Atika binti Zayd

Atika binti Zayd al-Adaviyya  – VII asrda Arabistonda ijod qilgan islom olimasi, shoira, paygʻambar Muhammadning shogirdi, sahoba. Ikkinchi xalifa Umar ibn al-Xattobning xotini.

 Yoshlik yillari 
Atika binti Zayd Makkadagi Quraysh qabilasining Banu Adiy urugʻidan Zayd ibn Amr va Ummu Kurz al-Hadramiyning qizi ediMuhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). The Women of Madina. London: Ta-Ha Publishers.Ibn Hajar al-Asqalani. Al-Isaba fi tamyiz al-Sahaba vol. 8 #11448.. Said ibn Zayd esa uning akasi boʻlganMuhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 3. Translated by Bewley, A. (2013). The Companions of Badr. London: Ta-Ha Publishers.. Otasi 605-yilda oʻldirilganMuhammad ibn Ishaq. Sirat Rasul Allah. Translated by Guillaume, A. (1955). The Life of Muhammad. Oxford: Oxford University Press..

Muhammad 610-yilda oʻzini paygʻambar deb eʼlon qilganida, Atika binti Zayd hali bola boʻlgan boʻlishi mumkinMuhammad ibn Ishaq. Sirat Rasul Allah. Translated by Guillaume, A. (1955). The Life of Muhammad. Oxford: Oxford University Press.. Akasi Said oʻsha vaqtda islomni birinchilardan boʻlib qabul qilgan va imon keltirganlardan ediMuhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 3. Translated by Bewley, A. (2013). The Companions of Badr. London: Ta-Ha Publishers., undan keyin Atika ham musulmon boʻlganMuhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). The Women of Madina. London: Ta-Ha Publishers..

 Shaxsiy hayoti 
Atika binti Zayd bir necha bor turmush qurgan.

 Birinchi turmushi 
Atikaning birinchi eri uning amakivachchasi Zayd ibn al-XattobIbn Hajar al-Asqalani. Al-Isaba fi tamyiz al-Sahaba vol. 8 #11448. boʻlib, undan kamida yigirma yosh katta edi. Zayd ham musulmon boʻlibMuhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 3. Translated by Bewley, A. (2013). The Companions of Badr. London: Ta-Ha Publishers., shu sababli 622-yilda musulmonlarning Madinaga umumiy hijrati vaqtida ularga Atika ham qoʻshilgan boʻlishi mumkinMuhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). The Women of Madina. London: Ta-Ha Publishers..

Ularning nikohi ajralish bilan yakun topgan boʻlishi mumkin, chunki 632-yilning dekabr oyida Zayd Yamoma jangida vafot etishidan oldin Atika boshqa kishi bilan turmush qurgan ediIbn Hajar al-Asqalani. Al-Isaba fi tamyiz al-Sahaba vol. 8 #11448..

 Ikkinchi turmushi 
Atikaning ikkinchi eri Abdulloh ibn Abu Bakr boʻlganMuhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). The Women of Madina. London: Ta-Ha Publishers.Muhammad ibn Jarir al-Tabari. Tarikh al-Rusul waʼl-Muluk. Translated by Smith, G. R. (1994). Volume 14: The Conquest of Iran. Albany: State University of New York Press..

Abu Bakr oʻgʻliga Atikani taloq qilishni buyurib, unga jazo berganIbn Hajar al-Asqalani. Al-Isaba fi tamyiz al-Sahaba vol. 8 #11448.Abbott, N. (1942). Aishah – the Beloved of Mohammed. Chicago: University of Chicago Press.. Biroq Balozuriy Axmad ibn Yahyoning aytishicha, Abu Bakr oʻglining xotini bilan ajralishini buyurishiga Atikaning bepushtligi sabab boʻlganShuraydi, H. (2014). The Raven and the Falcon: Youth versus Old Age in Medieval Arabic Literature. Leiden: Brill.. Abdulloh otasining soʻziga kirib, Atika bilan ajralgan, biroq bundan chuqur qaygʻuga botgan. Oradan vaqt oʻtib, yana qayta Atika bilan birga boʻlgan.

Abdulloh Atikaga oʻzining oʻlimidan keyin boshqa turmush qurmaslik sharti bilan unga katta miqdorda mol-mulk qoldirganMuhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). The Women of Madina. London: Ta-Ha Publishers.Ahmed, L. (1992). Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate, p. 76. New Haven & London: Yale University Press.Shuraydi, H. (2014). The Raven and the Falcon: Youth versus Old Age in Medieval Arabic Literature. Leiden: Brill.Ibn Hajar al-Asqalani. Al-Isaba fi tamyiz al-Sahaba vol. 8 #11448. va Madinada 633-yilning yanvarida Toif qamalida olgan eski jang jarohatidan vafot etganJalal al-Din al-Suyuti. History of the Caliphs. Translated by Jarrett, H. S. (1881). Calcutta: The Asiatic Society..

 Uchinchi turmushi 
Boʻlajak xalifa, Atikaning amakivachchasi Umar unga qayta turmush qurish huquqidan voz kechish notoʻgʻri ekanligini aytganMuhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). The Women of Madina. London: Ta-Ha Publishers.Ibn Hajar al-Asqalani. Al-Isaba fi tamyiz al-Sahaba vol. 8 #11448.. Umar xalifa boʻlganidan keyinMuhammad ibn Jarir al-Tabari. Tarikh al Rusual waʼl-Muluk. Translated by Blankinship, K. Y. (1993). Volume 11: The Challenge to the Empires. Albany: State University of New York Press. Atika nikoh qasamini buzganini bilgan Oysha unga xabar yoʻllagan. Xabarga koʻra, Oysha Abdullohning Atikaga ajratgan mulkini qaytarib berishini soʻragan. Buni eshitgan Umar ham xotiniga yerni qaytarib berishni buyurganMuhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). The Women of Madina. London: Ta-Ha Publishers.Ibn Hajar al-Asqalani. Al-Isaba fi tamyiz al-Sahaba vol. 8 #11448.Shuraydi, H. (2014). The Raven and the Falcon: Youth versus Old Age in Medieval Arabic Literature. Leiden: Brill.. Abdullohga bergan nazriga kafforat qilish uchun Umar Atikaga teng miqdorda pul ajratganShuraydi, H. (2014). The Raven and the Falcon: Youth versus Old Age in Medieval Arabic Literature. Leiden: Brill..

Umar bilan turmush qurganidan soʻng Atika Iyod ismli oʻgʻlini dunyoga keltirganMuhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 3. Translated by Bewley, A. (2013). The Companions of Badr. London: Ta-Ha Publishers.. Umar 644-yil noyabrida oʻldirilgan.

 Toʻrtinchi turmushi 
Umarning vafotidan keyin Atika Zubayr ibn Avvomga turmushga chiqqanMuhammad ibn Jarir al-Tabari. Tarikh al-Rusul waʼl-Muluk. Translated by Smith, G. R. (1994). Volume 14: The Conquest of Iran. Albany: State University of New York Press.. Nikoh shartnomasida Atika Zubayrning unga qoʻl koʻtarmasligini, oʻz xohishiga koʻra masjidga borishiga ruxsat berishda davom etishini va uning hech qanday huquqlarini cheklab qoʻymasligini shart qilib qoʻyganIbn Hajar al-Asqalani. Al-Isaba fi tamyiz al-Sahaba vol. 8 #11448.Abbott, N. (1942). Aishah – the Beloved of Mohammed. Chicago: University of Chicago Press.Ahmed, L. (1992). Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate, p. 76. New Haven & London: Yale University Press.. 656-yil dekabrida Zubayr Tuya jangida halok boʻlganMuhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 3. Translated by Bewley, A. (2013). The Companions of Badr. London: Ta-Ha Publishers.. Atika turmushga chiqqan barcha erkaklar shahid boʻlganini koʻrgan odamlar kimki shahid boʻlishni istasa, Atikaga uylansin, deya boshlashgan. Zubayrning oʻlimidan keyin Islomning toʻrtinchi xalifasi Alining oʻzi Atikaga turmush qurishni taklif qilgan, biroq Atika uni ham shahid boʻlishini istamay, rad javobini berganShuraydi, H. (2014). The Raven and the Falcon: Youth versus Old Age in Medieval Arabic Literature. Leiden: Brill. . Shunday boʻlsa-da, Ali masjiddan chiqayotgan paytda Ali ibn Muljam tomonidan jarohatlangan va oradan ikki kun oʻtib vafot etgan. Atikaga uylanmay turib ham Alining shahid boʻlganini koʻrgan odamlarning ayolga nisbatan qarashlari oʻzgargan.

 Soʻnggi nikohi 
Atikaning beshinchi va oxirgi nikohi xalifa Alining oʻgʻli, oʻzidan ancha kichik boʻlgan Husayn ibn Ali bilan boʻlib, ular orasidagi farq yigirma yoshdan ortiqroq edi. Husayn 680-yilning oktyabrida Karbalo jangida oʻldirilganAbbott, N. (1942). Aishah – the Beloved of Mohammed. Chicago: University of Chicago Press.Ahmed, L. (1992). Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate, p. 76. New Haven & London: Yale University Press.Shuraydi, H. (2014). The Raven and the Falcon: Youth versus Old Age in Medieval Arabic Literature. Leiden: Brill.. Biroq Atika undan oldin vafot etgan boʻlishi mumkin.

 Oʻlimi 
Atika 672-yildaAhmed, L. (1992). Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate, p. 76. New Haven & London: Yale University Press. Umaviylar xalifasi Muoviya I davrida vafot etgan.

 

Turkum:672-yilda vafot etganlar
Turkum:Ayol sahobalar
Turkum:Umar