Hitar Petar

200px|right|thumb|Makedoniyaning Prilep shahridagi Hitar Petar haykali (2008).
right|thumb|200px|Bolgariyaning Gabrovo shahridagi Yumor va satira uyi oldida oʻrnatilgan Hitar Petar haykali.

Hitar Petar (bolgarcha: Xitʼr Petʼr) yoki Itar Pejo (makedoncha: Itar Peјo yoki Itar Petar)Sbornik ot bʼlgarski narodni umotvoreniya, Tom 2: Prikazki i predaniya, Sʼstavitel: Kuzman Shapkarev, 148. Prikazki i predaniya. Itar Petar. Pod redaksiyata na Todor Mollov. Varna: LiterNet, 2008Aleksandar Spasov, Georgi Stalev, Tradition in Macedonian Literature, Macedonian Pen, 1974, p. 16 — bolgar va makedon xalq ogʻzaki ijodining markaziy qahramonlaridan biri hisoblanadiTomé Sazdov, Macedonian Folk Literature, Macedonian Heritage Collection, translated by Synthia Keesan, Macedonian Review Editions, 1987, p. 167. Uning ismi oʻzbek tiliga „Ayyor Petr“ yoki „Zukko Petr“ deb tarjima qilinadiMarcel Cornis-Pope, John Neubauer as ed., History of the Literary Cultures of East-Central Europe, Volume 2, John Benjamins Publishing, 2006, p. 238.

Hitar Petar kambagʻal qishloq yigiti boʻlishiga qaramay, favqulodda ayyorlik, oʻtkir zehn va zukkolikka ega personaj sifatida tasvirlanadiEvguenia Davidova as ed., Wealth in the Ottoman and Post-Ottoman Balkans: A Socio-Economic History, Bloomsbury Publishing, 2016, p. 237. U Bolgariyada „tipik bolgar“, Shimoliy Makedoniyada esa „tipik makedon“ xalq qahramoni sifatida qabul qilinadi. U doimo boy zodagonlar, ochkoʻz ruhoniylar va sudxoʻrlarni mot qiladi. Shuningdek, u Sharq xalqlari orasida mashhur boʻlgan Nasriddin Afandining (Xoʻja Nasriddin) doimiy raqibi boʻlib, deyarli barcha latifalarda uni dogʻda qoldiradi. Shu sababli u oddiy xalqning qahramoni va ijobiy figura hisoblanadi. Turli rivoyatlarga koʻra, u Bolgariyaning Ruse, Haskovo yoki Gabrovo hududlaridan, makedon iga koʻra esa Prilep hududidan ekanligi aytiladi, biroq u asosan tasavvurdagi xalq qahramonidirVelichko Vʼlchev, „Xitʼr Petʼr i Nastradin Xodja. Iz istoriyata na bʼlgarskiya naroden anekdot“, Bʼlgarska akademiya na naukite. Sofiya, 1975, str. 350.

 Tarixi 
Hitar Petar obrazi ilk bor XVI–XVII asrlarda, Bolqon yarim oroli hali Usmonlilar imperiyasi hukmronligi ostida boʻlgan davrda paydo boʻlgan. Uning ismi yozma da birinchi marta 1850-yillarning oxirida uchraydi. Petko Slaveykov 1858-yilda Hitar Petar haqida yozgan boʻlsa, 1862-yilda Kuzman Shapkarev Metodi Kusevdan Hitar Petar haqidagi uzun ertakni yozib olganStefanov, Petʼr (2015) Dom, osnovan vʼrxu kamʼk, Xitʼr Petʼr i bʼlgarskata smexova kultura; sp. Lyuboslovie, 2015, kn. 15, s. 154-161.

1873-yilda Iliya Blaskov Ruse shahrida Hitar Petar haqidagi latifalar toʻplamini nashr etdi. Slaveykov, Vasil Cholakov va Dimitar Manchov kabi mualliflar ham ushbu qahramon haqidagi ertaklarni toʻplab borishganTatyana Tsankova, Xitʼr Petʼr — makedones ili bʼlgarin? Anekdoti za Xitʼr Petʼr v repertoara na sʼvremenni razkazvachi, Faber, 2010, str. 224-230. Keyinchalik uning sarguzashtlari 1967-yilda operaga moslashtirildi. Shuningdek, u haqida ikkita mashhur komediya filmi — 1939-yilda „Nasriddin Xoʻja va Hitar Petar“ hamda 1960-yilda „Hitar Petar“ filmlari suratga olingan.

Shimoliy Makedoniyada Itar Pejo Mariovo hududidan deb hisoblanadi. Yozuvchi Stale Popov u haqidagi 30 dan ortiq hikoyalarni jamlab, „Itar Pejo“ toʻplamini nashr etgan. 1966-yilda Slavko Janevski „Itar Pejo injili“ nomli sheʼriy toʻplamini eʼlon qilganSome stories about Itar Pejo, Kristijan2005.bravehost.com. 9 April 2019. 1977-yilda esa qahramon haqida teleserial suratga olingan.

 Oʻxshash qahramonlar 
Hitar Petar xarakter jihatdan boshqa Yevropa va Sharq folklori qahramonlariga juda oʻxshashdir. Ularning eng mashhurlari orasida quyidagilar bor:
 Nasriddin Afandi (Islom folklorida);
 Till Eulenspiegel (Nemis folklorida)Seven Folktales From Central Europe, University of Calgary. 2008-09-29;
 Thyl Ulenspiegel (Flamand folklorida);
 Csalóka Péter (Venger folklorida);
 Hershele Ostropoler (Yahudiylar folklorida).

 Xotira 
Makedoniyaning Prilep shahrida Itar Pejo sharafiga haykal oʻrnatilganPrilep ќe gradi spomenik na Itar Peјo, Dnevnik, 2008-09-29. Shuningdek, Bolgariyaning Gabrovo shahridagi Yumor va satira uyi oldida ham uning haykali mavjud.

Qizigʻi shundaki, Antarktidadagi Triniti yarim orolida joylashgan „Hitar Petar Nunatak“ choʻqqisi aynan ushbu xalq qahramoni sharafiga nomlanganSCAR Composite Gazetteer of Antarctica.

 

 
 Bolgar operalari: Hitar Petar
 Hitar Petar va Bay Ganyo solishtiruvi

Turkum:Bolgar folklori
Turkum:Makedon folklori
Turkum:Folklor qahramonlari
Turkum:Bolgariya madaniyati