Vardak viloyati

Vardak viloyati (pushtu: وردګ, Dari: وردگ), Vardag yoki Maydoni Vardak deb ham ataladi. Afgʻonistonning 34 viloyatidan biri boʻlib, Afgʻonistonning markaziy mintaqasida joylashgan. Sakkiz tumanga boʻlingan va taxminan 500 ming aholiga ega. Viloyat markazi Maydon Shahr, viloyatdagi eng zich tuman Saydobod tumanidir. Vardak oʻzining mashhur baland choʻqqilaridan biri (Shoh Fuladiy) nomi bilan mashhur.

2021-yilda Tolibon 2021-yilgi hujum paytida viloyat ustidan nazoratni qoʻlga kiritgan.

 Tarixi 
Kommunistik davrda Vardak aholisi kommunistik hukumatga jiddiy yordam koʻrsatmagan. Vardak viloyati Afgʻonistondagi fuqarolar urushi davrida Kobulga yaqinligi va qishloq xoʻjaligi yerlari tufayli muhim ahamiyatga ega boʻlgan. Hududda Hizb-i Vahdatning muhim ishtiroki boʻlgan. Hududning katta qismi 1995-yilning qishida Tolibon tomonidan bosib olingan. Bunda Maydon Shahr terror nishoni boʻlgan Tolibonning Kobulga borishdagi asosiy yoʻli boʻlib qolmoqda.

2008 va 2009-yillarda Vardakda xavfsizlik bilan bogʻliq vaziyat keskin yomonlashgan. Muhammad Usmon Tariq Ilyosning hisobotiga koʻra, 2008-yil oxiriga kelib Logar ham, Vardak ham amalda Tolibon nazorati ostida boʻlgan. 2009-yil aprel holatiga koʻra, Ichki ishlar vazirligi butun viloyatni „Yuqori xavf“ roʻyxatiga kiritganBritish Broadcasting Corporation. .

2017-yil oktabr oyida AQSh kuchlari 1-batalyonning 87-piyoda polki va 10-maxsus operatsiyalar guruhidan iborat boʻlgan qoʻshinlar viloyatni Tolibon nazoratidan olib tashlash uchun hujum boshlaydi.

2019-yil 21-yanvar kuni Tolibonning viloyatdagi harbiy baza va politsiya oʻquv markaziga hujumi natijasida 125 nafar NDS zobiti halok boʻlgan. Kamida 30 kishi yaralangani xabar qilingan. Hujum butun mamlakat boʻylab har kuni kuchli zoʻravonlik kechayotgan davrda sodir boʻlganTaliban Attack on Afghan Military Base and Police Training Center Kills 12 21 January 2019. .
thumb| Vardak viloyatidagi AQSh askari, 2011-yil

 Geografiyasi 
Vardak viloyati – Afgʻonistonning markaziy va sharqiy mintaqasida joylashgan; shimoli-sharqda Parvon, sharqda Kobul va Logar, janubda Gʻazni va gʻarbda Bomiyon bilan chegaradosh. Vardak viloyatining markazi Maydon Shahr boʻlib, Kobuldan taxminan 35 km uzoqlikda joylashgan. Shaharda 9934 kishi istiqomat qiladi. Aholisining aksariyati qishloq joylarda yashaydi. Aholi eng zich joylashgan hududlar Kobul-Qandahor shossesi boʻyida joylashgan. Viloyatning qolgan qismida aholi soni kam, qishloqlar irrigatsiya va suv i mavjud boʻlgan hududlarda toʻplangan.Unai va Hajigak kabi dovonlar mavjud.

 Iqtisodiyot va sanoati 
Sanoat jihatidan viloyatda bitta marmar zavodi ishlab turibdi, viloyat markazida va Saydobod tumanida marmar konlari mavjud boʻlsa-da, hukumat taqiqi tufayli hozirda qazib olinmayapti. Tijorat faoliyatining asosiy qismi Maydon Shahrdadir. Vardak qishloq xoʻjaligi va chorvachilik mahsulotlari savdosi bilan bogʻlangan boʻlsa-da, tosh qazish ham bu hududda rivojlanayotgan soha hisoblanadi. Maydon shahrliklar koriz tozalash va taʼmirlashda usta boʻlib, shu maqsadda mamlakatning boshqa hududlariga ham boradi. Vardakda neft, temir, yoqut va zumrad kabi koʻplab tabiiy resurslar mavjud.

Qishloq xoʻjaligi Vardak viloyatidagi uy xoʻjaliklarining 43 foizi uchun asosiy daromad manbai hisoblanadi. Viloyatda qishloq xoʻjaliklarining beshdan toʻrt qismi (79 %) qishloq xoʻjaligi yerlari yoki tomorqalariga egalik qiladi yo ularni boshqaradi. Biroq, viloyatdagi uy xoʻjaliklarining qariyb toʻrtdan bir qismi (24 %) savdo va xizmat koʻrsatish sohalaridan daromad oladi va uy xoʻjaliklarining qariyb yarmi (45 %) qishloq xoʻjaligidan tashqari mehnat orqali daromad oladi.

 Taʼlim 
thumb| Vardak viloyatining Jalrez tumanidagi maktab 2009-yilda taʼmirlanmoqda
Vardak viloyatida umumiy savodxonlik darajasi 25 % ni tashkil qiladi. Viloyatda 251 ta boshlangʻich va oʻrta taʼlim maktabida 105 ming 358 oʻquvchi taʼlim oladi. Ushbu maktablarda 2909 nafar oʻqituvchi dars beradi.

 
thumb| Vardak viloyati tumanlari
2021-yil holatiga koʻra, Vardak viloyatining umumiy aholisi taxminan 671 817 kishini tashkil qilgan. Viloyatda asosan pushtunlar (70%), shia hazoralari va sunniy tojiklar aholining katta qismini tashkil qiladi. Tojiklar asosan viloyatning shimoliy tumanlarida, hazoralar esa viloyatning gʻarbiy qismida istiqomat qiladi. Viloyatda, shuningdek, etnik ozarbayjonlar boʻlgan va shia islomiga eʼtiqod qiluvchi kichik qizilboshlilar yashaydi.

 Tumanlari 
Vardak viloyati tumanlari Tuman Markaz Aholi HududAfghanistan Geographic & Thematic Layers Izohlar Chaki Vardak Chaki Vardak 97 059 1273 Mirdad kuni Miran 35 687 Hiso-I-Avali Bihsud 42 582 Jag‘atu 52 585 2005-yilda Gʻazni viloyatidan koʻchirilgan Jalrez 60 966 Markazi Bihsud Behsud 137 208 Maydon Shahr Maydon Shahr 46 611 Nirx 65 562 Saydobod Saydobod 133,5773 1163

 

 

 Vardak viloyati urushni oʻrganish instituti talqinida
 Vardak viloyati dengiz aspiranti talqinida

Turkum:Afgʻoniston viloyatlari