SSSR Davlat xavfsizlik qoʻmitasi raisi

alt=|thumb|SSSR Davlat xavfsizlik qoʻmitasi belgisi.Shiori: „Partiyaga sadoqat, Vatanga sadoqat“|225x225px
SSSR Davlat xavfsizlik qoʻmitasining raisi (1978-yilgacha — SSSR Vazirlar Kengashi huzuridagi Davlat xavfsizlik qoʻmitasining raisi, (qisqacha: SSSR raisi) — SSSR Davlat xavfsizlik qoʻmitasi boshligʻi lavozimi hisoblanadi.

 Tarixi 
SSSR Davlat xavfsizlik qoʻmitasi raisi butun SSSR hududidagi ittifoqchi va mahalliy boʻlimlar faoliyatini boshqargan. Qoʻmita raisi 1954-yil 26-apreldan boshlab Davlat xavfszilik qoʻmitasi raisi lavozimi boʻyicha SSSR Vazirlar Kengashining aʼzosi boʻlgans:Zakon SSSR ot 26.04.1954 Ob utverjdenii Ukazov Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR. Shuningdek, 1959-yildagi SSSR Vazirlar Kengashi huzuridagi Davlat xavfsizlik qoʻmitasi va uning mahalliy organlari toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq Davlat xavfsizlik qoʻmitasi raisi Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi tomonidan tasdiqlangan(1990-yil 14-martgacha) va SSSR Oliy Kengashining Prezidiumi tomonidan tayinlangans:Polojenie o Komitete gosudarstvennoy bezopasnosti pri Sovete Ministrov SSSR i ego organax na mestax.

SSSRning 1991-yil 16-maydagi 2159-I-sonli „SSSRda davlat xavfsizligi organlari toʻgʻrisida“ gi Qonunining 9-moddasi, Davlat xavfsizlik qoʻmitasi raisi SSSR Prezidenti tomonidan SSSR federatsiyalari va SSSR Oliy Kengashi bilan kelishilgan holda, ularning fikrini hisobga olib lavozimga tayinlangan va lavozimidan ozod etilgans:Konstitutsiya SSSR (1977)/redaksiya 26-dekabrya 1990 goda.

 Davlat xavfsizlik qoʻmitasi raislari va ularning oʻrinbosarlari roʻyxati 

 Davlat xavfszilik qoʻmitasi raislari 
Yoʻq. Ism(Umr yillari) Vakillik muddati Hukumat rahbari Boshlanishi Oxiri bitta Armiya generaliIvan Aleksandrovich Serov(1905-1990) 1954-yil 13-mart 1958-yil 8-dekabr Georgiy Malenkov (1953-1955)Nikolay Bulganin (1955-1958)Nikita Xrushchev (1958-1964) - General-mayorKonstantin Fedorovich Lunev (aktyor)(1907-1980) 1958-yil 8-dekabr 1958-yil 25-dekabr Nikita Xrushchev (1958-1964) 2 Aleksandr Nikolaevich Shelepin(1918-1994) 1958-yil 25-dekabr 1961-yil 5-noyabr Nikita Xrushchev (1958-1964) - General-polkovnikPyotr Ivanovich Ivashutin (vakillik qiluvchi)(1909-2002) 1961-yil 5-noyabr 1961-yil 13-noyabr Nikita Xrushchev (1958-1964) 3link=Fayl:Vladimir_Semichastny.jpg|129x129px General-polkovnikVladimir Efimovich Semichastniy(1924-2001) 1961-yil 13-noyabr 1967-yil 18-may Nikita Xrushchev (1958-1964)Aleksey Kosygin (1964-1980) toʻrttalink=Fayl:YuriAndropov1970.png|141x141px Armiya generaliYuriy Vladimirovich Andropov(1914-1984) 1967-yil 18-may 1982-yil 26-may Aleksey Kosygin (1964-1980)Nikolay Tixonov (1980-1985) 5 General-polkovnikVitaliy Vasilevich Fedorchuk(1918-2008) 1982-yil 26-may 1982-yil 17-dekabr Nikolay Tixonov (1980-1985) 6 Armiya generaliViktor Mixaylovich Chebrikov(1923-1999) 1982-yil 17-dekabr 1988-yil 1-oktabr Nikolay Tixonov (1980-1985)Nikolay Rijkov (1985-1991) 7 Armiya generaliVladimir Aleksandrovich Kryuchkov(1924-2007) 1988-yil 1-oktabr 1991-yil 28-avgust Nikolay Rijkov (1985-1991)Valentin Pavlov (1991) - General-leytenantLeonid Vladimirovich Shebarshin (aktyor)(1935-2012) 1991-yil 22-avgust 1991-yil 23-avgust Valentin Pavlov/Vitaliy Dogujiev (aktyor) (1991) sakkiz General-leytenantVadim Viktorovich Bakatin(1937-2022) 1991-yil 29-avgust 1991-yil 3-dekabr Ivan Silaev (de-fakto) (1991)

 Davlat xavfszilik qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari 
SSSRning 1991-yil 16-maydagi 2159-I-sonli „SSSRda davlat xavfsizlik organlari toʻgʻrisida“gi Qonunining 9-moddasiga muvofiq Davlat xavfsizlik qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosarlari SSSR Davlat xavfsizlik qoʻmitasi raisi taklifiga binoan Vazirlar Mahkamasi tomonidan tayinlangan va lavozimdan ozod qilingan. Shuni alohida aytoib oʻtish joizki, yuqoridagi qonunda belgilanganidan farqli oʻlaroq, Anatoliy Oleynikov va Yevgeniy Primakovni tayinlash toʻgʻridan-toʻgʻri SSSR Prezidenti tomonidan amalga oshirilganUkaz Prezidenta SSSR ot 29.08.1991 N UP-2487Ukaz Prezidenta SSSR ot 30.09.1991 N UP-2632.

 Davlat xavfsizlik qoʻmitasi raislarining unvonlari 

 Davlat xavfszilik qoʻmitasi raislari orasida I. A. Serov „Sovet Ittifoqi Qahramoni“ unvoniga ega boʻlgan yagona shaxs boʻlgan. Ammo 1963-yilga kelib Serov SSSR Qurolli Kuchlari Bosh shtabi Bosh razvedka boshqarmasi boshligʻi lavozimidan chetlatilganidan soʻng, u „… siyosiy hushyorlikni yoʻqotgani uchun“ degan vaj bilan ushbu unvondan mahrum qilingan.
 Lekin N. Shelepin harbiy unvonga ega boʻlmagan yagona davlat xavfsizlik qoʻmitasi rahbari hisoblangan. Shu bilan bir qatorda Shelepinning lavozimga kirishishi bilan SSSR Vazirlar Kengashi Raisi N. Xrushchyovning davlat xavfsizligi va ichki ishlar tizimidagi martabalarni bekor qilish toʻgʻrisidagi qarori Shelepinga general unvonini berishni rad etilishiga olib kelganM. L. Mlechin — „Kak Brejnev smenil Xruщeva. Taynaya istoriya dvorsovogo perevorota“ s. 25.