Ozarbayjon — Buyuk Britaniya munosabatlari

thumb| Prezident Ilhom Aliyev Londonda Buyuk Britaniya Bosh vaziri Tereza Mey bilan uchrashdi, 2018-yil aprel. 
Ozarbayjon Respublikasi va Buyuk Britaniya oʻrtasida kuchli tashqi aloqalar mavjud. Buyuk Britaniyaning Bokudagi elchixonasi 1992-yilda ochilgan. Ozarbayjon Respublikasining Londondagi elchixonasi 1994-yilda ochilgan. Ikkala davlat ham Yevropa Kengashi, Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotiga aʼzo.

 Tarixi 
XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Ozarbayjon Rossiya imperiyasining bir qismi ekanligidayoq Ozarbayjon va Buyuk Britaniya oʻrtasidagi munosabatlar yoʻlga qoʻyilgan. Shu nuqtai nazardan, XX asrning boshi ingliz kompaniyalarining Bokudagi neft korxonalariga 60 million rubl sarmoya kiritishi bilan ajralib turadi. 1904-yilda Boku Angliyaning benzinga boʻlgan talabining 74 foizini qondirdi. 

XX asr boshlarida Ozarbayjon hukumati Britaniyaning „Kosmos“ kompaniyasi bilan shartnoma imzoladi. Shartnomaga muvofiq kompaniya Boku neftini Qora dengiz portidan Yevropaga yetkazib berishni tashkil qildi.

Ozarbayjon — Britaniya munosabatlari tarixi Ozarbayjonning qimmatbaho neft konlarining Germaniya va Usmonli imperiyasi nazorati ostiga tushishiga yoʻl qoʻymaslik uchun Bagʻdoddan Bokuga yuborilgan Britaniya ekspeditsiyasi davridan boshlanadi. Dunsterforce ismli ekspeditsiyachi (unga general Lionel Dunstervil buyruq bergan) 1918-yil avgust oyida Bokuga kelgan. 

Boku jangidan soʻng Dunsterfors 1918-yil sentabrda Eronga chekingan. 1918-yil noyabr oyida Mudros sulh bitimi Usmonli imperiyasi bilan toʻqnashuvni tugatgandan soʻng Dunsterforce Bokuga qaytib keldi. Bu kuchlar 1920-yilgacha, bolsheviklarning yurishi ularning qolishini imkonsiz qilib qoʻygunga qadar davom etdi.

XX asrning 20-yillarida Tbilisida joylashgan Britaniyaning Kavkazdagi Oliy komissari orqali Ozarbayjon Demokratik Respublikasi bilan Britaniya imperiyasi oʻrtasida diplomatik munosabatlar mavjud boʻlgan.

 Diplomatik munosabatlar 
Ozarbayjon — Buyuk Britaniya oʻrtasida 1992-yil 11-martdan boshlab rasmiy diplomatik munosabatlar oʻrnatilgan. Ozarbayjon mustaqilligi 1991-yilning 31-dekabrida Buyuk Britaniya tomonidan rasman tan olingan. 

Ozarbayjon prezidenti Haydar Aliyevning Buyuk Britaniyaga birinchi rasmiy tashrifi 1994-yilning 22-25-fevral kunlari boʻlgan.

Bosh vazir Margaret Tetcherning Ozarbayjonga birinchi rasmiy tashrifi 1992-yil sentabrida bo‘lgan.

1998-yil 19-24-iyul kunlari Prezident Haydar Aliyev Buyuk Britaniyaga ikkinchi rasmiy tashrifini amalga oshirdi va qirolicha Yelizaveta II va Bosh vazir Toni Bleyr bilan uchrashdi.

Ozarbayjon parlamentidagi Ozarbayjon — Buyuk Britaniya parlamentlararo do‘stlik guruhiga Chingiz Asadullayev raislik qiladi. Buyuk Britaniya parlamentidagi Ozarbayjon umumpartiyaviy parlament guruhiga Christopher Pincher boshchilik qilmoqda.

Buyuk Britaniyaning Ozarbayjondagi elchisi Jeyms Lyall Sharp.

Ozarbayjonning Buyuk Britaniyadagi elchisi Tohir Tagizoda.

 Iqtisodiy munosabatlar 
Ozarbayjon Respublikasi va Buyuk Britaniya oʻrtasidagi iqtisodiy hamkorlikning negizida energetika sanoati yotadi.

YilEksportImportUmumiy savdo aylanmasi2020157 527,03296 972,09454 499,122021396 673,52271 197,31667 870,83

1995-yil 28-noyabrda Britaniya-Ozarbayjon savdo-sanoat palatasi tashkil topgan. Palata Buyuk Britaniya va Ozarbayjon Respublikasining biznes manfaatlarini ifodalaydi.

2009-yilning sentabr oyida Britaniya —Ozarbayjon biznes kengashi (BABC) tashkil etilgan. Kengash Ozarbayjon va Buyuk Britaniya oʻrtasidagi savdo va sarmoyani rivojlantirish bilan shugʻullanadi.

 Madaniy munosabatlar 
Ozarbayjon va Buyuk Britaniya oʻrtasidagi madaniy hamkorlikka 1994-yil 23-fevralda asos solingan. Bu sana ikki mamlakat oʻrtasida taʼlim, fan va madaniyat sohasida hamkorlik toʻgʻrisida bitim imzolangani bilan tarixda qolgan. Shartnomani prezident Haydar Aliyev va bosh vazir Jon Meyjor imzolagan.

1997-yilda Angliya-Ozarbayjon jamiyati tashkil etilgan. Jamiyatning Londondagi hamraisi Lord German hisoblanadi. Jamiyatning Bokudagi hamraisi Nargiz Pashayeva. Jamiyat Ozarbayjon va Buyuk Britaniya oʻrtasidagi oʻzaro madaniy hamkorlikda ishtirok etadi, xayriya tadbirlarini tashkil etadi, Britaniyadagi yosh isteʼdodlarni qoʻllab-quvvatlaydi.

 Yuqori darajadagi tashriflar 

 Buyuk Britaniyadan Ozarbayjonga vazirlar tashrifi 
2013-yil dekabr oyida „Shohdengiz 2“ gaz loyihasi boʻyicha investitsiya hujjatini imzolash marosimida ishtirok etish uchun Buyuk Britaniya Tashqi ishlar vaziri William Xeyg Bokuga tashrif buyurdi.

Prezident Ilham Aliyev 2013-yilning noyabr oyida Bosh vazirning Ozarbayjondagi savdo elchisi Charlz Xendri bilan uchrashdi.

2011-yil sentabr oyida Buyuk Britaniyaning Energetika va iqlim oʻzgarishi boʻyicha davlat vaziri Charlz Hendry Bokuga tashrif buyurdi va Ozarbayjon sanoat va energetika vaziri Natig Aliyev bilan „Shafag Asiman“ dengiz blokini uzoq muddatli razvedka qilish loyihasini muhokama qilish uchun uchrashdi.

2010-yil 20-22-oktabr kunlari vazir Devid Lidington Ozarbayjonga tashrif buyurib, Prezident Ilhom Aliyev, shuningdek, tashqi ishlar, iqtisodiy rivojlanish va transport vazirlari bilan uchrashdi.

2009-yil 15-17-sentyabr kunlari Davlat energetika vaziri Lord Hunt Bokuga tashrif buyurdi. Shu kunlarda Hunt Prezident Ilhom Aliyev va SOCAR prezidenti Rovnag Abdullayev bilan uchrashdi, shuningdek, „Gaz infratuzilmasi“ Butunjahon Kaspiy konferensiyasida maʼruza qildi.

Savdo va investitsiyalar vaziri Lord Digbi Jons 2008-yil iyun oyida 15-yillik yubiley xalqaro Kaspiy neft va gaz koʻrgazmasi va konferensiyasida ishtirok etish uchun Ozarbayjonga tashrif buyurdi.

2008-yil 7-may kuni vazir Jim Merfi Bokuga tashrif buyurdi va Ozarbayjon vazirlari, rasmiylari va vakillari bilan energetika, xavfsizlik va tijorat, NATO/Janubiy Kavkaz, inson huquqlari va terrorizmga qarshi kurash masalalarini muhokama qilish uchun uchrashdi.

 Ozarbayjondan Buyuk Britaniyaga vazirlar tashrifi 
2013-yilning 3-5-sentabr kunlari Buyuk Britaniya Tashqi ishlar vaziri William Xeyg Tashqi ishlar vaziri Elmar Mammadyarovni qabul qildi va Mammadyarov Xalqaro strategik tadqiqotlar institutida ishtirok etdi va nutq so‘zladi.

Madaniyat va turizm vaziri Abulfas Garayev 2012-yil noyabr oyida Jahon sayyohlik bozori ko‘rgazmasida ishtirok etish uchun Londonga tashrif buyurdi va Buyuk Britaniya madaniyat, kommunikatsiyalar va ijodiy sanoat vaziri Edvard Vayzi bilan uchrashdi.

Tashqi ishlar vaziri Elmar Mammadyarov 2012-yil aprel oyida Buyuk Britaniyaga amaliy tashrif bilan keldi.

 Ikki tomonlama shartnomalar 

 Taʼlim, fan va madaniyat sohasida hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim (1994-yil 23-fevral).
 Ikki tomonlama soliqqa oid konvensiya (1994-yil 23-fevral).
 Energetika sohasida hamkorlik boʻyicha memorandum (1994-yil 23-fevral).
 Aloqa boʻyicha oʻzaro anglashuv memorandumi (1994-yil 23-fevral).
 Havo transporti toʻgʻrisidagi bitim (1994-yil 23-fevral).
 Ozarbayjon-Britaniya savdo va sanoat kengashini tashkil etish toʻgʻrisidagi memorandum (1995-yil 29-noyabr).
 Investitsiyalarni himoya qilish va ragʻbatlantirish toʻgʻrisidagi bitim (1996-yil 4-yanvar);
 Bojxona masalalari boʻyicha oʻzaro anglashuv memorandumi (1997-yil 7-iyul);
 Doʻstona munosabatlar va sheriklik toʻgʻrisidagi qoʻshma deklaratsiya (1998-yil 21-iyun).
 Mudofaa sohasida hamkorlik toʻgʻrisidagi memorandum (2004-yil 21-avgust);
 Prezident Ilhom Aliyevning Londonga rasmiy tashrifi chogʻida imzolangan Qoʻshma loyiha (2004-yil 14-dekabr).
 Prezident Ilhom Aliyevning Londonga rasmiy tashrifi chogʻida imzolangan Qoʻshma kommunike (2009-yil 13-iyul).

 

 

 Buyuk Britaniyaning Bokudagi elchixonasi 
 Londondagi Ozarbayjon elchixonasi Archived -da arxivlangan
Turkum:Buyuk Britaniyaning ikki tomonlama aloqalari
Turkum:Ozarbayjonning ikki tomonlama aloqalari
Turkum:Buyuk Britaniyaning tashqi siyosati
Turkum:Ozarbayjonning tashqi siyosati
Turkum:Xalqaro munosabatlar