Radiofarmaseptik preparatlar

right|thumb|356x356px| Uglerod-11 etiketli radiofarmatsevtik modda
Radiofarmasevtik moddalar yoki dorivor radiokompaniyalar radioaktiv izotoplarni oʻz ichiga olgan farmatsevtik preparatlar guruhidir. Radiofarmasevtikalar diagnostika va terapevtik vositalar sifatida ishlatilishi mumkin. Radiofarmasevtikalar oʻzlari radiatsiya chiqaradilar, bu tashqi elektromagnetizm yoki ultratovushni oʻzlashtiradigan yoki oʻzgartiradigan kontrastli vositalardan farq qiladi. Radiofarmakologiya farmakologiyaning ushbu agentlarga ixtisoslashgan boʻlimidir.

Ushbu birikmalarning asosiy guruhi tana toʻqimalarida disfunksiyani tashxislash uchun ishlatiladigan radiotraserlardir . Barcha tibbiy izotoplar radioaktiv boʻlmasa-da, radiofarmasevtikalar eng qadimgi va hali ham keng tarqalgan bunday dorilardir.

 Dori vositalari nomenklaturasi 
Boshqa farmasevtika preparatlarida boʻlgani kabi, radiofarmasevtika uchun dori nomenklaturasini standartlashtirish mavjud, garchi turli standartlar birgalikda mavjud boʻlsa ham. Ushbu agentlar uchun xalqaro nodavlat nomlar (INNs), Amerika Qoʻshma Shtatlari Farmakopiyasi (USP) nomlari va IUPAC nomlari odatda ahamiyatsiz uslub farqlaridan tashqari oʻxshashdir. Tafsilotlar Radiofarmakologiya § Radiofarmasevtika uchun dori nomenklaturasida tushuntirilgan.

 Maxsus radiofarmasevtikalar 
Yadroviy tibbiyot radiofarmasevtikalari roʻyxati quyida keltirilgan. Baʼzi radioizotoplar farmasevtikaga qoʻshilmagan holda ion yoki inert shaklda qoʻllanadi; bular ham kiritilgan. Har bir radioizotop uchun ushbu radioizotopdan foydalangan holda radiofarmasevtika jadvali boʻlgan boʻlim mavjud. Boʻlimlar radioizotopning inglizcha nomi boʻyicha alifbo tartibida tartiblangan. Keyin bir xil element uchun boʻlimlar atom massa raqami boʻyicha tartiblanadi.

 Kalsiy-47 
47Ca beta va gamma emitterdir.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik Ca-47-Ca 2+ Suyak metabolizmi IV In vitro Tasviriy boʻlmagan

 Uglerod-11 
11C pozitron — emitterdir.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik C11-L-metil-metionin Miya shishini koʻrish
Paratiroid bezining tasviri IV In-vivo Tasvirlash

 Uglerod-14 
14C beta — emitterdir.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik C14 — glikokol kislotasi Ingichka ichak bakteriyalarining koʻpayishi uchun nafas olish testi Ogʻzaki In vitro Tasviriy boʻlmagan C14-PABA (para-aminobenzoy kislotasi) Pankreatik tadqiqotlar Ogʻzaki In vitro Tasviriy boʻlmagan C14-karbamid Helicobacter pylori ni aniqlash uchun nafas olish testi Ogʻzaki In vitro Tasviriy boʻlmagan C14-d-ksiloza Ingichka ichak bakteriyalarining koʻpayishi uchun nafas olish testi Ogʻzaki In vitro Tasviriy boʻlmagan

 Xrom-51 
51Cr gamma- emitter.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik Cr51-yurakni skanerlash/qon hajmi Qizil hujayra hajmini yurak skanerlash; sekvestr qilish joylari; oshqozon-ichak traktidan qon yoʻqotish IV In vitro Tasviriy boʻlmagan Cr51-Cr 3+ Oshqozon-ichak traktida protein yoʻqolishi IV In vitro Tasviriy boʻlmagan Cr51- EDTA (etilendiamintetraasetik kislota) Glomerulyar filtratsiya tezligini oʻlchash IV In vitro Tasviriy boʻlmagan

 Kobalt-57 
57Co gamma — emitterdir.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik Co57- Siyanokobalamin (vitamin B 12) Oshqozon-ichak traktining soʻrilishi Ogʻzaki In vitro Tasviriy boʻlmagan

 Kobalt-58 
58Co gamma — emitterdir.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik Co58- Siyanokobalamin (vitamin B 12) Oshqozon-ichak traktining soʻrilishi Ogʻzaki In vitro Tasviriy boʻlmagan

 Erbium-169 
169Er beta - emitter hisoblanadi.
Ism Davolash Boshqaruv yoʻnalishi Er169-kolloid Artrit holatlari Boʻgʻim ichidagi

 Ftor-18 
18F — yarim yemirilish davri 109 minut boʻlgan pozitron emitterdir. U tibbiy siklotronlarda, odatda kislorod-18 dan ishlab chiqariladi va keyin kimyoviy jihatdan farmasevtikaga biriktiriladi.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik F18-FDG (fluorodeoksiglyukoza) Shishlarni tasvirlash
Miyokardni tasvirlash IV In-vivo Tasvirlash F18 — natriy ftorid Suyak tasviri IV In-vivo Tasvirlash F18-ftoroxolin Prostata oʻsmalarini koʻrish IV In-vivo Tasvirlash F18-Desmetoksifaliprid Dopamin retseptorlarini koʻrish IV In-vivo Tasvirlash

 Galliy-67 
67Ga gamma — emitterdir.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik Ga67-Ga 3+ Shishlarni tasvirlash IV In-vivo Tasvirlash Ga67-Ga 3+ INFEKTSION / yalligʻlanishni koʻrish IV In-vivo Tasvirlash

 Galliy-68 
68Ga pozitron emitter boʻlib, yarimparchalanish davri 68 minut boʻlib, germaniy-68 ni galiy-68 generatorida elutsiya qilish yoki rux-68 ni proton bilan nurlantirish natijasida hosil boʻladi.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik Ga68-Dotatoc yoki Dotatate Neyroendokrin oʻsmalarni koʻrish IV In-vivo Tasvirlash Ga68-PSMA Prostata saratoni tasviri IV In-vivo Tasvirlash

 Vodorod-3 
3H yoki tritiy beta — emitterdir.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik H3 — suv Tanadagi umumiy suv Ogʻzaki yoki IV In vitro Tasviriy boʻlmagan

 Indiy-111 
111In gamma - emitter.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik In111-DTPA (dietilentriaminpenta-sirka kislotasi) Ventrikulo-peritoneal shunt (LaVeen shunt) intraperitoneal inʼektsiya In-vivo Radioaktiv moddani tasvirlash In111-DTPA (dietilentriaminpenta-sirka kislotasi) Sisternografiya Intrasisternal In-vivo Tasvirlash In111 — Leykotsitlar INFEKTSION / yalligʻlanishni koʻrish IV In-vivo Tasvirlash In111 — trombotsitlar Trombozni tasvirlash IV In-vivo Tasvirlash In111-Pentetreotid Somatostatin retseptorlarini koʻrish IV In-vivo Tasvirlash In111-oktreotid Somatostatin retseptorlarini koʻrish (Oktreoskan) IV In-vivo Tasvirlash

 Yod-123 
Yod-123 (I-123) gamma — emitterdir. U faqat diagnostika maqsadida qoʻllanadi, chunki uning nurlanishi yaxshi kirib boradi ammo qisqa umr koʻradi.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik I123-yodid Qalqonsimon bezni qabul qilish Ogʻzaki yoki IV In-vivo Tasviriy boʻlmagan I123-yodid Qalqonsimon bezni tasvirlash
Qalqonsimon bezdagi metastazlarni koʻrish Ogʻzaki yoki IV In-vivo Tasvirlash I123-o-yodohippurat Buyrakni tasvirlash IV In-vivo Tasvirlash I123-MIBG (m-iyodobenzilguanidin) Neyroektodermal oʻsmalarni koʻrish IV In-vivo Tasvirlash I123-FP-CIT Parkinson kasalligining SPECT tasviri IV In-vivo Tasvirlash

 Yod — 125 
125I gamma — emitter boʻlib, uzoq yarimparchalanish davri 59,4 kun (tibbiyotda qoʻllanadigan barcha radioyodlarning eng uzuni). Yod-123 koʻrish uchun afzaldir, shuning uchun I-125 diagnostika uchun faqat radiofarmatsevtikani tayyorlash va uni kuzatish uchun koʻproq vaqt talab qilganda, masalan, pıhtılaşma tashxisini qoʻyish uchun fibrinogen skanerlashda qoʻllanadi. I-125 ning gamma nurlanishi oʻrtacha penetratsiyaga ega, bu saratonni mahalliy davolash uchun radioizotop kapsulalarini brakiterapiya implantatsiyasi uchun terapevtik izotop sifatida foydaliroq qiladi.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik I125-fibrinogen Qon ivishining tasviri IV In-vivo Tasvirlash

 Yod-131 
131I beta va gamma emitter hisoblanadi. Qalqonsimon bez va qalqonsimon bez saratoni toʻqimalarini (qisqa masofali beta nurlanish orqali), shuningdek, MIBGda qoʻllanganda boshqa neyroendokrin toʻqimalarni yoʻq qilish uchun ishlatiladi. U gamma-kamera orqali ham koʻrish mumkin va bir vaqtning oʻzida davolanishga urinayotganda diagnostik tasvirni izlovchi sifatida xizmat qilishi mumkin. Biroq, yod-123 odatda faqat tasvirlash kerak boʻlganda afzallik beriladi.

 Diagnostika 
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik I131-yodid Qalqonsimon bezni qabul qilish Ogʻzaki In-vivo Tasviriy boʻlmagan I131-yodid Qalqonsimon bezdagi metastazlarni koʻrish Ogʻzaki yoki IV In-vivo Tasvirlash I131-MIBG (m-iyodobenzilguanidin) Neyroektodermal oʻsmalarni koʻrish IV In-vivo Tasvirlash

 Terapevtik 
Ism Davolash Boshqaruv yoʻnalishi I131-yodid Tirotoksikoz IV yoki ogʻzaki I131-yodid Toksik boʻlmagan guatr IV yoki ogʻzaki I131-yodid Qalqonsimon bez karsinomasi IV yoki ogʻzaki I131-MIBG (m-iyodobenzilguanidin) Malign kasallik IV

 Temir-59 
59Fe beta va gamma emitterdir.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik Fe59-Fe 2+ yoki Fe 3+ Temir almashinuvi IV In vitro Tasviriy boʻlmagan

 Kripton-81 m 
81Krm gamma - emitter.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Radioaktiv moddani tasvirlash / tasvirlamaslik Kr81m-Gaz Oʻpka ventilyatsiyasini koʻrish Nafas olish In-vivo Tasvirlash Kr-81m-Suvli eritma Oʻpka perfuziyasini koʻrish IV In-vivo Tasvirlash

 Lutesiy-177 
177Lu beta — emitter.
Ism Davolash Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo 177 Lu- DOTA-TATE gastroenteropankreatik neyroendokrin oʻsmalar (GEP-NETs) IV In-vivo

 Natriy-24 
24Na beta va gamma emitterdir.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik Na24-Na + Elektrolitlarni oʻrganish Ogʻzaki yoki IV In vitro Tasviriy boʻlmagan

 Stronsiy-89 
89Sr beta — emitterdir.
Ism Davolash Boshqaruv yoʻnalishi Sr89-xlorid Suyak metastazlari IV

 Talliy-201 
201Tl gamma emitter hisoblanadi.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik Tl201-Tl + Nonspesifik oʻsmalarni koʻrish
Qalqonsimon bez oʻsmalarini koʻrish Miyokardni tasvirlash Paratiroid bezining tasviri IV In-vivo Tasvirlash

 Ksenon-133 
133Xe gamma - emitter.
Ism Tekshiruv Boshqaruv yoʻnalishi In-vitro / in-vivo Tasvirlash / tasvirlanmaslik Xe133-gaz Oʻpka ventilyatsiyasini oʻrganish Nafas olish In-vivo Tasvirlash Xe133 natriy xloridning izotonik eritmasida Miya qon oqimi IV In-vivo Tasvirlash

 Ittriy-90 
90Y beta — emitter.
Ism Davolash Boshqaruv yoʻnalishi Y90-silikat Artrit holatlari Boʻgʻim ichidagi Y90-silikat Malign kasallik Intrakavitar
 
 Tibbiy radionuklidlar ishlab chiqarish simulyatori — IAEA