Nepal madaniyati

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Dashain_Tika_02.JPG/220px-Dashain_Tika_02.JPG|thumb| Anʼanaviy uyda buyuk Nepal hindu festivali.
Nepal madaniyati Nepalda mavjud boʻlgan 125 ta etnik guruhlarga mansub turli madaniyatlarni oʻz ichiga oladi. Nepal madaniyati musiqa va raqs; sanʼat va hunarmandchilik ; folklor ; tillar va ; falsafa va din ; bayramlar va bayramlar ; ovqatlar va ichimliklar orqali ifodalanadi.

 Raqs va musiqa 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Women_in_cultural_costume_at_Ubhauli_Kirati_festival_2017_at_Gough_Whitlam_Park%2C_Earlwood.jpg/220px-Women_in_cultural_costume_at_Ubhauli_Kirati_festival_2017_at_Gough_Whitlam_Park%2C_Earlwood.jpg|thumb| Erlvuddagi Gough Whitlam Parkdagi Ubhauli Kirati 2017 festivalida madaniy libosdagi ayollar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Nepali_culture.JPG/220px-Nepali_culture.JPG|thumb| Raqs uchun ishlatiladigan nepal anʼanaviy pahadi kiyimi
Afsonalarda aytilishicha, bu mamlakatda raqslar Lord Shiva qarorgohida — Himoloy togʻlarida paydo boʻlgan, u yerda u tandava raqsini ijro etgan. Bu Nepalning raqs anʼanalari juda qadimiy va oʻziga xos ekanligini koʻrsatadi. Etnik kelib chiqishi bilan Nepal raqslari uslubda ham, liboslarda ham biroz oʻzgaradi. Toʻylarda ijro etiladigan „Dishka“ raqsi murakkab oyoq va qoʻl harakatlarini oʻz ichiga oladi. Musiqa va cholgʻu asboblari oʻrim-yigʻim, nikoh marosimlari, urush hikoyalari, yolgʻiz qizning oʻz sevgisiga intilishi va boshqa bir qancha mavzular va qishloqlarning kundalik hayotidan hikoyalar atrofidagi mavzularga mos ravishda oʻzgarib turadi. Mashhur Tharu tayoq raqslari va aqldan ozgan tovus raqsi ikkita muhim voqeadir, ammo boshqa koʻplab kutilmagan hodisalar mavjud. Kechqurun oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqqanda, raqsga qoʻshilishni taklif qilishni kuting.

 Tillar 
2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra Nepalda 123 ta tilda soʻzlashadi. Ularning aksariyati hind-aryan yoki tibet-burman tillari oilalariga tegishli. Mamlakatning asosiy tillari (ona tili sifatida soʻzlashadigan foiz) — nepal (44,6 %), maytili (11,7 %), bxojpuri (6 %), taru (5,8 %), tamang (5,1 %), nepal bxasa (3,2 %), Magar (3 %) va Bajjika (3 %), Magar (3 %) va Doteli (3 %) va boshqalar.

Devanagari yozuvida yozilgan nepal tili rasmiy milliy til boʻlib, nepal etnolingvistik guruhlari orasida lingua franka boʻlib xizmat qiladi.

 Dinlar va falsafa 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Nepali_Hindu_Wedding_%2834%29.jpg/220px-Nepali_Hindu_Wedding_%2834%29.jpg|thumb| Nepal hindu toʻyining yurishi; Kuyovni kelin akasi yoki qarindoshlari olib yurishi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/A_Buddhist_Monastery_Nepal.jpg/175px-A_Buddhist_Monastery_Nepal.jpg|right|thumb|239x239px| Nepal janubidagi buddist monastiri .
2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholining 81,6 foizi hindulardir . Buddizmga aholining 9 % ga yaqini eʼtiqod qilgan. Taxminan 4,2 % islom diniga eʼtiqod qiladi va aholining 3,6 % mahalliy Kirant diniga amal qiladi. Xristianlik rasmiy ravishda 1,0 % dan kam.

Nepaldagi hindu va buddist anʼanalari ikki ming yildan koʻproq vaqtga borib taqaladi. Lumbini shahrida Budda tugʻilgan va Pashupatinath ibodatxonasi, Katmandu, hindlarning qadimgi va mashhur Shiva ibodatxonasidir . Nepalda bir nechta boshqa ibodatxonalar va buddist monastirlari, shuningdek, boshqa diniy guruhlarning ibodat joylari mavjud. Anʼanaga koʻra, Nepal falsafiy fikrlari hind va buddist falsafiy axloq va anʼanalar bilan singib ketgan, ular Kashmir shaivizmi, Tibet buddizmining Nyingma maktabi, Bhaktapurlik Karmacharyas asarlari va tantrik anʼanalarni oʻz ichiga oladi. Tantrik anʼanalar Nepalda chuqur ildiz otgan, jumladan hayvonlarni qurbon qilish amaliyoti. Besh turdagi hayvonlar, har doim erkaklar qurbonlik qilish uchun maqbul hisoblashadi: suv buyvollzri, echki, qoʻy, tovuq va oʻrdak . Sigirlar juda muqaddas hayvonlardir va hech qachon qurbonlik qilish uchun qabul qilinmaydi.

 Bayramlar va marosimlar 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Dashai.jpg/220px-Dashai.jpg|thumb| Katta yoshli Dashain Tikani kichiklarga taklif qilmoqda
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/Messe-09.JPG/220px-Messe-09.JPG|right|thumb| Katmandulik hindu qizlari Nepaldagi festival paytida
Nepalning bir qancha festivallari bir kundan bir necha kungacha davom etadi. Asosan hindu va buddist millat sifatida Nepal bayramlarining aksariyati diniy bayramdir. Nepaldagi festivallar hinduizmdan kelib chiqqan, chunki mamlakat aholisining 80 % dan ortigʻi hindulardir. Aholining 9 % ni tashkil etadigan ikkinchi yirik din boʻlgan buddizm Nepalning madaniy festivallariga taʼsir koʻrsatdi. Dashain yoki Vijaya Dashami Nepalning eng katta va eng muhim festivalidir. Odatda, Dashain sentyabr oyining oxiridan oktyabr oyining oʻrtalariga qadar, musson mavsumi tugagandan soʻng darhol tushadi. Bu „jinlar ustidan gʻalaba kuni“dir. Nevarlar festivalni Mohani, Tixar yoki Dipavali, Xoli, Sarasvati Puja, Rakshabandxan, Janmashtami, Gai Jatra, Nag Panchami, Teej, Chhat, Kartik Poornima, Maghe Sankranti yoki Makar Sankranti sifatida nishonlaydilar. Nepal Sambat oy taqvimining Yangi yil kuni noyabr oyida sodir boʻladi. Yil davomida bir nechta Jatralar boʻlib oʻtadi va baʼzi hududlarda davlat bayramlari eʼlon qilinadi.

Boshqa muhim bayramlar orasida Budda Purnima (Buddaning tugʻilgan kunini nishonlash) Maha Shivaratri (Lord Shiva festivali) va Maha Shivaratri bayramlari paytida baʼzi odamlar haddan tashqari ichimliklar va charalarni chekadilar . Asosan balandroq balandliklarda va Everest togʻida joylashgan Sherpalar Mani Rimdu bayramini dunyo farovonligi uchun nishonlaydilar.

Aksariyat festivallar raqs va musiqani oʻz ichiga oladi va turli xil maxsus taomlar festivallarda va maxsus holatlarda isteʼmol qilinadi.

Sagan marosimi tantrik anʼanaga koʻra omad keltirish uchun qilingan beshta oziq-ovqat mahsulotini (qaynatilgan tuxum, dudlangan baliq, goʻsht, yasmiq keki va guruch sharobi) tantanali ravishda taqdim etishdir.

 Arxitektura va arxeologiya 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/British_Museum_Asia_41-2.jpg/220px-British_Museum_Asia_41-2.jpg|thumb| Bodxisattva Avalokiteshvara haykali, zarhal bronza, Nepal, miloddan avvalgi 16-asr
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Nepal_Woman_2.jpg/220px-Nepal_Woman_2.jpg|thumb| Nepallik ayolning 1905-yilgi surati
Nepal Sampada Sangha (Nepal meros jamiyati) Katmandu vodiysi tashqarisidagi Nepaldagi 1262 ta muhim meʼmoriy va arxeologik obyektlar roʻyxatini tuzdi.

Hukumat voleybolni mamlakat milliy oʻyini deb eʼlon qildi.

Bosh vazir Pushpa Kamal Dahalning Baluvatardagi qarorgohida boʻlib oʻtgan Vazirlar Mahkamasi yigʻilishi shunday qaror qabul qildi. Yoshlar va sport vazirligi voleybolni milliy oʻyin deb eʼlon qilish taklifi bilan chiqqan edi. Nepal voleybol assotsiatsiyasi mamlakatning barcha 75 ta tumanida oʻtkaziladigan sport turi milliy oʻyin boʻlishini talab qilgan edi.

Milliy sport kengashining sobiq aʼzosi kotibi Yubaraj Lama milliy oʻyinni hal qilish jarayonini boshlagan, hozirgi aʼzo kotibi Keshab Kumar Bista esa milliy oʻyinni tavsiya qilgan.

 Galereya 

 

 

 Nepaldagi madaniyat
 Nepal entsiklopediyasi madaniyat kategoriyasi 
 Nepal madaniyati, dinlari va festivallari
 Nepalning etnik guruhlari
 Nepal tillari
 Nepal adabiyoti
 Nepal sayohatlari haqida maʼlumot
 Nepalning meros ob’ektlarining fotosuratlari 
Turkum:Pages with unreviewed translations