Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Shoburhon ota koʻshkmaqbarasi

Shoburhon ota koʻshkmaqbarasi — Buxoro viloyatidagi meʼmoriy yodgorlik (11-asr). Tarhi 8 qirrali. Ichki va tashqi tomoni chuqur ravoqli, ustiga gumbaz boglangan. Peshtoq qanosi va hoshiyalari turli yozuvlar va oʻyma sopol, girih naqshlar bilan bezatilgan. Maqbara bizgacha ancha vayrona holda saqlangan. Bino dastlab oromgoh koʻshk sifatida qad koʻtargan, keyinroq maqbaraga aylangan.

 
Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Shovinizm

Shovinizm frans. saiu1sh$te, Napoleon I bosqinchilik siyosatining muxlisi fransuz askari N.Shoven (Spailchop) nomidan — millatchilikning oʻta agressiv shakli. Oʻzga millatlarni kamsitish, tahqirlash, oʻz millatini boshqa millatdan ustun qoʻyish, milliy kalondimogʻlik, milliy xudbinlik illatlarini oʻzida mujassam etadi. Shovinistlar gʻoyaviynazariy jihatdan milliy manfaat va ustuvorlikka xizmat qilib, oʻz gʻoyalarini tazyiq va zoʻravonlik orqali amalga oshiradi. "SH." termini 19-asrning 30-yillari Fransiyada paydo boʻldi. Keyinchalik bu soʻz milliy ekstremizmning turli koʻrinishlarini ifodalashda qoʻllanila boshladi. Sh. biror boshqa millatning tarixiy taraqqiyot yutuqlari, insoniyat sivilizatsiyasiga qoʻshgan hissasi, jahon tarixidagi oʻrni, milliy, maʼnaviy va madaniy qadriyatlarini poymol qilishga harakat qilib, ayrim jihatlari bilan natsizm va fashizmga ham oʻxshab ketadi. Sh. koʻp millatli davlatda koʻpincha bir millatning ustuvorligiga, cheksiz imtiyozlarga ega boʻlishiga olib keladi. Baʼzan esa muayyan davlatning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy manfaatlarini milliy manfaatlar niqobi ostida namoyon etib, oʻzga davlatga tazyiq oʻtkazishi ham mumkin. Bu hol buyuk davlatchilik Sh.i sifatida taʼriflanadi. Sh. 20-asrda dunyoning turli davlatlari va mintaqalarida oʻzining mudhish maqsadlarini amalga oshirdi.
Shovot kanali

270px|thumb|left|Shovot kanali Urganch shahrida
thumb|Yangi koʻprik (Urganch shahrida)
Shovot kanali — Xorazm viloyati va Turkmanistonning Toshhovuz viloyatidagi respublikalararo magistral kanal. Dastlab 17-asr oxirida qurilgan. Toshsoqa kanali tizimiga knradi. Toshsoqa kanalining 34 km da qurilgan uzeldan boshlanadi. Uz. 150 km (Oʻzbekistonda 78 km, Turkmanistonda 72 km). Suv oʻtkazish imkoniyati 210 m³/s (Bayramsoqa, Mashinyorgan va Qoramazisoqa kanallaridan olingan suv bilan birga). Xorazm viloyatining Xonqa, Urganch, Shovot tumanlarida 37 ming ga va Toshhovuz viloyatida 75 ming ga yer sugʻoriladi. 1940-yilgacha kanal Amudaryoning chap sohilida oʻzining bosh suv olgichiga ega boʻlgan. 1940 da uz. 14,6 km boʻlgan tutashtiruvchi kanal orqali Toshsoqa kanaliga ulandi. 1939— 40 yillarda rekonstruksiya qilingan. Shovot kanali 3 toʻgʻon inshoot, 1 oxirgi taqsimlagich uzeliga ega. Kanal Urganch shahridan oqib oʻtadi.

 Tavsifi 
Shovot kanalining uzunligi 150 km, suv oqimi 210 m³/s. Sugʻoriladigan yerlarning umumiy maydoni 112 ming gektarni tashkil etadi. Oʻzbekistonga kanalning 78 km uznlikdagi qismi va 37 ming gektar sugʻoriladigan maydonlar, Turkmanistonga 72 km va 75 ming gektar yerlar tegishli. Asosan sharqiy-gʻarbiy yoʻnalishda shimolga bir oz qiyalik bilan oqadi.

Amudaryoning bu bosh tarmoqli kanali XVII asrda qazilgan. Maydonlarni sugʻorish uchun dastavval kanalda chigʻirdan foydalanilgan. 1939—1940-yillarda kanal rekonstruksiya qilingan. 

 

Turkum:Oʻrta Osiyo
Turkum:Xorazm viloyati suv havzalari

Turkum:Amudaryo havzasi
Turkum:Turkmaniston kanallari
Turkum:Oʻzbekiston suv kanallari
Turkum:Xorazm viloyati bino va inshootlari
Turkum:Toshhovuz viloyati geografiyasi
Shovul

Shovul — torondoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt oʻsimlik turi; sabzavot ekini. Boʻyi 30—75 sm. Ildizi sershox. Ildiz oldidagi barg plastinkasining tubi yuraksimon, yumaloq yoki ponasimon. Gullari ikki jinsli, barglari ingichka, nashtarsimon, tubi ponasimon. Iyun—iyul oylarida gullab urugʻlaydi. Urugʻi 2—3° da unib chiqadi. Bargi tez oʻsadi, birinchi yili 2 marta, keyingi yillarda 3—4 marta terib olinadi. Tarkibida oqsil, mineral tuzlar, A, S, V vitaminlari bor. Sh. sovuqqa chidamli, namsevar oʻsimlik.

 
Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Davron Shodiyev

Davron Shodiyevich Shodiyev (1938-yil 20-iyul, Qarshi tumani, Qashqadaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR – 2008-yil 28-dekabr, Qarshi tumani, Qashqadaryo viloyati, Oʻzbekiston) – oʻzbekistonlik olim, pedagog, Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1998), pedagogika fanlari doktori (1986), professor (1989), Rossiya pedagogika va ijtimoiy fanlar akademiyasining haqiqiy aʼzosi (1995).
 Biografiyasi 
Davron Shodiyev 1938-yil 20-iyul Qarshi tumanidagi Lagandi qishlogʻida tugʻilgan. 1960-yilda Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika instituti fizika-matematika fakultetini tugatgan. 1961—1967-yillarda Qarshi pedagogika instituti oʻqituvchisi, 1972—1974-yillarda institutning „Fizika oʻqitish metodikasi va oʻqitishda texnika vositalaridan foydalanish“ kafedrasi mudiri, 1974—1975-yillarda fizika-matematika fakulteti dekani, 1975—1985-yillarda prorektor, 1987—1991-yillarda institut professori, 1991—1993-yillarda kafedra mudiri, 1993—1998-yillarda Oʻzbekiston Pedagogika fanlari ilmiy tekshirish instituti direktori, 1998—2002-yillarda direktor oʻrinbosari. Davron Shodiyev 2008-yil 28-dekabrda Qarshi tumanidagi Lagandi qishlogʻida vafot etgan.

 Ilmiy faoliyati 
Asosiy ilmiy ishlari fizika fanini oʻqitish metodikasining metodologik muammolari va umumiy oʻrta taʼlim maktablari uchun fizika boʻyicha darsliklar yaratishga oid. Olim hammuallifligida 7—11-sinflar uchun yozilgan „Fizika“ darsliklari 1987-yildan Oʻzbekiston, Rossiya Federatsiyasi va boshqa MDH davlatlari maktablarida qoʻllanilib kelingan. 1987-yilda „Umumtaʼlim maktablarida tabiiy fan asoslarini oʻrganishda nazariya va tajribaning mutanosibligi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. „Oʻquv jarayoni empirik va nazariy bilimlar darajasining metodologik muammolari“ (1982), „Oʻrta maktab fizika taʼlimida nazariya va tajribaning mutanosibligi“ (1985), „Fizika oʻqitish jarayonida fikriy tajribalar“ (1987) kabi kitoblar muallifi.
 Mukofotlari 
1984-yilda Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi, 1998-yilda Oʻzbekiston fan arbobi unvoni bilan taqdirlangan.
 

Turkum:Oʻzbekiston fiziklari
Turkum:Pedagogika fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Turkum:Dekanlar
Turkum:Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Shodiyona

Shodiyona — tantanavor kayfiyatni ifodalovchi qadimiy kuy va usullar turkumi. "SH." surnay, karnay, nogʻora (va, baʼzan, doira)lardan iborat ansambl tomonidan, ayrim hollarda yakka nogʻora yoki surnayda, asosan, toʻy, bazm, "bozori shab" kabi xalq bayramlarida ijro etilgan. Oʻrta asr musiqa risolalarida "Shodiyonayi turkiy ("Turkiy" doira usulida ijro etiladigan "Shodiyona"), "Shodiyonayi juftiy" (nikoh toʻylarida chalinadigan "Shodiyona" kuylari) kabi tilga olingan. "Shodiyona" turkumi koʻp qismli boʻlib, kuylar soni 9—12 boʻlishi mumkin. Qismlarining hajmi kichikroq boʻlsada, kuylar tuzilishi va nogʻora usullari juda murakkab. "Shodiyona" turkumidagi baʼzi kuylar Shashmaqom cholgʻu yoʻllariga hamohang. Mas, A.Yusupov ijrosida yozib olingan "SH."ning 9qismi (Oʻzbek xalq muzikasi, VI j., T., 1958) Tasnifi Navoning ritmik koʻrinishidir. "SH."ning bizgacha yetib kelgan namunalari koʻp ijro etiladi, raqs kuylari sifatida keng tarqalgan. Shashmaqomning Buzruk maqomi, 2guruh shoʻʼbalaridan Rok yoʻllari "Shodiyona" nomi bilan ham mashhur boʻlib, surnay, karnay, nogʻora va doiradan iborat ansambllarda ijro etilib kelingan. Lekin "Shodiyona"ning bu turi kuy tuzilishi yirik shaklda, doira usuli, ohanglari va ritmik xususiyatlari jihatidan "Shodiyona"ning yuqorida zikr etilgan surnay yoʻllaridan tubdan farq qiladi.
Sulaymon Shodmonov

Sulaymon Nurillayevich Shodmonov (1938.15.9, Buxoro) — dirijyor, Oʻzbekiston xalq artisti (2000). Toshkent konservatoriyasini xor dirijyorligi (1960) hamda operasimfonik dirijyorligi (1975) ixtisosliklari boʻyicha tugatgan. Navoiy teatrida xormeyster (1960—66), bosh xormeyster (1966-80), Leningrad opera va balet teatrida dirijyor-stajer (1980—82), Toshkent operetta teatrida dirijyor (1982—91), Navoiy teatrida bosh xormeyster va dirijyor (1991-yildan). Musiqali teatr sahnasida bir necha operetta ("Bayadera", I.Kalman; "Gusar uylanishi", G.Gladkov va boshqalar), oʻzbek ("Buyuk Temur", A.Ikromov; "AlFargʻoniy", M.Bafoyev; "Soʻgʻd elining qoploni", Ik. Akbarov) hamda Yevropa mumtoz ("Lyuchiya di Lammermur", "Tungi qoʻngʻiroqcha", G.Donitsetti; Oʻzbekistonda ilk marta) operalarini dirijyor sifatida sahnalashtirgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston xalq artistlari
Maqsuda Shodmonova

Maqsuda Shodmonova (1931.25.12, Fargʻona shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1954). 1954-yildan Fargʻona shahridagi 1-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi, maktab direktori, oʻquv boʻlimi mudiri. Viloyatda birinchilardan boʻlib fanlar boʻyicha kabinet usulida dars oʻtishni tashkil etdi.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Shojalilovlar

Shojalilovlar — aka-uka xonanda va sozandalar, oʻzbek anʼanaviy ijrochiligiga katta hissa qoʻshgan sanʼatkorlar. Shojalilov Shoqosim (1909.9.9 — Toshkent — 1984.9.7) — xonanda va sozanda (tanbur), Oʻzbekiston xalq hofizi (1950). Toshkent musiqa texnikumini tugatgan (1927), Oʻzbekiston radiosining xalq cholgʻulari ansamblida sozanda va xonanda (1930—73). Shojalilov Shoolim (1921.21.5 Toshkent 1989.29.9) hofiz va sozanda (tanbur, dutor). Oʻzbekiston radiosining xalq cholgʻulari ansamblida xonanda (1942—53). Shojalilov Shoakbar (1926.3.2 — Toshkent —1987.3.9) — hofiz va sozanda (tanbur, tor). Sh. sanʼatkorlar oilasidan boʻlib, otasi Shojalil hofiz, amakisi Sh.Shoumarov, togʻasi Toʻychi hofiz, shuningdek, Yu.Rajabiy, A.Vahobov, A.Haydarov, J.Sultonov, Domla Halim va boshqalardan maqom, ashula va cholgʻu yoʻllarini oʻzlashtirganlar. Sh. lirik, diapazoni keng ovoz sohiblari boʻlib, hamnafaslik ijro uslubida oʻziga xos samimiylik va shiradorlikka erishgan. shahrining ashula va maqom yoʻllarini talqin etilishi ovozlar va joʻrnavoz sozlar hamohangligi, jumlalarning maromiga yetkazib aytilishi, milliy xonandalik anʼanalariga xos boʻlgan sayqal va qochirimlardan mohirona foydalanish, joziba va joʻshqinlik, mumtoz ijro uslubi bilan ajralib turadi. Repertuaridan FargʻonaToshkent maqom yoʻllari ("Bayot", "Chorgoh", "Ushshoq", "GulyorShahnoz", "Toshkent Irogʻi"), ashula ("Koʻcha bogʻi — 12", "Ilgʻor", "Girya", "Suvora", "Munojot", "Eshvoy", "Naylaram") va yalla ("Figʻondur", "Hajringda", "Jonon jamoling") oʻrin olgan. Sh. ijro etgan maqom va ashula yoʻllari Oʻzbekiston teleradiokompaniyasi fonotekasiga, bir necha gramplastinkaga yozilgan.

Rustam Abdullayev.

 

Turkum:Oʻzbekistonlik qoʻshiqchilar
Shodi Shoimov

Shodi Shoimov (1925, Shahrisabz tumani — 1944.24.3, Mogilev viloyati) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, oddiy askar. Urushga qadar kzda ishlagan. 1942-yil fevraldan armiya safida. 1944-yildan frontda. 1266-oʻqchi polki (2-Belorussiya fronti, 50-armiyaning 385-oʻqchi diviziyasi) avtomatchisi boʻlgan. 1944-yil 27 iyunda Mogilev viloyatining Dashkova qishlogʻi yaqinidagi jangda jasorat koʻrsatgani uchun vafotidan soʻng Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan (1945). Aravon qishlogʻidagi maktabga, Shahrisabz shahridagi koʻchalardan biriga va kinoteatrga uning nomi berilgan. Shahrisabzning markaziy maydoniga haykali qoʻyilgan."" OʻzME. Sh-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yilKargapoltsev, Sergey. "Шаимов Шади" warheroes.ru 

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1925-yilda tugʻilganlar
Turkum:1944-yilda vafot etganlar
Turkum:24-martda vafot etganlar
Shoyi instituti

"SHOYI" INSTITUTI, Oʻzbekiston "Shoyi" ilmiy tadqiqot instituti — ipakchilik sohasidagi ilmiy muassasa. "Oʻzbek ipagi" uyushmasi tarkibiga kiradi. Margʻilon shahrida joylashgan. Pilladan ajratib olingan ipak xom ashyosini, ipak mahsulotlari va ipakni qayta ishlash jarayonidagi chiqindilarni qayta ishlashning texnologik, iqtisodiy, meʼyoriy va tashkiliy muammolarini oʻrganadi. 1937-yil 29 iyulda Toshkent shahrida tashkil etilgan. 1958-yilda hukumat qarori bilan ipakchilik rivojlangan Margʻilon shahriga koʻchirildi. institut tarkibida 5 ilmiy laboratoriya (pillakashlik, iqtisodiy, meʼyoriy izlanishlar, chiqindilarni qayta ishlash, texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish, tabiiy tolalarga dastlabki ishlov berish) va ipak mahsulotlarini sertifikatsiyalash markazi faoliyat koʻrsatadi (2005). Toshkent shahrida filiali bor. institut olimlari tomonidan Toshkent toʻqimachilik mashinalari maxsus konstruktorlik byurosi bilan hamkorlikda bir qator pillakashlik mashinalari tizimi (SKE4VU; KZ150SHL va boshqalar), texnologik uskunalar (SMM6, MK1, RKU va boshqalar) yaratildi va ishlab chiqarishga joriy etildi, 42 ixtiro uchun mualliflik guvohnomalari olingan. institut faoliyati E.B.Rubinov, M.Mirzaraxmetov, A.B.Novikov, M.Sh.Mirqosimov, F.QQoʻqonboyev, O.AOxunboboyev, G.A. Rahimjonov, G.N.Valiyev, G.G. Asrorov kabi olimlar faoliyati bilan bogʻliq. institut ilmiy toʻplamlar nashr etadi. Pillachilik va ipakchilik boʻyicha boy ilmiy kutubxonaga ega.

 

Turkum:Institutlar
Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi
Wole Soyinka

Wole Soyinka (1934.13.7, Abeokuta) — nigeriyalik dramaturg va yozuvchi. "Sher va sohibjamol" (1963) va "Oʻrmon raqsi" (1963) hajviy pyesalarida Sh. grotesk vositasi orqali Afrikadagi anʼanaviy va zamonaviy oqimlar oʻrtasidagi toʻqnashuvlarni aks ettiradi; tarixiy oʻtmishni bilishga chaqiradi. "Monax Iyeronimning sinovlari" (1964) komediyasi, urushga qarshi qaratilgan "Telbalar va professionallar" masali (1971) va "Sharhlovchilar" (1965) romanining muallifi. Bu asarlarda Sh. Nigeriya amaldorlarining poraxoʻrligini qoralaydi. Sheʼrlarida oʻz davri muhitidan norozilik ohanglari sezilib turadi ("Qamoqdagi sheʼrlar", 1969). Nobel mukofoti laureati (1986).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Adiblar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Ahmad Shoymurodov

Ahmad Shoymurodov (1936.25.3, Samarqand) — haykaltarosh, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1975). Moskva badiiy sanoat bilim yurti (1959) va Surikov nomidagi Moskva badiiy instituti (1964)ni tugatgan. Sh. ijodi bilan oʻzbek tasviriy sanʼatida monumental haykaltaroshlik rivojiga katta hissa qoʻshdi; ayniqsa, portret janrida samarali ijod qilib, tarixiy shaxslar obrazlarining yorqin qiyofalarini yaratdi: Navoiy byusti (marmar, 1968, Toshkentdagi Adabiyot muzeyida; nusxalari Samarqand universiteti va Samarqand badiiy muzey qoʻriqxonasida), "Mirzo Ulugʻbek" (mis, 1965), "AlXorazmiy" (gips, 1985); xalq baxshilari Fozil Yoʻldosh oʻgʻli (mis, 1974), Ergash Jumanbulbul oʻgʻli (mis, 1974), Islom shoir Nazar oʻgʻli (mis, 1975) portret haykallari; Shoymardon Qudratov (bronza, 1977), Enver Aliyev (bronza, 1986), yapon rassomi Chexiro Okubo (bronza, 1986) va boshqalar; shuningdek, haykaltaroshlik kompozitsiyalari ("Jarroh", gips, 1964.; "Mutafakkir", beton, 1968; "Ilhom parisi", mis, 1980 va boshqalar) hamda Toshkent metropolitenining "Alisher Navoiy" bekatining rangli koshinkori bezaklari muallifidir (1980—85, Ch.Ahmarov bilan hamkorlikda). 80—90-yillarda Amir Temur (bronza, 1994; beton, 1995 va boshqalar) hamda Alisher Navoiy (bronza, 1991 va boshqalar) va boshqalar siymolarni yaratdi. Sh. asarlari respublika va xorijiy mamlakatlar muzeylarida saqlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Shokila

Shokila,Shokilaovqila (tovush chiqaruvchi) — zargarlik buyumi; Xorazm ayollarining murakkab, koʻp qismli taqinchogʻi.Shokila. peshonani yopib turuvchi osmatuzi, chakkalik (yarimtirnoq)ka ulanadi hamda ular birga ansambl hosil qiladi.Shokila halqachalardan tuzilgan turlicha uzunlikdagi zanjirlarga yaproqcha, marjon, gʻuncha, zigʻiraklardan iborat osilmachoqlar biriktirib hosil qilinadi hamda 2 ta halqali chakka taqinchogʻining har biriga sershokilali oʻzaro ketmaket ulangan 3-4 ta qubbalar qatori osiladi (baʼzan ular uchburchak tumor bilan tugaydi). Qimmatbaho da zanjirlar markaziga koʻpincha oval shokilaaklidagi yuzasi ziynatlangan turunjlar oʻrnatiladi, ayrimlariga 5-6 tadan dur, laʼllar qadaladi.Shokila taqilganda, turli uzunlikdagi marjon qatorlari iyak, boʻyin, koʻkrak uzra ketmaket bir tekis yotadi. Ayollar shokila taqib yurganida tana harakatiga qarab tovush chiqarib, jaranglaydi (nomi shokilaundan).

Quloq yoki chakkaga taqiladigan taqinchoqlarga biriktiriladigan shokila. kabi marjonlar Oʻzbekiston hududidan topilgan kushonlar davriga oid haykallarda uchraydi.Shokila. XIX asr 1-yarmida kunda, XIX asr 2-yarmida toʻyhashamlarda taqilgan. XIX asr oxiridan Shokila. qismlarga boʻlinib ketgan, ular ham Shokila deb ataladi.

Turkum:Kiyim
Turkum:Zargarlik
Shokir Sulaymon

Shokir sulaymon (asl nomi Sulaymonov Shokir) (1900, Qoʻqon — 1942.5.9, Toshkent) — yozuvchi, adabiyotshunos va pedagog. 1916-yilda „usuli jadid“ maktabini tugatib, Orenburgdagi „Husayniya“ madrasasida tahsil koʻrgan. Soʻngra Toshkentdagi oʻzbek oʻlka erlar maorif instituti (1920—1922), Moskvadagi ishchilar fti (1922—1924), Oliy pedagogika akademiyasi (1924—1926)da oʻqigan. Respublikaning oʻsha vaqtdagi poytaxti Samarqandga qaytgach, partiya maktabida oʻzbek tili oʻqituvchisi (1926), „Maorif va oʻqituvchi“ hamda „Yer yuzi“ jur.larida masʼul kotib (1927—1930), Oʻzbekiston untida assistent, dotsent (1931—1937), Oʻzdavnashrda muharrir (1938), Til va adabiyot institutida katta ilmiy xodim (1940— 41). „Qizil qalam“ (1926—1930) adabiy tashkiloti, Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi va uyushmaning Samarqand viloyat boʻlimini tashkil etishda faol qatnashgan. Sh.S. ijodini 1919-yilda sheʼr yozish bilan boshlagan. „Erk kuylari“ (1926), „Gʻalaba marshi“ (1928), „Davr hayqirigʻi“ (1932) sheʼriy toʻplamlari, „Yangi saroy“ (1931), „Oʻtganlarni eslaganda“ (1933) dostonlari, „Achchiq xotiralar“ (1930), „Yangi turmushda“, „Baxtli Halima“ (1931), „Gulasal“ (1933) kabi hikoya, sheʼr va dostonlar muallifi. Oʻzbekiston yozuvchilarining 1qurultoyiga sovgʻa sifatida „Saylanma asarlar toʻplami“ (1934) nashr etilgan. „Qul“, „Qutulish alangasi“, „Qonli devor“, „Sharq qizi“ singari sheʼrlari bilan oʻzbek sheʼriyatida sochma janrining; „Oq negr“, „Fin Fon“, „Yama ham Hama“, „Hindistonda“, „Butun dunyoga sayohat“ singari asarlari bilan oʻzbek bolalar adabiyotining shakllanishiga hissa qoʻshgan. 1941-yil 27-avgustda „Ittihodi tolibon“ (1918—1919), „Milliy ittihod“ (1919—1922) aksilinqilobiy tashkilotlariga aʼzo boʻlganlik va millatchiliqda ayblanib qamoqqa olingan, soʻng otib tashlangan. 1956-yil 17-sentyabrda oqlangan.

 
 Oʻch, T., 1964.

 
 Yunusov M., Shokir Sulaymon Saxiy qalamlar!, T., 1975.

 

Turkum:1900-yilda tugʻilganlar
Turkum:Adabiyotshunoslar
Odil Shokirov

Odil Sharipovich Shokirov (1908.14.9 Toshkent —1986.1.12) - ortopedtravmatolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1974). Tibbiyot fanlari doktori (1967), professor (1971). Toshkent tibbiyot akademiyasi davolash fakultetini tugatgach (1935), Samarqand viloyati Paxtakor tuman sogʻliqni saqlash boʻlimining boshligʻi va poliklinikada bosh vrach (1936—39), Oʻzbekiston ortopediya, travmatologiya va suyak sili kasalliklari ilmiy tadqiqot institutida kichik ilmiy xodim (1939—41), urush qatnashchisi (1941—45), Toshkentdagi 3336evakogospital boshligʻi (1945—46), Oʻzbekiston Travmatologiya va ortopediya ilmiy tadqiqot institutida kichik (1946—53), katta ilmiy xodim, travmatologiya boʻlimi mudiri (1954), shu institut direktori (1954—61), travmatologiya boʻlimi ilmiy rahbari (1961—69), 1969-yildan ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari. Ilmiy ishlari odamning skelet suyaklaridagi tugʻma nuqsonlarning oldini olish hamda konservativ va operatsion yoʻl bilan davolash, shuningdek, suyak toʻqimasi regeneratsiyasi va immunologiya masalalariga oid. U Oʻzbekistonda birinchi boʻlib singan suyaklarni mumiyo bilan kompleks davolash usulini amaliyotga tatbiq etdi.

 
 Mumiyoasil v kompleksnom lechenii perelomov kostey, T., 1976.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Ostonaqul Shokirov

Ostonaqul Shokirov (1922-yil 1-aprel Andijon shahri — 1945-yil 11-yanvar, Kaliningrad viloyatining Nesterov rayonidagi Kalinino shaharchasida dafn etilgan) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 75-gvardiya oʻqchi polkining razvedka vzvodi (26-gvardiya miltiq diviziyasi, 11-gvardiya armiyasi, 3-Belorussiya fronti), Sovet Armiyasi askari. Sovet Ittifoqi Qahramoni. 1941-yil dekabrdan armiya safida xizmat qila boshlagan. 1942-yildan frontda, 75-gvardiyachi oʻqchi polkining razvedka vzvodi (3-Belorussiya fronti, 1-gvardiyachi armiyaning, 26-gvardiyachi oʻqchi diviziyasi) komandiri boʻlgan.

 Biografiyasi 
Ostonaqul Shokirov 1922-yil 1-aprelda Oʻzbekistonning Andijon shahrida dehqon oilasida tugʻilgan. Millati qozoq. Maktabda oltinchi sinfgacha oʻqigan. Urushga qadar mahalliy korxonalarda ishlagan.

Ostonaqul Shokirov 1941-yil dekabr oyida Andijon tuman harbiy komissarligi tomonidan Sovet Armiyasi safiga chaqirilgan. 1942-yil iyuldan frontda xizmat koʻrsata boshlagan. 1944-yilning yoziga kelib, Ostonaqul Shokirov 26-gvardiya oʻqchi diviziyasining 75-gvardiya oʻqchi polkining razvedka vzvodining tarkibida jang qilgan. Jangda daryodan o‘tish arafasida Shokirov qarama-qarshi qirg‘oqdagi dushman pozitsiyalarini vizual razvedkadan o‘tkazgan, o‘q otish nuqtalari tizimini aniqlagan. Dushman snayperini topib, qisqa vaqt ichida uni yoʻq qilgan.

1944-yil 15-iyulga o‘tar kechasi Sovet Armiyasi askari Ostonaqul Shokirov razvedkachilar guruhi tarkibida polkda birinchilardan bo‘lib Alitus shahri janubidan, Neman daryosidan o‘tib, jangga kirishgan. Ostonaqul Shokirov polk bo‘linmalarini kesib o‘tishga xalaqit berayotgan dushman pulemyotini yo‘q qilgan. Ushbu jangdagi qilgan jasorati uchun unga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan.

Ostonaqul Shokirov unvon bilan taqdirlangani haqida bilmas edi. U 1945-yil 11-yanvarda Sharqiy Prussiyadagi jangda halok boʻlgan. Ostonaqul Shokirov Kaliningrad viloyati, Kalinino qishlogʻidagi ommaviy qabristonga dafn etilgan.

 Mukofotlari 
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi Farmoni bilan „fashist bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajargani, soqchilar tomonidan koʻrsatilgan jasorat va qahramonlik“ uchun; Sovet Armiyasi askari Shakirov Ostonaqul Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Shuningdek, Qizil Yulduz ordeni hamda 3-darajali Shon-sharaf medali bilan mukofotlangan.

 Xotirasi 
Andijon shahridagi maydonga Shakirov Ostonaqulning byusti oʻrnatilgan, shu shahardagi koʻcha va 10-maktabga uning nomi berilgan, maktab binosiga yodgorlik lavhasi oʻrnatilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. Kalilingrad roʻyxatga olish porti Ostonaqul Shokirov nomi bilan atalgan.

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1922-yilda tugʻilganlar
Turkum:1945-yilda vafot etganlar
Turkum:1-aprelda tugʻilganlar
Turkum:11-yanvarda vafot etganlar
Turkum:Andijonda tugʻilganlar
William Shockley

right|200px|thumb|William Shockley
William Shockley (1910.13.2, London 1989) - amerikalik fizik. AQSH milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1951-yildan). Kaliforniya texnologiya institutini tugatgan (1932), "Bell telefon" firmasi xodimi (1936—54). AQSH mudofaa vazirligida ishlagan (1942— 45). Yarimoʻtkazgichlar laboratoriya direktori, "Shoklitranzistor" firmasining prezidenti va direktori (1955-yildan). Stanford universiteti professor (1963—75). Asosiy ilmiy ishlari qattiq jism fizikasi (yarimoʻtkazgichlar fizikasi, ferromagnetizm, metallar plastikligi, dislokatsiya nazariyasi va boshqalar) ga oid. Tranzistor effektini ochgan (1948). Nobel mukofoti laureati (1956; J.Bardin va U.Bratteyn bilan hamkorlikda)Nobel mukofoti sovrindorlariOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Fiziklar
Turkum:1910-yilda tugʻilganlar
Turkum:13-fevralda tugʻilganlar
Turkum:1989-yilda vafot etganlar
Turkum:12-avgustda vafot etganlar
Turkum:20-asr amerikalik olimlari
Turkum:Amerikalik ateistlar

Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Sholikorlik instituti

Sholikorlik instituti — Oʻrta Osiyoda sholichilik sohasidagi yirik ilmiy markaz. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Qishloq xoʻjaligi ilmiyi.ch. markazi tarkibida. Dastlab R.R.Shreder nomidagi Turkiston qishloq xoʻjaligi tajriba stansiyasi sholichilik boʻlimi (1926), 1932-yildan Oʻzbekiston sholichilik tajriba styasi (UzROS), 1958-yildan SoyuzNIXIning sholi va boshqalar sugʻoriladigan don ekinlari boʻlimi, 1967-yil dekabrdan Oʻzbekiston sholikorlik ilmiy tekshirish instituti. Toshkent viloyati Oʻrta Chirchiq tumanidagi Avangard posyolkasida joylashgan. Institutda 2 boʻlim (seleksiya va agrotexnika), 7 laboratoriya (urugʻchilik; oʻsimliklarni himoya qilish; agrokimyo; oʻsimliklar fiziologiyasi va biokimyosi; iqtisodiyot; dukkakli don ekinlari; mexanizatsiya), Qoraqalpogʻiston (1967), Andijon (1994) filiallari, Xorazm tayanch punkti (1997) faoliyat koʻrsatadi. institut qoshidagi markaziy tajriba xoʻjaligi 183 ga, Andijon filiali 41,1 ga, Xorazm tayanch punkti 104,5 ga haydalma yer maydoniga ega. institut faoliyatining asosiy yoʻnalishlari: sholining kasalliklarga chidamli, mintaqalarning tuproq, iqlim sharoitlariga mos keladigan, sifatli guruch beradigan serhosil (65— 90 s/ga) nav va duragaylarini yaratish; sholi urugʻchiligining ilmiy asoslarini ishlab chiqish; sholi yetishtirishning ilgʻor texnologiyasini yaratish va amaliyotga tatbiq qilish; sholi kasalliklari va zararkunandalarga, begona oʻtlarga qarshi kurash choratadbirlarining ekologik toza usullarini ishlab chiqish; sholichilikni mexanizatsiyalash; dukkakli don ekinlari (soya, mosh va boshqalar)ning serhosil, kasalliklarga chidamli, ertapishar navlarini yaratish va boshqalar Respublikadagi sholi ekadigan xoʻjaliklarga elita urugʻligi yetkazib beradi. institut olimlari tomonidan sholining UzROS7, UzROS713, UzROS17, Avangard, Nukus2, Qoraqalpogʻiston, Lazurnsh, Alanga, Tolmas, Istiqlol, Istiqbol, Jayhun, makkajoʻxorining Kremnistaya1, Oʻzbekiston, qizil sebarganing UzROS73, soyaning Oʻzbekiston1 va Oʻzbekiston2, Doʻstlik, moshning Radost navlari yaratildi va respublikada rayonlashtirildi. institut faoliyati X.U. Oʻrmonova, M.P.Sborshchikova, N.I. Kosarev, P. G., Korshenboy, I.I.Uspenskaya, A.Ye.Shin, R.X.Haydarov, U.I.Yormatov, M.T.Kogay, M.M.Saltas, I.A.Somov, U.M.Mullajonov, P.A. Pulina, T.Boboniyozov, T.E.Ishoqov, S.Rixsiyeva, U. Abilbayev, Gʻ.N. Rahimov, Z.N.Jumanov va boshqalar olimlarning nomlari bilan bogʻliq. Institutda yaratilgan Nuqus2 sholi navi mualliflari (P.A.Pulina, T.Boboniyozov, S.Rixsiyeva) Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofotiga sazovor boʻlganlar (1989).
Institutda ilmiy kutubxona, aspirantura, ilmiy kengash mavjud. Ilmiy ishlar toʻplami, ilmiy maqolalar nashr etadi.OʻzME

 

Turkum:Oʻzbekiston ilmiy institutlari
Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi
Sholomaleyxem

Sholomaleyxem (taxallusi; asl nomi Sholom Noxumovich Rabinovich) 1859.18.2(2.3), Ukraina, Pereyaslav shahri — 1916.13.6, Nyu-York — yahudiy yozuvchisi. Asosan, Rossiyada, 1914-yildan AQShda yashagan. Ivrit, idish va rus tillarida yozgan. Ijodining ilk davrida rus va yahudiy idagi demokratik anʼanalarga ergashgan. Asarlarida chor Rossiyasidagi yahudiylar hayoti, yahudiy doiralarining boylikka ega boʻla borishi (kapitallashuvi) aks etgan ("Sender Blank va uning oilasi" romani, 1887); yorqin milliy obrazlar silsilasi yaratilgan, bular: oʻz xomxayollari va boyish istagi qurboni boʻlgan ishbilarmon ("Menaxem Mendl" novellalar turkumi, 1892), halol mehnatkash, begʻambetashvish xalq faylasufi ("Sutchi Tevye" novellalar turkumi,. 1894-1914), chor Rossiyasidagi oddiy ijodkor shaxs va AQShdagi yahudiy muhojirlari taqdiri "Bulbul Iosele" (1889) va "Adashgan yulduzlar" (1909—11) romanlari, AQShga koʻchib ketayotgan kambagʻallar ("Bolakay Motl" qissasi, 1907—16) va boshqalar "Toʻfon" romani (1906) 1905-yildagi inqilobiy voqealar haqida, "Qonli hazil" romani (1913) esa Beylis ishi (nohaq ayblangan yahudiy ustidan sud jarayoni)ga javob tariqasida yozilgan. Umrining oxirgi yillarida yoza boshlagan "Yarmarkadan" romani tugallanmay qolgan. Sh.A. ijodida yumor va lirizm uygʻunlashib ketgan, aniq ruhiy va maishiy tafsilotlar, demokratik nuqtai nazar yorqin aks etgan.

Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar
Sholgʻom

Sholgʻom — butguldoshlar oilasiga mansub ikki yillik sabzavot oʻsimligi.

 Tarixi 
Sholgʻom Oʻrta Osiyo, Misr, Gretsiya va Italiyada qadimdan ekiladi. Shuningdek, AQSH, Yaponiya, Hindistonda koʻp tarqalgan. Oʻzbekistonda ham koʻp yetishtiriladi. Sholgʻom birinchi yili bargli poya va ildizmeva hosil qiladi; ikkinchi yili gulpoya chiqarib urugʻ beradi. Guli toʻrt boʻlakli, shingil toʻpgulga yigʻilgan, sariqqizgʻish, chetdan changlanadi. Mevasi qoʻzoq, dumaloqyassi, uzunchoq; oq, qizil, binafsha rangda. Urugʻi mayda, yumaloq, qoramtir. 1000 dona urugi ogʻirligi 1—4 g. Oʻzbekistonda iyul-avgust boshlarida ekiladi. Urugʻi harorati 2—3° li tuproqda unib chiqadi, 18—20° da yaxshi rivojlanadi (bunda urugʻ 2—4 kunda toʻliq unib chiqadi). Sholgʻom namsevar, tuproq unumdorligi va uning mexanik tarkibiga talabchan. Sovuqqa chidamli (4—5° da zararlanmaydi). Vegetatsiya davri 60—80 kun. Sholgʻom ildizmevasi tarkibida efir moylari koʻpligi hamda yengil hazm boʻlishi tufayli yil boʻyi isteʼmol qilinadi. Sholgʻom inson organizmi uchun zarur boʻlgan askorbin kislota, vitaminlar, kaliy, kalsiy, fosfor, magniy, temir tuzlari, ferment, fitonsidlarga boy. Sholgʻom bargida vitaminlar va askorbin kislota ildizmevasidagidan koʻproq.

Urugʻi sepilgandan keyin niholi 3—4 chinbarg chiqarganda birinchi marta, 2—4 haftadan soʻng ikkinchi marta yagana qilinadi.

Oʻsuv davrida qator oralari yumshatiladi, oʻtaladi. Oʻzbekistonda shahrining 3 navi — Namangan sholgʻomi (mahalliy tezpishar), Samarqand sholgʻomi (oʻrtapishar), Muyassar (tezpishar) navlari ekiladi. Hosildorligi 110—130 s/ga.

Zararkunandalari: qiziloyoq qoʻngʻiz va sholgʻom oqkapalagi. Kasalliklari: fomoz, fuzarioz va boshqalar.

 

 

Turkum:Ildizmevalar
Turkum:Bargli sabzavotlar
Turkum:Dorivor oʻsimliklar
Shom

Shom — Suriya davlati va Damashq shahrining Sharq qoʻlyozmalarida uchraydigan tarixiy nomi. Shom mamlakati — hozirgi Suriya, Livan, O’rdun, Falastin va Isroil davlatlari joylashgan katta hudud.

 

Turkum:Geografiya
Turkum:Gʻarbiy Osiyo
Shom namozi

thumb|
Shom — quyosh botib, qorongʻulik boshlangan payt va shu vaqtda oʻqiladigan namoz. Shom namozi quyosh botgandan boshlab, magʻrib ufqidagi qizil shafaqning koʻrinmay ketadigan vaqtigacha ado etiladi, 3 rakat farz va 2 rakat sunnatdan iboratVideoziyouz.com'da.

 Yana qarang 

 Namoz
 Bomdod namozi
 Peshin namozi
 Asr namozi
 Xufton namozi
 Vitr namozi
Nasriddin Shomatov

Nasriddin Mirahmedovich Shomatov (1915.22.9, Toshkent viloyati Piskent tumani — 1987.3.10, Toshkent) — travmatologortoped, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1972), tibbiyot fanlari doktori (1959), professor (1960). Toshkent tibbiyot akademiyasi pediatriya fakultetini tugatgach (1938), Respublika suyak sili bolalar sanatoriysida vrach, boʻlim mudiri (1938—39). Urush qatnashchisi (1939—46), Oʻzbekiston Travmatologiya va ortopediya ilmiy tadqiqot institutida vrachordinator (1946), ortopediya boʻlimida kichik xodim (1947), institut direktori (1948-52; 1966—81), bolalar ortopediya boʻlimi mudiri (1953—56). Moskvadagi 2-tibbiyot institutida doktorant (1956— 59), Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti travmatologiyaortopediya kafedrasi mudiri (1960—75). Ilmiy ishlari kesilgan oyoq faoliyatini tiklash, maymoqlik, umurtqa pogʻonasining qiyshayishi, bolalarda yonbosh suyagining tugʻma chiqishi, qiyshiq boʻyin va boshqalarni aniqlash va davolash usullariga oid.

 
 Kostnoplasticheskiy sposob amputatsii konechnostey, T., 1957; Perelomm kostey i sposobn stimulyatsii ix konsolidatsii. T., 1965; Vosstanovitelnaya xirurgiya ojogovmx deformatsiy konechnostey (hamkorlikda), T., 1978.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Shomonlik

thumb|276x276px
Shomonlik (shamanlik, evenk tilida shaman — jazavaga tushish) – diniy eʼtiqod shakllaridan biri. Yovuz va ezgu ruhlarga, ularning inson hayotiga taʼsiriga ishonish shaharnining asosini tashkil etadi. shaharda uning ruhoniylari – shomonlar ruhlar bilan aloqa bogʻlay oladigan, boʻlajak voqealarni oldindan aytib bera oladigan shaxslar deb, ularga sigʻiniladi. Maxsus kiyim kiygan, childirma ushlagan va boshqalar turli narsalar taqingan shomonning xalq oʻrtasida raqs tushib va jazavaga kirib, ruhlar bilan „aloqa bogʻlashi“ hamda ulardan maʼlum yoʻlyoʻriq olishi shahrining asosiy marosimi hisoblanadi. Bu diniy eʼtiqodda oddiy dindorlarga belgilangan keng marosimchilik belgilari va ibodatxonalar yoʻq. Shomonlarga bemorlar oʻzlarini davolash maqsadida murojaat qilib turadilar. Sh. Afrika, Shimoliy va Sharqiy Osiyoning koʻp xalqlarida (turkiy xalqlar orasida Islom kirib kelishidan oldin), Sibirda, indeyslar va boshqalar xalqlarda tarqalgan. Shomonlikka munosib koʻrilganlarni maxsus belgilari va koʻplab qobiliyatlar talab qilingan. Ortiqcha barmoq bilan tugʻulganlar, yaʼni shamanlarning oltinchi barmogʻi boʻlishi lozim edi. Shomonlar qoʻshiq, musiqa, rassomchilik, raqs, soʻzamonlik va haykaltaroshlikni yaxshi bilishlari kerak edi. Ularning marosimlarda aytiladigan qoʻshiqlari davolash va jodulash xususiyatiga ega boʻlgan. Ular oʻtib ketgan ajdodlari arvoxlariga sigʻinishgan. Ulardan madad soʻrashib qurbonlik marosimlarini oʻtkazishgan. Ularning asosiy ish qurollari,,bubin nomli childirma, qamchi, changqovuz, morin xur boʻlgan. Maxsus kiyimlarida mistik ramzlar boʻlgan. Ularning raqslari tabiyat jonvorlari harakatini eslatardi, bunga sabab oʻlgan ajdodlar arvoxlari hayvon qiyofasiga kirib, ular yoniga kelishiga ishonishardi. Oʻzbekiston xalqlari orasida ham shomonlar bor, ularni hamma,,baxshi nomi bilan yaxshi biladi. Ular ham ajdodlariga atab qurbonliklar qilishadi, bashorat, jodu va davolash ishlarini bajarishadi. Ular ish qurolida ham doira, qamchi, changqovuz, xanjarlarni koʻrishimiz mumkin va bu ish qurollari doim qurbonlik qilingan jonzotlar qoni bilan qonlanib turgan.
Neʼmat Shomurodov

Neʼmat Shomurodov (1941.3.1 Toshkent — 1993.31.1) — rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1980). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1965). 1970—72 yillar Ye.Vaxtangov nomidagi teatrda malaka oshirgan. 1972—77 yillar Andijon teatrida, 1977—83 yillar Kattaqoʻrgʻon shahar drama teatrida, 1983—93 yillar Oʻzbekiston televideniyesidarej. Sh. teatrda sahnalashtirgan spektakllari: "Ayajonlarim" (A. Qahhor), "Ispanlar" (M.Lermontov), "Mirzo Ulugʻbek" (M.Shayxzoda), "Qonli toʻy" (G.Lorka), "Ezop" (G.Figeyredu), "Momaqaldiroq" (A.Ostrovskiy), "Sinov tuni" (Yeji Lyutovskiy) va boshqalar Televideniyeda "Goʻzallik olamiga sayohat", "Inson bolalikdan boshlanadi", "Tengdoshlar", "Zor edim, bir koʻrgali...", "Xotira", "Urush bolalari" koʻrsatuvlari bilan tanilgan. Sh. rejissyorlik qilgan "Mangu barhayot" (Ya.Stelmax), "Yosh gvardiya" (A.Fadeyev) kabi telespektakllar televideniye tarixida alohida ahamiyatga ega. Sh. Rus drama teatrida "Mirzo Ulugʻbek" (M. Shayxzoda) tragediyasini sahnalashtirgan.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Shopur I

Shopur I (? 272) – Eron shohi (239 yoxud 241-yildan), Sosoniylardan. Ardashir I ning oʻgʻli. Otasi davrida boshlangan davlat hududini kengaytirish va uni mustahkamlash ishlarini davom ettirganThaalibi 485-6 even ascribes the founding of Badghis and Khwarazm to Ardashir I. U katta hududlarni bosib olgan. 260-yil Edessa yaqinida Rim qoʻshinlarini tormor keltirib, imperator Valerian hamda uning qoʻshinining katta qismini asir olgan. Suriya, Armaniston, Shim. Mesopotamiyani boʻysundirgan (262—263). Shopur I Turon hududiga ham bosqinchilik yurishlari qilib Kushon podsholigita qarshi Hirot, Seyiston, Marv, Girkaniya, Kushonshahr va boshqalar viloyat va shaharlarni egallagan, Sugʻd va Choch vohasiga bostirib kirgan. Shopur I davrida Eronda keng miqyosda irrigatsiya va qurilish ishlari olib borilgan, koʻplab shaharlarga asos solinganAgathias 4.24.6-8; Panegyrici Latini N3.16.25; Thaalibi 495; Arthur Christensen, L’Iran sous les Sassanides (Copenhague 1944) 214.

 

Turkum:Kishilar
Turkum:Tarixiy shaxslar
Turkum:Davlat yetakchilari
Turkum:Eron tarixi
Turkum:272-yilda vafot etganlar
Turkum:Sosoniy hukmdorlari
Shopur II

Shopur II (?-379) — Eron shohi (309—379), Sosoniylar Shopur II hukmronlik qilgan davrida davlatni mustahkamlab, shoh hokimiyatining obroʻsini qayta tikladi. Kushon podsholigi va xioniylarga qarshi bosqinchilik urushlarini olib borgan (346—347). Keyinchalik xioniylar bilan ittifoq tuzib, 359—363-yillarda Rim imperiyasiga qarshi kurashgan. Bosqinchilik urushlari natijasida Rim imperiyasining katta qismi Sosoniylar davlati tarkibiga oʻtgan. Armaniston ham toʻla boʻysundirilgan. Shopur II 369—375 yillarda kushonlar ustiga 2-marta yurish qilib, har 2 jangda ham qaqshatqich zarbaga uchragan.

Shopur II koʻplab shaharlarga, jumladan, Suza shahri oʻrnida Eron Xvarre Shopurga asos solgan. Avesto matni maxsus tafsir va tahrir qilinib, yaxlit kitob shakliga keltirilgan.

Keyinchalik oʻrta asrlar Sharq adabiyotida Shopur obrazi shakllangan.

 

Turkum:Tarix
Turkum:Eron tarixi
Turkum:Sosoniy hukmdorlari
Tuygʻun Shorahimov

Tuygʻun Shonazirovich Shorahimov (1939.20.4, Toshkent) — teatr rassomi, Qoraqalpogʻiston (1973) va Oʻzbekiston (1983)da xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Rassomlik sanʼati sirlarini otasi Shonazir Shorahimovdan oʻrgangan. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1957). 1957-yildan Qashqadaryo viloyat musiqali drama teatrida rassom; 1960-yildan Navoiy teatrida rassom, 1973—96 yillar bosh rassom. Shorahimov spektakllarning asar ruhiga mos, uning gʻoyasini tomoshabinga yetkazib beradigan sahnaviy koʻrinishlarini yaratdi: Navoiy teatrining opera ("Monastirda oʻqilgan nikoh", "Yoriltosh", "Layli va Majnun", "Zebunniso", "Yevgeniy Onegin" va boshqalar) hamda balet ("Boqchasaroy favvorasi", "Momaqaldiroq yoʻli", "Don Kixot", "Sevgi va shamshir", "Rustam haqida doston", "Doktor Voyjonim" va boshqalar) spektakllari.’ Shorahimov, shuningdek, Qarshi ("Hamza"), Toshkent (Hamza teatrining "Alisher Navoiy"; Yosh tomoshabinlar teatrining "Toshkent — non shahri"), Buxoro ("Ibn Sino") kabi respublika teatrlarining bir qator spektakllarini badiiy bezadi. 

 

Turkum:1939-yilda tugʻilganlar
Turkum:20-aprelda tugʻilganlar
Shonazir Shorahimov

Shonazir Shorahimov (1908.5.5 Toshkent — 1968.1.9) — teatr rassomi, oʻzbek milliy professional teatrining dastlabki rassomlaridan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1940). Shorahim Shoumarovning oʻgʻli. Toshkentdagi tasviriy sanʼat kurslarida oʻqigan; Leningrad badiiy sanoat texnikumini tugatgan (1928). Yosh tomoshabinlar teatrida rassom (1928—29), Buxoro teatrida bosh rassom (1929—32), Navoiy teatrida rassom, bosh rassom (1932—43), Muqimiy teatrida bosh rassom (1943—48). Sh. yaratgan dekoratsiya eskizlari tarixan haqqoniy, sahnaviy kenglik muvaffaqiyatli hal etilgan, ranglar sofligi, uygʻunligi bilan ajralib turadi: Yosh tomoshabinlar teatri "Dodho" (1929), "Beshlar" (1930), "Olis yoʻl" va boshqalar; Navoiy teatrining "Farhod va Shirin", "Layli va Majnun", "Ichkarida" (1933), "Gulsara" (1935) musiqali dramalari, "Arshin mol olon" (1937) musiqali komediyasi, "Shohida" baleti (1939), "Layli va Majnun" operasi (1940) va boshqalar; Muqimiy teatrining "Oltin koʻl" (1949), "Nurxon" (1952) va boshqalar; Buxoro teatrining "Hamza", "Arafa" (1931), "Burgut yanchildi", "Halima" (1932), "Gʻunchalar", "Alpomish", "Yangi yer", "Qutlugʻ qon" va boshqalar spektakllari dekoratsiyasini yaratdi. "Farhod va Shirin", "Gulsara" (musiqali drama), "Layli va Majnun" (opera) spektakllariga yaratgan sahna bezaklarida uning badiiy mahorati namoyon boʻldi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Dmitriy Shostakovich

thumb|Dmitriy Shostakovich (1950)

Dmitriy Dmitriyevich Shostakovich (1906.25.9, Peterburg 1975.9.8, Moskva) – rus kompozitori, pianinochi, pedagog, jamoat arbobi. 20-asr musiqa klassigi. Rossiya xalq artisti (1948), Xalq artisti (1954), Mehnat Qahramoni (1966). Leningrad konservatoriyasini fortepiano (1923) va kompozitsiya (1925) ixtisosliklari boʻyicha tugatgan. Leningrad va Moskva konservatoriyalarida dars bergan, shogirdlari orasida G. Sviridov, Q.Qorayev, M.Leviyev va boshqalar bor. Rossiya kompozitorlar uyushmasi raisi (1960-68).

Shostakovich kompozitorlik ijodiyotining deyarli barcha janrlarini qamrab, simfonik musiqa, vokal musiqa, musiqali teatr, kamer musiqa sohalarida jahonshumul ahamiyatga molik asarlar yaratgan. Xususan, 15 simfoniyasi (1925), „Burun“ (1930) va „Katerina Izmaylova“ (1934, 2-tahriri 1956) operalari, 15 kvarteti (1938— 74), skripka (1968), alt (1975), violonchel (1934) sonatalari, cholgʻu konsertlari (1933—67), 24 prelyudiya va fugasi (1951), Pushkin, Blok, Byorns, Shekspir, Mikelanjelo va boshqalarning sheʼrlariga yaratgʻan qoʻshiq va romanslari, 30 ga yaqin kinofilm (Maksim haqida trilogiyasi, 1935— 39; „Yosh gvardiya“, 1948; „Soʻna“, 1955; va, ayniqsa, „Hamlet“ 1964; „Qirol Lir“, 1971)larga yozgan musiqalari bilan mazkur janrlarning 20-asrdagi taraqqiyotiga salmoqli hissa qoʻshgan. Teran dramatizm, fojiaviylik bilan sugʻorilgan, ayni paytda nozik lirika, oʻtkir yumor va kinoyaga boy Sh. asarlarida chuqur, hayotan muhim gʻoyaviy konsepsiyalar, inson kechinmalarining murakkab olami, uning orzuumidlari, yorugʻlik va kamolotga intilishlari oʻzining badiiy yetuk ifodasini topgan.

Shostakovich 1940-yillardan eʼtiboran Oʻzbekiston sanʼatkorlari bilan yaqin ijodiy aloqada boʻlgan. Fashistlarga qarshi jangning ramziga aylangan mashhur 7 „Lenintradnoma“ simfoniyasining birinchi ijrolaridan biri Toshkentda oʻtgan (1942.22.6), keyinchalik deyarli barcha simfoniyalari, „Oyimqiz va bezori“ baleti, konsertlari, kamer musiqasi muntazam ijro ztilgan. Sh. bir necha bor Oʻzbekistonga kelgan (1959, 1960, 1964), M.Burhonov, A.Jabborov, F.Yanov-Yanovskiylar bilan doʻstona alohida boʻlgan, yosh oʻzbek kompozitorlari va musiqashunoslarini qoʻllab quvvatlagan. Shostakovich ijodi koʻpgina zamonaviy kompozitorlar (jumladan, Oʻzbekistonda – Ik. Akbarov, M.Tojiyev, T.Qurbonov, M. Mahmudov, N.Gʻiyosov va boshqalar) ijodiga taʼsir oʻtkazgan. Bu haqda T.Vizgo, N.YanovYanovskaya va T. Gʻafurbekovlar tadqiqotlar yaratishgan.

Rossiya (1974), Ukraina (1976), Sibelius nomidagi (1958), Davlat (1941, 1942, 1946, 1950, 1952, 1968), Xalqaro Tinchlik (1954) mukofotlari laureatiGʻafurbekov, Toʻxtasin „Shostakovich Dmitriy Dmitriyevich“ OʻzME. Sh-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Sovet Ittifoqi kishilari
Turkum:Bastakorlar
Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Turkum:Klassik musiqa
Turkum:Rossiya imperiyasida tugʻilganlar
Shou Jorj Bernard

Shou Jorj Bernard (1856.26.7, Dublin 1950.2.11, EyotSentLorens) — ingliz yozuvchisi, dramaturg. 1871-yilda diniy maktabni tugatgach, birmuncha vaqt ruhoniy boʻlib ishlagan. 1876-yilda Londonga koʻchib borib, jurnalistika va badiiy ijod bilan shugullangan. Dastlabki romanlari — "Misi chiqqan nikoh", "Artist sevgisi", "Keshel Bayronning kasbkori", "Havaskor sotsialist" 1881—83 yillar chop etilgan.

shahrining "Tul xonadonlari" (1882), "Yurakxoʻr" (1883), "Uorren xonimning kasbkori", (1884) ilk pyesalari sahna yuzini koʻra olmagan. Shu bois muallif ularni "Yoqimsiz pyesalar" (1898) nomi bilan nashr etgan. Shundan soʻng shahrining "Yoqimli pyesalar" ("Qurol va inson". "Kandid", 1894; "Taqdir arzandasi", "Yashasak — koʻrarmiz", 1895) hamda "Puritanlar uchun uchta pyesa" ("Shaytonning shogirdi", 1896—97; "Sezar va Kleopatra", 1898; "Kapitan Brasbund ning murojaati" eʼlon qilingan. Ushbu pyesalarni yaratish jarayonida shahrining dramaturgik metodi uzilkesil shakllangan va u "gʻoyalar dramasi" sifatida shuhrat qozongan zamonaviy dramaturgiyaning asoschilaridan biri boʻlib qolgan. Jahon dramaturgiya tarixiga sermahsul dramaturglardan biri sifatida kirgan Sh. 30 dan ziyod sahna asarlarini yaratgan.

shahrining "Pigmalion" (1913), "Yuraklar vayron boʻlayotgan xonadon" (191319), "Olma ortgan arava" (1919), "Mafusail sari orqaga" (1918—20), "Avliyo Ioanna" (1923), "Yomon boʻlsa ham, haqiqat" (1931), "Millioner ayol" (1936), "Jeneva" (1938), "Yaxshi qirol Karlning oltin kunlarida" (1939) kabi asarlari rangbarang mavzularga, turli janr koʻrinishlariga ega boʻlib, unda tarix va jamiyatda roʻy bergan voqealar yangicha talqin etilgan, jamiyatda sodir boʻlayotgan oʻzgarishlarni turli nuqtai nazardan koʻrsatishga qaratilgan. shahrining gumanizm gʻoyalari bilan sugʻorilgan dramaturgiyasi 20-asr adabiyotida muhim voqea boʻlgan, jahon dramaturgiyasi va teatrining keyingi taraqqiyetiga katta turtki bergan. Nobel mukofoti laureati (1925). Ayrim pyesalari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

 
 Polnoye sobraniye pyes. t. 1—6, L., 1978-80.

 Adabiyot 
 Pirsoi X., Bernard Shou. M., 1972; Balashov P., Xudojestvsnniy mir Bernarda-Shou, M.. 1982.

 

Turkum:1856-yilda tugʻilganlar
Turkum:26-iyulda tugʻilganlar
Turkum:1950-yilda vafot etganlar
Turkum:2-noyabrda vafot etganlar
Shorahim Shoumarov

Shorahim Shoumarov (1876 Toshkent — 1969.12.1) — hofiz, sozanda (dutor, tanbur, sato). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944). Dastlab Toʻychi hofizdan xonandalik sanʼati, Abdusoat Vahobovshl dutor chalishni oʻrgangan. Keyinchalik Nazirxon hofiz, Madumar hofiz, Abduqahhor hofiz, Yodgorhoji tanburchilardan mumtoz kuy va ashula va Fargʻona—Toshkent maqom yoʻllari, tanbur chertishni oʻzlashtirgan. Sh. milliy musiqa madaniyatini rivojlantirishda faol qatnashgan: 1910-yillar Toshkentda "usuli jadid" ("Rahimiya", "Urfon") maktablari qoshida musiqa toʻgaraklariga rahbarlik qilgan; Turkiston xalq konservatoriyasiii tashkil etilishida faol qatnashgan. Shu yerda (1919—22), Toshkent musiqa texnikumida (1923—40) oʻqituvchilik qilgan. 1927-yildan Oʻzbekiston radiosi xalq cholgʻulari ansambli (keyinchalik orkestri)da xonanda va sozanda.

SH. oʻzbek musiqali teatri shakllanishiga ham oʻz hissasini qoʻshgan: 1910—20 yillarda Toshkentda sahnalashtirilgan spektakllar ("Kichik askar", "Erk bolalari", "Zavolli Vatan", "Halima", "Yatim va Yatima" va boshqalar) uchun oʻzbek mumtoz va xalq kuylarini tanlab, sheʼrlar matniga bogʻlab moslashtirgan. Ayniqsa, Xurshid sahnalashtirgan "Farhod va Shirin" (1922) musiqali spektakliga Toʻychi hofiz bilan oʻzbek musiqa merosidan tanlagan kuylari asar taʼsirchanligini oshirgan; keyinchalik ushbu asar V.Uspenskiy yaratgan musiqali dramaga asos boʻlgan. Sh. oʻzbek mumtoz, ayniqsa, Fargona va Toshkent musiqa anʼanalari bilimdoni boʻlgan. Shu boisdan N.Mironov, Ye.Romanovskaya, V.Uspenskiy va boshqalar u ijro etgan koʻpgina ashulalarni notaga olib bir necha toʻplamlarga kiritgan. Sh. sozgar sifatida ham tanilgan: yasagan va nozik taʼb bilan sadaf qadab bezagan cholgʻulari Moskva (1923) va Parij (1925) koʻrgazmalarida namoyish etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil 

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Shofiʼiylik

Shofiʼiylik — sunniylikdagi diniy-huquqiy mazhablardan biri. Muhammad ibn Idris ash Shofiʼiy asos solgan. Shofiʼiylik molikiylik va hanbaliylik diniy-huquqiy tizimiga yaqinroq turadi. Shofiʼiylik tarafdorlari islom huquqidagi qiyos va raʼyni toʻla maʼqullamaydi, Qurʼon, sunna va ijmoni asosiy manba deb biladi. Hanafiylikka qoʻshimcha manba sifatida amal qilib kelingan "istihson" qoidasi ham shahrida rad etilgan. Shofiʼiylik dastlab Suriya va Misrda shakllangan, oʻrta asrlarga kelib Yaqin Sharq mamlakatlarida keng tarqalgan. Hozirgi vaqtda Misr, Indoneziya, Shimoliy Kavkaz, Sharqiy Afrika mamlakatlarining baʼzilarida, qisman Suriyada va jan. arab sultonliklarida eʼtiqod va ibodatga doir amallarni Shofiʼiylik mazhabi boʻyicha bajaruvchi musulmonlar bor.

 

Turkum:Mazhablar
Shox aldamchisi

Shox aldamchisi — monoklin amfibollar guruhining eng koʻp tarqalgan jins hosil qiluvchi minerali. taxminan kimyoviy tarkibi Sa2№M§, Gʻe4 A1, Gʻe(31, A1)40„2ON, Gʻ2. Oksidlangan Shox aldamchisi (Gʻe263yuqori tarkibda) bazaltli, xlor tarkibli turi esa (S1 3% chamasida) dashkesanit deb ataladi. Monoklin singoniyada kristallanadi. Yashil, qora, qoʻngʻir rangdagi choʻziqprizmatik va notoʻgʻri shakldagi donalar, tolali agregatlar hosil qiladi. Qattiqligi 5,5—6; zichligi 3,1—3,3 g/sm3. Moʻrt. Shox aldamchisi intruziv (granodiorit, siyenit, diorit, Shox aldamchisili gabbro), effuziv (andezit, bazalt, porfirit) hamda metamorfik (amfibolit, Shox aldamchisili gneyslar va boshqalar) togʻ jinslari uchun xos. Yaltirashi nometall boʻlib, koʻpincha rangli togʻ jinslarida uchraydi. Shox aldamchisi — nisbatan barqaror mineral, lekin gidrotermal eritmalar taʼsirida xlorit, epidot, kaltsit va kvarsga aylanadi; nurash jarayonida opal, karbonatlar va boshqalar minerallarga parchalanadi. Shox aldamchisi Oʻzbekistonda Hisor togʻlarining jan.gʻarbiy qismida, Qurama, Nurota togʻlari va boshqalar joylarda mavjud.