Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Petropavl

Petropavl  — Qozogʻistondagi shahar (1807-yildan). Shimoliy Qozogʻiston viloyatining maʼmuriy markazi. Gʻarbiy Sibir tekisligining janubi-gʻarbiy qismida va Ishim daryosi oʻng sohilida joylashgan. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 204,8 ming kishi (2011-yil 1-iyun).Shaharda Pedagogika instituti, drama teatri, oʻlkashunoslik muzeyi mavjud. Petropavlga 1752-yilda asos solingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Aholisi 
Shaharning aholisi 204,8 ming kishi (2011-yilgi 1-iyun). Shahar aholisining yarmidan koʻpisini ruslar tashkil etadi. Milliy tarkibi esa quyidagi jadvalda keltirilgan. (1-yanvar 2010-yilgi)Agentstvo Respubliki Kazaxstan po statistike. Chislennost naseleniya Respubliki Kazaxstan po oblastyam, gorodam i rayonam, polu i otdelnim vozrastnim gruppam, otdelnim etnosam na nachalo 2010 godaNatsionalniy sostav naseleniya Kazaxstana po perepisi 2009:
 ruslar — 129 301 kishi (66,2 %)
 qozoqlar — 41 800 kishi (22 %)
 tatarlar — 7 320 kishi (3,75 %)
 ukrainlar — 5 785 kishi (2,97 %)
 olmonlar — 3 111 kishi (1,59 %)
 beloruslar — 1 283 kishi (0,66 %)
 polyaklar — 900 kishi (0,46 %)
 armanlar — 737 kishi
 tojiklar — 629 kishi
 ozarbayjonlar — 624 kishi
 oʻzbeklar — 600 kishi
 boshqalari — 3019 kishi
 Jami — 195 109 kishi.

 Iqtisodi 
thumb|left|Petropavl maschidi
Hozirgi kunda Petropavl Qozogʻistondagi yirik ishlab chiqarish markazlarining biriga aylandi. Shaharda 174 korxonalar faoliyat yuritmoqda. Shuningdek yirik korxonalarga „Evraziya“, „Vita“, „Molochniy soyuz“ AL-lari, non kombinati, liker-araq zavodi, „Sultan“, „Tonus“ v.b. kiradi. Shahar iqtisodining 10 % kichik biznes tashkil qiladi.

 Sanoati 
Mashinasozlik va metallsozlik rivojlangan. Kichik litrajli dvigatellar, mashinasozlik, turli mexanizmlar, izolyasiya materiallari zavodlari, goʻsht kombinati bor. Tikuvchilik buyumlari, poyabzal, qurilish materiallari ishlab chiqariladi.

 Iqlimi 
Shahar iqlimi keskin kontinental. Qishi qahraton sovuq va uzoq (5 oy davomida), yomgʻir kam yogʻadi, yozi issiq, yomgʻir kam yogʻadi.

 Madaniyati 
 Teatrlar 
 S. Muqanov nomidagi Shimoliy Qozogʻiston viloyatining qozoq sozli-daram teatri
 Shimoliy Qozogʻiston viloyatining qoʻgʻirchoq teatri
 Shimoliy Qozogʻiston viloyati N. Pogodin nomli rus drama teatri

 Muzeylar 
 Shimoliy Qozogʻiston viloyati tarixiy-davlat noma mezeyi
 Viloayt tasviriy sanʼat muzeyi
 „Abilay xonning rezidensiyasi“ muzey kompleksi

 Kutubxonalar 
 Gʻ. Musirepov nomidagi viloyat bolalar-yoshoʻspirimlar kutubxonasi
 I. Shuxov nomli shahar kutubxonasi
 S. Muqanov nomli Shimoliy Qozogʻiston viloyati ilmiy kutubxonasi

 Hamdoʻst shaharlar 
 Omsk
 Chelyabinsk
 Novosibirsk 
 Yekaterinburg

 

 
Rasmiy sayti 

Turkum:Qozogʻiston shaharlari
Termoyadroviy reaksiya

thumb|Deyteriy va tritiy reaksiyasida geliy-4 va erkin neytron hosil boʻlib, 17,59 MeV energiya ajralib chiqadi, qaysiki kinetik E = Δmc2 kinetik energiya va massa orasidagi bogʻlanishga mos (bu yerda Δm — zarrachalarning tinchlik massalari farqi).
thumb|Termoyadroviy reaksiya
Termoyadroviy reaksiya yoki yadroviy sintez deb ikki yoki undan ortiq atom yadrolarining qoʻshilib, ogʻirroq yadro hosil qilish jarayoniga aytiladi. Bu jarayon davomida materiya butunligicha saqlanmay, massaning bir qismi energiyaga aylanib, ajralib chiqadi. Bu reaksiya faol yulduzlarni quvvatlaydi. Termoyadroviy reaksiya yadroviy reaksiyaning bir turidir.

Massasi temirdan kichik ikki yadro sintezi tashqariga energiya ajratadi, ogʻirroq yadrolar esa energiya yutadi (temir, nikel bilan birga eng katta bogʻ energiyasining nuklonga nisbatiga ega). Yadro boʻlinishida esa aksincha boʻladi. Bundan kelib chiqadiki, sintez yengilroq, boʻlinish esa ogʻirroq unsurlar bilan sodir boʻladi. Qisqa muddatli ogʻir yadroli sintez roʻy beradigan ekstremal astrofizikaviy hodisalar ham mavjud. Bunday hodisalar, masalan, oʻta yangi yulduz paydo boʻlayotganida yuz berib, nukleosintezga sabab boʻladi.

Ernest Rutherford olib borgan transmutatsiyaga oid tajribalarga asoslanib, 1932-yili Mark Oliphant laboratoriya sharoitlarida birinchi boʻlib ogʻir vodorod izotoplari sintezini amalga oshirdi. Koʻp vaqt oʻtmay Hans Bethe yulduzlardagi termoyadroviy reaksiya asosiy siklini ayonlashtirdi. Harbiy maqsadlarda sintez tadqiqotlari 1940-yillar boshida, Manhattan loyihasi qismi oʻlaroq olib borildi, natijada 1951-yilga kelib ilk yadroviy bomba yaratildi.

Energiya olish maqsadida boshqariladigan yadroviy reaksiya ustida tadqiqotlar 1950-yillardan bugungacha davom etib kelmoqda. National Ignition Facility va ITER loyihalari doirasidagi bunday tadqiqotlar yadroviy energiya ishlab chiqarish istiqbolini yaqinlashtirmoqda.

 Yana qarang 

 Yadro reaksiyasi

 

 
NuclearFiles.org 
Annotated bibliography for nuclear fusion from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues 

Tashkilotlar
ITER (International Thermonuclear Experimental Reactor)
CCFE (Culham Centre for Fusion Energy) 
JET (Joint European Torus)
Aqtau (shahar)

right|300px|Aqtov
Aqtau — Qozogʻistonning janubi-gʻarbida joylashgan shahar, Mangʻistau viloyatining markazi. Shaharda dengiz va havo porti mavjud. Aqtau shahri 1964-yildan 1991-yilgacha ukrain shoiri Taras Shevchenkoning hurmatiga Shevchenko deb atalgan.

 Geografiyasi 
Shahar Kaspiy dengizining sharq qirgʻogʻida joylashgan. Shaharning janubi-sharqida 40 km uzoqlikda Qaraqiya tekisligi bor. Hududi tekis va asosan korrozik va deflyatsik harakatlardan iborat. Sovet Ittifoqining tadqiqotlariga koʻra: Yevropa va Osiyoning chegarasi Mugʻaljardan boshlanib, Embi dayosi boʻylab Kaspiy dengizigacha. 1950-yillargacha Qozogʻiston hududi Yevropa chegarasi Yoyiq daryosining yoqasi bilan chegaradosh edi. 2010-yilning aprel may oylarida rus geografik jamoatining ekspeditsiyasi Yevropa chegarasini Mugʻaljar orqali, Kaspiy qirgʻogʻi tekisligidan oʻtishi kerak degan hulosaga keldilar. Yevropa chegarasi hozirgidan bir necha barovar janubgacha choʻziladi. Hozirgi kunda rus geografik jamoati olimlar hamjamiyatining fikri Xalqaro geografik ittifoqning tasdiqlashiga erisha olmadi. Demak, agar Xalqaro geografik jamoat rus geografik jamoatining hulosasini tasdiqlasa, Mangʻistau viloyatining bir qismi Yevropada joylashgan boʻladi.

 Transporti 
Aqtauda temir yoʻl vokzali yoʻq. Poezdlar Mangʻishlaq stansiyasiga kelib toʻxtaydi. Shahar va stansiya orasida № 101 avtobusi bilan taksilar qatnaydi, masofasi — 20 km. Aqtau porti Kaspiy dengizining sharqiy qismida joylashgan. Aqtau turli xalqaro yuklarni, neft va neft mahsulotlarini tashishga moslangan Qozogʻistondagi yagona port boʻlib hisoblanadi.

 Aholisi 
+Milliy tarkibi Millat Aholi soni 1.01.2012 Foiz% Qozoqlar 126 377 70,07 Ruslar 37 102 20,57 Ozarbayjonlar 4 596 2,55 Ukrainlar 2 051 1,14 Lezginlar 1 753 0,97 Tatarlar 1 495 0,83 Armanlar 1 025 0,57 Oʻzbeklar 852 0,47 Koreyslar 680 0,38 Chechenlar 598 0,33 Gurjinlar 343 0,19 Qirgʻizlar 295 0,16 Olmonlar 288 0,16 Qoraqalpoqlar 277 0,15 Beloruslar 247 0,14 Udinlar 203 0,11 Osetinlar 183 0,10 boshqalar 1 995 1,11 Jami: 180 360 100,00

 Madaniyati 
Aqtauda Abay nomidagi madaniyat uyi, N. Jantoʻrin nomidagi drama teatri, koʻplab kinoteatrlar, tungi klublar bor. Dengiz qirgʻogʻida turli oʻyingohlar, sport va madaniy komplekslar, hordiq chiqarish parklari mavjud.

 

 

 Аппарат акима города Актау 
 Акимат Мангистауской области 

Turkum:Qozogʻiston shaharlari
Turkum:Osiyoning port shaharlari
Turkum:Kaspiy dengizi aholi punktlari
Turkum:Sovet Ittifoqida qurilgan shaharlar va shaharchalar
Gimnaziya

thumb|right|200px|Qirgʻizistonning Isfana shahrida joylashgan Oʻzbek gimnaziyasi
Gimnaziya — MDHda va baʼzi Yevropa mamlakatlarida mavjud boʻlgan chuqur bilim beradigan maktab turi. „Gimnaziya“ soʻzi grekcha γυμνάσιον (gymnasion) soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, qadimiy Gretsiyada yoshlar aqliy va jismoniy bilim oladigan joylar shu nom bilan atalgan. Zamonoviy ingliz tilida gymnasium soʻzi asosan jismoniy mashq qiladigan joy maʼnosida qoʻllanadi.

 Tarixi 
 Yevropada 
Nemis tilida soʻzlashuvchi, Markazoy Yevropa, Skandinaviya, Benelux va Baltika mamlakatlarida „gimnaziya“ soʻzini oliy oʻquv yurtlariga tayyorlovchi maktab sifatida qoʻllash 16-asrdan beri mavjud. „Gimnaziya“ soʻzi (grekcha γυμνάσιον) qadimiy Afinada mashq qilish maydonini nomlash uchun ishlatilgan. Bu joylarda jismoniy mashq va sportga bagʻishlangan soatlar orasida oʻqituvchilar taʼlim berishgan. Shu asnoda „gimnaziya“ soʻzi bilim olish muassasasi degan maʼnoni olgan."Gymnasia and Real-gymnasia". Encyclopedia Americana. 1920.

Bu atamaning ishlatilishi Rimliklar orasida keng tarqalmagan. Italiyada Uygʻonish davri boshlanganda „gimnaziya“ soʻzi yana ishlatila boshlangan. 15-asrda Italiyadan Gollandiya va Germaniyaga oʻtgan. 1538-yil Strassburgda Johannes Sturm hozirgi nemis gimnaziyalarining modeli boʻlgan maktabga asos solgan. 1812-yil Prussiyada oʻquvchilarini universitetga joʻnata oladigan barcha maktab gimnaziya deb nomlanishi haqida buyruq chiqarilgan. 20-arga kelib bu udum barcha olmon mamlakatlariga, yana Avstriyaga va Rossiyaga tarqalgan.

 Oʻzbekistonda 
Oʻrta Osiyoda gimnaziyalar 19-asrning soʻnggi choragida paydo boʻldi. 1876-yil Toshkentda oʻgʻil va qiz bolalar uchun rus progimnaziyalari (toʻliqsiz gimnaziyalar) ochilib, 1881-yilda gimnaziyaga aylantirildi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil Ularda mahalliy aholi badavlat tabaqalari bolalarining baʼzilari ham oʻqigan. Dastlabki yillarda mahalliy aholi bolalari rus tili bilan yaxshiroq shugʻullanishi uchun lotin tilini oʻrganishdan ozod qilingan.

1894-yil Toshkentda lotin tili oʻqitilmaydigan real gimnaziya ochildi. 1900-yildan keyin Samarqand, Yangi Margʻilon (hozirgi Fargʻona), Chorjoʻy va boshqa shaharlarda ham qizlar va oʻgʻil bolalar gimnaziyalari tashkil qilindi. Bularda ham darslar faqat rus tilida olib borilgan. 1917-yil Toshkentda 4 gimnaziya boʻlgan. Gimnaziyalar 1918-yil tugatilib, oʻrniga yagona mehnat maktablari tashkil qilingan.

 

Turkum:Maktablar
Gʻarbiy Qozogʻiston (viloyat)

Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati — Qozogʻistonning shimoliy-gʻarbida joylashgan hudud. Sharq tomonidan Aqtoʻbe, janubida Atirau viloyatlari bilan, gʻarbida Rossiyaning Astraxan, Volgograd, Shimoliy-gʻarbida Saratov, Samara, Shimoliy tarafidan Orenburg viloyatlari bilan chegaradosh.

Viloyat 1932-yili 10-martda Oʻral viloyati boʻlib tashkil topgan. 1996-yildan buyon Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati boʻlib nomlanib kelmoqda. Hududi 151,3 ming km, aholisi 614 280 kishi (2012). Markazi — Oʻral shahri.

 Aholisi 
Viloyat aholisining soni 2012-yilgi maʼlumot boʻyicha 614 280 kishi. Viloyat aholisi koʻp millatli hisoblanadi, viloyatning milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin.
+Viloyatning milliy tarkibi:Agentstvo Respubliki Kazaxstan po statistike. Arxiv : Natsionalniy sostav naseleniya Respubliki Kazaxstan i ego oblastey (tom 1) Aholi soni 1989-yiligi % Aholi soni 1999-yiligi % Aholi soni 2010-yiligi % umumiy 629494 100,00 % 616800 100,00 % 624280 100,00 % Qozoqlar 351123 55,78 % 399030 64,69 % 445937 71,43 % Ruslar 216514 34,39 % 174018 28,21 % 140096 22,44 % Ukrainlar 28092 4,46 % 19634 3,18 % 14900 2,39 % Tatarlar 12703 2,02 % 10104 1,64 % 9039 1,45 % Beloruslar 5112 0,81 % 3577 0,58 % 2691 0,43 % Chechenlar 1303 0,21 % 714 0,12 % 1695 0,27 % Olmonlar 4550 0,72 % 2434 0,39 % 1496 0,24 % Ozarbayjonlar 847 0,13 % 940 0,15 % 1200 0,19 % Koreyslar 631 0,10 % 731 0,12 % 801 0,13 % Mordvalar 1883 0,30 % 1090 0,18 % 663 0,11 % boshqalar 6736 1,07 % 4528 0,73 % 5762 0,92 %
 

 Tabiati 
Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati hududining aksar qismi Kaspiy yaqinidagi tekislikning shimolida joylashgan. Hududi, asosan, qumli dala-dashtlar bilan shoʻr erlar almashib yotgan tekislik boʻlib keladi. Hududning dengiz sathidan balandligi 10 — 25 metrdan yuqori emas. Dengiz sathidan eng baland choʻqqisi 259 m Eshki togʻiО регионе на сайте акимата Западно-Казахстанской области http://westkaz.kz/?section=14&action=&lang=ru .

 Iqlimi 
Viloyatning iqlimi kontinental. Qishi sovuq, yozi issiq va qurgʻoq keladi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −11 — 14 °C, ayrim vaqtlarda —40 °C-gacha pasayadi, iyul oyining oʻrtacha yillik harorati 22 — 25 °C, bir hilda 40 °C gacha yuqorilaydi. Yogʻingarchilikning yillik oʻrtacha miqdori 190 (janubida) — 350 mm (shimolida).

 Hududiy boʻlinishi 
thumb|400x400px
Viloyatning tumanlari:
 Aqjayiq tumani,
 Boʻkeyoʻrda tumani,
 Boʻrli tumani,
 Janaqala tumani,
 Janibek tumani,
 Zelenov tumani,
 Kaztalov tumani, markazi — Kaztalovka qishlogʻi
 Qaratoʻbe tumani,
 Sirim tumani,
 Tasqala tumani,
 Terekti tumani,
 Shingʻirtov tumani,

 Hayvonot dunyosi 
Gʻarbiy Qozogʻiston viloyatining toʻqayli-oʻrmonli vodiylarida bulan, elik, daryolar yoqasidagi qilin qamishlar orasida toʻngʻiz, janubidagi qumli tomonida tulki, qashqir, quyon, qunduz, boʻrsiq va boshqa hayvonlar yashashadi. Viloyatda qushlarning koʻplab (oqqush, gʻozlar, turna, birqozon, qargʻalar va boshqa qushlar uchraydi. Daryo va koʻllari baliqqa boy.

 

 

 Официальный сайт Акима Западно-Казахстанской области 
 Официальный сайт г. Уральск 
 Экономика Западно-Казахстанской области
 Уральская область в Российской империи

Turkum:Qozogʻiston viloyatlari
Oʻral

thumb|270px|right|Oʻral shahrining sputnikdan tasviri
Oʻral (1775-yilgacha Yoyiq shaharchasi) – shahar, Qozogʻiston Respublikasi Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati markazi. Ural daryosi boʻyidagi pristan. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 253 ming kishi (2023).

 Tarixi 
16-asr oxirida Oreshnoye urochishchesi (maskani)da Yoyiq, kazaklari tomonidan Yoyiq shaharchasi istehkomi barpo qilindi. Noʻgʻay tatarlari tomonidan vayron qilinganidan keyin u 1613-yilda Yosh (Ural) daryosining quyi qismiga 50 km pastga hozirgi oʻrniga koʻchirildi. Yoyiq kazaklari Stepan Razin (1670—71), Yemelyan Pugachyov (1773— 75) raqbarligidagi Krestyanlar urushida qatnashdilar. Yoyiq shaharchasi shu davrda Krestyanlar urushi markazi boʻlgan. Shu bois, Yemelyan Pugachyov qatl qilinganidan keyin (1775) istehkom shaharcha nomi Yekaterina II farmoni bilan Uralsk deb oʻzgartirildi va shaharcha Astraxon gubernyasi tarkibiga kiritildi.

1868-yildan shahar yangidan tashkil qilingan Ural viloyati markazi boʻldi. Oʻsha davrda shahar aholisi, asosan, hunarmandchilik, savdo, dehqonchilik va baliq ovlash bilan shugʻullangan. 1894-yilda Ryazan – Ural temir yoʻlining oʻtkazilishi Kaspiy boʻyi dashtlarida yirik savdo markazining vujudga kelishiga omil boʻldi. 1912-yilda Uralsk da 100 dan ziyod mayda sanoat korxonasi, 300 hunarmand bor edi.
 Qisqacha maʼlumot 
Aholisi 218 158 kishi (2012). Hozirda Oʻral shahri – Qozog'istonning yirik madaniy-iqtisodiy markazlarining biri. Shahrdagi yirik korxonalar: „Zenit“ zavodi, „Omega“, „Metallist“, Oʻral mexanika zavodi, Oʻral armatura zavodi, Oʻral poliplast zavodi ishlab chiqarish korxonalari, „Ayaz“ MChB va davlat „Oʻral davlat qishloq xoʻjaligi stansiyasi“ korxonasi. Bulardan boshqa viloyat darajasidagi non kombinati, issiqlik, yorugʻlik, gaz sanoatlari faoliyat yuritadi. Shaharda 2 madaniyat uyi, 18 kutubxona, Kirov parki, 3 muzey, 2 teatr, filarmoniya, koʻrgazma zali, 46 maktab, 3 oliy oʻquv yuritlari va 3 filial bor (2000). Shu jumladan, 35 hazina shifoxona mahkamasi faoliyat yuritadi. Oʻralda Gʻarbiy Qozogʻiston temir yoʻl orqali yuk tashish boʻlimi joylashgan.

 Iqlimi 
Shahar iqlimi – kontinentalli, yozi qurgʻoq va issiq, qishda esa sovuq.
 Oʻrtacha yillik harorati – +6,2 °C
 Oʻrtacha yillik shamol tezligi – 2,9 m/s
 Oʻrtacha yillik havosi – 70 %

 Aholisi 
Shahar aholisi 2012-yilgi statistika boʻyicha 218 158 kishini tashkil qildi. 2004-yildagi statistika bilan taqqoslab qaraydigan boʻlsak (222,4 ming) shahar aholisining kamayib borayotganligi koʻramiz, bunga asosiy sabablardan biri Oʻralning Rossiyaga chegaradoshligi. Chegaradosh davlatga koʻplab slovyan xalqlarining koʻchib ketishi keyingi yillarda koʻp kuzatilmoqda. Vaholanki Qozogʻistonda bundan 20 yil avval olmonlarning soni 1 millionga yaqin edi, hozirgi kunda ularning soni 178 ming.

 Galeriyasi 

 

Turkum:Qozogʻiston shaharlari
Turkum:Transkontinental shaharlar
Faqat muhabbat (albom)

„Faqat muhabbat“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2005-yil chiqqan toʻrtinchi albomi. Albom 2005-yil „Yilning eng yaxshi musiqiy albomi“ deb saylanib Tarona mukofotini olgan. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:
 Intro
 Faqat muhabbat
 Hech ayrilma
 Bir yoʻl
 Osmonim
 Oyijon
 Qayta olmayman
 Sen boʻlmasang
 Sim-sim
 Men nechun yaraldim?
 Ber panoh
 Yoshlar kutigi
 Yolvorma (remiks)
 Outro

Bonus treklar:

 Sevgilim
 Ketaman
 Senga emas
 Asirimsan

 

 
 „Faqat muhabbat“ albomi Rayhonning rasmiy vebsaytida 

Turkum:Rayhon albomlari
Turkum:2005-yil albomlari
Yodingdami? (albom)

„Yodingdami?“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2006-yil chiqqan beshinchi albomi. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:
 Intro
 Yolgʻizim
 Ayta olmayman
 Yodingdami?
 Shunday hayot
 Begona
 Senga intilib yashayman
 Yonimda boʻlgin
 Hoʻp mayli
 Sen yashna
 Asirimsan (remiks)
 Yodingdami? (remiks)
 Outro

Bonus treklar:
 Men nechun yaraldim?
 Faqat muhabbat
 Hech ayrilma
 Iltijo

 
 „Yodingdami?“ albomi Rayhonning rasmiy vebsaytida 

Turkum:Rayhon albomlari
Turkum:2006-yil albomlari
Sogʻindim (albom)

„Sogʻindim“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2007-yil chiqqan oltinchi albomi. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:

 Intro
 Baka-bang
 Izlaysan
 Sen ketding
 Unday dema (Davron Ergashev bilan duet)
 Seni deb
 Ждать
 Oʻrtamizda
 Meni esla
 Sogʻindim
 Kel
 Tavba qildim

Bonus treklar:
 Dilbarijon (Dervishi bilan duet)
 Yodingdami? (remiks)
 Hech ayrilma (remiks)
 To hayot ekanman (remiks)
 Kel (remiks)
 Yonimda boʻlgin

 

 
 
 „Sogʻindim“ albomi Rayhonning rasmiy vebsaytida 

Turkum:Rayhon albomlari
Turkum:2007-yil albomlari
Doimo (albom)

„Doimo“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2008-yil chiqqan yettinchi albomi. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:

 Intro
 Doimo
 Netay
 Afsus
 Hayotim ichra
 Seni sevging
 Ayriliq
 Kim aytar
 Borliging
 Ota-ona duosi

Bonus treklar:

 Baka-bang
 Sogʻindim
 Seni deb
 Sen ketding

 
 „Doimo“ albomi Rayhonning rasmiy vebsaytida 

Turkum:Rayhon albomlari
Turkum:2008-yil albomlari
Orzuinga ishon (albom)

„Orzuinga ishon“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2009-yil chiqqan sakkizinchi albomi. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:

 Intro
 Orzuinga ishon
 Nega?
 Imkon
 Duet „Bojalar“
 Yonimda boʻlsang
 Yor-yor
 Ertak
 Shunchalar
 Sensiz yashasam
 Soʻzlama
 Oʻrgandim

Bonus treklar:

 Baka-bang (remiks)
 Afsus
 Netay

 

 
 
 „Orzuinga ishon“ albomi Rayhonning rasmiy vebsaytida 

Turkum:Rayhon albomlari
Turkum:2009-yil albomlari
Tabassum qil (albom)

„Tabassum qil“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2010-yil chiqqan toʻqqizinchi albomi. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:

 Intro
 Tabassum qil
 Bombey
 Bilmagandim
 Men bu men (Manzura bilan)
 Buyurmadi baxt
 Hayron (Bojalar bilan)
 Unutma (Moʻmin Oripov xotirasiga bagʻishlangan)
 Yolgʻizlik (Michael Jackson xotirasiga bagʻishlangan)
 Sevgi oʻyinmas (Sardor Rahimxon bilan)
 Javob bergin
 Xatolaring
 Topaymikan
 Sen bilan

Bonus treklar:
 Orzuinga ishon
 Yalola (Bojalar bilan)

 
 „Tabassum qil“ albomi Rayhonning rasmiy vebsaytida 

Turkum:Rayhon albomlari
Turkum:2010-yil albomlari
Sevaveraman (albom)

„Sevaveraman“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2011-yil chiqqan oʻninchi albomi. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:

 Baxtli kunlar
 U meniki
 Без него (Sogdiana bilan)
 Sevaveraman
 Sen deya
 Yashaylik
 Alla
 Intizorimsan
 Ishonmay
 Abadiy (Sardor Rahimxon bilan)
 Sen boʻmasang (Rashid Xoliqov bilan)
 Aytay
 Tanho emassan
 Asragin

Bonus treklar:
 Буду я любить
 Topaymikan
 Bilmagandim

 

 
 
 „Sevaveraman“ albomi Rayhonning rasmiy saytida 

Turkum:Rayhon albomlari
Turkum:2011-yil albomlari
Sevgi bu nima? (albom)

„Sevgi bu nima?“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2012-yil chiqqan oʻn birinchi albomi. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:

 Nega endi
 Sumbula
 Oʻqilmagan kitob (Ulugʻbek Rahmatullayev bilan)
 Yurak uradi
 Menchalik (Sardor Rahimxon bilan)
 Hayot (Ozodbek Nazarbekov bilan)
 Ahir
 Omoney (Jahongir Foziljonov va Alisher Uzoqov bilan)
 Vaqt oʻtar
 Dilxiroj
 Maylimi (Akbar Atamuhammedov bilan)
 Ayollar
 
 
 „Sevgi bu nima?“ albomi Rayhonning rasmiy vebsaytida 

Turkum:Rayhon albomlari
Turkum:2012-yil albomlari
Fun.

fun.Lopez, Korina (15-mart 2012-yil). "Pop rock band fun. kicks back with USA Today ", USA Today. Retrieved 29-avgust 2012-yil. (tarjimasi: „shodlik“, „vaqtixushlik“) New York shahrida tuzilgan amerikalik indie guruhidir.

Guruh „We Are Young“ (Janelle Monáe bilan) va „Some Nights“ qoʻshiqlarini chiqarib, shuhratga erishdi. „We Are Young“ AQSh Billboard Hot 100 va Digital Songs chartlarida birinchi oʻrinlarga koʻtarildi, YouTube videosi 137 milliondan koʻp marta tomosha qilindi (5-oktabr, 2012).
 Diskografiyasi 
Studiyaviy albomlari
 Aim and Ignite (2009)
 Some Nights (2012)
EP albomlari
Live at Fingerprints (2010)

 

 
 Rasmiy sayti 
 fun. MySpace sahifasi
 fun. YouTube sahifasi

Turkum:Grammy mukofoti sovrindorlari
Manti

thumb|Manti
thumb|200px|Tayyor manti
thumb|200px|Koreyscha „mandu“
Manti (, , , ), shuningdek, manty (; tatarcha: манты), mantu (forscha, ; ) yoki manta (manta, monta, манта, монта) — manti qasqonda bugʻ yordamida tayyorlanadigan yupqa yoyilgan xamir ichida mayda kesilgan goʻshtdan tarkib topgan taom.
Ushbu taom Markaziy Osiyo, Turkiya, Mongoliya, Koreya, Tatariston, Qirim xalqlarining anʼanaviy goʻshtli taomi. Manti soʻzi taxminlarga koʻra, xitoycha „mantou“ soʻzidan kelib chiqqan.

 Tayyorlanishi 
Manti tayyorlash uchun maxsus xamirni qattiqroq qilib qorasiz, zuvala qilib sochiqqa oʻrab 15minutcha tindirganingizdan keyin yana bir bor mushtlab pishitib undan keyin oʻqlov yordamida yupqa qilib yoyasiz. Yoymadan 10x10 sm hajmli jildlar kesasiz. Yoki xamirdan yongʻok, kattaligida zuvalachalar uzib olib, har birini alohida — alohida juva bilan tugarak qilib yoyasiz: qalinligi 2 mm boʻlsin. Har bir jildga ketganicha qiyma solib manti tugasiz. Qiymasini tayyorlash: Yogʻli qoʻy goʻshtidan olib, oʻtkir pichoq bilan chumchuq tili qilib toʻgʻraysiz, yogʻini sal yirikroq, dumba yogʻi boʻlsa 1x1x1 sm kubik qilib, charvi yogʻini esa bodom kattaligida toʻgʻraysiz. Halqa — halqa qilib toʻgʻralgan piyozni taxta ustiga qoʻyib chopib yuborasiz. Shunday qilganda piyoz bir joyda toʻplanib qolmay qiyma ichida bir tekis tarqaladi. Bunga tuz, murch va zira qoʻshib, yaxshilab mijiysiz. Qiymangiz sellikkina chiqsin desangiz picha suv sevalab, aralashtiring. (Muljallangan tuzni sovuq choyda namakob qilib sevalasangiz yana ham yaxshi). Tugilgan mantilarni qasqonning yogʻlangan lappaklariga bir — biriga tegmaydigan qilib terasiz. Bugda pishish muddati 40 — 45 minut. Dasturxonga tortishda barmoqlaringizni sovuq suvga botirib issiq mantilarni — olasiz va laganlarga terasiz. Alohida idishda porsiyalab berishingiz ham mumkin, yuziga qatiq sevalaysiz, alohida idishda uzum sirkasi keltirib qoʻyasiz. Masalliq: hamiri uchun 500 gr oq un, 1 dona tuxum, 0,5 stakan iliq suv, 1 choy qoshigʻida tuz; qiymasi uchun 1 kg suy goʻshtining lahimi, 100 gr dumba yogʻi yoki 150 gr charvi, 500 gr piyoz, 1 choy qoshigʻida murch va shuncha zira olinadi. Tuz 0,5 stakan sovuq choyda namakob qilib sevalanadi. ESLATMA: a) yaqin terilgan mantilar pishganda semirib bir — biriga yopishib qoladi; b) lappak yogʻlanmasa manti ostining koʻchishi qiyin boʻladi, shakli buzilib, titilib ketadi; c) suvi qaynamasdan oldin quyilganda xamiri lapakka yopishib qoladi; d) suvi qaynagach, tuz sepish kerak, shunda bugʻning harorati kuchliroq boʻladi.

 

 Oʻzbekcha manti (Aba Sayyohdan)
Chinese Steamed Bun 饅頭

 

Turkum:Taomlar
Qazigʻurt

Qazigʻurt — Qazigʻurt tumanidagi qishloq, tuman markazi. Viloyat markazi — Chimkent shahridan janubga tomon 65 km uzoqlikda, Qazigʻurt togʻining janubida, Keles daryosining oʻng yoqasida jaylashgan. Aholisi 14,563 kishi (2012).

 Tarixi 
Poydevori 1905-yili qurilgan. Boshlanishida Shuqirbeket, 1916-yili Alekseevka, 1924—1993 yillari Lenin qishlogʻi deb nomlangan.

 Ijtimoiy soha 
Qazigʻurtda 3 ta oʻrta, 1 asosiy, 1 boshlangʻich maktabi, kasb-hunar texnik maktabi, madaniyat uyi, klub, 3 ta kutubxona, masjid, stadion, kasalxona, shifoxona, elektr stansiyasi, telefon aloqa filiali, v.b. borОңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы, 4-том.

 

 
 Казыгурт – Священный Курган или Колыбель человечества
 Информация о районе на сайте Южно-Казахстанской области.

Turkum:Qozogʻiston qishloqlari
Temirlanovka

Temirlanovka — qishlog'i, Ordabasi tumanining markazi. Viloyat markazi Chimkent shahrining shimoli-gʻarbida va Chimkentdan 40 km uzoqlikda joylashgan.Южно-Казахстанская область, Ордабасынский район, Темирлановка.

 Aholisi 
Qishloq aholisi 1970-yildagi statistika boʻyicha 5,363 kishini tashkil qilgan (2,483 nafari erkaklar va 2,880 nafari ayollar) . Qishloqning aholisi 2012-yilda esa 12,414 kishini tashkil qildi.

 Georafiya 
Temirlanovka dengiz sathidan 301 m balandlikda joylashgan. Qishloq hududidan «Gʻarbiy Yevropa — Gʻarbiy Xitoy» xalqaro avtomagisstralini oʻtkazish rejalashtirilmoqda .

 

 
 Темирлановка на картах

Turkum:Qozogʻiston qishloqlari
Shauldir

Shauldir — qishlogʻi, Otirar tumanining (1934-yildan buyon), markazi. Viloyat markazi Chimkent shahridan shimoli-gʻarbga tomon 142 km uzoqlikda, Oris daryosi va D.Altinbekov nomli kanal yoqasida joylashgan. Aholisi 8,382 kishi (2012).

 Ijyimoiy soha 
Qishloqda madaniyat uyi, 9 ta kutubxona, 2 ta masjid, „Oq bars“ sport zali, „Qarligʻash“ kinoteatri, „Juldiz“, „Jibek joʻli“ restaranlari, „Baris“ pahta qabullash punkti, Shauldir SES-i, 6 ta oʻrta, musiqa, sport maktablari, „Baldirgʻan“ bola bogʻchasi, „Bala oʻmir“ shifoxonasi, tuman kasalxonasi faoliyat yuritmoqda.Qozoq Ensiklopediyasi , X tom

 

 
 Информация о районе на сайте Южно-Казахстанской области.

Turkum:Qozogʻiston qishloqlari
Shoʻlaqoʻrgʻan

Shoʻlaqo’rgʻan - qishlogʻi, Janubiy Qozogʻiston viloyatidagi Sozaq tumanining (1934-yildan buyon) markazi. Viloayt markazi Chimkent shaharidan shimolga tomon 190 km uzoqlikda, Qoratauning shimoliy hududida joylashgan. 1957-yildan qorakoʻl qoʻyini etishtiradigan markaz boʻlgan. Aholisi 9,213 kishi (2012). Qishloq orqali Chimkent — Kentov, Turkiston — Janatas avtomabil yoʻllari oʻtadi"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы". Қазақ энциклопедиясы. 9 том.

 

 
 Informatsiya o rayone na sayte Yujno-Kazaxstanskoy oblasti.
 Norasmiy sayti
 Aua rayi rp5.kz saytinda
 Suretterі foto-planeta.com saytinda

Turkum:Qozogʻiston qishloqlari
Turar Risqulov (qishloq)

Turar Risqulov qishlogʻi — Janubiy Qozog'iston viloyati Tulkibosh tumanining markazi. Chimkent shahrining shimoli-sharqiy tomonida 98 km uzoqlikda joylashgan Aholisi 18,535 kishi (2012).

 Tarixi 
Poydevorini 1891-yili Rossiyadan koʻchib kelganlar qurgan. 1928-yili Juali tumanining markazi, 1957-yili sut mohsulotlarini qayta ishlash markazi boʻlib, 1993-yilgacha Vannovka qishlogʻi deb nomlanib keldi.

 Aholisi 
Qishloq aholisi 2012-yil 10-martdagi maʼlumot boʻyicha 18,535 kishini tashkil qildi. Qishloqning milliy tarkibi quyidagicha: qozoqlar — 80,8 %, ruslar — 6,5 %, oʻzbeklar — 4,4 %, ozarbayjonlar — 4,1 %, turklar — 1,9 %, boshqalar — 2,3 %.

 Ijtimoiy soha 
Qishloqda 4 maktab, shulardan, № 1 Lomonosov nomidagi maktab-gimnaziyasi, Abay nomli maktab-litseyi, „Quralay“ umumiy oʻrta maktabi, Pushkin nomli umumiy oʻrta maktabi bor. 2010-yil Ilyasova Farida Azmedan qizi boshchiligi bilan "Uch tilda bilim beruvchi bolalarga uchun maktab-intarnatning ochilish marosisi boʻldi. Shuningdek tumanda M.X Dulati nomli madaniyat uyi, tuman kutubxonasi, masjid, markaziy kasalxona, shifoxona, sil, teri kasalliklar dispanseri, SES. faoliyat yuritadi.

 

Turkum:Qozogʻiston qishloqlari
Lenger

Lenger — (qoz. Ленгер) Janubiy Qozog'iston viloyatida joylashgan shahar, Toʻlebiy tumanidagi shahar (1945-yildan buyon), tuman markazi (1956-yildan buyon), temir yoʻl stansiyasi. Chimkent shahridan janubi-sharqqa tomon 30 km, Bodom daryosining oʻng yoqasida joylashgan. Aholisi 25,298 kishi (2012).

 Tarixi 
Poydevori 19-asrning 70-yillarida qoʻngʻir koʻmir qazish uchun kichkina kon maqsadida qurilgan. Norasmiy ga tayansak Lengir nomi oʻzbekning „Langar“ soʻzidan olingan boʻlib, (qozoqchasi Ungir) Langar daryosining nomiga qoʻyilgan, keyinchalik „Ungir“ soʻziga yaqinlashtirib, Lengir deb atalib ketgan. Kengash Ittifoqi davrida „Lenger“ deb atalgan.

 Sanoati 
Mashinasozlik, yengil sanoat korxonalari bor. Lenger yaqinidan 19-asrning 80-yillaridan koʻngʻir koʻmir qazib chiqariladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
 Toʻlebiy tumani 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Turkiston viloyati shaharlari
Turkum:Toʻlebiy tumani aholi punktlari
Oris (shahar)

Aris — (qoz. Арыс) Qozogʻiston Respublikasi Janubiy Qozogʻiston viloyatidagi shahar. Shahar aholisi 2013-yilgi statistika boʻyicha 41,586 kishini tashkil qildi.

 Aris shahri tuzulishining xronogiik tartibi 

 1900-yili temir yoʻl qurulishi boshlandi;
 1904-yili Aris stansiyasi quruldi;
 1928-yili 17-yanvarda Aris tumani tashkil topdi;
 1932-yili 11-martda Arisga ishchi poselkasi maqomi berildi;
 1956-yili 31-iyulda Arisga shahar maqomi berildi;
 1965-yili 10-dekabrda Qozoq SSR-ning Oliy Kengash Prezidiumining Farmoniga binoan Aris shahri Chimkent viloyatiga boʻysinuvchi shahar boʻldi;
 1988-yili 25-iyulda Qozoq SSR-ning Oliy Kengash Prezidiumining Farmoniga binoan Aris shahri va Boʻgan tumani biriktirilib, markazi Aris shahri boʻldi;
 1989-yili 13-oktyabrda Qozoq SSR-ning Oliy Kengash Prezidiumining Farmoniga binoan Boʻgan tumanidagi Montaytas qishloq kengashi bilan Chordara tumaninng Taxirkoʻl qishloq kengashi Aris shahrining tarkibiga kirdi;
 1992-yili Aris tarkibida qishloqlari bor shahar boʻlib tashkil topdi va shaharni boshqarish Aris shahri hokimyatining nazoratiga oʻtdi.

 

 
 Aris na sayte Yujno-Kazaxskoy oblasti
 Ofitsialniy sayt Maslixata goroda Aris

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Turkiston viloyati shaharlari
Sibir Davlat Aerokosmik Universiteti

Sibir Davlat Aerokosmik Univesiteti (Сибирский государственный аэрокосмический университет) - Sibirda joylashgan universitet.

 
 universitetning sayti 

Turkum:Rossiyadagi universitetlar
Janaoʻzen

Janaoʻzen — Mang'istau viloyatidagi shaharЖанаозен может быть переименован. Viloyat markazi — Aqtau shahridan janubi-sharqgacha 150 km uzoqlikda joylashgan. Aholisi 103,598 kishi (2013).

 Tarixi 
Shahar poydevori 1968-yil shu joydagi yirik „Oʻzan neft konining“ ochilishi bilan qurilgan. 1973-yil 20-martda Janaoʻzen viloyat ahamiyatiga ega shaharga aylandi.

 Sanoati 
Janaoʻzen Qozog'istondagi yirik neft-gaz qazib olish markazi boʻlib hisoblanadi. Bunda neft va gaz oladigan va ularni qayta ishlaydigan „Oʻzenmunaygaz“ Aj birlashgan tashkilot bor. Ularning eng kattasi „Qazaqgazmunayoʻndeu“ zavodi.

 Aholisi 
2013-yili 1-iyuldagi statistika boʻyicha shahrda (atrofidagi qishloqlar bilan qoʻshib hisoblaganda) 127,5 ming kishini tashkil qildi. Jami viloyatning 17 %. Aqtovdan Janaoʻzengacha masofa 150 km. Shahar aholisi koʻp millatli hisoblanadi. Shaharda katta salmoqqa ega boʻlgan millatlar: qozoqlar, ruslar, ukrainlar, qoraqalpoqlar.

 Janaoʻzen voqeasi 
1989-yil shahar aholisi, chetdan kelgan ishchilarning qozoqlar ustidan kulibЧто происходит в Жанаозене — репортаж собкора КТК Ольги Юрьевой, kamsitganligiga norozilik bildirib qoʻzgʻalonga chiqishdi. Kavkaz millatining vakillarini maxsus samalyotlar bilan koʻchirdi. Aholining qoʻzgʻaloni „Vityaz“ maxsus harbiylarning kuchi bilan bosildi.

 

Turkum:Qozogʻiston shaharlari
Rudniy

Rudniy — Qozogʻiston Respublikasi Qoʻstanay viloyatidagi shahar. Tobol daryosi (Ob havzasi) chap sohilida. Temir yoʻl stansiyasi (Jelezorudnaya). Qoʻstanaydan 50 km janubi-gʻarbda joylashgan. Aholisi 127,552 kishi (2012). 1957-yilda temir ruda koni ishga tushirilishi va SokolovskSarbaysk kon boyitish kombinatining ishga tushirilishi munosabati bilan vujudga kelgan. Kimyo tolasi zavodi, oziq-ovqat sanoati korxonalari, industrial instituti bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Tarixi 
1949-yili 18-fevralda Oltoy geologiya ekspeditsiyasining uchuvchisi M.G.Surgutanov „Saribay“ jarligining ustidan uchib borayotib, birdaniga kompas tili janubni koʻrsatganini koʻradi. Uch oydan keyin Surgutanovning kompasning koʻrsatgan joyiga geologlar va geograflar keladi. Ular Saribay hududida yirik kon oʻrni borligini aniqlaydi. 1949-yili bahorda V.P.Novikov Sokolov temir koni foydali qazilmalarini ochadi.
 
1954-yili yozda hukumat kombinat qurulishini boshlash toʻgʻrisida farmonni imzoladi. Shu vaqtda shahar qurulishi ham boshlandi. 1955-yilgi mayda ilk bor qurulishchilar keldi, ular trest boshqaruvchisi Ya.M.Gimmelmash va V.Sh.Buresh boʻldi.

 Hozirgi shahar 
Rudniy shahrining maydoni — 0,1 ming kv.m. tashkil qiladi.

Viloyat markazidan uzoqligi — 46 km.

Aholisi — 127,552 kishi (2012). Aholining milliy tarkibi quyidagi jadvalda (2010):
 ruslar — 73 024 kishi (58,34 %)
 qozoqlar — 25 956 kishi (20,74 %)
 ukrainlar — 12 681 kishi (10,13 %)
 olmonlar — 3 531 kishi (2,82 %)
 tatarlar — 3 345 kishi (2,67 %)
 beloruslar — 2 533 kishi (2,02 %)
 boshqurtlar — 750 kishi (0,60 %)
 koreyslar — 335 kishi (0,2 %)
 boshqalar — 2 709 kishi (2,16 %)
 Umumiy — 125 179 kishi (100,00 %)

 Taʼlim 
Shaharda 12 maktabgacha jamoa, 23 ta umumiy bilim beruvchimaktab, 1 qoʻshimcha, 1 kechki payt oʻqiydigan maktab, 1 maktab-internati, 1 oliy oʻquv mahkamasi, 4 kolledj, 3 ta kasb-hunar maktablari faoliyat yuritadi. Shahar maktablarining deyarli barchasi internet tarmogʻiga ulangan.

 Tibbiyot 
Shaharda 9 tibbiy xizmat koʻrsatuvchi davlat obʼekti (7 kasalxona mahkamasi, 1 shifoxona va 1 tibbiy punkti) va 4 ta hususiy (1 kasalxona va 3 ambulator-shifoxona mahkamasi) faoliyat yuritadi.

 

 
 Официальный сайт города Рудный 
 Информационный сайт Костанайской области 

Turkum:Qozogʻiston shaharlari
Polyaklar

Polyaklar — xalq, Polshaning asosiy aholisi (37,75 mln. kishidan or-tiq). Umumiy soni 44,2 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari), jumladan, Rossiya Federatsiyasida 94,6 ming kishi, Ukrainada 219,2 ming kishi, Litvada 258 ming kishi, Belorussiyada 417,7 ming kishi. Polyak tilida soʻzlashadi. Dindorlari — asosan, katoliklar. Polyak elatining shakllanishida Xalqlarning buyuk koʻchishidai soʻng Polsha hududida qolgan gʻarbiy slavyan qabilalari muhim rol oʻynagan. Polsha davlati barpo i etilgan davrda polyak elati ham shakllangan (10—11-asrlar). Uning etnik asosini polyanlar, slenzanlar, vislyanlar, mazovshanlar, pomorliklar tashkil qilgan. Koʻp millatli Rech Pospolita davlati (1565-yil tashkil topgan) doirasida polyak millati uyushuvi jarayoni sodir boʻlgan. P.ning yar-midan ortigʻi shaharlarda yashaydi va koʻp tarmokli sanoat va xizmat koʻrsatish sohasida band. Qishloq xoʻjaligining asosiy tarmogʻi — gʻallachilikOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

thumb|Polsha boshqada slovyan davlatlari bilan chegaradosh
Polyaklar — millat, Polshaning tub xalqi. MDH davlarida, AQSh, Fransiya, Kanada, Belgiya, Braziliya, Argentina, v.h. davlatlarida yashashadi. Umumiy soni 60 million kishi. Slovyan tillarining gʻarb guruhiga kiruvchi polyak tilida gaplashadilar. Alifbosi Lotincha. Dini Masihiylik dinining katolik tarmogʻiga mansub. Polyaklarning etnik asosini qadimgi oʻrta asrlardagi polyan, slezan, vislyan, mazovshan, pomoryan slovyan qabilalari tashkil qilgan. Millat boʻlib 10 — 11 asrlarda Polyak davlati tashkil topgandan keyin shakllana boshladi. Asosiy qismini gʻarbiy slovyan qabilalari tashkil qildi. Polyaktarning koʻpchiligi shahar hududlarida yashashadi. Ular har hil sohadagi korxonalar va xalqqa hizmat koʻrsatish joylarida ishlashadi. Tabiiy oʻzgachaligi va tarixiy qismatlari har bir joyda oʻziga xos milliy xoʻjalik va madaniyatning shakllanishiga taʼsir qilgan. Malopolsha va Sileziya oʻxshash togʻli hududlarda chorvachiligi, Pomorening gʻarbi va sharqida dengiz kasbchiligi qadimdan rivojlangan. Milliy kiyimlari: ayollar yubka, koʻylak, sirtidan oltin va kumush zar bilan toʻqilgan korsaj; erkaklar yoqali koʻylak, yoʻl-yoʻl shim, koʻk kaftan, boshiga konfederatka kiyadi. Xalq orasida hunarmandchilikning koʻp (toʻqimachilik, tikinchіlik, kulolchilik, duradgorlik, v.b.), ogʻiz i (kundalikdagi musiqalar, afsonalar, ertaklar, v.b.) saqlangan.
Kentau

Kentau — (qoz. Кентау) Qozogʻistonning Janubiy Qozogʻiston viloyatidagi shahar (1955-yildan). Qoratov tizmasi yon bagʻrida, 250–300 m balandlikda, Chimkentdan 225 km shimoli-gʻarbda, Turkiston temir yoʻl stansiyasidan 40 km joylashgan. Aholisi 61,860 kishi (2012).

 Aholisi 
Shahar aholisi 2013-yilgi statistika boʻyicha (qishloq okruglari bilan qoʻsha hisoblaganda) 90,171 kishini tashkil qildi. Aholining milliy tarkibi quyidagicha:
 qozoqlar — (65,7 %)
 oʻzbeklar — (25,2 %)
 ruslar — (5,4 %)
 boshqalar — (3,7 %)
Shahar tashkil topgan vaqtda ruslar koʻplab koʻchib kela boshladi, ulardan boʻlak yunonlar, olmonlar, koreyslar, chechenlar ham koʻchib kelishdi.

 Milliy tarkibi 
2022-yil 1-yanvar oyidagi hisobotga koʻra shahar aholisi 209 325 kishini tashkill qildi. Qozogʻiston Respublikasidagi aholisining deyarli yarmini oʻzbeklar tashkil qiluvchi yagona shahar hisoblanadi. Shahar aholisining milliy tarkibi quyidagicha:

 Qozoqlar — 117 986 kishi (56,36 %)
 Oʻzbeklar — 84 381 kishi (40,31 %)
 Ruslar — 3 807 kishi (1,89 %)
 Tatarlar — 1 134 kishi
 Ozarbayjonlar — 646 kishi
 Turklar — 244 kishi
 Boshqalar — 1 127 kishi
 Umumiy — 209 325 kishi

 Sanoati 
Shaharda polimetall rudalari boyitiladi. Ekskavator va transformator zavodlari, temir-beton konstruksiyalari zavodi, kon-metallurgiya texnikumi bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Ijtimoiy soha 
Shaharda madaniyat uyi, markaziy kutubxona, park, kinoteatr, „’’Kentau shugʻilasi’’“, „Kentau“ nomli shahar gazetalari, shahar „Inkar“ telekanali faoliyat yuritadi. Kentau shahrida Xalqaro qozoq-turk universitetining ekologiya, tibbiyot fakultetlarning filiallari, musiqa, tasviriy sanʼat, sport, „Darin“ maktablari, maktab-gimnaziya, kasbi-texnik maktabi, togʻ-kon metallurgiya kolledji, agrokolledj bor.

 Galereya 

 

 
 Кентау на официальном сайте Южно-Казахстанской области 
 «Кентау: город сбывшихся надежд» — статья к 50-летию города 
 «От древнего Понта до Кентау» — статья на сайте понтийских греков 
 Комплексная оценка внешних факторов, определяющих здоровье детей и подростков промышленного центра Южного Казахстана, на примере города Кентау 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Kentau
Turkum:Turkiston viloyati shaharlari
Temirtau

Temirtov — shahar, Markaziy Qozog'istonning, Qarag'andi viloyatida Nura daryosining yoqasida joylashgan.
U butkul Qozogʻistonga, MDH davlatlariga oʻzining yer osti foydali qazilmalari bilan mashhur, Temirtov — Qozogʻistonning yirik isdustrial markazi. Temirtovdagi „Mittal Stil“ zavodi choʻyan, poʻlat, aglomerat va boshqalarni ishlaydi. Bu mahsulotlar Qozogʻistondagi barcha mahsulotlarni, korxonalarni taʼminlaydi. , oʻzining mahsulotlarini 60-dan ziyod davlatlarga eksport qiladi.

 Aholisi 
Shahar aholisi 2012-yilgi maʼlumot boʻyicha 173 729 kishini tashkil qildi. Agar bu raqamni 2010-yilgi maʼlumotga solishtirsangiz shahar aholisining kamayganini koʻrasiz, bunga asosiy sabab shahardagi slovyan xalqlarining chet ellarga koʻchib ketishidir. Shaharning milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin:
 ruslar — 108 003 kishi (61,36 %)
 qozoqlar — 36 858 kishi (20,94 %)
 ukrainlar — 9924 kishi (5,64 %)
 olmonlar — 5168 kishi (2,94 %)
 tatarlar — 4361 kishi (2,48 %)
 beloruslar — 2267 kishi (1,29 %)
 koreyslar — 1648 kishi (0,94 %)
 yunonlar — 918 kishi (0,52 %)
 boshqurtlar — 585 kishi (0,33 %)
 chechenlar — 577 kishi (0,33 %)
 ozarbayjonlar — 566 kishi (0,32 %)
 polyaklar — 515 kishi (0,29 %)
 mordvalar — 513 kishi (0,29 %)
 chuvashlar — 468 kishi (0,27 %)
 moldavanlar — 410 kishi (0,23 %)
 oʻzbeklar — 284 kishi (0,16 %)
 boshqalar — 2701 kishi (1,67 %)
 Umumiy — 176 012 kishi (100,00 %)

 Sanoati 
Temirtovda Qaragʻandi metallurgiya kombinati va issiqlik elektr markazi bor. Metall quyishmexanika, sintetik kauchuk zavodlari, "Karbid" ishlab chiqarish. birlashmasi, oziq-ovqat korxonalari, Qaragʻandi metallurgiya kombinati huzurida oliy texnika oʻquv yurti, kimyomexanika va qurilish texnikumlari, musiqa va tibbiyot bilim yurtlari, teatr faoliyat koʻrsatadi. 

 Televideniye va Radio 
 "„TV-29“ Telekompaniyasi" 29 DMV
 "„Sfera“ Telekompaniyasi" 41 DMV
 "„TKT“ Telekompaniyasi" 26 DMV
 „43 kanal“ Telekompaniyasi" 43 DMV
 „Radio 102“ 102 FM

 

Turkum:Qozogʻiston shaharlari
Oʻsh voqeasi

Bu maqola 1990-yil sodir boʻlgan milliy nizo haqida. 2010-yilgi qirgʻin uchun Qirgʻiziston janubidagi tartibsizliklar maqolasiga qarang.

Oʻsh voqeasi — 1990-yil Qirgʻizistonning janubida qirgʻizlar va oʻzbeklar orasida boʻlib oʻtgan milliy nizo. Oʻsh shahrida 1990-yil iyun oyida asosan oʻzbeklar yashagan kolxozning qirgʻiz millati vakillariga boʻlib berilishi natijasida chiqqan nizo qonli toʻqnashuvlarga aylanib ketgan. Shahar atrofida joylashgan qishloqlardan qirgʻiz millatiga mansub kishilar kelgunicha oʻzbeklarning qoʻli baland kelgan. Shaharda favqulodda vaziyat va komendant soati eʼlon qilingan va Oʻzbekiston SSR bilan Qirʻgiziston SSR oʻrtasidagi chegara yopilgan. Sovet hukumati voqea yuz bergan joyga 2000 sovet harbiylarini kirgizadi. Avgust oyigacha vaziyat tinchimaydi. Rasmiy maʼlumotlarga koʻra Oʻsh qirgʻinida 300 dan oshiq yoki 600 dan ziyod kishi halok boʻlgan. Norasmiy ga koʻra 1000 dan oshiq kishi halok boʻlgan.

 Yana qarang 
 Qirgʻizistondagi tartibsizliklar (2010)

 

 
 1990-yilgi Oʻsh qirgʻini, Kommersant gazetasi 
 1990-yilgi Oʻsh qirgʻini. Fojeaning xronologiyasi, Fargʻona axborot agentligi 
 „Sovetlar millatlararo nizoga aralashdi“, The New York Timesda 1990-yil 11-iyunda chop etilgan maqola 
 „Sovetlar Oʻrta Osiyoda joylashgan Oʻsh shahrida yangi milliy nizolar sodir boʻlgani haqida xabar berdi“, The New York Timesda 1990-yil 18-iyulda chop etilgan maqola 

Turkum:Millatlararo mojarolar
Boshqird tili

Boshqird tili — boshqird xalqining tili. Turkiy tillar gʻarbiy tarmogʻining qipchoq guruhiga kiradi. Boshqird tili da 1 mln.ga yaqin kishi soʻzlashadi (1992). Uchta dialekt mavjud. Boshqird tili turkiy tillardan tatar tiliga yaqin turadi, faqat talaffuz jihatdan va qisman grammatik tomondan farqlanadi. Boshqird tilining fonetik oʻziga xos jihatlari quyidagicha: 1) umumturkiy ye, o va v tovushlar i, u, ch tarzida talaffuz etiladi; 2) lablashgan a mavjud (tatar tilida ham shunday); 3) umumturkiy s, z tovushlari qattiqroq — 9 va z talaffuz etiladi; 4) h tovushi mavjud, bu suz boshida umumturkiy s ga toʻgʻri keladi (mas, tatarcha soʻylamhoʻylam); 5) Boshqird tili dagi s umumturkiy ch ga moye keladi; 6) toʻla shakllanmagan unlilar — i, yo, ye, v (i, ye, o, v) mavjud. Yozuvi arab (1929-yilgacha), lotin (1929— 39) va kirillitsa (1940-yildan) alifbolari asosida."" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Boshqird tili — Boshqirdistonda rasmiy til maqomiga ega. Turkiy tillarining qipchoq guruhiga kiradi. Boshqird tilida 1 379 000 kishi gapiradi (2002).

+TilbirlikkoʻplikBoshqirdchaOʻzbekchaBoshqirdchaOʻzbekchaМинMenБеҙBizҺинSеnҺеҙSenlarУлUУлaрUlar

thumb|Bashkir adabiy tili tovushining misoli Shayexzada Babichning she'ri "Halqym ösön"

Boshqird alifbosi
 А а Б б В в Г г Ғ ғ Д д Ҙ ҙ Е е Ё ё Ж ж З з И и Й й К к Ҡ ҡ Л л М м Н н Ң ң О о Ө ө П п Р р С с Ҫ ҫ Т т У у Ү ү Ф ф Х х Һ һ Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ә ә Ю ю Я я
Dropkick Murphys

Dropkick Murphys — Amerikaning Massachusetts shtatidagi Quincy shahrida 1996-yili tuzilgan punk rock guruhHellcat Records Dropkick Murphys Biography Page , hell-cat.com. Guruh qoʻshiqlari irlandcha ohanglarni oʻz ichiga oladi. Dropkick Murphys ashulalari xokkey va beysbol klublari muxlislari orasida ayniqsa mashhurBoston all set for Rally Monday , mlb.com.

 Studiyaviy albomlar 
 Do or Die (1998)
 The Gang's All Here (1999)
 Sing Loud, Sing Proud! (2001)
 Blackout (2003)
 The Warrior's Code (2005)
 The Meanest of Times (2007)
 Going Out in Style (2011)
 Signed and Sealed in Blood (2013)
 11 Short Stories of Pain & Glory (2017)

 

 
Rasmiy sayti
Kolxoz

thumb|right|200px|Moldaviyaning Orgeyev tumanidagi Lenin kolxozida beda oʻrimi.
Kolxoz (коллективное хозяйство iborasidan) — SSRIda mavjud boʻlgan qishloq xoʻjaligi ishchilari uyushmasining sotsialistik shakli. Sovxozlar bilan birga kolxozlar sovet iqtisodida katta rol oʻynagan. „Kolxoz“ soʻzi ruscha „коллективное хозяйство“ („kollektiv xoʻjalik“) birikmasining qisqartirilganidan hosil boʻlgan.

 Yana qarang 
 Jamoa xoʻjaligi
 Kubuts

 
 Qishloq xoʻjaligi artelining ustavi (1935-yil) 

Turkum:SSRI
Tyan-Shan

n-Shanni thumb|250px|Issiqkoʻl
thumb|250px|Oqsuv-Jabagʻali
Tyan-Shan tabiati bilan uning oʻziga xos oʻsimliklar, hayvonlar olamini himoyalasuchun bir nechta qoʻriqxonalar va milliy parklar tashkil etilgan. Shulardan Oqsuv-Jabagʻali (1926), Almati (1931) qoʻriqxonalari katta ahamiyatga ega.
1996-yili Almati yaqini Ile Olatovining parki barpo etildi
Qozogʻistonning fizikalik geografiyasi, Almati: Atamura, 2008. ISBN 9965-34-809-X

 
 Baratov P., Mamatqulov M., Rafiqov A., Oʻrta Osiyo tabiiy geografiyasi, T., 2002; Shults V.L., Mashrapov P., Oʻrta Osiyo gidrografiyasi, T., 1969; Shults S . S., Analiz noveyshey tektoniki i relyef TyanShanya, M., 1948; Mavlonova Gʻ. O., Mamatqulov M . M ., Oʻrta Osiyo toklarining qadimgi muzliklari, T., 1972;K,oriyev M ., Oʻrta Osiyo tabiiy geofafiyasi, T., 1968; Gvozdetskiy N. A., Mixaylov N. M., Fizicheskaya geofafiya SSSR (Aziatskaya chast), M., 1987; Chupaxin V.M., Fizicheskaya geografiya TyanShanya, AlmaAta, 1964; Shchukin I.S, Geomorfologiya Sredney Azii, M., 1983; Gvozdetskiy N.A., Golubchikov Yu.N., Gori, M., 1987.
 

 

Tien Shan

Turkum:Togʻlar
Turkum:Oʻrta Osiyo
Turkum:Markaziy Osiyo geografiyasi
Sariagʻash

Sariagʻash — (qoz. Сарыағаш) Janubiy Qozog'iston viloyati hududida joylashgan shahar, Sariagʻash tumanining markazi. Viloyat markazi sanalmish Chimkent shahridan janubga tomon 110 km uzoqlikda joylashgan. Toshkent shahridan 15 km uzoqlikda. Aholisi 40,599 kishi (2012).

 Tarixi 
Poydevori 1870-yillari qurilgan. 1904 — 1905-yillarda Sariagʻash deb nomlandi. 1926-yildan Sirdaryo guberniyasining, Tashqozoq uezining, 1928—1939-yillari Keles tumanining, 1939-yildan buyon Sariagʻash tumanining markazi, 1968-yilda shahar mavqeini oldi.

 Sanoati 
Sariagʻashda shifobaxsh mineral suv chiqaruvchi „Aleks“ MChB, „Asem-ay“ MChB, „Kurort — Bars −2030“ MChB faoliyat yuritadi.

 Ijtimoiy soha 
Shaharda umumiy bilim beruvchi, musiqa, sport, kasbiy-texnik maktablari, Qabilanbek veterinariya kolledji, kutubxonalar, madaniyat uyi, klub, kinoteatr, tuman kasalxonasi, bolalar kasalxonasi, shifoxona, dispanserlar, feldsher-akusherlik punkt bor. Shahar orqali Orenburg — Toshkent temir yoʻllari, Chimkent — Shardara avtomobil yoʻllari oʻtadiУказ Президента Республики Казахстан от 24 апреля 1997 года № 3474 «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Южно-Казахстанской области»..

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Qozogʻiston kurortlari
Turkum:Turkiston viloyati shaharlari
Turkum:Sariagʻash tumani aholi punktlari
Shayan

Shayan — Qishlogʻi, Janubiy Qozog'iston viloyati Boydibek tumanining (1964-yildan buyon) markazi. Viloyat markazi sanalmish Chimkent shahridan shimolga tomon 110 km uzoqlikda joylashgan. Aholisi 8,1 ming kishi (2012). Poydevori 13 — 15 asrlarda qurilgan.

 Sanoati 
Shayanda non zavodi, avtomabil yoʻl taʼmirlash korxonalari, bugʻdoy qabullash punkti, savdo markazi faoliyat yuritadi.

 Ijtimoiy soha 
Shayan xalq teatri viloyatga mashhur. 2 oʻrta, 2 asosiy, 19 kasb-texnik, musiqa, sport maktablari, tuman kasalxonasi, madaniyat uyi, 2 kutubxona, markaziy stadion, hordiq chiqarish parklari bor.

 

 
 Shayan harorari

Turkum:Qozogʻiston qishloqlari
Abtwil (Aargau)

Abtwil  – Shveysariyaning Aargau kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Muri (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 4.14 km2. 726 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).

 Geografiyasi 
 Hududi 
Abtwilning hududi kmni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.

 

 

 

 Rasmiy sayti 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Shveysariya shaharlari
Eiken

Eiken Shveysariyaning Aargau kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Laufenburg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 7.07 km2. 1956 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).

 Geografiyasi 
 Hududi 
Eikenning hududi kmni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.

 

 

 

 Rasmiy sayti 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Shveysariya shaharlari
Ammerswil

Ammerswil Shveysariyaning Aargau kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Lenzburg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 3.19 km2. 652 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).

 Geografiyasi 
 Hududi 
Ammerswilning hududi kmni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.

 

 

 

 Rasmiy sayti 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Shveysariya shaharlari