Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Mirzahmad Shaimov

Mirzahmad Ismatovich Shaimov (1953-yil 12-yanvar, Shirin shahri, Sirdaryo viloyati, O‘zSSR) – muhandis, senator, energetika faxriysi, O‘zbekiston Qahramoni. 

 Hayoti 
Mirzahmad Shaimov 1953-yil 12-yanvarda Sirdaryo viloyati Shirin shahrida tug‘ilgan. U yashaydigan qishloq Farhod GESiga yaqin joyda, Toshkent-Andijon temiryo‘li bo‘yida edi. Mirzahmad Toshkent politexnika institutini (hozirgi Toshkent texnika universiteti) tamomlagach, 1975-yilda mehnat faoliyatini Farhod GESida muhandsilikdan boshlagan. Ayni vaqtda, Yangiyer texnikumida o‘qituvchilik ham qilgan.

1976-yilda Sirdaryo issiqlik elektr stansiyasining texnologiya jarayonlarini avtomatlashtirish sexiga oddiy ishchi, ya’ni elektr chilangar bo‘lib ishga kiradi. 2008-yilda Mirzahmad Shaimovga stansiyaning bosh muhandislgi topshirildi. 2013-yil esa Bosh direktor vazifasiga tayinlandi.

 Mukofotlari 
2012-yilda Mirzahmad Shaimovga O‘zbekiston Respublikasining birinchi prezidenti farmoni bilan “Vatanimiz mustaqilligini mustahkamlash, uning jahon miqyosidagi shon-shuhratini yuksaltirish, islohotlarni yanada chuqurlashtirish borasida davlat va xalq oldidagi ulkan xizmatlari, ishlab chiqarish sohasidagi uzoq yillik fidokorona mehnati hamda yosh avlodni vatanparvarlik va xalqparvarlik ruhida tarbiyalashga qoʻshgan katta hissasi uchun” “O‘zbekiston Qahramoni” unvoni bilan taqdirlandiO‘zbekiston Respublikasi prezidentining “O‘zbekiston Qahramoni” unvonini berish to‘g‘risida” 23.08.2012-yildagi PF-4466-son farmoni.

2022-yil 18-martda Shirin shahri yoshlari bilan uchrashuvda Mirzahmad Shaimov mehnat faoliyati davomida “O‘zbekiston energetika faxriysi”, “O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil” esdalik nishoniga loyiq ko‘rilganini aytgan.

 

Turkum:Oʻzbekiston qahramonlari
Turkum:Energetika muhandisi
Turkum:Sirdaryo viloyatida tugʻilganlar
Norman Finkelstein

Norman Gary Finkelstein (1953-yil 8-dekabrda tugʻilgan) — amerikalik siyosatshunos, yozuvchi va faollik bilan tanilgan shaxs. U asosan Holokost siyosati va Falastin–Isroil mojarosi boʻyicha tadqiqotlari bilan mashhur. Finkelsteinning asarlari koʻplab tillarga tarjima qilingan va xalqaro miqyosda bahs-munozaralarga sabab boʻlgan.

 Hayoti va taʼlimi 
Finkelstein Nyu-York shahrida yahudiy Holokostdan omon qolgan ota-onaning farzandi sifatida tugʻilgan. Onasi Varshava gettosida va Majdanek lagerida, otasi esa Varshava gettosida va Osvensimda omon qolgan. Ular urushdan keyin AQShga koʻchib oʻtishgan. Finkelstein 1974-yilda Binghamton universitetini tamomlagan, soʻngra Prinston universitetida siyosatshunoslik boʻyicha magistr va doktorlik darajalarini olgan. Uning doktorlik dissertatsiyasi sionizm nazariyasiga bagʻishlangan.

 Ilmiy faoliyati 
Finkelstein oʻz faoliyatini turli universitetlarda, jumladan, Nyu-York universiteti, Bruklin kolleji, Hunter kolleji va DePaul universitetida olib borgan. 2007-yilda DePaul universitetida unga doimiy lavozim berilmaganligi katta bahs-munozaralarga sabab boʻldi.

Uning tadqiqotlari asosan quyidagi mavzularni qamrab oladi:
 Holokost xotirasining siyosiy ekspluatatsiyasi;
 Falastin–Isroil mojarosining tarixiy va siyosiy tahlili;
 AQSh tashqi siyosatining Yaqin Sharqdagi roli.

 Asarlari 
Finkelstein koʻplab kitoblar muallifi boʻlib, ularning ayrimlari quyidagilar:
 Image and Reality of the Israel–Palestine Conflict (1995)
 The Rise and Fall of Palestine: A Personal Account of the Intifada Years (1996)
 A Nation on Trial: The Goldhagen Thesis and Historical Truth (1998, Ruth Bettina Birn bilan hammualliflikda)
 The Holocaust Industry: Reflections on the Exploitation of Jewish Suffering (2000)
 Beyond Chutzpah: On the Misuse of Anti-Semitism and the Abuse of History (2005)
 This Time We Went Too Far: Truth and Consequences of the Gaza Invasion (2010)
 Gaza: An Inquest into Its Martyrdom (2018)
 I'll Burn That Bridge When I Get to It! (2023)

 Qarashlari 
Finkelstein Isroil hukumatining Falastindagi siyosatini keskin tanqid qiladi. U Isroilni "yahudiy ustunligi davlati" deb atagan va uning siyosatini "aparteid" rejimi bilan solishtirgan. U ikki davlatli yechim tarafdori boʻlib, Falastin xalqining oʻz davlatiga ega boʻlish huquqini qoʻllab-quvvatlaydi.

 Tanqidlar va bahslar 
Finkelsteinning asarlari va qarashlari koʻplab bahs-munozaralarga sabab boʻlgan. Uning The Holocaust Industry kitobi baʼzi olimlar tomonidan antisemitizmni kuchaytirishda ayblangan, boshqalar esa uni Holokost xotirasining siyosiy ekspluatatsiyasiga qarshi muhim tanqid deb baholagan.

 

 Rasmiy veb-sayti
 The Holocaust Industry, Verso Books, 2000
 Beyond Chutzpah, University of California Press, 2005
 Gaza: An Inquest into Its Martyrdom, University of California Press, 2018

 Tashqi 
 Norman Finkelstein — Rasmiy veb-sayti
Hujr ibn Adi

Hujr ibn Adi al-Kindi  – Muhammad paygʻambarning sahobasi„Soften your heart, learn about Hujr ibn 'Adi al-Kindi – Islamic Philosophy“ islam.hilmi.eu.. Umaviy xalifasi Muoviya I tomonidan sunniy musulmonlar uchun AliniArxivirovanoTarikh-e-Damishq Ibn e Asakar. sobit qoʻllab-quvvatlagani va maqtashi uchun oʻlimga hukm qilingan.
 

Turkum:660-yilda vafot etganlar
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:Sahobalar
Javaher al-axbar

Javaher al-axbar  – bu Safaviylar davlati amaldori va tarixchisi Budaq Munshiy Qazviniy tomonidan 1577-yilda fors tilida yozilgan tarixiy asardir. Asarda asosan fors madaniyati dunyosining muhim qismi yoritilgan. Hozirgacha faqat Safaviylar davriga oid qismi nashr etilgan boʻlib, u muallifning Tahmosb I huzurida kotib sifatidagi faoliyat yuritgani haqida batafsil maʼlumot bergani sababli, oʻsha davr amaldarlarining hayoti haqida qimmatli manba hisoblanadi.

Asarning yagona qoʻlyozmasi Rossiya Fanlar Akademiyasi kutubxonasida saqlanadi. Ushbu qoʻlyozmaning nusxalari Eron Milliy kutubxonasi va arxivi hamda Tehron universiteti kutubxonasida mavjud.

 

 
 
 
 
 

Turkum:Safaviylar adabiyoti
Turkum:Fors tilidagi umumjahon tarixi yilnomalari
Hoji bobo Shayx

thumb|alt=Haji Baba Sheikh Kurdiston Respublikasining bosh vaziri|Hoji bobo Shayx
thumb|Hoji bobo Shayx va Sefafshar
Hoji bobo Shayx  – Mahabad Respublikasining kurd bosh vaziri edi. 1947-yilda respublika Eron imperator armiyasi tomonidan bosib olingandan soʻng, Qozi Muhammaddan farqli oʻlaroq, u qatl etilmadi. Diniy mavqei tufayli u kuchli taʼsirga ega edi. Jurnalist va shoir Hemin Mukriyani respublika davrida uning kotibi boʻlib ishlagan.

 

 
 Archie Roosevelt, Jr., „The Kurdish Republic of Mahabad“, Middle East Journal, no. 1 (July 1947), pp. 247–269

Turkum:Mahabad Respublikasi
Turkum:Bosh vazirlar
Faleh az-Ziyodiy

Faleh az-Ziyodiy — 2015-yildan buyon Musanno muhofazasi rahbari lavozimida ishlab kelayotgan iroqlik siyosatchi.
 

Turkum:Iroqlik musulmonlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Haft iqlim

Haft iqlim  – 1594-yilda Amin Ahmad Roziy tomonidan fors tilida yozilgan geografik va tarjimaiholiy ensiklopediya. Asarning bir necha qoʻlyozma nusxalari mavjud boʻlsa-da, 1961-yilda Tehronda Javod Fazel tomonidan nashr etilgan versiya yagona toʻliq nusxa hisoblanadi.

 

 
 
 

Turkum:Safaviylar adabiyoti
Turkum:16-asr fors kitoblari
Haydar az-Zamiliy

Haydar Nateq Jasim az-Zamiliy (1975-yil Bagʻdodda tugʻilgan; ) – Iroq siyosatchisi va Iroq Adliya vaziri. Islomiy Fazilat partiyasidan nomzod. 2011-yilda Malayziyaning Petra universitetida kompyuter fanlari boʻyicha PhD darajasini olgan. Vositda Islomiy Fazilat partiyasini tuzishda qatnashgan va siyosiy ishlarga qoʻshilgan. Bir nechta vazifalarni, jumladan, „Essauira“ idorasi boshligʻini tayinlagan va Bosh kotibning markaziy viloyatlar ishlari boʻyicha yordamchisi boʻlgan. Hozirda u partiya Siyosiy byurosi aʼzosi hisoblanadi.

 

Turkum:1975-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Iroqlik musulmonlar
Paygan-salar

Pāygān-sālār – Sosoniylar armiyasidagi piyoda qoʻshinlar (paygan) qoʻmondonlari. Pāygān-sālārlar juda hurmatli va ishonchli shaxslar boʻlib, ularni elita Deylemitlar qoʻriqlagan.

Pāygān-sālārlar, shuningdek, qamoqxonalar nazoratchisi sifatida ham ishlagan boʻlishi mumkin.

 

 
 
 Peter Wilcox, Romeʼs Enemies 3: Parthians and Sassanid Persians (Osprey Publishing 2001). .
 David Nicolle, Sassanian Armies: the Iranian empire early 3rd to mid-7th centuries AD (Montvert Publishing 1996). .

Turkum:Sosoniylar harbiy lavozimlari
Turkum:Forscha soʻz va iboralar
Rajab Bursiy

Al-Hofiz Radidin Rajab ibn Muhammad ibn Rajab al-Hilliy al-Borsiy (taxminan 1333 – 1411) – iroqlik shia ilohiyotchisi, tasavvufchi, muhaddis, yozuvchi va shoir. Bursi zamonaviy Iroqda, Hillah yaqinida, Bors qishlogʻida tugʻilgan va umrining oxirlarida bid’at ayblovlaridan qochish uchun Eronning Xuroson viloyatiga koʻchib oʻtgan. Baʼzi da u shialarni taʼqib qilish paytida temuriylar tomonidan oʻldirilgan boʻlishi mumkinligi aytiladi.
 

Turkum:Hillahliklar
Turkum:Iroqlik soʻfiylar
Turkum:Iroqlik shia musulmonlari
Hambarakapet

Hambarakapet (maʼnosi „omborlar nazoratchisi, kvartirmeyster“) – Sosoniylar imperiyasidagi yuqori martabali mansab boʻlib, kvartirmeyster lavozimiga teng edi.

 

 
 

Turkum:Hokimiyat lavozimlari
Turkum:Sosoniylar maʼmuriy lavozimlari
Ali Hisomiddin Naqshbandiy

Shoh Ali Hisomiddin Naqshbandiy (; turkcha: Shoh Ali Husameddin; Hazrati Shoh va Bobo Ali nomi bilan ham tanilgan; 1861-yil, Tavella, Iroq – 1939-yil, Bahakon, Iroq) – soʻfiy, avliyo va islom olimi. Sayyid Battal Gʻoziyning avlodidanEvliyalar Ansiklopedisi-IX (TDV İslam Ansiklopedisi, s.97). U, shuningdek, quyidagi 9 tariqatning xalifasi ham edi: Naqshbandiya, Qodiriya, Rifoiya, Suhravardiya, Kubraviya, Badaviya, Shoziliya va ChishtiyaGönül Sultanları ve Hak Sohbetleri, 1996, s.163.

 

Turkum:1939-yilda vafot etganlar
Turkum:1861-yilda tugʻilganlar
Turkum:Naqshbandiya tariqati
Turkum:Iroqlik soʻfiylar
Turkum:Eronlik soʻfiylar
Axvarbed

Axvar(r)bed („otxona boshligʻi“) – Sosoniylar imperiyasi davridagi unvon boʻlib, shoh otxonalarini boshqaruvchi amaldorlar uchun berilgan.

 

 
 
 

Turkum:Sosoniylar saroy lavozimlari
Turkum:Sosoniylar saroy unvonlari
Asad ibn Somon

Asad ibn Somon (forscha: اسد بن سامان) dastlabki Somoniylardan. U Forslarning Somoniy sulolasiga asos solgan Somonxudotning oʻgʻli.

Anʼanalarga koʻra, Asad isminiotasi Xuroson hokimi Asad ibn Abdulloh al-Qasri (723-727) sharafiga nomlangan boʻlib, u Somonni islom diniga olib kirgan. Asadning toʻrt oʻgʻli boʻlgan: Nuh, Ahmad, Yahyo va Ilyos. Xalifa Maʼmun Asadning oʻgʻillarini Samarqand, Fargʻona, Shosh va Ustrushona va Hirot hukmdorlari etib tayinlagan va shu tariqa hukmdorlar sulolasi boshlangan. Mashhur Somoniy hukmdor Ismoil I (Ismoil Somoniy) (892-907) Asadning nabirasi va Ahmadning oʻgʻli.
 

 
Turkum:Somoniylar
Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr arab shaxslari
Rizo Afshariy

Rizo Afshariy  – Pace universitetining tarix professori. Doktorlik darajasini Temple universitetida olgan. Uning tadqiqotlari asosan Erondagi inson huquqlari, islom siyosati va ayniqsa islom madaniy nisbiyligi masalalariga qaratilgan.

 Asosiy nashrlari 
 „On Historiography of Human Rights Discourse“, Human Rights Quarterly, 29 (fevral 2007) 1-67.
 „Discourse and Practice of Human Rights Violations of Iranians of the Bahaʼi Faith in the Islamic Republic of Iran“, a chapter in a book, edited by Dominic Brookshaw of McGill University, Routledge, London, 2007.
 Human Rights in Iran: the Abuse of Cultural Relativism, University of Pennsylvania Press, 2001. Hardcover, pp. 359

 
 Pace universitetidagi sahifasi
 Human Rights in Iran – The Abuse of Cultural Relativism, University of Pennsylvania Press

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:21-asr Eron tarixchilari
Turkum:Pace universiteti professorlari
Turkum:Islom va siyosat
Turkum:AQShdagi Yaqin Sharq tadqiqotlari
Turkum:Temple universiteti bitiruvchilari
Afzaliddin Kermoniy

Afzaliddin Kermoniy  – 12-asr oxiri va 13-asr boshlarida yashagan fors tarixchisi, yozuvchi, shoir, faylasuf va shifokor. U Kermon tarixi va geografiyasiga bagʻishlangan Ahd Al ala Lel Mogʻefe Al ahla va Badayeh o Zaman Fi Vagʻayeh Kerman kitoblarini yozgan.

 

 
 

Turkum:12-asr Eron faylasuflari
Turkum:13-asr Eron faylasuflari
Turkum:Saljuqiylar imperiyasi shoirlari
Turkum:Saljuqiylar imperiyasi olimlari
Yusuf al-Barm

Yusuf al-Barm – 770-yillarda Xurosonda Abbosiylar xalifaligiga qarshi isyonchilar yetakchisi.

Yusuf al-Barmning kelib chiqishi haqida maʼlumotlar juda oz. Otasining ismi Ibrohim boʻlgan. Tarixchi Yaʼqubiy tomonidan berilgan maʼlumotlarga koʻra, Buxoroda yashovchi Banu Saqif qabilasi mavlosi boʻlgan. Yusufning qaysi dinga eʼtiqod qilgani haqida hech narsa aytilmagan, shuningdek, uning „al-Barm“ taxallusining maʼnosi ham nomaʼlum.

Yusuf al-Barm tomonidan koʻtarilgan qoʻzgʻolon ilk Abbosiylar davrida Xurosonda sodir boʻlgan qator isyonlardan biri edi. Bu isyon taxminan shu davrda sodir boʻlgan Muqanna qoʻzgʻoloniga oʻxshash edi. Qoʻzgʻolonning aynan nima maqsadda sodir etilgani aniq emas. Baʼzi da Yusuf Xorijiylar vakili sifatida koʻrsatilgan boʻlsa, yana boshqa uni kofir deb oʻtgan. C. E. Bosworthning taʼkidlashicha, „qoʻzgʻolon aslida siyosiy xarakterga ega boʻlib, xalifa va uning noiblari tomonidan amalga oshirilgan zoʻravonliklarga qarshi qaratilgan edi“. Qoʻzgʻolon aynan qachon boshlanganligi nomaʼlum, biroq Humayd ibn Qahtaba Xuroson hokimi boʻlgan davrda, yaʼni 768-yilda boshlangan. Ushbu qoʻzgʻolon Xurosonning janubiy hududlariga, ya'ni hozirgi shimoliy Afgʻoniston hududlari boʻlgan Badgʻis, Marvirud, Joʻzjon va Taliqon viloyatlariga tarqalgan.

 

 

 
 

Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr shaxslari
Turkum:777-yilda vafot etganlar
Abu Said (Qora qoʻyunli)

Abu SaidMuḥaddis̲, Mīr Hāshim (1982). . Tehrān : Bihnām. p. 16.  – Temuriylar hukmronligi davrida qisqa muddat hukm surgan Qora qoʻyunlilar davlati hukmdori. Qora Yusuf davrida Erzincan hokimi boʻlgan. 1429-yil 18-sentyabrda boʻlib oʻtgan Salmos jangida ishtirok etib, Temuriylar hukmdori Shohruxga boʻysungan. Uning nomidan Qora Qoʻyunlilar hukmdori sifatida tan olingan. Biroq 1430-yilda Shohrux qoʻshinlari chekingach, ukasi Qora Iskandar tomonidan oʻldirilgan.

 

Turkum:1431-yilda vafot etganlar
Turkum:15-asr Qora Qoʻyunlilar hukmdorlari
Navbed

Nāvbed – Sosoniylar imperiyasi dengiz floti qoʻmondoni unvoni.

 

Turkum:Sosoniylar harbiy lavozimlari
Turkum:Sosoniylar dengiz floti
Turkum:Admiralar
Fazl ibn Navbaxt

Fazl yoki Al-Fazl ibn Navbaxt (shuningdek, Novbaxt deb ham yozilgan), 8-asrda yashagan fors olimi.

 Hayoti 
Fazl ibn Navbaxt Navbaxtning oʻgʻli boʻlib, u ilgari zardushtiylik dinida boʻlgan va Donishmandlar uyini loyihalagan. Xalifa Horun ar-Rashid saroyida olim sifatida faoliyat yuritgan.

 

 

 
 
 

 Qoʻshimcha 

 
 
Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr arab shaxslari
Turkum:8-asr Abbosiylar xalifaligida
Sur Saxvan

Sūr Saxvan („Ziyofat nutqi“) – Sosoniylar imperiyasi davridagi saroy ziyofati haqidagi fors tilidagi hujjatdir. Hujjatda toʻrt general (spahbed) va podshoh Kovod I bilan uning oʻgʻli Anushirvon harbiy islohotlari natijasida tashkil etilgan toʻrt chegara viloyati haqida qayd etilgan. Bu hujjat 6-7-asrlar oraligʻida tuzilganligini koʻrsatadi.

 

 
 

Turkum:Zardushtiylik matnlari
Turkum:Sosoniylar imperiyasi
Tohir Olovuddin al-Qodriy al-Jiloniy

Sayyid Tohir Olovuddin al-Gʻiloniy (السيد طاهر علاؤ الدين الجيلاني البغدادي) (1932-yil 18-iyun – 1991-yil 7-iyun; rasmiy ravishda Hazrati Qudvat-ul-Avliyo Naqib-ul-Ashrof Huzor Pir Sayid Tohir Alouddin al-Giloniy al-Qadri al-Bagʻdodiy) — 20-asrda iroqlik soʻfiy, avliyo, Qodiriyya Bagʻdodiya tariqatining rahbari. U Abduqodir al-Gʻiloniy ziyoratgohining qoʻriqchisi boʻlgan va koʻpchilik tomonidan soʻfiylik islohotchisi sifatida qabul qilingan. 1932-yil 18-iyun kuni Bagʻdodda tugʻilgan u oʻz nasabini 17 avlod orqali Abdulqodir Gʻiloniyga va28 avlod orqali Islom paygʻambari Muhammadga bogʻlaganini taʼkidlagan.
 

Turkum:1991-yilda vafot etganlar
Turkum:1932-yilda tugʻilganlar
Turkum:Iroqlik soʻfiylar
Turkum:Soʻfiy shoirlar
Turkum:Musulmon islohotchilari
Turkum:Bogʻdodliklar
Yaʼqub ibn Toriq

Yaʼqub ibn Toriq (baʼzi da Yaʼqub deb atalgan, -yilda vafot etgan) – Bagʻdodda yashagan fors astronomi va matematigi.

 Faoliyati 
thumb|William Muirning tomonidan tasviri, Yaʼqub ibn Toriq faol boʻlgan dumaloq shahar (Bagʻdod) (1883).
Yaʼqub ibn Toriq Bagʻdodda hukmronlik qilgan ikkinchi abbosiy xalifa al-Mansur davrida astronom sifatida faoliyat yuritgan. Ptolemey astronomiyasi bilan tanish boʻlmagan boʻlishi mumkin, chunki zardushtiylik taqvimidan foydalangan, bu taqvim har biri 30 kundan iborat 12 oydan tashkil topgan boʻlib, qolgan kunlar sakkizinchi oy Aban oyidan soʻng qoʻshilgan.

Yaʼqub ibn Toriqning „Tarkīb al-Aflāk“ nomli asarida osmon jismlarining tuzilishi va joylashuvi haqida soʻz boradi. Bu asardagi osmon jismlarining oʻlchamlari va ular orasidagi masofalarga oid hisob-kitoblar keyinchalik XI asrda mashhur olim al-Beruniy tomonidan Hindistonga bagʻishlangan asarida jadval shaklida keltirilgan. Yaʼqub in Toriq Yerning radiusini 1 050 farsax, Oy va Merkuriy diametrini 5 000 farsax (Yer radiusining 4,8 barobari) hamda Venera, Quyosh, Mars, Yupiter va Saturn sayyoralari diametrlarini esa 20 000 farsax (Yer radiusining 19 barobari) deb koʻrsatgan. Uning yozishicha, har bir sayyora oltitadan sferaga ega, Quyoshda ikkita, Oyda esa uchta sfera mavjud. Yaʼqub, shuningdek, sayyoralarning epitsikllari va tezliklari haqida ham fikr bildirgan. Uning tomonidan berilgan osmon jismlarining uzunlik va apogey (eng uzoq nuqta) koordinatalari maʼlumotlari Yazdigird III hukmronligi davrida forslar tomonidan tuzilgan „Zīǧ aš-šāh“ astronomik jadvallaridan olingan. Biroq Yaʼqub Oy fazalarini hisoblashda hind astronomiyasiga oid usullardan foydalangan.

Nasroniy munajjim Ibn Hibinto Yaʼqubni Quyosh va yulduzlarning joylashuvidan joy kengliklarini aniqlashda foydalanganini taʼkidlagan.

 

 

 
 
 (PDF version)
 

 Qoʻshimcha oʻqish uchun 

 
 
 
 
 

Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr shaxslari
Turkum:796-yilda vafot etganlar
Veh-Kavat

right|thumb|300px|Sosoniylar imperiyasining janubi-gʻarbiy qismi xaritasi.

Veh-Kavat (yoki Veh-Kavadh), islomiy da Bih-Qubadh nomi bilan tanilgan, Sosoniylar imperiyasi tarkibidagi Asuriston viloyatidagi tuman boʻlgan. Ushbu tuman Sosoniylar imperiyasining arablar tomonidan bosib olinishidan soʻng ham saqlanib qolgan va kamida milodiy 9-asrgacha tuman sifatida mavjud boʻlgan.

Bu hudud bugungi Najaf va Kufa (har ikkalasi Iroqda joylashgan) shaharlarini oʻz ichiga olgan.

 
 
 

Turkum:Iroqda sobiq yashash joylari
Tarixi Seyistan

thumb|Tarixi Seyistan asarining muqovasi, 1935-yilda Tehronda Muhammad-Taqiy Bahar tomonidan nashr etilgan

Tarixi Seyistan – bu janubi-sharqiy zamonaviy Eron hududidagi Seyiston mintaqasi tarixi haqida nomaʼlum muallif tomonidan fors tilida yozilgan asar boʻlib, afsonaviy va islomdan oldingi davrlardan tortib to ilk islomiy davr va 1062-yilgacha boʻlgan voqealarni oʻz ichiga oladi.

 
 

Turkum:Seyiston tarixi
Turkum:11-asr forscha kitoblari
Turkum:Eronning o‘rta asrlar tarixi
Vispuhran

Vispuhran – Sosoniylar imperiyasidagi toʻrt aristokratik sinf darajasining ikkinchisi hisoblangan guruh edi. Bu guruh Sosoniylar sulolasiga mansub yoki ular bilan qarindosh boʻlgan shahzodalarni oʻz ichiga olgan. Biroq, guruh aʼzolari hukmron podshohning bevosita oila aʼzolari hisoblanmagan.

 

Turkum:Sosoniylar imperiyasidagi ijtimoiy tabaqalar
Ruvaym ibn Ahmad

Abu Muhammad Ruvaym ibn Ahmad (915-yilda vafot etgan) – bogʻdodlik mashhur ilk fiqh olimlaridan biri, zohid, valiy, qori va shayx. Tasavvuf ilmining ikkinchi avlod vakillari qatoriga kiradiLloyd Ridgeon, Morals and Mysticism in Persian Sufism: A History of Sufi-Futuwwat in Iran, pg. 32. Abingdon-on-Thames: Routledge, 2010.Ibn Khallikan's Biographical Dictionary, translated by William McGuckin de Slane. Paris: Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland. Sold by Institut de France and Royal Library of Belgium. Vol. 3, pg. 209..

 

 

 

 

Turkum:915-yilda vafot etganlar
Turkum:Sunniy musulmon ulamolar
Turkum:Zohiriylar
Turkum:Sunniy imomlar
Turkum:Asoriylar
Turkum:10-asr huquqshunoslari
Turkum:9-asr huquqshunoslari
Turkum:Sunniy fiqh ulamolari
Fotima bintu Muhammad at-Taymiy

Fotima bintu Muhammad Taymiy (arabcha: فاطمة بنت محمد التيمي) Abbosiylar xalifasi Mansurning uchinchi va nufuzli xotinlaridan biri. Mashhur shahzoda Sulaymonning onasi.

 Tarixi 
Fotima Quraysh qabilasining Banu Taym urugʻiga mansub. „Fotima Talhiy“ deb ham tanilgan. Halifa Mansur bilan turmush qurishdan oldin Mansurning rafiqasi Arvo boʻlgan.

Mansurning birinchi rafiqasi Arvo Ummu Muso (yaʼni „Musoning onasi“) nomi bilan tanilgan. Uning nasabi Himyar podshohlariga borib taqaladi. Arvoning ikki oʻgʻli bor: Muhammad (keyinchalik xalifa Mahdiy) va Jaʼfar. Uylanishdan avvalgi kelishuvga koʻra, Arvo tirik ekan, Mansur boshqa ayolga uylanishga yoki haramga kanizak olishi mumkin boʻlmagan. Mansur bu shartnomani bekor qilishga bir necha marta urinib koʻrgan boʻlsada, biroq, Arvo har safar qozilarni ishontirib, xalifaning bu ishiga yoʻl qoʻymagan. Arvo 764-yilda vafot etgan. Uning vafotidan soʻng, Mansur Hammoda va Fotimaga uylangan.

Fotima Mansurning uchinchi rafiqasi. Otasi Muhammad boʻlib, u Islom paygʻambari Muhammadning mashhur sahobalaridan biri Talha ibn Ubaydullohning avlodi. Fotimaning uch oʻgʻli boʻlgan: Sulaymon, Iso va Yaʼqub.

Fotima hayotining aksariyat qismini xalifa saroyida oʻtkazdi. Arvodan keyin Mansurning eng nufuzli rafiqasiga aylandi. Oʻgʻillari taxt merosxoʻrlari safida boʻlmagan, chunki Mansur katta oʻgʻillarini voris sifatida belgilagan. Shunga qaramay, Fotimaning oʻgʻillari xalifalikda muhim lavozimlarni egallagan.

 Oilasi 
Fotima Abbosiylar xalifaligining hukmron sulolasiga mansub bir necha aʼzolari bilan qarindosh boʻlgan.
No.Oila aʼzosiAloqa1MansurEri2MahdiyOʻgay oʻgʻli3SulaymonKatta oʻgʻli4Iso ibn MansurOʻgʻli5Yaʼqub ibn MansurKichik oʻgʻli6Jaʼfar ibn MansurOʻgay oʻgʻli7Solih al-MiskinOʻgay oʻgʻli8Qosim ibn MansurOʻgay oʻgʻli9Aliya bintu MansurOʻgay qizi10Abbosa bintu SulaymonNabira qizi11Jaʼfar ibn Abu JaʼfarOʻgay oʻgʻli

 

 
 Abbott, Nabia (1946) Bogʻdodning ikkita qiroli: Harun Ar-Rashidning onasi va xotini. Chikago universiteti nashriyotlari. 15-16-moddalari 
 
 Al-Tabari; Xuy Kennedi (1990). Al-Tabari tarixi Vol. 29: Al-Mansur va al-Mahdi milodiy 763-786/A. H. 146-169. „SUNY“ jurnalining yaqin sharqiy tadqiqotlar seriyasi. Nyu-York davlat universiteti nashriyotlari. 148-49 sahifalarida. 

Turkum:8-asr arab shaxslar
Turkum:Abbosiy xalifalarning xotinlari
Turkum:8-asrda tugʻilganlar
Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr ayollari
Sibavayh

Sibavayh (; 760–796), toʻliq ismi Abu Bishr Amr ibn Usmon ibn Qanbar al-Basriy (fors millatiga mansub boʻlgan Basraning yetakchi grammatikachilaridan biri. Uning mashhur asarlaridan biri (ushbu kitobga nom berilmagan, keyinchalik „Al-Kitāb“ deb atalgan) arab tilini chuqur tahlil qiluvchi, besh jilddan iborat muhim ilmiy asar sanaladiKees Versteegh, The Arabic Linguistic Tradition, pg. 4. Part of the Landmarks in Linguistic Thought series, vol. 3. London: Routledge, 1997. .

X asr biograflari Ibn an-Nadim, Abu Bakr az-Zubaydiy hamda XIII asr olimi Ibn Xallikon Sibavayhni arab tili va tilshunoslik ilmiga qoʻshgan hissasini undan oldin va keyin yashab oʻtgan hech bir allomaga tenglashtirib boʻlmaydigan darajadagi ulugʻ olim sifatida tilga olgan. Sibavayh barcha davrlarning eng buyuk arab tilshunosi, hatto har qanday tilshunoslik tarixidagi eng buyuk tilshunoslardan biri deb eʼtirof etilganJonathan Owens, Early Arabic Grammatical Theory: Heterogeneity and Standardization, pg. 8. Volume 53 of Amsterdam studies in the theory and history of linguistic science. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company, 1990. .
 

 
 „Sibavayhi“ loyihasi „Al-Kitab“ asarining 1–7, 285–302 va 565–571 boblarining barcha muhim bosma nashrlarini hamda fransuz va nemis tillariga nashr qilingan tarjimalarini oʻz ichiga oladi.
 Sibavayh kitobi onlayn arab tilida al-eman.com saytida.
 Sibavayh kitobi arab tilida onlayn (1988, 5 jild, indeks, muqova.)
 Kitobni skanerlangan formatda Internet arxividan yoki arabcha Vikimanbadan yuklab oling
 Sibavayhining Buch über die Grammatik nach der Ausgabe von H. Derenbourg und dem Commentar des (1900) asari
 Buch über die Grammatik (1895)
 Buch über die Grammatik (1895)

Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr shaxslari
Turkum:Fonologlar
Turkum:Sherozda tugʻilganlar
Turkum:Sherozda vafot etganlar
Abul Hasan Hankariy

Abul Hasan Hakari (milodiy 1018-yil, Mosul – 1093-yil 1-fevral)The works of Shaykh Umar Eli of Somalia of al-Tariqat al-Qadiriyyah. – musulmon mististW. Braune, Abd al-Kadir al-Djilani, The Encyclopaedia of Islam, Vol. I, ed. H. A.R Gibb, J. H. Kramers, E. Levi-Provencal, J. Schacht, (Brill, 1986), 69., shuningdek , oʻz davrining eng nufuzli musulmon olimi, faylasufi, ilohiyotshunosi, huquqshunosi va soʻfiylaridan biri.
 

Turkum:Hoshimiy qavmi
Turkum:1093-yilda vafot etganlar
Turkum:Musulmon olimlar
Turkum:Mosullik yozuvchilar
Turkum:1010-yillarda tugʻilganlar
Said ibn Salm al-Bahiliy

Said ibn Salm al-Bahiliy – Abbosiylar xalifaligiga xizmat qilgan arab harbiy qoʻmondoni.

 Hayoti 
Said Bahila qabilasiga mansub nufuzli oila aʼzosi boʻlgan. Uning otasi Salm ibn Qutayba Basra hokimi sifatida Umaviylar va Abbosiylarga xizmat qilgan, bobosi esa taniqli sarkarda Qutayba ibn Muslim edi. Saidning bir qancha akalari va amakilari ham yuqori lavozimlarda ishlaganlar.

Said 776/777-yillarda Xurosonda Yusuf al-Barmga qarshi yurishda ishtirok etgan. U xalifa al-Hodiyning yaqin doʻsti va suhbatdoshi boʻlgan. Al-Hodiy bilan birga Jurjonda boʻlganida xalifa al-Mahdiyning vafoti va al-Hodiyning taxtga chiqishi haqidagi xabar yetib kelgan. Soʻngra ikkovi birga Bagʻdodga yoʻl olgan va al-Hodiy taxtga oʻtirgan. Tarixchi Tabariy bergan maʼlumotlarga koʻra, al-Hodiy hukmronligi davrida Said saroydagi eng yuqori martabani egallagan va bu lavozimda oʻzining akasi Ibrohimning oʻrniga kelgan.

 

 

 
 

Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr shaxslari
Turkum:8-asr arab shaxslari
Turkum:8-asrda tugʻilganlar
Rahima Begim

Rahima Begim (1984-yil 22-mayda tugʻilgan) – ingliz inson huquqlari faoli, xalqaro inson huquqlari tashkiloti Restless Beings asoschilaridan biri, rassom va tadqiqotchi.

 Taʼlimi 
Rahima Begim 2000-yilgacha Plashet maktabida, soʻngra Seven Kings yuqori sinf maktabida tahsil olgan. U London universitet kollejida mustamlakachilikdan keyingi tarix, adabiyot va nazariya boʻyicha magistr darajasini olgan.

 Faoliyati 
Rahima Begim tadqiqotchi, rassom va frilanser sifatida ishlagan. 2007-yil oktyabr oyida u akademik maslahatchi Mabrur Uddin Ahmad (1983-yilda tugʻilgan) bilan birgalikda Restless Beings tashkilotiga asos solgan. Restless Beings – bu xalqaro inson huquqlari tashkiloti va Buyuk Britaniyada roʻyxatdan oʻtgan xayriya tashkiloti boʻlib, dunyo boʻylab turli jamoalarni qoʻllab-quvvatlaydi.

Rahima Begim yoshligidan inson huquqlarining faol va ishtiyoqmand tarafdorlaridan biri boʻlgan. U ayollar huquqlari tadbirlarida ishtirok etgan, Britaniyadagi Bangladeshliklari jamoasida sanʼat va inson huquqlari mavzularini muhokama qilgan va media bilan hamkorlikni amalga oshirgan. U fuqarolik jamiyatini faollashtirgan va bir qator milliy va xalqaro kampaniyalarga rahbarlik qilgan. Bundan tashqari, Begim turli fikr-mulohaza guruhlari, NGO/INGOlar bilan ayrim kichik jamoalarga yaxshiroq xizmat koʻrsatish boʻyicha maslahatlar bergan va siyosatni oʻzgartirish tadqiqot loyihalarida yordam bergan. U ekspert sifatida ishtirok etgan va inson huquqlari boʻyicha ichki va xalqaro miqyosda (Berkeley Kaliforniya, LSE, Kolumbiya universiteti, NYU, Dakka universiteti, Malayziya universiteti va boshqalar) maʼruzalar qilgan.

Uning Mabrur Ahmad bilan birgalikda Restless Beings boshqaruvi va Rohingya jamoasi uchun qilgan ishlari, shuningdek, Qirgʻizistondagi ayollar huquqlari uchun kurashi xalqaro media va jahon jamoatchiligining eʼtiborini tortgan and attention of the international media and world opinion..

2014-yil may oyida Rahima Begim Nadiya Ali tomonidan BBC Asian Networkda Rohingya qochqinlar inqirozi haqida intervyu bergan.

 Shaxsiy hayoti 
2013-yil 27-avgustda Nazira Begim Restless Beings ham-asoschisi Mabrur Ahmadga turmushga chiqqan.

 

 
 

Turkum:1984-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Ingliz musulmonlari
Turkum:Ingliz inson huquqlari faollari
Turkum:Britaniya xayriya tashkiloti xodimlari
Turkum:Bengal millatiga mansub inglizlar
Turkum:London universitet kolleji bitiruvchilari
Ravvod ibn Musanno

Ravvod al-Musanno al-Azdiy  – VIII asrda Abbosiylar xalifaligi davrida xizmat qilgan arab lashkarboshisi va noibi. Eron Ozarbayjonining bosib olinishi va keyinchalik ushbu hudud boshqaruvida muhim rol oʻynagan.

 Biografiyasi 
Abbosiylar xalifaligi davrining boshida Ravvod ibn Musanno Tabriz shahrini ham oʻz ichiga olgan iqta yerlariga ega boʻlgan. Abbosiy xalifa Abu Jaʼfar al-Mansur (754—775) davrida yashagan deya koʻrsatilgan. Aynan shu davrda Abbosiylar tomonidan Ozarbayjon noibi etib tayinlangan Yazid ibn Hotim al-Muhallabiy Basradan kelgan yamaniy qabilalarini Ozarbayjonga koʻchirgan. Ushbu qabilalar orasida Ravvod ham Tabriz atrofida joylashib, Ahar shahrining shimoli-sharqidagi Bad (hozirgi Qarajadaq) shahrigacha boʻlgan hududlarda nazorat oʻrnatgan.

Tarixchi Balozuriy va Ibn al-Faqihning yozishicha, Ravvod va uning oʻgʻli Vajna Tabrizda bir qancha qurilish ishlarini olib borgan. XIII asr abbosiy xattoti Yoqut Hamaviy ham Tabrizdagi qurilishlar haqida yozgan, biroq Ravvodni notoʻgʻri ravishda xalifa al-Mutavakkil hukmronligi davriga yashagan deya maʼlumot bergan.

 Merosi 
Ravvod ibn al-Musanno al-Azdiy Ravvodiylar sulolasining avlodi boʻlgan. Abbosiylar xalifaligi davri boshida Tabrizni oʻz ichiga olgan iqta hududini egallagach, mintaqada mustahkam mavqega ega boʻlgan.

 

Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr shaxslari
Turkum:Arab musulmonlari
İlqar İsmayılov

İlqar Sədi oğlu İsmayılov – Ozarbayjon Milliy Qahramoni, Birinchi Qorabogʻ urushi shahidi.

 Hayoti 

İlqar İsmayılov 1959-yil 29-martda Boku shahrida tavallud topgan. Asli Qazax tumanidan. 1966-yilda Boku shahridagi 45-sonli oʻrta maktabga borgani, 1976-yilda maktabni tamomlagani qayd etilgan. Keyinchalik Ozarbayjon Jismoniy Tarbiya Institutida tahsil olgan. 1981-yilda harbiy xizmatga chaqirilgan, 1983-yilda armiyadan boʻshatilgan.

 Oilasi 

İlqar İsmayılov uylangan va ikki nafar farzandi yodgor qolgan.

 Harbiy xizmati 

İlqar İsmayılov 1991-yildan boshlab tez-tez jangovar hududlarga borgan. Uning jasorati natijasida armanlarga qarshi jang qilayotgan koʻplab xorijiy fuqarolar qoʻlga olingan. Uning boshchiligida 128 nafar Ozarbayjon askari Qızartı tepaligini arman bosqinchilaridan ozod qilgan. Mard qoʻmondon 1992-yil 1-oktyabrda qahramonlarcha halok boʻlgan.

İlqar İsmayılov Boku shahridagi Shahidlar xiyoboniga dafn etilgan.

 

 
 Vüqar Əsgərov. „Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları“ (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: „Dərələyəz-M“, 2010, səh. 144.
Erika Guevara Rosas

Erika Guevara Rosas – meksikan-amerikalik inson huquqlari advokati va feministik faol, shuningdek, Amnesty International (AI) tashkilotida tadqiqot, himoya, siyosat va kampaniyalar boʻyicha katta direktor lavozimida ishlaydi. Amnesty Internationalda ishlashdan oldin, u Global Fund for Women tashkilotida Amerika mintaqasi direktori boʻlgan.

 Taʼlimi 
Guevara Rosas ayollar tadqiqotlari boʻyicha magistr darajasiga, York universitetida migratsiya va qochqinlar tadqiqotlari boʻyicha post-bakalavr darajasiga, shuningdek, Universidad de Londresda yuridik bakalavr (LLB) darajasiga ega.

 Faoliyati 
2015-yil may oyida Erika Christine Ahn aktivisti, Tinchlik yoʻnalishida Nobel mukofoti sovrindorlari Leymah Gbowee va Mairead Maguire hamda oʻttizga yaqin ishtirokchilar bilan birga Shimoliy va Janubiy Koreyani ajratib turuvchi Koreya demilitarizatsiya zonasi orqali tinchlik yurishida qatnashgan.

 

Turkum:Amerikalik inson huquqlari faollari
Turkum:Meksikalik inson huquqlari faollari
Turkum:Meksikalik ayol faollar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Muso ibn Yahyo

Muso ibn Yahyo  – Abbosiylar xalifaligida xizmat qilgan Barmakiylar oilasi aʼzosi.

 Hayoti 
Muso Yahyo ibn Xolidning oʻgʻli edi. Akalari Jaʼfar va al-Fadl ibn Yahyo kabi shuhrat qozonmagan boʻlsa-da, janglardagi jasorati bilan tanilgan. 792-yilda Suriyaga noib etib tayinlangan, u yerda viloyatdagi Qays va Yaman qabilalari oʻrtasidagi nizoni bostirish vazifasini bajargan. 802-yilda Xuroson hokimi Ali ibn Iso ibn Maxon tomonidan xalifa Horun ar-Rashidga qarshi fitna uyushtirishda ayblangan. Tarixchi Tabariyning maʼlumotlariga koʻra, oʻsha vaqtda Muso oʻzi qarzdor boʻlgan kishilardan yashiringan, natijada xalifa uni yashirincha Xurosonga ketishni reja qilyapti deb gumon qilgan. Shundan soʻng, xalifa uni hibsga olishni buyurgan, keyinchalik otasi kafolat berganidan keyin uni ozod qilgan.

Barmakiylar 803-yilda xalifa Horun ar-Rashid tomonidan lavozimidan chetlashtirilib, qamoqqa olingan. Muso ham otasi va birodarlari bilan birga hibsga olingan. Xalifa al-Amin taxtga chiqqanidan keyin ozod etilgan va ularning oilasiga yana eʼtibor koʻrsatilgan. Toʻrtinchi fitna paytida Muso xalifa al-Amin tarafida boʻlib, al-Maʼmunga qarshi al-Aminning sodiq askarlari qatorida jang qilgan. Al-Maʼmun uni Sind viloyatiga noib etib tayinlagan. Muso 835-yilda Sind noibi boʻlgan vaqtida vafot etgan, uning oʻrniga oʻgʻli Imron tayinlangan.

Musoning nabirasi Ahmad ibn Jaʼfar (taxallusi Jahza) esa X asrda hukmronlik qilgan xalifa al-Muqtadirning eng yaqin doʻstlaridan biri boʻlgan.

 

 

 
 
 

Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr shaxslari
Turkum:Abbosiylar xalifaligining asirlari va mahbuslari
Turkum:835-yilda vafot etganlar
Turkum:8-asrda tugʻilganlar
Elizabeth F. Emens

Elizabeth F. Emens (1972-yil 19-iyulda tugʻilgan) – amerikalik huquqshunos olima, Kolumbiya universitetida Isidor va Seville Sulzbacher huquq professori. Uning ixtisoslashuv sohalari kamsitishga qarshi qonunlar, nogironlik huquqi, huquq va jinsiylik, oila huquqi va shartnoma huquqini oʻz ichiga oladi. U Life Admin: How I Learned to Do Less, Do Better, and Live More (Houghton Mifflin Harcourt, 2019) asari muallifi hisoblanadi, ushbu asar Buyuk Britaniyada The Art of Life Admin: How to Do Less, Do It Better, and Live More (Viking, 2019) nomi bilan nashr etilgan.

Emens 1994-yilda Yale universitetini ingliz tili va psixologiya yoʻnalishlarida summa cum laude darajasi bilan tamomlagan. Keyinchalik u Marshall stipendiyasi asosida Kembrij universitetining King's College kollejida ingliz adabiyoti boʻyicha PhD darajasini olgan (2002). Oʻsha yili u Yale huquq maktabidan JD (yurisprudensiya doktori) darajasini olgan.

Huquq maktabini tamomlagach, Emens 2002–2003-yillarda AQSh Ikkinchi apellyatsiya okrugi sudyasining yordamchisi boʻlib ishlagan, sudya: Robert D. Sack. Soʻngra 2003–2005-yillarda u Chikago universiteti huquq maktabida Bigelow stipendiyasi doirasida oʻqituvchi boʻlgan. 2005-yildan beri u Kolumbiya huquq maktabida professor lavozimida ishlaydi.

Emens 2003-yildan buyon Nyu-York shtati advokatlar assotsiatsiyasi hamda Amerika advokatlar assotsiatsiyasi (ABA) aʼzosi hisoblanadi.

 Tanlangan asarlari 
 (2002). „Queering Law: A Queer Theory of Same-Sex Marriage.“
 (2004). „Monogamy’s Law: Compulsory Monogamy and Polyamorous Existence.“ New York University Review of Law & Social Change, 29 (2): 277.
 (2005). „Aggravating Youth: Roper v. Simmons and Age Discrimination.“ Supreme Court Review, 58.
 (2006). „The Sympathetic Discriminator: Mental Illness and the ADA.“.
 (2007). „Shape Stops Story.“
 (2007). „Changing Name Changing.“.
 (2008). „Integrating Accommodation.“
 (2009). „Intimate Discrimination.“
 (2012). „Framing Disability.“
 (2014). „Compulsory Sexuality.“
 (2015). „Admin.“
 (2019). The Art of Life Admin: How to Do Less, Do It Better, and Live More. (London: Viking).

 

 
 Kolumbiya universitetidagi profili
 Twitter sahifasi

Turkum:Yale huquq maktabi bitiruvchilari
Turkum:Kolumbiya universiteti professorlari
Turkum:Amerikalik huquqshunoslar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:1972-yilda tugʻilganlar
Turkum:Marshall stipendiatlari
Turkum:Amerikalik ayol yuristlar
Turkum:Amerikalik yuristlar
Turkum:Amerikalik ayol huquqshunoslar
Turkum:Amerikalik ayol akademiklar
Muhammad ibn Xolid ibn Barmak

Muhammad ibn Xolid ibn Barmak – Abbosiylar xalifasi Horun ar-Rashid davrida katta qudratga ega boʻlgan forsiy Barmakiylar oilasi vakili.

 Hayoti 
Muhammad Yahyo ibn Xolidning ukasi boʻlgan. Yahyo 786-yilda vazir etib tayinlangach, Barmakiylar 20 yil davomida Abbosiylar xalifaligi siyosiy ishlari ustidan nazoratni oʻz qoʻliga olgan. Muhammad ibn Xolid 788–795-yillar oraligʻida xalifaning saroy bosh nazoratchisi lavozimida xizmat qilgan. Keyinchalik bu lavozimga al-Fazl ibn ar-Rabiy tayinlangan. Tarixiy rivoyatlarda al-Fazl Barmakiylarning asosiy raqibi va saroydagi muxolif sifatida koʻrsatiladi.

Muhammad ibn Xolid, shuningdek, Yaman va Jazira (hozirgi Iroqning shimoliy va Suriya hududlaridagi mintaqa)da noib vazifasini ham bajargan.

803-yilda Barmakiylarning aksariyati qamoqqa olingan boʻlsa-da, Muhammad ibn Xolid ular orasida bu jazodan qutulib qolgan yagona vakil boʻlgan. Bunga sabab, Xolid xalifaning buyrugʻiga zid ravishda Jaʼfar ibn Yahyo tomonidan ozod etilgan Yahyo ibn Abdullohning qochishga urinishini xalifaga xabar qilganligi boʻlishi mumkin. Bu xatti-harakati sababli Horun ar-Rashidning unga boʻlgan ishonchini saqlab qolgan.

 

 

 
 
 
 
 
 

Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr shaxslari
Turkum:8-asrda tugʻilganlar
Diyor Mudar

thumb|right|300px|Oʻrta asrlarda al-Jazira (Yuqori Mesopotamiya) va viloyatlari xaritasi

Diyor Mudar al-Jazira (Yuqori Mesopotamiya) tarkibidagi uch viloyatdan biri, hududning eng gʻarbiyda joylashgan. Ushbu nom oʻrta asrlarda arablar tomonidan qoʻllanilgan boʻlib, qolgan ikki viloyat Diyor Bakr va Diyor Rabi’a deb atalgan. Oʻrta asr geografi al-Balozuriyning yozishicha, bu uch viloyat VII asrda sodir boʻlgan ilk musulmon istilolari davrida Muoviya I oʻsha hududlarga joylashtirgan asosiy arab qabilalari nomlari bilan atalgan. Diyor Mudarda Mudar qabilasi joylashtirilgan edi.

Diyor Mudar Furot daryosi oʻrta oqimining ikkala sohilini qamrab oladi. Bu hudud Samosata mintaqasidan Ana shahrigacha choʻzilgan boʻlib, Balix daryosi hududi va Xobur daryosining quyi oqimlarini oʻz ichiga oladi. Viloyatning asosiy shaharlari janubdagi Raqqa va shimoldagi Edessa (arabcha ar-Ruha) boʻlib, Harron hamda Suruj (hozirgi Suruç) nomli yirik shaharlari ham mavjud.

 Tarixi 
Diyor Mudar geografik va siyosiy jihatdan ilk islom davrlaridayoq al-Jazira tarkibiga kirgan. X asr oʻrtalarida mazkur hudud Hamdoniylar nazoratiga oʻtgan. Sayf ud-Davla hukmronligi davrida esa mintaqa Jazira va Mosuldagi Hamdoniylardan ajratilib, Shimoliy Suriyada tuzilgan Halab amirligiga boʻysundirilgan. Xuddi shu davrda mintaqa qayta kuch toʻplab, tiklanayotgan Vizantiya imperiyasi hujumiga uchragan.

Hamdoniylar nazoratiga barham berilgach, Diyor Mudar va uning shaharlari Banu Numayr taʼsiri ostiga tushdi. 1002-yilga kelib Vathtob ibn Ja’bar an-Numayriy Harronning mustaqil hokimiga aylandi. 1032-yilda esa Edessani Vizantiya imperiyasi qoʻmondoni George Maniakes boshliq qoʻshin bosib oldi. Shundan soʻng, mintaqa ikki qismga boʻlindi. Shimoliy qism, asosan, xristianlar boshqaruviga oʻtib, armanlar tomonidan oʻzlashtirildi. Harrondan Furot daryosigacha boʻlgan hududda esa arab koʻchmanchi qabilalari hukmronlik qila boshladi. Saljuqiylarning hujumlari 1060-yillarning boshlari hamda 1070-yillarda sodir boʻlgan boʻlsa-da, ular hududni egallay olishmadi. Manzikert jangidan keyin Philaretos Brachamios Thorosni Edessa va Diyor Mudar hokimi etib tayinladi. Biroq bir muddat oʻtgach, Toros Melitenaga chekinishga majbur boʻldi. 1094-yilda Toros saljuqiylar tomonidan qayta hokimlik lavozimiga tayinlangan.

1086-yilda saljuqiylar sultoni Malikshoh I butun viloyatni oʻz hukmronligi ostida birlashtirishga erishdi. Salib yurishlari boshlanishi bilan shimoldagi nasroniy hududlari (Edessa grafligi) va janubdagi musulmon mintaqalari oʻrtasidagi boʻlinish qayta tiklandi. Bu boʻlinish jarayoni XI asr oʻrtalarigacha davom etdi. Ayyubiylar Salohiddin boshchiligida mintaqani oʻz nazoratiga olib, uni 1260-yilda moʻgʻullarning Shom (Levant) hududiga bosqini boshlanguncha qoʻlda saqlab turdilar.

 

 

 
 
 
 
 

Turkum:Suriyaning oʻrta asrlar davri tarixi
Turkum:Oʻrta asrlarda Yuqori Mesopotamiya
Turkum:Tarixiy mintaqalar
Diyor Rabiʼa

Diyor Rabi’a - Jazira (Yuqori Mesopotamiya) tarkibidagi uchta viloyatdan eng sharqdagisi va eng yirigining oʻrta asrlardagi arabcha nomi. Qolgan ikki viloyat Diyor Bakr va Diyor Mudar deb atalgan. Oʻrta asr geografi al-Balozuriyning maʼlumotlariga koʻra, bu uchala viloyat VII asrdagi musulmon istilolari davomida xalifa Muoviya I joylashtirgan asosiy arab qabilalarining nomlari bilan atalgan. Diyor Rabiʼada Rabiʼa qabilasi joylashgan.

 Tuzilishi 
Diyor Rabi’a Xobur daryosining yuqori oqimi va irmoqlarini, yaʼni Tur Abdin va Bet-Arabaye hududlarini, shuningdek, Dajla daryosining ikkala qirgʻogʻini oʻz ichiga oladi. Bu hudud shimolda Jazirat ibn Umar atrofidan boshlanib, janubda Tikrit yaqinidagi Iroq chegarasigacha choʻziladi va Yuqori Zab hamda Quyi Zab daryolarining quyi oqimlarini ham qamrab oladi. Viloyatning bosh shahri Mosul (arabcha al-Mavsil) boʻlib, Balad, Jazirat ibn Umar, as-Sinn, Barqa’id, Sinjar, Nisibis, Mardin va Ras al-Ayn kabi boshqa muhim shaharlari ham mavjud edi. Michael Moronyning taʼkidlashicha, Nisibis shahri Sosoniylar davridan to Abbosiylar davrigacha mintaqaning maʼmuriy markazi boʻlgan. Biroq bu fikrni faqatgina Abbosiylar davriga oid maʼlumotlar asosida tasdiqlash mumkin.

 Tarixi 
690-yillarda bu hudud Jazira viloyati tarkibiga kiritildi. Viloyat nazorati Muhammad ibn Marvonga topshirildi. Abbosiylar davrida mintaqaga tez-tez qarmatlar bosqinlari uyushtirildi. X asr oʻrtalarida mintaqa mahalliy Hamdoniylar sulolasi nazoratiga oʻtdi. Hamdoniylar amirligini 980-yilda Buvayhiylar tugatgach, viloyat Uqayliylar boshqaruvi ostiga oʻtdi. Yangi sulola bu hududni XI asr oxirida Saljuqiylar bosqini sodir boʻlgunga qadar nazorat qilib keldi.

 

 

 
 
 

Turkum:Oʻrta asrlarda Yuqori Mesopotamiya
Turkum:Tarixiy viloyatlar
Turkum:Yuqori Mesopotamiya
Gagik Abumrvan Artsruni

Gagik Abumrvan Artsruni (yoki Abu Marvon) – Artsruni sulolasiga mansub arman shahzodasi. 887-yilda Vaspurakan hukmdori va Grigor-Derenik Artsrunining uch nafar voyaga yetmagan oʻgʻliga vasiy etib tayinlangan. Biroq keyinchalik ularning oʻrnini egallab olgan. Oʻzlariga tayinlangan merosdan mahrum etilgan shahzodalar musulmonlardan yordam soʻrashdi. Bu vaziyatda Gagik Armaniston shohi Smbat I Bagratuniydan yordam olib, 896/897-yilda Vaspurakan shahzodasi sifatida rasman tan olindi. Gagik 898-yilgacha hukmronlik qilib, shu yili uch aka-ukaning oʻrtanchasi Gagik (keyinchalik Vaspurakan qiroli boʻlgan) tomonidan oʻldirilgan. Uning oʻrniga Gagikning katta akasi Ashot-Sargis Artsruni taxtga oʻtirgan.

 

 
 

Turkum:9-asrda tugʻilganlar
Turkum:898-yilda vafot etganlar
Turkum:Artsruni sulolasi
Turkum:Vaspurakan shahzodalari
Turkum:9-asr Osiyo monarxlari
Turkum:9-asr armanlari
Shayx Qadib al-Ban

Qadib al-Ban toʻliq ismi Abu Abdulloh al-Husayn ibn Iso ibn Yahyo ibn Ali al-Hasaniy (vafoti 1174-yil) — Iroqning Mosul shahrida yashagan musulmon olim va soʻfiy tasavvufchisi. Hanbaliy mazhabidan va Abduqodir Gʻiloniyning shogirdi boʻlgan.
 

Turkum:1174-yilda vafot etganlar
Turkum:Sunniy musulmon ulamolar
Turkum:12-asr huquqshunoslari
Beate Baumgartner

Beate Baumgartner (1983-yil 9-mayda tugʻilgan) – „Yola B“ nomi bilan tanilgan qoʻshiqchi.

Baumgartner 1983-yil 9-mayda Janubi-gʻarbiy Afrikaning Vindxuk shahrida (hozirgi Namibiya) tugʻilgan. 2002–2003-yillarda Starmania talantlar shousida ishtirok etgan. Keyinchalik 2005-yilda tashkil etilgan Parov Stelar elektro-swing guruhiga qoʻshilgan. 2008-yildan 2009-yilga qadar boshqa bir elektro-rok guruhi „Monilla“ bilan birga qoʻshiq kuylagan. 2015-yilda Baumgartner „DelaDap“ guruhi tarkibiga qoʻshilgan.

Baumgartnerning otasi avstriyalik, onasi esa namibiyalik boʻlgan. Beate Vundxuk shahrida joylashgan Germaniya xususiy oʻrta maktabida taʼlim olgan va aynan shu yerda aktyorlik va qoʻshiqchilik faoliyatini boshlagan. Onasi Mara Baumgartner aktrisa boʻlgan va „Kakatura“ filmida Elizabeth rolini ijro etgan.

Oʻsmirlik chogʻida Baumgartner Avstriyaning Grats shahriga koʻchib oʻtgan va u yerda Greenpeace hamda Butunjahon tabiat fondida (WWF) ishlagan. Baumgartner universitetda oʻqishdan voz kechib, qoʻshiqchilik faoliyatini rivojlantirish yoʻlini tanlagan. „Starmania“ shousida Baumgartner oltinchi oʻrinni egallagan.

 Diskografiyasi 

 Albomlari 

 2008-yil: Hello World – 1-bob („Monilla“ bilan)

 Yakkaxon ijrolari 

 2003-yil: Shosholoza
 2008-yil: Monilla: 2nd Life
 2014-yil: „Skyrocket“ (DelaDap bilan)

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Xonandalar
Leyla Yunus

Leyla Islom qizi Yunusova (qizlik familiyasi Vəliyeva; 1955-yil 21-dekabrda tugʻilgan), shuningdek, Leyla Yunus, ozarbayjonlik inson huquqlari faoli. Inson huquqlari tashkiloti hisoblanuvchi Tinchlik va Demokratiya Instituti direktori sifatida faoliyat yuritadi. Asosan, Bokuda majburiy koʻchirishlardan zarar koʻrgan fuqarolarga yordam berish yoʻldagi ishlari bilan tanilgan boʻlib, ularning huquqlarini himoya qilish maqsadida bir nechta kichik norozilik namoyishlarini tashkil qilgan.

Yunusova zamonaviy Xalq Fron­ti partiyasining asoschilaridan biri hisoblanadi.

2014-yil iyul oyida Ozarbayjon hukumati Leyla Yunusni firibgarlik va soliq toʻlashdan boʻyin tovlash ayblovlari bilan hibsga olgan. Bu ayblovlarga keng jamoatchilik tomonidan shubhali deb qaralgan. 2015-yil 13-avgustda Yunusovaga sakkiz yarim yil qamoq jazosi hukm qilingan. Biroq sogʻligʻining yomonlashuvi sababli 2015-yil 9-dekabrda ozod qilingan va sud tomonidan uning jazosi shartli jazo turi bilan almashtirilgan.

 Mukofotlari 

 Nomzodligi 
2014-yil oktyabr oyida Leyla Yunus Saxarov mukofotining uch nafar finalchilari qatorida boʻlgan. Uning nomzodi bir qator taniqli faollar, jumladan, Sovet Ittifoqining dissidentlari va marhum Andrey Saxarovning doʻstlari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Yevropa Parlamenti Saxarov mukofoti eʼlon qilinganida barcha siyosiy guruhlar vakillaridan iborat delegatsiyani Ozarbayjonga yuborish va u yerda Leyla Yunus bilan uchrashib, uning mamlakatidagi demokratiya va erkinlik uchun olib borayotgan kurashini qoʻllab-quvvatlashga qaror qilganini bildirgan.

Leyla Yunus, shuningek, „Inson huquqlari lolasi“ mukofotiga ham nomzod sifatida koʻrsatilgan.

 Mukofotlari 
2014-yil oktyabr oyida Norvegiyaning Helsinki qoʻmitasi Leyla Yunusga Rasul Jafarov, Anar Mammadli va Intiqom Aliyev bilan birgalikda Andrey Saxarov nomidagi Ozodlik mukofotini topshirgan.

Shu oyda Leyla Yunus inson huquqlari boʻyicha olib borgan faoliyati uchun Polsha davlati tomonidan beriladigan „Sérgio Vieira de Mello“ mukofotiga sazovor boʻlgan.

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Firibgarlikda ayblangan shaxslar
Turkum:Ozarbayjon sotsial-demokratlari