Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Ali

Ali ibn Abu Tolib (600-yil – 661-yil, Koʻfa) – islomda „xulafo ar-roshidin“ („toʻgʻri yoʻldan borgan xalafalar“), dindorlar oʻrtasida „choryorlar“ deb atalgan dastlabki 4 xalifadan toʻrtinchisi. Quraysh qabilasining hoshimiylar xonadonidan. Muhammadning amakivachchasi va kuyovi (Fotima zahro eri). Islomda vujudga kelgan shialik harakati bevosita Ali ismi bilan bogʻliqdir.

VII asr oʻrtalarida xalifa Usmon siyosatidan norozilik ommaviy tus oldi. Muhammadning barcha yurishlarida ishtirok etgan, qoʻrqmas va sodiq jangchi, oʻta taqvodor inson, mohir notiq Ali xalifalikka munosib nomzod sifatida koʻpchilikka maʼqul edi. 656 – yil iyunda Usmon oʻldirildi va Ali xalifa deb eʼlon qilindi. Ammo sahobalardan Talha va az-Zubayr hamda Aliga nisbatan adovatda boʻlgan paygʻmbarning bevasi Oysha tarafdorlari unga qarshi bosh koʻtardilar. Qatl etilgan Usmonning qarindoshi Suriya hokimi Muoviya ham Aliga qarshi urush eʼlon qildi. 657-yil Furot daryosi oʻng qirgʻogʻidagi Siffin degan joyda yuz bergan jangda Ali qoʻli baland kelgan boʻlsada, u raqiblari bilan kelishishga koʻndi. Bundan norozi boʻlgan Ali askarlaridan 12 ming kishi jang maydonini tark etdilar va xorojiylar deb atalgan diniy-siyosiy oqimni tashkin qildilar. Xorijiylar raqiblariga nisbatan yakka terror usulini qoʻllay boshladilar. 661 yil 19-yanvarda Ali Ibn Muljam degan shaxs tomonidan masjiddan chiqish paytida jarohatlanadi va ikki kundan soʻng vafot etadi. Islomda Ali shaxsiga munosabat turlichadir. Xorijiylar unga oʻta salbiy munosabat bildirgan boʻlsalar, shialar aksincha uni ilohiylashtirib yuborganlar. Ahli sunna Ali shaxsiga moʻtadil va toʻgʻri baho beradi. Shubhasiz, Ali Umar al-Xattob singari islom gʻalabasi yoʻlida katta xizmat koʻrsatgan arbob, islom ahkomlari, Qurʼon va uning tavsirlari hamda hadis rivoyatlari bilan bogʻliq koʻp masalalarning chuqur bilimdoni boʻlgan. Ali tarafdorlari keyinchalik islomdagi shialik (arab. – „shia“ – guruh, bu oʻrinda „Ali tarafdorlari“ mazmunida) oqimini tashkil etganlar. Ali shialarning qahramonliklari va sarguzashtlarini tasvirlovchi juda koʻp rivoyatlar toʻqilgan va bu sunniylar oʻrtasida ham keng yoyilgan. Oʻrta Osiyo, xususan Oʻzbekistonda bir necha qadamjo va mozorlar Ali nomi bilan bogʻlanib, muqaddaslashtirilgan. Haqiqatda esa Ali Oʻrta Osiyo va Eronda hech qachon boʻlmaganHasanov, Ahadjon. „Ali“ OʻzME. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil..

 

 

Turkum:Badr jangida ishtirok etgan sahobalar
Turkum:Ali
Turkum:Shahid boʻlgan sahobalar
Turkum:Roshidun xalifalari
Turkum:Uhud jangida ishtirok etgan sahobalar
Turkum:Muhammadning oilasi
Turkum:Birinchi fitnada ishtirok etgan kishilar
Turkum:7-asr xalifalari
Ahl as-Sunna val-Jamoa

Ahl as-Sunna val-Jamoa („sunna va jamoa ahli“) — islom dini taʼlimotida ogʻishmay, toʻgʻri mafkurada sobit qadam boʻlib kelayotgan moʻmin-musulmonlar toifasining nomi. Muhammad s.a.v. bir hadisi shariflarida shunday degan: „Yahudiylar qavmi 71 firqaga, masihiylar qavmi 72 firqaga boʻlinib ketgan edilar. Mening qavmim (ummatim) esa 73 firqaga boʻlinib keturlar. Ulardan faqat bir toifasi mening va sahobalarim yoʻlidan yurib adashmay borurlar. Qolgan 72 firqasi ahli nor (doʻzahiy)dirlar“. Bu toifa yana „firqai nojiya“ deb ham nomlanadi.
Ahli sunna val jamoa firqasi amaliy fiqhda to‘rt mazhabga bo‘lingan.
 Bular: 
 1.Hanafiy mazhabi
 2.Molikiy mazhabi 
 3.Shofeiy mazhabi 
 4.Hanbaliy mazhabi

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Islom
Turkum:Sunniy musulmonlar
Turkum:Sunniy Islom
Toshiba

Toshiba Corporation (株式会社東芝) — elekrotexnika, elektronoka, energetika, tibbiyot va boshqa shunga oʻxshash sohalarda mahsulotlar ishlab chiqaruvchi yirik xalqaro Yaponiya korporatsiyasidir.

 Mahsulotlari 

 
 Rasmiy sayti

Turkum:Toshiba
Nevşehir (viloyat)

300px|thumb|Navshahar
Navshahar.Turkiyada bır viloyat.

Navshahar violayati İç Anadolu Bölgesida joylashgan bir qishloq ekan. Qishloq rivojlanib yurganda oti Forscha yengi ma'nosini bildirar nav so'zidan turatilib Navshaharga o'zgargan. 
 
6429 sayılı yasa ile Nevşehir 20 Temmuz 1954 tarihinde il haline getirildi. Kırşehir ve Kırşehir'e bağlı Mucur, Avanos, Hacıbektaş (1945'te ilçe oldu), Kayseri'ye bağlı Ürgüp (1935'te ilçe oldu), Niğde'ye bağlı Arapsun (1948'de Gülşehir adını aldı) Nevşehir'in ilçeleri haline getirildi. Kozaklı ve Hamamorta köyleri Avanos'a bağlı birer köy iken birleştirilerek 1954'te Kozaklı adıyla ilçe olarak Nevşehir'e bağlandı. Kırşehir 1957'de tekrar il yapıldı. Mucur ilçesi ile beraber Nevşehir'den ayrıldı. Daha önceleri Melegübü ismi ile anılan bir bucak merkezi olan Derinkuyu 1 Nisan 1960'ta ilçe durumuna getirildi. Acıgöl kasabası ise 4 Temmuz 1987'de ilçe olmuştur.
thumb|left|Tatlarin, Nevşehir
thumb|left|Kozaklı, Nevşehir

 Belediyeler 
 
 Kozaklı Belediyesi, ( Kozaklı Belediyesi. )
 Avanos Belediyesi, ( Avanos Belediyesi. )
 Hacıbektaş Belediyesi, ( Hacıbektaş Belediyesi. )
 Derinkuyu belediyesi, (Derinkuyu belediyesi.)
 Gülşehir Belediyesi, (Gülşehir Belediyesi)
 Acıgöl Belediyesi (Acıgöl Belediyesi)
 Ürgüp Belediyesi (Ürgüp Belediyesi)

 Fotoğraflarla Nevşehir 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Nevşehir Valiliği
 Nevşehir Belediyesi

 

*
Grafit

250px|thumb|right|Grafit

Grafit (yunoncha grapho — yozaman) — mineral, yer poʻstlog'ida uchraydigan sof uglerodning bir koʻrinishi. Kimyoviy formulasi — C. Geksagonal singoniyali. Kristallari 6 burchakli plastinka, taxtacha va tangacha shaklida. Rangi qora va toʻq kulrang , metallsimon yaltiroq, qattiqligi 1, qatlamning oʻzida esa yuqori — 5,5 va undan koʻp. Zichligi 2,2 g/sm³. Keng tarqalgan. Oʻtga chidamli, elektr tokini yaxshi oʻtkazadi, kimyoviy barqaror. Sunʼiy ravishda ham olinadi. Asosan metamorfik jinslarda, deyarli magmatik jinslarda uchramaydi. Oʻzbekistonda (Qoratepa, Zirabuloq, Quljuqtov, Markaziy Qizilqum) mayda va yirik konlar hosil qilgan. RFda (Ilmen togʻi), Ukraina (Krivoy Rog), Kanada, Avstraliya, AQShda konlari bor. Eng katta koni Toshqazgʻanda (Quljuqtov). Grafitdan tigel, qalam, elektrod, boʻyoqlar tayyorlanadi. Yadro texnikasida - raketa dvigatellari soplosi (ogʻzi)ni qoplashda, yuqori haroratga chidamli boʻyoqlar, elektrodlar tayyorlashda ishlatiladi. Radiatsiyani tezlashtirishi yoki susaytirishi ham mumkin chunki o‘tkazuvchanlik koyeffitsiеnti juda yuqori. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 
 Olmos
 Uglerod

Turkum:Kimyo
Turkum:Minerallar
Karat

Karat, qirot (ital. carato, arab. qirat, (قيراط) — dukkakli daraxt donining massasi) — birliklar tizimiga kirmagan massa birligi. Zargarlik ishlarida qammatbaho toshlar va durlarning massalarini aniqlashda qoʻllaniladigan oʻlchov birligi.

Karat, qirot (ital. carato — dukkakli daraxt donining massasi) — birliklar tizimiga kirmagan massa birligi. Zargarlik ishlarida qimmatbaho toshlar va durlarning massalarini aniklashda qoʻllaniladigan oʻlchov birligi. Dastlab har bir davlatning oʻz karati boʻlgan. Masalan, Braziliya karati. —192 mg, Hindiston karati — 205,5 mg, Misr karati — 165 mg, Gollandiya Karati — 205,1 mg. Oʻlchovlar va tarozilar boʻyicha Bosh anjuman 1907 yilda Parijda yagona karat

birligi — 2-10”4 kg (200 mg) ga teng deb qabul qilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Turkum:Fizika
Turkum:Oʻlchov birliklari
Huang Xianfan

Huang Xianfan (xitoycha 黄現璠/ 黄现璠, 13-noyabr, 1899 – 18-yanvar, 1982) xitoylik tarixchi.

 Tarjimai holi 
Huang Xianfan 1899-yil 13-noyabr Xitoy, Guangxi shtati, Fusui shahrida tugʻilgan. 1922-yili shunday nomli stipendiyaga sazovor boʻladi va 1926-yilgacha Nanning kollejida oʻqiydi. 1935-yilda Xitoydagi Beijing universitetining tarix fakultetini tamomlagan va 1937-yilda Yaponiyadagi Tokiyo universitetining tarix fakultetini tamomlagan. Yozuvchi 1982-yil 18-yanvarda Guilinda hayotdan ko'z yumadi.(xitoycha) xitoylik tarixchi-Huang Xianfan. www.china.com.cn 

 Bibliografiya 
 " xitoylik tarix" (Ⅰ-Ⅲ,Beijing, 1932-1934) 
 "Zhuangda tarix"(Nanning,1957,1988)(xitoycha) Zhuangda tarix

 

 Linklar 

 (xitoycha) Zhuangda tarixchi-Huang Xianfan 
 (xitoycha) Huang Xianfan

Turkum:1899-yilda tugʻilganlar
Turkum:13-noyabrda tugʻilganlar
Turkum:1982-yilda vafot etganlar
Turkum:18-yanvarda vafot etganlar
Martensit

right|thumb|260px|Temir-Uglerod faza diagrammasi

Martensit nemis metallshunosi A. Martensit (1850 — 1914) nomidan — 1) poʻlatning tarkibiy qismi; past temperaturali modifikatsiyadagi alfatemirga xos uglerodning oʻta toʻyingan qattiq eritmasidan iborat. Poʻlatni toblash paytida austenitshn hosil boʻladi. M. tuzilishli poʻlat juda mustahkam va qattiq. Metallni boʻshatish yoʻli bilan M.ning plastikligi oshiriladi. M., koʻpincha, temir-uglerodli qotishmalarning asosini tashkil qiladi; 2) kristall qattiq jismlar (toza metallar, metall asosli qattiq qotishmalar) ning asosiy strukturaviy tashkil etuvchisi; past temperaturali polimorf modifikatsiyadan iborat. Ignalar, plastinalar va linzalar shaklidagi ayrim kristallar koʻrinishiga ega. Oʻziga xos fazaviy oʻzgarishlar oqibatida hosil boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Martensit - (nemis metallshunosi A. Martensit (1850 - 1914) nomidan) - poʻlatning tarkibiy qismi; past haroratli modifikatsiyadagi al'fatemirga xos uglerodning oʻta toʻyingan qattiq eritmasidan iborat. Poʻlatni toblash paytida austenit hosil boʻladi. Martensit tuzilishli poʻlat juda mustahkam va qattiq. Metallni boʻshatish yoʻli bilan martensitning plastikligi oshiriladi. Martensit koʻpincha, temir-uglerodli qotishmalarning asosini tashkil qiladi.

Manba
 Oʻzbekiston Milliy Enciklopediyasi

 

Turkum:Kimyo
Turkum:Materialshunoslik
George H. W. Bush

Jorj Gerbert Uoker Bush — Amerika Qoʻshma Shtatlari tarihida 41-prezident va taniqli siyosatdon sifatida iz qoldirgan davlat arbobi. U 12-iyun 1924-yili Milton shahrida (Massachusetts shtati) tavvalud topgan. Otasi -Preskott Sheldon Bush AQSh Respublikachilar partiyasining aktiv ishtirokchilaridan va „Brown browzers Harriman and company“ Nyu-York bankining aksionerlaridan hisoblangan . Otasi 1952-1963 Konnektikut shtatining AQSh Kongressidagi senatorligi vazifasini ado etgan. Onasi — Doroti Uoker Uolker oilasining Nyu-York banki qarindoshlaridan boʻlgan.Jorj Bush Yel Universitetini tamomlagan. Oliy maʼlumotiga nisbatan ekonomist. 1942 — 1945 oʻz hohishi bilan AQSh harbiy dengiz aviatsiya boʻlimida hizmat qiladi. Keyinchalik 1950 — 1960 yillarda Jorj Bush avvalgi ishini tadbirkorlik faoliyati bilan Texas shtatida boshlaydi. U avval „Zapata petroleum“ neftqazish kompaniyasiga asos soladi, 1960-yillar orasiga kelib esa oʻzining koʻpmillionli korporatsiya va umumkengash chegaralangan kompaniyasini 1966-yilga kelib sotib yuboradi. 1970-yillar boshida Jorj Bush mavqega erishish harakati bilan AQSh Respublikachilar partiyasida hayotining asosiy faʼoliyatini boshlaydi. Faoliyat davri 1967 — 1971 yillarda AQSh Kongresida namoyandalar palatasi aʼzosi Texas shtatidan, 1971 — 1972 yillarda Birlashgan Millatlar Tashkilotida AQShning doimiy namoyandasi,1973 — 1974 yillarda Respublikachilar partiyasining milliy qoʻmitasi raisi, 1974 — 1975 yillarda Pekin shahridagi AQSh aloqa topshiriqlari boshqaruvchisi, 1976 — 1977 yillarda Markaziy Razvedka Boshqarmasini 11-direktorligi vazifalarida ish yuritib Amerika Qoʻshma Shtatlarining oldinga olib chiqishda ulkan hissalar qoʻshgan. Jorj Bush ilk bor 1980-yili prezidentlik saylovlarida AQSh Respublikachilar partiyasi tomonidan prezidentlikga davogarlik huquqini ilgari surgan . 1981-1989 yillarda Amerika Qoʻshma Shtatlari Administratsiyasinining 43-vitse-prezidenti sifatida va 1989-yilning 20-yanvaridan 1993-yilgacha umumhalq ovozi bilan AQShning 41-prezidenti etib saylanadi. Shuningdek Jorj Gerbert Uoker Bush va uning toʻngʻich farzandi (kichik atamasi bilan) Jorj Bush AQShning 43-prezidenti Amerika va Butun dunyo tarihida birdaniga bir oilaning ikki nasldoshi prezidentlik sururini xis etgan insonlar sarasidan joy olishdi.
Turmush oʻrtogʻi Barbara Bush. Ikkita qizi-Polina va Doroti, oʻgʻillari-Jorj, Jeb, Nil va Xakmuradov Salohiddinbek.

Yana qarang
 AQSh Prezidenti
 Bushizm
 

 

Turkum:AQSh prezidentlari
Turkum:AQSh vitse-prezidentlari
Turkum:Amerikalik siyosatchilar
Uxan

Uxan — Xitoyning sharqiy qismidagi shahar, Xanshuy daryosining Yanszi daryosiga quyilish yerida. Xubey provinsiyasining maʼmuriy markazi. Markaziy Xitoydagi eng aholi zich shahar. Aholisi 7,3 mln. kishi (1998, shahar atrofi bn). Transport yoʻllarining muhim chorrahasi. Daryo porti (dengiz kemalari ham kira oladi). Mamlakatning yirik sanoat markazi. Sanoatining yetakchi tarmogʻi — qora metallurgiya. Stanoksozlik, energetika, transport, radioelektronika va boshqa sanoat korxonalari faoliyat koʻrsatadi. Xitoy Fanlar akademiyasi filiali, universitet, ilmiy tadqiqot institutlari bor. Shahar 1953-yilda Xankou, Xanyan va Uchan sh.larining birlashuvidan vujudga kelgan. Hozirgi U. oʻrnidagi qishloqlar mil. av. 1-ming yillikdan mavjud boʻlgan. Meʼmoriy yodgorliklardan 7 yarusli Baota pagodasi (13-asr) saqlangan. Daryolar chetiga U.ni suv toshqinidan himoya qilish maqsadida dambalar qurilgan. 

250px|thumb|right|Tasvir namunasi
Uxan (xito. 武汉/武漢) — Xitoyning Xunbey viloyati markazi, eng aholisi zich shaharlardan biri. Yanza va Xanʼshuy daryolari kesishgan joyda barpo etilgan. Aholisi 9 100 000 kishi (2006).

Uxanda Xitoy Bosh vazir oʻrinbosari U I xonim tavallud topgan.

 Geografiyasi 

 Tarixi 
 Transport tizimi 

Turkum:Xitoy shaharlari
Denzel Washington

Denzel Washington (1954-yil 28-dekabr) — afro-amerikalik aktyor va rejissor. Ikki marotaba Oskar mukofoti sovrindori.

 Filmografiya 
YilNomiRolIzoh1981Carbon Copy19841986Power1987Cry Freedom1988For Queen and Country1989Glory1990Heart ConditionMo' Better Blues1991Mississippi MasalaRicochet1992Malcolm X1993Much Ado About NothingPhiladelphia1995Crimson TideVirtuosityDevil in a Blue Dress1996Courage Under FireDudley1998FallenHe Got Game19992000Remember the Titans2001Training Day2002John Q.Antwone FisherAlso director and producer2003Out of Time2004Man on Fire2006Inside ManDéjà Vu2007American GangsterAlso director20092010Elayning kitobiEliAlso producerUnstoppable2012Safe HouseFlight20132 Guns2014Also producer2016FencesAlso director and producer2017Roman J. Israel, Esq.Also producer2018Also producer2020Producer only2021Lord MacbethDirector and producer only2023Also producer

 

 

Turkum:Amerikalik erkak aktyorlar
Turkum:Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
Turkum:Afroamerikalik erkak aktyorlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Oslo universiteti

Oslo universiteti (norvegcha Universitetet i Oslo, lotincha Universitas Osloensis) – Norvegiyada 1811-yilda tashkil etilgan birinchi universitet. Oslo universiteti Norvegiyadagi eng qadimgi universitet boʻlib, mamlakatning yetakchi universiteti hisoblanadi. Skandinaviya mamlakatlaridagi va dunyodagi eng yuqori reytingga ega yuzlab universitetlardan biri hisoblanadi. Universitetning asl neoklassik kampusi Oslo markazida joylashgan va u bino hozirda huquq fakulteti binosidir. Ilohiyot, yurisprudensiya, tibbiyot, tarix, falsafa, matematika, tabiiy fanlar, stomatologiya, ijtimoiy fanlar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Tarkibida bir qancha institut mavjud. Kutubxonasida ikki milliondan ortiq kitoblar saqlanadi. Universitetda oʻttiz ikki mingdan ortiq talaba taʼlim oladi va mingdan ortiq oʻqituvchi ishlaydiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Tarixi 
Oslo universiteti Daniya va Norvegiya qiroli Frederik VI sharafiga nomlangan va hozirgi nomini 1939-yilda olgan. Oslo universiteti 1946-yilda Bergen universiteti tashkil etilgunga qadar Norvegiyadagi yagona universitet edi. Unda taxminan 27,700 talaba bor va 6,000 ga yaqin kishi ishlardi.

 Muhri 
Oslo universiteti muhri Apollon lira bilan tasvirlangan va muhr 1835-yilda yaratilgan. Muhr bir necha marta qayta ishlanib, oxirgi marta 2009-yilda ishlangan.250px|thumb|right|Yuridik fakultet

 

 

 Rasmiy sayt 

Turkum:Norvegiyadagi universitetlar
Oslo

250px|thumb|Oslo shaharlar

Oslo (1624—1924-yillarda Kristia-niya deb atalgan) — Norvegiya poytaxti. Osloford sohilida, 300–400 m balandlikda. Iqlimi moʻtadil. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 5° C gacha, iyulniki 16° C. Yillik yogʻin 677 mm. Aholisi – 507,4 ming kishi (2000). Shaharga 1048-yilda asos solingan. 13-asr oxiri — 1380-yillarda Norvegiya qirollarining qarorgohi. 1572-yildan Daniyaga qarashli Norvegiyaning maʼmuriy markazi. 1624-yilgi yongʻindan keyin shahar eski oʻrnidan nariroqda qayta qurilgan va Kristianiya deb nomlangan. 1924-yildan O. deb atala boshladi. 1814-yildan mamlakat poytaxti. 1940-yil 9-apreldan 1945-yil 8-maygacha shaharni nemis fashistlari qoʻshini okkupatsiya qilib turgan.

Oslo — Norvegiyaning eng katta iqtisodiy va madaniy markazi, yirik dengiz porti. Port orqali mamlakat tashqi savdo yuklarining 1/3 qismi oʻtadi. Temir yoʻl tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Oslo va uning atrofidagi korxonalar Norvegiyada ishlab chiqarilayotgan sanoat mahsulotining 25%ni beradi. Mashinasozlik va metallsozlik sanoati tarmoqlari rivojlangan. Energetika va kema taʼmirlash, elektrotexnika va radioelektronika, metallurgiya, yogʻochsozlik, toʻqimachilik, poligrafiya, oziq-ovqat va boshqa sanoat korxonalari bor.

Meʼmoriy yodgorliklardan Qirol saroyi, sobor, Milliy teatr va universitet binolari, ratusha va boshqa saqlangan. Metropoliten qurilgan. Shaharda bogʻ koʻp. Universitet (1811), konservatoriya, drama va opera teatrlari, Norvegiya fanlar akademiyasi, muzeylar, Milliy galereya bor. Bogdyo yarim oroldagi muzeyda F. Nansen va R. Amundsenlarning "Fram" kemasi, T. Xeyerdalning "KonTiki" soli saqlanmoqda. Oslo changʻi sporti markazlaridan. 1952-yilda shaharda 6-qishki Olimpiada boʻlib oʻtganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 
 Oslo shahrining rasmiy vebsayti 
 Oslo shahri haqida sayyohlar uchun maʼlumot
Teledoʻmboqlar

Teledoʻmboqlar — bolalar teleseriali. BBC mahsuloti, Buyuk Britaniya. Fikr muallifi — Anne Wood va Andrew Davenport, Ragdoll Productions shirkati qatnashuvida. 3 yoshgacha boʻlgan bolalarga moʻljallangan. Teledoʻmboqlar — toʻrtta serial qahramoni — boshida antenna va qornida teleekrani bor odamsimon yumshoq maxluqlar. Serial oxirgi marta 5-yanvar 2002-yilda efirga chiqdi, hammasi boʻlib 365 qismdan iborat.

Serial Buyuk Britaniya va boshqa namoyish etilgan mamlakatlarda, moliyaviy ham tanqidchilar orasida muvaffaqiyatli boʻlgan.

Teledoʻmboqlar toʻrttadir: Tinki-Vinki, Dipsi, Laalaa va Po. Serial davomida boshqa qahramonlar ham qoʻshiladi.

 

 
 Teletubbies.co.uk 

Turkum:Bolalar koʻrsatuvlari
Turkum:Buyuk Britaniya teleseriallari
Turkum:BBC das
Turkum:Ingliz tilidagi televizion shoular
Turkum:1990-yillar teleseriallari
Turkum:2000-yillar teleseriallari
Muhaddis

Muhaddis (arab. - hadis rivoyat qiluvchi) - hadislarni toʻplash, saralash va sharhlash bilan shugʻullangan iloxiyotchi. Muhammad (S.A.V) vafotidan keyin hadislarni toʻplash keng an'anaga aylana boshlanishi natijasida iloxiyatchilarning bir qismi bu sohada ixtisoslashgan va ular muhaddislar deb nom olgan. Hadis toʻplamlari islom anʼanasida eʼtibor qozonib, muhaddislar (mas., Imom al-Buxoriy, Muslim ibn alhajjoj, Ibn Moja va boshq.) islom tarixida mashhur boʻlib ketgan.
 

Turkum:Islom
Turkum:Hadis
Turkum:Muhaddis
Turkum:Huquqiy atamalar
Turkum:Huquqshunoslik

en:Hadith studies#Muhaddith
Yıldız Tilbe

Yıldız Tilbe (1966, 16 iyul) turk pop qoʻshiqchisidir.

 Albo'm 

 Delikanlım - 1994
 Dillere Destan - 1995
 Aşkperest - 1996
 Salla Gitsin Dertlerini - 1998
 Gülüm - 2001
 Haberi Olsun - 2002
 Yürü Anca Gidersin - 2003
 Yıldız'dan Türküler - 2004
 Sevdiğime Hiç Pişman Olmadım - 2004
 Papatya Baharı - 2005
 Tanıdım Seni - 2006
 Güzel - 2008
 Aşk İnsanı Değiştirir - 2009

 

 Yıldız Tilbe (Resmi Site)

Turkum:Yashayotgan insonlar
Ziyodin

Ziyovuddin — Samarqand viloyatidagi shaharcha (1972-yildan). Paxtachi tumani markazi (1973-yildan). Tumanning oʻrta qismida, Toshkent togʻining shimoli-sharqiy etagida, qariyb 400 m balandlikda. Temir yoʻl stansiyasi — Ziyovuddin. Ziyovuddindan Samarqandgacha boʻlgan masofa 135 km. Aholisi 11,6 ming kishi (2000).

Buxoro amirligi davrida hozirgi Ziyovuddindan 15 km sharqda Ziyovuddin qalʼasi (Ziyovuddin bekligi qarorgohi), 5 km shimoli-sharqda Buvi Ziyovuddiniy qishlogʻi boʻlgan (nomi shundan). 1894-yil Ziyovuddin qalʼasidan 15 km gʻarbda (Ziyovuddin oʻrnida) temir yoʻl stansiyasi qurilgan va oʻsha yili 15 maydan poyezd qatnay boshlagan. Ziyovuddinda paxta tozalash, sut, tosh-shagʻal, gʻisht, asfalt zavodlari, non kombinati, temir yoʻl transporti korxonalari bor. Ziyovuddindan Samarqand, Nurobod, Oqtosh, Navoiy sh. lariga avtobus qatnaydi. Bank boʻlimlari, dehqon bozori, 5 ta kutubxona (67,8 ming kitobga ega), markaziy stadion, „Paxtachi goʻzali“ univermagi, dorixona, „Paxtachi“ restorani, maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, suv minorasi (1894-yil qurilgan), oʻlkashunoslik muzeyi mavjud. Ziyovuddin umumiy taʼlim maktabida 2700 nafarga yaqin oʻquvchi taʼlim oladi (2002). Bolalar musiqa maktabi, bolalar sanʼat maktabi bor. „Oq oltin“ ansambli faoliyat koʻrsatadi. Ziyovuddinda Xotira xiyoboni barpo etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston:Shaharchalar
Turkum:Paxtachi tumani
Ferrit

right|thumb|260px|Temir-Uglerod faza diagrammasi

Ferrit (lotincha ferrum — temir) - temir uglerodli qotishmalarning tarkibiy fazalaridan biri. Uglerod va legirlovchi elementlarning temirdagi qattiq eritmasi. Polimorf uch oʻzgarishida hosil boʻladi. Uglerodning 8 temirdagi qattiq eritmasi yuqori temperaturali ferrit deb ataladi. Ferritning kristall panjarasi hajmiy markazlashgan kubdan iborat. Uning mikrostrukturasi, donachalarining katta-kichikligi va substrukturasi qanday sharoitda hosil boʻlganligiga bog'liq. Qisqa vaqt davomida keskin sovutilsa (taxminan teng oʻkdi) poliedrik donachalar hosil boʻladi, uzoq vaqt davomida keskin sovutilsa va tarkibida legirlovchi elementlar (kremniy, marganets) boʻlsa, ferrit mustahkamlanadi.

Ferrit (lot ferrum - temir) - uglerodning temirdagi qattiq eritmasi. HB 60-80 ga teng.

Turkum:Kimyo
Turkum:Materialshunoslik
Brinell usuli

Brinell usuli - material qattiqligini aniqlovchi asosiy usullardan biri.

Brinell usuli — metallar kattiqligini aniqlash usullaridan biri. Metallning tekis sirtiga maʼlum kuch bilan astasekin maxsus zoldir botiriladi. Metall qancha yumshoq boʻlsa, zoldir shuncha chuqurroq botadi. Zarur kuch zoldirga moy bosimi (gidravlik bosim) yoki mexanik uzatmalar (richagli asbob) orqali elektr dvigatelidan beriladi. Zoldirga beriladigan kuchni R bilan, metall sirtiga tushgan zoldir izi yuzasini S bilan belgilab nisbati aniqlansa, metallning Brinell boʻyicha qattiqligi topiladi, yaʼni NVR kg/mm2. Shved muhandisi Yu. A. Brinell (1849—1925) taklif qilgan (1900).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Tarixi 
Shvetsiyalik muhandis Brinell, Yuxan Avgust (1849—1925) asos solgan.
 Sinov tartibi va hisoblar 
250px|thumb|right|Sinov sxemasi
 ,

 Shuningdek, qarang 
 Vikkers usuli

 

Turkum:Materialshunoslik

de:Härte#Härteprüfung nach Brinell
Vikkers usuli

250px|thumb|right|Sinov uskunasi

Vikkers usuli - metallurgiyada materiallarning qattiqligini aniqlash usullaridan biri. Bu usulda material sirtiga toʻrt qirrali piramida shaklidagi olmos uchlik botiriladi, taʼsir ettirilgan kuchning sirtda piramida qoldirgan izi yuziga nisbati namunaning Vikkers boʻyicha qattiqligi boʻladi va HV bilan belgilanadi. Botirish kuchi sinalayotgan buyumning qattiqligi yoki qalinligiga qarab tanlanadi (50, 100, 200, 300, 500, 1000 N). V.u. boʻyicha qattiqlik, qattiqlik oʻlchagich bilan aniqlanadi. U sinashni statsionar sharoitda oʻtkazishga va botirish izining har ikki diagonalini 1 mkm xatolikkacha (oʻlchash mikroskopi bilan) oʻlchashga imkon beradi. V.u. metall va qotishmalarning yupqa yuza qatlamlari, yupqa listlar qattiqligini aniqlash uchun juda qulay hisoblanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

250px|thumb|right|Sxema
Vikkers usuli - metallurgiyada materiallarning qattiqligini aniqlash usullaridan biri. Bu usulda material sirtiga to`rt qirrali piramida shaklidagi olmos uchlik botiriladi, taʼsir ettirilgan kuchning sirtda piramida qoldirgan izi yuziga nisbatan namunaning Bikkers bo`yicha qattiqligi va HV bilan belgilanadi. Botirish kuchi sinalayotgan buyumning qattiqligi yoki qalinligiga qarab tanlanadi (50, 100, 200, 300, 500, 1000 Н). Bu usul metall va qotishmalarning yupqa yuza qatlamlari, yupqa listlar qattiqligini aniqlash uchun juda qulay hisoblanadi.

 Shuningdek, qarang 
 Brinell usuli

Turkum:Materialshunoslik

de:Härte#Härteprüfung nach Vickers (HV)
Ledeburit

right|thumb|260px|Temir-Uglerod faza diagrammasi

Ledeburit - sementit va austenit evtektik aralashmasi boʻlib, 1147 °C da hosil boʻladi. Harorat 727 °C dan pastga tushsa, sementit bilan perlit aralashmasiga oʻtadi. Tarkibida uglerod 4,3% boʻlib, moʻrt, HB 700 ga teng, oq choʻyan strukturasida boʻladi.
Turkum:Kimyo
Turkum:Materialshunoslik
Qovushoqlik

Qovushqoqlik – jismni tashqi zarbiy (dinamik, mexanik) kuchlarga qarshilik ko’rsatish qobiliyatidir.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Materialshunoslik
Dunyo tomonlari

Dunyo tomonlari (ufq tomonlari) – ufq (gorizont)ning 4 asosiy nuqtasi: shimol (Sh. yoki N), janub (J., S), sharq (Sh., O yoki Ye), gʻarb (F., W). Baʼzan ufqning tegishli choragi (shim., jan., sharqiy va gʻarbiy) tomonlarini ham D. t. deyiladi. Shimolni Qutb yulduzi orqali aniqlasa ham boʻladi.
Bu 4 nuqtani asosan lotincha nomining bosh harflari bilan ishlatiladi N, S, E, W. North (Shimol), South (Janub), East (Sharq), West (Gʻarb)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Turkum:Topologiya
Turkum:Geografiya
Janub

Janub, janub nuqtasi – matematik (haqiqiy) ufq bilan osmon meridiani kesishgan nuqta. Ufqda dunyoning janubiy qutbiga eng yaqin joylashgan. Janub ufqning asosiy nuqtalaridan boʻlib, shimol nuqtasiga qarama-qarshi joylashgan. Oʻzbek tilidagi xaritalarda J yoki xalqaro xaritalarda S harflari bilan belgilanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

150px|thumb|center|

 Yana qarang 
 Osmon gumbazi

 

Turkum:Topologiya
Turkum:Geografiya
Ukrain tili

Ukrain tili — hindevropa tillari oilasidagi slavyan guruhiga mansub sharqiy slavyan tillaridan biri. Asosan, Ukrainada, shuningdek, Belarus Respublikasi va Rossiya Federatsiyasining Ukrainaga koʻshni viloyatlarida, Kuban va Uzoq Sharqda, Polsha, Slovakiya, Serbiya, Kanada, AQSH, Argentina, Avstraliya va boshqa mamlakatlarda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 46 mln., jumladan, Ukrainaning oʻzida 38 mln., Rossiya Federatsiyasida 4,5 mln., Oʻzbekistonda 150 ming, AQSH va Kanadaning har birida 500 ming kishidan ortiq (20-asrning oxirlari).

thumb|250px|Ukrain tili
Ukrain tilining 3 asosiy laxjasi bor: janubi-sharqiy (oʻrta dneprboʻyi, slobojan, dashtchoʻl shevalari); janubi-gʻarbiy (volinpodolsk, galichbukovina va karpat shevalari) va shimoliy (chapqirgʻoq, oʻngqirgʻoq, volinpolesye shevalari). Hozirgi adabiy tili, asosan, janubi-sharkiy laxja asosida shakllangan.

Ukrain tilining boshqa slavyan tillaridan farklanuvchi belgilari: fonetika sohasida — tiloldi i tovushining nisbatan tilorqa i tovushidan farqlanishi, yopiq boʻgʻinlarda oldingi o, ye, tovushlarining i ga aylanishi; morfologiya sohasida — chaqiriq kelishigining mavjudligi, erkak jinedagi otlarda joʻnalish va oʻrin kelishiklarining oʻziga xos qoʻshimchalari, sifat shakllarining qisqarishi; sintaksis sohasida — oʻzgarmas feʼl shaklli shaxesiz gaplarning qoʻllanishi va boshqa

Adabiy Ukrain tilining rivojlanish tarixi 2 bosqichdan iborat: qadimgi Ukrain tili (14-asr — 18-asr oʻrtalari) va hozirgi Ukrain tili (18-asr oxiridan). Qadimgi Ukrain tilida yuridik va boshqa rasmiy xujjatlar, ilmiy nasr, turli janrlardagi badiiy adabiyot yaratilgan va saqlanib qolgan. Qad. Ukrain tilining adabiy meʼyorlari L. Zizaniyaning grammatikasi va lugati (1596)da ham oʻz aksini topgan. Hozirgi adabiy Ukrain tili Ukrainada I. Kotlyarevskiy va 18-asr oxiri — 19-asr boshlaridagi boshqa yozuvchilar asarlarining maydonga kelishi bilan barqarorlashgan. Hozirgi adabiy Ukrain tili tarixida T. G. Shevchenko ijodi ulkan rol oʻynadi. T.Shevchenko umumxalq soʻzlashuv tili negizida umummilliy adabiy Ukrain tiliga asos soddi.

Oʻtgan asrning 20-yillarida adabiy Ukrain tilida jiddiy uzgarishlar sodir boʻddi. Ukrain tili Ukraina aholisi turli tabaqalarining ijtimoiy va madaniy hayotida keng qoʻllana boshladi, publitsistik, ilmiy va rasmiy uslublarning tez rivojlanishini taʼminladi. 50-yillarda lisoniy meʼyorlardagi va bir qancha fanlar terminologiyalaridagi boshboshdokliklarga barham berildi. Shu vaqtdan boshlab adabiy Ukrain tili meʼyorlari rivojida yangi bosqich boshlandi. Keyingi yillarda Ukrain tilida roʻy bergan meʼyoriy oʻzgarishlar, yangi meʼyoriy variantlar "Ukrain tili lugati"da (1 — 11j.lar, 1970—80) oʻz aksini topali.

Ukrain tiliga kdsimgi rus yozuvi (kirillitsa) meros boʻlib oʻtgan. Eng qad. yozma yodgorliklari: yuridik hujjatlar (14— 15-asrlar), diniypandnoma mazmundagi asarlar (16-asr) va boshqa 

 Ukrain alifbosi 
 А а Б б В в Г г Ґ ґ Д д Е е Є є Ж ж З з И и І і Ї ї Й й К к Л л М м Н н О о П п Р р С с Т т У у Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ь ь Ю ю Я я

 

Turkum:Ukrain tili
Yosir Arafot

250px|thumb|Yosir Arafot (2001)

Yosir Arafot ( Yāsir ʿArafāt) — Muhammad Abdurrahmon Abdurrauf Arafot Qudva Husayniy 1929-yilning 24-avgustida Misr poytaxti Qohira shahrida tugʻildi. Uning otasi tadbirkor-sarmoyador kishi edi, onasi esa farzandi toʻrt yoshga yetganida vafot etgandi. Arafotning avji bolalik yillari Quddusda yashaydigan amakisi uyida oʻtdi. Hali dunyo sir-sinoatlarini toʻla anglab yetmagan bolakay arablar va yahudiylar oʻrtasida kechayotgan shafqatsiz kurashlar, qirgʻinlarga ilk bor shu yerda guvoh boʻldi. Uning goʻdak tafakkuri va ongi aynan ana shu kurashlar girdobida shakllandi.
Oiladagi farovonlik va toʻkinlik sabab, Arafot Qohira universitetida oʻqish, oʻz bilimlarini chuqurlashtirish imkoniga ega boʻldi. Eng qizigʻi, Arafot universitetda siyosat yoki iqtisod kabi nufuzli fakultetlarda emas, muhandislik yoʻnalishida oʻqidi (Aytishlaricha, u Yosir ism-laqabini ayni shu Qohiradagi tahsil yillarida olgan).
1948-yilgi voqealar Arafotning hayotiy maslak va maqsadlarini mutlaqo oʻzgartirib yubordi. Koʻpchilikka maʼlumki, zikr etilgan yilda Falastinga qarashli hududlar qoʻshni millat tomonidan egallandi va yangi davlat tarkibiga qoʻshib olindi.
Shu tariqa hozirgacha davom etib kelayotgan Falastin-Isroil ixtilofi yuzaga keldi. Arablar 1948-yil voqeasini „Nakba“ (Fojia) deb atashdi. Shu yillarda Arafot va uning tarafdorlari tomonidan Falastinni ozod qilish bayrogʻi ostida Fanlar AkademiyasiTX harakatiga asos solindi. Arafot esa bosib olingan hududlarni qaytarish yoʻlida kurashgan birlashmaga rahbarlik qildi. Ayni shu davrda harbiy sarkardalik va siyosiy yetakchilik qobiliyatini namoyish etgan Yosir Arafot xalqaro miqyosda obroʻ-eʼtibor qozona boshladi. Xalqaro maydondagi eʼtirof ifodasi oʻlaroq, u Arab davlatlari Ligasi tomonidan 1965-yili tashkil qilingan Falastin Ozodlik tashkiloti rahbari etib saylandi.
Arafot qoʻmondonligidagi Fanlar AkademiyasiTX harakati oʻtgan yillar davomida goh Livan, goh Iordaniya hududlarida harbiy operatsiyalar olib bordi. Xususan, 1968-yili Iordaniya hududiga Isroil qoʻshinining kiritilishi va bu hujum Arafot boshqaruvidagi kuchlar tomonidan qaytarilishi Fanlar AkademiyasiTX hamda uning yetakchisiga boʻlgan ishonchni oshirib yubordi. Iordaniyada Fanlar AkademiyasiTX faoliyatining taqiqlanishi, Livanga qoʻshni davlat qoʻshini kiritilishi bilan mintaqadagi ahvol yanada ogʻirlashdi. Arafot ham murakkab vaziyatdan kelib chiqib, Tunisdan panoh topishga majbur boʻldi.
1988-yili Falastin tarixida katta siyosiy voqea roʻy berdi va, aytish kerakki, bu hodisa sababchisi ham aynan Arafot boʻldi. Ozodlik tashkiloti va harakati rahbari Iordan daryosining gʻarbiy hududi hamda Gʻazo sektorida Falastin davlati tashkil topganini eʼlon qildi. Yil oxiriga borib, yangi davlat dunyoning 70 mamlakati hukumatlari tomonidan tan olindi. 1993-yili Norvegiya poytaxti Oslo shahrida esa Isroil bosh vaziri Yitzhak Rabin va Yosir Arafot ishtirokida tarixiy tinchlik shartnomasi imzolandiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Tinch okeanidagi urush

Ikkinchi jahon urushining Tinch okeanidagi harbiy harakatlar teatri yoki Tinch okeani urushi (1941-1945) – Ikkinchi Jahon urushi paytida Uzoq Sharq, Janubi-Sharqiy Osiyo va Tinch okeanida boʻlib oʻtgan jangovar harakatlar.

Yapon flotining 1941-yil 7-dekabrda AQShning Midueydagi flotiga zarba berishi natijasida Tinch okeanida harbiy harakatlar boshlanib ketdi. Urushning boshida Yaponiya floti muhim stragegik bazalarni bosib oladi. Janubiy-gʻarbiy Osiyo davlatlari Yaponiya agressiyasi tomonidan aziyat cheka boshladi. Tinch okani hududlarida ham Yapoiya floti muvaffaqiyat qozona boshladi. Dastlab Ueyk oroli bosib olinadi. Bu Yapon harbiy flotining Tinch okeani sohillaridagi ilk yirik gʻalabasi boʻladi. Endi Yapon floti Avstraliya tomon janubga siljidi. Avstraliya AQSH uchun Pearl Harbordan keyin Tinch okeanidagi eng muhim baza edi. Shuning uchun AQSH floti Yaponlarni Korall dengizida toʻxtatib qoladi. Shu tariqa Korall dengizida jang boshlanadi.

 Ishtirokchilar 
 Ittifoqchilar 
Ittifoqning asosiy ishtirokchilari Xitoy, Amerika Qoʻshma Shtatlari va Britaniya imperiyasi edi. Xitoy 1937-yildan beri Yaponiyaga qarshi urush olib bormoqda. AQSh va uning hududlari, jumladan, Filippin hamdoʻstligi Yaponiya tomonidan hujumga uchraganidan keyin urushga kirdi. Britaniya imperiyasi, shuningdek, Hindiston, Birma, Malayya, Fiji, Tonga mustamlakachi qoʻshinlaridan tashqari Avstraliya, Yangi Zelandiya va Kanadadan kelgan qoʻshinlardan iborat boʻlgan asosiy jangchi edi. Niderlandiyaning surgundagi hukumati (Gollandiya Sharqiy Hindistonning egasi sifatida) ham ishtirok etdi. Ularning barchasi Tinch okeani urushi kengashining aʼzolari edi. 1944-yildan boshlab fransuz komando guruhi Corps Léger d'Intervention ham Indochinadagi qarshilik operatsiyalarida qatnashdi. Osiyodagi baʼzi faol ittifoqchi partizanlar orasida Malayya xalqlarining Yaponlarga qarshi armiyasi, Koreya ozodlik armiyasi, Ozod Tailand harakati, Việt Minh, Khmer Issarak va Hukbalahap bor edi.

 

Turkum:Ikkinchi Jahon Urushi
Miltiq

250px|thumb|Ovchi miltiq

Miltiq — oʻq otish quroli. Ov va harbiy ishda qoʻllanadi. Dastlabki Miltiq 12-asrda arablarda paydo boʻlgan. Miltiq yogʻoch dastaga mahkamlangan stvol (quvur)dan tuzilgan. Qadimgi Miltiqlar pilta bilan oʻt oldirilgan (shuning uchun oʻzbeklar orasida "pilta miltiq" deb atalgan). 14-asrda Yevropada silliq stvolli Miltiqlar ishlab chiqarilgan. 16-asr birinchi yarmida Ispaniyada mushket deb ataluvchi birmuncha tez oʻqlanadigan Miltiq ishlab chiqarildi. 17—18-asrlarga kelib oʻyiq stvolli Miltiq yaratilgan. 19-asrda tepki, piston va metall patronning ixtiro qilinishi Miltiqni oʻqlash tezligini birmuncha oshirdi. 1868-yildan boshlab Rossiyada patron gilzasini mexanik ravishda chikarib tashlaydigan zatvorli Miltiq qoʻllandi (qarang Berdanka). 19-asrning 2-yarmida magazin ixtiro qilingach, Miltiqni oʻqlash tezligi ancha oshdi. 1891-yil rus qurolsozi S. I. Mosin yaratgan Miltiq na-munasi Birinchi jahon urushi, Rossiyada fuqarolar urushi davrida keng qoʻllandi. 1930-yil mazkur Miltiq baʼzi oʻzgarishlar bilan qayta ishlab chiqarildi va 7,62 mm li Miltiq degan nom oldi. Bu Miltiq magaziniga 5 patron joylangani uchun u oʻzbeklar orasida "beshotar" deb atalgan. Uning otish tezligi minutiga 10—12-marta, moʻljalga olish va otish masofasi 2000 m; aniq otish masofasi 400 m gacha; ogʻirligi 4 kg (nayzasi bilan 4,5 kg). Optik pritsel oʻrnatilganda 800 m gacha masofadagi nishonni bexato urishi mumkin. Hozir Miltiqlardan, asosan, ov qilishda foydalaniladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 
Avtomat (qurol)
Pistolet
Pistolet-pulemyot

 

Turkum:Otashli qurollar
Doruk Ataoglu

Doruk Ataoğlu (1990, 5 avgustda tugʻilgan) turk pop, hard metal The Cliff qoʻshiqchisidir.

 Albomlar 
 Ölümsüz Zombiler Adına 2001
 Saçmalıklar Prensi 2004
 The Cliff Sound Days 2007
 Womanizer Kayıtları 2008
Avtomat

Avtomat (yunoncha: "automatos" – oʻzi harakatlanuvchi) – 1) ma’lum ishdagi barcha jarayonlarni berilgan dastur boʻyicha kishining ishtirokisiz oʻzi ba-jaradigan qurilma. A.ni bir oz sozlab, ayrim hollarda nazorat qilib turish kerak boʻladi. Avtomobil dvigatellari porshenini ishlab chiqaradigan avtomat-lashtirilgan zavodda metallni eritishdan tortib, to tayyor porshen olish, por-shenlarni saralash va hatto yashiklarga joylashgacha barcha ishlarni A.lar baja-radi. Yarim A.larda ayrim operatsiya ba-jarilgach, mashina oʻz-oʻzidan toʻxtaydi, uni ishchi yana yurgizib yuboradi. A. va yarim A.lar mashinasozlik, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoatlarida, qishloq xoʻjaligida keng qoʻllanadi. Mas, paxta ekishda seyalkaning uyaga chigit tashlab beradigan qismi oddiy A. hisoblanadi. A.lar texnologik (turli avtomatlash-tirilgan agregatlar va boshqalar), energetik (avtomatik asboblar, qurilmalar va boshqalar), transport (avtomashinist, avtopilot va boshqalar), hisoblash-yechish (hisoblash mashinalari va boshqalar), savdo (magazin-avtomat va boshqalar), harbiy (avtomatik qurollar va boshqalar), mai-shiy avtomatlar, oʻyin avtomatlari va boshqa turlarga boʻlinadi. "Oʻzi harakatlanadigan" mexanizmlar qadimdan ma’lum. Prujinali va mayatnikli soatlarning yaratilishi (17-asr) A. rivojiga ancha ta’sir etdi. A.dan sanoatda foydalanish 18-asrga – sanoat inqilobi davriga toʻgʻri keladi. Elektro-texnikaning rivojlanishi (19-asr) elektr yordamida harakatlanadigan A.ning pay-do boʻlishiga olib keldi. Elektronikaning paydo boʻlishi (20-asr) bilan tamoman yangi elektron avtomatik qurilmalar va boshqaruvchi hisoblash mashinalari pay-do boʻldi. Shu tufayli A.ning imkoni-yatlari va qoʻllanilish sohalari borgan sari kengaymoqda; 2) kibernetikaning asosiy tushunchalaridan biri; diskret (raqamli) axborotlarni diskret vaqt taktlari bilan qayta ishlaydigan texnika va biologik tizimning mavhum modeli (qarang Avtomatik boshqarish nazariyasi).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 
 Avtomat (qurol)
 Avtomat (mexanizm)

 

cs:Automat
Avtomat (qurol)

200px|thumb|Avtomat Kalashnikova 74

Avtomat qurol – oʻq otish quroli. U oʻq (snaryad) otilganda hosil boʻlgan porox gazining quvvati bilan oʻz-oʻzidan oʻqlanib otilgani uchun shunday ataladi. U uzluksiz va yakka olish imkonini beradi. Avtomat qurol XIX asrning 2-yarmida paydo boʻlgan.

Quyidagi turlarga boʻlinadi:

 Avtomat pistoletlar – yaqin masofa (50 m)ga oʻq otadigan qurollar;
 Pistolet-pulemyotlar – 300 m gacha masofadagi noshonga zarba beruvchi qurollar;
 Oʻzi oʻqlanuvchi va oʻzi otiluchi avtomat miltiqlar – 600 m ga qadar masofadagi nishonga bittalab otish uchun moʻljallangan. Oʻq bittalab otilganda minutiga 25-30 ta oʻq otish mumkin;
 Qoʻl pulemyotlari – 800 m masofadagi nishonga otishga muljallangan qurollar. Bittalab minutiga 120 donaga qadar oʻq otish mumkin;
 Stanokli pulemyotlar – 1000 m va undan uzoq, (2-2,5 km) masofadagi nishonga zarba berish uchun ishlatiladigan kuchli qurollar. Minutiga 250 ga qadar oʻq otadi. Stanokli pulemyotlar pastroq uchuvchi dushman samolyotlarga zarba bera oladi;
 Yirik kalibrli pulemyot (odatda, kalibri 12,7-15 mm) – tank va samolyotlarga oʻrnatiladigan qurol, havodagi nishonlarga zarba berish, yengil zirh bilan qoplangan nishonlarga qarshi kurashish uchun moʻljallangan qurol;
 Avtomat toʻp (kalibri 20 mm va undan katta) – asosan havodagi nishonlarga zarba berish uchun tank va samolyotlarga oʻrnatiladigan qurol.

 Yana qarang 
 Avtomat qurol
 Oʻtochar qurol

Turkum:Qurollar
Musée d'Orsay

Orsay muzeyi (frans. Musée d’Orsay) — 1986-yilda tashkil topgan dunyoning eng yirik badiiy muzeylaridan biri. Maydoni: 57 400 m². 2009-yil davomida 3,0 mln kishi ziyorat etgan. Muzeyda asosan 1848-1915 yillarga tegishli fransuz tasviriy sanʼati, haykaltaroshligi, fotografiyasiga oid eksponatlar mavjud. Muzey impressionizm va post-impressionizm namoyondalari Monet, Manet, Degas, Renoir, Cézanne, Seurat, Sisley, Gauguin, Van Gogh kabi rassomlarning asarlariga ega.

thumb|center|600px|Orsay muzeyi, Sena daryosining oʻng qirgʻogʻidan olingan tasvir
Yevro

left|100px
Yevro yoki Euro – Yevropa Ittifoqi tarkibidagi Yevropa iqtisodiy va pul hamjamiyati aʼzolarining pul birligi. Xalqaro ifodasi Yevropa Ittifoqi 1999-yil 1-yanvardan muomalaga chiqarilgan. 1 Yevro = 100sent. 1999-yili 1-yanvardan 2002-yil 1-yanvarga qadar Yevro naqd pulsiz toʻlovlarda ishlatildi, Yevro bilan bir qatorda bu mamlakatlarning milliy pul birliklari ham muomalada yurdi. Yevro muomalaga kiritilishi bilan ilgari shu mamlakatlar oʻrtasida xalqaro toʻlovlarda foydalanilgan ekyu muomaladan chiqarildi va ular ekyuning soʻnggi qiymati (1998-yil 31-yanvar holati) boʻyicha Yevroga tengma-teng almashtirildi.

Ayni paytda milliy pul birliklarining Yevroga nisbatan valyuta kurslari ham belgilandi (mas, 1 Yevro = 1,95583 nemis markasi; 1 Yevro = 1936,27 italyan lirasi; 1 Yevro = 200,482 portugal eskudosi va boshqalari; 1998, 31-dekabr).

2002-yil 1-yanvardan 5,10, 20, 50, 100, 200, 500 Yevro qogʻoz banknotlari, 1,2 Yevro va 1, 2, 5, 10, 20, 50 sentli tangalar muomalaga kiritildi (Yevropa iqtisodiy va pul hamjamiyatiga aʼzo mamlakatlarning eski milliy pul birliklari muo- malasi toʻxtatildi). Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSh dollari = 0.78 Yevro, Oʻzbekiston Respublikasi milliy pul birligi – soʻmga nisbatan 1 Yevro = 2631 soʻm 82 tiyin (2013-yil aprel)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Ushbu davlatlarning pul birligi Yevro 
thumb|500px|Yevro 2026
thumb|300px
 Rasman pul birligi 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 Yevropa Ittifoqi hududidan tashqarida boʻlgan davlatlar 
 
 
 
 

 Yevroni norasman qabul qilgan davlatlar 
 
 
 Sen-Pyer va Mikelon
Funt sterling

Funt sterling (belgisi: £) Birlashgan Qirollikning rasmiy valyutasidir.

Funt sterling (ing. pound yoki pound sterling) — Bukj Britaniya pul birligi. 1 Funt sterling = 100 pens (1971-yilga qadar Funt sterling = 100 shilling = 240 pens boʻlgan). 11-asrdan kumushdan, 14-asr oʻrtalaridan oltindan ham tangalar shaklida zarb qilingan. Funt sterling banknotlarini Angliya banki 1694-yildan chiqara boshlagan. Jahondagi eng barkaror valyutalardan biri. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 0,7 Funt sterling = 1 AQSH dollari. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki belgilagan kurs boʻyicha 1 Funt sterling = 1581 soʻm 22 tiyin (2003-yil may).

Valyuta kursi

Funt sterling xalqaro valyuta bozorida eng barqaror valyutalardan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki belgilagan kursga ko‘ra, 2025-yil 16-yanvar holatiga 1 funt sterling 15,838.28 so‘mga teng. citeturn0search0 Shuningdek, tijorat banklarida funt sterlingning kursi biroz farq qilishi mumkin. Masalan, Hamkorbankda 1 funt sterlingni sotib olish kursi 15,000 so‘mni tashkil etadi.

 TARIXI 
Tarixi

Funt sterlingning tarixi uzoq asrlarga borib taqaladi. 11-asrdan boshlab kumush tangalar shaklida zarb qilingan bo‘lsa, 14-asrning o‘rtalaridan oltin tangalar ham muomalaga kiritilgan. 1694-yildan boshlab Angliya banki funt sterling banknotlarini chiqarishni boshlagan. "Sterling" atamasi taxminan 1300-yillarga borib taqaladi va kichik yulduzchalari (qadimgi inglizcha: steorling) bo‘lgan kumush norman pennisining umumiy nomidan kelib chiqqanligi haqida faraz mavjud. citeturn0search0
Xitoy yuani

Yuan — Xitoy Xalq Respublikasining pul birligi. 1 Yu. =10 szyao=100 finyam. Xalqaro ifodasi OGU. Yu. 1835-yildan kumush tangalar koʻrinishida zarb qilina boshlagan. 1933-yil mart oyiga qadar Xitoyda lyan (14—19-asrlarda muomalada boʻlgan kumush valyuta) pul birligi sifatida ishlatilgan. Bojxona bojlari va soliqlari Yu.da hisobkitob qilingan. 1948-yilda Xitoy xalq banki tashkil topganidan keyin ggul islohotlari oʻtkazildi. 1955-yilga . kelib eski pullar yangi pullarga 10000:1 nisbatda almashtirildi. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari=8,28 Yu.; Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki belgilagan kurs boʻyicha 1 Yu.= 132 soʻm 87 tiyin (2005, may).

 

 
 
 

Turkum:Valyutalar
Islomiy taqvim

Islomiy taqvim — milodiy 638-yili xalifa Umar (milodiy 592—644 yillar), roziyallohu anhu,
tomonidan joriy qilingan. Ushbu taqvim qamariy boʻlib, oy
harakatiga asoslangan edi. Umar, roziyallohu anhu, ushbu taqvimni oʻz
davrida amalda boʻlgan turli taqvimlar oʻrtasida yuzaga kelayotgan
ziddiyatlarni bartaraf etish uchun joriy qilgan.
Umar, bir necha sahobalar bilan maslahatlashib,
yil boshi sifatida hijrat yilini tanlashga qaror qilishgan.
Taqvimning boshlanish nuqtasi sifatida Hijrat qilingan yilning 1
Muharram kuni tanlangan. Hijriy sana, odatda Gʻarb adabiyotida A. H.
deb qisqartirib yoziladi(Bu lotincha „Anno Hegirae“ soʻzining
qisqartmasidir. Birinchi Hijriy sananing birinchi Muharram kuni
(Muharram 1, 1 A. H.) Grigorian taqvimida 622-yil 16-iyulga
toʻgʻri keladi).
Paygʻambar Muhammadning, Makkadan Madinaga
hijratlari esa Grigorian taqvimining 622-yil sentyabr oyiga
toʻgʻri keladi.

 Taqvimning tarkibi 
Islomiy taqvim (Hijriy taqvim) 12 oydan iborat:
 Muharram — 
 Safar — ‎
 Rabiulavval — 
 Rabiussoni — ‎ yoki rabiuloxir 
 Jumodilavval — 
 Jumodissoni — yoki jumodiloxir ‎
 Rajab — 
 Shaʼbon — 
 Ramazon — 
 Shavvol — 
 Zulqaʼda — 
 Zulhijja — 

 Hijriy yildagi muhim sanalar 
 1 Muharram — yil boshi;
 27 Rajab — Isro va Meroj hodisasi;
 1 Ramazon — tutilishi farz boʻlgan roʻzaning birinchi kuni;
 17 Ramazon — Qur’onning nozil boʻlishi boshlagan kun;
 Ramazonning oxirgi 10 kechasi — Laylat ul-qadr kutiladigan
kechalar;
 1 Shavvol — Iyd al-Fitr, Ramazon Hayiti;
 8-10 Zul-hijja — Haj kunlari;
 10 Zul-hijja — Iyd al-Adha, Qurbon Hayiti.

Turkum:Islom
Turkum:Taqvimlar
Turkum:Islomiy taqvim
Muharram

Muharram (arabcha - taqiqlangan, muqaddas) - arablarning Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriy yil hisobida birinchi oy. Muharram islomdan ilgari ham arablarda muqaddas oy hisoblangan, bu oyda qabilalar oʻrtasidaga urush-janjallar va qon toʻkishlar taqiqlangan. Bu Muharram oyining nomidan ham koʻrinib turadi. Islomda Muharram urush man qilingan toʻrt oyning biridir.

Muharram (arabcha — taqiqlangan, muqaddas) — qadimgi arablarning Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriy yil hisobit birinchi oy. Muharram islomdan ilgari ham arablarda muqaddas oy hisoblangan, bu oyda qabilalar oʻrtasidagi urush-janjallar va qon toʻkishlar taqiqlangan. Bu Muharram oyining nomidan ham koʻrinib turadi. Muharram oyining birinchi oʻn kunida shialar imom Husaynni yodlab motam tutadi, turli diniy marosimlar oʻtkazadi (qarang Ashuro).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Yil oylari
Turkum:Islomiy taqvim oylari
Safar

Safar — islomiy taqvimning ikkinchi oyi. qamariy yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriyqamariy yil hisobida 2oyning arabcha nomi; 29 kunga teng . Bu oyning xususiyati yilning boshqa oylari bilan bir xildir. Islomga koʻra, bu oyda ham marosimlar, toʻylar, safarlarni amalga oshirish mumkin. Oyning xosiyatsiz ekani toʻgʻrisidagi baʼzi fikrlar asossiz. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Yil oylari
Turkum:Islom
Turkum:Islomiy taqvim oylari
Ramazon

Ramazon  – hijriy yil hisobining 9 oyi. Islom dinida ramazon oyida Alloh Muhammad paygʻambar Qurʼonni vahiy qila boshlagan, deb talqin etiladi. Shu sababli ramazon muqaddas oy hisoblanadi, bu oy davomida musulmonlarga roʻza tutish buyuriladi. Shuningdek, ramazon arablarda islomdan avvalgi 4 muqaddas oydan biri; dastlab yoz fasliga toʻgʻri kelgan. Islom dini joriy etilishi arafasida Makkada ramazon oyida yaxshi amallar qilish (tahannus) anʼana boʻlgan. Ramazon oyining 27-kuniga oʻtar kechasi Muhammad paygʻambarga Qurʼon nozil qilingan (qarang Laylatul-qadr). Ramazon oyida roʻza tutish hijraning 2 yili joriy etilgan. Musulmon mamlakatlarida ramazonga oid marosim va anʼanalar har bir oʻlkaning oʻziga xos urf-odatlaridan kelib chiqqan holda oʻtkaziladi.
 Etimologiyasi 
Ramazon soʻzi „ramz“ soʻzidan olingan „qizimoq“, „qizib choʻgʻ boʻlmoq“, „kuydirmoq“ maʼnolarni bildiradi.

 

 

Ramazon oyi haqida maqola.

"Ro‘za tutishning tibbiy foydalari" haqida maqola. 

Turkum:Yil oylari
Turkum:Islomda roʻza tutish
Turkum:Shialarni xotirlash kunlari