Vaccinium myrtillus

Vaccinium myrtillusframelessIlmiy tasniflash OʻsimliklarYuksak oʻsimliklar Gulli oʻsimliklar Ikki urugʻpallalilar AsteridsEricalesEricaceaeVacciniumVaccinium subg. VacciniumVaccinium sect. MyrtillusV. myrtillusBinar nomiVaccinium myrtillusL. 1753Sinonimlar Myrtillus niger Gilib.
 Myrtillus sylvaticus Drejer
 Vaccinium oreophilum Rydb.
 Vitis-idaea myrtillus (L.) Moench
Vaccinium myrtillus yoki yevropa koʻk mevasi - bu koʻk rangdagi isteʼmol qilish mumkin boʻlgan mevalarni beruvchibutalarning golarktik. Vacciniumning boshqa qarindoshlaridan farqlash uchun uni oddiy qaragʻay yoki koʻk boʻtqa deyiladi.

 Tavsif 
Vaccinium myrtillus boʻyi 4-18 sm ga yetadigan kichik bargli buta. Kuzda qizil rangga aylangan och yashil barglari bor. Barglarining uzunligi 1-3 sm tuxumsimon, lansetsimon yoki keng elliptik shaklga ega.

 Umumiy nomlar 
Umumiy nomlariga blaeberry (Shotlandiya), urts or hurts (Kornwall va Devon), hurtleberry, myrtleberry, wimberry, whinberry, winberryHenley, Jon. Bilberries: the true taste of northern England, The Guardian, Monday 9 June 2008 va fraughan kiradi.

 Tarqalishi va yashash joyi 
Vaccinium myrtillus golarktik tur boʻlib, Shimoliy Yevropa qitʼasi, Britaniya orollari, Shimoliy Osiyo, Yaponiya, Grenlandiya, Islandiya, Gʻarbiy Kanada va Gʻarbiy Qoʻshma Shtatlarda oʻsadi. U shilimshiq kislotali tuproqlarida, botqoqliklarda, buzilgan oʻtloqlarda, ochiq oʻrmonlar va bogʻlarda, yon bagʻirlari va morenalarida uchraydi. Qaragʻay va tegishli V. uliginosum iqlim oʻzgarishidan taʼsirlanmagan.

 Foydalanish 
thumb| Gullari barg qoʻltigʻida yakka-yakka joylashadi uzun pedikellar. Korolla pushti rangga ega va urnaga o'xshaydi. Barglari nozik tishli va pastki yuzasida sezilarli tomirlangan.
Mevalarni isteʼmol qilish paytida qoʻllar, tishlar va tillar koʻk yoki binafsha rangga boʻyaladi. Shuning uchun u Britaniyada anʼanaviy ravishda oziq-ovqat va kiyim-kechak uchun boʻyoq sifatida ishlatilgan.
thumb| Merthyr Tydfil tepasida, Mynydd Aberdarda

 Meva 
Vaccinium myrtillus asrlar davomida anʼanaviy tibbiyotda, ayniqsa anʼanaviy Avstriya tibbiyotida turli kasalliklarni davolashda choy yoki likyor sifatida ishlatilgan. Bilberry qoʻshimchalari Qoʻshma Shtatlarda sotiladi, ammo bu mahsulotlarning sogʻliq yoki kasalliklarga taʼsiri haqida dalillar juda kam. Mevasi odatda pirog, tort va flan, kek, murabbo, kekslar, pechene, siroplar, sharbatlar va shakarlamalar uchun ishlatiladi.

 Barglar 
Anʼanaviy tibbiyotda barglari asosan teri kasalliklarini davolash uchun ishlatilgan. Barglarni isteʼmol qilish xavfli boʻlishi mumkin.

 Oʻrim-yigʻim 
Shimoliy Yevropadagi mevaga talab katta boʻlsa-da mevalar sunʼiy yetishtirilmaydi, barcha mevalar yovvoyi tabiatda yigʻib olinadi. Baʼzi mualliflarning taʼkidlashicha, agar umumiy qishloq xoʻjaligi usullaridan foydalangan holda etishtirilsa, hosilni yaxshilash uchun imkoniyatlar mavjud.
thumb| Qarag'ay mevalarida qo'llarni bo'yaydigan to'q qizil sharbati bor

 Kimyo 
V. uliginosum va V. myrtillus ham lignin ishlab chiqaradi, chunki ular himoya kimyoviy moddalar sifatida ishlatiladi. Garchi koʻpgina oʻsimliklar iqlim oʻzgarishining stressini yengish uchun lignin ishlab chiqarishni oʻzgartirsalar ham, Vacciniumning ikkala turining lignin darajasiga taʼsir qilmagan koʻrinadi. V. myrtillus triterpenlarning yuqori konsentratsiyasini oʻz ichiga oladi.

 Yana qarang 

 Blaeberry daryosi
 Mahonia aquifolium (Oregon uzum)
 Myrtus

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Turkum:Dorivor oʻsimliklar
Turkum:Yevropa o'simliklari
Turkum:Osiyo o'simliklari