Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Xyue

Xyue, Gue — Vyetnamdagi shahar. Janubiy Xitoy dengizi sohili yaqinida. Binchitxyen provinsiyasining maʼmuriy markazi. Axoliyey 260,5 ming kishi (1990-yillar boshlari). Transport yoʻllarining yirik chorrahasi. Sholi oqlash, taxta tilish, toʻqimachilik korxonalari bor. Kurilish materiallari ishlab chiqariladi. Shaharga mil. av. 3-asrda (Nyatnam nomi bilan) asos solingan. 1471-yildan Vyetnam davlati tarkibida. 1804-yildan X. nomi bilan Vyetnam poytaxti. 1884-yilda fransuz protektorata oʻrnatilgan vaqtda ham Vyetnam imperatorlari qarorgohi boʻlgan.

 

Turkum:Vyetnam shaharlari
Xoʻja

Xoʻja (forscha — xoʻjayin, sohib) — islom mamlakatlarida turli davrlarda turlicha maʼnoda ishlatilib kelingan faxriy unvon va murojaat shakli. Ijtimoiy tabaqa sifatida sayyidlardan keyingi oʻrinda turgan. Xoʻjalarning kelib chiqishi haqida har xil fikr bor. Baʼzi, ma'lumotlarda xo'jalar arablarning istilochilik davrida kelib qolishgan deyiladi, va Xo'jalar Ali roziyallohu anhuning avlodlari deb yuritiladi. (Saidlar va Xoʻjalar tengdir ular bazi joylarda said bazi joylarda esa xoʻjalar deyiladi). Xoʻjalar muayyan imtiyozlarga ega boʻlganlar. Baʼzi mamlakatlarda bu imtiyoz maʼlum darajada saqlanib qolgan. Namangan, Fargʻona, Toshkent va Samarqand viloyatlarida xoʻjalar sulolasi vakillari hali ham yashab kelmoqda.

Turkum:Oʻzbekiston aholisi
Turkum:Qozoqlar
Turkum:Oʻzbeklar
Turkum:Sharqiy Turkiston tarixi
Turkum:Diniy atamalar
Xoʻja Alambardor maqbarasi

thumb|150px|Chillaxona fonusi
Xoʻja Alambardor maqbarasi — Toshkentdagi meʼmoriy yodgorlik (19-asr); Kamolon qabristoni hududida joylashgan. Xoʻja Abdul Aziz Alambardor (alambardor — bayroqdor) nomi bilan maʼlum boʻlgan shaxsga atab qurilgan. Maqbara gʻishtdan bezaksiz qurilgan. Peshtoq gumbazli, toʻrtburchak tarhli (8,87x8,0 m), gumbaz balandligi 10,3 m. Peshtoq orqali murabba tarhli (6,08x6,08 m) xonaga kiriladi. Xonaning gumbaz osti bagʻallaridagi gʻishtlar mavj usulida terilgan. Maqbara sharqidan 9 m naridagi chillaxona yer ostida joylashgan boʻlib, chortoq tarhli fonusi yer yuziga turtib chiqqan, ichki devorlari chuqur ravoqli. Unga zinapoya orqali tushiladi. 

 
Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Toshkent maqbaralari
Xoʻja Amin maqbarasi

Xoʻja amin maqbarasi, Xoʻjamning qabri — Namangandagi meʼmoriy yodgorlik (18-asr). Shayx Xovandi Tohur avlodlaridan boʻlgan, Toshkentdan Namanganga kelib oʻrnashib qolgan Iminxoʻja Eshon qaynotasi Ibroximxoʻja qabrining odd tarafiga, pishiq gʻishtdan qabrdan jan. roqda maqbara qurdirgan. Maqbara 11—12-asrlar meʼmorligi anʼanalari asosida qurilgan boʻlib, gʻishtlar orasi ganch qorishmasi bilan toʻldirib tekislangan. Qabr ustiga toʻgʻri toʻrtburchakli sagʻana qoʻyilgan. Maqbara (9x12 m) peshtoqgumbazli; peshtoq va uning ikki yonidagi guldastalari oʻzaro mutanosib hamda oʻyma girih naqshlar bilan nafis bezatilgan; gʻishtga xomligida oʻyma naqshlar ishlanib, soʻng xumdonda qizdirilgan. Peshtogʻining ravogʻi oʻyma bezakli ustunlar — guldastalarga tayangan. Xonaning ichki gumbazi naqshinkor qovurgʻalar bilan boʻlinib, har bir boʻlagiga turunjlar, gumbaz osti bagʻallariga muqarnasli ravoklar ishlangan; xona devorining yuqori qismi yozuv qatori bilan gir aylantirib hoshiyalangan. Binoning tashqi bezagida qora va qizil sir, ravoqlarida qizil va yashil sirlangan gʻisht, gumbazida qizil va qora sirkori parchinlardan jozibador naqshlar hosil qilingan. 

 
Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Namangan
Xoʻja Ilgʻor masjidi

Xoʻja Ilgʻor masjidi — Rishtondagi meʼmoriy yodgorlik (20-asrboshi). Shokir mingboshi buyurtmasi bilan otaoʻgʻil ustalar Eshonxon va Norboylar qurishgan. Masjid toʻrtburchak tarhli (40x13 m), uch ustunli, atrofi uch tomondan ayvon bilan oʻralgan. Xonaqohning gʻarbiy devoriga va ayvoniga mehroblar ishlangan, shifti islimiy naqshlar, qirrali tag ustunlar handasiy naqshlar bilan serhasham bezatilgan. Gul va naqshlarning oʻzaro uygʻunligi va rangbarangligi eʼtiborni tortadi. Masjidning shim. tomonida hovuz boʻlib, atrofiga daraxtlar ekilgan.

Qashqadaryo viloyatidagi meʼmoriy yodgorlik (16—17-asrlar); "Imkonagiy" nisbali olim, shayx Xoʻja Abduboqiy tomonidan qurilgan (nomi shundan). X.Xoʻja ilgʻor masjidi dastlab qishloq qabristoni tepaligidagi yuqori (xonaqoh va 2 daxma) va tepalik yon bagʻridagi quyi (oʻzaro tutashgan 2 hovli atrofida joylashgan masjid, Madrasa, karvonsaroy) inshootlar guruhidan iborat majmua tarkibida boʻlgan. Yuqori va quyi guruhi inshootlar gʻishtdan qurilgan devor ustidagi yoʻl (pandus) orqali birlashgani bilan oʻziga xos meʼmoriy mujassamot yechimiga ega boʻlgan. Quyi guruhdagi inshootlar 20-asr 60-yillari buzilgan, yuqori guruhsagi xonaqoh va (2 katta va kichik) daxma saqlangan.

Xonaqoh toʻgʻri toʻrtburchak (24,0x20,2 m) tarhli, anʼanaviy gumbaz tomli, tarzlari peshtoqli (asosiy kirish qismidagi peshtogʻi boshqalaridan birmuncha baland); devorlardagi ravokli darchalarga ganchkori panjaralar, bino burchaklariga guldastaminoralar ishlangan; mehrobi serhasham bezatilgan — murakkab iroqi muqarnas hamda chaspak usulidagi namoyonlar diqqatni tortadi. Katta va kichik daxmalar ustidagi oq marmar qabrtoshlarining yon tomonlari kulrang marmar bilan qoplangan, ular yuzasi handasiy (toʻrtburchak, murabba va boshqalar) shakllarga boʻlinib, oʻyma naqshlar bilan nafis bezatilgan.

 Yana qarang 

 Xoʻja Ilgʻor va Mulla Ismatulloh qori ziyoratgohlari

 

 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Fargʻona viloyati masjidlari
Xoʻja Parixontepa

Xoʻja parixontepa, Xoʻja Farxon — Toshkentdagi ilk oʻrta asrlarga oid arxeologik yodgorlik, otashparastlar qabristoni (mil. 6—7-asrlar). Beruniy shohkoʻchasi bilan Niyozov koʻchalari kesishgan yerda joylashgan. 1988 yil Toshkent arxeologiya ekspeditsiyasi (M.I. Filanovich) tomonidan oʻrganilgan. X. P. marhumlar ossuariylarda dafn etilgan nekropol ekanligi aniqlangan. X. P. ning oʻtmishda bal. 5 m boʻlgan. X. P.ning ustki qatlami 20-asr boshida qabriston boʻlib Tojik mozor deb atalgan. X.P.da qoraxoniylar davrida xumdon boʻlgan. X. P.dan topilgan koʻplab ossuariylar Choch va Iloq aholisi oʻrtasida islomdan avval zardushtiylik keng tarqalgani, Sugʻd va Xorazm bilan yaqindan aloqalar mavjud boʻlganidan dalolat beradi. X.P. oʻrnida hozir zamonaviy binolar bunyod etilgan.

 

Turkum:Arxeologiya
Turkum:Toshkent tarixi
Xoʻja Roʻshnoi maqbarasi

Xoʻja roʻshnoi maqbarasi - Termizdagi meʼmoriy yodgorlik (11-asr). Maqbara peshtoqgumbazli, bir xonali (tarhi 6x6 m), xom gʻisht (26x26x5 sm)dan qurilgan; bezaksiz, Bosh tarzi sharqqa qaragan; chuqur ravokli peshtoq orkali goʻrxonaga kiriladi. Xonaning ichki qismi yaxshi saqdangan, bagʻallari muqarnasli, yorugʻlik darchalar orqali tushadi. Gumbazi pishiq gʻishtdan qayta tiklangan.

 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Termiz
Xoʻja (maʼnolari)

Xoʻja— koʻp maʼnoli atama. Maʼnolari:
 Xoʻja — forsiy unvon. Shuningdek, turkiy tilli xalqlarda ham qoʻllanadi.
 Xoʻjalar — Arabistondan islom dinini olib kelgan arablardan kelib chiqqan Markaziy Osiyodagi shajara, urugʻ.

 Shaxsiyat 
 Xo'ja Nasriddin — Sharq xalqlari folklor personaji. 
 Alban Xo'ja (1987-yilda tuğ.) — albaniyalik futbolchi. 
 Buyar Xo'ja — albaniyalik shaxmatchi.
 Anvar Xo'ja (1908—1985) — albaniyalik davlat arbobi.
 Poshshoxoja, Xoja (1480, Niso — 1547, Buxoro) — shoir, davlat arbobi va yirik ulamo.
 Boshqalar 
 «Xo'ja» — 2012-yilda suratga olingan ozarbayjon harbiy filmi. 
 Toponomiya 
 Xoʻja (Qadamjoy tumani) — Qirgʻiziston Respublikasining Botken viloyati Qadamjoy tumaniga qarashli qishloq.
Xoʻja Sinon

Xoʻja Sinon (1489, Qayseri — 1588, Istanbul) — turk meʼmori va muhandisi, 1538-yildan Sulton Sulaymon I huzurida bosh meʼmor. Xoʻja Sinon Vizantiya meʼmorligini ijodiy oʻrgangan. Uning bevosita rahbarligida juda koʻp saroy, masjid, maqbara, istehkom, koʻpriklar va boshqa inshootlar bunyod etilgan. U yaratgan binolar, asosan, markaziy gumbazli boʻlib, ulugʻvorligi, interyerlarining kengligi va hashamatliligi, yaxlit mujassamoti bilan diqqatga sazovor: Istanbuldagi Shahzoda masjidi (1548), Sulaymoniya masjidi (1557), Edirnedagi Salimiya masjidi (1575), Yevpatoriya masjidi (1552) masjidlari va boshqaUsmonlilar imperiyasiOʻzME

 

Turkum:Sulaymon I
Xoʻja Qurbon madrasasi

Xoʻja Qurbon madrasasi — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Darvozatutak MFYda joylashgan meʼmoriy yodgorlik (XIX asr oxirlari — XX asr boshlarida qurilgan). Meʼmoriy yodgorlik Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

 Tarixi 
Turkum:Qarshi meʼmoriy yodgorliklari‎
Turkum:Qarshi madrasalari

Xoʻja Qurbon madrasasi bir qavat boʻlib old qismi sharqqa qaragan va gʻarbiy tarafi aholi uy-joylari bilan qoʻshilib ketgan. Hokimiyat undan 1925-yilda hibsxona oʻrnida foydalanadi. 1954-yillarda ham uning saqlanish holati ancha yaxshi boʻlgan. Bu paytga kelib u shahar maishiy xizmat xoʻjaligi ixtiyoriga berilgan. Xoʻja Qurbon madrasasi 1970- yillardagi ahvoli toʻgʻrisida L. Mankovskaya ham qisqacha maʼlumot berib oʻtadi. Oʻsha paytda ham u yaxshi saqlangan tarixiy obidalar sirasiga kirgan. Madrasa hozirgi kunga kelib faqat kirish qismi toʻliq saqlab qolinganJumanazar A. K. Nasaf. Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007 — 154-bet.

 Arxitekturasi 
Madrasa asosi 21,25 x 21 metrni tashkil etgan, hujralari tepasi balxi gumbaz uslubida yopilgan. Xoʻja Qurbon madrasasi kichik hovlisi (10,7×9,1 m) ham mavjud boʻlgan. Madrasa rus gʻishtlaridan qurilgan boʻlib murabba tarxli, bosh tarzi peshtoq bilan ajratilgan, pishiq gʻishtdan qurilgan. Kichik hovli atrofi hujralar bilan oʻralgan; hujralar murabba tarxli, balxi gumbazli boʻlgan. Peshtoqdan gumbazli miyonsaroy orqali hovliga oʻtiladi. Madrasagaga faqat bir tomondan murabba tarxli darsxona tutash (darsxona devorlariga tokchalar ishlab kengaytirilgan, gumbazi qalqonsimon bagʻallarga tayangan), darsxonaning qaramaqarshi tomonini bir juft tor hujralar egallagan. Xoʻja qurbon madrasasi sirti silliqlangan gʻishtlar bilan tekis ishlangan.

 Galereya 

 

Jumanazar A. K. Nasaf. Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007 — 204 bet. 

 
Turkum:Qarshi meʼmoriy yodgorliklari‎
Turkum:Qarshi madrasalari
Xoʻjabaqirgʻon

Xoʻjabaqirgʻon yoki Xoʻjabaqirgan — Fargʻona vodiysidagi daryo. Turkiston tizmasining shimoliy yon-bagʻridan boshlanadi. Uzunligi 130 km. Havzasining umumiy maydoni 2150 km². Oʻrtacha yillik suv sarfi 10,3 m³sek. Muzlik va qor suvlaridan toʻyinadi. Asosiy irmoqlari — Laylak va Qozbola. Koʻp qismi Qirgʻiziston hududidan oqadi, suvi sugʻorishga sarflanib, Tojikistonning Xoʻjand shahri yaqinida tugaydi.

 

Turkum:Qirgʻizistondagi daryolar
Turkum:Tojikistondagi daryolar
Azmiddin Xoʻjayev

Azmiddin Xoʻjayev (1892 – Toshkent – 1946) – shaxmatchi. Oʻzbekistonning birinchi chempioni (1930, Samarqand). Xoʻjayev 1924-yildan Oʻzbekistonda zamonaviy shaxmat qridalarini targʻib etishga boshchilik kiday. Yetakchi shaxmatchilarni taklif etib, ommaviy musobaqalar uyushtirdi, shaxmat toʻgaraklari ochdi. Toshkentning Eski shahar kismida jonli shaxmat (har bir sipohga xos kiyingan odamlar ishtirok etuvchi) oʻyinlarini tashkil etdi. Xayrulla Abdullayev, Aleksandr Ayrapetov, Ulugʻbek Elbekov kabi iqtidorli shaxmatchilarning kamol topishiga koʻmaklashdi. 1972-yildan Oʻzbekistonda Xoʻjayev xotirasiga bagʻishlangan anʼanaviy musobaqalar oʻtkazib kelinadi.

 

Turkum:1892-yilda tugʻilganlar
Turkum:1946-yilda vafot etganlar
Bobo Xoʻjayev

Bobo Xoʻjayev (15-iyun 1916 Toshkent — 3-yanvar 1993) —aktyor, rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Moskva oʻzbek drama studiyasini tugatgan (1930). 1930—32 yillar Buxoro teatrida aktyor va rejissyor 1932—56 yillarda respublikaning turli teatrlarida ishlagan. 1956—77 yillar Oʻzbekiston televideniyesida rejissyor. Aktyor sifatida Gʻofir ("Boy ila xizmatchi"), Kalaf ("Malikai Turandot"), Karl Moor ("Qaroqchilar") kabi obrazlar yaratgan. "Uylanish" (N. Gogol), "Hamlet" (U. Shekspir; M. Uygʻur bilan hamkorliqsa), "Farhod va Shirin" (Xurshid), "Gulsara" (K. Yashin), "Maysaraning ishi" (Hamza; M. Miroqilov bilan hamkorlikda), "Skapenning nayranglari" (Molyer), "Front" (A. Korneychuk) va boshqa spektakllarni sahnalashtirganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1916-yilda tugʻilganlar
Turkum:1993-yilda vafot etganlar
Turkum:3-yanvarda vafot etganlar
Porso Xoʻjayev

Xoʻjayev Porso, Porso Xoʻja Hasan (1867-yil, Buxoro — 1937-yil 25-oktabr, Toshkent) — Buxorodagi jadidchilik harakatining namoyandalaridan biri, Buxoro XSR va Oʻzbekiston SSR davlat va jamoat arbobi, pedagog.

Hayoti va faoliyati
Porso Xoʻjayev 1867-yil Buxoro amirligining poytaxti Buxoro shahrida tavallud topgan. Buxoroda madrasa tahsilini olgan. 1890-yillardan jadidchilik gʻoyalariga qiziqa boshlagan. 1905-yildan Buxorodagi jadidchilik va „Yosh buxoroliklar“ safida yangi usul maktablari ochish va jadid gazetalarini chiqarish, koʻplab qiroatxona va kutubxonalar tashkil etishda faol qatnashgan. 1918-yil martdan Samarqand, Shahrisabz, Qarshi, Buxoroda amirlik tuzumiga qarshi kurashda ishtirok etgan.

Buxoro Xalq Sovet Respublikasi (BXSR) tuzilgach, Xatirchi va Karmana viloyatlari inqilobiy qoʻmitasi raisi (1920—1921-yillar), BXSR dehqonchilik noziri va nozir oʻrinbosari (1921-yil), Buxoro markaziy kasaba ittifoqi raisi (1922-yil), BXSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi raisi (1922-yil avgust — 1924-yil noyabr) sifatida faoliay olib borgan. 1925-yildan Buxoro shahar ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari, Buxoro okrugida yer islohoti boʻyicha komissiya raisi boʻlib, 1929-yildan Toshkentda koʻchib oʻtgan.
Vafoti
Porso Xoʻjayev BXSRning rahbar arboblari bilan birgalikda millatchilik va sovet davlatchiligiga qarshi harakatlarda ayblanib, 1937-yil 14-oktyabrda otishga hukm qilingan va shu yilning 25-oktabrida, 70 yoshida Toshkentda otib oʻldirilgan. 1962-yil 26-noyabrda oqlangan.
Mukofotlari
Porso Xoʻjayev Buxoro Xalq Sovet Respublikasining 1-darajali Qizil yulduz ordeni bilan taqdirlangan.

 

 

Turkum: Buxoro amirligida tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda vafot etganlar
Turkum:Buxoro amirligi davlat arboblari
Turkum:Buxoroda tugʻilganlar
Turkum:Buxoro amirligi kishilari
Turkum:Buxorolik kishilar
Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Jadidlar
Turkum:Qatagʻon qurbonlari
Turkum:Yosh buxoroliklar
Turkum:Qizil Yulduz ordeni sohiblari
Turkum:Buxoro Xalq Sovet Respublikasining 1-darajali Qizil Yulduz ordeni sohiblari
Turkum:Oʻzbekiston inqilobchilari
Turkum:SSSRda qatagʻonga uchragan davlat organlari rahbarlari
Turkum:Oʻzbekiston SSRda qatl etilganlar
Turkum:Sovet Ittifoqida vafotidan keyin oqlanganlar
Turkum:KPSS safidan chiqarilganlar
Toshxoʻja Xoʻjayev

Toshxoʻja Umarovich Xoʻjayev (1922.1.9 Toshkent 1975.22.5) - rejissor, aktyor, pedagog. Oʻzbekiston xalq artisti (1959). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1951). 1950-60 yillar Hamza teatrida rejissor, bosh rejissor, ayni vaqtda (1957—70 yillar) Toshkent teatr va rassomlik sanʼati intida pedagog. 1970-75 yillar "Oʻzbekfilm"da kinoaktyorlar studiyasiga rahbar, aktyor sifatida ishlagan. Zamonaviy rejissuraga xos maksimal aniqlik, har bir detal va xattiharakatni simvol darajasiga kutarish uslubi, keng qamrovlilik, yetakchi murabbiylik X. ijodiga xos. "Skapenning nayranglari" (J.B.Molyer) X.ning sahnaga qoʻygan ilk spektaklidir. "Mangu hayot" (Bragin va Tovstonogov), "Shohi soʻzana" (A. Qaxdor, A. Ginzburg bilan xamkorlikda), "Yurak sirlari" (B. Raxmonov), "Ayajonlarim" (A. Kahhor), "Qutlugʻ qon" (Oybek), "Shaxsiy ish" (A. Shteyn), "Oltin devor" (E. Vohidov), "Yurak yonmogʻi kerak", "Chin muhabbat" (O. Yoqubov), "Hurriyat" (Uygʻun), "furqat" (T. Xoʻjayev oʻz pyesasi asosida, B. Avazov bilan hamkorliqda), "Sarvqomat dilbarim" (Ch. Aytmatov), "Oʻgʻirlangan umr" (M. Kaoru), "Monserra" (Robles) kabi spektakllarida yumor, satira va lirik yondashuvlarni, spektakl mazmunini aktyor ijrosiga uygunlashtira oldi. Shuningdek, Rus drama teatrida "Bayramning birinchi kuni" (N. Hikmat), Mukimiy teatrida "Gʻazal fojiasi" (A. Bobojon) singari spektakllar qoʻygan. U "Sarvqomat dilbarim" (Ch. Aytmatov) spektaklini Tatariston teatrida ham sahnalashtirgan. X. bir qancha chet el mumtoz dramaturgik asarlar va K.S. Stanislavskiyning "Aktyorning uz ustida ishlashi" asarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Abdulla Toʻqay nomidagi Tatariston Davlat va Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofotlari laureati (1966, 1970)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Shuhrat Xoʻjayev

Shuhrat Xurshidovich Xoʻjayev (1969.11.7, Buxoro) — sambochi-kurashchi. Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sport ustasi (2000), „Oʻzbekiston iftixori“ (1998). Sambo boʻyicha 90 kg vaznda Osiyo chempioni (1996, Krasnoyarsk; 1997, Ulan-Bator; 1998, Toshkent; 1999, Singapur; 2000, Uralsk; 2001, Toshkent), Osiyo kubogi gʻolibi (1995, Bishkek), jahon chempioni (1996, Tokio; 2000, Kiyev), jahon kubogi gʻolibi (1996, 1998, Kstova). Kurash boʻyicha Osiyo chempioni (2001, Toshkent), jahon chempionati bronza medali sovrindori (1999, Toshkent). Shuhrat Xoʻjayev kurashning sumo turi boʻyicha ham koʻplab xalqaro musobaqalarda sovrinli oʻrinlarni egallagan. Buxoro oziq-ovqat va yengil sanoat texnologiya institutini tugatgan (1994). 1990-yildan Buxorodagi kurashga ixtisoslashgan 2-bolalar-oʻsmirlar olimpiya zaxiralari maktabida murabbiyOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston kurashchilari‎
Turkum:Oʻzbekiston sambochilari
Ernafas Xoʻjayev

Ernafas Xoʻjayev (1916.15.5, hozirgi Buxoro viloyati Romitan shahar — 1944.13.11, Polsha, Malaya Turka qishlogʻi) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1941-yildan frontda. 717-oʻqchi polki (1-Belorussiya fronti 48-armiyaning 170-oʻqchi diviziyasi)da vzvod komandiri oʻrinbosari, starshina. 1944-yil 18-iyulda Polshaning Xaynuvka shahridan shimoli-sharqda joylashgan Semenuvka qishlogʻi yaqinidagi jangda safdan chiqqan vzvod komandiri oʻrnida jangchilarni hujumga boshlagan. Qoʻl jangida jasorat koʻrsatgani uchun Qahramon unvoni berilgan (1945-yil 24 mart, vafotidan soʻng). Romitan shahar va Romitan tumanidagi qishloqlardan birida byusti oʻrnatilgan. Qishloqdagi oʻrta maktabga uning nomi berilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Qudrat Xoʻjayev

Qudrat Umarovich Xoʻjayev (1911.5.5 — Toshkent — 1981.9.8) — aktyor, rejissyor Oʻzbekiston xalq artista (1956). Moskva teatr sanʼati institutini tugatgan (1936). Ijodiy faoliyatini 1929 yilda Toshkent ishchiyoshlar teatrida aktyorlikdan boshlagan. 1936—41 yillarda va yana 1952 yildan Hamza teatrida aktyor. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Yangiyoʻl teatrida rejissyor, Samarqand va Namangan viloyat teatrlarining badiiy rahbari (1942—52). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida pedagog (1961 — 81). Fitratning "Arslon" spektaklidagi Imom roli X.ning ilk sahnaviy obrazidir. Frans (Shiller, "Karokchilar"), Laert, Kassio (U. Shekspir, "Otello"), Qori (A. Qahhor, "Tobutdan tovush"), Jogen (R. Tagor, "Gang daryosining qizi"), Sezar (U. Shekspir, "Yuliy Sezar"), Serebryakov (Chexov, "Vanya togʻa"), Sakkokiy (M. Shayxzoda, "Mirzo Ulugbek"), Saidxon (S. Azimov, "Qonli sarob"), Ilhom (B. Rahmonov, "Yurak sirlari") kabi rollari bilan shuhrat qozongan. Rejissyor sifatida "Farhod va Shirin" (Xurshid), "Momakaldiroq" (A. Ostrovskiy), "Halima" (F. Zafariy) singari spektakllarni saxnalashtirgan. Har qanday obrazning tashqi qiyofasi, nutqi, yurishturishini, oʻziga xos odatlarini puxta oʻylardi, shu orqali qahramonining ichki dunyosini ochib berardi. Uning qahramonlari koʻpincha madaniyatli, bilimdon, salohiyatli boʻlardi. X. satirik obrazlar ustasi sifatida ham tanilgan. Shu xususiyatlar kinofilmlardagi obrazlarida ham oʻz aksini topgan (Nargiz, "Alisher Navoiy"; Naziriy, "Hamza"; Naqshobiy, "Ikki dil dostoni" va boshqalar).

Ac: Goʻzallik shaydosiman, T., 1976; Sahnaga yoʻl, T., 1982; Monolog ob aktyorskoy jizni, T., 1983.

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:1911-yilda tugʻilganlar
Turkum:1981-yilda vafot etganlar
Turkum:9-avgustda vafot etganlar
Salimaxon Xoʻjayeva

Salimaxon Shoyusupovna Xoʻjayeva (1916.1.1 — Toshkent — 2004.9.6) — opera xonandasi (lirikdramatik soprano), Oʻzbekiston xalq artisti (1967). Moskva oʻzbek opera studiyasi (1941) va Toshkent konservatoriyasi (1945)ni tugatgan. Navoiy teatrida yakkaxon xonanda (1941—67). Katta Fargʻona kanali qurilishida (1939), Ikkinchi jahon urushi davrida harbiy qismlarda madaniy xizmat koʻrsatgan. Toshkent konservatoriyasi (1961—72), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (1972—84)da pedagog.

Xoʻjayevaning yoqimli, jozibador ovozi, nurli chehrasi, yuqori vokal va aktyorlik maxrrati oʻzbek va chet el mumtoz operalarida ijro etgan asosiy partiyalarda namoyon boʻlgan: Layli ("Layli va Majnun"), Zuhra ("Tohir va Zuhra"), Shirin ("Farhod va Shirin"), Tana ("Er Targʻin", B. Brusilovskiy), Nigor ("Koʻr oʻgʻli", U. Hojibekov), Tatyana, Liza, Iolanta (P. Chaykovskiy, "Yevgeniy Onegin", "Iolanta"), Karmen (J. Vize, "Karmen"), Lyubasha (N. RimskiyKorsakov, "Shoh qayligʻi") va boshqa Konsert repertuaridan oʻzbek xalq qoʻshiqlari ("Qoshlari qalamlar" va boshqalar), chet el kompozitorlari (Gendel, Motsart, Shubert, Glinka, Chaykovskiy va boshqalar) asarlari keng oʻrin olgan. X. oʻzbek bastakor va kompozitorlarining qoʻshiq va romanslarining ilk ijrochisi sifatida ham tanildi: T. Sodiqovning "Bahor", M. Burhonovning "Tabassum qilmading", "Ishqida" va boshqa, A. Muhammedovning "Alla", Ham. Rahimovning "Sevimli yor" va boshqaOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Xolida Xoʻjayeva

Xolida Xoʻjayeva (1916.1.1, Samarqand) — Oʻzbekiston xalq artisti (1956). Moskva drama studiyasini tugatgan (1930). Studiyada Lazokat (L.Appoqova, "Qon va suv"), Nadya (D. Furmanov, "Isyon"), Martin (Molyer, "Zoʻraki tabib") kabi rollarni ijro etgan. 1930—33 yillar Buxoro teatri, 1933—87 yillar Hamza teatrida, 1987— 90 yillar Abror Hidoyatov nomidagi teatrda aktrisa. Ijroda bosiklik bilan eʼtiborni qahramon ichki kechinmalarini ochishga yoʻnaltirish X. ijodiga xos. Bu narsalar uning Halima (F. Zafariy, "Halima"), Laurensiya (Lope de Vega, "Qoʻzibuloq qishlogʻi"), Dilbar, Oʻlmas (K.Yashin, "Tormor", "Yondiramiz"), Xonzoda, Poshshooyim, Xolisxon (Hamza, "Boy ila xizmatchi", "Paranji sirlari"), Lyubov Yarovaya (K. Trenyov, "Lyubov Yarovaya"), Nina (M. Lermontov, "Maskarad"), Tatyana (M. Gorkiy, "Meshchanlar"), Xumorxon (Abdulla Qahhor, "Ogʻriq tishlar"), Shamsiqamar (M. Abliyev, "Shamsiqamar"), Gavharshod begim (M. Shayxzoda, "Mirzo Ulugʻbek"), Boʻston (S.Ahmad, "Kelinlar qoʻzgʻoloni"), Oynisa (Oʻ. Umarbekov, "Kuzning birinchi kuni") kabi rollari talkinida namoyon boʻldi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1979). "Elyurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1999).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Xoʻjakent GES

Xoʻjakent ges - Chirchiq daryosining yuqori qismida, Chorvoq GES dan quyirokda. Toshkent viloyati Boʻstonliq tumani Qoronkoʻl qishlogʻi yaqinida joylashgan. Oʻrta Chirchiq GESlar kaskadi tarkibiga kiradi. Styada umumiy kuvvati 165 MVt boʻlgan 3 gidroagregat oʻrnatilgan. GES qurilishi 1971-yilda boshlangan. 1gidroagregati 1976-yil 10 dekabrda foydalanishga topshirilgan, keyingi 2 agregati 1977-yilda ishga tushirilgan.

GES gidrouzeli tarkibiga bal. 40 m, uz. 597 m li toʻgʻon, 3 ta suv tashlama inshoot, stya binosi kiradi. GESdan elektr quvvati 110 kV kuchlanishli elektr uzatish liniyasi orqali sanoat korxonalariga yetkazib beriladi. 2003-yilda 688,1 mln. kVtsoat elektr energiyasi ishlab chiqarildi. Oʻrta Osiyo "Energiya" birlashgan energetika tizimiga ulangan.

 

Turkum:Oʻzbekiston gidroelektr stansiyalari
Turkum:Chirchiq-Boʻzsuv suvenergetika trakti
Turkum:Oʻzbekgidroenergo
Xoʻjakent makoni

Xoʻjakent makoni - mustye davri gʻorlari. Hozirgi Xoʻjakent qishlogʻi (Toshkent viloyati) yaqinidagi qoyatoshlar orasidan topilgan (1957). Bir-biriga yondosh 2 ta ungurdan iborat. 1ungurdan 36 m² maydon ochilib, uning 1—2qatlamlaridan ilk oʻrta asrlarga oid sopol idishlarning siniqlari va bir necha tosh qurollar, 3quyi qatlamidan esa, mustye davriga oid sariq xarsangtosh boʻlaklari va koʻpgina tosh qurollar topilgan. 10 dan ortiq yirik tosh, shuningdek, mayda nukleuslar uchraydi. Xoʻjakent makonidan tosh parrakcha, qirgʻich, oʻchoq oʻrni, uning atrofida qoraygan toshlar va qad. hayvonlarning suyak qoldiqlari, 2un gurdan esa har xil tosh qurollar va hayvon suyaklari topilgan. Xoʻjakent makonida yashagan neandertallar ovchilik va terimchilik bilan kun kechirganlar.

 

Turkum:Oʻzbekiston gʻorlari
Turkum:Arxeologiya
Turkum:Toshkent viloyati geografiyasi
Xoʻjalik

Xoʻjalik — kishilar tomonidan oʻz yashash sharoitlari va ini yaratish, saqlash va yaxshilashda foydalaniladigan tabiiy va inson qoʻli bilan yaratilgan vositalar majmui. Q. Milliy iqtisodiyot.
Xoʻjalik nizolari

Xoʻjalik nizolari (Oʻzbekiston Respublikasida) -iqtisodiyot sohasida va uni boshqarish jarayonida taraflar oʻrtasida kelib chiquvchi kelishmovchiliklar. Yuridik shaxslar, yuridik shaxs tuzmagan holda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan va yakka tartibdagi tadbirkor maqomini olgan fuqarolar Xoʻjalik nizolari bilan bogʻliq huquqiy munosabatlarning subʼyektlari hisoblanadi. Xoʻjalik nizolarining quyidagi mavjud: tuzilishi nazarda tutilgan shartnoma moddasidan kelib chiqqan kelishmovchiliklar yoki shartnoma yuzasidan kelib chiqqan boʻlib, hal etish uchun xoʻjalik sudiga topshirish haqida taraflar oʻzaro kelishgan ixtiloflar; shartnoma shartlarini oʻzgartirish yoki shartnomani bekor qilish haqidagi; mulk huquqini tan olish toʻgʻrisidagi; majburiyatlar bajarilmaganligi yoki tegishli tarzda bajarilmaganligi; mulkdor yoki molmulkning boshqa qonuniy egasi tomonidan molmulkni boshqa shaxsning qonunsiz egaligidan talab qilib olishga oid; mulkdorning yoki molmulkning boshqa qonuniy egasining huquklari egalik qilishdan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmagan holda buzilganlik; yetkazilgan zararni qoplash; shaʼn, qadrqimmat va ishchanlik obroʻsini himoya qilish toʻgʻrisidagi va boshqa nizolar, davlat roʻyxatiga olishni rad etganligi yoki belgilangan muddatda davlat roʻyxatiga olishdan bosh tortganlik ustidan shikoyat kabilar.

Xoʻjalik nizolarini, asosan, xoʻjalik sudlari koʻrib chiqadi. Xoʻjalik sudlarining vakolat doirasi Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida (111modda) belgilab berilgan. Xoʻjalik nizolari, shuningdek, hakamlar sudita koʻrish uchun topshirilishi mumkin (Oʻzbekiston Respublikasi XPK, 25modda).
Tilash Xoʻjamberdiyev

Tilash Xoʻjamberdiyev (1938.10.5, Boʻstonliq tumani Sijjak qishlogʻi — 2001.7.9, Toshkent) — sozanda (chang), bastakor. Oʻzbekiston xalq artisti (1998). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1964). Oʻzteleradiokompaniyasida Doni Zokirov nomidagi xalq cholgʻulari orkestri sozandasi (1961-yildan), xalq cholgʻu ansambli rahbari (1974-yildan). Repertuaridan oʻzbek xalq ("Kurd", "Ilgʻor" va boshqalar) va bastakorlar (F. Sodiqovning "Ishq" kabi) kuylari, oʻzbek (T. Azimovning "Goʻzal diyorim", F. Xarratovning "Yoshlar valsi", T. Toshmatovning "Bahor armugʻoni") va chet el kompozitorlari (U. Hojibekovning "Koʻr oʻgʻli" operasidan raqs, uvertyura va boshqalar) asarlari urin olgan. "Chang taronalari", "Sabolar aytdi", "Shodiyona", "Sarvigul", "Navroʻz navosi", "Gulchexra kiz oʻynasin" kabi chang uchun asarlar yaratgan. X. viloyatlarda xam turli ansambllar (mas, Fargʻona viloyatidagi "Rayhon" ashula va raqs ansambli va boshqalar) tashkil etgan. Belarus, Rossiya, Estoniya, Qozogʻiston, Tojikiston kabi mamlakatlarda gastrolda boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston xalq artistlari
Turkum:1938-yilda tugʻilganlar
Turkum:10-mayda tugʻilganlar
Turkum:2001-yilda vafot etganlar
Turkum:7-sentabrda vafot etganlar
Xoʻjandiy

Xoʻjandiy (XIV asrning ikkinchi yarmi, Xoʻjand – XV asr boshlari) – shoir, dunyoviy adabiyot vakillaridan biri.

Xoʻjandiy haqida biografik maʼlumotlar saqlanmagan. Bizgacha uning „Latofatnoma“ asari yetib kelgan. Asar Xorazmiyning „Muhabbatnoma“siga nazira tarzida yozilgan. Doston oʻnta noma (maktuba)dan iborat. Asarda sevgi tarannum etilib, visol ishtiyoqi va hijron iztiroblari tasvirlangan. Shuningdek quyidagi misralar kabi insonparvarlik gʻoyalari ilgari surilgan:Tilar boʻlsang jahon ichra amorat,
Faqirlar koʻnglini qilgin imorat.„Latofatnoma“ XV asr boshlarida oʻzbek sheʼriyatiga xos detallar va badiiy anʼanalar (ayniqsa, tajnis)ga boy, tili ommabop. Forscha, arabcha soʻzlar kam. Unda fikriy aniqlik va hissiy joʻshqinlik mujassam. Asar Oltin Oʻrda xonligida yaratilgan turkiy tildagi nodir adabiy asar boʻlib, oʻzbek adabiyotida nomanavislik janriga muhim hissa boʻlib qoʻshilgan.

 

 
 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Xoʻjand kishilari
Maxset Xoʻjaniyozov

Maxset Saparovich Xoʻjaniyozov (1947.4.4, Nukus) – opera xonandasi (bas). Oʻzbekiston (1993), Qoraqalpogʻiston (1980), Tatariston (1981) xalq artisti. Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1972). 197274 ylar Navoiy teatrida, 1974-yildan Qoraqalpoq davlat musiqali drama va komediya teatrida yakkaxon xonanda, ayni paytda Nukus musiqa bilim yurtida oʻqituvchi. Opera sahnasida Primbiy (N. Muhammaddinov, „Ajiniyoz“), Gremin (P. Chaykovskiy, „Yevgeniy Onegin“), Kdri loʻli (S. Raxmaninov, „Aleko“) kabi partiyalarni ijro etgan. Konsert repertuaridan qoraqalpoq (T. Esirkenovning „Oʻzbekistonim“), oʻzbek (H. Rahimovning „Sevimli yor“, T. Sodiqovning „Jonon koʻrinur“) va chet el mumtoz kompozitorlar (Brams, Betxoven, Verdi va boshqalar)ning romans, qoʻshiq va ariyalari, shuningdek, qoraqalpoq xalq koʻshiklari („Boʻzatov“, „Jetiasirim“) oʻrin olgan. Mintaqaviy (Toshkent, 1972) va xalqaro (Toshkent, 1977; Rio de Janeyro, 1979) tanlovlar laureati. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1983).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston xalq artistlari
Turkum:Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureatlari
Turkum:1947-yilda tugʻilganlar
Turkum:4-aprelda tugʻilganlar
Turkum:Qoraqalpogʻiston ASSR xalq artistlari
Turkum:Tatariston ASSR xalq artistlari
Sultonbek Xoʻjanov

Sultonbek Xoʻjanovich Xoʻjanov (1894, hozirgi Janubiy Qozogʻiston viloyatining Turkiston tumanidagi Aksumbe ovuli — 1938.10.2) — davlat va jamoat arbobi. Toshkentda qozoq tilida nashr etilgan "Birlik tugʻi" gaz.ning muharriri (1917). Sirdaryo viloyati inqilobiy qoʻmitasi raisi (1920), Turkiston ASSR ichki ishlar (1920—21), maorif (1921—22), yer ishlari (1923—24) xalq komissari, Turkiston ASSR MIK raisi oʻrinbosari (1924).

RKP(b) Qozogʻiston oʻlka komiteta kotibi va Markaz VKP(b) MKda milliy respublikalar va viloyatlar boʻyicha masʼul xodim (1925). Xoʻjanov milliy masalada "ogʻmachilik"ka yoʻl qoʻygan deb ayblangan va unga "xoʻjanovchilik" tamgʻasi bosilgan. Xoʻjanov keyinchalik Toshkentda VKP(b) MK Oʻrta Osiyo byurosi tashviqot-targʻibot boʻlimida ishladi (1928—29), Oʻrta Osiyo paxtachilikirrigatsiya politexnika instituti birinchi rektori (1929—31), "Oʻrta Osiyo paxtachilik markazi" boshqarmasi raisi (1931—32); Moskvada "Soyuzxlopok" boshqarmasi raisining oʻrinbosari (193233), SSSR IshchiDehqon nazorati xalq komissarligida paxtachilik boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari (1933—34); SSSR Yer ishlari xalq komissarligining Oʻrta Osiyodagi (Toshkent) vakolatxonasi raisi (1934), Oʻzbekiston paxtachilik tresti direktorining oʻrinbosari (1934).

Xoʻjanov matbuot, maorif va madaniyat, tarix va adabiyot masalalari bilan ham faol shugʻullangan. U "aksilinqilobiy qozoq millatchilik tashkiloti"ning rahbarlaridan biri sifatida ayblanib, 1937-yil 16 iyunda qamoqqa olingan va otishga hukm qilingan (1938-yil 8 fevral). 1957-yilda oklangan.

 

Turkum:1894-yilda tugʻilganlar
Turkum:1938-yilda vafot etganlar
Turkum:Turkiston ASSR xalq komissarlari
Xoʻjapiryox togʻi

Xoʻjapiryox togʻi - Boysun tizmasining sharqiy tarmoqlaridan biri. Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari chegarasida, Toʻpolondaryoning oʻng sohilida joylashgan. Deyarli kenglik boʻylab 30 km ga choʻzilgan. Bal. 3500–4000 m, eng baland joyi 4425 m (Xoʻjapiryox choʻqkisi). Suvayirgʻich qismining baʼzi joylari tekis, koʻp qismi qoyalardan iborat. Shimoliy, sharqiy va janubiy yon bagʻirlari Toʻpolondaryo va uning irmoqlari bilan zich va chuqur kesilgan (ularning koʻpchiligi dara shakliga ega). Qad. muzlik relyef shakllari (troglar, morena uyumlari) hamda kichik hozirgi zamon muzliklari va doimiy qor qoplamlari uchraydi. Yiliga 700–800 mm yogʻin tushadi. Tipik qoʻngʻir, och qoʻngʻir oʻtloq dasht baland togʻ tuproqlari tarqalgan. Oʻt oʻsimliklar oʻsadi, archazorlar bor. Xoʻjapiryox togʻi yaylov sifatida foydalaniladi.

Turkum:Togʻlar
Turkum:Oʻzbekistonning relef shakllari
Turkum:Qashqadaryo viloyati geografiyasi
Turkum:Surxondaryo viloyati geografiyasi
Xoʻjahayron gazkondensat koni

Xoʻjahayron gazkondensat koni — Qashqadaryo viloyati Koson tumanidagi kon. Muborak temir yoʻl stansiyasidan 15 km shim.gʻarbda. 1959-yilda ochilgan. 1978-yilda foydalanishga topshirilgan. Kon relyefi choʻl tekisligidan iborat. Xoʻjaxayron strukturasi Muborak koʻtarilmasida joylashgan boʻlib, shim.sharqqa choʻzilgan braxiantiklinaddan iborat. Burma asimmetrik tuzilishga ega, oʻki yoysimon egilgan, qabariq tomoni jan.ga yoʻnalgan. X.g.k.k.da jami 4 ta burgʻi qudugʻi qazilgan, yura, bur, paleogen, neogen va toʻrtlamchi davr yotqiziqlari ochilgan. Sanoat miqyosidagi gaz uyumlari bilan bogʻliq boʻlgan gorizontlar boʻsh ohaktoshlardan tuzilgan, ayrim joylarida zich, gʻovakli ohaktosh qatchalari mavjud. Uyum qatlami gumbazli tipga mansub. Ushbu gorizontlar 1697 –1710 m chuqurlikda ochilgan. Gorizontning quyi qismidan (1720–1718 m) gaz suv bilan birga chiqadi. Qatlam suvlari minerallashgan, natriyxlor koeffitsiyenta miqdori 0,9—0,92. Hoz, kunda kondan foydalanilmoqda.

 

Turkum:Oʻzbekiston gaz konlari
Turkum:Koson tumani
Xoʻjash mahram madrasasi

Xoʻjash mahram madrasasi (yoki Xoʻjashoh mahram madrasasi) – Oʻzbekiston Respublikasining Xorazm viloyati Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Bugungi kunda madrasa „Ichan qalʼa“ MFY, Pahlavon Mahmud koʻchasi, 11-uyda joylashgan. U 1839-yil Xoʻjashoh mahram tomonidan Ichan qalʼa hududidagi Pahlavon Mahmud maqbarasi yonida qurilgan.

Xoʻjash mahram madrasasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda „Ichan qalʼa“ davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.

 Tarixi 
Xiva xonligida Olloqulixon hukmronlik qilayotgan davrning 1839—1840-yillari davomida 30 nafar talabaga moʻljallab bitkazilgan Xoʻjash mahram madrasasi Bojxona boshligʻi Xoʻjashoh mahram mablagʻlari hisobiga bunyod etilgan. Unda asosan diniy va dunyoviy bilimlar berilgan. Shunga qaramay, ushbu madrasa bojxona xodimlarini tayyorlash uchun ham moʻljallangan boʻlib, bu Xoʻjash mahramning istagi edi. Bojxona boshligʻi mansabiga koʻtarilib, boyib ketgan oddiy eroniy qul – Xoʻjash mahram oʻzining shaxsiy mulkidan madrasa taʼminoti uchun 1784 tanob (715 gektar) yerni vaqf qilib ajratgan. Xoʻjash mahramning mardligi va ishbilarmonligini koʻrgan Muhammad Rahimxon unga katta lavozimlar bergan. Mahram soʻzi bir-biriga nikohlanib boʻlmaydigan eng yaqin qarindosh, ulfat, hamdam, sirdosh degan maʼnolarni anglatadi. Shu qatori xususiy xizmatchi, ichki xizmatchi maʼnolarini ham bildiruvchi soʻz hisoblanadi. Mahramlar – Xiva xonligi davlat boshqaruvida bevosita xon maslahatchilari boʻlib faoliyat olib borgan, ular tashqi va ichki mahramlarga boʻlinadi.

Bugungi kunda madrasa ichida yogʻoch oʻymakorligi maktabi faoliyat koʻrsatmoqda.

 Qurilish uslubi 
Madrasa toʻrtburchak tarhli, bir qavatli qilib qurilgan boʻlib, umumiy maydoni 21x19,5 m ni tashkil qiladi. Bosh tarzi peshtoqli (balandligi 7,5 m), gumbaz tomli, ikki yonida hovli atrofi boʻylab hujralar joylashgan, ikki burchagida guldastalar bor. Hovlining maydoni 11,8x11,8 m boʻlib, uning shimoli-sharqiy burchagidagi darsxona (3,8x3,8 m) tashqariga bir oz turtib chiqqan. Peshtoq ortidagi ikki qavatli, gumbazli miyonsaroy orqali hovliga oʻtiladi. Bino tarzlari gʻishtdan, faqat bosh tarzi, peshtogʻi va minora – guldastalar, „dandana“li hoshiyalar hamda sirli koshinlar bilan bezatilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Yana qarang 

 Matniyoz Devonbegi madrasasi
 Matrasulboy Mirzaboshi madrasasi
 Yusuf yasovulboshi madrasasi
 Arab Muhammadxon madrasasi
 Muhammad Amin inoq madrasasi
 Mozori Sharif madrasasi

 

Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari‎
Turkum:Xorazm madrasalari
Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Xorazm
Turkum:Xiva
Xoʻjagʻor (Vahdat tumani)

Xoʻjagʻor — Vahdat tumani Simiganji shahriga qarashli qishloq . Xo‘jagardan shahar markazigacha 16 km. Aholisi 20 kishi (2017) ni tashkil qiladi, Aholisi tojiklar.

 
 Tojikiston joy nomlari reestri D : SIEMT, 2013. — 332 b. — ISBN 978-99947-33-54-5

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Xoʻtan

Xoʻtan — Xitoyning gʻarbiy qismidagi dare, Tarim daryosining oʻng irmogʻi. Uzunligi (Qoraqosh daryosi bilan birga) 1035 km, xavzasining maydoni 43,6 ming km². Qoraqurum va Kunlun togʻlaridan boshlanadigan Qoraqosh va Yurunqosh irmoqlarining qoʻshilishidan hosil boʻlib, tekislikda Taklamakon choʻlidan oqadi. Bu yerdan oʻtgan qismida faqat iyul—avgust oylaridagina toʻlib oqadi. Oʻrtacha suv sarfi togʻdan chiqish joyida 120 m³/sek. Xoʻtan vohasini sugʻorishga sarflanadi.

 

Turkum:Alfavit boʻyicha daryolar
Turkum:Xitoydagi daryolar
Turkum:Sinszyan-Uygʻur muxtor rayoni
Konsepsion (provinsiya)

right|thumb|245px|Konsepsion provinsiya
Konsepsion — Biobiodagi provinsiya. Poytaxti — Konsepsion. Maydoni — 3 439 km2. Aholisi — 912889 kishi (2002).

 Shahar va kommunalari 
 Concepción
 Coronel
 Chiguayante
 Florida
 Hualpén
 Hualqui
 Lota
 Penco
 San Pedro de la Paz
 Santa Juana
 Talcahuano
 Tomé

 

 
 Rasmiy veb-sayti 

Turkum:Chili provinsiyalari
Turkum:Biobio provinsiyalari
Chalov

Chalov — gʻalladoshlarga mansub koʻp yillik, baʼzan bir yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Moʻʼtadil va subtropik mintaqalarda, qisman tropik togʻlarda 300 ga yaqin turi maʼlum. Oʻzbekiston togʻlarida va togʻ yonbagʻirlarida 13 turi, jumladan, tukli Ch. , kavkaz Ch.i , sovich Ch.i va boshqa uchraydi. Koʻpchilik choʻl, dasht, preriyalar oʻt oʻsimliklar qoplamining asosiy kismini tashkil etadi. Shagʻalli va toshloq yerlarda ham oʻsadi. Barglari kambar, uzun,
chiziqsimon, qiltiqli. Boshoqlari bir gulli. Hamma turining xashagi sifati oʻrtacha. Chorva mollari ularni bahorda (maisa holatida) xush koʻrib eydi. Baʼzi qogʻoz sanoati uchun xom ashyo.

Turkum:Bugʻdoydoshlar
Portugalcha Vikipediya

Portugalcha Vikipediya — Vikipediyaning Portugal tilidagi boʻlimi. Portugalcha Vikipediya 2001-yilning iyun oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

 Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Portugalcha Vikipediyada maqolalar mavjud. foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan, foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun): 
 Statistik tarixi 
 26-yanvar 2006-yil — 100 000 maqola
 12-avgust 2009-yil — 500 000 maqola
 26-iyun 2018-yil — 1 000 000 maqola

 

 

 Portugalcha Vikipediyaning statistikasi 
 Portugalcha Vikipediyaning statistik diagrammasi 
 Portugalcha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Portugalcha Vikipediyaning mobil nusxasi

Turkum:Portugal tili
Sanga

Sanga (nem. Zange) — silindrik yoki prizmatik shakldagi detallarni qisib qoʻyish uchun moʻljallangan moslama. Prujinalanuvchan (qisilib-kengayuvchan) qismi qirqma vtulkadan iborat. Metall kesish yoki yogʻochga ishlov berish stanoklarida qisuvchi patron sifatida, oʻzagi (grafiti) qisib qoʻyiladigan qalamlarda ishlatiladi. S.ning bir tomonlama va ikki tomonlama bor. S. kallak, oʻrta kiyem, prujinalanuvchi qism va yoʻnaltiruvchi qismlardan iborat. Kallak tomonida qisish kulachoklarini ikkiga ajratib turuvchi oʻyigʻi boʻladi. Detalni S.ga tashqi yoki ichki sirtidan qisib qoʻyish mumkin. Detalni S.ga qisib qoʻyish uchun konussimon qismining tashqi yoki ichki sirtiga oʻq tomonga yoʻnalgan kuch taʼsir ettirish lozim. S. metall (stanoklarda) yoki plastmassa (qalamlarda) dan yasaladi.
Sapfa

Sapfa (nem. Zapfen) — mashina, mexanizm, stanoklar oʻqi yoki valining tayanch (mas, podshipnik)larga tayanib turadigan qismi. Oʻq yoki val uchidagi sapfa turum, uchlariga yaqin yoki oʻrta qismidagi sapfa boʻyin, tik valning pastki tomonidagi qismi tovon deb ataladi. Turum va boʻyinlar silindrik, konus va sferik shaklda, tovonlar halqasimon (bitta tayanch sirtli), baʼzan taroqsimon (bir tayanch sirtli) qilib yasaladi. Sapfa ning zarur shakl va oʻlchamdan xiyol boʻlsa ham ogʻishi mexanizmning ishiga salbiy taʼsir qiladi, shuning uchun u juda aniq qilib tayyorlanadi.

 

Turkum:Texnika
Stefan Zweig

Stefan Zweig ("Zweig". Random House Webster's Unabridged Dictionary.; 1881-yil 28-noyabr, Avstriya-Vengriya imperiyasi – 1942-yil 22-fevral, Braziliya) – avstriyalik yozuvchi. 1920—1930-yillarda adabiy faoliyatining choʻqqisiga chiqqan hamda dunyo miqyosida mashhurlikka erishgan. Shuningdek, ushbu davr mobaynida u asarlari eng koʻp tillarga tarjima qilingan yozuvchilardan biri boʻlgan.

Zweig Avstriya-Vengriya imperiyasining Vena shahrida oʻsib-ulgʻaygan. U „Drei Meister“ (1920) nomli asarida Honoré de Balzac, Charles Dickens va Fyodor Dostoevskiy kabi mashhur adabiyot namoyondalarining hayoti va ijodi haqida tarixiy tadqiqotlar yozgan. Shuningdek, „Decisive Moments in History“ (1927) asarida ham muhim tarixiy voqealar haqida bayonot bergan. U Joseph Fouché (1929), Mary Stuart (1935) va Marie Antoinette (1932) kabi tarixiy shaxslarning tarjimayi hollari haqida asarlar yozgan. Zweigning eng mashhur badiiy asarlari qatoriga „Nomaʼlum ayol maktubi“ (1922), „Amok“ (1922), „Vahima“ (1925), „Verwirrung der Gefühle“ (1927), „Bir ayol hayotidan yigirma toʻrt soat“ (1927), „Ungeduld des Herzens“ (1939) va „Schachnovelle“ (1941) kabilari kiradi.

 

 

 StefanZweig.org
 StefanZweig.de
 Stefan Zweig Centre Salzburg 
 Home page , Casa Stefan Zweig
 „Stefan Zweig and Chess“ by Edward Winter
 „No Exit“, article on Zweig at Tablet Magazine
 „To Friends in Foreign Land“ – Zweigʻs letter, which he published in the newspaper Berliner Tageblatt, on September 19, 1914
 Zweigʻs foreword to The World of Yesterday
 
 Guide to the Correspondence of Stefan Zweig and Siegmund Georg Warburg at the Leo Baeck Institute, New York
 

 Kutubxonalar 
 Zweig Music Collection at the British Library 
 Stefan Zweig Collection at the Daniel A. Reed Library, State University of New York at Fredonia, Fredonia, New York 
 Stefan Zweig Online Bibliography, a wiki hosted by Stefan Zweig Digital, in Salzburg, Austria
 Stefan Zweigʻs suicide letter on the National Library of Israel's website

Turkum:Venada tugʻilganlar
Turkum:Rio-de-Janeyroda vafot etganlar
Marina Svetayeva

Marina Ivanovna Svetayeva (1892.26.11, Moskva – 1941.31.8, Yelabuga, Tatariston) – rus shoirasi. Moskva universiteti professor Lozanna va Freyfurgdagi musika maktabi va katolik pansionda, Yaltadagi qizlar gimnaziyasida oʻqigan. Oktyabr toʻntarishini qabul qilmay, 1922-yilda Pragaga, 1925-yilda esa Parijga koʻchib borgan. Muhojirlikda muhtojlik va vatansizlik azobini boshidan kechirgan Svetayeva Ikkinchi jahon urushi boshlanishi bilan SSSRga qaytib kelgan (1939). Ammo koʻp oʻtmay, ruhiy iztiroblar orqasida oʻz joniga qasd qilgan.

Dastlabki sheʼriy toʻplamlari – „Oqshom albomi“ (1910) va „Sehrli fonar“ (1912). 1916-yilga kelib, Svetayeva ijodining asosiy mavzui – muhabbat, Rossiya, sheʼriyat mavzui uzil-kesil shakllanadi. Svetayevaning 20-yillar avvaliga oid sheʼrlari oq gvardiyachilarning muhojirlikda nashr etilgan jurnallarida eʼlon qilinadi. Shu davrda uning „Blokka atalgan sheʼrlar“, „Hijron“ (1922), „Psixeya, Romantika“, „Hunar“ (1923) sheʼriy kitoblari va „Barakalla“ (1924) doston-ertagi nashr etilgan. Svetayevaning „Rossiyadan keyin. 1922—25“ soʻnggi toʻplami 1928-yil Parijda bosilgan.

Svetayeva sheʼriyati musiqiyligi, tovushning sheʼr musiqiy qurilmasidagi katta oʻrni va ahamiyati bilan ajraladi. Tashqi dunyo bilan murosa qila olmagan va shu dunyodagi hayotida roʻshnolik koʻrmagan shoiraning asarlari, jumladan, „Togʻlar dostoni“, „Intiho dostoni“ (1926), „Krisolov“ lirik satirasi (1925), hatto antik davr syujetlari asosida yozilgan „Tezey“ (1927) va „Fedra“ (1928) tragediyalari uzun hamda keskin monologlardan tarkib topgan. Svetayeva nasrda ham qalam tebratib, M. Voloshin, O. Mandelshtam, A. Beliy va boshqa haqida falsafiy oʻylar va xotiralardan iborat oʻziga xos adabiy portretlarni yaratgan.

 

Turkum:Parij universiteti bitiruvchilari
Turkum:Rossiya imperiyasi yozuvchilari
Turkum:Sovet shoirlari
Seziy

Seziy ( — zangori, havo rang, Caesium), Cs — Mendeleyev davriy sistemasining I guruh 6-davr 8-qatoriga mansub kimyoviy element; tartib raqami 55, atom massasi 132,9054. Tabiiy Seziy 1 ta izotop 133Cs dan iborat. Uning 15 dan ortiq sunʼiy radioaktiv izotoplari olingan. Bular ichida eng barqarori l37Cs (T|/2 = ZZy.).

Seziy dastlab 1860-yilda Seziy Bunzen va Seziy Kirxgof tomonidan Germaniyaning Dyurkteym mineral suvlarini spektral usulda tekshirish natijasida kashf qilingan. Metall Seziyni dastlab Seziy Setterberg 1882-yilda suyuqlantirilgan seziy sianidni elektrolizlab olgan. Seziyning spektrida 2 zangori chiziq mavjud.

Seziy nodir element. Yer poʻstining massa jihatidan 7-10~4 % ini tashkil etadi. Seziy pollutsit nomli mineral (alyumosilikat) hosil qiladi. Seziy birikmalari mineral suvlar tarkibida va tirik organizmlarda boʻladi. Seziy oz miqdorda bazalt, granit, diabaz kabi togʻ jinslari tarkibida uchraydi. Lepidolit (yoki pollutsitdan) litiy, kaliy, rubidiy va kaltsiy ajratilganidan keyin Seziy birikmalari olinadi. Sof Seziy olish uchun Seziy galogenidlar kaltsiy bilan kaytariladi.

Seziy sargʻish-pushti rangli, yengil, juda yumshoq ishqoriy metall. Suyuqlanish temperaturasi 28,5°, qaynash temperaturasi 705°, zichligi 1,90 g/sm3 (20°da). Seziyning yoruglikka sezgirligi barcha me-tallarnikidan yuqori.

U juda faol metall, havoda oʻz-oʻzidan alangalanadi, hatto vakuumdan ham oʻziga kislorodni tortib oladi. Seziy parafin moyida saqlanadi. Seziy suv bilan shiddatli reaksiyaga kirishib, seziy gidroksid CsOH hosil qiladi; bunda vodorod ham ajralib chiqadi va portlash yuz beradi. Seziy galogenlar bilan alanga hosil qilib, shiddatli reaksiyaga kirishadi. Seziyning oltingugurt bilan reaksiyasi ham shu tarzda boradi. Seziy kuchli qaytaruvchi. 300° dayoq SiO2 dan kremniyni qaytaradi. Seziy fotoelementlar i.ch.da, baʼzi birikmalari tibbiyotda, Csl, CsBe dan tayyorlangan prizmalar infraqizil spektroskopiyada ishlatiladi. Seziy birikmalaridan katolizda ham foydalaniladi.

 

Turkum:Kimyoviy unsurlar
Sey muzligi

Sey muzligi - Katta Kavkaz tizmasining shim. yon bagʻridagi muzlik. Uilpata va Adayxox choʻqqilari oraligida. Maydoni 9,7 km². Uz. 8,6 km, eni 600 m. 2200 m balandlikkacha tushib borgan. Muzlikdan Seydon daryosi (Ar-don daryosining chap irmogʻi) boshlanadi. Sey muzligi yaqinida alpinistlar lagerlari va turistik baza joylashgan.

 

Turkum:Rossiya geografiyasi
Turkum:Osiyo
Turkum:Muzliklar
Selestin

thumb|Selestin
Selestin (lot. caelestis — zangori osmon) - sulfatlar sinfiga mansub mineral. Stronsiy, sulfat kislota birikmasidan tarkib topgan. Kimyoviy tarkibi SrSO4; Sa va Va aralashgan boʻladi. Romb singoniyada kristallanadi. Kristallari ustunsimon, disksimon, piramidaga oʻxshash. Donador, tolasimon, plastinkasimon, tuproqsimon agregatlar hosil qiladi. Havo rang yoki havo rangkulrang, baʼzan qizgʻish yoki sargʻish xillari mavjud. Shishadek yaltiroq. Moʻrt. Qattiqligi 3—3,5, zichligi 4 g/sm3 chamasida. Aso-siy konlari ohaktosh, dolomit, gipslar bilan bogʻliq. Xemogenbiogen choʻkindi jinslarda xol-xol koʻrinishida yoki gʻovaklarni toʻldiruvchi sifatida uchraydi. Sinonimlari: apotom, shyutsit. Stronsiy va uning turli birikmalari pirotexnikada, maxsus qotishmalar i.ch.da, rangli televizor, lazer elektronika va boshqalarda qoʻllanadi. S.dan stronsiy olinadi. Oʻrta Osiyo, Rossiya Federatsiyasi (Volga boʻyi, Ural), Buyuk Britaniya, Germaniya, AQSH, Italiya va boshqa joylarda konlari mavjud. S. Oʻzbekistonda keng tarqalgan. Fargʻona vodiysi, Oʻzbekiston gʻarbi va janubida boʻr va paleogen davrlari yotqiziqlarida uchraydi.

Turkum:Minerallar