Lidia Gueiler

Lidia Gueiler Tejada (1921-yil 28-avgust – 2011-yil 9-may) – boliviyalik siyosatchi, 1979-yildan 1980-yilgacha vaqtinchalik Boliviyaning 56-prezidenti lavozimida faoliyat yuritgan. Lidia Gueiler Boliviyaning birinchi ayol davlat rahbari va Amerika tarixidagi ikkinchi ayol davlat rahbari (birinchisi 1974–1976 yillarda Argentina prezidenti Izabel Peron) boʻlgan.

Lidia amerikalik aktrisa Raquel Welchning amakivachchasi boʻlgan.

 Biografiyasi 
Gueiler 1921-yilda Boliviyaning Cochabamba shahrida tugʻilgan. Uning otasi Germaniyadan kelgan muhojir Moisés Gueiler Grunewelt va onasi boliviyalik Raquel Tejada Albornoz boʻlgan. Gueiler Cochabamba Amerikan institutida bakalavr darajasini olgan. 1940-yillarda u Boliviyaning Movimiento Nacionalista Revolucionario – MNR (Inqilobiy millatchilik harakati) partiyasiga qoʻshilgan. Ushbu partiya 1952-yildagi Milliy inqilob natijasida hokimiyat tepasiga kelganida, Gueiler Boliviya Kongressining aʼzosi boʻlib, 1956-yildan 1964-yilgacha shu lavozimda ishlagan. 1964-yilda MNR generallar Barrientos va Ovando tomonidan hokimiyatdan agʻdarilganidan keyin Gueiler chet elga surgun qilingan. Keyingi oʻn besh yilni mamlakatdan tashqarida oʻtkazib Xuan Lechinning chap qanot inqilobiy partiyasiga qoʻshilgan. Gueiler, shuningdek, ushbu partiyaning vitse-prezidenti ham boʻlganCrespo Rodas, Alfonso. Lydia: una mujer en la historia. La Paz: Plural Ed, 1999. p. 121.

1979-yilda Boliviyaga qaytib kelgach, Gueiler yana Kongressga nomzodini qoʻyib, prezident Viktor Paz Estenssorining MNR ittifoqidagi elchisi sifatida Boliviya Deputatlar palatasi (Boliviya Kongressining quyi palatasi) prezidenti etib saylandi.

1979-yilgi saylovlarda prezidentlikka nomzodlardan hech biri kerakli 50% ovozni ololmaganligi sababli, kim prezident boʻlishi kerakligini Kongress belgilashi kerak boʻldi. Ajablanarlisi, qancha ovoz toʻplanmasin, kelishuvga erishib boʻlmadi. 1979-yil avgust oyida 1980-yilda yangi saylovlar oʻtkazilgunga qadar Boliviyaning vaqtinchalik prezidenti etib tayinlangan doktor Walter Guevaraning lavozimini Boliviya Senati Prezidenti lavozimiga oʻzgartirish taklif etildi. Koʻp oʻtmay, general Alberto Natusch boshchiligidagi harbiy toʻntarish natijasida Guevara lavozimini yoʻqotdi. Biroq Natuschning davlat rahbari boʻlishiga Xuan Lechinning yirik Markaziy Obrera Boliviya tashkiloti ishchilari ish tashlashi shaklida aholi qarshilik koʻrsatgan. Oxir-oqibat, Natusch Boliviya Senatini atigi oʻn olti kun boshqarishga muvaffaq boʻlgan, shundan soʻng u hokimiyatdan voz kechishga majbur boʻlgan. Nautschning Kongressdan olgan yagona imtiyozi bu Guevaraning prezidentlik lavozimini qayta tiklanishiga yoʻl qoʻymaslik haqidagi vaʼda boʻlgan.

 Prezidentlik faoliyati 
Yuqoridagi shart qabul qilingach, Kongress quyi palatasining oʻsha paytdagi rahbari Lidia Gueiler yangi vaqtinchalik prezident lavozimiga tayinlangan.

Prezident sifatida Gueilerga 1980-yil 29-iyunda boʻlib oʻtgan yangi saylovlarni oʻtkazish vazifasi topshirilgan.

 Harbiy toʻntarish 
Saylovda gʻolib boʻlganlar parlamentdagi oʻrnini egallashidan oldin, Gueilerning amakivachchasi general Luis Garcia Meza Tejada harbiy toʻntarish uyushtirib mamlakatni qoʻlga olgan. Shundan keyin Gueiler mamlakatni tark etgan va 1982-yilda diktatura qulaguncha Fransiyada yashagan.

 Keyingi faoliyati 
Keyinchalik Gueiler oʻz mamlakatiga asosan diplomatik sohada xizmat qilgan, avvaliga Boliviyaning Kolumbiyadagi, keyin Gʻarbiy Germaniyadagi elchisi etib tayinlangan. Keyinchalik Jaime Pazning „Movimiento de Izquierda Revolucionaria“ harakatiga qoʻshilgan va Boliviyaning Venesueladagi elchisi etib tayinlangan (1989).

Gueiler hayoti davomida Boliviyaning turli feministik tashkilotlari aʼzosi boʻlgan. Bundan tashqari, u 1960-yilda La mujer y la revolución („Ayol va inqilob“) va 2000-yilda „Mi pasión de lideresa“ („Mening rahbarlik ishtiyoqim“) nomlarida nashr etilgan ikkita avtobiografik kitob muallifi. Gueiler 2005-yilgi prezidentlik saylovida Evo Morales nomzodini qoʻllab-quvvatlagan. 

2009-yil iyun oyida Gueiler Boliviyadagi Inson huquqlari jamgʻarmasining faxriy prezidenti etib tayinlangan.

U bir qancha mukofotlar, jumladan, And Grand Xoch kondori ordeni va 1979-yilda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Yil ayoli mukofoti sohibi boʻlgan.

 Oʻlimi 
2011-yil 9-mayda Gueiler uzoq davom etgan kasallikdan soʻng La-Pasda 89 yoshida vafot etganLidia Gueiler Tejada: Politician who became only the Westʼs second female president.

 

 

 Lidia Gueiler haqidagi gazeta nashrlari 

Turkum:2011-yilda vafot etganlar
Turkum:1921-yilda tugʻilganlar
Turkum:Boliviya davlat rahbarlari
Turkum:Ayol prezidentlar