Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Toʻrt faktorli formula

Fermining toʻrt faktorli formulasi sifatida ham tanilgan toʻrt faktorli formula yadro muhandisligida cheksiz muhitda yadro zanjiri reaksiyasining koʻpaytuvchi faktorini aniqlashda foydalaniladi.
+Toʻrt faktorli formula: . Belgi Nomi Maʼnosi Formula Odatda termal reaktor qiymati Koʻpaytuvchi faktor (eta) parchalanish natijasida hosil boʻlgan neytronlarning yoqilgʻi izotopida yutilishiga nisbati 1.65 Issiqlik neytronlaridan foydalanish koeffitsienti neytronlarning yoqilgʻi izotopida yutilishining barcha yutilishlarga nisbati 0,71 Rezonansdan qochish ehtimoli yutilmasdan issiqlik energiyasigacha sekinlashgan boʻlinishdan hosil boʻlgan neytronlarning umumiy boʻlinishdan hosil boʻlgan neytronlarga nisbati 0,87 Tez boʻlinish faktori (epsilon) jami boʻlinish neytronlari sonining issiqlik boʻlinishidan hosil boʻlgan neytronlarga nisbati 1.02

 Shuningdek qarang 

 Olti omil formulasi
 Kritik massa
 Yadro zanjiri reaktsiyasi
 Yadro reaktori

 

Turkum:Yadro fizikasi
Turkum:Fizika
Turkum:Milliy Fizika
Virtual joy almashish

Analitik mexanikada amaliy matematika va fizikaning bir boʻlimi, virtual siljish (yoki cheksiz kichik oʻzgarish) Mexanik tizimning trayektoriyasi gipotetik (shuning uchun virtual atamasi) haqiqiy traektoriyadan qanday qilib biroz chetga chiqishi mumkinligini koʻrsatadi. tizimning cheklovlarini buzmasdan . Har lahza uchun nuqtadagi konfiguratsiya fazosiga tangensial vektordir Vektorlar qaysi yoʻnalishlarni koʻrsating cheklovlarni buzmasdan „borish“ mumkin.

Misol uchun, ikki oʻlchovli sirtdagi bitta zarrachadan tashkil topgan tizimning virtual siljishlari, qoʻshimcha cheklovlar yoʻq deb hisoblab, butun tangens tekisligini toʻldiradi.

Biroq, cheklovlar barcha trayektoriyalarni talab qilsa berilgan nuqtadan oʻting berilgan vaqtda yaʼni keyin 

 Belgilari 
Mayli mexanik tizimning konfiguratsiya maydoni boʻlsin, vaqt lahzalari boʻlsin, ustidagi silliq funksiyalardan iborat.

Cheklovlar Bu yerda faqat tasvir uchun. Amalda, har bir alohida tizim uchun individual cheklovlar toʻplami talab qilinadi.

 Taʼrifi 
Har bir yoʻl uchun va ning oʻzgarishi funksiya hisoblanadi shunday, har bir uchun va Virtual joy almashish ning tangens toʻplamidir oʻzgarishiga mos keladi har biriga quyidagini belgilaydi tangens vektori

Tangens xaritasi nuqtai nazaridan,

Bu yerda ning tangens xaritasi hisoblanadi bu yerda va 

 Xususiyatlari 

 Koordinatali vakillik. Agar ixtiyoriy diagrammadagi koordinatalar va keyin

 

 Agar, bir zumda va har bir keyin, har biri uchun 

 Agar keyin 

 Misollar 

 R 3 dagi erkin zarracha 
Yagona zarracha erkin harakatlanadi 3 erkinlik darajasiga ega. Konfiguratsiya maydoni va Har bir yoʻl uchun va variatsiya ning noyobi mavjud shu kabi kabi Taʼrifga koʻra,

olib keladi

 Sirtdagi erkin zarralar 
 ikki oʻlchovli sirtda erkin harakatlanadigan zarralar bor erkinlik darajasi. Bu yerda konfiguratsiya maydoni

bu yerda ning radius vektori zarracha. Bundan quyidagi kelib chiqadi

va har bir yoʻl radius vektorlari yordamida tasvirlanishi mumkin har bir alohida zarrachaning, yaʼni

Bu shuni anglatadiki, har bir kishi uchun 

bu yerda Baʼzi mualliflar buni shunday ifodalaydilar

 Ruxsat etilgan nuqta atrofida aylanadigan qattiq jism 
Qoʻshimcha cheklovlarsiz qoʻzgʻalmas nuqta atrofida aylanadigan qattiq jism 3 daraja erkinlikka ega. Bu yerda konfiguratsiya maydoni 3 oʻlchovli maxsus ortogonal guruh (aks holda 3D aylanish guruhi deb nomlanadi) va Biz standart belgidan foydalanamiz barcha egri-simmetrik uch oʻlchovli matritsalarning uch oʻlchovli chiziqli fazosiga murojaat qilish. Eksponensial xarita mavjudligini kafolatlaydi Shunday qilib, har bir yoʻl uchun uning oʻzgarishi va oʻziga xos yoʻl bor shu kabi va har biri uchun Taʼrifga koʻra,

Chunki, baʼzi funksiyalar uchun , kabi ,

 

Turkum:Mexanika
Turkum:Fizika
Skleronom

Mexanik tizim skleronom hisoblanadi, agar cheklovlar tenglamalari aniq oʻzgaruvchi sifatida vaqtni oʻz ichiga olmasa va cheklovlar tenglamasini umumlashtirilgan koordinatalar bilan tasvirlash mumkin boʻlsa. Bunday cheklovlar skleronomik cheklovlar deb ataladi. Skleronomning qarama-qarshi tomoni reonomdir.

 Ilova 

3 oʻlchamli fazoda massaga ega zarracha , tezlik kinetik energiyaga ega 

 

Tezlik pozitsiyaning hosilasidir vaqtga nisbatan . Bir nechta oʻzgaruvchilar uchun zanjir qoidasidan foydalaning:

 

bu yerda umumlashtirilgan koordinatalardir .

Shuning uchun,

 

Shartlarni diqqat bilan qayta tartibga solishdan quyidagi kelib chiqadi,

 
 
 
 

bu yerda , , umumlashtirilgan tezliklarda mos ravishda 0, 1 va 2 darajali bir jinsli funksiyalardir . Agar bu tizim skleronomik boʻlsa, u holda pozitsiya aniq vaqtga bogʻliq emas:

 

Shuning uchun, faqat muddat yoʻqolmaydi:

 

Kinetik energiya umumlashtirilgan tezliklarda 2-darajali bir xil funksiyadir.

 Misol: mayatnik 
right|frame| Oddiy mayatnik
Oʻng tomonda koʻrsatilganidek, oddiy mayatnik ogʻirlik va ipdan tashkil topgan tizimdir. Ip yuqori uchida burilishga, pastki uchida esa ogʻirlikga biriktiriladi. Uzayib boʻlmaydigan boʻlib, ipning uzunligi doimiydir. Shuning uchun bu tizim skleronomdir; u skleronomik cheklovga boʻysunadi:

 

bu yerda ogʻirlikning holati va satr uzunligi.

right|frame| Tebranish nuqtasiga ega oddiy mayatnik
Murakkabroq misol keltiring. Oʻngdagi keyingi rasmga qarang: Ipning yuqori uchi oddiy garmonik harakatga ega boʻlgan aylanish nuqtasiga biriktirilgan deb faraz qiling.

 

bu yerda amplituda, burchak chastotasi, va vaqt hisoblanadi.

Ipning yuqori uchi mahkamlanmagan boʻlsa-da, bu uzaytirilmaydigan ipning uzunligi hali ham doimiydir. Yuqori uchi va ogʻirlik orasidagi masofa bir xil boʻlishi kerak. Shuning uchun, bu tizim reonomdir, chunki u aniq vaqtga bogʻliq boʻlgan cheklovlarga boʻysunadi

 

 

Turkum:Mexanika
Turkum:Fizika
Stasanor

Stasanor (miloddan avvalgi 4-asrda yashagan) Kiprning Soli shahrida tugʻilgan. Aleksandr Makedonskiy zobitlari orasida katta mavqega ega lashkarboshilardan biri boʻlgan.

 Aleksandrning xizmatiga kirishi 
Stasanor, taxminan miloddan avvalgi 332-yilda Tir qamalidan keyin Aleksandr Makedonskiy xizmatiga kirgan. Tarixiy da uning nomi birinchi marta Baqtriyaga yurish paytida, isyon koʻtargan satrap Arsamesni qoʻlga olish uchun Iskandar tomonidan joʻnatilgan qoʻshingga boshchilik qilganida tilga olingan. Bu ishni Stasanor Phratafernes bilan birgalikda muvaffaqiyatli amalga oshirdi va 328 yilning kuzida Zariaspada Iskandarga qoʻshildi. Oʻzi bilan Arsamesn va Parfiya satrapi Bessus tomonidan tayinlangan Barzanesni asirga olib keldi.

 Satraplik davri 
thumb|311x311px| Stasanor miloddan avvalgi 321-yildan Baqtriya va Soʻgʻdiyonaning satrapi boʻlgan.
Ushbu xizmat uchun mukofot sifatida Stasanor Ariya satrapligini oldi, ammo koʻp oʻtmay u Drangianaga almashtirildi. U Aleksandrning butun Hindistondagi yurishi davomida birga boʻldi. Stasanor Aleksandrni Kirmon ustonida tuyalar va boshqa yuk hayvonlari bilan kutib olganlardan biri boʻlgan. Aleksandr Fors tomon yurishini davom ettirganda, u oʻz viloyatini boshqarish uchun qaytib ketadi. Miloddan avvalgi 323-yilda Iskandar vafotidan keyin viloyatlarning birinchi boʻlinishida Stasanor oʻzining oldingi Drangiana satrapligini saqlab qoldi, ammo miloddan avvalgi 321-yilda Triparadisdagi keyingi boʻlinishda unga Baqtriya va Soʻgʻdiyona taqdim qilinadi.

Baqtriya va Soʻgʻdiyonada hukmronligi davrida Stasanor urushlarda ishtirok etmagan. U Eumenes va Antigonus oʻrtasidagi urushda Eumenesni qoʻllagan. Miloddan avvalgi 316-yilda Stasanor mahalliy aholining isyonini bostirganligi sababli oʻz satrapligida hukmronligini saqlab qolgan.

 

 Smith, William (muharrir); Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, „Stasanor“, Boston, (1867)

 

Turkum:Oʻlgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:Qadimgi Yunoniston generallari
Geometrik va material parametrlari

Geometrik parametr neytron oqib chiqishining o'lchovidir va material parametri materialning neytron ishlab chiqarish va neytronni yutish o'rtasidagi farqning o'lchovidir. Yadroviy bo'linish yadro reaktori ichida sodir bo'lganda, neytronlar hosil bo'ladi. Bu neytronlar, sodda qilib aytganda, reaktordagi yoqilg'i bilan reaksiyaga kirishadi yoki reaktordan oqib chiqishadi. Bu ikki jarayon neytron qamrash va neytronning oqib chiqishi deb ataladi va ularning yig'indisi neytron yo'qotishdir . Neytron ishlab chiqarish tezligi neytron yo'qotish tezligiga teng bo'lsa, reaktor yadro bo'linishlarining zanjirli reaksiyasini ushlab turishga qodir va kritik reaktor hisoblanadi.

 Keltirib chiqarish 
Ikkala atamalar neytronlar uchun amal qiladigan maxsus diffuziya tenglamasidan olingan:

 .

bu yerda k kritiklikning xos qiymati, bir bo'linishda ajralgan neytronlar soni, bo'linish uchun makroskopik kesim va diffuziya nazariyasidan diffuziya koeffitsienti quyidagicha aniqlanadi:

 .

Bundan tashqari, diffuzion uzunlik quyidagicha aniqlanadi:

 .

Hadlarni qayta tartibga solib, diffuziya tenglamasi quyidagicha yozamiz:

 .

Chap tomoni material parametri va tenglamaning o'ng tomoni geometrik parametrdir.

 

Turkum:Yadro fizikasi
Turkum:Fizika
Turkum:Milliy Fizika
Gamov nazariyasi

Gamov nazariyasi - radioaktiv yadrolarning -parchalanishini kvant tasavvurlar asosida tushuntirib beruvchi nazariya.

-parchalanish deganda, ogʻir yadrolarning oʻzidan geliy atomining yadrosini chiqarib, boshqa yadroga aylanishi tushuniladi. -parchalanish uchun energetik shart quyidagi koʻrinishga ega:
 
Parchalanishda hosil boʻlgan energiya quyidagi ifoda orqali topiladi:
 
Energiya va impulsning saqlanish qonunlaridan foydalanib, -zarra yadroni tark etayotganida ega boʻladigan kinetik energiyasini aniqlash mumkin:
 

-parchalanishda hosil boʻlgan -zarra kinetik energiyasi 2-8 MeV atrofida boʻladi, -zarraning yadroga bogʻlanish energiyasi esa 28.3 MeV ga teng. U holda -zarra yadroni qanday tark etadi, degan tabiiy savol tugʻiladi. Bunga G. A. Gamov kvant tasavvurlar asosida ishlab chiqqan nazariyasi orqali javob topish mumkin.

Gamov nazariyasi quyidagi prinsiplarga asoslanadi:

 -zarra yadro ichida tayyor holda mavjud boʻladi.
 -zarra tinimsiz harakatda boʻladi va potensial toʻsiq orqali yadro ichida tutib turiladi.
 -zarra ushbu potensial toʻsiq orqali oʻtishi mumkin.

Vaqt birligidagi parchalanish ehtimolligi ni quyidagi ifoda orqali aniqlash mumkin:
 

 — -zarraning yadro ichida potensial toʻsiq bilan toʻqnashishlari soni,  — -zarraning toʻsiq orqali oʻtish ehtimolligi.
 
Aytaylik, ixtiyoriy vaqt momentida yadro ichida faqat bitta -zarra mavjud boʻlsin va u yadro diametri boʻylab oldinga va orqaga harakatlanayotgan boʻlsin.
 
 — -zarraning yadroni tark etayotgandagi tezligi.

Kengligi boʻlgan toʻsiqdan zarraning oʻtish ehtimolligi:
 
 
 
(1) tenglama toʻgʻri burchakli potensial toʻsiqni ifodalaydi, -zarra yadro ichida toʻsiq bilan koʻp marta toʻqnashadi.
 
 

 — yadro radiusi,
 — boʻlganda, yadrogacha masofa

-zarraning masofadagi elektr potensial energiyasi:
 
 
U holda,

 
 
 boʻlganda boʻlgani uchun,
 
 
 ni quyidagicha yozish mumkin:
 
 

 
 

Potensial toʻsiq yetarlicha keng boʻlgani uchun, hamda
 

 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
Bundan kelib chiqadiki,
 
 
Tenglamadagi doimiylarning qiymatlarini oʻrniga qoʻyib hisoblasak:
 

 — energiya,  — yadro radiusi,  — hosilaviy yadroning tartib raqami.

 
 
 

Taʼrifga binoan, parchalanish doimiysi
 
 
Tenglamaning ikkala tomonidan olamiz va bilan almashtiramiz:
 
 
Hosil boʻlgan bu formulaga Geyger-Nettol qonuni deyiladi. Ushbu qonun -parchalanish energiyasi va radioaktiv yadrolarning yarim yemirilish davrlari orasidagi bogʻliqlikni ifodalaydi va katta amaliy ahamiyatga ega.

 Shuningdek qarang 
Beta-yemirilish

Gamma nurlanish

Radioaktivlik qonuni

 
 Yoon, Jin-Hee; Wong, Cheuk-Yin (February 9, 2008). „Relativistic Modification of the Gamow Factor“. Physical Review C. 61. arXiv:nucl-th/9908079. Bibcode:2000PhRvC..61d4905Y. doi:10.1103/PhysRevC.61.044905
 Quantum Theory of the Atomic Nucleus, G. Gamow. Translated to English from: G. Gamow, ZP, 51, 204

Turkum: Milliy Fizika
Turkum: Yadro fizikasi
Moviy yoki oq koʻylak fenomeni

Moviy yoki qora koʻylak — 2015-yilgi mediavirus hodisa. Shu yili fevral oyida ijtimoiy tarmoqlarda joylangan va keng muhokamalarga sabab boʻlgan. Ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilari koʻylakning koʻk-qora yoki oq va tillarangga ega ekanligi borasida kelisha olmagan. Bu hodisa insonning rang idrokidagi farqlarni ochib berdi va nevrologiya va koʻrish fanlari boʻyicha ilmiy tadqiqotlar mavzusiga aylandi.

Fenomen Facebook ijtimoiy tarmogʻida eʼlon qilingan libos suratida paydo boʻlgan. Koʻylak aslida qora va koʻk boʻlgan. Lekin rasmga olininayotganda yorugʻlikning taʼsiri tufayli koʻpchilik uni oq va tillarang deb oʻylagan. Bir hafta ichida ushbu koʻylak haqida oʻn milliondan tvitlar yozildi. Roman Originals doʻkoni koʻylak savdosi oʻsganligi haqida maʼlum qilib, koʻylakning oq va tillaranglardan iborat faqat bir marta sotuvga chiqarilgan versiyasini taqdim etgan. Yangi versiya sotuvidan tushgan foyda xayriya uchun yoʻnaltirilgan.

 Kelib chiqishi 
2015-yil fevral oyida, Shotlandiyaning Kolonsay shahrida yashovchi Grace va Keir Johnstonning toʻyiga bir hafta qolganda, kelinning onasi Cecilia Bleasdale Angliyaning Chester shimolidagi Cheshire Oaks dizaynerlik doʻkonida libosni suratga oldi. Bleasdale toʻyda libos kiyish niyatida edi va fotosuratni Gracega yubordi. Koʻylak koʻk rangda, uqasi esa qora rangga ega edi. Biroq, Grace onasiga fotosuratda kiyimni oq, uqalari esa tillarang sifatida koʻrganini aytdi.

Grace suratni Facebookda joylashtirgandan soʻng, uning baʼzi doʻstlari koʻylakni tillarang va oq, boshqalari esa qora va koʻk deyishgan. Bir hafta davomida munozara kichik orollar jamoasi boʻlgan Kolonsayda yaxshiroq ochib berildi.

 

 

 
 

Turkum:Vizual idrok
Turkum:Optik illyuziyalar
Turkum:2015-yilgi Internet memlari
Turkum:Individual liboslar
Turkum:2015-yil fevral voqealari
Turkum:Rang koʻrinishi
Turkum:Rangli fotosuratlar
Turkum:Kiyim rangi
Turkum:Kiyim-kechak bahslari
Turkum:BuzzFeedBlue liboslari
Turkum:Qora kiyimlar
Turkum:Modada 2015-yil
Turkum:2010-yil modasi
Turkum:2010-yil fotosuratlari
Mahallot masjidi

Mahallot masjidi — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Mahallot MFYda joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Mahallot masjidi 1911-yilda bunyod etilgan. Hozirgi kunda masjid Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Mahallot mahallasida joylashgan. Hozirgi kunda Mahallot masjidi imom xatibi Egamberdi Sattorov hisoblanadi.

 Tarixi 
Xasan xoji Ismoil oʻgʻli yozib qoldirgan maʼlumotnoma Mahallot masjidi tarixi batafsil yorotob berilgan. Maʼlumotnomada keltirilishicha, Mahallot masjidi 1911-yillarda Mirakxon tashabbusi bilan paxsadan quriladi. Keyinchalik Jome masjidi maqomini oladi. Inqilob davrida qarovsizlikdan xaroba xoliga kelib qolgan. Dastlab, Xasan xojining ajdodi Aminxon bobo boshchiligida va 1972-yilda mahalla fidoiylari saʼyi harakati bilan qayta taʼmirlanadi. Hozirgi kunda ham faoliyati davom etmoqda. Mahallot masjidining hozirgi holati yaxshi saqlangan.

 Meʼmorchiligi 
Masjidga ayvondan eshiklar orqali ichkariga kirilgan. Binoning asosiy oʻrta qismida oʻymakor ustunlar shift yogʻochlarini koʻtarib turadi. Masjidning tashqi qismi ayvon uslubida qurilgan, ayvoni yogʻoch ustun bilan koʻtarilgan. Eshik va ustunlari oʻyma naqsh bilan bezalgan. Masjid tomining shiftlari mayda yogʻochlar bilan goʻzal usulda yopilgan va turli buyoqlar bilan naqshlangan. Uning umumiy koʻrinishi juda yaxshi taassurot qoldiradi. Masjid yogʻoch ustunlariga mahorat bilan gul tasvirlari, turli xil shakllari oʻyilgan. Bunday anʼanaviylikni Buxoro meʼmorchiligida ham koʻrish mumkin.

 

Turkum:Qarshi masjidlari
Qilichbek Qo‘rg‘oncha masjidi

Qilichbek Qoʻrgʻoncha masjidi — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Qoʻrgʻoncha MFYda joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
 Tarixi 
Qoʻrgʻoncha masjidi tarixda koʻproq, „Qoʻrgʻoncha xonaqohi“ nomi bilan mashhur. Qoʻrgʻoncha masjidi Qarshi ziyoratgohlaridan biri hisoblanadi. Masjidda har yili ramazon oyida Qur’on xatm qilingan. 1924-yilgi xujjatlardan masjidning anchagina vaqf mulkiga ega ekani maʼlum boʻladi. Jumladan, Kasbi amlokidagi Mugʻilon qishlogʻida vaqf yerlari. Vaqf mulkidan Xonaqoh masjidi imomi 25, sufi 15 va mutavalli 15 pud gʻalla haq olgan. 1954-yilda bu yerga tarixchi Frenkel kelgan. U masjidni XX asr boshlarida qurilgan deb taʼkidlaydi. Masjid oʻsha paytlargacha mahalliy hokimiyat tomonidan qizil burchak sifatida foydalanilganini taʼkidlaydi. Frenkel kelganda uning bugʻdoy omboriga aylantirilganini koʻradi. Lekin masjid Frenkel aytganidek, XX asr boshlarida qurilgan emas. XIX asr boshlariga tegishli bir qancha vaqf xujjatlarida ham Qoʻrgʻoncha mavzesi koʻrsatilgan. Masjidni ichkaridaga ustunlarning birida uning qurilganiga ishora qilingan „Hijriy 1248-yil“ yozuvi yozilgan. Bundan kelib chiqadiki, Qoʻrgʻoncha masjidi 1832—1833-yillar oraligʻida qurib bitkazilgan degan tahminlar bor. 2021-yil dekabr oyi Qilichbek Qo‘rg‘oncha masjidi ta‘mirlanib foydalanishga topshirildi.

 Meʼmorchiligi 
Qoʻrgʻoncha masjidi minora, hovuz, xujralar va kichkina qabristondan iborat. Masjid pishiq gʻishtdan qurilgan boʻlib, bino oʻrni atrofdan baland qilib koʻtarilgan. Sharqiy va shimoliy tomoni ayvonli boʻlgan. Gʻishtin bino ichida toʻrtta yogʻoch ustun bor. Ayvoni yettita yogʻoch ustun bilan koʻtarilgan. Eshik va ustunlari oʻyma naqsh bilan bezalgan. Masjid tomining shiftlari mayda yogʻochlar bilan goʻzal usulda yopilgan va turli buyoqlar bilan naqshlangan. Uning umumiy koʻrinishi juda yaxshi taassurot qoldiradi. Masjidning shimoli-sharqiy burchagi tomonda gʻishtin minora qad koʻtargan boʻlib, u Buxorodagi Chor Bakr va Gʻijduvondagi Mirzo Ulug­'bek madrasasi minoralariga oʻxshash. Ular qayta taʼmirdan oʻtqazilgan. Minoraning yonida gʻarbiy tarafida uncha katta boʻlmagan hovuz qurilgan. U katta uzun toshlardan sakkiz qator qilib zinapoya shaklida terilgan. Hovuz Buxoro hovuzlarini eslatadi. Hovuzning gʻarbida kichkina qabriston bor. Qabriston va minora atrofida xujralar boʻlgan. Ularning qoldiqlari koʻrinib turadi.

 

Turkum:Qarshi masjidlari
Zogʻza masjidi

Zogʻza masjidi — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Zogʻza MFYda joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

 

Turkum:Oʻzbekistondagi meʼmoriy yodgorliklar
Turkum:Qarshi masjidlari
Charmgar masjidi

Charmgar masjidi — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Charmgar MFYda joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

 Tarixi 
Qadimgi Charmgar mavzesida joylashgan. Qarshining qadimgi masjidlaridan edi. Charmgar masjidining uch tarafi ayvon bilan oʻralgan. Toʻqqizta yogʻoch ustuni boʻlgan. Qurilgan vaqti aniq, emas. Asosiy bino pishiq gʻishtdan qurilgan boʻlib, meʼmoriy ishlanishi mukammal. Tarixiy da qayd etilishicha Charmgar masjidi nomi bilan ilk bor XIX asrning ikkinchi yarmidagi xujjatlarda uchradi. Inqilob davrida omon qolgan. 1945-yil 16-martdan uning faoliyatiga yana rasman ruxsat beriladi. U Koʻk gumbaz bilan birgalikda ikki yil ishlab turadi va 1947-yil 4-apreldan Qarshi shahar mexnatkashlari deputatlari kengashi ijrokumi majlisi qarori bilan yopilib, shahar kutubxonasi va madaniyat ishlari klubiga aylantiriladi. Oradan 7 yil oʻtib, yaʼni 1954-yil mazkur Charmgar masjidi viloyat madaniyat uyi sifatida hali ham xizmat koʻrsatayotgandi. Charmgar masjidi keyinchalik xaroba axvolga tushib qoladi. Xozir taʼmirlanayotgan ekan.
Aral masjidi

Aral masjidi — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Aral MFYda joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

 

Turkum:Qarshi masjidlari
James Webb kosmik teleskopi

Jeyms Uebb kosmik teleskopi (JWST) infraqizil spektrdagi astronomiya uchun moʻljallangan maxsus kosmik teleskopdir . Udagi yuqori aniqlikdagi va oʻta sezgir qurilmalar, Hubble kosmik teleskopi uchun kuzatish juda qiyin boʻlgan, eng qadimiy, uzoq masofadagi zaif ob’ektlarni koʻrish imkonini beradi. Bu astronomiya va kosmologiyaning koʻplab sohalari boʻyicha tadqiqotlar oʻtkazish imkonini beradi, masalan, dastlabki yulduzlarni kuzatish va dastlabki galaktikalarning shakllanishi va yashab qolish imkoni yuqori boʻlgan ekzosayyoralar atmosferasining batafsil tavsifi.

Webb 2021-yil 25-dekabrda Fransiya Gvianasining Kuru shahridan Ariane 5 raketasida uchirilgan va 2022-yil yanvar oyida Quyosh-Yer L 2 Lagrange nuqtasiga yetib kelgan. James Webbning ilk surati 2022-yil 11-iyulda matbuot anjumani orqali ommaga eʼlon qilingan 

Webbning asosiy oynasi oltin bilan qoplangan berilliydan yasalgan va 18 ta olti burchakli oyna segmentlaridan iborat boʻlib, diametrli Hubble bilan solishtirganda ular birgalikda koʻzguni hosil qiladi, . Bu Webbga taxminan 25 kvadrat metrli yorugʻlik yigʻish maydonini hosil qilish imkonini beradi, bu Hubblenikidan olti marta katta hisoblanadi. Yaqin ultrabinafsha, koʻrinadigan (0,1 dan 0,8 gacha) mkm) va yaqin infraqizil (0,8-2,5 μm) spektrlarda kuzatish olib boruvchi Habbldan farqli oʻlaroq, Webb pastroq chastota diapazoni, yaʼni, uzun toʻlqin uzunlikga ega koʻrinadigan yorugʻlikdan (qizil) oʻrta infraqizilgacha (0,6-28,3  μm) kuzatadi. Teleskop juda sovuq, dan past haroratda saqlanishi kerak, shunda teleskopning oʻzi chiqaradigan infraqizil yorugʻlik toʻplangan yorugʻlikka toʻsqinlik qilmaydi. U Quyosh-Yer L 2 Lagrange nuqtasi yaqinidagi quyosh orbitasida joylashtirilgan boʻlib, u Yerdan taxminan masofada. Uning besh qavatli quyosh pardasi uni Quyosh, Yer va Oyning taʼsirida isishladan himoya qiladi.
Gravitatsion linzalar

thumb|231x231px| Yorug'lik manbai gravitatsion linzalari orqasidan o'tadi (rasmning markazida ko'rinmas nuqtaviy massas joylashgan). Aqua rangli doira yorug'lik manbai bo'lib, agar obyektiv bo'lmaganida ko'rinar edi, oq dog'lar esa manbaning bir nechta tasvirlaridir ( Eynshteyn halqasiga qarang).
Gravitatsion linzalar materiyaning taqsimlanishi (masalan, galaktikalar klasteri singari) yoki uzoqdagi yorug'lik manbai va kuzatuvchi o'rtasidagi nuqtaviy zarra hisoblanadi yorug'lik kuzatuvchi tomon harakatlanayotganda u manbadan chiqqan yorug'likni egrilashga qodir. Ushbu ta'sir gravitatsion linzalar sifatida ma'lum. Egrilanish Albert Eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasi bashoratlaridan biridir. Nurni yorug'lik tezligida harakatlanadigan zarrachalar sifatida faraz qilib, Nyuton fizikasi ham yorug'likning egilishini bashorat qilishi mumkin, ammo u beradigan miqdor umumiy nisbiylik nazariyasi beradigan miqdorning faqat yarmi. Extract of page 21 Extract of page 100 Extract of page 165

 Tavsif 
thumb| Gravitatsion linzalash – oraliq galaktika oʻzidan ancha orqada joylashgan galaktikaning koʻrinishini oʻzgartiradi (video; rassomning kontseptsiyasi).
Optik linzalardan farqli o'laroq, nuqtaviyga o'xshash gravitatsion linzalar o'zining markaziga eng yaqin o'tadigan yorug'likning maksimal, markazidan uzoqroqdan o'tadigan yorug'likning minimal og'ishini hosil qiladi. Shunday qilib, gravitatsion linzalarda yagona fokus nuqtasi yo'q, balki fokus chizig'i mavjud. 

Yorug'likning burilishini birinchi kuzatish yulduzlarning osmon sferasida Quyosh yaqinidan o'tayotganda burilishini qayd etish orqali amalga oshirildi. Kuzatishlar 1919 yilda Artur Eddington, Frenk Uotson Dayson va ularning hamkorlari tomonidan 29 may kuni to'liq quyosh tutilishi paytida amalga oshirilgan. Quyosh tutilishi Quyosh yaqinidagi yulduzlarni kuzatish imkonini berdi. Kuzatishlar bir vaqtning o'zida Braziliyaning Sobral, Seara, Afrikaning g'arbiy sohilidagi San-Tome va Prinsipi shaharlarida o'tkazildi. Kuzatishlar shuni ko'rsatdiki, Quyoshga yaqin o'tayotgan yulduzlarning yorug'ligi biroz egilgan, shuning uchun yulduzlar o'z joyidan bir oz siljigan. 
left|thumb| Uzoq manbadan kelayotgan va masofaviy obyekt atrofida egilgan yorug'lik. To'q sariq o'qlar fon manbasining ko'rinadigan vaziyatini ko'rsatadi. Oq o'qlar manbaning haqiqiy vaziyatidan kelayotgan yorug'likning yo'lini ko'rsatadi.
Natija ajoyib yangilik hisoblanib, aksariyat yirik gazetalarning birinchi sahifasiga aylandi. Bu Eynshteyn va uning umumiy nisbiylik nazariyasini dunyoga mashhur qildi. 
Turkum:Astrofizika
Elektr sigʻim

Elektr sigʻim- bu jism yoki qurilmaning elektr zaryadini saqlash qobiliyati. U elektr potentsiallar farqiga mos zaryad bilan oʻlchanadi, U bu miqdorlarning nisbati sifatida ifodalanadi. Odatda u ikkita chambarchas bogʻliq sigʻim tushunchalari: xususiy sigʻim va oʻzaro sigʻim sifatida maʼlum. Elektr zaryadlanishi mumkin boʻlgan jism xususiy sigʻimni namoyish etadi, buda elektr potentsiali jism va Yer orasida oʻlchanadi. Oʻzaro sigʻimda esa ikki komponent oʻrtasida oʻlchanadi va bu kondensatorni chiziqli zanjir elementi sifatida elektr zanjirlarda ishlatishda ayniqsa muhimdir.

Ikki oʻtkazgich orasidagi sigʻim faqat geometik oʻlchamlarning, masalan, oʻtkazgichlarning qarama-qarshi yuzasi va ular orasidagi masofa va ular orasidagi har qanday dielektrik material dielektrik singdiruvchanligining funksiyasidir. Koʻpgina dielektrik materiallar uchun dielektrik singdiruvchanlik va shu sababli sigʻim ham oʻtkazgichlar orasidagi potensiallar farqi va ulardagi umumiy zaryad miqdoriga bogʻliq emas.

SI tizimida sigʻim birligi ingliz fizigi Maykl Faraday nomi bilan atalgan va farad (belgi: F) hisoblanadi. 1 faradli kondensator, 1 kulon elektr zaryadi bilan zaryadlanganida, uning plastinkalari orasidagi potentsiallar farqi 1 voltga teng boʻladi. 

 Xususiy sigʻim 
Elektr zanjirlarini muhokama qilishda sigʻim atamasi odatda ikkita qoʻshni oʻtkazgich orasidagi, masalan, kondensatorning ikkita plastinkasi orasidagi oʻzaro sigʻimning qisqartmasi hisoblanadi. Biroq, har bir izolyatsiya qilingan oʻtkazgich ham sigʻimga ega, u xususiy sigʻim deb ataladi. Bu izolyatsiya qilingan oʻtkazgichning elektr potentsialini bir oʻlchov birligiga, masalan, bir voltga oshirish uchun kerak boʻlgan elektr zaryadining miqdori bilan oʻlchanadi. Ushbu potentsial uchun hisob nuqtasi nazariy jihatdan cheksiz radiusli, ichi boʻsh oʻtkazuvchan shar boʻlib, oʻtkazgich shu sharning ichida joylashgan deb hisoblanadi.

Oʻtkazuvchilarning xususiy sigʻimi zaryad va elektr potentsialining nisbati bilan belgilanadi:Bu yerda

 zaryad miqdori,
 elektr potentsiali,
 zaryadning sirt zichligi,
 oʻtkazgich yuzasidagi cheksiz kichik yuza elementi,
 Oʻtkazgichdagi tanlangan maʼlum M nuqta va orasidagi masofa,
 vakuumning dielektrik singdiruvchanligi .

Ushbu usuldan foydalanib, radiusli oʻtkazgich sferaning xususiy sigʻimi quyidagicha: 

 Oʻzaro sigʻim 
Eng keng tarqalgan shakl — parallel plastinkali kondensator, u bir-biridan izolyatsiya qilingan ikkita oʻtkazgich plastinkalardan iborat boʻlib, odatda dielektrik material sendvich singari plastinkalar oʻrtasida turadi. Parallel plastinkali kondensatorlarda sigʻim oʻtkazgich plastinkalarning sirt yuzasiga toʻgʻri proporsional va plitalar orasidagi masofaga teskari proporsionaldir.

Agar plastinkalardagi zaryadlar va va plastinkalar orasidagi kuchlanish boʻlsa, sigʻim quyidagicha ifodalanadi:
Suvli kondensator

thumb| Suv kondensatoriga asoslangan induktiv bogʻlangan Marks generatorining grafik tasviri. Koʻk — bu plastinkalar orasidagi suv va markaziy ustundagi toʻplar uchqun boʻshliqlari boʻlib, ular kondensatorlarning parallel ravishda zaryadlanishi va ketma-ket holda tez zaryadsizlanishiga imkon beradi.
Suv kondensatori- bu dielektrik izolyatsiya qiluvchi vosita sifatida suvdan foydalanadigan qurilma.

 Operatsion nazariyasi 
Kondensator — bu elektr energiyasini toʻplash va uni keyinchalik foydalanish uchun saqlash mumkin boʻlgan qurilma. Kondensator oʻtkazuvchan boʻlmagan soha bilan ajratilgan ikkita oʻtkazgichdan iborat. Oʻtkazgich boʻlmagan soha dielektrik yoki izolyator deb ataladi. Anʼanaviy dielektrik muhitlarga havo, qogʻoz va baʼzi yarim oʻtkazgichlar misol boʻladi. Kondensator mustaqil tizim boʻlib, hech qanday zaryadga ega emas. Oʻtkazuvchilar oʻzlarining qarama-qarshi yuzalarida teng va qarama-qarshi zaryadlarni saqlaydi. 

 Suv dielektrik sifatida 
Anʼanaviy kondensatorlar elektr zaryadini saqlash uchun vosita sifatida shisha yoki keramika kabi materiallardan foydalanadi. Suv kondansatkichlari asosan yangilik sifatida yoki laboratoriya tajribalari uchun yaratilgan va ularni oddiy materiallardan yasash mumkin. Suv qayta tiklanish xususiyatini koʻrsatadi; agar suv orqali elektr teshilish boʻlsa, u tezda asl va teshilmagan holatiga qaytadi. Boshqa suyuqlik izolyatorlari teshilishdan keyin karbonizatsiyaga moyil boʻladi va vaqt oʻtishi bilan oʻz kuchini yoʻqotadi. Bu xususiyatlar, yuqori dielektrik oʻtkazuvchanligi bilan birga, suvni katta kondensatorlarni qurish uchun ajoyib tanlov imkoniyatiga aylantiradi.
Tok manbi

thumb| 1-rasm: R rezistorda I tok kuchi va V kuchlanishini hosil qiluvchi ideal tok manbai
Tok manbai - bu elektr toki ni klemmalaridagi kuchlanishiga bog'liq bo'lmagan holda elektr tokini hosil qiluvchi yoki yutuvchi elektr zanjir .

 Kirish 
Ideal tok manbai uchlaridagi kuchlanishga bog'liq bo'lmagan tok kuchi hosil qiladi. Ideal tok manbai matematik model bo'lib, unga haqiqiy qurilmalar juda yaqin bo'lishi mumkin xolos. Agar ideal tok manbai orqali tok zanjirdagi boshqa har qanday o'zgaruvchidan mustaqil ravishda belgilanishi mumkin bo'lsa, u mustaqil tok manbai deb ataladi. Aksincha, agar ideal tok manbaidagi tok zanjirdagi ba'zi kuchlanish yoki tok kuchi orqali aniqlansa, u qaram yoki boshqariladigan tok manbai deyiladi . Ushbu uchun belgilar 2-rasmda ko'rsatilgan. 
Turkum:Fizika
Turkum:Milliy Fizika
Dielektriklarning qutblanishi

Dielektriklarning qutblanishi chiziqli boʻlmagan munosabatlar orqali aniqlanadiA. A. Abdumalikov, Elektrodinamika, Toshkent, Choʻlpon, 2011.
 
bu yerda va  — ikkinchi va uchinchi tartibli makroskopik qabul qiluvchanliklar hisoblanadi. Tashqi maydon kuchsiz boʻlganda dielektriklarning qutblanishi (1) ning birinchi hadi bilan ifodalanadi. Ikkinchi va uchinchi hadlarni hisobga olmasa ham boʻladi. Tashqi maydon kuchli boʻlganda dielektriklarning nochiziqli xossalari namoyon boʻla boshlaydi. Bu holda tenglikning keyingi hadlarini ham hisobga olish kerak. Agar boʻlsa, bu tenglik chiziqli dielektrikni ifodalaydi. Agar boʻlsa, chiziqli boʻlmagan kvadratik dielektrikni, boʻlsa chiziqli boʻlmagan kubik dielektrikni ifodalaydi.

Kvadratik dielektrikka
 
koʻrinishidagi sinusoidal to`lqin tushayotgan boʻlsin. U vaqtda dielektrikning qutblanishi ning vaqt boʻyicha oʻzgarishi sinusoidadan farq qiladi. (1) formulada deb olib, unga (2) ni qoʻysak
 

 ekanligini hisobga olgan holda almashtirish bajarsak, (3) ifoda quyidagi koʻrinishga keladi:
 
(4) formuladan koʻramizki, qutblanishni uchta tashkil etuvchiga ajratish mumkin: tushuvchi nurning asosiy chastotasiga ) bogʻliq boʻlgan, ikkilangan chastotasi ga bogʻliq boʻlgan va ikkinchi garmonikasiga bogʻliq boʻlgan hamda doimiy qutblanish qismiga ajratish mumkin.

Berilgan garmonik tebranishlardagi maydon kubik dielektrikka tushayotgan boʻlsa, u holda qutblanish ikkita tashkil etuvchidan iborat boʻladi: aosiy va uchinchi garmonika taʼsirida tebranayotgan qutblanishdan iborat. ekanligini hisobga olsak,

 

(5) ifodaning birinchi va ikkinchi hadi ning asosiy qismini tashkil etadi, uchinchi had uchinchi garmonika taʼsirida hosil boʻlgan qutblanish qismini tashkil etadiR. Y. Chiao, E. Garmire, and C. H. Townes, „Self-trapping of optical beams“, Phys. Rev. Lett. 13 (15), 479 (1964).

Shunday qilib, chiziqli dielektriklarning qutblanishini skalyar tenglamalar orqali ifodalash mumkin.

 Shuningdek qarang 
Chiziqli qutblanish

Ikkinchi garmonika generatsiyasi
Ikkinchi garmonika generatsiyasi

Ikkinchi garmonikaning hosil boʻlishi nochiziqli optikaning asosiy elementlaridan biri boʻlib, lazer nurlanishlarini hosil qilishda muhim rol oʻynaydi.

Avval kvadratik nochiziqli muhitda amplitudasi sekin oʻzgaruvchi toʻlqinlar uchun tenglamalarni keltirib chiqaramiz. Buning uchun Makswell tenglamalarini yozamizMarcel J. E. Golay, 1947 Rev. Sci. Instrum. 18, 347 :
 
 
Bu tenglamalarning birinchisidan rotor olib uchinchi tenglama yordamida undan magnit maydonini yoʻqotamiz. Natijada elektr maydon uchun quyidagi tenglamalar sistemasini olamiz A. A. Abdumalikov, Elektrodinamika, Toshkent, Choʻlpon, 2011 :
 
Bu yerda muhit dielektrik boʻlgani uchun magnit singdiruvchanlik deb olindi.

Toʻlqinning elektr maydonini Furye integraliga yoyamiz:
 
Buni yuqoridagi ikkita tenglamalarga qoʻyib quyidagini hosil qilamiz:
 
 

Chastotasi va toʻlqin vektori k
boʻlgan lazer hosil qilayotgan yorugʻlik dastasining muhitga taʼsirini koʻrib chiqamiz.
Asosiy garmonikadagi nurlanish intensivligini
pasayishini inobatga olmaslik uchun ikkinchi
garmonikaning intensivligini kichik deb faraz
qilamiz.

Qutblanish vektorining nochiziqli qismini
va elektr maydonni quyidagi koʻrinishda yozamiz:
 
 

Bu yerda toʻlqinning qutblanish yoʻnalishidagi birlik vektor.
Izotrop dielektrikda toʻlqin oʻqi boʻylab tarqalganda, elektr maydon tekisligida yotadi. Maʼlumki, tushayotgan toʻlqin koʻndalang
boʻlishiga qaramasdan, muhit qutblanish vektorining koʻndalang va boʻylama tashkil etuvchilari paydo boʻladi:
 

Shu sababli chastotali ikkinchi garmonika maydonining koʻndalang va parallel tashkil etuvchilari boʻladi, yaʼni
 
Bularni inobatga olsak, boshlangʻich toʻlqin tenglamalari quyidagi koʻrinishni qabul qiladi:
 
 

Bu yerda , optik oʻqqa parallel va perpendikulyar dielektrik singdiruvchanliklardir. Yuqoridagilarga asosan tenglamani parallel va perpendikulyar tashkil etuvchilarga ajratamiz:
 
 

Yuqoridagi tenglamalarni haqiqiy va mavhum qismlarga ajratib, va uchun toʻrtta tenglamalar sistemasi hosil qilamiz:
 

Nisbiy faza kiritib, yuqoridagi toʻrtta tenglamani uchta tenglamaga keltirish mumkin Marcel J. E. Golay, 1947 Rev. Sci. Instrum. 18, 347
 :
 
Bu tenglamalar yordamida quyidagi tenglikni yozish mumkin:
 
yoki
 
Demak, bu yerda qavs ichidagi kattalik
 
saqlanuvchi kattalik, yaʼni harakat integrali ekan.

Shunday qilib, hamma lar uchun boʻlishi mumkinligi kelib chiqadi. Muhitda toʻlqin tarqalishi davomida ikkinchi garmonikaning intensivligi oʻsib borishini inobatga olsak, bu ikkita holdan minus ishorani tanlash kerak. U holda
 
Bundan quyidagini topamiz:
 
yoki
 

Bu tenglik energiyaning saqlanish qonunini anglatadi. Yuqoridagi shart yordamida sistemaning birinchisidan ni yoʻqotib tenglamani integrallaymiz va uchun quyidagi ifodalarni topamiz:

 
Endi boshlangʻich funksiya va oʻzgaruvchilarga qaytamiz:
 
 

 Shuningdek qarang 
Nochiziqli optika

Dielektriklarning qutblanishi

 

Turkum: Fizika
Turkum: Lazer fizikasi
Turkum: Nochiziqli optika
Fotorefraksion keratektomiya

Eksimer lazeri tibbiyotda, xususan, oftalmologiyada koʻz gavharini tuzatish orqali koʻrish oʻtkirligini normal holatga keltirishda koʻp qoʻllanadi. Bunda shoxpardaning yuqori epitelial qatlami lazer yordamida kesib olib tashlanadi. Bu jarayonni optik linzaning ozgina qismini kesib tashlab, fokus masofasini oʻzgartirishga oʻxshatish mumkin. Bu jarrohlik amaliyoti orqali uzoqdan koʻrarlik yoki koʻz xiralashishi kabi kasalliklar, shuningdek glaukoma va kataraktani davolash mumkinWalther, C.; Fischer, M.; Scalari, G.; Terazzi, R.; Hoyler, N.; Faist, J. (2007). „Quantum cascade lasers operating from 1.2 to 1.6 THz“. Applied Physics Letters..

Ushbu jarrohlik amaliyoti uch xil usulda amalga oshirilishi mumkin:
Fotorefraksion keratektomiya (FRK). Ilk marta 1985-yilda nemis shifokorlari Teo Zeyler va Vollenzek, ulardan keyinroq esa amerikalik xirurg Maguerit Makdonald tomonidan qoʻllangan. Koʻz shoxpardasining ustki qatlami lazer yordamida kesib olib tashlangan. Tiklanish jarayoni 3-4 kun davom etadi. Bemor bu vaqt davomida ogʻriq va noqulaylik his qilishi mumkin.
Bu usulga qadar koʻz jarrohligida radial keratektomiya qoʻllangan. Bu usul asoschisi Svyatoslav Fedorov hisoblanadi. Unga koʻra, koʻz shoxpardasining egriligi skalpel yordamida kesib oʻzgartirilgan. FRK asosan quyidagi maqsadlarda qoʻllanadi:
 yaqindan koʻrarlik (−1 dan — 6 dioptriyagacha);
 astigmatizm (0,5 dan 3 dioptriyagacha)
 uzoqdan koʻrarlik (+3 dioptriyagacha)

Lasek. Lazer nuri bilan amalga oshirilgan jarrohlik amaliyotidan soʻng, maxsus trepan (jarrohlik asbobi) va 20% li spirt eritmasi yordamida koʻz shoxpardasida oʻta yupqa parda hosil qilishga asoslangan. Lazer nuri shoxpardaning eng ichki qatlamlariga taʼsir etadi, bu taʼsir toʻxtatilgandan soʻng ustki qatlamda hosil qilingan yupqa parda maxsus linza yordamida shoxpardaga biriktiriladi.

strong> Lasik'''. Shoxparda ustki qatlamidan oʻta yupqa qatlamni xuddi kitob varagʻini ochgandek ajratib olinadihttps://samarapedsovet.ru/uz/ozhegova/lazery-v-medicine-primenenie-lazerov-v-medicine-i-nauke/. Shundan soʻng lazer yordamida shoxpardadagi anomal sohalar nurlantiriladi va „kitob varagʻi“ yana oʻz holiga qaytarib qoʻyiladi. Bu amaliyotdan soʻng tiklanish juda tez amalga oshadi. Eng asosiysi, bemor noqulaylik va ogʻriq his qilmaydi.

 Shuningdek qarang 
Eksimer lazer

Impulsli lazerlar

Ko'z jarrohligi
Toshpoʻlat tajang nima deydi

Toshpoʻlat tajang nima deydi — oʻzbek romanchiligining asoschilaridan biri Abdulla Qodiriy tomonidan yozilgan hajviy hikoyalar toʻplami. Hikoyalar toʻplami 1923—1926-yillar davomida „Mushtum“ jurnalida eʼlon qilib turilgan „Kalvak mahzumning xotira daftaridan“ turkumiga kiritilgan. Abdulla Qodiriy Kalvak mahzum va Toshpoʻlat kabi badiiy shaxsiyatlar borasida quyidagi fikrlarni aytib oʻtgan:

Turkum:Abdulla Qodiriy asarlari
Google Calendar

Google Calendar - bu Google tomonidan ishlab chiqilgan kalendar xizmati bo'lib, vaqtdan unumli foydalanish maqsadida u bilan rejalashtirish, tadbirlarni boshqarish uchun reja qilishda ishlatilinadi. U 2006-yil 13-aprelda beta-versiyasida va 2009-yil iyulida umumiy versiyada internetda hamda Android va iOS platformalarida mobil ilova sifatida joylashtirildi.
Gamma kvantlarning muhit bilan o'zaro ta'siri

Gamma nurlanish modda bilan taʼsirlashganda, asosan, uch xil effekt roʻy berishi mumkin: fotoeffekt, kompton effekti, juftining hosil boʻlishiAmaliy Yadro Fizikasi. Yoʻldashev B, Polvonov S, Bozorov E. „Donishmand ziyosi“ Toshkent-2020 yil. 258-bet.

Fotoeffekt
Fotoeffektda yuqori energiyali foton yoki gamma kvant atomdagi bogʻlangan elektron bilan toʻqnashadi. Natijada atomdan fotoelektron uchib chiqadi. Buning uchun gamma kvant oʻzining energiyasini toʻlaligicha elektronga beradi. Elektronning atomga bog'lanish energiyasiga bogʻliq ravishda turli elektronlar chiqishi mumkin. Ushbu hodisaning effektiv kesimi quyidagi formula orqali aniqlanadi:
 
bu yerda ga teng boʻlib, elektronning klassik radiusi deb ataladi.

Baʼzida gamma kvantning modda bilan oʻzaro taʼsirini baholash uchun boshqa formuladan ham foydalaniladi. Bu tenglama Sauter tenglamasi deb ataladi:
 
 
bu yerda ga teng.  — elektronning bogʻlanish energiyasi, barnga teng boʻlgan Tompson sochilishi effektiv kesimi.
 
 Kompton effekti 
Baʼzida gamma kvant atomdagi nisbatan kuchsiz bogʻlangan elektron bilan toʻqnashadi. Bunday elektronlarni erkin elektronlar deb ham ataladi. Bunday elektronlar bilan toʻqnashganda foton yoki gamma kvant oʻzining toʻla energiyasini elektronga berolmaydi. Natijada noelastik sochilish roʻy beradi. Hamda fotonning toʻlqin uzunligi oʻzgaradi. Kompton effekti uchun effektiv kesim quyidagi formuladan aniqlanadiI. I. Astapov, Problem book for the course Nuclear Physics, MEPHI, Educational edition. 2020:

 
 
Yuqori energiyalarda Kompton effekti uchun quyidagi formulani ishlatamiz:
 
 
Kompton effekti natijasida gamma kvant oʻz energiyasining bir qismini erkin elektronga beradi va toʻlqin uzunligi oʻzgaradi. Toʻlqin uzunligi energiyaga teskari proporsional boʻlganligi uchun energiya kamayganda, toʻlqin uzunligi ortadi.

 Elektron-pozitron juftining hosil boʻlishi 
Gamma kvant yadroning elektr maydoniga kirganida hamda energiyasi ga teng yoki katta boʻlganida elektron-pozitron juftining hosil boʻlishi ehtimolligii ortadi. Bu jarayonni pair-production deb ataladi. Yaʼni yadro maydoni taʼsirida gamma kvantdan elektron va pozitron jufti hosil boʻladi. Bu zarralar massalari va zaryadi teng boʻlganligi uchun impulsning saqlanish qonuniga asosan, ular 180 burchak ostida uchib ketadilar.
 
Juftlik hosil boʻlishining effektiv kesimini hisoblash uchun Maksimon formulasidan foydalaniladi ( holat uchun):

bu yerda
 
 
Yuqori energiyalarda, yaʼni boʻlganda Maksimonning boshqa formulasidan foydalaniladi:
 
 
 
Bu yerda  — Rimanning funksiyasi deyiladi.

Yuqorida bayon qilingan uchta oʻzaro taʼsir jarayoni toʻliq massaviy yutilish koeffitsientiga oʻz hissasini qoʻshadi. Bu uchta jarayonning nisbiy ulishi -kvantlar energiyasiga va moddaning atom raqamiga
bogʻliq boʻladi.

 Shuningdek qarang 
Fotoeffekt

Kompton effekti

Zaryadlangan og'ir zarralarning moddalar bilan o'zaro ta'siri

 

Turkum: Fizika
Analog elektronika

Analog elektronika odatda faqat ikki holatda bo'la oluvchi raqamli elektronikadan farqli o'laroq, doimiy o'zgaruvchan signalga ega elektron tizimlardir. "Analog" atamasi signal va signalni ifodalovchi kuchlanish yoki tok kuchi orasidagi proportsional bog'lanishni tavsiflaydi. Analog so'zi olingan bo'lib, talaffuzi n (analogos), "proporsional" deganidir. 
Turkum:Fizika
Turkum:Milliy Fizika
Chiziqli zanjir

Chiziqli zanjir - bu superpozitsiya printsipiga bo'ysunadigan elektr zanjir . Bu shuni anglatadiki, F(x) zanjirining chiqishi unga ax 1 (t) + bx 2 (t) signallarining chiziqli kombinatsiyasi qo'llanilganda chiqishda shu x 1 (t) va x 2 (t) signallar alohida-alohida qo'llanilgandagi chiqish signallarining chiziqli kombinatsiyasidan iborat bo'ladi:

 

U chiziqli zanjir deb atalishining sababi, bunday zanjirning chiqish kuchlanishi va tok kuchi uning kirish kuchlanishi va tok kuchining chiziqli funktsiyalari hisoblanadi. Bunday chiziqlilik to'g'ri chiziqli grafiklar bilan bir xil emas.
Turkum:Fizika
Turkum:Milliy Fizika
Tunnelli diod

right|thumb|250x250px| 10 mA germaniyli tunnelli diodi Tektronix  571 egri chiziq oluvchi sinov qurilmasiga o'rnatilgan 
Tunnelli diodi yoki Esaki diodi, tunnel effekti deb ataladigan kvanto mexanik effekt tufayli "manfiy qarshilik" ga ega bo'lgan yarimo'tkazgichli diod turidir. U 1957 yil avgust oyida Leo Esaki, Yuriko Kurose va Takashi Suzuki tomonidan, ular Sony nomi bilan mashhur Tokio Tsushin Kogyoda ishlayotganlarida ixtiro qilingan. 1973 yilda Esaki Brayan Jozefson bilan birgalikda ushbu diodlarda ishlovchi elektron tunnel effektini kashf etgani uchun fizika bo'yicha Nobel mukofotini oladi. Robert Noys Uilyam Shoklida uchun ishlayotganida mustaqil ravishda tunnel diodi g'oyasini o'ylab topadi, lekin uni amalga oshira olmaydi. Tunnel diodlari birinchi marta Sony tomonidan 1957 yilda ishlab chiqarilgan, keyin General Electric va boshqa kompaniyalar taxminan 1960 yillarda ishlab chiqariladi. Bugungi kunda ham kam hajmda ishlab chiqariladi. 

Tunnel diodlari 10  nm (100 Å ) kenglikga ega kuchli doping qilingan (PN) o'tishga dan iborat. Og'ir doping natijasida singan potensial to'siq paydo bo'ladi, bu yerda N tomonidagi o'tkazuvchanlik zonasi elektronlar holatlari P tomonidagi valentlik diapazoni kovaklar holatlari bilan ko'proq yoki kamroq mos keladi. Ular odatda germaniydan tayyorlanadi, ammo galyum arsenid va kremniy materiallaridan ham tayyorlanishi mumkin.

 Qo'llanilishi 
Ishlash diapazonining bir qismidagi "manfiy" differensial qarshilik ularga uzib ulovchi histerezdan foydalangan holda osilatorlar va kuchaytirgichlar sifatida ishlashga imkon beradi. Ular, shuningdek, chastota konvertorlari va detektorlari sifatida ishlatiladi. Ularning kichiksig'imi oddiy diodlar va tranzistorlar diapazonidan ancha yuqori bo'lgan mikroto'lqinli chastotalarda ishlashga imkon beradi.
thumb|250x250px| 8–12 Gigagertsli tunnelli diodli kuchaytirgich, taxminan 1970 yil.

Turkum:Fizika
Turkum:Milliy Fizika
Asllikni modulyatsiyalash

Asllikni modulyatsiyalash -impulsli nurlanishni generatsiyalashning eng keng tarqalgan va effektiv usullaridan biri (ingliz tilidagi da Q-switching deb yuritiladi). Bu usulning mohiyati generatsiya jarayonini ikki bosqichga ajratishga asoslangan.

Birinchi bosqichda kam qiymatli asllikka ega boʻlgan rezonatorda aktiv muhitni damlash amalga oshiriladi:
 
 ning kichik qiymatlarida statsionar invers bandlik juda katta boʻladi va generatsiya roʻy bermaydi. Bu yerda ham shart bajarilishi lozim.

Ikkinchi bosqichda asllik keskin ortadi va damlash toʻxtatiladi. Bunda xuddi, tajriba oʻtkazayotgan odam damlash vaqtida bitta koʻzguni olib qoʻyib, biroz vaqtdan keyin koʻzguni yana qaytarib joyiga qoʻygandek tasavvur qilish mumkin. Biroq amalda bu juda qiyin, chunki koʻzguni kamida 100 marta olib qoʻyib, keyin yana joyiga qoʻyish kerak.

 Kinetik tenglamalar 
Asllikni modulyatsiyalashning birinchi bosiqichida uch sathli sistema uchun kinetik tenglama quyidagi koʻrinishda boʻladi:
 
Bu bosqich yetarlicha uzoq vaqt davom etganda sistemada statsionar holat vujudga keladiO.Svelto, Principles of lasers, Springer, 2010:
 
 
Shunday qilib, ikkinchi bosqich uchun boshlangʻich shartlar maʼlum. Endi ikkinchi bosqich uchun kinetik tenglamalarni yozib chiqamiz:
 
 
 
 vaqt momentida damlash toʻxtatildi deb hisoblaymiz, shuningdek, bu bosqichda fotonlar soni juda koʻp boʻlgani uchun relaksatsiya natijasida hosil boʻladigan yoʻqotishlarni hisobga olmaymiz. U holda uchun tenglama quyidagi koʻrinishga keladiGuo F., Schlesinger T. E., Stancil D. D. Optical field study of near-field optical recording with a solid immersion lens // Appl. Optics. — 2000. — Vol. 39, No 2. — R. 324-332.:
 
Endi esa oʻzining maksimal qiymatiga erishadigan nuqtani koʻrib chiqamiz:
 

Bu yerda deganda ning maksimal boʻlgandagi qiymati tushuniladi. Uni bilan adashtirib yubormaslik kerak.

 ni ga boʻlib quyidagini hosil qilamiz:
 

Bu tenglamani integrallab, ikkita kattalik orasidagi bogʻlanishni topish mumkin. Biroq biz boshqacha yoʻl tutamiz. Boshlangʻich tenglamalarda normallovchi koeffitsiyentlar kiritamizMarcel J. E. Golay, 1947 Rev. Sci. Instrum. 18, 347:
 
U holda quyidagini hosil qilamiz:
 
 
 
 

Lazer nurlanishining quvvati esa quyidagicha topiladi:
 

 Shuningdek qarang 
Parametrik generatsiya

Ikkinchi garmonika generatsiyasi

 

Turkum: Fizika