Leykemiya va leykopeniya

Leykemiya - qonning xavfli oʻsma kasalligi boʻlib, periferik qonda yetilmagan leykositlar miqdorining ortib ketishi bilan kechadi. Bunda, periferik qonda leykositlar miqdori 100 000 – 300 000/mm3 gacha yetishi mumkin.Indu Khurana, Arushi Khurana: Textbook of medical physiology; 2nd edition, 2009. Leykemiya odatda suyak iligida boshlanadigan va koʻp miqdorda gʻayritabiiy qon hujayralari hosil boʻlishiga olib keladigan qon oʻsmasi hisoblanadi."Leukemia". NCI. 1 January 1980. Archived from the original on 27 May 2014. Retrieved 13 June 2014. Cancer that starts in blood-forming tissue, such as the bone marrow, and causes large numbers of abnormal blood cells  Bu qon hujayralari toʻliq rivojlanmagan va blast yoki leykemik hujayralari deb ataladi."What You Need To Know About™ Leukemia". National Cancer Institute. 23 December 2013. Archived from the original on 6 July 2014. Retrieved 18 June 2014.  Alomatlar qon ketish va koʻkarishlar, suyak ogʻrigʻi, charchoq, isitma va infektsiyalar xavfini oshirishni oʻz ichiga olishi mumkin. Bu simptomlar istalgan qon hujayralari yetishmasligi tufayli ham yuzaga kelishi mumkin. Tashxis odatda qon tahlillari yoki suyak iligi biopsiyasi orqali qoʻyiladi. Leykemiyaning aniq sababi noma'lum.Hutter JJ (June 2010). "Childhood leukemia". Pediatrics in Review. 31 (6): 234–241. doi:10.1542/pir.31-6-234. PMID 20516235.  Genetik omillar va atrof-muhit (irsiy boʻlmagan) omillarning kombinatsiyasi kasallik yuzaga kelishida muhim rol oʻynaydi deb ishoniladi. Xavf omillariga chekish, nurlanish, ayrim kimyoviy moddalar (masalan, benzol), oldingi kimyoterapiya va Daun sindromi kiradi."A Snapshot of Leukemia". NCI. Archived from the original on 4 July 2014. Retrieved 18 June 2014.  Oilada leykemiya bilan kasallangan qarindoshlar boʻlishi juda yuqori xavf omili hisoblanadi. Leykemiyaning toʻrtta asosiy turi mavjud - oʻtkir limfoblastik leykemiya (ALL), oʻtkir miyeloid leykemiya (AML), surunkali limfotsitar leykemiya (CLL) va surunkali miyeloid leykemiya (KML) - shuningdek, kamroq tarqalgan bir qator  mavjud.World Cancer Report 2014. World Health Organization. 2014. pp. Chapter 5.13. ISBN 978-9283204299. Leykemiyalar va limfomalar qon, suyak iligi va limfoid tizimga ta'sir qiluvchi oʻsmalar guruhiga kiradi, ular gematopoetik va limfoid toʻqimalarning oʻsmalari deb nomlanadi.Vardiman JW, Thiele J, Arber DA, Brunning RD, Borowitz MJ, Porwit A, et al. (July 2009). "The 2008 revision of the World Health Organization (WHO) classification of myeloid neoplasms and acute leukemia: rationale and important changes". Blood. 114 (5): 937–951. doi:10.1182/blood-2009-03-209262. PMID 19357394. S2CID 3101472.Baba AI, Câtoi C, eds. (2007). Comparative oncology. Bucharest: The Publishing House of the Romanian Academy. p. Chapter 17. ISBN 978-973-27-1457-7. Archived from the original on 10 September 2017. Davolash zarur boʻlganda simptomatik terapiya (palliativ terapiya) shuningdek, kimyoterapiya, nur terapiyasi, maqsadli terapiya va suyak iligi transplantatsiyasining baʼzi kombinatsiyasini oʻz ichiga olishi mumkin.Cordo' V, van der Zwet JC, Canté-Barrett K, Pieters R, Meijerink JP (January 2021). "T-cell Acute Lymphoblastic Leukemia: A Roadmap to Targeted Therapies". Blood Cancer Discovery. 2 (1): 19–31. doi:10.1158/2643-3230.BCD-20-0093. PMC 8447273. PMID 34661151. Davolashning muvaffaqiyati amalga oshishi leykemiya turiga va odamning yoshiga bogʻliq. Rivojlangan mamlakatlardagi 15 yoshgacha boʻlgan bolalarda leykemiya turiga qarab besh yillik omon qolish darajasi 60% yoki hatto 90% dan oshadi.American Cancer Society (2 March 2014). "Survival rates for childhood leukemia". Archived from the original on 14 July 2014. Bemorlarning besh yildan keyin butunlay tuzalib ketishi deyarli kuzatilmagan. 2015-yilda leykemiya butun dunyo boʻylab 2,3 million odamda aniqlangan va shulardan 353 500 bemorning oʻlimi bilan yakun topgan. Bu bolalarda saratonning eng keng tarqalgan turi boʻlib, bolalarda leykemiya kasalligining aynan oʻtkir limfoblastik tipi 75% ni tashkil qiladi. Biroq, barcha leykemiyalarning 90% dan ortigʻi katta yoshli insonlarda tashxislanadi. CLL va AML kattalarda eng koʻp uchraydigan leykemiya hisoblanadi. 

 Leykopeniya 
Leykopeniya – 1ml qonda leykotsitlar sonining 4000tadan kamayishi. Leykopeniya soʻngi yillarda koʻproq uchraydigan kasallik. Leykopeniyaning eng ogʻir turi suyak koʻmigi zararlanishlari – oʻtkir leykozlar va nurlanish kasalliklarida kuzatiladi.Linda Costanzo: Medical physiology; 6th

edition, 2018. Leykotsitlar sonining kamayishi bilan birga ularning faolligi ham kamayishi, maxsus va nomaxsus himoya zaiflashishi kuzatiladi. Leykopeniyaning sabablari quyidagicha:                      

Piogen boʻlmagan bakterial, yuqumli kasalliklar: tif, parotif, bezgak                                                                               

Virusli yuqumli kasalliklar: gripp, chechak, parotit                                          

Protozoal infeksiyalar                                                                                                                                                     

Ochlik va toʻyib ovqatlanmaslik                                                                                                                                                        

Suyak iligi aplaziyasi                                                                                                                                                       

Suyak iligi zararlanishida (Xloromitsitin va sitotoksik preparatlar ta’sirida, rentgen nurlari va radiatsiyalarda, mishyak, dinitrofenol, surma kabi kimyoviy moddalar bilan zaharlanganda)

 Periferik qondagi leykositlar 
Periferik qondagi leykositlar oʻzida granulalar tutgan yoki tutmaganligiga koʻra 2 xil shakli farqlanadi: granulositlar va agranulositlar.Artur Guyton, John Hall: Textbook of

medical physiology; 14th edition, 2020.                                     

Sitoplazmasida granulalar tutuvchi oq qon hujayralari granulositlar deyiladi. Granulalarining boʻyalishiga koʻra ularning uchta tipi farqlanadi: Neytrofillar – granulalari ham kislotali, ham asosli boʻyoqlar bilan boʻyaladi. Eozonofillar – granulalari kislotali boʻyoqlar bilan boʻyaladi. Bazofillar – granulalari asosli boʻyoqlar bilan boʻyaladi. 

Sitoplazmasi tarkibida granulalar tutmaydigan oq qon hujayralari agranulositlar deyiladi va ularning ikki tipi farqlanadi: Limfotsitlar  va Monotsitlar