Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Karkidon suv ombori

thumb|Karkidon suv ombori
Karkidon suv ombori - Fargʻona viloyati Quvasoy daryosidagi gidrotexnika inshooti. Suv ombori Fargʻona viloyati Kuva tumani bilan Qirgʻiziston Respublikasi chegarasida, Nazarota togʻoldi bilan Quvasoy vodiysi adirlari oraligʻidagi tabiiy botiqda qurilgan. Birinchi navbati 1961—63 yillar oxirida, ikkinchi navbati 1967-yilda qurib bitirildi. Karkidon suv ombori toʻgʻoni balandligi 70 m, uz. 420 m. Umumiy hajmi 218,4 mln. m³, foydali hajmi 211,5 mln. m³; suv yuzasi mayd. 9,65 km²; maksimal uz. 5,5 km; oʻrtacha chuq. 36,7 m. Karkidon suv omboridan suv chiqarish inshooti (uz. 340 m) va maxsus kanal (uz. 2,7 km, chuq. 2,7 m, suv oʻtkazish imkoniyati 50 m3/s) orkali suv Janubiy Fargʻona kanalida oqib oʻtadi. Karkidon suv omboriga suv uz. 27 km boʻlgan kanal orqali beriladi. Suv ombori qurilishi Fargʻona viloyatining Quva, Oxunboboyev, Oltiariq, Fargʻona tumanlari ekin maydonlari suv taʼminotini yaxshiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karkidon suv ombori Janubiy Farg’ona kanalidan hamda Isfayramsoydan sug’oriladigan maydonlarni suv taminotini yaxshilash maqsadida qurilgan. Suv ombori qurilishi bilan Andijon va Farg’ona viloyatining JFK dan sug’oriladigan 69 ming ga maydonida suv tanqisligi to’la xal qilinadi. Bundan tashqari O’zbekiston Respublikasi Farg’ona viloyati va Qirg’iziston Respublikasi O’sh viloyatining Isfayramsoydan sug’oriladigan 43 ming ga maydonida suv tanqisligi 192 mln. m³ dan 96 mln. m³ ga kamaydi , yani suv taminoti 70 % dan 85% ga oshdi. Qirg’iziston Respublikasiga 13 % suv taqsimoti kafolatlangan. Karkidon suv ombori kurilishi “Uzdavsuvloyiha” instituti loyihasi asosida “Fargona suv qurilish” tresti tomonidan tugallangan.

 

Turkum:Oʻzbekiston suv omborlari
Turkum:Quva tumani
Turkum:Fargʻona viloyati geografiyasi
Karkidon qushlar

Karkidon qushlar -popushaklar turkumining bir oilasi. Tumshugʻi keskin pastga egilganligi, uning ustida katta shoxsimon oʻsimta borligi uchun Karkidon qushlar deb nom berilgan. Tanasining uz. 50 sm dan 165 sm gacha, vazni 150 g dan 4 kg gacha.

Karkidon qushlar yirik, dumlari uzun, barmoqlari bir-biriga birikkan. Oilada 14 urugʻ, 45 tur mavjud. Afrika, Avstraliya va Hindistonda tarqalgan. Shoxli qargʻaturidan boshqa oʻrmonlarda yashab, daraxtlarning tabiiy kovaklariga 1—5 tuxum qoʻyadi. Inkubatsiya davri 1,5 oy. Modasi tuxum bosayotganida nari kovak ogʻzini kichik teshik qoldirib shuvab tashlab, modasi va joʻjalarini oziqlantiradi. Joʻjalari uchurma boʻlgandan keyin uya ogʻzini ochadi. Ayrim turlar bolalari 2—3 haftaligida modasi uyadan chiqib, kovakni qaytadan shuvaydi, bolalarini nari va modasi oziqlantiradi. Karkidon qushlar har xil mevalar, hasharotlar bilan oziqlanadi, ayrim hollarda kaltakesak, kushlarning bolalarini ham tutadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Qushlar
Karkidonlar

Karkidonlar toq tuyokli sut emizuvchilar turkumi oilasidir. 7 tacha turi va kenja bor. Afrika, Jan.-Sharqiy va Sharqiy Osiyoda tarqalgan. Tropik oʻrmonlarda, suv boʻyidagi chakalakzorlarda, togʻlarda (3000 m balandlikkacha) va botqoqliklarda yashaydi. Gavdasi yirik, uz. 5 m cha, boʻyi 2 m cha, dumi qisqa, terisi kalin, deyarli junsiz. Burni ustida va qansharida 1—2 (qora karkidonda baʼzan 3 yoki 5) ta shoxi bor. Koʻzi kichkina, yaxshi koʻrmaydi, boʻyni qisqa va yoʻgʻon. Hidlash va eshitish organlari yaxshi rivojlangan. Oyogʻi qisqa, yoʻgʻon. Barmoqlari 3 ta, uchida tuyoqlari bor. Tungi hayvon. Yakka yoki juft-juft boʻlib, baʼzan 4—5 tasi poda boʻlib yuradi. K. turli oʻsimliklar bilan oziqlanadi. Pashsha va soʻnalardan qochib, botqoqqa tushib yotadi. noyabrda urchiydi. Boʻgʻozlik davri 17-19 oy. Tugʻilgan bolasi 25 kg cha. Tanasi vazmin va qoʻpolligiga qaramay tez yuguradi. Goʻshti, yogʻi yeyiladi, terisi va shoxidan turli buyumlar tayyorlanadi. 5 turi: sumatra, qind, yava karkidoni qora, oq karkidon bor. Barcha Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar
Karkuk

Karkuk — Iroqning shimoli-sharqiy qismidagi shahar, Kurdistonda. Taomim muhofazasining maʼmuriy markazi. Aholisi 420 ming kishi chamasida. Avtomobil yoʻllari tuguni, temir yoʻl stansiyasi. Neft qazib chiqariladigan yirik rayon markazi. Bu yerdan neft quvurlar orqali Tripoli (Livan) va Banias (Suriya) portlariga yuboriladi. Toʻqimachilik, koʻn poyabzal, kimyo, oziq-ovqat sanoati korxonalari, neftni qayta ishlash zavodi bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Iroq shaharlari
Karl V

Karl V (1500.24.2, Gent - 1558.21.9, Ispaniyadagi avliyo Yust monastiri) — "Muqaddas Rim imperiyasi" imperatori (1519—56), Ispaniya qiroli (Karlos I) (1516—56). Niderlandiya shahzodasi (1516-55), Sitsiliya qiroli (Karl IV) (1516—56). Gabsburglar sulolasidan. Katolitsizm bayrogʻi ostida reaksion reja — "Jahon xristian davlati"ni tuzishga harakat qilgan. Fransiya (Italiya urushlari, 1494—1559) va Usmonli turk saltanati bilan urushlar olib borgan. Nemis protestant — knyazlari bilan boʻlgan kurashda magʻlubiyatga uchragan va ular bilan Augsburg diniy sulhi imzolangach (1555), taxtdan voz kechganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1500-yilda tugʻilganlar
Turkum:24-fevralda tugʻilganlar
Turkum:1558-yilda vafot etganlar
Turkum:21-sentabrda vafot etganlar
Turkum:Taxtdan voz kechgan hukmdorlar
Karl XII

Karl XII (1682.17.6, Stokgolm-1718.30.11, Frederiksxall, Norvegiya) — Pfals-Svaybryukken sulolasidan boʻlgan Shvetsiya qiroli (1697 yildan), sarkarda. Shimoliy urush (1700— 21) boshlarida bir kancha yirik gʻalabalarga erishgan, lekin Rossiyaga bostirib kirishi (1708) uning Poltava jangi (1709)dagi magʻlubiyati bilan tugagan; Turkiyaga qochgan, 1715 yilda Shvetsiyaga qaytgan. Norvegiyaga qilingan bosqinchilik yurishi paytida oʻldirilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1682-yilda tugʻilganlar
Turkum:1718-yilda vafot etganlar
Turkum:Uppsala universiteti bitiruvchilari
Turkum:Shvetsiya kishilari
Karl Martel

Karl martell (lotincha Carobus "Martellus, soʻnggi lotincha martellus — bolgʻa) (taxminan 688 — 741.22.10, Kyersi) — soʻnggi merovinglar davrida Frank davlatining amaldagi hukmdori (715-yildan). Karolinglar urugʻidan boʻlgan oliy lavozimdagi shaxs — mayordom. Cherkov yerlarining bir qismini musodara qilish va ularni benefitsiylar tarzida harbiylarga tarqatish yoʻli bilan davlatning harbiy qudratini mustahkamlagan. K.M. 732-yilda Puatye sh. yaqinidagi jangda arablarni yengib, ularning Gʻarbiy Yevropaga yurishlarini toʻxtatgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karl robert

Karl robert (Karoly Robert) (1288 — 1342.16.7, Vishegrad) — Vengriya qirolligi qiroli (1301—42). Vengriyadagi Anju sulolasi vakili. K.R. cherkov, mayda dvoryanlar va shaharliklar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan markaziy hokimiyatni mustahkamlagan, konchilik va pul islohotini oʻtkazgan. Chexiya va Polsha bilan savdo bitimi (1335) tuzgan. Venetsiya, Serbiya, Valaxiya bilan urushlar olib borgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karlar maktabi

Karlar maktabi - tugʻma kar yoki yoshligida eshitish qobiliyatini yoʻqotgan bolalar (qarang Karlik) uchun ochilgan internat maktab tipidagi maxsus taʼlim-tarbiya muassasasi. Karlar va zaif eshituvchilar internat maktabga boʻlinadi. Oʻzbekistonda birinchi marta 1920 i. nogiron (kar, koʻr, aqli zaif) bolalar internat maktabi sifatida tashkil etilgan. Karlar internat maktabiga mutlaqo eshitmaydigan va gapirmaydigan, shuningdek, eshitish qobiliyatidan 75 dB dan ortiq darajada mahrum boʻlgan, kuchli ovozdan taʼsirlanadigan va baʼzi nutq tovushlarni qisman farq qiladigan bolalar qabul qilinadi. Maktabgacha tarbiya muassasasiga olinmagan 6—7 yoshdagi bolalar internat maktabning tayyorlov sinfiga qabul qilinadi. Zaif eshituvchilar internat maktabiga nutq, eshitish qobiliyatidan 30 dan 75 dB gacha darajada mahrum boʻlgan, nutq (oddiy ovoz bilan aytiladigan soʻz va gaplar)ni 3 m masofadan tushunadigan hamda eshitish qobiliyati yetarli boʻlmaganligi sababli nutqi turli darajada rivojlanmay qolgan, shuningdek, maktabgacha tarbiya va maktab yoshida kar boʻlib qolib, nutqi saqlangan bolalar qabul qilinadi. Kar va zaif eshituvchi bolalar respublika, viloyat, shahar xalq taʼlimi boshqarmalari tomonidan tashkil etilgan tibbiy psixologik-pedagogik komissiyalar tomonidan koʻrikdan oʻtkaziladi va oʻqishga yoʻllanma beriladi. Kar va zaif eshituvchi bolalar uchun maxsus taʼlim-tarbiya „Taʼlim toʻgʻrisida“gi OʻzR qonuni (1997-yil 29-avgust) asosida amalga oshiriladi. K.m. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tizimiga kiradi. Karlar internat maktabida taʼlim 2 bosqich — boshlangʻich taʼlim (1 — 5-sinf), tayanch taʼlim (6—11-sinf)dan, zaif eshituvchilar internat maktabida 2 boʻlim (10-sinfgacha va 11-sinfgacha)dan iborat. K.m.ning boshlangʻich sinflarida oʻqish maxsus reja, dastur, darelik va oʻquv qoʻllanmalari asosida, yuqori sinflarda normal maktablarning 5—9-sinflar dareliklaridan foydalanib olib boriladi. Har bir sinfda oʻquvchilar soni 8—10 tadan oshmasligi kerak. Oʻquv rejasi, dasturi, darsliklar va oʻquv qoʻllanmalari OʻzR Xalq taʼlimi vazirligi Taʼlim markazining maxsus taʼlim boʻlimi tomonidan bolalarning eshitish va nutq taraqqiyotidagi kamchiliklari nazarda tutilgan holda tuziladi. 2000/2001 oʻquv yili boshi OʻzRda 13 karlar internat maktabi (2956 oʻquvchi) va 5 zaif eshituvchilar internat maktabi (1051 oʻquvchi) ishladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 

 Maxsus maktablar
 Internat maktab
 Yordamchi maktab
Karlik

Karlik, garanglik — mutlaqo eshitmaslik yoki quloqning soʻzni anglay olmaydigan darajada "ogʻir"ligi. Karlik tugʻma va hayotda orttirilgan boʻlishi mumkin. Tugʻm a karlikka bola tugʻilayotganda eshituv nervining zararlanishi, ichki quloq yoki eshituv nervining irsiy yoki ona yuqumli kasalliklar (gripp va hokazo) bilan ogʻrishi natijasida rivojlanmay qolishi, shuningdek, homiladorlik davrida, xususan, uning birinchi oylarida onaning turli dorilar yo spirtli ichimliklar ichishi sabab boʻlad. Hayotda orttirilgan karlik oʻrta va ichki quloq, eshitish nervi yoki bosh miya eshituv markazining yalligʻlanish kasalliklari, baʼzi infeksion kasalliklar asorati, shuningdek, zararli omillar (masalan, shovqin, vibratsiya va boshqalar) natijasida kelib chiqishi mumkin.

Davosi karlikning sababiga bogʻliq, u koʻpincha kasallanish darajasiga koʻra olib boriladi. Eshituv nervi jiddiy zararlanganda kar quloq tuzalishi qiyin. Quloq "ogʻir" boʻlib qolganda tovushni kuchaytiradigan asboblar (eshituv apparatlari)dan foydalanish mumkin. Bolalar maxsus maktablarda oʻqitiladi (qarang Karlar maktabi)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Kasalliklar
Turkum:Surdologiya
Turkum:Tibbiyot
Turkum:Quloq kasalliklari
Turkum:Otorinolaringologiya
Karlovats

Karlovats — Xorvatiyadagi shahar, Kupa daryosi (Sava daryosi irmogʻi) sohilida, Zagreb sh.dan jan.-sharqda joylashgan. Aholisi 59,9 ming kishi (1990y.lar oʻrtalari). Transport yoʻllarining yirik tuguni. Quvur va dizellar ishlab chiqariladi; koʻn-teri, yogʻochsozlik, keramika, oziq-ovqat (jumladan, tamaki) sanoati korxonalari bor. K. yaqinida yirik toʻqimachilik kti joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karlovi-Vari tuzi

Karlovi-vari tuzi, Karlsbad tuzi — Chexiyadagi Karlovi-Vari kurortining mineral buloklaridan olinadigan tuz. Sunʼiy yoʻl bilan ham tayyorlanadi, uning tarkibida natriy sulfat, natriy gidrokarbonat, natriy xlorid, kaliy sulfat bor. K.-V.t. — oq kukun, mazasi taxir-shoʻr, suvda yaxshi eriydi. Jigarning baʼzi kasalliklari, surunkali gastrit, meʼdaning yara kasalligida buyuriladi, shuningdek, surgi oʻrnida ichiladi. Uyquga yotishdan oldin yoki nahorga yarim stakan suvga 1 choy qoshiq (bolalar uchun) yoki 1 osh qoshiq (kattalar uchun) solib ichiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karlovo

Karlovo — Bolgariyaning markaziy qismidagi shahar. Stara-Planina va Sredna-Gora togʻlari oraligʻidagi Karlovo soyligida joylashgan. Efir moyli oʻsimliklarni oʻstirish va qayta ishlash rayonining markazi. Mashinasozlik (yengil traktor, uzum teruvchi kombaynlar i.ch.), toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Balneologik kurort. Turizm rivojlangan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Bolgariya shaharlari
Karlsbad gʻorlari

Karlsbad gʻorlari — AQShdagi karst gʻorlari. Guadalupe togʻlarida (Qoyali togʻlarningjan. qismi), NyuMeksiko shtatida, Karlsbad sh.dan jan.gʻarbda joylashgan. Boʻshliqlari (ungurlari)ning hajmi jihatidan dunyoda eng yirik. Chuq. 339 m gacha, oʻrganilgan qismidagi barcha oʻtish joylari va zallarining umumiy uz. 60 km. Eng katta zali T harfi shaklida. Gʻorlarda koʻrshapalakning 10 dan ortiq turi yashaydi. Zallarining kattaligi, ulkan stalagmitlar, ungurlarining chiroyi koʻplab turistlarni oʻziga jalb etadi. 1930 y.dan milliy park deb eʼlon qilingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Gʻorlar
Turkum:AQSh geografiyasiga oid chala maqolalar
Karlskruna

Karlskruna - Shvetsiya jan.dagi shahar, Boltiq dengizi boʻyidagi port. Blekingelenining maʼmuriy markazi. Aholisi 59 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Elektrotexnika va radioelektronika, kemasozlik, sellyuloza-qogʻoz, kimyo, oziq-ovqat, yengil sanoat korxonalari, harbiy-dengiz oʻquv yurti bor. K. 17-asrda bunyod etilgan qalʼa atrofida vujudga kelgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Shvetsiya shaharlari
Karma

Karma (sanskritcha — harakat, faoliyat) — hind dinlari (hinduiylik, buddizm, jaynizm) va falsafasining asosiy tushunchalaridan biri. Sansara tushunchasini toʻldiradi. Keng maʼnoda— har qanday tirik mavjudot tomonidan qilingan xatti-harakatlar va ularning oqibatlari majmui boʻlib, tirik mavjudotning yangitdan tugʻilish, qayta mujassamlanish xususiyatini belgilaydi. Tor maʼnoda — hozirgi va kelgusidagi mavjudlik harakteriga xattiharakatlarning koʻrsatadigan taʼsiri.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Hinduizm karmani insonning aqliy yoki jismoniy harakati va bu harakatdan keyingi oqibatlar oʻrtasidagi munosabat sifatida belgilaydi . Shuningdek, u insonning hozirgi va oldingi hayotidagi barcha harakatlarning oqibatlarini va axloqdagi sabab va taʼsir zanjirni anglatadi.
Karmakdoshlar

Karmakdoshlar — ikki urugʻpallalilar (magnoliyasimonlar) sinfiga mansub koʻp yillik oʻsimliklar oilasi. 12 turkumi, 600 dan ziyod turi bor. Oʻzbekistonda 7 turkumi, 31 turi oʻsadi. Gullari toʻgʻri, ikki jinsli, qizil, oq, toʻq havo rang , sariq, boshoqsimon yoki roʻvaksimon toʻpgul hosil qiladi, Gulkosachasi pardasimon, oq va och binafsha rang . Tojbargi 5 ta, pastki qismi qoʻshilgan, changchisi 5 ta. Mevasi bir urugʻli yongʻoqcha. Bargi oddiy, baʼzan patsimon qirqilgan, cheti tekis, ketma-ket joylashgan. K., asosan, choʻllarda, shoʻrxok va sernam yerlarda, ekinlar orasida oʻsadi. K.dan mahalliy xalq qadimda boʻyoq olishda foydalangan, oshlovchi modda ham olinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Karmana qalay koni

Karmana qalay koni - Karmanadan 15 km jan.da, Ziyovuddin togʻi etaklarida joylashgan. 1956-yilda ochilgan. Qalay miqdori va zaxirasiga koʻra kichik kon. K.q.k. gidrotermal genetik turga mansub boʻlib, kembriygacha boʻlgan togʻ jinslari ichida hosil boʻlgan. Ruda tarkibida kumush, oltingugurt, vismut, qoʻrgʻoshin, surma uchraydi. Kvars sulfidli (kassiterit, arsenopirit, pirit va b.) rudalarning togʻ jinslari ichida oʻta murakkab shakllarda joylashganligi va qalay miqdorining oʻzgaruvchanligi kon maydonida geologiya-razvedka ishlarining toʻxtatilishiga sabab boʻldi. Shu atrofda qalay konlari qadim vaqtlardan maʼlum boʻlgan. Qarnob, Lapas, Semizquduq va b. qalay konlarida oʻrta asrlarga mansub konchilik ishlarining qoldikdari (gʻorsimon oʻyiklar, moychiroq, yogʻoch tirgovuchlar va hokazo) saqlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karmel

Karmel — Falastinning shim.kismi (Isroil davlati hududi)dagi togʻ. Uning gʻarbiy yon bagʻridagi Tabun va Sxul gʻorlaridan 1929—34-yillarda qad. odamlarning suyaklari, tosh qurollari chiqqan. Tabun gʻoridan neandertal ayolning deyarli butun skeleti va erkak kishining pastki jagʻ suyagi topilgan. Sxul gʻoridan turli xilda saqlangan oʻnlab skelet suyaklari aniqlandi. Ular 45—40 ming yil muqaddam yashagan kishilarga mansub. Baʼzi olimlarning fikricha, K. gʻorlaridagi aholi — neandertal tipidagi odamlarning hozirgi zamon odami bilan aralashuvi natijasidir; boshqa olimlar esa uni qad. odamlarning yangi tipga evolyusion (tadrijiy) oʻtishi mahsuli deb hisoblaydilar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karminagiy

Karminagiy, Oxund mulla Muhammad Vafo (1685—1769) — tarixnavis olim. "Tuhfai xoniy" asarining muallifi. Asarni mangʻitlar sulolasi asoschisi Muhammad Rahimxon topshirigʻiga binoan tayyorlagan. Shuhrat taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. Qozi Vafo nomi bilan ham mashhur boʻlgan. Baʼzi tarixchilar (Mir Muhammad Amin Buxoriy) ning yozishicha, K. Ubaydullaxon saroyida kitobdor (kutubxonachi)lik qilgan. Keyinchalik Abulfayzxon hamda Muhammad Rahimxon davrida ham shu mansabda boʻlgan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karnaval

thumb|Дюнкерк shahridagi Karnaval. Fransiya, 2008
thumb|Yan Mil. Rimdagi Karnaval, 1653. Prado
Karnaval (lotincha carrus navalis — ajoyib arava, bayram marosimlari kemasi) — asosan, ochiq havoda oʻtkaziladigan teatrlashtirilgan oʻyinlar, koʻcha namoyishlaridan iborat ommaviy sayilning bir turi. Yil fasllarining almashuvi, bahorgi dehqonchilik va boshqa bayramlar bilan bogʻliq majusiylarning marosimlaridan boshlangan OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. Har qanday karnavalning eng muhim bir boʻlagi — shaharning muhim koʻchalarida tantanali yurishdir.

 Tarixi 
Karnaval nomi XIII-asrda Italiyada vujudga kelgan. XVI-asr mashhur italyan xalq teatri turi niqoblar komediyasi („Del arte komediyasi“)ning paydo boʻlishi Karnaval bilan bogʻliq. Karnavalga oʻxshash koʻcha va maydon tomoshalari sharqda juda qadim zamonlardan maʼlum. Oʻrta Sharqda Karnaval zardushtiylik, navroʻz va boshqa bayramlar bilan bogʻliq holda uyushtirilgan. Temur va temuriylar, oʻzbek xonlari, amir va beklar davlat miqyosidagi bayramlar munosabati bilan ham Karnaval tomoshalari oʻtkazgan. Fransua Rablening „Gargantyua va Pantagryuel“ romanida Karnaval haqida ajoyib tavsif berilgan

 Hozirgi kunda Karnaval 
Oʻzbekistonda 1957-yildan har yili kuzning birinchi oyida hozirgi Milliy bogʻda muntazam Karnaval oʻtkazib kelingan. Hozirgi kunda qayta tiklangan navroʻz bayramlarida asta-sekin Karnaval tomoshalari odat tusiga kirmoqda.

Dunyodagi eng mashhur karnaval Rio-de-Jeneyroda oʻtkaziladi. Bu keng miqiyosli bayramga yil boʻyi puhtalik bilan tayyorgarlik koʻriladi. Karnavalni koʻrish u4un Braziliyaga butun dunyo yuzidan sayyohlar tomosha qilishga kelishadi.

 

 
 Federation European Carnival Cities
 BuenoLatina. Dunyodagi eng zoʻr karnavallar reytingi. 
 Modda. Dance Code dagi braziliyalik karnavallar haqida

Turkum:Bayramlar
Karnay oʻrovchilar

Karnay oʻrovchilar (Attelabidae) -qattiq qanotlilar turkumiga mansub qoʻngʻizlar oilasi. Uzunligi 2—15 mm, rangi tiniq, koʻpincha yaltiroq, boshi nayga oʻxshash chiziq, moʻylovlari toʻgʻnogʻichsimon, ustki qanotlari, odatda, qornining uchki qismini yopmaydi. Keng tarqalgan, 1300 ga yaqin turi maʼlum. Barcha fitofag , odatda, daraxt va butalarda oziqlanadi. Koʻpincha urgʻochisi barglarga tuxum qoʻyib, ularni karnayga oʻxshatib oʻraydi (nomi shundan olingan) yoki qopchiq yasaydi. Karnay ichida oqish qurtlari rivojlanadi. Baʼzi ning qurtlari poya, kurtak yoki mevalar ichida rivojlanadi. Koʻpchilik har xil mevali va mevasiz daraxtlarga ziyon yetkazadi. Oʻrta Osiyoda, jumladan, Oʻzbekistonda olcha filchasi (Phynhitus auratus), oʻrik filchasi (Ph.auratus) va b. danak mevali daraxtlarga jiddiy ziyon keltiradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karnaychi qushlar

Karnaychi qushlar (Psophiidae) - turnasimonlar turkumining bir oilasi. Ogʻirligi 1 —1,5 kg . Oyogʻi uzun, tumshugʻi qisqa, baquvvat. Patlarining rangi koʻproq qoramtir baxmalsimon. Jan. Amerikaning shim. qismida yashaydi. 1 urugʻ va 3 turi bor. Daraxtlarning shoxlari va kovaklariga uya quradi. 5— 7 ta oq rangli tuxumlarini modasi bosadi. Sernam oʻrmonlarda gala boʻlib yashaydi. Yerda tez chopadi, kam uchadi. Mevalar, har xil hasharotlar, xususan, chumolilar va ikki qanotlilar bilan oziqlanadi. K.q- uy parrandalariga tez oʻrganadi. Tutqunlikda koʻpayishi ham mumkin. Goʻshti mazali boʻlgani tufayli aholi yashaydigan yerlarda qolmagan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karnak

Karnak, Ipet-Isut - qadimgi Misr ibodatxonalar xarobasi. Qad. Fiva hududidagi arab qishlogʻi nomi bilan atalgan. Misr davlatining yangi podsholik davri (mil. av. 1580—1085 yillar)da qurilgan ibodatxonalar qoldiqlari saqlangan (mil.av 16—11-asrlar). Ibodatxonalar murakkab tarkibi, hashamatli meʼmoriy tuzilishi bilan ajralib turadi. Amon-Ra ibodatxonasi (mil. av. 16—12-asrlar)dagi 134 kolonnali katta zali, koʻndalangiga turli davrlarda qayta qurilgan katta va kichik zallar, hovlilar diqqatga sazovor. Bu zal devorlarida firʼavnlarning urushdagi gʻalabalari tasvirlangan (meʼmori Aminxotep Kichkina). Amon-Ra ibodatxonasi majmui bilan maʼbuda Mut ibodatxonasi (mil. av. 16—15-asrlar)ni mashhur sfinkslar xiyoboni birlashtirib turadi. Hozir K. muzeyga aylantirilgan. YUNESKO tomonidan muhofaza qilinadi.

Karnak. Ammon-Ra ibodatxonasi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Qadimgi Misr madaniyati
Karnallit

Karnallit (nemis kon muhandisi R.Karnall nomidan) — xloridlar kichik sinfiga mansub mineral. Kimyoviy formulasi KMgCl3 • 6N2O. Tarkibida magniy (8,7%), kaliy (14,1%), xlor (38,3%), suv (38,9%) hamda ozroq seziy, rubidiy, galliy (0,01% gacha) va brom (0,2% gacha) bor. Romb singoniyali. Sof K.ning kristallari shaffof, qizil, sariq, pushti va qoʻngʻir rangli. Shishadek yaltiroq, qattiqligi 2,5. Zichligi 1600 kg/m3. K kuchli gigroskopik, havo na-midan parchalanadi. Hosil boʻlishi xemogen. K. Tepaqoʻrgʻon (Oʻzbekiston), Solikamsk, Kaluga (RF), Shtasfurt (Germaniya), Gugurttogʻ, Karluq (Turkmaniston)dagi tuz konlarida bor. Oʻgʻit sifatida, namakoblari fotografiya va tibbiyotda ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Minerallar
Karnap Rudolf

KARNAP (Sagpar) Rudolf (1891.18.5, Vuppertal — 1970. 16.9, Santa-Mariya, AQSH) — nemis-amerika faylasufi, mantikshunos. Mantiqiy pozitivizm va fan falsafasining yetakchi vakili. Vena toʻgaraginnt faol ishtirokchisi. 1935-yildan AQShda. Induktiv mantiqni, semantik axborot nazariyasini, modal mantiqni va b.ni ishlab chiqqan. U olgan natijalarning kupi kibernetikada foydalanilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karnataka

thumb|Karnataka
Karnataka — Hindistonning jan. qismidagi shtat. Arabiston dengizi sohilida. 192 ming km. Aholisi 52,7 mln. kishi (2001), asosan kannara xalqi. Maʼmuriy markazi — Bangalor sh. K. Dekan yassitogʻligining jan.-gʻarbi, Gʻarbiy Gat va Sharqiy Gat togʻlari hamda Malabor sohilining shim. qismida joylashgan. Daryolari serostona, gidroenergiyaga boy. Yirik daryolari — Krishna (Tungabhadra irmogʻi bilan) va Kaveri, yezda toʻlib oqadi, sugʻorishda keng foydalaniladi. Gʻarbida doim yash il tropik oʻrmonlar, sharqida savannalar bor. Yillik yogʻin 500– 3000 mm.

K. — agrar shtat. Aholisining 65% qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullanadi. Hududining yarmidan koʻprogʻi ekinzor. Asosiy ekinlari: sholi, tariqning mahalliy (jovar va ragi), makkajoʻxori, bugʻdoy va dukkakli ekinlar. Shuningdek, paxta, yer yongʻoq, tamaki, shakarqamish qam ekiladi. Mevazorlar bor. Chorvachilikda qoramol, qoʻy, echki boqiladi. Dengizdan baliqovlanadi. Qimmatbaho yogʻoch tayyorlanadi. Temir rudasi, oltin (Hindistonda olinayotgan oltinning asosiy qismi), marganets rudasi, boksit, xromit va b. qazib chiqariladi. Toʻqimachilik sanoati yetakchi oʻrinda. K. Hindistonda ishlab chiqarilayotgan shoyining 80% ni beradi. Movut va ip gazlama ham toʻqiladi. Metallurgiya (Bhadravatida qora metallurgiya, Belgaonda alyuminiy korxonasi), mashinasozlik (asosan, Bangalorda — stanoksozlik, elektrotexnika), shisha-keramika, chinni (Bangalor), sement (Belgaon, Dharvar, Bijopur), yogʻochsozlik, koʻn-teri, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Sandal moyi, kimyoviy oʻgʻitlar ishlab chiqariladi. Yirik sanoat markazlari: Bangalor va Maysur. Yirik porti — Yangi Mangalor.

3— 11-asrlarda K.da Gʻarbiy Gatlar sulolasi hukmronlik qilgan. 12—14-asrlarda K. hududi Xoysalar davlati, keyinroq 16-asr oxirlariga qadar Vijayanagar davlati tarkibiga kirgan. 1399-yilda Vijayanagarga vassal boʻlgan Maysur oʻlkasi tashkil topdi. 1761-yilda Maysur taxtini Xaydar Ali egalladi. Haydar Ali va uning oʻgʻli Tipu Sulton davrida (1782—99) K. Hindiston jan.dagi eng kuchli davlat boʻlgan. Bu davrda K. ingliz bosqinchilariga qarshi kurash maydoniga aylandi. 1799-yilda hokimiyat inglizlarga tobe boʻlgan Vodeyarlar sulolasi qoʻliga oʻtdi. Hindiston mustaqillikka erishgandan soʻng 1956-yilgi maʼmuriy islohotga koʻra, Maysur shtati tuzildi. 1973-yildan ushbu shtatga K. deb nom berildi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karne Marsel

Karne Marsel (1909.18.8 — Parij — 1996) — fransuz kinorejissyori. Psixologik drama "Jenni" (1936) uning birinchi mustaqil filmi. K. ning asosiy ijodiy mavzusi — dunyoning omonat, bekarorligi va insonning adovatli dunyodagi boshpanasiz, yolgʻizlik fojiasi boʻlib, bu mavzu "Qirgʻoqdagi tuman", "Kechki mijozlar", "Rayka bolalari", "Tartib oʻrnatish qotillari" kabi filmlarida namoyon boʻldi. "Julyetta yoki tush koʻrishga topilgan Kalit", "Tereza Raken", "Yolgʻonchilar" va b. harbiy yillardan keyin suratga olingan eng yaxshi filmlaridir.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karniz

Karniz (nem. karnies) — 1) meʼmorlikda bino devori ustiga muhofaza uchun maxsus (gʻisht, yogʻoch, tosh baʼzan paxsadan) ishlangan yoki oʻrnatilgan boʻrtiq qism, boʻgʻot. Tomni koʻtarib turishga va tashqi devorni yogʻingarchilik taʼsiridan himoya qilishga xizmat qiladi. Binolarda baʼzan qavatlarni bir-biridan ajratib turadi. Meʼmorlik orderlarida antablementning boʻrtib turadigan yuqori qismi. Oʻrta Osiyo meʼmorligida K.lar binoning tuzilishi, balandligi meʼmoriy qiyofasiga qarab, ularga mos va uygʻunlashgan holda ishlanadi (476-6.dagi rasmga q.); 2) stol, shkafning chetini, uylarning ichki qismini bezashda devor tekisligidan chiqarib ishlangan turli oʻymakorlik, kesmakorlik ishlari, uylarning shiplari chetidan tarashlab ishlangan taxta, bezakli hoshiya; 3) deraza yoki eshik tepasida parda osish uchun yogʻoch, metalldan qilingan dor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nicolas Léonard Sadi Carnot

thumb|right|200px|Nicolas Léonard Sadi Carnot 17 yoshda, 1813-yil.

Nicolas Léonard Sadi Carnot (1-iyun 1796-yil, Parij — 24-avgust 1832-yil) — fransuz fizigi va muhandisi, issiqlik dvigatellari nazariyasi yaratuvchilardan biri. „Olovning harakatga keltiruvchi kuch va bu kuchni rivojlantiradigan mashinalar haqida mulohazalar“ nomli yagona va mashhur asarida (1824) issiqlikdan harakat olish masalasini koʻrib chiqdi. Ideal aylanma jarayonni (Carnot sikli) tahlil qilib, u issiqroq jismdan sovuqroq jismga issiqlik oʻtgandagina foydali ish bajaradi, degan xulosaga keldi. U, shuningdek, foydali ish koeffitsiyenti faqat isitkich va sovitkich temperaturalariga bogʻliq, issiqlik dvigatelining tuzilishi va ish bajaruvchi jism tabiatiga bogʻliq boʻlmaydi, deb tushuntiradi (Carnot teoremasi). Benoît Paul Émile Clapeyron 10 yildan soʻng (1834) Carnot fikrlarini matematik shaklga keltirdi. Keyinroq Rudolf Clausius va William Thomson Carnot gʻoyalarini rivojlantirib, termodinamikaning ikkinchi bosh qonunini bayon qildilar (1850).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Fiziklar
Turkum:1796-yilda tugʻilganlar
Turkum:1832-yilda vafot etganlar
Turkum:1-iyunda tugʻilganlar
Turkum:24-avgustda vafot etganlar
Turkum:Muhandislar
Karnozin

Karnozin (lot. sago — goʻsht, carnis — goʻshtli), (5-alanilgistidin — rangsiz kristall modda. Mol. m. 226,3; suyuqlanish temperaturasi 260° (ajralish bilan). Suvda yaxshi eriydi, etanol va efirda erimaydi. K. va uning hosilasi anserin koʻpchilik umurtqali hayvonlar va odam skelet muskullarining doimiy tarkibiy qismidir, yurak muskuli, jigar va qonda ham ozgina bor. K.ning biologik roli toʻliq oʻrganilmagan. Nafas olishda va glikolizda energiyaga boy fosforli birikmalar (adenozin-trifosfat kislota bilan kreatinfosfat kislota)ning hosil boʻlish reaksiyasini kuchaytiradi. N-ftalil-ralanin xlorangidridiga gistidin taʼsir ettirish usuli bilan olinadi. Hayvonlarda katarakta kasalligi va jarroxlik usulida hosil boʻlgan yaralarni davolashda qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karnotit

Karnotit (fransuz kimyogari A. Karno nomidan) — vanadatlar kichik sinfiga mansub mineral. Kimyoviy formulasi K2(VO2)2VOJ,-3H2O. Tarkibida 50—65% VO2 va 18—20% V2Og bor. Monoklin singoniyali. Sariq va yashilroq sariq rangda donador va kukunsimonroq agregat qatlami holida uchraydi. Qattiqligi 2—2,5. Zichligi 5 g/sm3. Kuchli radioaktiv. Uran va vanadiy minerallarining nurashidan hosil boʻladi. Birinchi marta AQShning Yuta va Kolorado shtatlarida yura davri vanadiyli qumtoshlaridan topilgan. Kanada, Kongo Demokratik Respublikasining jan.da, Avstraliya va RFda ham maʼlum. Oʻzbekistonda Zirabuloq-Ziyovuddin, Boʻkantov va Qizilqumda topilgan. Uran va vanadiy uchun rudaOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Minerallar
Karolina orollari

Karolina orollari - Tinch okeaining g‘arbiy qismidagi arxipelag, Mikroneziya (orollar) Mikroneziyada joylashgan. Mikroneziya Federativ Shtatlari (Markaziy va Sharqiy Karolina orollari: Kosraye, Ponpey, Truk, Yap orollari) va Palau Respublikasi tarkibiga kiradi. Rasmiy tili — ingliz tili. Karolina orollari 1 —10° shimoliy kenglik va 131 — 163° sharqiy uzunlik oralig‘ida joylashgan 936 vulkanli oroli va atollardan iborat. Quruqlik qismining mayd. 1320km2 ga yaqin. Barcha yirik orollari (eng baland joyi 791 m) vulkan harakati natijasida vujudga kelgan bo‘lib, marjon riflari bilan o‘ralgan. Fosfatlar (minerallar) Fosfat konlari bor. Iqlimi ekvatorial va subekvatorial iqlim bo‘ladi.Yillik yog‘in 2250 mm dan 3000–4500 mm gacha, Kusais orolida 6000 mm yog‘adi. Karolina orollari — tayfunlar (yiliga o‘rtacha 25 tagacha) vujudga keladigan joy. Vulkan orollarida doim yashil tropik o‘rmonlar va savannalar bor; marjon orollarida asosan, kokos palmasi va pandanus daraxti o‘sadi. Mahalliy aholi tropik dehqonchilik, baliq ovlash va chorvachilik bilan shug‘ullanadi. Karolina orollarini 1528-yilda ispan dengizchisi Saavedra kashf qilgan. Ispaniya qiroli Karl II nomi bilan atalgan.Karolina orollari Palau davlati poytaxti Koror deb atalgan.2007-yil 11-fevralda Palau Republikasi poytaxti-Koror shahridan rasman Ngerulmud shahriga ko‘chirilgan.Karolina orollari-Okeaniyaning janubi-g‘arbiy qismida joylashgan.Suv osti baliqlar va dengiz hayvonlariga boy.Noyob riflar va marjon qoyalar bilan o‘ralgan.2022-yilda dengiz hayvonlari soni 234868 tur va endemik hayvonlar 678848 ni tashkil qildi.Baliq ovlash va turizm rivojlangan.

 

 

Turkum:Arxipelaglar
Turkum:Okeaniya
Karolinglar

Karolinglar — Frank davlatida qirollar (751-yildan) va imperatorlar (800-yildan) sulolasi. 

Pipin Pakana Karlning 1-qiroli boʻlgan. K. nomi Buyuk Karl nomidan olingan. Buyuk Karl imperiyasi parchalangach (843), Karl Italiya (905-yilgacha), Germaniya (911-yilgacha), Fransiya (987-yilgacha) hududlarida hukmronlik qilishgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Sulolalar
Karomat

Karomat (arab. — karomat, gʻayritabiiy hodisa) — 1) «Karomat» so‘zi lug‘atda «ikrom qilinish, yuqorililik, sharaf» ma'nolarini bildiradi. Islom taʼlimotiga koʻra, shu hodisalar paygʻambarlarda namoyon boʻlsa — moʻʼjiza, aziz-avliyolardan sodir boʻlsa — Karomat deyiladi. Gʻayridin, kufr ahlidan sodir boʻlgan sehr-jodu, koʻzbogʻlogʻich (fokus) yoki istidroj (vaqtincha omadli boʻlish) deb ataladi. Masalan, Muso paygʻambar qoʻlidagi hassasini toshga urganda undan suv otilib chiqqani, kerak boʻlganda u katta ilonga aylanib, sehrgarlar yasagan ilonlarni yutib yuborgani moʻʼjizadir. Muhammad (sav)ga berilgan moʻʼjizalarning eng ulugʻi — Qurʼoni karim sanaladi. Karomatlar Alloh suygan bandalariga, aziz-avliyolarning tanasini qabrda chirimasligi, o'ziga tegishli yaxshi ishlarni oldindan his qilishi, suv ustda yurishi, dushmanlar ko'ziga ko'rinmay qolishi kabi ishlar karomat hisoblanadi. Lekin u juda kamyob hodisa bo'ladi. Sufizmdagi ayrim haddidan oshgan insonlar karomatni pirlarimiz, avliyolarimiz xalqni oldiga yig'volib har kuni ko'rsatishadi deb ishonishadi. Bu xato tushuncha. Karomat Alloh istagan vaqtda yuz beradi, bandasining talabiga binoan emas.
Fayzulla Karomatov

Fayzulla Muzaffarovich Karomatov (1925.14.12, Buxoro) — musiqashunos, folklorshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981). Sanʼatshunoslik fanlari doktori (1972), professor (1973). Toshkent pedagogika instituti(1944), Toshkent konservatoriyasi (1950)ni tugatgan. Buxoro teatrida (1941—43), Oʻzbek davlat filarmoniyasi simfonik orkestrida (1943—48) skripkachi. Sanʼatshunoslik ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1949—50, 1954—55), musiqa boʻlimi mudiri (1955—93), direktor (1957— 64), bosh ilmiy xodim (1994-yildan). Ayni vaqtda, Toshkent konservatoriyasi dotsenti (1955—60), professor (1980— 1991), Sharq musiqasi kafedrasi asoschisi va mudiri (1972—80, 1991—97). Koʻpgina oʻzbek kuy va qoʻshiqlarini toʻplab, nashr ettirgan. Oʻzbek musiqa merosi, Oʻrta Osiyo xalqlari musiqa folklori masalalariga oid asarlar muallifi. Toshkent (1975), Samarqand (1978, 1983, 1987, 1997), Buxoro (1990, 2001)da oʻtkazilgan xalqaro ilmiy anjumanlarning tashkilotchilaridan, shuningdek, Yevropa va Osiyo mamlakatlarida koʻpgina musiqa anjumanlari qatnashchisi. K. YUNESKO qoshidagi musiqa kengashlari (ICM, IOV, CIOFF) aʼzosi. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1999).

 

 Oʻzbekskaya dombrovaya muzika, T., 1962; Oʻzbekskaya instrumentalnaya muzika, T., 1972; Oʻzbek xalq musiqa merosi, 1—2 j., T., 1978—85; Muzikalnoye iskusstvo Pamira (N. Nurjonov bilan hamkorlikda), M., (1—2-kitob), 1978-86.

 Adabiyot 
 Abdull aye v R., Fayzulla M.Karomatli, T., 1996.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1925-yilda tugʻilganlar
Turkum:14-dekabrda tugʻilganlar
Saʼdulla Karomatov

Saʼdulla Muzaffarovich Karomatov (1928-yil 14-iyul, Buxoro — 1987-yil 21-avgust, Toshkent) — jurnalist, yozuvchi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1978).

 Faoliyati 
Toshkent universitetining filologiya fakultetini tugatgan (1949). Oʻzbekiston radioeshittirish qoʻmitasida xodim (1949—1951), „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasida adabiy xodim, boʻlim mudiri (1954—1957), „Oʻzbekiston madaniyati“ (1957—1959), „Sovet Oʻzbekistoni“ (1959—1966) gazetalarida masʼul kotib, „Toshkent oqshomi“ — „Vecherniy Tashkent“ gazetalarining bosh muharriri (1966—1982), Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasi kotibi (1982—1985)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Asarlari 
1963-yilda esa uning birinchi yirik nasriy asari — „Tog‘lar tabassumi“ hujjatli qissasi maydonga kelgan. So‘ng „Amuning zar kokillari“ (1964), „Go‘zallik ramzi“ (1965), „Kumush kamar“(1964) singari ocherklar to‘plamlari bosmadan chiqqan. Shundan so‘ng u mohir hikoyanavis va qissanavis sifatida qalam tebratgan. Bir muhabbat fojiasiga bagʻishlangan „Bir tomchi qon“ (1968), ikkinchi jahon urushidan keyingi hayot mashaqqatlari haqidagi „Eʼtiqod“ (1970) kabi qissalarini yaratgan. U so‘nggi yillarda geologlar hayotidan olib yozilgan „Oltin qum“ va cho‘llarni o‘zlashtirayotganlarga bag‘ishlangan „So‘nggi barxan“ romanlarini yaratgan.

 Tarjima asarlari 
Saʼdulla Karomatov Jyul Vernning „Suv ostida 80000 kilometr“ yoki "Dengizlar ostida 20000 lye", turkman yozuvchisi Qilich Quliyevning „Qora karvon“ romanlarini, eron yozuvchilarining hikoyalar to‘plamini, tojik yozuvchisi Yusuf Akobirovning „Tegirmon to‘xtagach“ qissasini, Vadim Kojevnikovning „Peshin chogi kungay tomonda“ romanini o‘zbek tiliga o‘girganhttps://ziyouz.uz/ozbek-nasri/sadulla-karomatov.

 Unvonlari 
Saʼdulla Karomatovga O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi unvoni berilgan"O'zbek adiblari" Miraliyev S. Toshkent, 2016-yil.

 

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Turkum:1928-yilda tugʻilganlar
Turkum:1987-yilda vafot etganlar
Turkum:14-iyulda tugʻilganlar
Turkum:21-avgustda vafot etganlar
Karotaj

Karotaj (frans. carotte — burgʻi kerni; aynan — sabzi) — burgʻi quduqlari va quduqlar atrofidagi togʻ jinslarini elektr, radioaktiv (yadrogeofizik), termik, akustik (ultratovush), magnit, seysmik va b. metodlar yordamida tadqiq qilish. K.dan geologik kesimlarning tarkibi, qatlamlarning qalinligi va foydali qazilmalarni topishda hamda suvning burgʻi kovakka oqib chiqayotgan joyini, kovakning ogʻish burchagi, qatlamlarning yotish burchagini aniqlashda foydalaniladi. Konchilik amaliyotiga kirib qolgan K. termini izohlanayotgan tushunchani yetarlicha bermaydi. Ilmiy-texnika ida K. oʻrnida quduqlarni tadqiq qilishning geofizik metodlari, konchilik geofizikasi, burgʻilash geofizikasi ham qoʻllanadi. Termik metod 1908-yil Boku neft konlarida sinab koʻrildi. 1926-yil Fransiyada yuqori samarali elektrik K. ixtiro qilindi. Chuqur quduqlarni qazishda K. ishlari, albatta, birga olib boriladi. K. stansiyasi deb nomlanuvchi koʻchma avtomatik qurilmada qayd qiluvchi apparatlar, burgʻi kovagiga kerakli pribor va zondlarni koʻtarib tushiruvchi mexanizm va yordamchi uskunalar oʻrnatiladi. K. stansiyasi bir vaqtning oʻzida bir necha fizik parametrlarni yozib olishi mumkin. K. paytida kovakka qabul qiluvchi qurilmalar (mas. elektr K.da elektrodlar, magnit K.da kovak magnitometrlari, seysmik K.da seysmopriyomniklar) tushiriladi. Qurilmalardan olinadigan maʼlumotlar kovak ustidagi maxsus apparatlar yordamida qogʻozga yozib boriladi. K. diagrammalari kovak yuqorisidagi oʻlchanayotgan nuqtagacha hamma parametrlarni egri chiziqlar holatida aks ettiradi. Bu chiziqlar oʻrganilib, kovakning geologik tuzilishi aniqlanadi. Diagrammalarning barcha geologik izohlariga ega boʻlish uchun kompleks metodlardan foydalaniladi. Metodlar togʻ jinslari va rayondagi foydali qazilmalarning fizik xususiyatlari, burgʻilashning texnik sharoitlari va geologik vazifalariga qarab tanlanadi. K. eng qulay, arzon va keng tarqalgan geofizik usullardan biri.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karotinoidlar

Karotinoidlar – oʻsimliklar, ayrim mikroorganizmlar (zamburugʻlar, bakteriyalar) va hayvonlarning sariq, pushti yoki qizil pigment". K. kimyoviy tabiatiga koʻra, asosan, sikllik tuzilishga ega boʻlgan uglevodlardir. Yogʻlar va organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Erkin oqsillar bilan kompleks holda uchraydi. K.dan karotin (oʻsimlik va hayvon toʻqimalarida), ksantofill (oʻsimliklarning yashil qismida), likopin (pomidor mevasida), kriptoksantin (sariq makkajoʻxori donida), astaksantin (qisqichbaqasimonlar qalqonida), pektinoksantin (mollyuskalar gonadasida) koʻp uchraydi. K. odam va hayvonlar organizmiga, odatda, oziq bilan oʻtadi. K.dan r-karotin va kriptoksantin A provitamin (qarang Vitaminlar) boʻlib, jigarda vitaminga aylanadi. R-karotin tibbiyotda keng qoʻllanadi; K. – oziqovqat sanoatida boʻyovchi modda sifatida ishlatiladi. Karotin preparatlaridan A avitaminozda, uning kolloid suvli eritmalaridan kuygan va sovuq urganda ogʻriqsizlantiruvchi malham sifatida foydalaniladi. Karotin oʻsimliklardan olinadi; mikrobiologiya sanoatida sintez qilinadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Karachi

Karachi, Karochi (balujlarning kulachi qabilasi nomidan) — Pokistondagi shahar. Mamlakatning janubiy qismida, Hind daryosi deltasida, daryoning Arabiston dengiziga quyilish joyidan 100 km yuqorida. Sind viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 9,3 million kishi (1998).

Karachi XVIII asr boshida baliq ovlovchilar qishlogʻi oʻrnida vujudga kelgan. 1843-yilda inglizlar bosib oldi va XIX asrning 2-yarmida Buyuk Britaniyaning harbiy-dengiz bazasiga aylandi. 1947-1959-yillarda Pokiston poytaxti.

Karachi — mamlakatning eng katta shahri, iqtisodiy va savdo markazi. Transport yoʻllarining xalqaro tuguni, dengiz porti (yillik yuk ortib-tushirish 15 mln. tonna). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakat tashqi savdosining aksari qismi (taxminan 70%) Karachi orqali oʻtadi. Karachi va uning atrofida erkin savdoning mamlakatda birinchi eksport ishlab chiqarish zonasi tashkil etilgan. Karachi va uning atrofidagi sanoat korxonalari Pokistonda ishlab chiqarilgan sanoat mahsulotining yarmini, jumladan, toʻqimachilik (asosan, ip-gazlama) sanoati mahsulotining 1/3 qismiga yaqinini beradi. Oziq-ovqat (tamaki, baliqni qayta ishlash va boshqalar), koʻn-poyabzal, sellyuloza-qogʻoz, sement, oyna, kimyo va farmatsevtika, metallsozlik va mashinasozlik (avtomobilsozlik, kemasozlik, ehtiyot qismlardan mototsikl va motorollerlar yigʻish va boshqalar), rezina-texnika, neftni qayta ishlash korxonalari bor. Karachi yaqinida mamlakatdagi birinchi AES joylashgan.

Karachida banklar, sugʻurta va savdo kompaniyalarining boshqarmalari, bir necha oliy oʻquv yurti, jumladan, universitet (1951), politexnika instituti, ilmiy tadqiqot institutlari, kollejlar, Milliy muzey, Pokiston davlati asoschisi Muhamad Ali Jinna maqbarasi, zamonaviy meʼmoriy binolardan Oliy sud binosi (XX asr boshi), "Interkontinental" mehmonxonasi, Davlat banki binosi va boshqalar bor.

Metropolitan hududi shahar atrofi bilan birga 3530 kvadrat kilometrdan ortiq boʻlgan dunyoning eng koʻp aholisi boʻlgan ikkinchi shahrini tashkil etadi. Shahar aholisi oʻsishi turli xil muhojirlar va qochqinlar kelishi hisobiga bogʻliq, deb hisoblanadi. Ular asosan bu yerga doimiy istiqomat qilish uchun kelgan.

Karachi oʻzining tabiati va aholisining miqdori koʻpligi tufayli mahalliy aholi orasida "Chiroqlar shahri" deb nomlanadi. 

 Tarixi 
Karachi hududi qadimgi yunonlar tomonidan juda koʻp nomlar atalgan: 

 Krokola - Aleksandr Makedonskiy Hind vodiysidagi yurishidan keyin Bobilga flot tayyorlash uchun qarorgoh qurgan joy; 
 "Morontobara" (Karachi bandargohi yaqinidagi Manora oroli boʻlishi mumkin), u yerdan Aleksandrning admirali Nearx suzib ketdi; 
 Baqtriya podsholigining porti Barbarikon. U arablarga Debal nomi bilan maʼlum boʻlgan, u yerdan Muhammad bin Qosim oʻzining 712-yilda Janubiy Osiyoga bostirib kirgan qoʻshinini boshqargan. 
 Karachi "Kolachi" nomi bilan Balujiston va Makrandan kelgan sindhi va baluj qabilalari tomonidan tashkil etilgan bo'lib, ular bu hududda kichik baliq ovlash jamiyatini tashkil etgan.

 

Turkum:Pokiston shaharlari
Karpat togʻlari

Karpat togʻlari — Oʻrta Yevropaning sharqiy qismidagi togʻ sistemasi. Vengriya, Chexiya, Slovakiya, Polsha, Ruminiya, Moldaviya va Ukraina hududlarida; Uzunligi 1500 km. Bratislava sh. yonidan Dunay daryosi vodiysidagi Temir Darvoza (tangi)gacha davom etgan. Qavariq tomoni shimoli-sharq va sharqqa qaragan yoy shaklida. Eni shimoli-gʻarbida qariyb 250 km, oʻrta qismida 120 km, janubi-sharqida 430 km gacha.

Karpat togʻlari boʻylama va koʻndalang vodiylar bilan ajralgan turli yoʻnalishdagi tizmalardan iborat. Orografik jihatdan Gʻarbiy, Sharqiy va Janubiy qismlarga boʻlinadi. Gʻarbiy Ruminiya togʻlari (eng baland choʻqqisi – Bixor togʻi, 1848 m) va Transilvaniya platosi (bal. 600– 800 m) ham Karpat togʻlari tarkibida. Karpat togʻlari koʻp qismining bal. 800–1200 m, eng baland joyi – Baland Tatra togʻlaridagi GerlaxovskiShtit choʻqqisi (2655 m). Karpat togʻlari yoyining qavariq tomonidagi togʻ oldi qismi (kengligi 40–60 km) neogen davrining gʻovak jinslaridan, markaziy qismidagi tizmalari kristalli jinslar (granit, gneys) va ohaktoshlardan tuzilgan. Karpat togʻlari Alp burmalanishi davrida vujudga kelgan. Foydali qazilmalardan neft, yonuvchi gaz, ozokerit, kaliy, tosh va osh tuzlari, qurilish materiallari (marmar), shifobaxsh mineral suvlar, simob (Zakarpatyeda), polimetall konlari, koʻmir va qoʻngʻir koʻmir, temir va marganets rudalari, rangli va nodir metall konlari bor. Iqlimi moʻʼtadil. Yanvarning oʻrtacha tempaturasi shim. va sharqida –5 dan –4° gacha, janubida –3 dan –2° gacha, togʻ tepalarida –9°, –10°. Iyulning oʻrtacha tempaturasi togʻ etaklarida 17–20°, togʻ tepalarida 5–4°. Yillik yogʻin Karpat togʻlariyoyining qavariq tomonida 600–800 mm. Gʻarbiy Ruminiya togʻlarida 800–1000 mm. Togʻ tepalarida 1200–2000 mm. Yogʻinning aksari qismi yozda yogʻadi. Qor togʻ yon bagʻirlarida 5–7 oy saqlanadi. Doimiy muzlik va abadiy qorlar yoʻq.

Karpat togʻlari – Yevropadagi eng katta suvayirgʻichlardan biri. Visla va Odra daryolari Boltiq dengiziga quyiladi. Koʻpgina daryolari Dunay va Dnestr havzasiga mansub. Togʻ etaklaridagi qad. oʻrmon-dasht va oʻrmonlar oʻrnida bogʻ va tokzorlar barpo etilgan, ekinzorlar bor. Togʻ yon bagʻirlaridagi togʻ-oʻrmon qoʻngʻir tuproqli yerlarda dub, qoraqaragʻay, togʻ-podzol tuproqli, yerlarda qaragʻay oʻrmonlari, togʻ tepalarida subalp butazorlari va alp oʻtloqlari bor. Hayvonlardan tiyin, quyon, ayiq, boʻri, silovsin, suvsar, bugʻu, qobon, karqur, boyqush, kakku va boshqalar mavjud. Karpat togʻlarida aholi, asosan, togʻ oldilarida va togʻ oralaridagi vodiylarda zich yashaydi. Asosiy mashgʻuloti – dehqonchilik, tokchilik va bogʻdorchilik. Togʻ tepalarida aholi siyrak, chorvachilik va oʻrmon xoʻjaligi bilan shugʻullanadi. Kurort koʻp. Turizm, alpinizm rivojlangan. Sportning qishki boʻyicha musobaqalar oʻtkazib turiladi"" OʻzME. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Togʻlar
Karpentariya qoʻltigʻi

Karpentariya qoʻltigʻi - Arafura dengizidagi qoʻltiq. Avstraliyaning shim. qirgʻoqlarida. Keyp-York va Arnemlend yarim orollari oraligʻida. Maydon 328 ming km. Quruqlik ichkarisiga 600 km kirib borgan. Chuq. 71 m gacha. Suvining oʻrtacha temperaturasi yuza qismida 23—29°. Shoʻrligi 34,8%(>. Suv koʻtarilishi 3,2 m gacha. Sohillari past, tekis, botqoqlashgan, mangra oʻrmonlari bilan qoplangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Qoʻltiqlar
Kasabian

Kasabian 1997-yilda Lester shahrida tuzilgan ingliz rock guruhidir."Gallagher 'is not joining Kasabian'", Leicester Mercury, 3-noyabr 2009-yil Guruh avvaliga vokalchi Tom Meighan, gitarachilar Sergio Pizzorno va Christopher Karloff hamda bas gitarachi Chris Edwards'lardan iborat edi. 2004-yili guruhga dovulchi Ian Matthews, 2006-yili esa Karloff oʻrniga gitarachi Jay Mehler keldi.

Kasabian musiqasi The Stone Roses, Primal Scream va Oasis guruhlarinikiga oʻxshatiladi.Allmusic Kasabian Kasabian 2010-yili Eng Yaxshi Britan guruhi deb topildi. Guruhning Fire qoʻshigʻi 2010-yildan beri Angliya premyer ligasi madhiyasi sifatida ishlatiladi.

 Diskografiyasi 
 Kasabian (2004)
 Empire (2006)
 West Ryder Pauper Lunatic Asylum (2009)
 Velociraptor! (2011)
 48:13 (2014)
 For Crying Out Loud (2017)
 The Alchemist's Euphoria (2022)
 Happenings (2024)

 

 
 Rasmiy sayti
 Kasabian MySpace sahifasi

Turkum:Brit mukofoti sovrindorlari
Fort-Shevchenko (Tupqarag'an tumani)

Fort-Shevchenko — shahar, Mang'istau viloyati Tupqaragʻan tumanining maʼmuriy markazi. Kaspiy dengizining sharqiy sohilida, viloyat markazi Aqtau shahridan shimoli-gʻarbga tomon 130 km uzoqlikda joylashgan. Aholisi 5,228 kishi (2013).

 Tarixi 
Oʻrta asrlarda bu yerda dengiz porti — Ketikqala shaharchasi joylashgan. Kaspiy dengizining sharqiy qirgʻogʻini egallash maqsadida 1716-yili Rossiya imperiyasi Petr I-ning farmoniga binoan A.Bekovich-Cherkasskiy boshchiligidagi ekspeditsiya shu yerda dastlabki „Avliyo Petr“ rus qamalining poydevorini quradi. 1846-yil shtabs-kapitan M.I. Ivaninning boshchiligi bilan Novo-Petrovsk qamali qad rostladi. 1857-yildan qamal atrofida paydo boʻlgan shahr Fort-Aleksandrovsk, kengash hukumatining dastlabki yillarida Fort-Uritskiy, 1939-yildan boshlab hozirgi nomi bilan ataladi. Shaharning chekka qismida Qoʻrgʻantas togʻida vayrona boʻlgan qamalning qoldiqlari saqlangan. 1882-yil Fort-Aleksandrovsk Mangʻistau uezining markazi boʻlib, 1896-yili unga shahar mavqei berildi. 1850 — 1857 yillari bu shaharga ukrainlarning buyuk shoiri T.G. Shevchenko badargʻa qilindi. 1932-yili Shevchenkoning memorial muzeyi ochildi. 1928-yil Fort-Shevchenkoga shahar maqomi berildi. 1938 — 1963 yillar Shevchenko tumanning markazi, 1992-2001 yillar viloyat ahamiyatiga ega shahar boʻldi. 1992-yil yangidan tashkil topgan Tupqaragʻan tumanining markazi, tuman ahamiyatiga ega shahar.

 Ijtimoiy soha 
Chet ellarning neft-gaz kompaniyalari bazasi shu shaharda joylashgan. 2006-yil shaharning 160 yillik yubileyi nishonlandi. Shaharda bosmaxona, tuman aloqa boʻlimi, 2 maktab, 4 bolalar bogʻchasi, madaniyat uyi, 2 kutubxona, 3 muzey, mehmonxona, avtomat telefon stansiya, tuman kasalxonasi va shifoxona, dorixona, sanepidemiologiya stansiya faoliyat yuritadi."Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati" ensiklopediyasi, Almati, 2002;

 

 
 Форт-Шевченко в Казахстанской энциклопедии

Turkum:Qozogʻiston shaharlari