Egri uy

Egri uy(ing. The Crooked House) Angliyaning Janubiy Staffordshir shahridagi qovoqxona boʻlgan. Uning nomi va oʻziga xos koʻrinishi 19-asrda togʻning choʻkishi natijasida yuzaga kelgan boʻlib, binoning bir tomoni taxminan ga oʻzgarib bir tomoni ikkinchi tomonidan farq qila boshlagan. U "Britaniyaning eng jozibali qovoqxonasi" nomi bilan tanilgan va bino ichidagi optik illyuziyalar ob’ektlarni tepaga aylanayotgandek koʻrsatgan.

18-asrda Angliyaning Qora mamlakatidagi Himleyda joylashgan bu egri bino shu asrda ferma uyi boʻlib, 1830-yillarda qovoqxonaga aylantirilgan. Uy 2023-yil iyul oyida sotilgan va 5-avgustda yongʻinda yonib ketdi; ikki kundan keyin buzib tashlanadi. Politsiya yongʻin sababini oʻt qoʻyish deb baholamoqda, yongʻin kelib chiqish holatlari va buzilish qonuniyligini aniqlash boʻyicha tekshiruvlar davom etmoqda.

 Tarixi 
Staffordshir, Himley shahridagi Egri uy 1765-yilda qurilgan va dastlab Oak fermasidagi ferma uyi edi. 19-asrning boshlarida Qora mamlakatda koʻmir konlari tashkil etilgan va Dadli grafi qovoqxona atrofidagi yirik Himley kolleryiga egalik qilgan. Bino ostidagi kon ishlari binoning bir tomonini asta-sekin choʻkib ketishiga olib kelgan, toki binoning bir uchi ga ikkinchi tomonidan farq qilmaguncha, shuningdek uy 15 graduslik burchak ostida egilganini ham inobatga olish kerak. 
thumb|Binoning 1904-yildagi koʻrinishi
Bino -yilda dastlab Glynne Arms deb nomlanib, u joylashgan mulkka egalik qilgan Glynne baronetlari sharafiga bu nom berilgan. U mahalliy aholi orasida "Siden uyi" nomi bilan tanilgan ("siden" Qora mamlakat lahjasida "qiyshiq" degan maʼnoni anglatadi). 2002-yilda qovoqxona rasman „Crooked House“(oʻzb."egri uy") deb oʻzgartirildi, bu uning uzoq muddatli saqlanib olgan nomi boʻlgan. 

Garchi 1910-yillarning oʻrtalarida uy tayanchlar bilan mustahkamlangan boʻlsa-da, 1940-yillarda bino xavfli deb topilgan va buzilishi rejalashtirilgan edi. Vulverxempton va Dadli pivo zavodlari qovoqxonani sotib oldilar va 1957-yilda temir bogʻlovchilar va tayanchlarni mustahkamlash orqali strukturani xavfsiz holga keltirdilar, ular buni 10 000 funt sterling (£256,495ga teng boʻlgan miqdorda sarmoya kiritdilar) summa miqdoridagi pul orqali buni amalga oshirishadi. 

1986-yilda birinchi qavat va tomga taʼsir koʻrsatadigan yongʻin natijasida qovoqxona shikastlangan. Keyingi yili pivo zavodi 360 000 funt sterling (£1,077,275ga teng midorda kapital sarfladi) bilan taʼmirlashga pul ajratadi. 

 2023-yilgi sotuv 
„Britaniyaning eng jozibali qovoqxonasi“ nomi bilan tanilgan bino 2023-yilning mart oyida 675 000 funt sterlingga sotuvga qoʻyilgan edi. 25-iyun kuni esa qovoqxonaning bar, oshxona va hojatxona joylariga 10 000 funt sterlingdan ortiq zarar yetkazgan oʻgʻirlik sodir boʻldi. 

2023-yil iyul oyida egri uy, tarixiy Angliya binolari roʻyxatiga olingan uy, maqomini berish soʻrovini oldi. Gruziya guruhi ham saytning roʻyxatga olingan maqomga muvofiqligini tekshirishni boshladi. 

Qovoqxonaning sotuvi 2023-yil 27-iyulda yakunlandi, na sotib olish narxi, na haridor oshkor qilinmadi, garchi bino „muqobil foydalanish uchun“ sotilgani va qovoqxona sifatida qayta ochilishi dargumon edi. Ommaviy axborot vositalarida oʻtkazilgan tekshiruvlar shundan soʻng aniqlanishicha, Crooked House binosi va yer maydoni Uorvikshirdagi Bedworth shahridagi roʻyxatdan oʻtgan manzili bir xil boʻlgan ATE Farms mulk firmasi va AT Contracting and Plant Hire Ltd kompaniyasi tomonidan sotib olingan. 

 2023-yilgi yongʻin va uyning buzilishi 
2023-yil 5-avgust kuni kechqurun yongʻin natijasida qovoqxonaning ichki qismi yonib ketgan va strukturaning bir qismi, jumladan tom ham vayron boʻlgan. Bu ofqat yaʼni yongʻin oqibatida jabrlanganlar yoʻq. 

Staffordshire yongʻin va qutqaruv xizmati va West Midlands yongʻin xizmati ekipajlari birinchi navbatda 21:58 BST da favqulodda qoʻngʻiroqni qabul qilgandan soʻng yongʻinni ochirish uchun yetib kelishadi. Binoga olib boradigan yagona yoʻlni toʻsib qoʻygan tuproq tepaligi binoga kirishni qiyinlashtiradi hamda atrofida toʻsiq boʻladi, shuning uchun taxminan lik shlang olovni oʻchirish uchun suv sepishda foydalanilgan. Staffordshire yongʻin va qutqaruv xizmati va Staffordshire politsiyasi yongʻin sabablarini aniqlash uchun birgalikda tergov boshladi. Janubiy Staffordshire Kengashi (SSC) yongʻindan soʻng voqea joyiga tashrif buyurdi va yer egasi vakili bilan ish rejasini muhokama qildi. Kelishilgan dastur tuzilmaning zaiflashgan qismlarining qulashi xavfini bartaraf etish uchun pubning oldingi balandligi birinchi qavatining qismlarini olib tashlashni oʻz ichiga olgan, ammo kengash xodimlari butun tuzilmani buzishni zarur deb bilishmagan. 

7-avgust kuni ertalab tergov ishlari olib borilayotgan paytda uy politsiya tomonidan oʻrab olindi va egri bino konstruktiv jihatdan xavfli ekanligidan xavotirlanib xodimlar ishdan boʻshatildi hamda uy buzilishi kerakligi takidlandi. Keyinchalik sayt yer egasi tomonidan nazorat qilindi. Oʻsha kuni bino ekskavator bilan buzildi. Ekskavatorni yetkazib bergan firma egasining aytishicha, u mavjud mijozga ekskavatorni quruq ijaraga bergan va yetkazib beruvchining qovoqxonasining buzilishiga aloqasi ham, oldindan ham xabari yoʻq edi. Keyinchalik maʼlum boʻlishicha, AT Contracting va Plant Hire Ltd qovoqxonadagi yongʻindan bir hafta oldin konchini(qazuvchini) yoʻllagan. 

Janubiy Staffordshir Kengashi rahbari Rojer Lis buzilishni „butunlay qabul qilib boʻlmaydigan va kengash rahbarlari tomonidan berilgan koʻrsatmalarga zid“ deb taʼrifladi va ish buzilish qonuniy yoki yoʻqligini tekshirish uchun kengashning rejalashtirish ijro boʻlimiga topshirilganini aytdi. Shahar va mamlakatni rejalashtirish qonuni va qurilish qonuni ostida. Buzish paytida qonun buzilishi holatlari Sogʻliqni saqlash va xavfsizlik boʻyicha ijroiya organiga topshirildi. Andy Street meri, Gʻarbiy Midlendlar meri qovoqxonani „gʻishtdan gʻisht“ qayta qurishga chaqirdi va SSCni foydalanishni oʻzgartirishga urinishlarni blokirovka qilishga chaqirdi. Dadlining Shimoliy deputati Marko Longhi „boʻlib oʻtgan voqeadan butunlay vayron boʻlgan va gʻazablanganini“ aytdi. 

9-avgust kuni Staffordshir politsiyasi yongʻin sabablarini aniqlash boʻyicha yongʻin xizmati bilan tergovlar davom etayotgan boʻlsa-da, vaziyatni oʻt qoʻyish deb baholayotganini eʼlon qildi. Qoʻshimcha tarzda aytiladigan boʻlsa,16-avgust kuni maʼlum boʻlishicha, AT Contracting va Plant Hire Ltd kompaniyasi 2018-yilning avgust oyida Finmer shahridagi Bukingemshirdagi chiqindi poligonida oldingi yirik yongʻinni boshdan kechirgan. Sababi hech qachon aniqlanmagan. 

24-avgust kuni Staffordshir politsiyasi hayotni xavf ostiga qoʻyish maqsadida oʻt qoʻyishda gumon qilinib, ikki kishi hibsga olinganini eʼlon qildi. Ular 25-avgust kuni garov evaziga ozod qilindi. Uchinchi erkak sentabr oyi boshida hibsga olingan va garovga olingan. 

 Uyning optik illyuziyalari 
thumb|Ichki tomondan koʻrinishi, 2023-yil aprel
Binoning egilgan devorlari tortishish tepaligidagi kabi optik illyuziyalarni keltirib chiqardi. Ular orasida qovoqxonaning dado relslari boʻylab tepaga dumalab ketayotgandek koʻrinadigan narsalar va stollar boʻylab yuqoriga dumalayotgandek koʻrinadigan shishalar kiradi. 1970-yillarda uy egasi qovoqxonaning yangiligi Xitoy, Rossiya, Yaponiya, Amerika Qoʻshma Shtatlari va Kanada kabi uzoq mamlakatlardan tashrif buyuruvchilarni olib kelganini aytib oʻtdi.

 

 

 
 BBC Archive clip – First Broadcast on Nationwide on 3 September 1974
 Media related to The Crooked House at Wikimedia Commons
Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda