Adenium obesum

Adenium obesum (Cho‘l atirguli)framelesslink=|alt=|framelessLeast Concern  (IUCN 3.1)Botanic Gardens Conservation International (BGCI).; IUCN SSC Global Tree Specialist Group (2019). „Adenium obesum“. IUCN Red List of Threatened Species. 2019: e.T62541A149059021. doi:10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T62541A149059021.en. Retrieved 19 November 2021.Ilmiy tasniflashOʻsimlikYuksak oʻsimliklarGulli oʻsimliklarIkki urugʻpallalilarAsteridsGentianalesApocynaceaeAdeniumA. obesumBinar nomiAdenium obesum(Forssk.) Roem. & Schult.SinonimlarAdenium coetaneum Stapf
Adenium honghel A.DC.
Nerium obesum Forssk.
Adenium obesum — Apocynoideae kenja oilasiga kendir turkumiga mansub gulli oʻsimliklarning zaharli turi. U Sahroi kabir janubidagi Sahel mintaqalarida (Mavritaniya va Senegaldan Sudangacha), tropik va subtropik sharqiy va janubiy Afrikada, shuningdek Arabiston yarim orolida oʻsadi. Umumiy nomlar orasida Sabi yulduzi, kudu, soxta azalea, impala nilufar va choʻl atirgullari mavjud.

 Tavsif 
Bu oʻsimlik doimiy yashil buta (sovuq paytida barglarini toʻkishi mumkin). U 0,12-5 metrgacha oʻsishi mumkin. Barglari spiral shaklida joylashgan, kurtaklar uchlari tomon to‘plangan, oddiy butun, uzunligi 5-15 sm, kengligi 1-8 sm. Gullari naysimon, uzunligi 2-5 sm. Gullari odatda qizil va pushti rangga ega boʻladi.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Hoa_v%C3%A0_l%C3%A1_s%E1%BB%A9_Th%C3%A1i.jpg/220px-Hoa_v%C3%A0_l%C3%A1_s%E1%BB%A9_Th%C3%A1i.jpg|thumb| Gullar va barglar, Tailand
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Fruits_in_Adenuim_Obesum_Plant_on_Terrace_garden.jpg/220px-Fruits_in_Adenuim_Obesum_Plant_on_Terrace_garden.jpg|thumb| Madaniy namunadagi juftlashgan, follikulyar mevalar, Bengal
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Adenium_obesum_pod_and_seeds.jpg/220px-Adenium_obesum_pod_and_seeds.jpg|thumb| Qoʻsh pappus bilan jihozlangan urugʻlarni koʻrsatadigan yagona, ajraladigan meva (ikki uchida tuklar tutami)
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Adenium_Seed_Pappus_Black_Uthandi_Aug21_D72_20862.jpg/220px-Adenium_Seed_Pappus_Black_Uthandi_Aug21_D72_20862.jpg|thumb| Yagona urugʻ pappus bilan uzun
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Adenium_Seed_1cm_Macro_Uthandi_Sep21_D72_20923-929_ZP.jpg/220px-Adenium_Seed_1cm_Macro_Uthandi_Sep21_D72_20923-929_ZP.jpg|thumb| Urugʻ uzun, shamolning tarqalishiga imkon beruvchi qoʻsh pappusdan tozalangan
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Adenium_Seedling_18day_Uthandi_Aug21_D72_20806.jpg/220px-Adenium_Seedling_18day_Uthandi_Aug21_D72_20806.jpg|thumb| Fidan, 18 kunlik, 

 Taksonomiya 

 Kichik turlar 

 Adenium obesum subsp. oleifolium (Janubiy Afrika, Botsvana)
 Adenium obesum subsp. socotranum (Sokotra)
 Adenium obesum subsp. somalense (Sharqiy Afrika)
 Adenium obesum subsp. swazicum (Esvatini, Janubiy Afrika)

Adenium swazicum — vatani Esvatini va Mozambik, yoʻqolib ketish xavfi ostida.

Adenium somalense ham Afrika, Tanzaniya, Keniya va Somalida oʻsadi. Balandligi 5 metrga yetadi. Kichik turlar orasidagi eng yirik oʻsimlik.

Adenium socotranum faqat Sokotra orolida oʻsadi. Boʻyi 4,6 mgacha oʻsadi. Kichik hududda tarqalganiga qaramay xavf ostida emas.

Adenium oleiolium yovvoyi tabiatda xavf ostidagi tur. Balandligi 0,4 metrga yetadi.

 Ekologiya 
Polka-nuqtali ari kuya (Syntomeida epilais) tırtıllar oleanderlar va choʻl atirgullari bilan ham oziqlanishi maʼlum.

Moʻtadil iqlimli hududlarda oʻsimliklar yil davomida gullashi mumkin.

 Foydalanish 
Adenium obesum oʻzining ildizlari va poyalari tarkibida yurak glikozidlari boʻlgan sharbat ajratadi . Bu sharbatdan Afrikaning koʻp qismida yirik hayvonlarni ovlash uchun zaharli oʻq va baliq toksini tayyorlanadiJohn 'Lofty' Wiseman SAS Survival Handbook, Revised Edition p. 240; William Morrow Paperbacks (2009) .

 Kultivatsiya 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Adenium_obesum_at_the_campus_of_Ramakrishna_Mission_Vivekananda_Educational_and_Research_Institute_in_Belur_Math%2C_Howrah.jpg/220px-Adenium_obesum_at_the_campus_of_Ramakrishna_Mission_Vivekananda_Educational_and_Research_Institute_in_Belur_Math%2C_Howrah.jpg|thumb| Gʻarbiy Bengaliyadagi Adenium obesum gullari, Hindiston.
Adenium obesum — quyoshli joyni va qishda minimal ichki haroratni talab qiladi. Kaktuslar talab qilganidek, xerik sugʻorish rejimida rivojlanadi. A. obesum odatda urugʻ yoki poya qalamchalari bilan koʻpayadi. Koʻp navlar asosan koʻchat ildizpoyasiga payvand qilish yoʻli bilan koʻpaytiriladi.

Bu oʻsimlik Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻlgan.

 Ramzlarda 
Tur turli mamlakatlar tomonidan chiqarilgan pochta markalarida tasvirlangan.

 Galereya 

 

 ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ 
 ↑ ↑ ↑ ↑ 
 ↑ „Adenium obesum“. 

Turkum:Zaharli o‘simliklar
Turkum:Adenium
Turkum:Uy o‘simliklari
Turkum:Afrika bog‘ o‘simliklari
Turkum:Afrika o‘simliklari
Turkum:Kseromorfizm