Syzygium cumini

Syzygium cuminiframelesslink=|alt=|framelessLeast Concern  (IUCN 3.1)Botanic Gardens Conservation International (BGCI).; IUCN SSC Global Tree Specialist Group (2019). "Syzygium cumini". IUCN Red List of Threatened Species. 2019: e.T49487196A145821979. doi:10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T49487196A145821979.en. Retrieved 19 November 2021.Ilmiy tasniflash Oʻsimliklar Yuksak oʻsimliklar Gulli oʻsimliklar Ikki urugʻpallalilar RosidsMyrtalesMyrtaceaeSyzygiumS. cuminiBinar nomi Syzygium cuminiSinonimlar List

 Calyptranthes caryophyllifolia Willd.
 Calyptranthes cumini (L.) Pers.
 Calyptranthes cuminodora Stokes
 Calyptranthes jambolana (Lam.) Willd.
 Calyptranthes jambolifera Stokes
 Calyptranthes oneillii Lundell
 Caryophyllus corticosus Stokes
 Caryophyllus jambos Stokes
 Eugenia brachiata Roxb.
 Eugenia calyptrata Roxb. ex Wight & Arn.
 Eugenia caryophyllifolia Lam.
 Eugenia cumini (L.) Druce
 Eugenia djouat Perrier
 Eugenia fruticosa (DC.) Roxb.
 Eugenia jambolana Lam.
 Eugenia jambolifera Roxb. ex Wight & Arn.
 Eugenia obovata Poir.
 Eugenia obtusifolia Roxb.
 Eugenia odorata Wight
 Eugenia tenuis Duthie
 Eugenia tsoi Merr. & Chun
 Jambolifera chinensis Spreng.
 Jambolifera coromandelica Houtt.
 Jambolifera pedunculata Houtt.
 Myrtus corticosa Spreng.
 Myrtus cumini L.
 Myrtus obovata (Poir.) Spreng.
 Syzygium brachiatum (Roxb.) Miq.
 Syzygium caryophyllifolium (Lam.) DC.
 Syzygium fruticosum DC.
 Syzygium jambolanum (Lam.) DC.
 Syzygium obovatum (Poir.) DC.
 Syzygium obtusifolium (Roxb.) Kostel.
 Syzygium pseudojambolana Miq.
 Syzygium tenue (Duthie) N.P.Balakr.
Syzygium cumini, odatda Malabar olxoʻrisi, Java olxoʻrisi , qora olxoʻri, jamun, jaman, jambul yoki jambolan, - Myrtaceae gulli oʻsimliklar oilasiga mansub doim yashil tropik daraxt. Mevasi, yogʻochi uchun qadrlanadi. Uning vatani Hindiston yarim orollari, janubi- sharqiy Osiyoning qoʻshni hududlari, jumladan Myanma, Shri Lanka va Andaman orollari. Uning boʻyi yetadi va 100 yildan ortiq yashashi mumkin. Tez oʻsadigan oʻsimlik, u dunyoning koʻplab mintaqalarida invaziv tur hisoblanadi.

Syzygium cumini Tinch okeani va Hind okeanlari orollari, Avstraliya, Gonkong va Singapur kabi hududlarda tabiiylashtirilgan.

Daraxt Florida shtatiga 1911-yilda Qoʻshma Shtatlar Qishloq xoʻjaligi departamenti tomonidan kiritilgan va odatda butun dunyo boʻylab tropik va subtropik mintaqalarda yetishtiriladi. Uning mevalarini turli mahalliy qushlar va kichik sutemizuvchilar, masalan, shoqolla, sivetlar va meva koʻrshapalaklar uchun ozuqa hisoblanadi.

 Tavsif 
thumb| Syzygium cumini mevasining rangi pishganida yashildan pushti ranggacha, qon qizildan qora ranggacha o'zgaradi.
Tez oʻsadigan tur boʻyi gacha yetishi mumkin. Uning zich barglari juda yaxshi sota hosil qiladi va faqat bezak qiymati uchun oʻstiriladi. Daraxt tagida poʻstloq qoʻpol va toʻq kulrang boʻlib, yuqoriroqda ochroq kulrang va silliqroq boʻladi. Yogʻoch pechda quritilganidan keyin suvga chidamli boʻlib qoladi. Shu sababli, u temir yoʻl shpallarida va quduqlarga motorlarni oʻrnatish uchun ishlatiladi. Baʼzida u arzon mebel va qishloq uylarini ishlab chiqarish uchun ishlatiladi.

Turpentinga oʻxshash xushboʻy hidga ega boʻlgan barglar yoshligida pushti rangga ega boʻlib, pishganida terisi, yaltiroq toʻq yashil rangga, oʻrta qismi sariq rangga kiradi. Barglari chorva uchun ozuqa sifatida ishlatiladiThe encyclopedia of fruit & nuts, By Jules Janick, Robert E. Paull, p. 552.

Syzygium cumini daraxtlari martdan aprelgacha gullaydi. Gullari xushboʻy va mayda, diametri taxminan . Mevalar may yoki iyun oylarida rivojlanadi va katta rezavorlarga oʻxshaydi; Syzygium ning mevasi " danak " deb taʼriflanadi. Mevasi choʻzinchoq, tuxumsimon. Pishmagan mevalar yashil rangda boʻladi. Pishib yetilgan sari rangi pushti rangga, soʻngra toʻq qizil rangga va nihoyat qora rangga oʻzgaradi. Daraxtning oq rangli meva beradigan navlari bor. Meva shirin, yengil nordon ta‘mga ega.

 Invaziv turlar 
Bu tur Florida, Janubiy Afrika, Karib dengizi qismlari, Okeaniyaning bir qancha orollari va Gavayida invaziv hisoblanadi.

 Pazandachilikda foydalanish 
Jambolan mevalari shirin yoki ozgina kislotali taʼmga ega, xom holda isteʼmol qilinadi. Ulardan sous yoki murabbo tayyorlanishi mumkin. 

 Tarkibi 
Xom meva 83% suv, 16% uglevodlar, 1% oqsil va kam miqdorda yogʻni oʻz ichiga oladi.

 Tarixi 
1889-yilda chop etilgan „Avstraliyaning foydali mahalliy oʻsimliklari“ kitobida oʻsimlikni mahalliy avstraliyaliklar „durobbi“ deb atashgani aytilgan. U qushlar tomonidan isteʼmol qilinadi va uchuvchi tulkining (Brandis) sevimli taomidir. Meva anʼanaviy tibbiyotda ishlatilgan.

 Hindistonda madaniy va diniy ahamiyati 

thumb|Syzygium cumini gullari
Srimad Bhagavatam sharhida (10.30.25 oyat), Srila Visvanatha Chakravarti Thakuraning „Shri Rupa Chintamani“ va „Ananda Kandrika“ da aytib oʻtilganidek, Krishnaning oʻng oyogʻida jambu mevasining toʻrtta ramzi borligi aytilgan.

Maxarashtrada Syzygium cumini barglari nikoh gulchambarida ishlatiladi. 1977-yilda suratga olingan “Jait Re Jait” filmidagi qoʻshiq “Jambhul Piklya Zaadakhali” matnida jambulan ishtirok etgan.

Mevalardan tashqari, daraxtining yogʻochidan (bu mintaqa tilida, Telugu deb ataladi) Andxra-Pradeshda buqa aravalari gʻildiraklari va boshqa qishloq xoʻjaligi jihozlarini tayyorlash uchun foydalanilgan. 

Tamilnaddagi afsonada Sangam davridagi tamil tilida deb ataladigan jamun mevasi haqida gapiriladi. Aytishlaricha, Avvaiyar erishilishi kerak boʻlgan hamma narsaga erishganiga ishongan holda, daraxti ostida dam olayotganda Tamil adabiy faoliyatidan nafaqaga chiqish haqida oʻylagan.

 Galereya 

 

Turkum:Mevali daraxtlar
Turkum:Dorivor oʻsimliklar
Turkum:Tropik mevalar