʻz ichiga yoʻnaltiradi), yorugʻlik manbai va lupa (kattalashtirib beruvchi shisha)dan foydalanib qorongʻi xonada oftalmoskopiya qilinadi. Oftalmoskoplarning takomillashtirilgan va murakkabroq modellari ham bor. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oftob urishi

Oftob urishi — quyosh nurlari tik tushib turganda boshning (ayniqsa, yalang boshning) oʻta qizib ketishidan kelib chiqadigan kasallik holati. Oftob urganda miyada qon aylanishi buziladi; miya pardalari va moddasining tomirlari kengayib, qonga toʻlib ketadi, miya shishadi. Oftob urishi ogʻir boʻlganda mayda qon tomirlari yorilib, miyaning turli boʻlimlariga va pardalariga qon quyiladi, natijada markaziy nerv sistemasi turli bulimlarining funksiyasi buziladi. Oftob urishi yengil boʻlganda bosh aylanadi, ogʻriydi, darmon quriydi, koʻz tinadi. Ogʻir Oftob urishida bemor talvasaga tushib qusadi, hushdan ketadi, terisi qizaradi, pulsi va nafas olishi tezlashadi, temperaturasi koʻtariladi. Bunday hollarda uni darhol kasalxonaga yotqizishi kerak.
Oldini olish
Oldini olish oftobda ishlaganda yoki yurganda, albatta, bosh kiyimi kiyib olish lozim.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oftobachi

Oftobachi – Oʻrta Osiyo xonliklarida saroy mansabi. Masalan, Buxoro xonligi (XVIII asr)da Mirza Bade devonning „Majma ul-arqom“ asarida koʻrsatilishicha, Oftobachi maxram – amir qoʻl yuvayotgan paytda oftoba (obdasta) tutib turuvchi lavozimli shaxs; saroyga kelgan mehmonlarga ham Oftobachi xizmat qilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oftobi

Oftobi — mayiz solish usuli, uzumni ishlov bermasdan, bevosita oftobda quritish. Bu usul uzumchilikda tarqalgan boʻlib, asosan, oq kishmish va qora kishmish uzum navlari quritiladi. Uzum boshlari uzib olingach, xillanadi va taxta patnislar; boʻyra yoki somon suvoq qilingan joyga bir tekis qilib yoyiladi. Oradan 7—8 kun oʻtgach, gʻujumlarning ust qismi soʻlib, bir oz qorayadi. Shunda uzum boshlar agʻdarib qoʻyiladi va quriguncha shu holda turadi. Quritish 15—20 kun davom etadi. Namligi 18% dan oshmaydigan qurigan mayiz shingil bandlari, xas-choʻplaridan tozalanib, idishlarga joylanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jacques Offenbach

thumb

Jacques Offenbach (asl ismi va familiyasi Yakob Ebershi; 20-iyun 1819-yil, Kyoln - 4-oktabr 1880-yil, Parij) — fransuz kompozitori, fransuz operettasining asoschisi. 1849-yildan "Komediya Fransez" teatrida dirijyor va kompozitor. 1855—61 yillarda oʻzi asos solgan "Buff-Pari-zyen", 1872—76 yillar "Dela Gete" teatrlarini boshqargan. Jacques Offenbach 100 ga yaqin operetta yozib, mazkur janr tarixini boshlab bergan. Ulardan "Orfey doʻzaxda", "Guzal Yelena", "Koʻk soqol", "Parij hayoti", "Perikola", shuningdek, "Gofman ertaklari" nomli romantik operasi (1880) koʻp mamlakatlarda sahnalashtirilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Klassik musiqa
Turkum:Bastakorlar
Oharun

Oharun — ilk oʻrta asrlarda Chagʻoniyonning shimolida joylashgan viloyat (VI-X asrlar). Oharun hokimi qoʻshni Shuman shohiga tobe boʻlgani tufayli tarixiy da bu viloyatlar qoʻshma holda uchraydi. Xitoy sayyohi Syuan Szanning xotiralarida Xo-ru-mo deb atalgan. Oharun hokimi Xi-su urugʻiga mansub turk boʻlgan. VII asrda bu yerda 2 budda ibodatxonasi va 100 ga yaqin rohib bor edi. Xitoy tarixiy yilnomasi "Tan shu" ("Tan sulolasining tarixi")da Oharun Xu-lu-yen shaklida qayd etilgan. Unga koʻra, Xitoy maʼmurlari tomonidan 658—659-yillarda Gʻarbiy Turk xokrnligi yerlarida oʻtkazilgan maʼmuriy islohotdan soʻng Xu-lu-yen mulki Shuman bilan birlashib yagona gubernatorlikni tashkil etgan. Tabariyga koʻra, 700 yil arab sarkardasi Muxallab ibn Abu Sufra Kesh qamalini boʻshatib shoshilinch ravishda qoʻshini bilan Oharunga kelgan. 705-yil Oharun va Shuman shohi Gʻushtasbon kuchayib, Chagʻoniyon viloyatiga hujum qilgan, Chagʻoniyon shohi Tish arablar bilan ittifoq tuzgan. 722—723-yillarda Oharun va Shuman shohi Gʻuram arablar tomonidan turib Devashti qoʻzgʻolonini bostirishda qatnashgan. Gʻuram 700-yilda arablar tomoniga oʻtgan "Oharun hokimi" boʻlib, shu tufayli Shuman shohi Gʻushtasbon uni taʼqib etgan. Gʻushtasbon 709-710-yilda oʻldirilgan. Shundan sung Gʻuram Oharun va Shuman shohi boʻlgan.

IX asrning 1-yarmida Oharun Toharistonning alohida okrugi boʻlgan. 826—827 yillarda undan 32 ming dirham miq-dorda xiroj olingan. Oharun poytaxti Hamavaron shahri boʻlgan. X asrda somoniylar davrida Oharun tanazzulga uchragan. X-XII asrlarda Oharun nomi da uchramaydi.

 Adabiyot 
 Kamal idd i nov Sh.S., Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachalo XIII vv., T., 1996.

Sayfullo Tursunov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oxirat

Oxirat ( — oxirgi kun, dunyoning tugash kuni) — diniy tushuncha. Oxirat haqidagi tasavvurlar barcha dinlarga xos. Islomdagi Oxirat haqidagi tasavvur va rivoyatlar yahudiylik, xristianlikdagi tasavvurlarga va baʼzi Sharq xalqlarining diniy rivoyatlariga qisman oʻxshab ketadi, Qurʼonda osmon yorilishi, dengizlar toshishi, insonlarning tirilib oʻrnidan turishi, soʻroq qilinishi, gunoh va savobning oʻlchanishi, marhumlarning jannat yo doʻzax (jahannam)ga joʻnatilishi tafsilotlari va shu kabilar keng berilgan.Qiyomat alomatlari:(katta) Oxirat kunida uchta yirik zilzilalar boʻlishi,dajjol kelishi va odamlarni yoʻldan urishi,Iso alayhissalom kelishi dajjol va unga ergashgan kishilarni oʻldirishi, Yajuj va Majuj chiqishi, Arab choʻllariga daryo va oʻtloqlar qaytishi.Va eng asosiysi qiyomat kunida quyosh Sharqdan emas balki Gʻarb tarafdan chiqishiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oxirgi zarurat

Oxirgi zarurat (huquqda) — oʻzining yoki boshqa shaxsning hayoti, shaʼni, qadr-qimmati, huquq va erkinliklari hamda qonuniy manfaatlari, shuningdek, jamiyat va davlat manfaatlari xavf-xatar ostida qolgan hollarda, tajovuzdan himoyalanish maqsa-dida zaruratdan sodir etilgan harakatlar. Oxirgi zarurat harakatlari, rasman Karaganda, jinoiy tusda boʻlsada, kelayotgan xavfni kaytarish uchun noiloj sodir etilgani va uning oqibatlari qaytarilgan xavfga nisbatan ozroq boʻlgani sababli, shaxe javobgarlikka tortilmaydi. Agar tahdid qilayotgan xavfni boshqa vositalar bilan qaytarish imko-niyati boʻlsa, shaxe Oxirgi zarurat chegarasidan chetga chiqqan hisoblanadi. Oxirgi zarurat holatiga baho berishda taxdid qilayotgan xavfning xususiyati, yetkazilishi ehtimol boʻlgan ziyonning darajasi, xavfning yuz berish vaqti yaqinligi va himoyala-nayotgan shaxening ruhiy holati eʼti-borga olinadi (qarang Zaruriy mudofaa). Oxirgi zarurat choralari chegarasidan chiqib hujum qiluvchiga yoki ijtimoiy xavfli qil-mish sodir etgan shaxsga uni ushlash vaqtida badaniga ogʻir shikayet yetkazil-ganlik yoxud hayotidan mahrum etganlik uchun yengilroq jazo choralari tayinlanadi. Jismoniy yoki ruhiy majburlash natijasida boshqalarga zarar yetkazish hollarida ham Oxirgi zaruratga oid kridalar qoʻllanadi (Oʻzbekiston Respubli-kasi JK, 38-, 39-, 55-, 101- va 108-moddalar). Oʻzbekiston Oliy sudi Plenumining 1990-yil 20-iyuldagi karorida, agar shaxe jismoniy yoki ruhiy taʼsir etish, ishdan yoxud boshqa yashash manbaidan mahrum boʻlish xavfi ostida rasmiy jihatdan jinoiy jazo tayinlash mumkin boʻlgan harakatlarni sodir etea, bu harakatlarni Oxirgi zarurat holatida boʻlgan hisoblash haqida yoʻl-yoʻriq berilgan.

Gʻafur Abdumajidov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oxota dengizi

Oxota dengizi — Tinch okeandagi yarim berk dengiz, Osiyo materigining sharqiy sohili bilan chegaradosh. Okeandan Kamchatka yarim orol, Kuril orollari va Xokkaydo orollari ajratib turadi. Nevelskiy, Tatar va Laperuz boʻgʻozlari orqali Yapon dengizi, Kuril boʻgʻozi orqali Tinch okean bilan tutashgan. Maydoni 1603 ming km². Eng chuqur joyi 3521 m. Shimoliy dan janubga 2445 km choʻzilgan, eng keng joyi 1407 km. Qirgʻoqlari kam parchalangan. Shimoli-sharqida Shelixov, janubiy qismida Aniva, Saxalin va boshqa qoʻltiqlar joylashgan. Dengizga Amur daryosi qoʻyiladi. Suvining temperaturasi qishda 1,8— 2°, yezda 1,5 dan 15° gacha, shoʻrligi 32,8— 33,8°/OO. Baliq ovlanib kelinadi. Asosiy portlari: Magadan, Oxotsk, Korsakov, Severo-Kurilsk.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Dengizlar
Oxund

Oxund (oxun) (Persian. — vaʼzxon, notiq, din targʻibotchisi) — mulla, muallim, ustoz.

Buxoro xonligining (keyinchalik amirligining) oliy taʼlim sohasida oliy daraja. Bu soʻz Abdullaxon II davrida taʼlim sohasidagi rasmiy atamaga aylangan. Oxund dastlab Abdullaxon, soʻngra Koʻkaldosh madrasasida dars bergan. Shoʻrolar inqilobiga qadar faoliyat yuritishganBuxoro madrasalari tarixidan / Asrorova L. Q. — Т.:Hilol-Nashr, 2017. — 224 b..

Xiva xonligidagi katta madrasalarda oxundlar soni koʻp boʻlgan, jumladan, Olloqulixon madrasasida 7 ta O., 2 ta muazzin, 2 ta farrosh, 1 ta sartarosh va meshkobchi xizmat qilgan. Mudarris va oxundlar oʻzlari taʼlim berayotgan madrasa vaqfidan maosh olib turishgan, madrasada ularga hujra ham ajratgan.

Qoʻqon madrasalari boʻyicha tadqiqot oʻtkazgan I. A. Alimov, „… oxund unvoni madrasada koʻp yillar ishlab, xizmat koʻrsatgan mudarrisga beriladigan unvon. …“ — deb, taʼrif beradi.

Xitoy musulmonlari orasida keng tarqalgan nom. Madrasalarda mudarrislik (oʻqituvchilik) va masjidlarda imomlik qilgan shaxslar hurmat yuzasidan umumlashtirilgan holda oxund deb nomlangan. Qashqar aholisi orasida ham hurmat yuzasidan bir-birining ismiga oxund soʻzini qoʻshib aytish odat boʻlgan. Shu bois qashqarliklarni oxund deb atash oʻzbeklar orasida ham uchrab turadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 
 
 
 

Turkum:Madrasalar
Jalaquduq

Jalaquduq (1976-yilgacha — Soʻfiqishloq, 2015-yilga qadar Oxunboboyev shahri) — Andijon viloyati Jalaquduq tumanidagi shahar (1976-yildan), tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Gurunchmozor. Viloyat markazi (Andijon shahri)dan 25 km. Jalaquduqdan Andijon — Xonobod magistral yoʻli oʻtgan. Aholisi 50 ming kishidan ziyod (2020).

Oxunboboyev paxta tozalash, podshipnik zavodlari, fabrikalar, Andijon-telekom boʻlimi, ishlab chiqarish korxonalari, "Agrobank", "Hamkorbank", "Mikrokreditbank, "Universalbank", "Xalq banki" boʻlimlari, dehqon va buyum bozorlari bor.
Jalaquduq shahrida 8 ta umumta`lim maktabi, 1 ta ixtisoslashtirilgan davlat maktab internati, 1 ta xususiy maktab, 10 ga yaqin nodavlat hamda 8ta davlat maktabgacha ta`lim tashkilotlari, Pedagogika kolleji mavjud. 

 

Turkum:Oʻzbekiston shaharlari
Turkum:Andijon viloyati
Turkum:Jalaquduq tumani
Oxunboboyev nomidagi kanal

Oxunboboyev nomidagi kanal — Namangan viloyatidagi magistral kanali. Uzunligi 48 km. Suv oʻtkazish imkoniyati 70 m³/s. Sirdaryodan toʻgʻonsiz suv oladi, suvning oʻzi oqib oʻtadi. Qoradaryodan suv oluvchi Oʻrolamin, Mahman va Eshonbobo kanallari birlashtirilib, rekonstruksiya qilingach, 1930-yilda ishga tushirilgan. Uning yangi bosh inshooti Sirdaryoning Mingbuloqburni yaqinida barpo etilgan (1964). Kanal trassasi bosh qismida Sariqsuv kollektorini kesib oʻtadi. Mazgil oʻzani orqali, soʻngra qoʻriq yerdan oqadi. Namangan viloyatining Toʻraqoʻrgʻon, Uchqoʻrgʻon, Pop, Uychi, Namangan tumanlaridagi 40 ming gektarga yaqin yer sugʻoriladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Oʻzbekiston suv kanallari
Turkum:Namangan viloyati geografiyasi