Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Rojiy Margʻiloniy

Rojiy Margʻiloniy (taxallusi; asl ism-sharifi Xoʻjajon Xoʻja Nizomiddin Xoʻja oʻgʻli, 1834-yil – Margʻilon – 1918-yil) – shoir.

 Hayoti 
Rojiy 1834-yili Margʻilonda tugʻilgan. Qoʻqon va Buxoro madrasalarida tahsil olgan. Xushxat va savodxon boʻlganligi uchun mirzalik, muallimlik va kotiblik qilgan. Shoirning adabiy merosi 10 ming misraga yaqin: ular gʻazal, muxammas, masnaviy, muammo, ruboiy, tuyuq, qitʼa, fard, taʼrix kabi adabiy janrlarda bitilgan. Rojiy lirik sheʼrlarida pok insoniy sevgini, olijanob fazilatni ulugʻlaydi, zulm va adolatsizlikdan noliydi. „Qozi saylov“, „Saylov“ hajviyalarida amaldorlarni, poraxoʻr qozilarni tanqid qiladi, oʻz davri saylovining mohiyatini ochib beradi. „Toy“, „Toychoq“ kabi masnaviylarida mustamlakachilik zulmi ostida qashshoqlashgan xalqning turmushini, ochlik, muhtojlik hukm surayotgan muhitni qoralaydi. Rojiy Dukchi eshon qoʻzgʻoloni haqida ham sheʼrlar yozgan. Hofiz, Jomiy, Alisher Navoiy, Bedil, Fuzuliy, Nodira va Furqat kabi shoirlarning gʻazallariga nazira va taxmislar bitgan.

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:1834-yilda tugʻilganlar
Turkum:Margʻilonda tugʻilganlar
Turkum:1918-yilda vafot etganlar
Turkum:Margʻilonda vafot etganlar
Rojiy (xattot)

Rojiy, Sulaymonqul usta Suyarqul oʻgʻli (1871 — Qoʻqon — 1924.11.11) -shoir, xattot. Qoʻqon madrasalarida tahsil koʻrgan. R. ishqiy gʻazallar, satirik sheʼrlar, taʼrixlar yozgan. Ularda samimiy muhabbat ulugʻlangan, Birinchi jahon urushi voqealari aks etgan, insonning jamiyatda tutgan oʻrni va qadrqimmatiga baho berilgan. 880 misra sheʼr, 400 dan ortiq maqol va hikmatli soʻzlarni oʻz ichiga olgan "Zarbulmasal" asarida shoirning gumanistik hamda didaktik qarashlari, davrning ijtimoiy masalalariga munosabati aks etgan. P. 20-asr vaqtli matbuotida ham faol qatnashgan. Jumladan, M. Behbudiyning "Oyna" jur.ida uning 2 ta sheʼri bosilgan. R. Navoiyning "Majolis unnafois" va "Hamsat ulmutahayyirin" asarlarini koʻchirgan. R. asarlaridan baʼzilarini oʻz ichiga olgan, Abdulmajid Kotib tomonidan tuzilgan qoʻlyozma bayoz Qoʻqondagi Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot muzeyida saqlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kishilar
Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Xattotlar
Turkum:Oʻzbeklar
Turkum:1871-yilda tugʻilganlar
Turkum:1924-yilda vafot etganlar
Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar
Rojkut

Rojkut — Hindistondagi shahar, Gujarot shtatida. Aholisi 790 ming kishi (2001). Katxiyavar yarim oroldagi transport yoʻllarining muhim tuguni. Aeroport bor. Qishloq xoʻjaligi rayonining savdo-sanoat markazi. Ip gazlama sanoati rivojlangan. Neft kimyosi, mashinasozlik va elektronika sanoati korxonalari; universitet bor. Mineral oʻgʻitlar ishlab chiqariladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rojputlar

Rojputlar, rajputlar — oʻrta asrlarda Hindistondagi harbiy kasta—tabaqa; hozirgi Shimoliy Hindistondagi kasta. R. ajdodlari mil. 1ming yillik oʻrtalarida, asosan, Rojasthon hududida yashaganlar. R. oʻzlarini qad. hind qahramonlari va shohlari — kshatriylarning avlodi (oʻzlarini R. yoki rojaputra — shoh oʻgʻli deb atashlari shundan) deb hisoblaydilar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Roza

Roza (lot. Rosa — atirgul) — aylana shaklidagi deraza. Roman uslubi va gotika meʼmorligidagi qurilishlarda koʻp qoʻllangan (12—15-asrlar). R.da romlar nur taratayotgan quyosh yoki atirgulga oʻxshatib ishlangan. Parijdagi Bibi Maryam ibodatxonasiga ishlangan R. hajmi — 12,9 m. Oʻzbekistonda 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida yevropacha tipdagi binolarda R. ishlatilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Viktor Rozen

thumb|Viktor Rozen
Viktor Romanovich Rozen 1849. 21.2(5.3), Tallin — 1908.10 (23) 1, Peterburg — rus sharqshunosi, arabshunos. Rossiyada ilmiy sharqshunoslikning yangi maktabi asoschilaridan. Peterburg Fanlar akademiyasi akademik (1890). Peterburg universiteti shark, tillari fakultetini tugatgan (1870). 1872-yildan shu ftda privatdotsent, keyinchalik professor (1893—1902-yillardan dekan). 1885-yildan Rus arxeologiya jamiyatining sharq boʻlimiga boshchilik qilgan. "Zapiski vostochnogo otdeleniya Russkogo arxeologicheskogo obshestvo" ("Rus arxeologiya jamiyati sharq boʻlimining axborotnomasi") jur.ga asos solgan (1896).

R. arab mamlakatlari xalqlarining maʼnaviy madaniyatini (badiiy va ilmiy ni) tadqiq qilishda mamlakatlarning siyosiy tarixiga ham eʼtibor bergan; tarixiy ni tadqiq etish va tanqidiy matnlarni tayyorlashda hozirgi zamon usullarini joriy etgan. Asosan, arab sheʼriyati, shuningdek, Sharkdagi musulmon va xristianlarning tarixi va madaniyati tarixiga oid asarlar yozgan. R.ning bir necha yirik asarlari arab va fors qoʻlyozmalarini oʻrganishga va tavsiflashga bagʻishlangan."Rozen Viktor Romanovich" OʻzME. R-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Adabiyot 
 Pamyati akademika V.R.Rozena, M.— L., 1947; Krachkovskiy I.Yu., Soch., t. 5, M.L., 1958.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Leonid Rozenblyum

Leonid Moiseyevich Rozenblyum (1910, Simferopol — 1983, Toshkent) — ixtirochi olim; paxta terish mashinalari ixtirochilaridan biri. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1961). Butunittifoq Qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalashtirish va elektrlashtirish institutida (Moskva) (1930—39), Oʻrta Osiyo Qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalashtirish va elektrlashtirish institutida ilmiy xodim (1940—58), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi institutida katta xodim, boʻlim mudiri (1958-yildan). R. rahbarligida pnevmatik, mexanik paxta terish mashinalarining tajriba nusxalari tayyorlangan, gorizontal va vertikal shpindelli mashinalarni yaratish borasida ilmiy va amaliy ishlar olib borilgan. R. Oʻzbekiston sharoiti uchun vertikal shpindelli mashinalarning afzalligini isbotlagan va bir necha turini yaratgan. U paxta terish mashinalariga taallukli 25 dan ortik, ixtiro muallifi. Vertikal shpindelli paxta terish mashinasi uchun mualliflik guvohnomasini olgan (1937). Davlat mukofoti laureati (1950).

 
 Tryoxkratnaya obrabotka kustov xlopchatnika vertikalnoshpindelnim apparatom, T., 1967 (hamkorlikda).

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1910-yilda tugʻilganlar
Turkum:1983-yilda vafot etganlar
Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Bahodir Roziqov

Bahodir Roziqovich Roziqov (1941.25.01, Zomin tumani – 2002.14.12, Mirzaobod tumani) – Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1964). 1964-yildan Mirzaobod tumanidagi 21-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi, oʻquv ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari, 1969-yildan direktor. U rahbarlik qilgan maktab 1995-yil „Yil maktabi“ respublika koʻrik tanlovida 1-oʻrinni egallagan, 1999-yil YUNESKO ning maxsus grantiga sazovor boʻlgan. Bahodir Roziqov bir qancha tarixiy ocherk, risola hamda sheʼriy toʻplamlar muallifi"Roziqov Bahodir Roziqovich" OʻzME. R-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Rozmarin

Rozmarin (Rosmarinus) — labguldoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi, efir moyli ekin. Oʻrta dengiz havzasida 1—3 turi usadi. Doim yashil buta. Boʻyi 1,5–2 m cha. Bargi va toʻpgulidan efir moyi olinadigan d o rivor P. (R. ofﬁ cinalis), asosan, Yevropa mamlakatlarida, shuningdek, Qrim va Kavkazda oʻstiriladi. Qalamchasidan, kamdankam urugʻidan koʻpaytiriladi. 2—3 yillik koʻchatlari ekiladi. Ekilgandan keyin 2—3yildan boshlab bargi va toʻpguli yigʻib olinadi. Hosildorligi 40—120 s/ga. Bargi va toʻpguli tarkibida parfyumeriya va tibbiyotda ishlatiladigan 1,5 — 2,5% (quruq moddaga nisbatan) efir moyi, 0,5% gacha rozmaritsin va boshqa alkaloidlar, ursol va rozmarin kislotalari bor. Butalari 7 — 9 yilda yoshartiriladi. R. 2 0—25 y. hosil beradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rozmarin (olma)

Rozmarin, Oq Rozmarin — kechpishar qishki olma navi. Italiya (Janubiy Tirol)da chiqarilgan. 19-asrning oxirlarida Qrim orqali Oʻzbekistonga keltirilgan. Daraxti keng piramidasimon, shoxlari tik va kuchli usadi. Bal. 13–15 m ga boradi. Gullari yirik, oq. Aprelning 2-yarmida gullaydi. Mevasi oʻrtacha (75—100 g), sirti silliq, choʻziq, pusti mayin, oq nuqtalari bor, eti oq, muloyim, suvli, xushxoʻr. Tarkibida 83,6% suv, 0,34% kul, 10,8% qand, 0,53% kta, 0,7% pektin moddalari, 2,2 mg (1000 g da) temir moddasi mavjud. Mevasi oktabr boshlarida terib olinadi. Yer osti suvi chuqur, boʻz tuproqli yerlarda har tupi 300–500 kg (ayrim daraxtlaridan 1,5—2 t) hosil olinadi. 22—25 yoshida moʻl hosil beradi. Biroq mevalari (ayniqsa, hosil yigʻishtirilishi oldidan) koʻp toʻkiladi. Mazasi saqlanishi jihatdan eng yaxshi navlardan. Sovuqqa chidamli. 20-asrning 60-yillariga qadar Oʻzbekistonda asosiy navlardan biri sifatida koʻp ekilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rozo

Rozo — Dominika poytaxti. Dominika orolning janubi-gʻarbiy qismida, Gudvil va Sharlot buxtalari oʻrtasida, Rozo daryosi boʻyida joylashgan. Aholisi 15,8 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Dengiz porti; chetga efir moyi, tropik mevalar, sabzavot, ziravorlar chiqariladi. Oziqovqat, tikuvchilik sanoati korxonalari bor. Katoliklar sobori (1841), cherkov, Hukumat uyi va boshqa meʼmoriy binolar, Viktoriya muzeyi, botanika bogʻi bor. Shaharga 17-asrda fransuzlar tomonidan asos solinganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Dominika
Roy Bimal

Roy Bimal (1909.12.7, Dakka — 1967.8.1, Bombay) — hind kinorejissyori, operator, prodyuser. Hind kinosida realistik yoʻnalishning asoschilaridan. "Nyu tietr" firmasida operatorlik maktabini tugatgan (1933). 1935— 42 yillar operator. 1943-yildan rejissyor "Devdas" uning birinchi mustaqil ishi. "Ikki bigxa yer", "Akaukalar", "Sirli kishi", "Ona muhabbati", "Tahqirlangan", "Sinov", "Maxbus" kabi filmlari bilan jahonga tanilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rok (maqom)

Rok — 1) Shashmaqom tarkibidagi Buzruk maqomi ashula boʻlimining ikkinchi guruh shoʻʼbalaridan biri. R.ning 5 ta shoxobchasi boʻlib, ular "Rok", "Mustahzodi Rok", "Qashqarchai Rok", "Soqiynomai Rok" va "Ufari Rok" deb ataladi. Bular oʻz tuzilishi jihatidan boshqa 2guruh shoʻʼbalaridan farq qiladi. Uning "Rok" qismi murakkab chapandoz usulida, 2 qismi talqin doira usulida, 3 qismi qashqarcha usulining oʻzgargan shaklida, keyingi qismlari soqiynoma va ufar doira usullarida ijro etiladi. R.ning 1 va 2 qismlarida Uz zol namudi avj sifatida qoʻllangan. Rok yengil va shoʻx yangraydi. R. shoʻʼbasi surnayda ham chalinib, "Shodiyona" deb ataluvchi kuylar turkumining bir qismini tashkil etadi; 2) uygʻur muqomlaridan biri. Uning ohanglari Shashmaqomdagi R.dan butunlay farq qiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Roka

Roka — Pirenei yarim oroldagi burun, Portugaliyada. Yevropaning eng chekka gʻarbiy nuqtasi (9°34’ gʻ.u. va 38°47’ sh.k.).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rokvell usuli

Rokvell usuli — materiallar (asosan, metallar)ning kattikligini aniqlash usullaridan biri. Qattiqlik materialning sirtiga olmos konus (uchidagi burchak 120°, shkala A va S) yoki toblangan poʻlat sharcha (diametri 1,588 mm, shkala V) botirib aniqlanadi. Qattiklik birligi miqdori (amerika metallurgi S. P. Rokvell usuli boʻyicha) konus (yoki sharcha)ning metall sirtiga oʻq boʻylab 0,002 mm botishiga mos miqdorga teng. Rokvell usuli boʻyicha sinovlar stolga oʻrnatib ishlatiladigan asbob — qattiklik oʻlchagichda bajariladi. Qattikdik miqdori indikatorda oʻlchanadi (rasmga q.).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil xa you
Rokirovka

frame|right|Qisqa rokirovka
frame|right|Uzun rokirovka
Rokirovka (fransuzcha roguer, asli forscha rox (shaxmatdagi rux) soʻzidan) — shaxmat oʻyinida shoh va ruxni bir vaqtda dastlabki joyidan qoʻzgʻatib (oʻrnini oʻzgartirib) qoʻyish (shohni — bir katak tashlab chapga yoki oʻngga, ruxni — shoh surib qoʻyilgan katak ustidan oʻtkazib chap yoki oʻng tomonga). Shohni oʻz tomonidagi rux bilan oʻrnini oʻzgartirib qoʻyish qisqa rokirovka, farzin tomondagi rux bilan oʻrnini oʻzgartirib qoʻyish uzun rokirovka hisoblanadi. R.ning hozirgi qoidasi 19-asr oʻrtalaridan Yevropada qoʻllanila boshlagan. "Rokirovka" termini, shuningdek, oʻzgartirishlar, joyini almashtirish (Masalan, siyosatdagi rokirovka) maʼnosida qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Shaxmat
Rok-n-roll

Roknroll ( — chayqal va aylan) — ommabop musiqa janri, rok musiqanpng ilk shakli. 1950-yillarda AQShning turli milliy anʼanalari negizida yuzaga kelgan. Unda shaharda yashovchi qora tanli aholi orasida ommalashgan ritmendblyuz (raketa moslashtirilgan blyuz), kantriendvestern (fermerlar folklori), bugivugi va boshqa uslublar oʻzaro tutashgan. Roknrollr. oʻzining ehtirosli ohanglari, joʻshqin usullari, yangi va erkin raqs (ayniqsa, bel va tizza) harakatlari bilan tez orada yoshlarni oʻziga jalb qilib, yoshlar musiqasiga asos soldi. Roknroll asosida 1950—60 yillarda yangi (tvist, sheyk, medison va boshqalar) raqslar yuzaga kelgan. Roknrollning taniqli ijrochilari: E. Presli; "Bitlz" guruhi va boshqa Oʻzbekistonda 1960—70 yillarda VIA (Mas, "Navo", "Yalla" va boshqa guruh)lar ijodidan oʻrin olgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rokoko

Rokoko (frans. rococo), rokayl – XVIII asr 1-yarmida Yevropa nafis sanʼatida yuzaga kelgan uslub (bezaklari chigʻanoqqa oʻxshatib gajaksimon ishlanadi). Dastlab Fransiyada paydo boʻlgan, keyinchalik Germaniya, Avstriya va boshqa mamlakatlarga tarqalgan. 30 — 40-yillarda Rokoko eng gullagan davrini boshidan kechirgan. Absolyutizm inqirozi davrida kiborlarga xos boʻlgan xususiyatlar, yaʼni real hayotdan qochib, soxta teatrlashtirilgan hayot tarziga intilish va boshqalarni oʻzida aks ettirgan. Meʼmorlikda bezakka taʼsir etib, jimjimadorlikka eʼtibor kuchaydi: nozik hoshiyalarga olingan oʻyma va boʻrtma naqshlar, oʻrama, kartush, rokayl va boshqa keng qoʻllandi; binolarda simmetriya oʻrnini asimmetriya, tartibsizlik egallay boshladi. Binolar tashqi koʻrinishi jiddiy va sipo ishlangani holda xonalarni bezashga eʼtibor ortdi, bino, uning xonalari uchun olingan nisbatlar ham yengil va nafislikka ega boʻla boshladi, xonaning ichki qismi yengil „pastel“ rangida ishlangan naqshlar, afsonalardan olingan kichik suratlar bilan bezatildi, xonalarning burchaklari yoʻq qilinib oval shakliga ega boʻla boshladi. Ichki bezaklarda koʻzgularning bezak imkoniyatlari ham hisobga olindi, mebellar ham xona va uning bezagiga moslab tanlandi (meʼmorlar J. M. Oppener, J. O. Meysonye, J. Bofran va boshqalar).

Rangtasvir, grafika va haykaltaroshlik Rokoko asarlari oʻta nafis, nozik sahnalar bir oz oʻynoqi va jimjimadorligi bilan ajralib turadi. Bezak va dastgoh sanʼatida namoyon boʻlgan devor, plafon, eshik tepasiga ishlangan tasvirlar, gobelenlar koʻngil ochishga moʻljallangan mavzular bilan toʻldirildi; odam krmati bezak boʻlagiga aylana bordi; kompozitsiya qurilishi yengillik, mayinlik hislatini ifodalashga boʻysundirildi. Rasmlar mavzusi ham birmuncha cheklangan boʻlib, ishq-muhabbat, kiborlarning koʻngil ochishi va dam olishi, pastoral mavzuda (tabiat qoʻynida erkin, farogʻatda yashayotgan choʻpon yigit va qizlar hayotiga bagʻishlangan) asarlar yaratildi, portretlar chizildi (rassomlar F. Bushe, A. Vatto, N. Lankre, J. Fragonar va boshqalar). Haykaltaroshlikda relyeflar, binolar interyerini bezaydigan haykallar (haykalcha, byust, terrakotadan yasalgan naqshlangan yoki sirlanmagan chinnilar) keng oʻrin egalladi. Nozik ranglar jilosiga boy Rokoko rangtasviri ham bezak xususiyatiga ega edi. Amaliy sanʼat ustalari xom ashyoning ifoda imkoniyatlarini nozik ochib bera oldi.

XVIII asr oʻrtalaridan Rokoko uslubi kompozitsiyalarining haddan ortiq murakkabligi, jimjimadorligi tanqidga uchray boshladi. Rokoko oʻrnini klassitsizm egallay boshladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rokopera

Rokopera — musiqali teatr janri. 1960-yillarda myuzikl hamda rok musiqannig ifodaviy vositalari negizida yuzaga kelgan ("Sochlar", G. Makdermot, 1967; "Qutulish", T.Lin, 1969 va boshqalar). Unda operaga xos ariya, xor, uvertyura kabi shakllar, shuningdek, monolog, dialog, zamonaviy raqs, yoritish vositalari hamda ovoz chiqarish elektron moslamalari keng qoʻllanadi. Ijroda simfonik orkestr hamda rok ansambl cholgʻulari qatnashadi. Rokoperada koʻpincha mifologik (diniy), tarixiy mavzular zamonaviy talqinda namoyon boʻladi (Mas, "Iso Masih — superyulduz", E.L. Uebber, 1971). A. Jurbinning "Orfey va Evridika", A. Ribnikovning "Yunona va Avos" Rokoperalari Oʻzbekistonda namoyish etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Roksolanlar

Roksolanlar (lot. ) -koʻchmanchi chorvador sarmat qabilalari nomi; koʻchmanchi qabilalar markazi — Shim. Azov boʻyida joylashgan yirik harbiy-siyosiy itgifoqni tuzganlar. Mil. av. 2-asr oxirida R. skiflar bilan ittifokda Qrimda Pont sarkardasi Diofantga karshi urushganlar. Mil. av. 2—1-asrlarda skiflardan Don va Dnepr daryolari oraligʻidagi dashtni tortib olishgan. Mil. 1-asrda R. Dneprdan gʻarbdagi dashtni egallashgan. taxminan 70-yilda ular Myoziyaga chopkun uyushtirganlar. 2—3-asrlarda R. Dunay boʻyida Rim bilan urush olib borishgan, lekin aftidan ularning aksariyati gunnlar bosqiniga qadar (mil. 4-asr) Qora dengizning shim. dagi dashtlarda istiqomat qilganlar. Gunnlar sarmatlar ittifoqiga barham berib, R.ning bir qismini oʻzlariga qoʻshib, gʻarbga yurishni davom ettirganlar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Millatlar
Turkum:Tarix
Rokfellerlar

Rokfellerlar — AQSHdagi eng yirik moliya-sanoat guruhlaridan biri. 1870-yilda Jon Rokfeller (1839-1937) "Standart oyl" kompaniyasini tuzib, XIX asr oxirida neft sanoati va savdosini monopoliya qilib olishi asosida yuzaga keldi. XX asrning 20-yillarida AQShdagi yirik monopolistik guruhlar ichida Morganlardan soʻng 2-oʻrinni egalladi. 1970-yil boshiga kelib R. nazoratidagi aktivlar 124,6 mlrd. dollarga yetdi. R.ning hozirgi moliya-sanoati oʻzagini "Ekson" neft monopoliyasi (aktivi 1973-yilda 36,8 mlrd. dollar) va "Cheyz Manxetten bank" tijorat banki tashkil kiladi. R. guruhi koʻpgina moliya-kredit muassasalariga ega. Mashinasozlik, elektrotexnika va oziq-ovqat sanoati tarmoklarining bir qancha korxonalari ularning tasarrufida.

R. boshqa moliyaviy guruhlar bilan birgalikda bir qancha yirik sanoat korporatsiyalari va banklarni nazorat qiladi. R. AQSH ning siyosiy hayotida ham muhim rol oʻynaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Milliarderlar
Romain Rolland

Romain Rolland (1866.29.1, Klamsi — 1944.30.12, Vezle) — fransuz yozuvchisi, musiqashunos, jamoat arbobi. Dastlabki pyesalari Italiyaning Uygʻonish davri tarixiga bagʻishlangan. Lekin ular matbuotda chop etilmagan. Tarixiy mavzudagi "Eʼtiqod fojiasi" nomi bilan umumlashgan 3 pyesasida oʻz vatandoshlarini eʼtiqod, mardlik va ishonchga daʼvat qilgan. Rollandning Shekspir ruhida yozgan 2 tarixiy pyesasi (30 yildan soʻng yozgan) uchinchi — "Robespyer" bilan yakun topgan. "Jan-Kristof" (1 — 10 j.lar, 1904—12) romanepopeyasida Betxoven tipidagi daho musiqachining tarixi 20-asr boshlaridagi Yevropa madaniyati inqirozining realistik kartinasi fonida kursatilgan. "Kola Bryunon" qissasi (1914, nashri 1918) markazida erksevar mehnatkash xalq ustasi obrazi turadi. Rollandning keyingi ijtimoiy-siyosiy qarashlari "Maftunkor qalb" romanepopeyasi (1—4 j.lar, 1922—33)da aks etgan. L. Betxoven (1903), Mikelanjelo (1907), Lev Tolstoy (1911), Mahatma Gandi (1923) kabi buyuk kishilarning badiiy biografiyasini yozgan. Musikashunoslikka oid asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Nobel mukofoti laureati (1915)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Adiblar
Turkum:1866-yilda tugʻilganlar
Turkum:29-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:1944-yilda vafot etganlar
Turkum:30-dekabrda vafot etganlar
Rol

Rol (frans.) — 1) sahnada, ekranda aktyor tomonidan ijro etilgan badiiy obraz. Hajviy (komedik), fojiaviy (tragik), dramatik, tragikomedik, shuningdek, birinchi (asosiy) va ikkinchi darajali (epizodik) R. boʻladi; 2) aktyorning spektakl davomidagi nutqi; 3) koʻchma maʼnoda vazifa, ahamiyat, mavqe, hissa va hokazoOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rolgang

Rolgang (nem. Rolle — gula va Gang — yoʻl) — yuklarni kichik masofaga tashish uchun moʻljallangan qurilma (rolikli konveyer). Yuritmali va yuritmasiz xillari bor. Yuritmali R.da roliklar guruhli yoki xususiy yuritma (harakatlantirgich)ga ega boʻladi. Yuritmasiz R.da tashiladigan yuklar (donali, qutiga joylangan yuklar) ramaga birbiriga yaqin qilib oʻrnatilgan roliklar ustiga qoʻyiladi. Yukni qoʻlda itarganda roliklar dumalab, yukni suradi. Yukni maxsus itargichlar yordamida itarish (gorizontal R.), oʻz ogʻirligi taʼsirida siljitish (kiya R.) ham mumkin. Shunda ham roliklar dumalab yukni suradi. R. Sanoat korxonalarida, omborlarda ishlatiladi. U k,, x., transport mashinalari va boshqalarning bir qismi boʻlishi ham mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rom (ichimlik)

Rom (ing. rum) — kuchli spirtli ichimlik, shakarqamish sharbatini yoki shakarkamishdan shakar i. ch. chiqindilarini bijgʻitib va uni haydash yoʻli bilan olinadigan spirtdan tayyorlanadi. Spirtga distillangan suv (quvvati 40— 45° va undan ortiq boʻlishi mumkin), 1 % qand qoʻshiladi va aralashmaga kuydirilgan qand qoʻshib, rang beriladi. Eman bochkalarda havo namligi 70—80% va harorati 18—23° boʻlgan joyda kamida 4 yil saqlanadi. R. barcha shakarqamish yetishtiriladigan mamlakatlarda ishlab chiqariladi. Dastlab 17-asr da VestIndiyayaa tayyorlangan.

Jahonda Yamayka, Kuba, Gvadulepa, Martinika R.lari mashhur. Oʻzbekistonda 20-asrning 70-yillarida Surxondaryo viloyatining Denov shahrida joylashgan Denov rom (hozirgi vinoaraq) zdida "Surxon" R. ichimligi, Samarqand vino kombinatida "Sovet Romi" ishlab chikarilgan. Olimjon Alimov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Ichimliklar
Roman uslubi

Roman uslubi – Yevropa (asosan, Gʻarbiy Yevropa) sanʼatida 10-asrdan 12—13-asrlargacha hukm surgan badiiy uslub. Bu davr sanʼatida Qad. Rim madaniyati va meʼmorligida Qadimiy Rim meʼmorligi uslub va unsurlaridan keng foydalanilgan („roman“ iborasi shartli boʻlib, „rimniki“ maʼnosini anglatadi). Roman uslubi (termin 19-asr 20-yillaridan ishlatila boshlangan) Yevropada xristian diniy tizimining mustahkamlanishi va yoyilishi bilan bogʻliq holda rivojlandi, shuning uchun markazlari monastirlar boʻlib, quruvchi, haykaltarosh va toshtaroshlari esa monaxlar edi. 11-asr oxiridan sayyor quruvchilar sobor, monastir, cherkov, qoʻrgʻon va qasrlar qurib Roman uslubini yaratdilar. Binolar toshdan qurilgan (bazilika turi asosiy oʻrinni egallaydi), tuzilishining asosini minora tashkil etadi, uning atrofidagi geometrik shakllar (kub, prizma, silindr va boshqalar) binoning yaxlit majmuini hosil qiladi. Roman uslubi meʼmorligiga antik sanʼat, Vizantiya hamda arab mamlakatlari sanʼati sezilarli taʼsir koʻrsatgan, yuzaga kelgan meʼmorlik maktablari yagona tamoyillarga boʻysungan. Bu binolar tarhi va tuzilishida, bezaklar shakli va mazmunida koʻrinadi. Roman uslubi Fransiya, Germaniya meʼmorligida yorkin namoyon boʻlgan. Jumladan, Notr dam la Grant ibodatxonasi (11 —12-asrlar) koʻrinishi birmuncha past, uch nefli (oʻrtadagi nefi yonidagilardan birmuncha baland), tosh devorlar kalin, undagi kichik tor darchalar devor qalinligini boʻrttirib, salobatini oshiradi, bino (ichki va tashqi devorlari) rassomlik va haykaltaroshlik asarlari bilan bezatilgan. Dastlab devoriy rasmlarga keng oʻrin berilgan, 11-asr oxiri – 12-asr boshlaridan ibodatxonalar bezagida monumental relyeflar yetakchi oʻrin egallaydi; bino peshtoqi va odd tarzida, ichki bezaklardan ustun va uning kapitelida keng ishlatilgan. Roman uslubida vitraj ham oʻz oʻrniga ega boʻlgan. Amaliy sanʼatda kitob miniatyurasi rivojlandi. Yevropaning koʻpgina mamlakatlarida miniatyura maktablari (rassomlar) shakllandi, yaratilgan asarlar mustaqil asar sifatida ahamiyatga egadir. Jumladan, fransuz rassomlari akauka Limburglar 60 dan ortiq miniatyuralarda yil fayellari, qishloq xoʻjaligi bilan band kishilarning hayotini jonli ifodalaganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Romankosh

Romankosh — Qrim yarim oroldagi eng baland choʻqqi. BabuganYayla togʻlarida, Qrim togʻlarining Janubiy gryadasida. Bal. 1545 m. Ohaktoshlardan tarkib topgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Yevropa
Valentina Romanova

Valentina Nikolayevna Romanova (1938.20.9, Moskva viloyati Ximki sh. – 2003.14.4, Toshkent) – raqqosa, baletmeyster. Oʻzbekiston xalq artisti (1977). Toshkent xoreografiya bilim yurtini (1955), Toshkent madaniyat institutini (1992) tugatgan. 1955—57 yillar Navoiy teatrida balet raqqosasi, 1957—78 yillar „Bahor“ davlat ashula va raqs ansamblining yakkaxon raqqosasi, 1978—82 yillar baletmeysteri. Uning ijrosidagi „Qoʻgʻirchoq“, „Jonon“, „Fargʻonacha rez“, „Zang“, „Andijon polkasi“, „Choʻpon“, „Xorazmcha raqs“, „Pilla“, „Rohat“, „Kashtadoʻzlar“, „Salom“ kabi raqslar oʻzining shoʻxchanligi, harakatlarining tez va aniqligi, oʻzbek raqs maktabi texnikasining ustasi ekanligi bilan ajralib turadi. Madaniyat instituti va Milliy raqs va xoreografiya oliy maktabida pedagoglik qilgan (1996-yildan dotsent). M. Turgʻunboyeva bilan birgalikda Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan (1973).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Romanovlar

thumb|right|200px
Romanovlar — 1613–1917-yillarda Rossiyadagi boyarlar sulolasi, 16-asr boshigacha Koshkinlar, 16-asr oxirigacha Zaharinlar deb atalgan. 

1613-yildan podsholar, 1721-yildan imperatorlar sulolasi. Romanovlardan chiqqan birinchi podsho — Mixail Fyodorovich, birinchi imperator — Pyotr I, soʻnggi imperator — Nikolay II. U 1917-yil fevral inqilobida taxtdan tushirilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

 Rossiya imperatorligi kolleksiyasi Kongress kutubxonasida

 

Turkum:Sulolalar
Yelena Romanovskaya

Yelena Yevgenyevna Romanovskaya (1890.24.5. hozirgi Leningrad viloyati Pushkin shahri — 1947.22.11, Toshkent) — musiqiy folklorshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944). 1917-yildan Oʻzbekistonda yashagan. Leningrad konservatoriyasini tugatgach (1929), Toshkent musiqa bilim yurtida (1929—36), Toshkent konservatoriyasida (1936-yildan) pedagog, "Oʻzbek musiqasi" kursini yaratgan. Oʻzbek ayollar qoʻshiqlari, Xorazm maqomlari, dutor kuylarini notaga yozib olib, nashr ettirgan ("Xorazm klassik musiqasi", T., 1939; "Oʻzbek laparlari" T., 1941; "Oʻzbek cholgʻu musiqasi", T., 1948 va boshqalar). Bular orasida 2 jildli "Oʻzbek xalq qoʻshiqlari" (T., 1939, I. Akbarov bilan hamkorlikda) toʻplamining ahamiyati katta.

 
 Romanovskaya Ye. Ye., Stati i dokladi. Zapisi muzikalnogo folklora, T., 1957.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Vsevolod Romanovskiy

Vsevolod Ivanovich Romanovskiy (1879.4.12, Olmaota — 1954.6.10, Toshkent) — matematik olim, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademik (1943), Peterburg universitetini tugatgan (1906). Varshava universiteti professor (1911 — 15), RostovDon universiteti professor (1915—18), 1918-yildan umrining oxirigacha Oʻrta Osiyo universitetida professor.

Romanovskiy Toshkent matematika maktabi asoschisi. U ehtimollar nazariyasi va matematik statistikata katta hissa qoʻshgan. Markov zanjirlarini chuqur oʻrganib, umumlashtirgan, bu sohada matritsalar usullarini yaratgan; markaziy limit teoremani koʻp oʻlchovli holga oʻtkazgan. Matematik statistika sohasida R. bosh toʻplam empirik harakteristikalari taqsimot funksiyalariga doir ishlari bilan mashqur. R. oʻz ishlarida statistik nazorat, statistika usullarini xalq xoʻjaligida qoʻllashga alohida eʼtibor bergan. Oʻzbekistonda oliy matematika taʼlimini yoʻlga qoʻyish va rivojlantirishda, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Matematika institutini tashkil etishda (1943) R.ning xizmatlari katta. T. A. Sarimsoqov. S. H. Sirojiddinov va boshqa uning shogirdlari.

Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Matematika institutiga uning nomi berilgan (1954)"Romanovskiy Vsevolod Ivanovich" OʻzME. R-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 
 Izbr. Trudi, t. 12, T., 19591964; Matematicheskaya statistika, t. 1—2, T., 19611963; Matematik statistikaning tajribada qoʻllanishi, T., 1950.
 

Turkum:Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Oʻzbekiston matematiklari
Gennadiy Romanovskiy

Gennadiy Danilovich Romanovskiy (1830.30.7 — Peterburg — 1906.5.5) — rus geologi. Oʻrta Osiyo geologiyasining ilk tadqiqotchilaridan. 1874-yil Oʻrta Osiyoga kelib, I. V. Mushketov bilan birga Oʻrta Osiyoning geologik tuzilishini oʻrgangan, stratigrafiyasini tavsiflagan. Kumir konlari bu yerda yura davriga mansubligini aniqladi. Fargʻona vodiysida neft konlari bilan birga rudali foydali qazilmalar ham mavjudligi haqida fikr bildirdi. R.ning Oʻrta Osiyo geologiyasiga tegishli tadqiqotlari "Turkistonning geologiyasiga oid materiallar" asarida yoritilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Rossiya kishilari
Turkum:1830-yilda tugʻilganlar
Turkum:1906-yilda vafot etganlar
Romboedr

Romboedr (romb va yun. hedra — asos, yon, tomon) — hamma yokdari teng romblar boʻlgan parallelepiped. Baʼzi kristallarning, Mas, island shpatining kristallari R. shaklida boʻladi. Parallelepiped faqat uchinchi tartibli simmetriya oʻqiga ega boʻlgandagina R. boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Romiz

Romiz, Mannon Romiz, Ramziy (taxalluslari; asl ismsharafi Abdullayev Mannon) (1895, Toshkent — 1938, Krasnoyarsk) — jurnalist, yozuvchi, jamoat arbobi. 1918-yilning 2-yarmidan 1930-yil 1 sentabrgacha turli partiyashoʻro rahbarligi lavozimlarida ishlagan. Milliy matbuot, nashriyot va maorif ishlarining rivojlanishida faol ishtirok etgan. "Turkiston", "Kambagʻal dehqon", "Qizil Oʻzbekiston" gaz., "Yer yuzi", "Maorif va oʻqituvchi" jurnali muhirriri (1927—29), Maorif xalq komissari (1929). Adabiyjurnalistik faoliyati 1920-yildan boshlangan. Adabiytanqidiy va publitsistik makrlalar yozgan. Publitsist sifatida oʻz davrining muhim siyosiy-ijtimoiy, iqtisodiy va madaniymaʼrifiy masalalari, muammolari yuzasidan fikrlar bildirgan, ularning hal etilishiga muayyan hissa qoʻshgan. R. 1924—25 yillarda Pomirda ishlagan. Oʻsha yerdagi faoliyati asosida "Pomir Badaxshonga sayohat" turkum sayohatnomasini yaratgan (1925). "Oktyabr vaxalq maorifi" (1927), "Xayoldan haqiqatga" (1928), "Lotinlashtirish kurashida" (1928) kabi kitoblar muallifi. 1930-yil 5 sentabrda "Narkompros ishi" boʻyicha qamoqqa olingan va "xalq dushmani" sifatida otib tashlangan. Shaxsga sigʻinish oqibatlari fosh etilgandan soʻng oklangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1895-yilda tugʻilganlar
Turkum:1938-yilda vafot etganlar
Romitan

Romitan — Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Romitan tumanidagi shahar (1981-yildan), tumanning maʼmuriy markazi.

Yaqin temir yoʻl stansiyasi—Kogon (30 km). Viloyat markazi (Buxoro)dan 17 km. Aholisi 15 ming kishi (2003), asosan, oʻzbeklar, shuningdek, tojik, qozoq, tatar, rus va boshqa ham yashaydi. Romitan Oʻzbekistonning qad. shaharlaridan biri. Romitan nomi mahalliy rivoyatga koʻra, "Romitan" — "Tan oromi" dan deyiladi. "Romitan" atamasi turkiy mitan urugʻi nomidan kelib chiqqan degan taxminlar ham mavjud.

Narshaxiy yozishicha, Romitan katta bir koʻhandizga ega va mustahkam bir qishloq boʻlib, Buxorodan qadimiyroqdir. Baʼzi da bu qishloqni Buxoro deb ataganlar. R.da qadimda hukmdorlar turar joylari boʻlgan. Buxoro sh. vujudga kelgandan soʻng ular Romitanda faqatgina qish faslida yashaganlar.

Arab sarkardasi Ubaydulloh ibn Ziyod qoʻshini 674 yilda Romitanga bosqin uyushtirgan. Buxoroliklarning arab qoʻshini bilan boʻlgan hal qiluvchi jangi Romitan yaqinida Vardonze hududida boʻlib oʻtgan. Tabariyning yozishicha, 707 yilda Kutayba Romitanni bosib olgan. Xuroson voliysi Abu Muslim Buxoroga har gal kelganida oʻz qarorgohini Romitanda joylashtirgan. Arab geograf va sayyohlari 10-asrda Buxoro vohasidagi 30 ga yaqin shaharlar qatorida Romitan nomini ham tilga olishgan.

Mahmud ibn Banuwmx: "Bahr al-asror" (17-asr) asarida yozishicha, Romitan Buxoro viloyatidagi 10 ta tumanning biri, oʻrta asrlarda "Samjon" (R. tumanining 2nomi) deb atalgan.

Romitan Toshkent—Samarqand—Urganch, Toshkent—Nukus avtomagistral yoʻli yoqasida joylashgan. Aholisi va xoʻjaliklari Amu — Buxoro mashina kanalidan suv oladi. Shaharda gʻisht va paxta tozalash zavodlari, toʻquvchilik fabrikasi, bosmaxona, dehqon bozori, novvoyxona, mehmonxona, aloqa boʻlimi, bank, madaniy savdo va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor. Umumiy taʼlim maktablari, qishloq xoʻjaligi kasbhunar kolleji, madaniyat saroyi, kutubxona, stadion, "Xotira va Qadrlash" madaniyat va istirohat bogʻi, kasalxona va dorixonalar mavjud. "Motamsaro ona" yodgorligi qurilgan.

Romitanda meʼmoriy yodgorliklardan Mulla Mir Hakim xonaqohi, Xoja Ali Romitaniy (Xojai Azizon) va Xoja Muhammad Boboyi Samosiy maqbaralari (13—14-asrlar), Zarafshon daryosi ustida qurilgan Choriqulboy koʻprigi saqlangan. Hazrati Xoja Ubbon va Xoja Zaʼfaron qadamjo (ziyoratgoh)lari bor."" OʻzME. R-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 Adabiyot 
 Narshaxiy, Buxoro tarixi, T., 1966; 
 Istoriya at-Tabari, T., 1987; 
 Maxmud ibn Vali More tayn, T., 1977; 
 Naselyonnie punkti Buharskogo emirata, T., 2001.

Turkum:Romitan tumani
Turkum:Buxoro viloyati shaharlari
Romul

Romul (Romulus) — Rim rivoyatiga koʻra, Rim shahri asoschisi va Rim qirolligining ilk podshosi (mil. av. 754/753 — 717/716)Livy, History of Rome i. 3.Dionysius of Halicarnassus, Roman Antiquities i. 76.. Afsonaga binoan, kohin ayol Reya Silviya va urush xudosi Marsdan tugilgan Romul va uning egizak ukasi Remni ona boʻri emizib, choʻpon tarbiya qilgan. Rim senatini taʼsis etish va aholini tabaqalarga — kuriyalarga boʻlish, qoʻshin tashkil etish, Rim fuqarolarini patritsiylarta va plebeylarta ajratish Romul tomonidan ishlab chiqilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Romushtepa

Romushtepa — qad. shahar harobasi (mil.av. 4 — mil. 4-asrlar). Buxoro viloyati Jondor tumanida joylashgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya institutining R. H. Sulaymonov boshchiligidagi Zarafshon arxeologik otryadi tomonidan oʻrganilgan (1973). Romush shahrining nomi oʻrta asr tarixchilari Nishopuriy, Narshaxiy va Beruniy asarlarida tilga olingan. R. 3 ta tepadan iborat boʻlib, markaziy baland qismi „Shayxi kalon“, unga gʻarb tomondan tutashgan 2tepa „Guli sang“, 3si esa, „Xoʻja Romush“ deb ataladi. Arxeologik izlanishlar faqat „Guli sang“da olib borilgan. Koʻplab sopol buyumlar chiqqan, yodgorlikning stratigrafik davri aniqlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Turkum:Oʻzbekiston tarixi
Turkum:Buxoro viloyati
Rona

Rona — Shveysariya va Fransiyadagi daryo. Uzunligi 812 km, havzasining maydoni 98 ming km². Alp togʻlaridan boshlanib, Jeneva koʻli, Rona pasttekisligidan oqib oʻtib, Oʻrta yer dengizining Lion qoʻltigʻiga delta hosil qilib quyiladi. Asosiy irmoqlari: Sona, Izer, Dyurans. Quyilish yeriga yaqin joyda suv sarfi 1780 m³/sek, bahor va yozda toʻlib oqadi. Ronaning gidroenergetika, transport va irrigatsiya ahamiyati katta. Rona va uning irmoqlarida GES kaskadlari qurilgan. Ena daryosi quyilish joyidan boshlab quyi qismida kema qatnaydi. Sona daryosi va kanallar orqali Reyn, Mozel, Marna, Sena, Luara daryolari bilan tutashgan. Sugʻorishda keng foydalaniladi. Rona boʻyida Jeneva, Lion, Avinon, Arl shaharlari joylashganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Alfavit boʻyicha daryolar
Turkum:Fransiyadagi daryolar
Turkum:Shveysariyadagi daryolar
Ronaldo (ism)

Ronaldo — portugalcha ism.Italiyan va ispan tilida soʻzlashuvchi mamlakatlarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 
Ronaldo nomi bilan mashhur boʻlgan taniqli shaxslar:

 Futbolchilar uyushmasi 
 Ronaldo, toʻliq ismi Ronaldo Luís Nazario de Lima (1976-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi, oʻzining dastlabki faoliyatida „Ronaldino“ nomi bilan tanilgan.
 Krishtiano Ronaldo (1985-yilda tugʻilgan) portugaliyalik futbolchi
 Ronaldinyo, toʻliq ismi Ronaldo de Assis Moreira (1980-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi, „Ronaldinyo Gaucho“ nomi bilan ham tanilgan.
 Ronaldo Sezar Soares dos Santos (2000-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
 Ronaldo da Silva Souza (1996-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
 Ronaldo de Oliveyra Strada (1996-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbol darvozaboni
 Ronaldo Giaro (1974-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
 Ronaldo Jovanelli (1967-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbol darvozaboni va eksperti
 Ronaldo Enrike Ferreyra da Silva (1994-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
 Ronaldo Henrique Silva (1991-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
 Ronaldo Kvateh (2004-yilda tugʻilgan), indoneziyalik futbolchi
 Ronaldo Lumungo Afonso (2000-yilda tugʻilgan) Santomean futbol vingeri
 Ronaldo Makzinski (1980-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
 Ronaldo Markes Sereno (1962-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
 Ronaldo Oliveyra (1997-yilda tugʻilgan) hindistonlik futbolchi
 Ronaldo Pereyra Alves (1977-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi
 Ronaldo Pompeu da Silva (1990-yilda tugʻilgan) braziliyalik yarim himoyachi
 Ronaldo Rodriges de Jezus (1965-yilda tugʻilgan) braziliyalik futbolchi, Ronaldao nomi bilan ham tanilgan.

 Boshqa odamlar 

 Ronaldo da Kosta (1970-yilda tugʻilgan) braziliyalik uzoq masofaga yuguruvchi
 Ronaldo Mulitalo (1999-yilda tugʻilgan) Yangi Zelandiya-Amerika Samoa regbi ligasi oʻyinchisi
 Ronaldu Munk, argentinalik sotsiolog
 Ronaldo Puno (1948-yilda tugʻilgan) filippinlik kampaniya menejeri
 Ronaldo Souza (1979-yilda tugʻilgan) braziliyalik aralash yakkakurash ustasi va boʻysunuvchi kurashchi
 Ronaldo Zamora (1944-yilda tugʻilgan) filippinlik huquqshunos va siyosatchi

 Badiiy qahramonlar 

 Ronaldo Fryman — Stiven Koinot multfilmlar seriyasining yordamchi qahramoni.

 

Turkum:Italyancha ismlar
Turkum:Ispancha ismlar
Turkum:Portugalcha ismlar
Rondoniya

Rondoniya — Braziliyaning shimolidagi federal hudud, Madeyra daryosi havzasida. Maydoni 238,5 ming km². Axrlisi 1,4 mln. kishi (2000). Maʼmuriy markazi — PortuVelyu sh. R.ning katta qismi Braziliya yassitogʻligining shim.gʻarbiy qismi, shim. Amazonka pasttekisligidan iborat. Iklimi ekvatorial, issiq va nam iklim. Oʻrtacha oylik tralar 23—24°, yillik yogʻin 2000–2500 mm. Ekvatorial oʻrmonlar, savannalar bor. Iqtisodiyotining asosini oʻrmon xoʻjaligi tashkil qiladi: kauchuk, braziliya yongʻogʻi yigʻiladi, qimmatbaho yogʻoch tayyorlanadi, ovchilik bilan shugʻullaniladi. Togʻ etaklarida dehqonchilik qilinadi. Sanoati oʻrmon mahsulotlarini qayta ishlashga ixtisoslashgan. Oltin, kassiterit qazib olinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rorayma

Rorayma — Braziliyaning shimolidagi federal hudud. RiuBranku daryosi havzasida, Venesuela va Gayana chegarasida. Maydoni 225,1 ming km². Aholisi 324,2 ming kishi (2000). Maʼmuriy markazi — BoaVista sh. R.ning katta qismi Gviana yassitogʻligining jan. pastroq chekka qismida, qolgan qismi Amazonka pasttekisligida joylashgan. Iklimi shimolida subekvatorial, janubida ekvatorial, issiq va nam iqlim. Oʻrtacha oylik tralar 26—28°, yillik yogʻin 1300–2300 mm. Qimmatbaho daraxtlar oʻsadigan ekvatorial oʻrmonlar. shim. hududlarida savannalar bor. Xoʻjaligining asosini oʻrmonchilik tashkil etadi. Baliqovlanadi, ovchilik rivojlangan. Olmos va oltin konlari bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rosario

Rosario, Rosario-de-Santa-Fe — Argentinadagi shahar, SantaFe provinsiyasida. Aholisi 906 ming kishi (2001). Transport yoʻllarining yirik tuguni. R.dan Panamerika shossesi oʻtgan. Parana daryosi boʻyidagi yirik port. Dengiz kemalari ham kira oladi. Chetga gʻalla, goʻsht, jun chiqariladi. Aeroport bor. Oziq-ovqat sanoatining yirik korxonalari, sement, gʻisht zdlari, koʻnpoyabzal, toʻqimachilik va boshqa korxonalar ishlab turibdi. Milliy unt, kutubxona, tarix muzeyi, nafis sanʼat muzeyi bor. Shaharga 1730-yilda asos solingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ronald Ross

Ronald Ross (1857.13.5, Almora, Hindiston — 1932.16.9, London) — angliyalik parazitolog, mikrobiolog va vrach. London qirollik jamiyati aʼzosi. Londondagi tibbiyot maktabini tugatgan (1879). 1881–99 yillarda Hindistonda ishlagan. Bezgak chivinini oʻrganish boʻyicha Gʻarbiy Afrikaga uyushtirilgan ingliz tibbiyot ekspeditsiyasi rahbari (1899), 1926-yildan tropik kasalliklar instituti direktori. Bezgaknp anofeles urugʻiga mansub chivinlar tarkatishini aniqlagan. Nobel mukofoti laureati (1902).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1857-yilda tugʻilganlar
Turkum:13-mayda tugʻilganlar
Turkum:1932-yilda vafot etganlar
Turkum:16-sentabrda vafot etganlar
Turkum:Britaniyalik Nobel mukofoti laureatlari
Ross dengizi

Ross dengizi — Tinch okeanning chekka dengizi, Antarktidaning gʻarbiy qirgʻoqlari yaqinida. Maydoni ni tashkil etadi. Eng chuqur joyi 2972 m ga teng. Dengizning janubiy qismi Ross shelf muzligi bilan qoplangan, shimolida yil davomida muzlar suzib yuradi, aysberg (muz togʻ)lari juda koʻp. Suvining oʻrtacha yillik temperaturasi — 6° C dan past, yozda baʼzan 2° C gacha koʻtariladi. Shoʻrligi 33,7—34,4 promilliga teng. Suv koʻtarilishi har yarim sutkada takrorlanadi (balandligi 1 m gacha). Dengizda tyulen va kitlar yashaydi. Dengizni James Clark Ross kashf qilgan„“ OʻzME. R-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Dengizlar
Ross shelf muzligi

Ross shelf muzligi — Gʻarbiy Antarktida™ eng katta shelf muzligi, Meri Berd Yeri bilan Viktoriya Yeri oraligʻida. Jan.dan shimolga 850 km, sharkdan gʻarbga 900 km masofaga choʻzilgan. Maydoni 500 ming km² dan ortiq (yillar davomida oʻzgarib turadi). Dengiz sathidan bal. 30–100 m, muzning kalinligi oʻrta qismida 700 m gacha. Ross shelf muzligim.ga Birdmor, Berd va boshqa vodiy muzliklari kelib tutashadi. Shimolida Ross dengiziga tiktushgan. 1841-yildaJ.K. Ross boshliq ingliz ekspeditsiyasi tomonidan kashf kdlingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Antarktida
Turkum:Muzliklar
Rossellini Roberto

Rossellini Roberto (1906.8.5 Rim — 1977.3.4) — Italiya kinorejissyori. Italiya kinosida neorealizm asoschilaridan. "Rimochiqshahar" filmi shu yoʻnalish manifesti boʻldi. "Payza", "Muhabbat", "Fransisk — ilohiy sanʼatkor", "Yevropa, 51", "Hindiston, 1958", "General Della Rovere", "Rimda tun edi", "Messiya", "Jorj Pompidu nomidagi markaz" (hujjatli film) va boshqa filmlari jahonga keng tarqaldi. 60-yillarda televideniye uchun mashhur tarixiy shaxslar haqida bir qancha filmlarni suratga olgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gioacchino Rossini

Gioacchino Rossini (1732.29.2, Italiyadagi Pezaro sh. — 1868.13.11, Passi, Parij yaqinida) — italyan kompozitori. 14 yoshidan ijod bilan shugʻullangan. Uning kompozitorlik faoliyati 19-asr italyan mumtoz operasi rivojini boshlab berdi. U 39 ta opera, diniy mavzudagi asarlar, simfoniya, kamercholgʻu pyesalar, romanslar va boshqa asarlar yaratgan. Ijodiy uslubi rang-barang, oʻziga xos kuylar boyligi, musiqiy obrazlar yorqinligi bilan ajralib turadi. Buff operattg yuksak namunasi — "Sevilya sartaroshi" (1816)da R.ning musiqaviy komediyaga xos isteʼdodi toʻla namoyon boʻldi. "Tankred" (1813), "Otello" (1816), "Oʻgʻri hakka" (1817), "Vilgelm Tell" (1829) operalarida oʻz xalqining qahramonlik, vatanparvarlik, romantik intilishlari yorqin ifodasini topgan. Italiya operasi anʼanalariga rioya qilib, Sharq mavzulariga ekzotik, baʼzan oriyental uslublarda yondashgan va "Italyan qizi Jazoirda" (1813), "Turk Italiyada" (1814) kabi hajviy, "Moisey Misrda" (1818), "MagomedP" (1820) singari jiddiy (seria) operalar ham yaratgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Klassik musiqa
Turkum:Bastakorlar
Rossiya milliy kutubxonasi

Rossiya milliy kutubxonasi – M.Ye.Saltikov Shchedrin nomidagi Rossiya davlat milliy kutubxonasi — Rossiya Federatsiyasining eng qadimgi universal kutubxonasi; jahondagi eng yirik kutubxonalardan biri. Sankt-Peterburg shahrida 1795-yilda Imperator ommaviy kutubxonasi va kitob xazinasi sifatida asos solingan. 1814-yil 2(14) yanvarda omma uchun ochilgan. 1917-yildan Rossiya kutubxonasi, 1925-yildan ommaviy kutubxona, 1992-yildan hozirgi nomida. 1932-yilda M.Ye.Saltikov Shchedrin nomi berilgan. 1811-yildan mamlakat nashrining majburiy nusxasini oladi (shu tufayli 19-asr rus kitobi va davriy nashriningtoʻliqtoʻplamiga ega). 1914-yil fondida 2 mln.dan ziyod nashriy asarlar boʻlgan. 1998-yilda 32 mln.ga yaqin kitob birligiga yetgan. Nodir nashrlar fondida Volterning shaxsiy kutubxonasi (7 mingdan ziyod), Behzod ijodiga mansub miniatyuralar, qoʻlyozmalar (300 mingdan ziyod; jumladan, Oʻrta Osiyoda yaratilgan koʻplab qoʻlyozmalar) saqlanadi, ular orasida toshplita, daraxt poʻstlogʻi, papirus, pergament, ipak va bdagi yozma yodgorliklar mashhur.

Kutubxonaning fan sohalari va nashr boʻyicha 28 ta qiroatxonasi, bibliografik maʼlumotnoma nuqtalari, markaziy maʼlumotnoma kutubxonasi bor. Kutubxonaning boy fondini yorituvchi kataloglar, yangi kitoblar haqida axborot byulletenlari nashr etiladi, bibliografiya va kutubxonashunoslik, kitob tarixi sohasida yirik ilmiy metodik va ilmiy tadqiqot ishlari olib boriladi. Kutubxona klassitsizm va ampir uslubida qurilgan koʻhna binoga joylashgan (meʼmorlar: 1796—1801, Ye.T. Sokolov; 1828—32, K.I.Rossi; 18961901, Ye.S.Vorotilov va boshqalar)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Rossiya fanlar akademiyasi

Rossiya fanlar akademiyasi - Rossiya Federatsiyasining oliy ilmiy muassasasi. 1991-yil taʼsis etilgan. Tarixi 1724-yilda tashkil etilgan Peterburg Fanlar akademiyasidan boshlanadi. 1917—25 yillarda Rossiya FA, 1925—91 yillarda SSSR Fanlar akademiyasi (oʻzbek olimlaridan O. Sodiqov akademiyaning haqiqiy aʼzosi, S. Yunusov, P. Habibullayev, E. Yusupov muxbir aʼzolari etib saylangan) deb nomlangan. Akademiya prezidiumi 1934-yildan Moskvada. Oʻzini oʻzi boshqaradigan ilmiy tashkilot. Sobiq SSSR Fanlar akademiyasi ning aʼzolari va yangi saylangan akad.lar Rossiya Fanlar akademiyasining aʼzolaridir.

850 dan ortiq haqiqiy, 1100 dan ziyod muxbir aʼzosi, 450 dan xorijiy aʼzosi bor. Fan tarmoq va yoʻnalishlari boʻyicha 13 boʻlimi (matematika; fizika; nanotexnologiyalar va axborot texnologiyalari; energetika, mashinasozlik, mexanika va boshqaruv jarayonlari; kimyo va materialshunoslik; biologiya; fiziologiya; Yer fanlari; ijtimoiy fanlari; global muammolar va xalqaro munosabatlar; tarix va filologiya; tibbiyot; qishloq xo'jaligi), mintaqaviy boʻlinmalari (Sibir, Ural, Sankt-Peterburg, Uzoq Sharq) va ilmiy markazlari, 1000 ga yaqin ilmiy muassasasi, Rossiya fanlar akademiyasi floti bor. Ilmiy nashr etadi. Ilmiy kadrlar tayyorlaydi. Olimlarning ilmiy ishlari uchun medallar va mukofotlar taʼsis etilgan.

SSSR va Rossiya Fanlar akademiyasining akademik lari I.Ye. Tamm, I.M. Frank, P.A. Cherenkov, N.G. Basov, A.M. Proxorov, P.L. Kapitsa, N.N. Semyonov, I.P. Pavlov, A.I. Soljenitsin, M.A. Sholoxov, A.D. Saxarov, L.V. Kantorovich, J.I. Alfyorov, A.A. Abrikosov, V.L. Ginzburg turli davrlarda Nobel mukofotiga sazovor boʻlishgan. Xalqaro ilmiy alokalar olib boradi. Prezidenta — Yu.S. Osipov (1991-2013),OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil V.E. Fortov (2013-2017), V.V. Kozlov (2017), A.M. Sergeev (2017-2022), G.Ya, Krasnikov (2022-yilning 20 sentyabridan boshlab).

 

 

Turkum:Fanlar akademiyalari
Turkum:Rossiya fanlar akademiyasining haqiqiy aʼzolari