Ibn al-Xashshob

Abulfadl (Abulhasan){{efn|Ibn Shaddod uni “Abulhasan” deb atagan, Ibn al-Adim esa “Abulfadl” nomini keltiradi. oʻgʻli — Yahyo ibn Muhammad ibn al-Xashshob ham “Abulfadl” yoki “Abulhasan” nomlari bilan tanilgan ibn al-Xashshob (1125-yilda vafot etgan) – saljuqiy amir Ridvon hukmronligi davrida Halab shahrining shia qozisi va raisi.

Oilasi Banu al-Xashshob shahardagi badavlat yogʻoch savdogarlari boʻlgan. Birinchi salib yurishi davrida Ibn al-Xashshob salibchilarga qarshi jihod gʻoyasini targʻib qilgan ilk shaxslardan biri boʻlib, bu tushuncha XII asr davomida tobora ommalashib borgan. Uning daʼvatlari xalq orasida katta qoʻllab-quvvatlovga ega boʻlgan. Biroq Ridvon va uning hashshoshiy maslahatchilari yangi tashkil topgan salibchi davlatlarga qarshi ochiq urush olib borishni istamagan. Halab shahri salibchilarning doimiy tahdidi ostida qolgan va oxir-oqibat Ridvon Antioxiyalik Tancred tomonidan kamsitilgan holda shahardagi ayrim masjidlar, jumladan, Halab Katta masjidining minoralariga ham xochlar oʻrnatishga majbur boʻlgan.

Ibn al-Xashshob Bagʻdoddagi abbosiy xalifa al-Mustazhirdan bir necha bor yordam soʻragan. Biroq har safar murojaatlari eʼtiborsiz qoldirilgan. Nihoyat, 1111-yilda xalifadan shaxsan yordam soʻrash uchun Bagʻdodga yoʻl olgan. U yerda gʻalayon qoʻzgʻatib, saljuqiy sulton Muhammad I Tapar hamda abbosiy xalifaning xususiy masjidlaridagi minbarni vayron qilgan. Bunga javoban sulton Mosul atabegi Mavdudga Halabga yordam berishni buyurgan. Shundan soʻng Ibn al-Xashshob vataniga qaytgan. Biroq Ridvon Mavdudning oʻz ishlariga aralashishini istamagan va Ibn al-Xashshobni qamoqqa oldirgan. Natijada, Mavdud bilan Ridvon oʻzaro hamkorlik qila olmagan va Mavdud Mosulga qaytib ketgan.

Ridvon 1113-yilda vafot etgach, Ibn al-Xashshob zaif yoki voyaga yetmagan amirlar nomidan shaharni amalda boshqargan. Shahardan hashshoshiylarni, jumladan, ularning yetakchisi Abu Tohir as-Sayigʻni quvib chiqarish yoki qatl ettirish orqali yoʻq qilishga yordam bergan. 1119-yilda salibchilar yana Halab shahriga tahdid solganida Ibn al-Xashshob Shimoliy Mesopotamiyadagi Artuklu bekligi hukmdori Ilgʻoziy bilan ittifoq tuzish boʻyicha muzokara olib borgan va shu yili Antioxiya knyazligi Ager Sanguinis jangida magʻlubiyatga uchragan. Ibn al-Xashshob jangda halablik qoʻshinlarga shaxsan oʻzi boshchilik qilgan.

1124-yilda salibchilar Halabni qamal qilgan va shahar tashqarisidagi Mashhad al-Muhassinni tahqirlaganlaridan soʻng, Ibn al-Xashshob shahardagi 6 ta nasroniy cherkovdan toʻ4 tasini, jumladan, VI asrga oid suryoniy soborni ham masjidga aylantirishni buyurgan. Qamal qiluvchilarga qudduslik Baldvin II va Edessalik Joscelin I boshchilik qilgan boʻlib, ular musulmon Banu Mazyad sulolasidan boʻlgan Dubays ibn Sadaqa bilan ittifoq tuzgan edilar. Ibn al-Xashshob uni ochiqchasiga qoralagan. Qamal oxir-oqibat 1125-yilda Mosul atabegi Aqsunqur al-Bursuqiy yordami bilan toʻxtatilgan. Oʻsha yil oxirida Ibn al-Xashshob nizoriylarga qarshi qirgʻinlar uyushtirganidan soʻng, hashshoshiylar tomonidan oʻldirilgan. Keyingi yili Halab Zangiy qoʻliga oʻtgan boʻlib, u Ibn al-Xashshob jon-jahdi bilan targʻib qilgan jihpod siyosatini amalga oshira boshlagan. Zangiy nafaqat salibchilarning Halabni egallash urinishlarini qaytargan, balki ularga qarshi hujumga ham oʻtgan.

 Izohlar 

 

 
 
 
 
 Carole Hillenbrand, The Crusades, Islamic Perspectives. New York, 2000.
 P. M. Holt, The Age of the Crusades: The Near East from the Eleventh Century to 1517. New York, 1986.
 Amin Maalouf, The Crusades Through Arab Eyes. 1983

Turkum:1125-yilda vafot etganlar
Turkum:Birinchi salib yurishida ishtirok etgan musulmonlar
Turkum:12-asr suriyaliklari
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:Halabliklar
Turkum:Nizoriy—Saljuqiy urushlari ishtirokchilari
Turkum:12-asr shialari
Turkum:Hashshoshiylar qurbonlari