Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Juvayniy

Juvayniy, Abulmaʼoliy Ziyovuddin Abdulmalik ibn Abdulloh Juvayniy (1027—1086) — nishopurlik mashhur olim, faqih, mudarris. Dastlab fiqh, hadis, tafsir va adab ilmlari bobida oʻz zamonasining allomasi boʻlmish otasi Abu Muhammad Abdulloh ibn Yusuf Juvayniy (?—1043) dan tahsil olgan. Otasi vafot etgach, bir muddat uning oʻrnida mudarrislik qilgan. Soʻng ilm talabida Iroqqa safar qilib, bir oz vaqt Bagʻdodda yashagan. Keyin, Hijozga borib, avval Makkai Mukarramada, soʻng Madinai Munavvarada toat-ibodat, tahsili ilm bilan mashgʻul boʻlmoq barobarida muftilik ham qilgan va shu bois "Imom ul-Haramayn" ("Ikki Haram — Makkai Mukarrama va Madinai Munavvara imomi") degan unvonga sazovor boʻlgan. Saljuqiylar sultoni Alp Arslon hukmdorligi (1063—72)ning dastlabki yillarida Nishopurga qaytgan. Sultonning mashhur vaziri Nizomulmulk J. uchun Nishopurda "Nizomiyya madrasasi"ni tashkil qilgan. J. 30 yil mazkur madrasada mudarrislik qilish bilan birga fatvo, vaʼz, xutba va vaqf ishlarini ham ado etgan, fiqh, tafsir va hadisga doir koʻplab asarlar yozgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juvayniy (tarixchi)

Juvayniy, Alouddin Otamalik ibn Bahouddin Muhammad al-Juvayniy (1226, Gʻarbiy Xuroson, Juvayn viloyati, Ozodvor qishlogʻi – 1283, Ar-ron) – tarixchi olim va davlat arbobi. Yoshligidan arab, fors, moʻgʻul, uygʻur tillarini mukammal oʻrgangan. Xurosondagi moʻgʻul hukmdorlari Qirkoʻz, Argun ogʻa va Huloku devonida xizmat qilgan. 1247—1253-yillarda Qoraqurum (Moʻgʻuliston)ga borgan. Elxonlarnnng Bagʻdoddagi noibi (1259—1283, tanaffuslar bilan).

Janubiy Moʻgʻuliston, Oʻrta Osiyo hamda Eronning 13-asrdagi ijtimoiysiyosiy tarixidan hikoya qiluvchi „Tarixi jahonkushoy“ (1260) nomli shoh asari bilan shuxrat topdi. Asar 3 qismdan iborat: 1) moʻgʻullar; ularning Chingizxon davridagi istilochilik yurishlaridan to Guyukxon davri (1246—1248) gacha, shuningdek, Joʻjixon, Chigʻatoy va avlodlarining tarixi; 2) Xorazmshoxlar va Xurosonning moʻgʻul xukmdorlari davridagi (1258-yilgacha) tarixi; 3) Hulokuxonning Eronni zabt etishi (1256—1258), shuningdek, ismoiliylar va ularning davlati tarixi batafsil bayon etilgan. Oʻrta Osiyo tarixi uchun asarning 1—2 qismlari alohida qimmatga egaOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Tarixchilar
Turkum:1226-yilda tugʻilganlar
Turkum:1283-yilda vafot etganlar
Juvayniy (davlat arbobi)

Juvayniy, Xoja Shamsuddin Muhammad ibn Muhammad Juvayniy (?— 1284) – Xulokuiylar davlati arbobi. Tarixchi Alouddin Juvayniyning birodari. Xulokuiylar (elxonlar,)dan Huloku (1256—82) hukmronligi davrida qariyb 30 yil sohibi devon (vazir) boʻlgan. Ahmad bilan shahzoda Argʻun (1284—91-yillarda hukmdorlik qilgan) oʻrtasidagi taxt uchun kurashda Argʻun yengib chiqqach, J. va uning toʻrt oʻgʻli Tabrizda qatl qilingan.

J. raiyatparvar, halol kishi boʻlib, xalq va davlat ravnaqiga katta hissa qoʻshgan. U oʻzi olim, adib va shoir boʻlish bilan birga ilm va sanʼat ahli homiysi edi. Mantiqqa oid „Shamsiyya“ nomli risola uning qalamiga mansub boʻlib, Saʼdiy oʻzining „Sohibiyya“ nomli hikmatli turkum sheʼrlarida J. va uning faoliyatini nazarda tutgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Tarixchilar
Juvangʻar

Juvangʻar, Javongʻor, Jungʻar (turkiycha — chap qoʻl) — 1) moziyda Markaziy Osiyoda davlat tasarrufidagi yerlarning chap tomoni. Koʻchmanchi xalqlarda mamlakat va uning aholisini ikki qanotga oʻng va soʻlga taqsimlash qadimdan odat tusini olgan; 2) qoʻshinning soʻl qanoti. J. istilohi bu maʼnoda oʻzbek tiliga 13-asrning 30-y.larida oʻzlashgan. Chingizxon qoʻshini J.ining soni 62 ming askardan iborat boʻlgan. Temur va temuriylar qoʻshinida J.ga temuriyzodalar va atoqli lashkarboshilar qoʻmondonlik qilgan. Odatga koʻra, J. jangchisining barangʻarsan oʻrin olishi harbiy intizomni buzish deb baholangan. J. istilohi harbiy maʼnoda 20-asr boshigacha isteʼmolda boʻlgan. J. toponimik nom sifatida Jungʻariya atamasida saqlanib qolgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juvoz

Juvoz (fors. — oʻgʻir) — moyli oʻsimliklar urugʻidan (maye, chigitdan) moy chiqaradigan dastgoh, moyjuvoz. J. qanday oʻsimlik urugʻidan moy i. ch.iga koʻra bir necha xil boʻladi, chunonchi: moy J., sholi oqlanadigani — objuvoz, qogʻoz J. Ulov (ot, hoʻkiz) yoki suv kuchi bilan yuritiladi. J. kunda, oʻq, qayiq, gajak, yogʻoch (moʻmiq), toʻgʻin kabi qismlardan iborat boʻladi. Kunda (uz. 3 m cha, yoʻgʻon tomonining diametri 55—60 sm) oʻrik, tut, qayragʻochdan tayyorlanadi. Ingichka tomoni yerga 2 m cha koʻmilib, ustki gozasi oʻgʻir shaklida oʻyiladi va yukxona deb ataladi, unga chigit, kunjut, zigʻir, turli urugʻ (qovun, kungaboqar va b.), yaʼni xom ashyo solinadi. Yukxonaning oʻrtasidan oʻq uchi singari qilib gʻazna oʻyiladi. Gʻazna chuqurchasida oʻqning aylanishi natijasida xom ashyodan sizib tushgan yogʻ toʻplanadi. Oʻqni aylantirish uchun uning uchiga gajak (uz. 1,2 m cha yogʻoch) biriktiriladi. Gajakning pastki uchi qayiq (uz. 1 m cha, yoʻgʻon yuzasining bir tomoni oʻyib ichiga tosh toʻlatilgan, ikki yonidagi teshiklariga kundani oʻrab oʻtgan toʻgʻinning uchlari qoqilgan qurilma) oʻrtasidagi yogʻoch (moʻmiq)ga bogʻlanadi. J.ga qoʻshilgan ulov yurganida qayiqni oldinga suradi, qayiq esa gajakni, gajak oʻz navbatida oʻqni aylantiradi, oʻq xom ashyoni ezib, tarkibidagi moyni gʻaznaga haydaydi. Gʻazna moyga toʻlgach, juvozkash J.ni toʻxtatib, moyni oladi. Moy beruvchi oʻsimlik urugʻlaridan juvozlarda olinadigan moy J. moyi deb ataladi (asosan zigʻir urugʻidan tayyorlangani uchun zigʻir yogʻi deb ham yuritiladi). J. moyi kunjut, kungaboqar, qovun urugʻi, chigit va yongʻoq magʻizidan aralashtirib tayyorlanganda shifobaxsh neʼmatga aylanadi. Qogʻoz J.da eski uvada, yogʻoch kukuni va b. ezib, un qilingan, soʻng qaynatib, undan qogʻoz quyilgan.

J. haydaydigan kishi juvozkash, uning mashgʻuloti, kasbi juvozkashlik deyiladi. Juvozkashlik qadim zamonlardayoq paydo boʻlgan Oʻrta Osiyo, xususan Oʻzbekiston qishloqlaridagi yirik dehqon xoʻjaliklari moy ishlab sotish uchun, baʼzan mayda dehqon xoʻjaliklari esa oʻz ehtiyoji uchun shaxsiy juvozxonaga ega boʻlganlar. Yogʻ va qogʻoz sanoatining rivojlanishi tufayli juvozkashlik kasbi ancha susaydi. Hozir ham J. uchrab turadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juvoldiz

Juvoldiz, juvoldoʻz — qop, sholcha choklarini tikish uchun moʻljallangan uchi egri, ignasimon asbob. Igna va soʻzandan kattaroq (16—18 sm) boʻladi. J. qadimda (temir boʻlmagan davrda) daraxt novdasi (aksar yulgʻun) va suyakdan ishlangan, hozir temirdan yasaladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juvonmard Alixon

Juvonmard Alixon, Juvonmard sulton, Muiniddin Javonmardali sulton bin Abu Saidxon (?—1578.6.10) — Samarqand hokimi (1572—78). Shayboniylardan. Koʻnkunchixonning nabirasi. Xorazmdagi oʻzaro ichki nizolardan foydalanib Movarounnaxrdagi shayboniylardan Ubaydullaxon, Baroqxon (Navroʻz Ahmadxon) va Hisor sultonlari bilan birgalikda 1532/33 yillarda Xorazmga qilingan yurishda qatnashgan. Baroqxon davrida akasi Gadoyxon bilan Fargʻonada hokim boʻlgan, soʻngra ular Abdullaxon 11 bilan ittifoq boʻlib Baroqxon vafotidan soʻng Samarqandni egallagan Boboxondan shaharni tortib olishadi (1557). Samarqand J. A.ning akasi Sulton Saʼidga topshiriladi (1557—72). Uning vafotidan soʻng J. A. taxtga oʻtiradi. J. A. Abdullaxonning Toshkent va Turkiston xonlari Boboxon va Darveshxonlarta qarshi kurashida faol ishtirok etgan, jumladan qoʻshinning oʻng qanotiga oʻgʻillari Abulxayr sulton va Muzaffar sultonlar bilan birga bosh boʻlgan. 1578 y. bahorida ota-bolalar oʻrtasida nizo chiqadi. Abdullaxon 2 oylik qamaldan soʻng (12 aprel—13 iyun) shaharni egallaydi. J. A. oila aʼzolari bilan Navqo qalʼasiga qamalgan. 1578 y. 6 oktabrda Abulxayr sulton Abdullaxonning inisi Ibodulla sulton oʻrdugohida oʻldirilgach, Hofiz Tanish Buxoriypint yozishicha, "qutli hukmga muvofiq Eshimbiy jaloir Navqoga bostirib kirib... Juvonmard(xon)ni ikki bolasi bilan (birga) nobud qildi..." ("Abdullanoma", 1-j., 314 b.). J. A. Samarqand obodonchiligiga katta eʼtibor bergan, jumladan uni katta hammom soldirgani (1574) maʼlum. J. A. sheʼriyatga ixlosmand boʻlib, oʻzi ham sheʼrlar yozgan. "Tazkirat ush-shuaro" muallifi Mutribiy uning saroyida (70-yillar) xizmat qilgan. Joʻybor xojalaritszm Muhammad Islom uning piri boʻlib, J. A. u bilan xat yozishib turgan.

 Adabiyot 
 Hasanxoja Nisoriy, Muzakkiri ahbob, T., 1993; Hofi z Tanish alBuxoriy, Abdullanoma, 1-kitob, T., 1999; Ahmedov B. A., Istorikogeograficheskaya literatura Sredney Azii XVI—XVIII vv, T., 1985.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juvontepa qabristoni

Juvontepa qabristoni - qad. qabriston (mil. av. 9—7-asrlar). Qozogʻistonning Olmaota viloyati Chelak daryosining oʻng sohilida, Juvontepa qishlogʻi harobasidan sharqtomonda. 33 mozorqoʻrgʻon oʻrganilgan. Mozorqoʻrgʻonlarning diametri 3 m dan 113m gacha, bal. 0,1 m dan 13 m gacha. Murdalar toʻrtburchak tik oʻramozorlarga boshi sharq, oyogʻi gʻarbga qaratilib koʻmilgan. Ular yonidan sopol idishlar, tosh shishasimon munchoqlar, temir va jez pichoqlar, jez zeb-ziynatlar, suyak taroq, qoʻy suyaklari topilgan. Baʼzi goʻrlarning devoriga yogʻoch qalab, usti ham yogʻoch bilan yopilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Arxeologiya
Turkum:Qozogʻiston tarixi
Jugjur

Jugjur — Oxota dengizining shimoliy-gʻarbiy sohilidagi togʻlar. Rossiya Federatsiyasining Xabarovsk oʻlkasida. Uzunligi qariyb 700 km. Bal. 800—1200 m, eng baland joyi Topko togʻi (1906 m). Janubiy-gʻarbiy qismi gneys va granit, shimoliy-sharqiy qismi slanets va ohaktoshlardan (ustini lava va tuflar qoplagan) tuzilgan. Iqlimi qattiq qishli musson iqlimi. Sohil boʻyida kedr butalari, 1300 m balandlikkacha ayan qaragʻayi, daur tilogʻochi usadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Rossiya geografiyasi
Turkum:Togʻlar
Jujan xonligi

JUJAN (AVAR) XONLIGI (taxminan 402—555-yillar) — ilk oʻrta asrdagi jujanlar xonligi. Sharqda Koreya, shim.da Baykal koʻli, jan.da Moʻgʻuliston choʻllari, gʻarbda Qorashahargacha boʻlgan hududni egallagan. Mil. 5-asr boshlarida jujanlar xoni Shelun (Toʻlunxon (402—410) tele yoxud gochi (baland qonchqiliklar, hozirgi uygʻurlar ajdodi) qabilalarini oʻz atrofiga toʻplab xonlikka asos solgan. Xulyuy (Xoʻliu 410—414) davrida esa shim.-dagi, Yenisey boʻylaridagi negu va xe-vey qabilalari buysundirilgan. J. (A).x hududi Tolan qogʻon davrida (414—431) ancha kengaygan. Oʻtiya qogʻon (431—444) qoʻshni Toʻbo xonligi bilan kuda tutinib, 438 y. Oltoy turklarini boʻysundirgan va ular yordamida temirdan ishlangan qurollar bilan oʻz qoʻshinini qurollantirgan.

J.(A)x. Chulun (Toʻgʻochin 444—464) va Yoʻching (Uchin 464—485) qogʻonlar davrida Sharqiy Turkistondagi Qutqu hun davlatini agʻdarib (460), Turfan xonligini tiklagan va Xoʻtan viloyatiga qadar bosib kelgan (470), Toʻlunxon II (Boʻkxudu 485—492) davrida J(A).x. ichki nizolar tufayli zaiflashgan, qoʻshni Baland qonchqi xonligini barpo etilishi kuchli raqib paydo boʻlganidan darak berardi. Keyinchalik eftaliylar (oq hunlar) qonchqiliklar bilan birgalikda J(A).x. bilan urush olib borgan. Oynogʻoy (Anaxuan 522—552) qogʻon turkiy qavmlar bilan boʻlgan jangda magʻlub boʻlib, oʻzini oʻzi oʻldirgan. 555 y. J(A).x. turkiylar tomonidan batamom tugatilgan. Jujanlarning bir qismi Gʻarbga yoʻl olib, Dunay daryosining oʻrta oqimi boʻylarida Avar xonligi barpo etganlar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Osiyo tarixi
Jujanlar

Jujanlar, joujan, juan-juan, juju, juyjuy — Gʻarbiy Manjuriya, Mongoliya va Turkiston dashtlarida ilk oʻrta asrlarda yashagan koʻchmanchi qabilalar ittifoqi. J.ning yuksalishi Shelunxon (402—410) nomi bilan bogʻliq, u oʻz atrofiga tarqoq qabilalarni birlashtirib kuchli harbiy ittifoq tuzgan. Turkiylar, xitoyliklar, uygʻurlar bilan boʻlgan urushlar, shuningdek, toʻxtovsiz ichki nizolar J.ni zaiflashtirgan. 6-asr oʻrtalarida jujan qabilalari ittifoqi tarqab ketgan. J.ning bir qismi turkiylar va b. xalqlar tarkibiga singib ketgan, qolgan qismi (taxminan 30 ming chodir) uzoq Gʻarbga koʻchib ketib Dunay daryosining oʻrta oqimi sohillarida 9-asrgacha mavjud boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Yana qarang Jujan xonligi

 

 

Turkum:Millatlar
Turkum:Osiyo tarixi
Jujuncha

Jujuncha (xitoycha "chu sancha") — qalin toʻqilgan ipak mato; ipakning maxsus navidan tayyorlangan. Rangi sargʻishkulrang . Xitoy, keyinroq Rossiyadan keltirilgan. 19-asr oʻrtalari — 20-asr da J.dan asosan erkaklar kiyimi (koʻylak, kamzul, shim va b.) tikilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juz

Juz:

1) oʻzbek qabila uyushmalaridan biri — shning "j" lovchi shevalardagi nomi - Yuz;

2) maʼmuriy-hududiy birlik. Qozoqlar 16-asr oxirida J.larga boʻlinganlar (qarang Katta juz, Kichik juz, Oʻrta juz);

3) qism, ulush;

4) yozuv qogʻozining metrik tizimda ellik taxtaga teng oʻlchov birligi;

5) daftar, kitobcha yoki kitobning bir boʻlagi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juzv

Juzv (arab. — qism, boʻlak) — aruzning eng kichik unsuri. Harf va harakatlarni unli va undosh tovushlarga ajratish mumkin, arab yozuvida 28 undosh harf (tovush) bor. Unli harflar esa uchta: alif, yo, vov, bu 3 unlini choʻziq deb ham aytishadi, , undosh harflarning osti yo ustiga qoʻyiladigan ost, ust belgilar bilan koʻrsatiluvchi (qisqa) unlilar ham bor, ular uchta: zabar - a; zir - i, e; pish - u, oʻ. Aruzning kichik boʻlagi boʻlgan J. shu harf va harakatlardan yasaladi, bu hol boʻgʻin tushunchasiga zid emas, chunki boʻgʻin ham shu unli va undosh harf (tovush)lardan tashkil topadi.

Undosh harflar osti yo ustiga harakatlar (zabar, zir, pish) qoʻyib ochiq boʻgʻinlar, ustiga sukun (^) qoʻyib, yopiq boʻgʻin yasalib kelingan. Unli bilan tugagan boʻgʻin ochiq, undosh bilan tugagan boʻgʻin yopiq deyiladi: kamar soʻzida birinchi boʻgʻin (ka —) ochiq, ikkinchi boʻgʻin (— mar) yopiqdir. Alisher Navoiy turkiy aruzda harakat harfga, harf harakatga oʻtishi mumkin deb taʼkidlaydi. Masalan, "qildi" soʻzini — tarzida ham, — V tarzida ham hisoblash mumkin boʻladi. J.lar uchta: 1) sabab (arab, arqon), u ikki xil boʻladi: a) yengil sabab (arab, sababi xafif) — bir harakatli va bir sukunli harfdan tuziladi: may; b) ogʻir sabab(arab, sababi saqil) — ikkita harakatli harfdan tuziladi: koʻzi 2) vatad (arab, qoziqcha), u ikki xil: a) yigʻiq vatad (vatadi majmuʼ), — ikkita harakatli harf va bir harakatsiz — sukunli harfdan yasaladi: samar; b) yoyiq vatad (vatadi mafuq) — ikkita harakatli harf orasida bir harakatsiz harf kelishiga bogʻliq: noma; 3) fosila (arab, paloye), bu ham ikki xil: a) kichik fosila (fosili sugʻro) — uchta harakatli harf va oxir va bir harakatsiz harf ishtirokiga qaraydi: yuragim; b) katta fosila (fosilai kubro) — toʻrtta harakatli, soʻng bir harakatsiz, yaʼni sukunli harfdan paydo boʻladi: yashamagan. Arablar chodir uylarda yashab kelganlar va bu uyni "bayt" deb atagan, ular ikki miyora sheʼrni ham bayt (uy) deb atashganlari uchun, baytdagi metrik unsurlarni chodirda ishlatuvchi narsalar nomi bilan arqon (sabab), qoziq (vatad), paloye (fosila) deb nomlashgan va bu hol koʻchma maʼno oladi. Aruzning tayanchi boʻlgan ruknlar shu J.lardan yuzaga keladi (k,. Rukn). J.ning oʻzgacharoq talqinlari ham bor, ammo mohiyati bitta.

 Adabiyot 
 Alisher Navoiy , Mezon ulavzon, T., 1949; Bobur, Muxtasar, T., 1971; Toʻychiyev U., Oʻzbek poeziyasida aruz sistemasi, T., 1985.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juzdon

Juzdon, juzgir — qogʻoz solish uchun ishlatiladigan jild, gilof. Badiiy hunarmandlikda teridan ishlanib, koʻpincha bosma naqsh yoki iroqi kashta bilan bezatilgan. 19—20-asr boshlarida Turkistonda keng tarqalgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juzjoniy Abu Ubayd Abdulvohid ibn Muhammad

Juzjoniy Abu Ubayd Abdulvohid ibn Muhammad (tugʻilgan yili nomaʼlum — 1047) — tib olimi. Abu Ali ibn Sinoning shogirdlaridan. Afgʻonistonning Juzjon viloyatida tugʻilgan. U Ibn Sinoning oʻzi yozgan tarjimai holini uning vafotidan soʻng nihoyasiga yetkazgan. Bu manba Ibn Sino haqidagi eng ishonchli manba boʻlib, Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik institutida saqlanadi (inv. № 2385).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:1047-yilda vafot etganlar
Juzjoniy Abu Umar Minxojiddin Usmon ibn Sirojiddin

JUZJONIY (Jurjoniy) Abu Umar Minxojiddin Usmon ibn Sirojiddin (1193—1262) — oʻrta asr tarixchisi. Asli eronlik boʻlib, Hindistonda yashagan. Dehli sultoni Nosiriddin Mahmudga bagʻishlab "Tabaqoti Nosiriy" ("Nosir turkumlari") nomli tarixiy asar yozgan. Bu uning eng yirik asari boʻlib, u kichik muqaddima va umaviylar, abbosiylar, tohiriylar, safforiylar, somoniylar, gʻaznaviylar, saljuqiylar, sanjariylar, xorazmshohlar tarixiga oid 23 tabaqa (turkum, boʻlim)dan iborat. J. ushbu asarining bir qismini tarixiy asarlarga, surishtirib bilgan voqealarga asoslanib yozgan. Asar moʻgʻullarning Xorazmga yurishi, Xorazmshoh Jaloliddin Manguberdining Gʻaznaga kelishi, Hindistonning bu davrdagi siyosiy va diplomatik munosabatlari haqida ham maʼlumot beradi. Uning 1963—64 yillarda 2 jildda bosilgan Kobul nusxasi Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik intida saqlanadi (inv. № 1658).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Kishilar
Turkum:Tarixchilar
Turkum:1193-yilda tugʻilganlar
Turkum:1262-yilda vafot etganlar
Juzgʻun

thumb|right|220px|Juzgʻun

Juzgʻun yoki qandim — torondoshlar oilasining bir turkumi. Oʻrta Osiyoda 90 ga yaqin turi bor, asosan, choʻllarda oʻsadi. Boʻyi 50 sm dan 3 m gacha. Mevasi quruq, 4—8 qanotchali, changchilari 12—18 ta. Barglari ketma-ket joylashgan, tez toʻkiladi. Shuningdek, bu turdagi oʻsimlik koʻrimsiz hisoblanib, uzunligi 5—7 mm, tasmasimon. Gullari ikki jinsli, oq, mayda, xushboʻy. Yogʻochi qattiq. Oʻzbekistonda, asosan, Qizilqumda va Markaziy Fargʻona qumlarida qora juzgʻun , norjuzgʻun , oq juzgʻun , qizil juzgʻun va boshqa oʻsadi. Juzgʻunlar, asosan, koʻchma qumlarni toʻxtatish uchun ekiladi. Ayrim tarkibida oshlovchi moddalar va alkaloidlar bor. Juzg‘unni mollar yeydi. Manzarali oʻsimlik sifatida ham ekiladi. Yonilgʻi-oʻtin sifatida qoʻllanadi. Juzgʻunlar oʻrtacha 25 yilgacha oʻsadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 
 Qandim gazni qayta ishlash majmuasi

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Georgiy Jukov

thumb
Georgiy Konstantinovich Jukov 1896.19.11 (1.12), Kaluga viloyati, Strelkovka qishlogʻi — 1974.18.6, Moskva — harbiy arbob, sarkarda. Sobiq Ittifoq marshali (1943), toʻrt marta Sovet Ittifoqi Qahramoni (1939, 1944, 1945, 1956) Xalxin-Gol daryosi boʻyidagi jangda qatnashgan (1939). Kiyev harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondoni (1940-yildan). 1941-yil yanvar—iyudda Bosh shtab boshligʻi — SSSR Mudofaa xalq komissari oʻrinbosari. Jukov Ikkinchi jahon urushida nemis-fashist bosqinchilarini tor-mor keltirishda muhim rol oʻynagan: Moskva va Leningrad janglari (1941 — 42), Leningrad qamalini yorib oʻtish, Stalingrad va Kursk janglari (1942— 43), Oʻng qirgʻoq Ukrainasidagi hujum, Belarus operatsiyasi (1943—44), Visla-Oder va Berlin operatsiyalari (1944—45)da oʻzining mohir sarkarda ekanligini koʻrsatgan. 1942-yil avgustdan urushning oxirigacha Mudofaa xalq komissari oʻrinbosari, Oliy Bosh qoʻmondon oʻrinbosari. Oliy Bosh qoʻmondon nomidan 1945-yil 8-mayda fashistlar Olmoniyasining soʻzsiz taslim boʻlganlik (kapitulyasiya) haqidagi hujjatni qabul qilgan. 1945—46 yillar Germaniyadagi sovet qoʻshinlari guruhi bosh qoʻmondoni va Sovet harbiy maʼmuriyati boshligʻi. 1946-yil martdan Quruqlikdagi qoʻshinlar bosh qoʻmondoni, SSSR Qurolli Kuchlar vaziri oʻrinbosari. Shu yilning oʻzida I. V. Stalin tomonidan ishdan chetlatilgan. 1946-yil iyundan Odessa harbiy okrugi, 1948-yildan Ural harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondoni. 1953-yildan SSSR mudofaa vaziri 1-oʻrinbosari, 1955-yildan mudofaa vaziri. 1956—57 yillarda KPSS MK Prezidiumi aʼzoligiga nomzod, aʼzosi. 1957-yil oktabrdan Nikita Xrushchyov koʻrsatmasiga binoan vazifasidan ozod qilingan. 1958-yil Qurolli Kuchlar saflaridan boʻshatilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 Vospominaniya i razmishleniya, 10-izd., t. 1-3, M., 1990.

Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1896-yilda tugʻilganlar
Turkum:1974-yilda vafot etganlar
Turkum:19-noyabrda tugʻilganlar
Turkum:18-iyunda vafot etganlar
Vasiliy Jukovskiy

Vasiliy Andreyevich Jukovskiy (1783-yil 29-yanvar (9-fevral), Tula viloyati, Rossiya imperiyasi — 1852-yil 12 (24)-aprel, Baden-Baden, Germaniya) — rus shoiri. Peterburg Fanlar Akademiyasi faxriy aʼzosi (1827-yil), akademik (1841-yil).

 Hayoti 
Ijodini sentimentalist sifatida boshlab („Qishloq qabristoni“, 1802), rus romantizminmng asoschilaridan biriga aylangan. Sheʼriyati gʻamgin oʻylarga, romantik ruhda qayta ishlangan xalq tasavvuridagi obrazlarga boy („Lyudmila“, 1808; „Svetlana“, 1808—12; „Kassandra“, 1809; „Eolova arfa“, 1814 va boshqa balladalari). „Uxlayotgan oʻn ikki dev“ (1817) dostoni muallifi. Gomer („Odisseya“), Friedrich Schiller, Jorj Bayron asarlarini, „Shohnoma“ (Firdavsiy), Hindiston xalqlari eposi „Mahabharata“lan parchalar tarjima qilgan. „Odisseya“, „Mahabharata“ asarlari oʻzbek tiliga Jukovskiyning rus tilidagi tarjima varianti asosida oʻgirilgan

 

 

Turkum:Rossiyalik shoirlar
Turkum:Rossiya imperiyasi shoirlari
Turkum:Rossiya imperiyasida tugʻilganlar
Turkum:Rossiya imperiyasi kishilari
Turkum:1783-yilda tugʻilganlar
Turkum:1852-yilda tugʻilganlar
Nikolay Jukovskiy

Nikolay Yegorovich Jukovskiy 1847.5(17). 1, Orexov qishlogʻi, Rossiya — 1921.17.3, Moskva — mexanika soxasidagi rus olimi, gidroaeromexanika asoschisi. Peterburg FA muxbir aʼzosi (1894). Moskva universitetini tugatgan (1868), shu universitetda (1885 yildan), Moskva Oliy texnika oʻquv yurtida ishlagan (1872 yildan). Jukovskiy qushlarning uchish dinamikasini har tomonlama tekshirgan. Jukovskiyning aerodinamika va aviatsiya sohasidagi ishlari hozirgi aviatsiya faniga asos boʻldi. Jukovskiy rahbarligida dunyoda birinchi aerodinamik quvur qurilgan (1902); samolyot vintlarini sinash asbobi yaratilgan. Jukovskiy samolyot qanotining koʻtarish kuchini aniqlovchi qonunni ochdi (1904); samolyot qanoti va vintlarning eng qulay shakllarini aniqlagan (1910—11). Jukovskiy rahbarligida 1904 yilda Moskva yaqinidagi Kuchina q.da Yevropada birinchi aerogidrodinamika instituti tashkil etildi. Jukovskiy eksperimental va nazariy aerodinamika fanini yaratdi, aeroplan qanotining koʻtarish kuchini hosil qilish prinsipini ochdi hamda uning qiymatini aniqlashga imkon beruvchi teoremani formula orqali bayon qildi. Jukovskiy gidrodinamika, fizika, astronomiya, matematika, gidrodinamika va gidravlika, amaliy mexanika, mashinalarni rostlash nazariyasi va b. sohalarga oid tadqiqotlar, universitetlar va oliy texnika oʻquv yurtlari uchun moʻljallangan klassik darsliklar muallifi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Rossiya kishilari
Turkum:1847-yilda tugʻilganlar
Turkum:1921-yilda vafot etganlar
Turkum:17-martda vafot etganlar
Jukovskiy

Jukovskiy — Rossiya Federatsiyasi Moskva viloyatidagi shahar, Moskva daryosi boʻyida, Moskvadan 40 km janubi-sharqda. Temir yoʻl stansiyasi, Aholisi 100 ming kishiga yaqin (1994). Markaziy aerogidrodinamika instituti, Sinovchi-uchuvchilar instituti bor. Rus olimi N. Ye. Jukovskiy nomiga qoʻyilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Moskva viloyati shaharlari
Jul (mato)

Jul — 1) ot yopigʻi, abzal; egar ustidan yopiladi. Otni qishda sovuqdan asraydi. Astari kigizdan, avrasi guldor jun sholcha yoki qalin mato (baxmal, movut va b.)dan tayyorlanadi; matodan tayyorlanganlari kashta tikib bezatiladi; 2) qoʻl (doʻkon)da toʻqilgan qalin jun mato.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Julaytov

Julaytov — Qurama togʻlarining jan.-sharqiy qismidagi togʻ. Sarvaksoy bilan Chodaksoy oraligʻida, Qurama tizmasining suvayirgʻich qismidan boshlanadi va togʻ etagi adirlarga tutashadi. Eng baland joyi 2645 m. Gersin burmalanishi davrida koʻtarilgan. Suvayirgʻich qismida granit va granodioritlardan, qolgan qismi porfirtuf jinslaridan tuzilgan. Koʻpgina tektonik uzilmalar uchraydi. Siyrak archazor va butalar bilan qoplangan. J.da Qoramozor rudali havza joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Zulpin Julboyeva

Zulpin Julboyeva (1951.29.3, Sherobod tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Termiz pedagogika bilim yurtini (1969) va institutini (1984) tugatgan. 1969-yildan Termiz tumanidagi 42-, Sherobod tumanidagi 12-, Qiziriq tumanidagi 1-, 1983-yildan 2-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi. J. sinf bilan ishlashdan tashqari har bir oʻquvchi bilan alohida ishlashga katta eʼtibor beradi. Darslarni hozirgi davr talablari asosida olib boradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:1951-yilda tugʻilganlar
Turkum:29-martda tugʻilganlar
Jultaali gʻori

Jultaali gʻori - Nurota togʻlarining janubiy yon bagʻridagi gʻor. 970 m balandlikda. Quruqsoy oʻzanidan 20 m balandda. Devon davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Gʻorning ogʻzi (eni 1,7 m, balandligi 3,7 m) janubi-sharqqa qaragan. Gʻor yoʻlak (uz. 8 m) dan boshlanib, u tugagach keng xonaga (uz. 24 m, eni 7,2 m, balandligi 6 m gacha) kiriladi. Soʻngra gʻorning eni torayib, 11 m ga davom etadi. Fop ichida stalaktitlar (uz. 3 m gacha) mavjud. Jultaali gʻorining umumiy oʻlchamlari: uz. 51 m. maydoni 132 m², xajmi 230 m³.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston gʻorlari
Julfa (shahar)

Julfa — Eronning shim.-gʻarbidagi shahar. Araks daryosining oʻng sohilida. Daryoning chap sohilidagi Julfa sh.ning (Ozarbayjon Respublikasi) qarshisida. T.-yil va shosse yoʻllar orqali Tabriz sh. bilan bogʻlangan. J. orqali MDH davlatlari va Eron oʻrtasida yuk tashiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Eron shaharlari
Turkum:Sharqiy Ozarbayjon ustoni shaharlari
Julxirs

Julxirs, jul varaq — uzun patli (7—15 mm dan 20 mm gacha) gilam. Odatda, alohida toʻqilgan boʻlaklardan iborat; oʻrtadagi ikki boʻlakning eni 0,5 m, ikki chekkadagi boʻlakniki 0,2 m; uz. 2,0—2,5 m, eni 1,0—1,4 m. Sandal ustiga, qora uy ichidagi oʻchoq oldiga, baʼzan meqmonxonaga toʻshalgan (J.ning boʻyi 3,26 m, eni 1,07 m boʻlgan naqshli nusxasi Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyida saqlanadi). J. chorvachilik bilan shugʻullangan oʻzbek koʻchmanchi qabilalarida tuya, qoʻy, echki junidan maxsus usulda toʻqilgan. Zamini toʻq rangda, naqshlari rangba-rang (qizil, sariq, koʻk va ularning tuslari hamda junning tabiiy rangi — oq, kulrang , jigarrang , qoradan iborat), mujassamotida markaziy maydon chegaralangan: naqshlar boʻyiga teng qatorlarda ingichka yoʻllar bilan ajratilgan holda joylashgan yoki ichi naqshlar bilan bezatilgan turli romb, olti, sakkiz burchakli murabbalarning bir-biri bilan tutashgan qandasiy shakllaridan iborat boʻlgan. J. boʻyiga yoʻl-yoʻl naqshli gilam — hoshiya tikilgan. Jizzax (Gʻallaorol, Baxmal va b.), Samarqand (Urgut tumani) viloyatlarida xalq ustalari tomonidan xrzir ham J. tayyorlanadi.

 Adabiyot 
 Moshkova V. G., Kovri narodov Sredney Azii konsa 19-nachalo 20 vv., T., 1970.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juma (shahar)

Juma — Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyatidagi shahar (1973-yildan). Past Dargʻom tumani markazi. 1893-1896-yillarda temiryoʻl stansiyasi qurilishi munosabati bilan vujudga kelgan. Shahar janubidan Toshkent — Buxoro avtomobil yoʻli oʻtgan. Samarqand shahridan 25 km shimoli-gʻarbda. Aholisi 26 ming kishi (1999). Juma shahrida paxta tozalash, tuzatish mexanika zavodlari, „Ilgʻor“ kombinati, 2 ta MTP, avtomobil-avtobus parklari, don bazasi (tegirmoni bilan) bor. Juma shahridan Toshkent, Samarqand, Kattaqoʻrgʻon va Qarshi yoʻnalishlari boʻyicha avtobus qatnaydi. Juma shahrida Eski Juma (1890) va Nurulislom (1993) jome masjidlari faoliyat koʻrsatadi. Shaharda 3 umumiy taʼlim maktabi, amaliy va tasviriy sanʼat litseyi, 300 oʻrinli qishloq xoʻjaligi kasb-hunar litseyi, yoshlar va oʻsmirlar sport maktabi, mehribonlik uyi, 3 kutubxona, 2 madaniyat uyi, madaniyat va istirohat bogʻi, 3 bogʻcha-gimnaziya, 1941-1945-yillar urushi qatnashchilariga qoʻyilgan yodgorlik borOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston shaharlari
Turkum:Samarqand viloyati shaharlari
Turkum:Past Dargʻom tumanidagi aholi punktlari
Juma masjid

Juma masjid — juma kunlari keng jamoa namoz oʻqiydigan katta masjid. Meʼmoriy tuzilishi Jome masjidga nisbatan kichik va oddiyroq. Juma masjidlar har bir shaharda bir yoki bir nechta boʻlib, ularni qurish va bezashda davrning mashhur meʼmorlari, naqqoshlari safarbar qilingan, shuning uchun ham koʻpgina Juma masjidlar xalq meʼmorligi va amaliy bezak sanʼatining namunasi sifatida muhofaza qilinadi. Oʻzbekistonda ayniqsa Xivadagi Juma masjid mashhur.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

*Juma
Yoʻldosh Jumaboyev

Jumaboyev Yoʻldosh (1932.15.2, Urganch — 1998.21.3, Toshkent) — faylasuf olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1982), falsafa fanlari doktori (1976), professor (1977). Xorazm davlat pedagogika institutini tugatgan (1954). Toshkent toʻqimachilik va yengil sanoat institutida kafedra mudiri (1965—78), Oʻzbekiston oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligida boshqarma boshligʻi (1978—98). Ilmiy ishlari Oʻrta Osiyo falsafiyaxloqiy fikrlar tarixi va hozirgi zamon axloqshunosligiga bagʻishlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 Oʻrta Osiyo etika tarixi ocherklari, T., 1980; Oʻzbekistonda falsafa va axloqiy fikrlar taraqqiyoti tarixidan, T., 1997.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Falsafa fanlari doktorlari
Turkum:1932-yilda tug`ilganlar
Turkum:15-fevralda tugʻilganlar
Turkum:Urganchda tugʻilganlar
Turkum:1998-yilda vafot etganlar
Turkum:21-martda vafot etganlar
Jumaboy jirov

Jumaboy jirov (Bozorov Juma boy) (1927.22.10, Toshhovuz viloyati, Turkmaniston) — qoraqalpoq baxshisi, Nurabulla jirov (1862—1927) maktabining namoyandasi. Oʻzbekiston xalq baxshisi (2000). 1928 y.dan Qoraqalpogʻistonning Xoʻjayli, 1960-y.lardan Shoʻmanay tumanida istiqomat qiladi. Yoshlik davridan baxshilik sanʼatiga qiziqishni unda Abdurasul (Kal bola), Qulamet, Oʻteniyaz kabi atoqli qoraqalpoq jirovlari uygʻotgan. 1948—50-y.lari Yesemurod jirov (1893—1980) ga shogird tushgan. 1950 y.dan mustaqil ijod qiladi. Repertuaridan qoraqalpoq dostonlari ("Koblan", "Sharyar", "Yedige"), toʻlgʻov ("Oʻrmanbet biy") va xalq termalari ("Darkor yigitga", "Shoʻmanay" va b.) oʻrin olgan. Turkmaniston, Qozogʻiston, shuningdek, Germaniyada bir necha bor gastrolda boʻlgan. J. j. haqida "Jirov" kinofilmi (1998) suratga olingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jumaduqxon

Jumaduqxon (? - 1428) - Dashti Qipchoqning sharqiy qismini idora etgan qozoq xoni. Shayboniylardan. Abulxayrxon yoshligida J. xuzurida tarbiyalangan, lekin keyinchalik unga qarshi qurolli kurash olib borgan isyonkor amirlarga qoʻshilgan. J. qoʻshini jangda tor-mor qilinib, oʻzi halok boʻlgan. Uning oʻrniga taxtni Abulxayrxon egallagan. Masʼud ibn Usmon Koʻhistoniynmj yozishicha, J. Shaybon urugʻidan chiqqan shavkatli podshohlardan boʻlib, qoʻshin tuzilishi va davlatni boshqarish ishlarida shijoat koʻrsatgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Tavur Jumayev

Tavur Jumayev (1918.6.11, Buxoro tumani — 1983.13.11, Toshkent) — musiqashunos, pedagog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1956). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—45). Buxoro teatri direktori oʻrinbosari (1947—49), Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1949—54, 1970—72), Navoiy nomidagi opera va balet teatri (1954—57), Oʻzbek davlat estradasi (1961—63), Hamza nomidagi Toshkent musiqa bilim yurti (1974—83) direktori, Oʻzbekiston Madaniyat ishlari vazirligi oʻquv yurtlari va kadrlar boshqarmasi boshligʻi (1972—74). Kompozitorlik ijodiga oid maqolalar, radio eshittirish va telekoʻrsatuvlar muallifiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:1918-yilda tugʻilganlar
Turkum:Buxoroda tugʻilganlar
Turkum:1983-yilda vafot etganlar
Toʻxtamurod Jumayev

Toʻxtamurod Murtazoyevich Jumayev (1945-2021-yy.) – Oʻzbekiston xalq oʻqituvchisi,"El-yurt hurmati" ordeni va „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni sohibi. Buxoro viloyatidagi xalqaro matematika faniga ixtisoslashtirilgan „Qorakoʻl maktabi“ asoschisi.

Toʻxtamurod Jumayev 1945-yil 15-avgustda Olot tumanida tugʻilgan. Buxoro pedagogika institutini matematika fakultetini 1967-yilda matematika oʻqituvchisi mutaxassisligi boʻyicha tugatgan.

1961-yildan Qorakoʻl tumanidagi 10-oʻrta maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi sifatida ish faoliyatini boshlagan. 1963-yildan Olot tumanidagi 3-maktab, keyinroq Qorakoʻl tumanidagi 8-maktabda matematika oʻqituvchisi, kechki maktab mudiri, direktori oʻrinbosari sifatida ishlagan. 1990—2009-yillarda Qorakoʻl tumanidagi 1-son ixtisoslashtirilgan iqtidorli bolalar maktab-internatini, 2009-yillarda Buxoro Davlat Universiteti qoshidagi 3-son Qorakoʻl akademik litseyiga rahbarlik qilganYangi Oʻzbekiston – maktab ostonasidan boshlanadi Izomaterial: kitob-albom/Xalq taʼlimi vazirligi – Toshkent: 2021..

1999-yilda Oʻzbekiston matematika jamiyati aʼzoligiga qabul qilindi. T.Jumayev faoliyati davomida oʻquv-tarbiya ishlarini takomillashtirib, taʼlim sifatini yaxshilashga erishdi. Taʼlim berishda zamonaviy oʻquv qurollari va kompyuterlar asosida yangi pedagogik texnologiyalarni qoʻlladi. Toʻxtamurod Jumayev matematika fani boʻyicha bir necha didaktik qoʻllanmalar muallifi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan 2019-yilda ilk marotaba Toʻxtamurod Jumaev matematika olimpiadasi tashkil qilingan.
 Mukofotlari 
Toʻxtamurod Jumayev 1995-yilda Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi boʻlgan. Shuningdek, „Buyuk xizmatlari uchun“ va „Mehnat shuhrati“ ordenlari sohibi.
 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Jumaloqtepa

Yumaloqtepa — arxeologik yodgorlik. Surxondaryo viloyati, Angor tumani markazida. Sunʼiy tepalik ustiga qurilgan. Kvadrat tarhli (30x30 m) koʻshk harobasi (5—12-asrlar). Ikki davrda obod boʻlgan. Birinchi davrda toʻrt ustunli zal va unga tutash turli kattalikdagi xonalar qurilgan. Ikkinchi davrda zal qayta qurilgan. Topilmalar ichida oʻyma naqshinkor yogʻoch buyumlar, lavhalar, inson qiyofasining suratlari bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekistondagi arxeologiya yodgorliklari
Turkum:Oʻzbekiston tarixi
Turkum:Surxondaryo viloyati
Jumanbulbul Mulla Xolmurod oʻgʻli

Jumanbulbul Mulla Xolmurod oʻgʻli (1818 – Nurota tumani – 1886) – oʻzbek dostonchisi. Ergash Jumanbul bulshsht otasi. J.ning ota-bobolari, momosi Tilla kampir, akalari Jassoq Xolmurod oʻgʻli va Yorlaqab baxshilar oʻz zamonasining yirik dostonchilaridan boʻlgan. Xalqdostonlarini mahorat bilan kuylagani uchun „bulbul“ nomini olgan. J.ning ayrim hajviy termalari ogʻizdan-ogʻizga oʻtib, bizgacha yetib kelganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonlik dostonchilar
Bekturdi Jumaniyozov

Bekturdi Jumaniyozov (1939.20.1, Xiva tumani) – usta dehqon, Oʻzbekiston Qahramoni (2000). 1957-yildan Xiva tumanidagi „Oʻzbekiston“ jamoa xoʻjaligi aʼzosi, shu xoʻjalikda hisobchi (1963-68), 1968-yildan brigada boshligʻi va 1998-yildan „Oʻzbekiston“ shirkat xoʻjaligida bosh pudratchi. Jumaniyozov rahbarlik qilgan brigada uzoq yillar davomida paxtachilik, lavlagikorlik va donchilikda dehqonchilikni ilmiy asosda olib borib muttasil yuqori koʻrsatkichlarga erishdi. 1999-yilda paxtadan 34,8 s/ga, qand lavlagidan 315 s/ga, kuzgi bugʻdoydan 62 s/ga hosil olishga erishdi. Mehnat faoliyati davomida koʻp shogirdlar tarbiyaladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 
Turkum:Oʻzbekiston qahramonlari
Turkum:1939-yilda tugʻilganlar
Turkum:20-yanvarda tugʻilganlar
Roʻzmat Jumaniyozov

Roʻzmat Jumaniyozov (1933.12.20 - Oʻrganch tumani — 2001.5.12) — xonanda, Oʻzbekiston xalq hofizi (1992). Xorazm maqom, suvora va b. mumtoz ashula yoʻllari ijrochisi. Hojixon va Nurmuhammad Boltayevlarning shogirdi. Yirik ashula va suvora yoʻllarini X. Otajonov, Q. Hojiyevlardan oʻrgandi. Xorazm viloyati teatrida aktyor, yakkaxop ashulachi sifatida bir necha obrazlar yaratgan. Urganch shahar madaniyat uyida maqomchilar ansambli (1966—81), Oʻrganch tumani "Dilnavoz" ansambli (1981—88), Xorazm viloyati televideniye va radiosi qoshidagi "Maqom" ansambli (1988 y.dan) rahbari. Kuchli va keng hajmdagi ovoz sohibi. Eski anʼanalarga koʻra dutor joʻrligida hamda torni tanbur uslubida chalib aytishga odatlangan. Ovoz imkoniyatlaridan foydalanib yirik avjlarda ikki-uch jumlani bir nafasda aytish, usul va kuy qochirimlarini mohirona oʻynatish J. uslubiga xosdir. "Rost", "Buzruk", "Navo" Xorazm maqomlari J. rahbarligida Respublika radio va televideniyesida yozib olingan (1989—90).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:1933-yilda tugʻilganlar
Turkum:2001-yilda vafot etganlar
Turkum:5-dekabrda vafot etganlar
Shomurot Jumaniyozov

Shomurot Allomovich Jumaniyozov (1941, Shovot tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Xorazm pedagogika institutining fizika-mat, fakultetini tugatgan (1964). 1963-yildan Shovot tumanidagi maktablarda fizika-mat, oʻqituvchisi, maktab, internat maktab direktori oʻrinbosari, 1988—99 yillarda 27-maktabda ilmiy boʻlim mudiri. U oʻz ish faoliyatida darclarning noanʼanaviy usullari, yangi pedagogik texnologiyalar, koʻrgazmali qurollar, texnika vositalaridan unumli foydalangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Oʻrozboy Jumaniyozov

Oʻrozboy Jumaniyozov (1924, Qoraqalpogʻiston, Beruniy tumani – 1943.12.12, bedarak yoʻqolgan) – Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1942-yildan frontda 985-oʻqchi polki (Markaziy front 60-armiyaning 226-oʻqchi diviziyasi) avtomatchisi. Jumaniyozov 1943-yil 26-sentabrda Kiyev viloyatining Vishgorod tumanidagi Tolokunskaya Rudnya qishlogʻi rayonida birinchilardan boʻlib Dnepr daryosini kechib oʻtib, jangda jasorat koʻrsatgan. 1943-yil 17-oktabrda Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan. 1943-yil 12-dekabrdagi jangda bedarak yoʻqolgan. Beruniy shahri markaziy koʻchalaridan biri, Jumaniyozovning oʻzi oʻqigan 48-oʻrta maktab uning nomiga qoʻyilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 Tarjimayi holi 
Oʻrozboy Jumaniyozov 1924-yilda Sarkiv (hozirgi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Beruniy tumani) qishloq Sovetiga qarashli qishloqlardan birida oddiy dehqon oilasida tugʻilgan, millati oʻzbek. U boshlangʻich maktabda taʼlim olgan, keyin kolxozda ishlagan. 1942-yil sentyabr oyida Jumaniyozov Ishchi va Dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirilib, ikkinchi jahon urushi frontiga joʻnatiladi. 1943-yil sentabrgacha Qizil Armiya askari Oʻrozboy Jumaniyozov 985-oʻqchi polki, 226-oʻqchilar diviziyasi, 24-oʻqchilar korpusi, 60-armiya, Markaziy frontda pulemyotchi boʻlgan. U Dnepr jangida koʻrsatgan jasorati bilan ajralib turadi.

1943-yil 25-sentabrdan 26-sentabrga oʻtar kechasi Jumaniyozov sapyorlar guruhi tarkibida Ukraina SSRning Kiyev viloyati, Vishgorod tumani, Tolokunskaya Rudnya qishlogʻi yaqinida Dneprni kesib oʻtdi va darhol jangga kirishadi. U dushmanni chalgʻitib turishi natijasida qirgʻoq chizigʻi boʻylab minalarni muvaffaqiyatli tozalashga erishildi. Qoʻshimcha kuchlar yetib kelgach, Jumanyazov chekinayotgan dushmanni taʼqib qila boshladi, shaxsan oʻzi dushman askarlari va ofitserlaridan iborat bir otryadni pulemyotdan oʻqqa tutib yoʻq qildi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1943-yil 17-oktabrdagi farmoni bilan Qizil Armiya askari Oʻrozboy Jumaniyozov „Dneprni kesib oʻtish va oʻng qirgʻoqda plasterni saqlashda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun“ Sovet Ittifoqi Qahramoni ordeni bilan taqdirlangan. Keyinroq unga Lenin ordeni va „Oltin yulduz“ medali ham berilgan. Biroq Jumaniyozovga ularni olish nasib qilmadi, chunki 1943-yilning dekabr oyida bedarak yoʻqolganlar qatoridan joy oldi.

 Xotirasi 
Oʻrozboy Jumaniyozovga Qoraqalpogʻistonda haykal oʻrnatildi. Beruniy shahrida koʻcha va maktab uning sharafiga nomlangan.
 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1924-yilda tugʻilganlar
Turkum:1943-yilda vafot etganlar
Turkum:12-dekabrda vafot etganlar
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini olgan oʻzbeklar
Jumodilavval

Jumodilavval (arab.) — qamariya yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriyqamariy yil hisobida beshinchi oyning arabcha nomi; 30 kunga teng.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil Ma'nosi - "Avvalgi juma", "quruq, qurg'oqcilik", "sovuq, muzlagan" degan ma'nolari bor.

 

Turkum:Yil oylari
Turkum:Islom
Turkum:Islomiy taqvim oylari
Jumodissoni

Jumodissoni (arab.) - qamariya yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriyqamariy yil hisobida oltinchi oyning arabcha nomi; 29 kunga teng.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Yil oylari
Turkum:Islom
Turkum:Islomiy taqvim oylari
Jumrut

Jumrut, boʻribagʻir (Rhamnus coriacea Kom.) – chilonjiydadoshlar (jumrutdoshlar) oilasiga mansub yirik buta yoki past boʻyli daraxt. Gullari mayda, sargʻish-yashil, toʻpguli yarim soyabon. Bargi oddiy, tuxumsimon, tuksiz, uz. 2—5 sm. Mevasi qora, danakli. May—iyunda gullaydi, mevasi iyul— avgustda yetiladi. Toshkent, Fargʻona, Samarqand viloyatlaridagi togʻli tumanlarning sernam yerlarida oʻsadi. Xalq tabobatida mevasi va poʻstlogʻining qaynatmasi qustiruvchi dori, surgi sifatida ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Togʻ jumrut. Joster slabitelniy (Rhamnus cathartica L.)
Togʻ jumrut boʻyi 3-8 m boʻladigan sershox buta yoki daraxtcha. U choʻlda, qurib qolgan oʻtloqlarda, boʻtalar orasida, suv boʻyida, oʻrmon chetida, toshloqlarda oʻsadi. Oʻzbekistoning togʻli tumanlaridagi archazorlar, yongʻoqzorlar, daryo boʻyida va togʻ qiyalarida uchraydi.
Tibbiyotda togʻ jumrutning mevasidan foydalaniladi.
Meva tarkibida antraglikozidlar, qandlar, flavonoidlar va boshqa moddalar bor.
Mevadan tayyorlangan qaynatma xalq tabobatida surgi dori sifatida xamda podagra, istisqo va surunkali teri kasalliklarini davolash uchun qoʻllanadi.
Tibbiyotda togʻ jumrut mevasining qaynatmasi yoki damlamasi surunkali qabziyatda surgi dori sifatida ishlatiladi.
Togʻ jumrut mevasi surgi dori sifatida ishlatiladigan yigʻma -choylar hamda Zdrenko yigʻmasi tarkibiga kiradi.
Jumurtov (Amudaryo tumani)

Jumurtov — Qoraqalpogʻiston Respublikasining Amudaryo tumanidagi shaharcha (1968 y.dan). Aholisi 3,5 ming kishi (2000), asosan, qoraqalpoqlar va oʻzbeklar yashaydi, shuningdek, rus, tatar, turkman va b. millat vakillari ham istiqomat qiladi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi Urganchgacha 70 km.

J. Amudaryo tumanining sharqida, asosan, Jumurtov togʻi etaklarida joylashgan. J.da tosh maydalash-saralash, noruda materiallar i. ch., asfalt, shagʻal, ohaktosh zavodlari, qurilish materiallari i. ch. birlashmasi, neft bazasi, non yopish sexi, avtokorxona, 2 maktab, kutubxona bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Amudaryo tumanining shahar tipidagi aholi punktlari
Jumgʻoʻltov

Jumgʻoʻltov — Tyanshan togʻlarining shimoliy tizmalaridan biri (Qirgʻizistonda). Kenglik boʻylab yoʻnalgan. Gʻarbda Koʻkumeren daryosi darasi orqali Susamir togʻ tizmasidan ajralib turadi. Janudida Jumgʻoʻl soyligi bor. Uzunligi 100 km dan ziyod. Eng baland joyi 3948 m. Tufogen qumtoshlar, ohaktosh-slyuda slanetslari va granitlardan tarkib topgan. Yon bagʻirlarida yer bagʻirlab oʻsadigan archali oʻtloqlar, oʻtloq-dasht changalzorlari, qora qaragʻay oʻrmonlari bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Qirgʻiziston geografiyasi
Jumhuriya

"JUMHURIYA", "al-Jumhuriya" - MARda chiqadigan kundalik rasmiy gazeta. 1953 y.dan Qohirada arab tilida nashr etiladi. Siyosat sohasida mamlakat hukumatining siyosiy yoʻliga yaqin yoʻlni targʻib qiladi. Adadi 1 mln. atrofida (2002).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jumhuriyat

Jumhuriyat – ( – „Respublika“) – Turkiyadagi ommaviy kundalik gazeta. Istanbulda nashr etiladi. 1923-yilda yozuvchi va jurnalist Yunus Nadi tomonidan tashkil etilgan. Burjua-liberal doiralarining qarashlarini ifodalaydiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. Turkiyada „JUMHURIYAT PROKURORI“ degan ibora ham mavjud.

 

Turkum:Istanbul madaniyati
Jun gazlama

Jun gazlama — jun tolasidan toʻqiladigan mato. Toza junli va yarim junli xillari boʻladi. Toza J. g .lar 100% jun ipdan toʻqiladi. Junli kiyim-kechaklarning tashqi koʻrinishini yaxshilash maqsadida jun tarkibiga 6—10% gacha (umumiy ogʻirligiga nisbatan) paxta ipi, viskoza, sunʼiy ipak, shtapel tolasi va b. aralashtirilgan gazlama ham toza J. g . jumlasiga kiritiladi. Yarim junli gazlamalar tarkibida 85% gacha tabiiy yoki sunʼiy jun boʻladi. Iplarning sifatiga qarab J. g .lar, asosan, kamvol va movut gazlamalarga boʻlinadi. Kamvol gazlamalar yuqori va oʻrta raqamli jun ipdan toʻqiladi. Kamvol gazlama sirti tekis, koʻpincha, tuksiz pishiq, yengil, changni oʻziga kam oladi, undan tikilgan kiyim chidamli boʻladi, taxi tez buzilmaydi, chang va b. iflosliklardan oson tozalanadi. Erkaklar, ayollar va bolalar kiyimlari tikish uchun ishlatiladi. Koʻylakbop, kostyumbop, shimbop, paltobop va maxsus kamvol gazlamalar bor. J. g .lardan kiyim-kechak, adyol, roʻmol, gilam va b. mahsulotlar ham tayyorlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jun sanoati

Jun sanoati — toʻqimachilik sanoatining yetakchi tarmoklaridan biri. Tarmoq korxonalarida junni qayta ishlash, sof jundan yoki uning boshqa tolalar (asosan kimyoviy tolalar) aralashmasidan har xil chiziqli zichlikdagi iplar, jun gazlamalar, har xil texnik va maxsus gazlamalar, gilam va gilam mahsulotlari, kigiz-namat va fetr buyumlar, notoʻqima materiallar ishlab chiqariladi.

Junni qayta ishlash tabiiy junni dastlabki ishlash, yaʼni saralash, titish, yuvish, quritish, zichlash, tayyorlash bosqichidan boshlanadi. Jun yigiruv korxonalarida har xil yigirish tizimi va usullarida sof jundan yoki yarim jundan karda, qayta taralgan va apparat iplari ishlab chiqarish ikkinchi bosqich; mahsulot yoki buyumlar: trikotaj yoki toʻqima matolar, trikotaj buyumlari, adyol, gilam, fetr, notoʻqima materiallar olish uchinchi bosqich; mahsulot va buyumlarga ishlov berish, boʻyash, gul bosish, issiqlik bilan ishlov berish kabi jarayonlar toʻrtinchi bosqich hisoblanadi.

Junni qayta ishlash insoniyat tarixida toʻqimachilik mahsulotlarini ishlab chiqarish kabi bir necha ming yillar avval paydo boʻlgan. Qoʻlda ip tayyorlash va gazlama toʻqish Hindiston, Xitoy, Misr va Oʻrta Osiyoda miloddan bir necha ming yil ilgari boshlangan. Xorazmda arxeologik kazishmalar paytida miloddan avvalgi 1-ming yillikka mansub gilamlar topilgan.

Oʻzbekistonda qadimda jundan, ayniqsa qoʻy va tuya junidan kigiz bosish, gilam toʻqish boy anʼanaga ega. 20-asrning 20-yillarida mayda tarqoq hunar-mandlar artellarga birlashib, sanoat tarzida mahsulot ishlab chiqarish tashkil etilishi bilan junni kayta ishlash sanoatiga poydevor qoʻyildi. Junni dastlabki qayta ishlash korxonasi dastlab 1930-yil ishga tushirilgan. Ikkinchi jahon urushi yillarida Qoʻqon yigiruv-toʻquv f-kasida yarim jun adyollar ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilgan. 1970-yil loyiha quvvati 2 mln. m2 boʻlgan Xiva gilam kombinati ishga tushirildi. Uning tarkibida apparat tizimida jun va kimyoviy tolalar aralashmasidan yigirilgan ip ishlab chiqaruvchi fabrika, toʻquv korxonasi va pardozlash sexlari mavjud. 1980-yil Fargʻona viloyatida Oltiariq ip yigiruv f-kasida pnevmomexanik yigirish usulida yoʻgʻon jun iplari ishlab chiqarish boshlandi. 1990-yildan shu korxonada Fransiya bilan jun tolasini dastlabki qayta ishlash qoʻshma korxonasi ishga tushirildi.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan keyin respublikada tovar i. ch.da tadbirkorlikka va xususiy sektorga eʼtibor kuchaytirildi. Natijada jun mahsulotlari i. ch. boʻyicha kichik xususiy korxonalar, turli firmalar tashkil etildi. 1997-yilda Namangan viloyatida qurilib ishga tushirilgan "Kosonsoy-Tikmen" Oʻzbekiston—Turkiya qoʻshma korxonasida jun tolasidan kostyum va paltolar tikiladigan movut matolar, adyol kabi mahsulotlar ishlab chiqariladi.

2000-yilda Oʻzbekistonda 2,8 mln. m2 jun gazlamalar, 1,5 mln. m2 gilam va gilam mahsulotlari ishlab chiqarildi. Junni qayta ishlash va yuqori sifatli mahsulotlar ishlab chiqarish Angliya, Avstraliya, Belgiya, Rossiya, Finlandiya, Polsha kabi qator davlatlarda keng rivojlangan. Yangi Zelandiya, Avstraliya, Qirgʻiziston, Qozogʻiston jahon bozoriga sifatli jun tolalari yetkazib beradiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.