Al-Mustansir I

thumb| Xalifa al-Mustansirning nomi Maqamat al-Haririyning 1237-yilgi (BNF Arabe 5847) qoʻlyozmasi 164-varagʻida uchraydi.
Al-Mustansir billoh (1192-yil 17-fevral – 1242-yil 2-dekabr) – toʻliq ismi Abu Jaʼfar al-Mansur al-Mustansir billoh bin az-ZohirArabic : abū jʿāfar al-mustanṣir bi-llāh al-manṣūr bīn Muḥammad aẓ-ẓāhir, Arabic : Al-Mustanṣir, , 1226–1242-yillarda hukmronlik qilgan Abbosiylar xalifasi. 1226-yilda xalifa az-Zohirdan keyin uning oʻrniga tayinlangan. Al-Mustansir Bagʻdodda hukmronlik qilgan oxirgi xalifaning otasi hisoblanadi.

 Hayoti 
Al-Mustansir 1192-yilda Bagʻdodda tugʻilgan. Abu Nasr Muhammadning (boʻlajak xalifa az-Zohir) oʻgʻli. Onasi turk millatiga mansub ummu al-valad boʻlgan. Toʻliq ismi Mansur ibn Muhammad az-Zohir, kunyasi Abu Jaʼfar. Al-Boʻlajak xalifa tugʻilgan vaqtda uning otasi hali shahzoda edi. 1225-yilga kelib, az-Zohir taxtga oʻtirgan. U xalifa sifatida hukmronligi davomida Iroqqa qoʻyilgan soliqlar miqdorini pasaytirgan, shuningdek, bosqinlarga qarshi turish uchun kuchli armiya ham tuzgan. Az-Zohir 1226-yil 10-iyulda, taxtga oʻtirganidan 9 oy oʻtib vafot etgan.

1226-yilda otasi vafot etgach, al-Mustansir uning oʻrniga Abbosiylarning 36-xalifasi etib tayinlandi. U, ayniqsa, 1227, 1232, 1234-yillarda Mustansiriya madrasasini (hozirgi al-Mustansiriya universitetining bir qismi) tashkil etgani bilan mashhur. Madrasa oʻsha paytda tibbiyot, matematika, adabiyot, grammatika va islom diniy ilmlari kabi koʻplab fanlarni oʻrgatgan va Bagʻdoddagi nufuzli islomshunoslik markaziga aylangan.
right|thumb| Mustansiriya tibbiyot kolleji hovlisi
Abbosiylar davrida madrasalar islom tafakkurining tarqalishiga yordam berish uchun asosiy vosita, shuningdek, madrasa asoschisining taqvodor gʻoyalarini kengaytirish yoʻli boʻlib xizmat qilgan.

Erbil hukmdori Muzaffar ad-Din Gökböri erkak merosxoʻrsiz qolgach, Erbilni Abbosiylar xalifasi al-Mustansirga vasiyat qilganMorray, p. 85. 1233-yilda Gökborining oʻlimidan soʻng Erbil shahri Abbosiylar nazoratiga oʻtgan.

Al-Mustansir 1242-yil 5-dekabrda vafot etgan10 Jumada ath-thani 640 A. H.. Uning oʻrniga oʻgʻli al-Mustaʼsim Abbosiylar xalifaligining oʻttiz yettinchi va oxirgi xalifasi etib tayinlangan.

 Oilasi 
Al-Mustansirning Shohon ismli kanizagi bor edi. Shohon yunon millatiga mansub boʻlib, ilgari qoʻmondon Sunqur an-Nosiriyning qizi va qoʻmondon Jamoliddin Baklak an-Nosiriyning rafiqasi Xata xotunning quli boʻlgan. Al-Mustansir taxtga oʻtirganidan soʻng, Xata xotun bir guruh qullarni xalifaga tuhfa tariqasida yuborgan. Ularning orasida Shohon ham bor edi va yuborilganlardan faqat ugina al-Mustansirning suyukli kanizagiga aylangan. Bundan tashqari xalifaning Hojir ismli kanizagi ham bo'lib, u boʻlajak xalifa al-Mustaʼsimni dunyoga keltirgan.

 Yana qarang 

 Oltinchi salib yurishi (1228–1229), Quddus shahrini musulmonlardan qaytarib olish uchun qilingan harbiy yurish.

 

 

 Ushbu matn Uilyam Muirning „Xalifalik: uning yuksalishi, tanazzul va qulashi“ nomli jamoat mulkidan moslashtirilgan.
 Hasan, M. (1998). Islom tarixi: Klassik davr, 571-1258 yillar Islom tarixi. Islom nashrlari. p. 304
 Al-Maqrizi, Al Selouk Lemeʼrefatt Dewall al-Melouk, Dar al-kotob, 1997.
 Morray DW (1994) Ayyubiy taniqli va uning dunyosi: Ibn Al-Adim va Halab uning shahar bilan bogʻlangan odamlarning biografik lugʻatida tasvirlanganidek, Brill. Leyden.ISBN 9004099565
 As-Soiy, Ibn; Toorava, Shavkat M.; Bray, Yuliya (2017). ktạb jhạt ạlạ̉mẗ ạlkạlfạʾ mn ạlḥrạẦr wạlḥmạʾ ạlmsmy̱ nsạʾ ạlkạlfạʾ: Ayollar va Bagʻdod mahkamasi. Arab adabiyoti kutubxonasi.

Turkum:Abbosiy xalifalarning oʻgʻillari
Turkum:XIII asr Abbosiy xalifalari
Turkum:1242-yilda vafot etganlar
Turkum:1192-yilda tugʻilganlar