Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Yadulloh Islomiy

Yadulloh Islomiy  – Eron gazetasi "Fath"ning bosh muharriri va sobiq parlament aʼzosi. „Fath“ gazetasi 2000-yilda Husayn Ali Muntazariy bilan olingan intervyuni eʼlon qilganidan soʻng yopilgan. 2001-yil yanvar oyida Islomiy „yolgʻon va davlatga qarshi tashviqot ishlarini nashr etish“da ayblanib hukm qilingan. „Fath“ gazetasi „Xordad“ gazetasining oʻrnini bosuvchi sifatida qaralgan. 2011-yil fevral oyida Islomiy „xavfsizlik sabablari“ tufayli Tehronda xavfsizlik kuchlari tomonidan hibsga olingani xabar qilingan.

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Eron gazeta jurnalistlari
Turkum:Eron gazeta muharrirlari
Turkum:Eron gazeta noshirlari
Turkum:Eron Islom Respublikasi tomonidan tizimga qarshi tashviqotda ayblangan shaxslar
Adib al-Mamalek Farahoniy

Adib al-Mamalek Farahoniy (1860 – 1917-yil 21-fevral), asl ismi Muhammad-Sodiq Farahoniy (محمدصادق فراهانی), shuningdek Amir ash-Shuaro (امیرالشعرا; „Shoirlar qiroli“) nomi bilan ham tanilgan, Qojarlar sulolasi davrining oxirlarida yashab ijod etgan eronlik shoir va jurnalist boʻlgan.

U Muzaffariddin Shoh tomonidan adabiy qobiliyati va shoir sifatidagi shuhrati uchun Adib al-Mamalek unvoni bilan taqdirlangan.

 

 
 
 
 

Turkum:1860-yilda tugʻilganlar
Turkum:1917-yilda vafot etganlar
Turkum:19-asr eron shoirlari
Turkum:20-asr eron shoirlari
Turkum:20-asr eron jurnalistlari
Ibn Shirzod

Abu Jaʼfar Muhammad ibn Yahyo ibn Zakariyo ibn Shirzod (946-yildan keyin vafot etgan), asosan, Ibn Shirzod nomi bilan mashhur Abbosiylar xalifaligi amaldori. 940-yillarda xalifalik parchalanganida turli sarkardalarga xizmat qilgan. 945-yilda qisqa muddatga amir ul-umaro oliy lavozimiga koʻtarilgan.

 Hayoti 
Ibn Shirzodning yoshlik davri va dastlabki faoliyati haqida deyarli hech narsa maʼlum emas. Yoshligidanoq otasi orqali kotiblik xizmatiga kirgan. Otasi Gʻarib al-Xolning sobiq mulklarini nazorat qiluvchi moliya idorasida mas’ul shaxs boʻlgan. Ibn Shirzodning akasi Abulhusayn Zakariyo ham otasi tomonidan oʻzining oʻrinbosari sifatida ishga olingan. Ibn Shirzod oʻz yoʻlini oʻzi topishni istab, xalifaning shaxsiy mulklariga mas’ul idora devon ad-diyaʼal-xassada xizmat qilishni boshlagan va u yerda kotiblik sanʼatini oʻrgangan.

Ibn Shirzod ilk bor 927-yilda X asr tarixchisi Ibn Miskavayh tomonidan tilga olingan. U oʻsha paytda Gʻaribning oʻgʻli Horunning kotibi va ishlarini yurituvchisi sifatida xizmat qilgan. Horun esa Abbosiylar xalifasi al-Muqtadirning yaqin doʻstlaridan edi. Shu davrda Ibn Shirzodning akasi Abulhasan Zakariyo xalifaning xolasiga kotiblik qilardi. Horun Ibn Shirzod ustidan shikoyat qilib, uni hibsga olish va mol-mulkini musodara qildirishga urindi. Biroq ishni vazir Ali ibn Iso ibn al-Jarroh koʻrib chiqqach, bu shikoyat rad etildi. Natijada, Ibn Shirzod nafaqat aybsiz deb topildi, balki Ali ibn al-Jarrohning kotibi sifatida davlat xizmatiga ham qabul qilindi.

Bu lavozimda ishlagan vaqtida Ibn Shirzod qisqa fursatda katta boylik toʻpladi. Natijada, vazir Muhammad ibn al-Qosim mol-dunyosini tortib olish maqsadida uni hibsga oldirdi. Ibn Shirzod xazinaga 20 000 oltin dinor toʻlashga vaʼda bergach, Abu Yaʼqub Is’hoq ibn Ismoilning yordami bilan ozodlikka chiqarilgan.

 

 
 
 
 

Turkum:Abbosiylar xalifaligining asirlari va mahbuslari
Turkum:10-asr Iroqda
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:10-asrda vafot etganlar
Sepiddasht (Alborz)

Sepiddasht Erondagi Alburz ustonining Fardis shahristoni tarkibiga kiruvchi Markaziy baxshining Fardis dehistonida joylashgan qishloq.
 
 Aholisi 
2006-yilgi milliy aholini roʻyxatga olishga koʻra, qishloq aholisi 375 xonadonda kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda qishloq Tehron ustonining Karaj shahristonidagi Markaziy baxshi tarkibidagi Muhammadobod dehistoni tarkibiga kirgan. 2010-yilda Alborz ustonini tashkil qilish maqsadida shahriston ustondan ajratib olingan edi. 2013-yilda Fardis shahristonini tashkil etish maqsadida qishloq shahristondan ajratilib, yangi tashkil etilgan Markaziy baxshi tarkibidagi Fardis dehistoni tarkibiga kiritildi. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish ma’lumotlariga koʻra, Sepiddasht aholisi xonadonda kishidan iborat boʻlgan. Bu vatqda ushbu qishloq dehiston tarkibidagi yagona qishloq edi.
 

Turkum:Fardis shahristoni aholi punktlari
Abdulrahmon Faramarziy

thumb|oʻng|Faramarziy, 1950-yillarning oxirlaridagi surati
Abdulrahmon Faramarziy (1897-yil 11-avgust – 1972-yil 11-iyul) – eronlik jurnalist, yozuvchi, oʻqituvchi, deputat va shoir boʻlgan. U Hoʻrmuzgon ustonining Bastak hududidagi Faramarzon qishloq okrugining tarkibidagi Gachuyada tugʻilib, poytaxt Tehronda vafot etgan. Faramarziy Mustafo Mesbahzoda bilan birgalikda „Kayhan“ gazetasiga asos solgan. Shuningdek, u qisqa muddat davomida chop etilgan „Bahrom“ gazetasining ham asoschisi boʻlgan. Faramarziy Tehronning Behishti Zaxro qabristoniga dafn qilingan.

 Izohlar 

 

 
 
 

Category:1897-yilda tugʻilganlar
Category:1972-yilda vafot etganlar
Turkum:Hoʻrmuzgon ustoni
Category:20-asr eron yozuvchilari
Category:20-asr eron jurnalistlari
Category:Eron o‘qituvchilari
Category:20-asr eron shoirlari
Category:20-asr eron taʼlimchilari
Category:Behishti Zaxro qabristoniga dafn etilganlar
Category:Pahlaviylar Eroni shaxslari
Omid Habibiniya

Omid Habibiniya  – eronlik jurnalist. Tehronda tugʻilgan. Habibiniya BBC Fors, Eron Islom Respublikasi radiosi va televideniyesi va Erondagi koʻplab taqiqlangan gazetalarda ishlagan.

 
 Shaxsiy blogi
 Gozaar saytidagi maqolalari
 „Parazit“ dasturidagi intervyusi

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Eron jurnalistlari
Turkum:Tehronliklar
Safa Haeriy

Safo Haeriy (‎; taxminan 1937 – 2016-yil 25-oktabr) – Eronlik jurnalist boʻlib, Fransiyada yashagan. U Fransiyada birinchi mustaqil va xususiy Eron internet-axborot xizmati Iran Press Serviceni yaratganref>صفا حائری روزنامه نگار پیش کسوت ایرانی درفرانسه در گذشت – ایران – RFIگفتگو با صفا حائری پيرامون تصوير ايران و رئيس جمهور اسلامی در اذهان ….

U 1960–1970-yillarda Vyetnam urushi, arab-isroil urushlari, yirik xalqaro sammitlar va 1979-yilgi Islom inqilobi kabi koʻplab xalqaro voqealarni Agence France-Presse va boshqa fransuz OAV lari uchun yoritib borgan. Keyinchalik Londonning „The Independent“ gazetasi va Parijdagi L’Express jurnalida ishlagan.

Eronning yetakchi gazetalarida diplomatik muxbir sifatida faoliyat yuritgan, jumladan „Keyhon“, „Keyhon International“, keyin „Etteloʻot“, „Journal de Tehran“ (Etteloʻot axborot guruhi tomonidan nashr etilgan fransuzcha kunlik gazeta), shuningdek „Oyandagon“ gazetasida diplomatik xizmat boshligʻi boʻlib ishlagan.

79 yoshida 2016-yil Parijda vafot etdi.

 

Turkum:Eron jurnalistlari
Turkum:2016-yilda vafot etganlar
Turkum:1930-yillarda tugʻilganlar
Turkum:Fransiyadagi eronlik muhojirlar
Seydi Havramiy

Seydi Havramiy (1784–1852) – Eronning Paveh tumanidan boʻlgan kurd shoiri. U asosan tasavvuf va tabiat haqida sheʼrlar yozgan va Goroniy tilida ijod etgan taniqli shoir sifatida tanilgan.

U Xonaqoh qishlogʻida tavallud topgan, qabri esa Sarpir qishlogʻida joylashgan.

 

Turkum:Kurd shoirlari
Turkum:18-asr eron shoirlari
Turkum:Kirmonshohliklar

Turkum:1784-yilda tugʻilganlar
Turkum:1852-yilda vafot etganlar
Turkum:19-asr eron shoirlari
Hasan Hunarmandiy

Hasan Hunarmandiy (1928-yil 22-mart – 2002-yil 17-sentyabr) – eronlik yozuvchi, shoir va tarjimon boʻlgan. Eronning Toleqon shahrida tugʻilgan, Parijda oʻz joniga qasd qilgan.

 

Turkum:1928-yilda tugʻilganlar
Turkum:2002-yilda vafot etganlar
Turkum:20-asr eron shoirlari
Prajnaparamita

thumb|Prajnaparamitani tasvirlagan qoʻlyozma muqovasi, taxminan 15-asr
thumb|Prajnaparamitaning timsoli. „Sakkiz ming misrali Prajnyaparamita Sutra“ sanskrit qoʻlyozmasidan, Nalanda, Bihar, Hindiston. Taxminan 700–1100-yillar

Prajnaparamita (sanskritcha: प्रज्ञापारमिता) – „cheksiz aql-zakovat“ yoki „mukammal idrok“ degan maʼnoni anglatuvchi Mahayana buddizmining asosiy tushunchalaridan biri. Bu haqiqatning mohiyatini mukammal anglash usuli hamda Qalb Sutra va Olmos Sutra kabi matnlarni oʻz ichiga olgan maxsus Mahayana sutralari toʻplamiga ham ishora qiladi.

Bu atama sanskritcha prajñā („donolik“, „bilim“) va pāramitā („mukammallik“, „aql-idrokdan oliyroq tushunchalar“, „narigi tomonga oʻtish“) soʻzlarining birlashmasidan hosil boʻlgan. Prajnaparamita Mahayana buddizmining markaziy gʻoyalari – boʻshliq (śūnyatā), mohiyatsizlik (svabhāva yoʻqligi), narsalarning illuzyon tabiati (māyā), barcha hodisalarning „tugʻilmagan“ (anutpada)ligi va Nāgārjunaning Madhyamaka falsafasi bilan chambarchas bogʻliqBuswell, Robert; Lopez, Donald S. Jr., eds. (2014), The Princeton Dictionary of Buddhism, Princeton University Press, p. 945.King, Richard (1995), Early Advaita Vedānta and Buddhism: The Mahāyāna Context of the Gauḍapādīya-kārikā, SUNY Press, p. 113.. Bu tushunchani amaliyotda qoʻllash va tushunish Bodhisattva yoʻlining ajralmas qismi hisoblanadi.

Edward Conzening fikricha, Prajnaparamita Sutralari „miloddan avvalgi 100-yildan milodiy 600-yilgacha Hindiston yarim orolining bir qismida yozilgan qirqga yaqin matnlar toʻplamidir“Conze, E. Perfect Wisdom: The Short Prajnaparamita Texts, Buddhist Publishing Group, 1993.. Baʼzi Prajnaparamita sutralari eng qadimgi Mahayana sutralari qatoriga kiradiWilliams, Paul. Buddhist Thought. Routledge, 2000, p. 131.Williams, Paul. Mahayana Buddhism: The Doctrinal Foundations 2nd edition. Routledge, 2009, p. 47..

 

 

 
 
 Müller, F. Max, trans (1894). Buddhist Mahâyâna texts Vol.2, Oxford, Clarendon Press (the Vagrakkedikâ, the larger Pragñâ-pâramitâ-hridaya-sûtra, the smaller Pragñâ-pâramitâ-hridaya-sûtra).
 
 
 

 

 Mahāprajñāpāramitā Mañjuśrīparivarta Sūtra: Inglizcha tarjima, Lapis Lazuli Texts
 Prajnyaparamita adabiyoti Prajnaparamita adabiyoti bibliografiyasi
 Lotsawa House Tibetcha Prajnaparamita matnlarining tarjimalari

Turkum:Buddizmning falsafiy tushunchalari
Turkum:Mahayana sutralari
Plata

Plata – isteʼmol krediti va raqamli bank xizmatlariga ixtisoslashgan Meksikaning fintex-startapi. Kompaniya 2023-yil aprel oyida Rossiyaning Tinkoff bankining sobiq top-menejerlari tomonidan tashkil etilgan.

2025-yil mart oyida kompaniya 160 million dollar mablagʻ toʻpladi va qiymati 1,5 milliard dollarga teng boʻlgan yakkashoxga aylandi.

 Tarixi 
Kompaniya 2023-yil aprel oyida Tinkoff bankning uchta sobiq top-menejerlari: Neri Tollardo, Aleksandr Bro va Danil Anisimov tomonidan tashkil etilgan. Neri Tollardo kompaniyaning bosh direktori hisoblanadi.

2024-yil dekabr oyida Plata Meksika regulyatorlaridan bank litsenziyasini oldi. 2025-yil boshida kompaniya allaqachon bir million faol kredit karta foydalanuvchilariga ega edi.

 Mahsulotlari 
Kompaniyaning asosiy mahsuloti – keshbek berish dasturiga ega Plata Card kredit kartasi hisoblanadi. Kompaniya mijozlarga kartalarni shaxsan yetkazib beruvchi va mobil ilovani sozlashda yordam beradigan „elchi“ kuryerlar tizimidan foydalanadi.

 Investitsiyalar 
Tashkil etilganidan buyon kompaniya oʻz kapitali va qarz mablagʻlari hisobidan jami 750 million dollar toʻpladi. Startapning dastlabki xususiy investorlari orasida rossiyalik tadbirkorlar Oleg Tinkov va Maykl Kalvining oilalari, shuningdek, kompaniyaning 20 ga yaqin top-menejerlari birgalikda 300 million dollar sarmoya kiritgan. Tinkovning soʻzlariga koʻra, Plata investorlarining umumiy soni 100 kishidan va jalb qilingan mablagʻlarning umumiy miqdori 800 million dollardan oshadi.

Xususiy moliyalashtirishdan tashqari, kompaniya Londonda joylashgan Fasanara Capitaldan 200 million dollarlik kredit liniyasini ham oldi.

2025-yil mart oyida startap Moore Strategic Ventures hamda boshqa Amerika va Yevropa investorlari ishtirokida Kora investitsiya firmasi boshchiligidagi A seriyali raundda 160 million dollar yigʻdi. Bu kelishuv kompaniyaga 1,5 milliard dollarga baholanishiga va sakkizta meksikalik yakkashoxlardan biriga va 2022-yildan beri birinchi boʻlishiga imkon berdi.

 Xodimlari 
Kompaniyada 2000 ga yaqin kishi ishlaydi, ulardan 700 ga yaqini Rossiyadan. Rossiyalik mutaxassislardan 100 ga yaqin kishi bevosita Meksikada, qolganlari kompaniyaning Kipr, Serbiya va Barselonadagi ofislarida ishlaydi.

 

 
 Rasmiy veb-sayti

Turkum:Meksika shirkatlari
Turkum:Banklar
Dinoraxon Mamadibragimova

Dinoraxon Mamadibragimova (1997-yil 8-iyun; Fargʻona viloyati) — oʻzbekistonlik taekvondochi. 2017-yilgi taekvondo boʻyicha jahon chempionatida -53 kg vazn toifasida bronza medal sovrindori. Zulfiya nomidagi davlat mukofoti sohibasi.

 

Turkum:Fargʻona viloyatida tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekistonlik ayol taekvondochilar
Turkum:21-asrda Oʻzbekiston ayol sportchilari
Andijon futbol klubining 2024-yilgi mavsumi

Andijon futbol klubi 2024-yilgi mavsumda Oʻzbekiston Superligasi va Kubok oʻyinlarida qatnashdi. Klubda 51 nafar futbolchi (shu jumladan 8 legioner) roʻyxatdan oʻtgan, oʻrtacha yosh 22 yosh edi„Andijon“ning 2024 yilgi mavsum uchun qaydnomasi elon qilindi.

2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasida 14 jamoa ichida 9-oʻrinni egalladi. 30 ta oʻyin natijasida 8 gʻalaba, 13 durang va 9 magʻlubiyat bilan 41 ochko toʻpladiSuperligada kim qanday o‘sishga erishdi?.

5-oktyabr kuni Oʻzbekiston Kubogi finalida Namanganning „Navbahor“ klubini 3–2 hisobida magʻlub etib, oʻz tarixidagi ilk kubokni qoʻlga kiritdi va ikkinchi Osiyo Chempionlar Ligasida ishtirok etish uchun yoʻllanma oldiAndijon FK.

 Natijalari 
 2024 

 

Turkum:Andijon PFK mavsumlari
Turkum:Oʻzbekiston futbol klublarining 2024-yilgi mavsumi
Turkum:Andijonda sport
Upaya

Buddizmda upaya (Sanskrit: उपाय, , vosita, pedagogika) – bu Buddizmda ozodlikka erishish yo‘llaridagi yoʻl-yoʻriq berishning bir jihati boʻlib, bunda ongli, ixtiyoriy harakat yoʻnalishi boʻyicha „toʻliq boʻlmagan asos“ga tayangan holda amalga oshiriladi. Upaya koʻpincha kaushalya (कौशल्य, „ustalik“) bilan birga ishlatiladi, va upaya-kaushalya „vositalarda mahorat“ maʼnosini bildiradi.

Upaya-kaushalya – bu konseptsiya boʻlib, u shuni taʼkidlaydi, amaliyotchilar maʼrifatga erishish uchun vaziyatga mos keladigan oʻziga xos usullar yoki texnikalarni qoʻllashlari mumkin. Bunda shu nazarda tutiladi: agar biror usul yoki qarash eng oliy maʼnoda „haqiqiy“ boʻlmasa ham, u amaliy jihatdan foydali boʻlishi mumkin; yaʼni, u amal qiluvchini haqiqiy anglashga yaqinlashtiradi. Uskuna sifatida ishlatilgan mahorat, yaʼni tinglovchiga moslashtirilgan xabar yetkazish qobiliyati, Pali kanonida juda katta ahamiyatga ega"It is true that the term translated 'skill in means', upaya-kausalya, is post-canonical, but the exercise of skill to which it refers, the ability to adapt oneʼs message to the audience, is of enormous importance in the Pali Canon." How Buddhism Began, Richard F. Gombrich, Munshiram Manoharlal, 1997, p. 17..

Digital Dictionary of Buddhism loyihasining qayd etishicha, xitoycha fāngbiàn soʻzini ingliz tiliga ‘skillful’ (ustalik bilan) yoki ‘expedientʼ (vositali) deb tarjima qilish qiyin, chunki konnotatsiyalar kontekstga qarab oʻzgaradi: (1) bu taʼlimotlarga qoyil qolish – Buddaning murakkab haqiqatlarni oddiy tilda tushuntira olishi (shuning uchun, „ustalik bilan“), ammo (2) ular eng oliy haqiqatga nisbatan pastroq darajadagi taʼlimotlar boʻlib, haqiqatni toʻliq aks ettirmaydi va bir turdagi „oraliq chora“ sifatida xizmat qiladi (shuning uchun, „vositali“)In colloquial usage, fangbian can also mean „go to the toilet“ (e.g., literal „large“ and „small“ conveniences are dabian 大便 „defecation“ and xiaobian 小便 „urination“). See Victor Mair's „Linguistic Advice in the Lavatory“..

 

 
 
 Matsunaga, Daigan and Alicia (1974). The concept of upāya in Mahāyāna Buddhist philosophy, Japanese Journal of Buddhist Studies 1 (1), 51–72
 Pye, Michael (1978). Skilful Means – A concept in Mahayana Buddhism. London: Gerald Duckworth & Co. Ltd. 
 Snellgrove, David (1987). Indo-Tibetan Buddhism: Indian Buddhists & Their Tibetan Successors (2 volumes). Boston, Massachusetts, USA: Shambhala Publications, Inc. (v. 1) & (v. 2)
 Schroeder, John (2001) Skillful Means: The Heart of Buddhist Compassion. University of Hawaii Press. 
 Tatz, M., trans. (1994). The Skill in Means (Upayakausalya) Sutra. Delhi: Motilal Banarsidass

Turkum:Buddizmning falsafiy tushunchalari
Janubiy Koreya aviakompaniyalari roʻyxati

Bu roʻyxatda Janubiy Koreyada hozir faoliyat yuritayotgan aviakompaniyalar keltirilgan.

 Muntazam aviakompaniyalar 
 Aviakompaniya nomi Rasmi ICAO IATA Identifikatori Bazasi Faoliyati boshlangan sana Alyans Eslatmalar Aero K 100px EOK RF AEROHANGUK Cheongju xalqaro aeroporti 2021 Yoʻq Air Busan 100px ABL BX AIR BUSAN Gimhae xalqaro aeroporti 2008 Yoʻq Asiana Airlinesning shoʻbasi Air Premia 100px APZ YP AIRPREMIA Inchxon aeroporti 2021 Yoʻq Air Seoul 100px ASV RS AIR SEOUL Inchxon aeroporti 2016 Yoʻq Asiana Airlinesning shoʻbasi Asiana Airlines 100px AAR OZ ASIANA Gimpo xalqaro aeroportiInchxon aeroporti 1988 Star Alliance 2024-yilda Korean Air bilan birlashganKorean Airning shoʻbasi Eastar Jet 100px ESR ZE EASTARJET Gimpo xalqaro aeroporti 2009 U-FLY Alliance Jeju Air 100px JJA 7C JEJU AIR Jeju International Airport Inchxon aeroporti 2005 Value Alliance Value Alliancening taʼsischi aʼzolaridan biri Jin Air 100px JNA LJ JIN AIR Gimpo xalqaro aeroporti Inchxon aeroporti 2008 Yoʻq Korean Airning shoʻbasi Korean Air 99x99px KAL KE KOREANAIR Gimpo xalqaro aeroportiInchxon aeroporti 1969 SkyTeam SkyTeamning taʼsischi aʼzolaridan biri T'way Air 100px TWB TW TEEWAY Gimpo xalqaro aeroporti 2004 Yoʻq Burungi Hansung Airlines

 Yuk aviakompaniyalari 
 Aviakompaniya nomi Rasmi ICAO IATA Identifikatori Bazasi Faoliyati boshlangan sana Alyans Eslatmalar Air Incheon 100px AIH KJ AIR INCHEON Inchxon aeroporti 2013 Yoʻq Asiana Airlines Cargo 100px AAR OZ ASIANA Gimpo xalqaro aeroportiInchxon aeroporti 1988 Yoʻq Korean Air Cargo 100px KAL KE KOREANAIR Gimpo xalqaro aeroportiInchxon aeroporti 1962 SkyTeam Cargo SkyTeam Cargoning taʼsischi aʼzolaridan biri

 

*
Turkum:Mamlakatlar boʻyicha aviakompaniyalar roʻyxatlari
Shahrak-e Mohandesi-ye Zerai

Shahrak-e Mohandesi-ye Zerai Erondagi Alburz ustonining Fardis shahristoni tarkibiga kiruvchi Meshkin Dasht baxshining Meshkinobod dehistonida joylashgan qishloq va dehistonning maʼmuriy markazi.
 
 Aholisi 
2006-yilgi milliy aholini roʻyxatga olishga koʻra, qishloq aholisi xonadonda kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda qishloq Tehron ustonining Karaj shahristonidagi Markaziy baxshi tarkibidagi Muhammadobod dehistoni tarkibiga kirgan. 2010-yilda Alborz ustonini tashkil qilish maqsadida shahriston ustondan ajratib olingan edi. 2013-yilda Fardis shahristonini tashkil etish maqsadida qishloq shahristondan ajratilib, yangi tashkil etilgan Meshkin Dasht baxshi tarkibidagi Meshkinobod dehistoni tarkibiga kiritildi. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish ma’lumotlariga koʻra, qishloq aholisi xonadonda kishidan iborat boʻlgan. Shahrak-e Mohandesi-ye Zerai bu vatqda dehiston tarkibidagi eng aholisi koʻp qishloq edi.
 

Turkum:Fardis shahristoni aholi punktlari
Sonqorobod (Alborz)

Sonqorobod Erondagi Alburz ustonining Chahorbogʻ shahristoni tarkibiga kiruvchi Markaziy baxshining Chahardange dehistonida joylashgan qishloq va dehistonning maʼmuriy markazi. Dehistonning avvalgi markazi Chahar Dange qishlogʻi boʻlib, hozir u Chahorbogʻ shahriga aylangan.
 
 Aholisi 
2006-yilgi milliy aholini roʻyxatga olishga koʻra, qishloq aholisi 337 xonadonda kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda qishloq Tehron ustoni Savojbuloq shahristonining Chahorbogʻ baxshi tarkibidagi Ramjin dehistoni tarkibiga kirgan. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloq aholisi 564 xonadonda kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda Alburz ustoni tashkil qilinishi munosabati bilan mazkur shahriston avval tegishli boʻlgan ustonidan ajratib olingan edi.

2020-yilda shahriston ustondan ajratilib, Chahorbogʻ shahristoni tashkil qilindi. Baxsh nomi Markaziy baxshi deya qayta nomlandi. Dehiston yangi tashkil qilingan Ramjin baxshiga oʻtkazilib, Sonqorobod Markaziy baxshining Chahardange dehistoni tarkibiga kiritildi.

 

Turkum:Chahorbogʻ shahristoni aholi punktlari
Bholu Shoh

Bholu Shoh (shuningdek, Shoh Behlan va Bhollo Shoh nomi bilan tanilgan) – Hindistonning Dehli shahrida 18-asrda yashagan musulmon soʻfiy avliyo. Qodiriylik tariqati murshidi edi. Maqbarasi Hindistonning Eski Dehli shahrida joylashganYahya Anjum, Dr Ghulam, 2002, Tareekh Mashaikh Qadria Vol III, Kutb Khana Amjadia 425 Matia Mahal Jama Mosque, Delhi-6, India.

 

Turkum:Dehli xalqi
Turkum:1789-yilda vafot etganlar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Qahramon Tumal

Qahramon Tumol (929-yilda vafot etgan) 918-yilda xalifa al-Muqtadir hukmronligi davrida mazalim sudiga hakam sifatida tayinlangan musulmon ayol. Shariat qonunlari emas, balki dunyoviy qonunlar bilan shugʻullanganSee Karen Bauer, 'Debates on Womenʼs Status as Judges and Witnesses in Post-Formative Islamic Law,' Journal of the American Oriental Society, 130.1 (2010), 1-21.. Sudga murojaat qilgan kishilarning arizalarini qayta yozish va rasmiylashtirish ishlariga mas’ul boʻlgan. Bu lavozimda ayol kishi faoliyat yuritishi oʻsha davrda juda gʻayrioddiy edi. Ushbu lavozimga xalifa Jaʼfar al-Muqtadir billohning onasi Ummu Jaʼfar Muqtadir tomonidan tayinlangan.

 Hayoti 
Tumol asli xalifa al-Muqtadirning onasi Shagʻobning yordamchisi boʻlgan.

Shagʻob oʻgʻlining taxt vorisi etib tayinlanishida muhim rol oʻynadi, shundan keyin esa amalda hokimiyatni oʻz qoʻliga oldi va davlat ishlarini yuritish uchun muqobil byurokratik tizimni tashkil etdi. 918-yilda Shagʻob Tumolni mazalim boshligʻi, amalda adliya vaziri va qozilar ustidan nazoratchi lavozimiga tayinladi. Qozilar bunday ishlarning ayol kishi tomonidan nazorat qilinishiga qarshi chiqishdi, biroq bu tayinlovni qabul qilishga majbur boʻlishdiMernissi, Fatima; Mary Jo Lakeland (2003). Mernessi_The-Forgotten-Queens-of-Islam-EN.pdf The forgotten queens of Islam. Oxford University Press. ..

Tarixchi Tabariyning soʻzlariga koʻra, Tumol oʻz vazifalarini juda yaxshi bajargani sababli jamoatchilik orasida, ayniqsa, daʼvogarlar uchun sud ishini boshlash xarajatlarini kamaytirgan islohotlari tufayli mashhurlikka erishgan. Biroq uning ushbu lavozimga tayinlanishi musulmon tarixchilari, xususan, Ibn Hazm tomonidan, „shu kungacha misli koʻrilmagan mojaro va sharmandaliklardan biri“ sifatida tasvirlanganMernissi, Fatima; Mary Jo Lakeland (2003). Mernessi_The-Forgotten-Queens-of-Islam-EN.pdf The forgotten queens of Islam. Oxford University Press. ..

 Yana qarang 

 Islom dinida ayollar
 Qozi

 

Turkum:929-yilda vafot etganlar
Turkum:Shariat qozilari
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi ayollari
Muxtor Ashraf

Sayyid Muhammad Muxtor Ashraf (Urdu: , ) – Hindistonning Uttar-Pradesh shtati, Ashrafpur Kichxauchha shahridan boʻlgan hind soʻfiy avliyosi, maʼnaviy peshvosi, Ashrafiy soʻfiy tariqatidan boʻlgan Ahli Sunna ulamosi. U Ashrafiylik tariqati asoschisi Ashraf Jahongir Semnoniy Dargohining Sajjada nashinasi edi. Sayyid 1996-yil 21-noyabrda Ashrafpur Kichxauchhada vafot etgan va Ashraf Jahongir Semnoniy dargohi yonida dafn etilgan.
 

Turkum:1934-yilda tugʻilganlar
Turkum:1996-yilda vafot etganlar
Turkum:XX asr Hindiston musulmonlari
Turkum:Hindiston sunniy musulmonlari
Turkum:Hanafiy fiqh ulamolari
Turkum:Soʻfiy shoirlar
Turkum:Sunniy imomlar
Turkum:Hind muftiylar
Turkum:Musulmon islohotchilari
Imroniy

Imroniy (yoki Emroniy; 1454–1536) – yahudiy-fors shoiri boʻlib, „Eronning eng taniqli yahudiy shoirlaridan biri“ hisoblanadiYeroushalmi, David (1995), The Judeo-Persian poet ʻEmrānī and his „Book of treasure“: ʻEmrānī's Ganǰ-nāme, a versified commentary on the Mishnaic tractate Abot, Brill Publishers, . Imroniy oʻzidan oldin yashagan Shahin shoirdan ilhomlanib, „Muso paygʻambardan keyingi davr – Yoshuadan Dovud va Sulaymon davrigacha boʻlgan voqealarni“ sheʼrlashtirishni tanlagan.

Uning asosiy asari Fathnoma („Gʻalaba kitobi“, 1474-yilda boshlangan, tugallanmagan) „Yoshua, Rut va Samuel kitoblaridagi voqealarni“ sheʼriy shaklda bayon qiladi. Imroniyning soʻnggi yirik asari Ganjnoma („Xazinalar kitobi“) „Mishna traktati Avotga erkin sheʼriy talqin va sharh“dirJewish Virtual Library, JUDEO-PERSIAN.

 Asosiy asarlari 
 Fathnoma („Gʻalaba kitobi“, 1474-yilda boshlangan, tugallanmagan)
 Ganjnoma („Xazinalar kitobi“, 1536-yilda tugallangan)

 

Turkum:1454-yilda tugʻilganlar
Turkum:1536-yilda vafot etganlar
Turkum:Yahudiy shoirlari
Turkum:16-asr fors shoirlari
Turkum:15-asr fors shoirlari
Turkum:15-asr yahudiylari
Turkum:16-asr yahudiylari
Turkum:Oʻrta asr eron yahudiylari
Turkum:Eron yahudiylari
Farid Isfarayiniy

Farid Isfarayiniy (vafoti 1264-yildan keyin) – 13-asrda yashagan fors shoiri boʻlib, Shirvondagi Solgʻuriylar saroyida xizmat qilgan.

 

 
 

Turkum:13-asr eron yozuvchilari
Turkum:Solgʻuriylar davri shoirlari
Muhammad ibn Badr

Muhammad ibn Badr („Muhammad Badrning oʻgʻli“), Jajarmiy nomi bilan ham tanilgan, 14-asrda Eronning Isfahon shahrida yashagan fors shoiri va antologiyachi hisoblanadi. Uning hayoti haqida maʼlumotlar juda kam, lekin u Badriddin ibn Umar Jajarmiyning oʻgʻli boʻlib, uning bizgacha yetib kelgan yagona asari Moʻnis al-ahrār fi daqā'iq al-ash'ār („Sheʼrlarning nozik jihatlarida ozod inson hamrohligi“) nomli sheʼriy antologiyadir.

 

 
 

Turkum:Eron shoirlari
Turkum:14-asr eron yozuvchilari
Manuchehr Jamoliy

Manuchehr Jamoliy (1929-yil 7-yanvar – 2012-yil 5-iyul) – eronlik dissident faylasuf va shoir boʻlgan. U asosan Firdavsiyning Shohnoma asari va qadimiy eron mifologiyasi boʻyicha amalga oshirgan tadqiqotlari bilan tanilgan. Burgwinkel uning asarlari va falsafiy gʻoyalarini tahlil qilganBurgwinkel, Bea (2007) Manuchehr Jamali, The Obstinate Iranian Thinker, available at .

 Asarlari 
 Das Denken beginnt mit dem Lachen: die unsterbliche Kultur des Iran (nemischa), 2009 (Gita Yegane Arani-May bilan hamkorlikda) 

 

 
 Jamali.info: Rasmiy veb-sayt
 Kurmali Press: Nashr etilgan kitoblar roʻyxati
 M. Jamoliyning Rumiy haqidagi tahlili: Mavlono Balxiy (Rumiy) falsafasining eronlik ayol xudolar madaniyatidagi ildizlari
 Boshqa Eron: Manuchehr Jamoliyning ingliz va nemis tillaridagi resurslari

Turkum:1929-yilda tugʻilganlar
Turkum:2012-yilda vafot etganlar
Turkum:Eron yozuvchilari
Turkum:20-asr eron faylasuflari
Nizomiddin Amethviy

Shayx Nizomiddin Usmoniy Amethviy (1493 – 1571 (hijriy 900 – 979) – hind islom olimi va Chishtiyya soʻfiylik tariqatining maʼnaviy soʻfiy avliyosi. U Bagʻdodlik soʻfiy avliyo Shayx Sirri as-Saqatiyning avlodi edi.

 

Turkum:1571-yilda vafot etganlar
Turkum:1493-yilda tugʻilganlar
Turkum:Chishtiylar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Eshtehard shahristoni Markaziy baxshi

Eshtehard shahristonining Markaziy baxshi Eronning Alburz ustoni tarkibiga kiradi. Maʼmuriy markazi Eshtehard shahri.
 Tarixi 
2010-yilda Alburz ustonini tashkil etish maqsadida Karaj shahristoni Tehron ustonidan ajratib olingan. 2012-yilda Eshtehard baxshi shahristondan ajratilib, alohida Eshtehard shahristoni tashkil etildi. Bu yangi okrug ikkita baxshga boʻlinib, har bir baxsh ikkitadan dehistonni oʻz ichiga oldi. Oʻsha paytda Eshtehard shahri shahriston markazi va yagona shahri edi.
 
 Aholisi 
2016-yili oʻtkazilgan Milliy aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, baxsh aholisi xonadonda kishini tashkil qilgan.
 

Turkum:Alborz ustoni baxshlari
Turkum:Eshtehard shahristoni aholi punktlari
Turkum:Eronda 2012-yilda asos solinganlar
Muhtasham Koshoniy

Muhtasham Koshoniy (1500–1588)  – Safaviylar davlatida yashagan fors shoiri. U shia diniy sheʼriyatida, ayniqsa Ashuro fojiasi motamini ifodalovchi marsiya sheʼriyati janrida ijod qilgan. Koshonda tugʻilib, butun umrini shu shaharda oʻtkazgan. Imom Husayn shahodati haqidagi tarkib band shaklidagi sheʼrlari bilan mashhur boʻlganHamilton Alexander Rosskeen Gibb, Bernard Lewis, Johannes Hendrik Kramer, Charles Pellat, Joseph Schacht, The Encyclopaedia of Islam, Volume 10, Parts 163-178, 1998, Brill Publishers.

Sheʼriyat bilan shugʻullanishdan oldin, otasi kabi, Koshonda mato sanoati bilan shugʻullangan..

 

Turkum:1500-yilda tugʻilganlar
Turkum:1588-yilda vafot etganlar
Turkum:16-asr eron shoirlari
Turkum:Koshonliklar
Eshtehard industrial shaharchasi

Eshtehard industrial shaharchasi Erondagi Alburz ustonining Eshtehard shahristoni tarkibiga kiruvchi Markaziy baxshining Sehatobod dehistonida joylashgan qishloq. 
 
 Aholi soni 
2006-yilgi milliy aholini roʻyxatga olishga koʻra, qishloq aholisi 563 xonadonda kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda qishloq Tehron ustoni Karaj shahristonining Eshtehard baxshi tarkibidagi Palangobod dehistoni tarkibiga kirgan. 2010-yilda Alburz ustonini tashkil etish maqsadida shahriston ustondan ajratib olingan. 2012-yilda baxsh shahristondan ajratilib, alohida Eshtehard shahristoni tashkil etilib, dehiston yangi tashkil etilgan Palangobod baxshi tarkibiga kiritildi. Ushbu qishloq esa yangi tashkil etilgan Markaziy baxshi tarkibidagi Sehatobod dehistoni tarkibiga kiritildi. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloq aholisi 408 xonadonda kishini tashkil qilgan. Eshtehard industrial shaharchasi oʻz dehistoni tarkibidagi aholisi eng koʻp boʻlgan hudud hisoblanadi.
 

Turkum:Eshtehard shahristoni aholi punktlari
Gʻanima

Gʻanima ( – bir narsani qiynalmay qoʻlga kiritish) – kofirlar bilan boʻlgan urushda musulmonlar tomonidan qoʻlga kiritilgan asirlar va har turli mollari. Gʻanima haqida Qur’onning Anfol surasi boshida soʻz yuritilgan. Hashr surasining 6 va 7-oyatlarida esa harbiy oʻlja maʼnosini ifodalash uchun „fay“ soʻzi qoʻllangan.

 

 

Turkum:Islom atamalari
Jaʼfar Kashfiy

thumb|Qojarlar davri qoʻlyozmasi – Kashfiyning „Tuhfat al-Muluk“ asari, 19-asrning birinchi yarmida muallifning hayotligida yozilgan

Jaʼfar Kashfiy (1775–1776, Dorabgird, Fors viloyati – 1850–1851, Borujerd) – eronlik musulmon faylasufi. Butun umrini Borujerd shahrida oʻtkazgan. Fors va arab tillarida yozilgan 12 ga yaqin asarlar muallifi. Uning fors tilidagi asosiy asari „Tuhfat al-muluk“ („Sultonlar uchun hadya“) Fath Alishohning oʻgʻli shahzoda Muhammad-Taqi Mirzo iltimosiga binoan yozilganCorbin (1993), 356-357-betlar.

 Asarlari 
 Tuhfat al-muluk („Sultonlar uchun hadya“) – fors tilida
 Boshqa arab va fors tillarida yozilgan 11 ta asar

 

 Adabiyot 
 

Turkum:19-asr eron faylasuflari
Turkum:Islom faylasuflari
Turkum:19-asr musulmon olimlari
Turkum:1770-yillarda tugʻilganlar
Turkum:1850-yillarda vafot etganlar
Muhammad Rizo Habushoniy

Muhammad Rizo Habushoniy (1563–1610) – 16–17-asr boshlarida yashab ijod etgan fors shoiri. U Eronning Xurosondagi Habushon (hozirgi Quchan va Nishopur oraligʻida joylashgan) shahrida tugʻilgan. Hindistonga koʻchib oʻtib, umrining oxirigacha Boburiylar imperatori Akbar va uning oʻgʻli Daniyal Mirzo xizmatida boʻlgan. Muhtasham Koshoniyning shogirdi boʻlgan. Uning „Suz o godaz“ („Yonish va erish“) asari mashhur boʻlib, shoir turli sheʼriy janrlarda (gʻazal, masnaviy, qasida) ijod qilgan.

 Suz o gadoz 
„Suz o gadoz“ asari 492 misradan iborat boʻlib, sevgilisi vafotidan keyin oʻzini olovga tashlab vafot etgan qiz haqida hikoya qiladi (Sati anʼanasiga oid).

 

Turkum:16-asr fors shoirlari
Turkum:17-asr fors shoirlari
Turkum:1563-yilda tugʻilganlar
Turkum:1610-yilda vafot etganlar
Rizo Xushnazar

Rizo Xushbin Xushnazar  – eronlik yozuvchi. U oʻzining birinchi romani „Xudolar dushanba kuni kulishadi“ni 1995-yilda, yigirma yoshida boʻlgan vaqtida nashr etganNewsweek, October, 1995, page 37.. Kitob katta bahs-munozaralarga sabab boʻladi, baʼzi konservativ nashriyotlar uni „kufr“da ayblashgan, baʼzi mutaassiblar uni Salmon Rushdiy bilan tenglashtirishgan. Natijada, bir kechada uning kitobini nashr etgan nashriyot „Morgh-e Amin“ning Tehrondagi kitob doʻkoni yoqib yuboriladi.

Xushnazar Shvetsiyada „Ferdosi“ nashriyoti bilan yana oltita roman nashr ettirgan:
 „Qovoq boshli paygʻambar oʻlik soya ostida“ 
 „Boyqushning oxiri“ 
 „Tetraktus, laʼnatlangan toʻrtlik“ 
 „Qiyoq koʻzlar va qargʻa koʻzlari“ 
 „Nebraska sindromi“ 
 „Mening qizil dumbali babunlarim“ 

 

Turkum:Eron yozuvchilari
Turkum:Eron romanchilari
Turkum:Eron adabiyoti
Turkum:20-asr fors yozuvchilari
Turkum:Eronda senzura
Maʼruf Balxiy

Maʼruf Balxiy yoki Maʼrufiy Balxiy  – fors sheʼriyatining dastlabki namoyandalaridan biri boʻlgan Balxlik shoir. Uning sheʼrlarining koʻp qismi yoʻqolgan, faqat ayrim parchalar saqlanib qolgan. U asosan 10-asr oʻrtalarida yashab ijod qilgan, chunki uning baʼzi asarlari Somoniy hukmdori Abdulmalik I (hukmronligi 954–961)ga bagʻishlangan. Shuningdek, u Safforiylar sulolasining soʻnggi hukmdori Xalaf ibn Ahmad (hukmronligi 963–1002) saroyida boʻlgani haqida maʼlumotlar mavjud.

 

Turkum:10-asr fors shoirlari
Turkum:10-asrda vafot etganlar
Turkum:10-asr eron yozuvchilari
Turkum:Somoniylar davri shoirlari
Turkum:Balxliklar
Mahbub Qirvoniy

Mahbub Qirvoniy (1894-yilda Tunisda tugʻilgan) – qullikdan ozod qilingan shaxs boʻlib, Usmonli imperiyasida qul sifatida tarbiyalangan va fors va arab tillarida oʻz tarjimai holini yozgan. Uning asari Yaqin Sharqdagi qullik hayotining nodir avtobiografik hikoyasi sifatida qayd etilgan. Qirvoniy keyinchalik ozod qilinib, Eron fuqaroligini olgan.

 

 Adabiyot 

 

Turkum:1894-yilda tugʻilganlar
Turkum:Eronda qullik
Nurulhudo Mangeneh

Nurulhudo Mangeneh (1902–1986) – Eron ziyolisi va Eron ayollar huquqlari harakatining dastlabki namoyandalaridan biri. Tehron shahrida tugʻilgan. U „Jam’iyat-e Nesvan-e Vatangah“ („Eron Vatanparvar Ayollar Ittifoqi“) aʼzosi boʻlib, ayollar uchun „Bibi“ jurnalini nashr etgan.

 
 Sanasarian, Eliz. The Womenʼs Rights Movements in Iran, Praeger, Nyu-York: 1982, .

Turkum:1902-yilda tugʻilganlar
Turkum:Tehronlik yozuvchilar
Turkum:Eron yozuvchilari
Turkum:Eron ayollar huquqlari faollari
Turkum:1970-yillarda vafot etganlar
Ummu Muso al-Hoshimiyya

Ummu Muso al-Hoshimiyya  – xalifa al-Muqtadir hukmronligi davrida Abbosiylar haramidagi saroy xodimlaridan biri boʻlgan. Qahramona (saroy ayollarining bosh boshqaruvchisi) lavozimida xizmat qilgan eng qudratli ayollardan biri sifatida tanilgan. Bu lavozim Abbosiylar haramidagi ayollarga tegishli eng yuqori mansab hisoblangan.

 Hayoti 
Ummu Muso Hoshimiylar sulolasining kichik bir tarmogʻiga mansub ediEl Cheikh, Nadia Maria. „Revisiting the Abbasid Harems.“ Journal of Middle East Womenʼs Studies, vol. 1, no. 3, 2005, pp. 1–19. JSTOR, www.jstor.org/stable/40326869. Accessed 27 Mar. 2021..

911-yilda xalifa uni qahramona yaʼni Shagʻobning shaxsiy vakili lavozimiga tayinladi. U bu lavozimda avvalgi qahramona Fotimaning oʻrniga tayinlangan edi. Dajla daryosida kechgan boʻron sababli Fotimaning kemasi halokatga uchrab choʻkkan edi. Ummu Muso haram xazinasi uchun mas’ul boʻlgan, haram ayollari, xizmatkorlar va shahzodalarning sarf-xarajatlarini boshqargan. U haram xarajatlarini har oyda 45 000 dinorga kamaytirgani uchun maqtovga sazovor boʻlganEl Cheikh, Nadia Maria. „Revisiting the Abbasid Harems.“ Journal of Middle East Womenʼs Studies, vol. 1, no. 3, 2005, pp. 1–19. JSTOR, www.jstor.org/stable/40326869. Accessed 27 Mar. 2021..

 

Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:9-asrda tugʻilganlar
Turkum:10-vafot etganlar
Turkum:9-asr qullari
Turkum:Abbosiylar xalifaligi qullari
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi ayollari
Mustafo Mastur

Mustafo Mastur (1964-yilda Ahvozda tugʻilgan) – eronlik yozuvchi, tarjimon va tadqiqotchi. U Raymond Carverning asarlarini fors tiliga tarjima qilgan.

Uning „Xudoning goʻzal yuzidan oʻp“ romani Eronda eng koʻp sotilgan kitoblar qatoriga kirgan.

 

 
 Zendehrood.com saytidagi maʼlumot

Turkum:Eronlik tarjimonlar
Turkum:1964-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Ahvozliklar
Mirzo Muhammad Davari Sheroziy

Mirzo Muhammad Davari Shiroziy (1822/1823–1866) – Qojar Eronida yashagan shoir, xattot va rassom. U Vesal Sheroziyning uchinchi oʻgʻli boʻlgan.

 

 

 

Turkum:19-asr eron shoirlari
Turkum:1820-yillar tugʻilganlar
Turkum:1866-yilda vafot etganlar
Turkum:Sherozlik yozuvchilar
Turkum:19-asr eron rassomlari
Hanina Mizrahi

Hanina Mizrahi (1886–1974) – eronlik yahudiy oʻqituvchi, pedagog va jamoat arbobi boʻlib, Eron yahudiylarining folklori va urf-odatlari haqida asarlar yozgan birinchi muallif sifatida tanilgan. 1886-yilda Tehronda tugʻilgan, shaharning yahudiy jamoasi ruhoniysi ravvin Hayyim Eleazar Mizrahining oʻgʻli edi. Mizrahi va uning oilasi 1895-yilda Usmonlilar hukmronligidagi Falastinga koʻchib oʻtgan. U 1974-yilda Quddusda vafot etgan.

 

Turkum:1886-yilda tugʻilganlar
Turkum:1974-yilda vafot etganlar
Turkum:Tehronliklar
Turkum:Eron yahudiylari
Turkum:Usmonli imperiyasiga koʻchib kelgan eronliklar
Turkum:Eronlik pedagoglar
Turkum:Yahudiy pedagoglar
Turkum:19-asr yahudiylari
Turkum:Ivrit tilida yozuvchilar
Zaydan Qahramona

Zaydan Qahramona  – xalifa al-Muqtadir davrida Abbosiylar haramida saroy aʼzosi.

Zaydan qul sifatida olib kelinib, Abbosiylar haramiga joylashtirilgan va u yerda qahramona yaʼni haram bosh boshqaruvchisi lavozimiga tayinlangan. Qahramonalar haram ayollari bilan tashqi dunyo oʻrtasidagi vositachilar boʻlib xizmat qilgan. Ular haramning iqtisodiy va sud ishlarini boshqarish kabi turli vazifalarni bajargan. Bu lavozim ayollar egallashi mumkin boʻlgan eng nufuzlilaridan biri hisoblangan.

Zaydan eng qudratli qahramonalardan biri sifatida tanilgan. U davlatga tegishli qimmatbaho zargarlik buyumlarining qoʻriqchisi etib tayinlanganSlavery and Islam.

Zaydan yuqori martabali mahbuslar uchun qamoqxona nazoratchisi sifatida ham xizmat qilgan. Bunday mahbuslar, odatda, uning uyida qulay sharoitdagi uy qamogʻiga joylashtirilgan. U qoʻriqlagan mahbuslar orasida 919-yilda hokim Ibn Abu as-Saj, 923-yilda Hamid ibn al-Abbos va 927-yilda vazir al-Xasibiy bor ediEl-Cheikh, Nadia Maria. „The Qahramâna in the Abbasid Court: Position and Functions.“ Studia Islamica, no. 97 (2003): 41–55. http://www.jstor.org/stable/4150601.. Bu lavozim Zaydan uchun nufuzli amaldorlar bilan keng aloqalar tarmogʻini shakllantirish imkonini yaratgan hamda xalifa bilan ularning oʻrtasida vositachilik qilganMarilyn Booth:Harem Histories: Envisioning Places and Living Spaces.

Zaydon qoʻriqlagan eng mashhur mahbuslardan biri vazir Ibn al-Furot boʻlib, u siyosiy obroʻsini yoʻqotgach, Zaydanning qaramogʻiga topshirilgan. Zaydan haramdagi aloqalari orqali uni yana lavozimga qaytarishga muvaffaq boʻlgan. Ibn al-Furot bunga javoban unga yerlar va boyliklar ato qilgan, ular oʻzaro manfaatli ittifoq tuzishgan va bu ittifoq ularning butun siyosiy faoliyati davomida saqlanib qolganEl Cheikh, Nadia Maria. „Revisiting the Abbasid Harems.“ Journal of Middle East Womenʼs Studies, vol. 1, no. 3, 2005, pp. 1–19. JSTOR, www.jstor.org/stable/40326869. Accessed 27 Mar. 2021..

 

Turkum:9-asrda tugʻilganlar
Turkum:10-asrda vafot etganlar
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:10-asr qullari
Turkum:Abbosiylar xalifaligi qullari
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi ayollari
Aziz Mutazodiy

Aziz Mutazodiy (1950-yil 10-avgustda Tehron, Eronda tugʻilgan) – eronlik romanchi va esseist. U 1995-yildan beri Kanadaning Kvebek provinsiyasidagi Montreal shahrida yashaydi. Mutazodiy shuningdek, Eron va boshqa mamlakatlardagi siyosat, adabiyot va intellektual diskurslar haqida tanqidiy maqolalar yozgan. Uning „Shahrizoda“ romani Eron madaniyat va islomiy targʻibot vazirligi tomonidan taqiqlangan va faqat qattiq senzura ortidan nashr etilishi mumkin edi, ammo oxir-oqibat toʻliq shaklda Kanadaning Toronto shahida bir necha yildan keyin nashr etilgan.

 Yana qarang 
 Eronda senzura

 

Turkum:1950-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Eronlik jurnalistlar
Turkum:Montreallik jurnalistlar
Turkum:Tehronlik yozuvchilar
Turkum:Kanadaga koʻchib kelgan eronliklar
Turkum:Montreallik yozuvchilar
Alirizo Nabdil

Alirizo Nabdil (forscha: علیرضا نابدل, ozarbayjoncha: Əlirza Nabdil Oxtay; 1944-yili Tabrizda tugʻilgan; 1971-yili Tehronda vafot etgan) – eronlik ozarbayjon shoiri, oʻqituvchi, ijtimoiy tanqidchi va chap qanot faoli boʻlgan.

U Eron xalqining fidoyilar guruhi tashkilotining asoschilaridan biri edi. Samad Behrangining doʻsti boʻlib, uning Aras daryosida vafotidan keyin unga bagʻishlangan mashhur qoʻshiq yozgan. Nabdil 1960–1970-yillarda Erondagi chap qanot faollari, ayniqsa partizanlar orasida mashhur boʻlgan boshqa ozarbayjon folklor qoʻshiqlarini ham yaratgan. U ijtimoiy masalalar, jumladan, Erondagi Ozarbayjon milliy masalasi haqida bir qator tanqidiy asarlar yozgan.

 

Turkum:1944-yilda tugʻilganlar
Turkum:Eron inqilobchilari
Turkum:Tabrizliklar
Turkum:1971-yilda vafot etganlar
Abdurazzoq Nur ul-Ain

Sayyid Abdurazzoq Nur ul-Ayn 'NURUL-AINʼ by Syeda Aale Fatima, Published 1974, IndiaHayate Makhdoom Syed Ashraf Jahangir Semnani(1975), Second Edition (2017) , Maktaba Jamia Ltd, Shamshad Market, Aligarh 202002, India'LATAIFE- ASHRAFI' By Ashraf Jahangir Semnani, Compiled by Nizam Yemeni, Edited and annotated by Syed Waheed Ashraf and published in 2010 by Makhdoom Syed Ashraf Jahangir Academy, 17 Kalyan Society, Outside Pani Gate, Baroda-390019, Gujarat, India – soʻfiy avliyo edi.
 

Turkum:Oʻlgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:1287-yilda tugʻilganlar
Turkum:Soʻfiy shoirlar
Turkum:Soʻfiy yozuvchilar
Turkum:Chishtiylar
Yaʼqub ibn Killis

Abu al-Faraj Yaʼqub ibn Yusuf ibn Killis  – (taxminan 930–991), asosan, Ibn Killis nomi bilan tanilgan. Ixshidiylar davlati davrida yuqori martabali amaldor boʻlgan va keyinchalik 979-yildan 991-yilda vafotiga qadar Fotimiylar xalifaligida vazir lavozimida xizmat qilgan.

Yaʼqub ibn Yusuf ibn Killis taxminan 930-yilda Bagʻdodda yahudiy oilada tugʻilgan. Uning oilasi Suriyaga koʻchib oʻtgach, 943-yilda Ibn Killis Misrga kelgan va u yerda Abulmisk Kafurning xizmatiga kirgan. Ibn Killis uy xoʻjaligi va mulk boshqaruvchisi lavozimiga tayinlangach, Misr davlatining moliyaviy ishlariga mas’ul boʻlgan. 967-yilda islomni qabul qilgan boʻlsa-da, Kofurning oʻrniga kelgan merosxoʻrlarning ishonchini yoʻqotganidan soʻng qamoqqa tashlangan. Biroq pul evaziga ozodlikka chiqqan va Ifriqiyaga borib, u yerda Fotimiylar xalifasi al-Mu’izz xizmatiga kirgan.

969-yilda Fotimiylar Misrni zabt etganidan soʻng, Ibn Killis yana Misrga qaytib keldi va mamlakat iqtisodiyotini boshqarish uchun tayinlandi hamda davlat moliyasini tartibga solishga muvaffaq boʻldi. 979-yilda Javhar as-Siqilliy lavozimidan boʻshatilgach, Ibn Killis xalifa al-Aziz tomonidan vazir etib tayinlandi. U bu lavozimni 991-yilda vafotiga qadar egallab turdi. Ibn Killis madaniyat va ilm-fan homiysi sifatida ham tanilgan.

 

 , pp. 80–96
 
 
 
 

Turkum:991-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:10-asr Fotimiylar xalifaligi kishilari
Abu Isʼhoq al-Zajjoj

Abu Is’hoq Ibrohim ibn Muhammad ibn as-Sariy az-Zajjoj  – Basra maktabi grammatik olimi, filologiya va ilohiyot boʻyicha yetuk mutaxassis, Abbosiylar saroyida eʼtiborli shaxs sifatida tanilgan. 922-yilda Bagʻdodda vafot etgan.

 Hayoti 
Abu Is’hoq Ibrohim ibn Muhammad as-Sariy az-Zajjoj dastlab shishasoz boʻlgan, „az-Zajjoj“ soʻzi ham aynan „shishachi“ degan maʼnoni anglatadi. Keyinchalik bu hunarni tashlab, tilshunoslik sohasini oʻrganishga kirishgan. Basra maktabining yetakchi grammatiklaridan al-Mubarrad va Kufa maktabining namoyandasi Saʼlab qoʻlida tahsil olgan. Al-Zajjoj oʻz davrining eng iqtidorli talabalaridan biri boʻlgan. U Basra grammatiklaridan Abu Fahd rahbarligida mashhur tilshunos Sibavayhning „Al-Kitob“ asarini chuqur oʻrgangan.

Az-Zajjoj dastlab vazir Ubaydulloh ibn Sulaymon ibn Vahbning oʻgʻli Qosim ibn Ubaydullohning murabbiyi sifatida Abbosiylar saroyiga kelgan. Keyinchalik xalifa al-Mutazidning oʻgʻillariga ham murabbiylik qilgan.

 

Turkum:922-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr tilshunoslari
Turkum:10-asr filologlari
Turkum:10-asr olimlari
Zuka ar-Rumiy

Zuka ar-Rumiy (919-yil 11-avgustda vafot etgan) – vizantiyalik yunon, 915–919-yillarda Abbosiylar xalifaligining Misr viloyati hokimi sifatida xizmat qilgan.

U 915-yilda Abbosiylar bosh qoʻmondoni Mu’nis al-Muzaffar Misrda vaziyatni barqarorlashtirish va Iskandariyani egallab olgan Fotimiylar bosqinini toʻxtatish maqsadida Zukani Misr hokimi etib tayinladi. Zuka oʻsha paytda Halabda edi va avgust oyining oxirida Misrga yetib kelib, Takin al-Xazariyning oʻrnini egalladi. Fotimiylarning Misrni egallashga boʻlgan dastlabki urinishlari Mu’nisning aralashuvi tufayli muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Biroq oradan koʻp oʻtmay, ular ikkinchi yurish uchun tayyorgarlik koʻra boshladi va 917-yilda 18 oylik qamal natijasida Barqani egallab olishdi. Fotimiylarning Misrda tarafdorlari borligi ayon edi, chunki IX asr boshlaridan beri misrliklar Bagʻdoddagi boshqaruv tizimidan norozi boʻlib kelayotgan edi. Zuka Fotimiylar hukmdori al-Mahdiy billoh va uning oʻgʻli al-Qoim bilan aloqada boʻlgan bir nechta kishini qatl ettirishga majbur boʻldi.

Barqaning vayron qilinishidan soʻng Zuka Iskandariya garnizonini mustahkamlashga harakat qilgan boʻlsa-da, 919-yil iyul oyida Fotimiylarning qoʻshini kutilmaganda yetib kelib, uni hayrtada qoldirdi. Shahar hokimi Zukaning oʻgʻli Muzaffar oʻzining yordamchilari va koʻplab shahar aholi bilan birga shahardan qochib ketdi, natijada hudud talon-taroj qilindi. Yangi bosqinga qarshi turish boʻyicha Zukaning harakatlariga Fustatdagi mahalliy garnizon askarlarining urushishga boʻlgan ishtiyoqsizligi va xohishi yoʻqligi jiddiy toʻsqinlik qildi. Bu holat maosh kechikishlari natijasida yanada ogʻirlashgan edi. Shu sababli Zuka dastlab koʻngillilar kuchiga tayanishga majbur boʻldi. Shunga qaramay, u tezda harakatga oʻtib, Fustat qarshisidagi Nil daryosi boʻyidagi Giza hududini mustahkamlash maqsadida u yerda qal’a qurdirishga kirishdi. Koʻp oʻtmay, Misr uchun tayinlangan yangi moliyaviy boshqaruvchi al-Husayn al-Mazoraʼiy qoʻshin askarlarining kechiktirilgan maoshlarni toʻlash maqsadida yetarlicha mablagʻ bilan keldi.

Zuka 1-avgustda vafot etdi va uning oʻrniga ilgari shu lavozimda xizmat qilgan Takin qayta tayinlandi. U yanvar oyida hududga yetib kelib hokimlik lavozimini rasman qabul qildi. Keyingi yilda esa bosh qoʻmondon Mu’nis al-Muzaffarning aralashuvi Fustatni yana bir bor raqib kuchlaridan qutqarib qoldi va Fotimiylar qoʻshinini mamlakatdan haydab chiqardi.

 

 
 
 

Turkum:919-yilda vafot etganlar
Turkum:9-asrda tugʻilganlar
Turkum:10-asr Misrdagi Abbosiy hokimlar
Takin al-Xazoriy

Takin al-Xassa Abu Mansur Takin ibn Abdulloh al-Harbiy al-Xazoriy (933-yil 16-martda vafot etgan) – asli xazarlardan boʻlgan Abbosiylar xalifaligi qoʻmondoni, uch marta Misr hokimi lavozimida xizmat qilgan.

Takin xalifa al-Mu’tadid davrida voyaga yetib, zobitlik darajasiga koʻtarilgan. 910-yil avgust oyida Iso an-Nushariyning oʻrniga Misr hokimi etib tayinlangan va bu lavozimda 915-yil 31-maygacha xizmat qilgan. Biroq viloyatga qilingan Fotimiylar bosqinini jilovlay olmagani sababli bosh qoʻmondon Mu’nis al-Muzaffar tomonidan lavozimidan chetlatilgan va uning oʻrniga Zuka ar-Rumiy tayinlangan.

919-yil kuzida Zuka vafot etgach, Fotimiylarning ikkinchi yurishi avjiga chiqqan pallada Takin yana Misr hokimi lavozimiga tayinlandi. U 920-yil 6-yanvarda Fustatga yetib keldi. Bu safar ham Mu’nis al-Muzaffar boshchiligidagi armiya va Samal ad-Dulafiy boshchiligidagi flot aralashuvi tufayli Fotimiylar bosqiniga barham berildi. 921-yil 8-iyulda Fotimiylarning soʻnggi qoʻshinlari Fayyum vohasini tark etib, sahro orqali chekinishga majbur boʻlishdi. Takin 22-iyulda lavozimidan chetlatilgan boʻlsa-da, bir necha kun oʻtib, qisqa muddatga yana bu xizmatga qayta tiklandi.

Uning uchinchi va eng uzoq xizmat davri 924-yilning mart/aprelida boshlangan va 933-yil 16-martda oʻlimiga qadar davom etgan.

 

 
 
 

Turkum:9-asrda tugʻilganlar
Turkum:933-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr Misrdagi Abbosiy hokimlari
Dunyo (islom)

Dunyo  – islomda insonni oʻlimigacha qurshab turgan butun moddiy olam.

Islom taʼlimotiga koʻra, har bir inson vafot etgach, keyingi olam boʻlmish oxirat boshlanadi. Oxirat abadiy, dunyo esa oʻtkinchidir. Shu bois, har bir musulmon bu dunyoda ham, oxiratda ham Allohning marhamatiga sazovor boʻlishga intilishi kerak. Qur’onda Alloh bu dunyoning aldamchi goʻzalliklari haqida soʻzlaydi. Ularga ega boʻlish kofirlarning maqsadidir. Moʻmin-musulmonlar bu dunyoni eʼtiborsiz qoldirmasliklari, biroq undan koʻra abadiy olam boʻlmish oxiratni afzal bilishlari lozim.