O Homem Duplicado

„O Homem Duplicado“  – 1998-yilgi adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindori, portugaliyalik yozuvchi Jose Saramago qalamiga mansub 2002-yilda yozilgan roman. Portugal tilidan tarjima qilinganda asar nomi soʻzma-soʻz „Nusxalangan odam“ maʼnosini bildiradi.

 Syujeti 
Tertuliano Máximo Afonso – ajrashgan, oʻrta maktabda tarix fani oʻqituvchisi boʻlib, kechalari Mesopotamiya sivilizatsiyalari haqida mutolaa qilish bilan vaqt oʻtkazadi. Kunlarning birida Tertuliano hamkasbi tavsiya qilgan film video tasmasini ijaraga oladi va u yerda xuddi oʻziga oʻxshaydigan aktyorni koʻrib qoladi. Tertuliano ushbu aktyor bilan uchrashish ishtiyoqiga tushib qoladi va bir necha hafta davomida uning ismini aniqlashga urinadi. Oʻzini kino yoʻnalishi talabasi qilib koʻrsatib, sevgilisining manzilidan foydalangan holda, ishlab chiqarish kompaniyasiga xat yoʻllaydi va aktyor bilan bogʻlanishda yordam soʻraydi. Oʻz maqsadlarini ochiqlashni istamagani uchun, uning sevgilisi Maria da Paz bilan munosabatlari yomonlashadi. Aktyorning telefon raqami va manzilini qoʻlga kiritgach, Tertuliano oʻz qiyofadoshi António Claroni taʼqib qila boshlaydi va oxiri unga qoʻngʻiroq qiladi. Antónioning rafiqasi goʻshakni koʻtaradi va Tertulianoning ovozini turmush oʻrtogʻiniki deb oʻylaydi. Avvaliga António Tertulianoni rad etadi va uchrashishdan bosh tortadi, biroq keyinchalik u bilan bogʻlanib, rozilik beradi. Ular bir haftadan keyin Antónioning shahar tashqarisidagi hovlisida uchrashishga kelishib oladi.

Tertuliano soxta soqol sotib oladi va António bilan uchrashishga boradi. Uchrashuv joyiga yetib kelgach, erkaklar kiyimlarini yechishadi va jismonan haqiqatdan ham bir xil ekanliklarini koʻrishadi. Ularning tugʻilgan sanasi ham bir xil. Ovozlaridan tortib, tanalaridagi barcha chandiq va xollarigacha bir xil boʻlib chiqadi. António Tertulianodan yana bir narsani aniqlashtirishni soʻraydi: u aynan soat nechada tugʻilgan? U qaysi biri „asl nusxa“ va qaysi biri shunchaki nusxa ekanini bilmoqchi boʻladi. Tertuliano kunduzi soat ikkida tugʻilganini aytadi. António kibr bilan Tertulianoga oʻzi yarim soat oldin tugʻilganini, demak, oʻzi asl nusxa ekanini maʼlum qiladi. Tertuliano oʻrnidan turib, ketishga chogʻlanar ekan, kamida António birinchi boʻlib oʻlishini va oʻz navbatida oʻzi asl nusxaga aylanishini bilish u uchun bir tasalli ekanini aytadi. Bunga javoban António shunday deydi: „Xoʻsh, umid qilamanki, oʻsha oʻttiz bir daqiqalik shaxsiy, mutlaq va eksklyuziv oʻzlikdan zavq olasan, chunki bundan buyon faqat shu bilan kifoyalanasan“. Erkaklar boshqa hech qachon koʻrishishga sabab yoʻqligiga kelishib olishadi va Tertuliano u yerni tark etadi.

Tertuliano Antónioga soxta soqolni yuboradi, António esa ularning uchrashuvi haqidagi oʻylardan oʻzini toʻxtata olmayotgan edi. Bu vaqtda Tertuliano va Maria unashtiriladi. António Tertuliano uning telefon raqami va manzilini qanday qoʻlga kiritganiga hayron boʻladi. U ishlab chiqarish kompaniyasi idorasiga boradi va Tertuliano tomonidan Marianing nomi bilan yozilgan va yuborilgan xatni oladi. Soxta soqolni taqib olgan António Marianing uyi yonida poyloqchilik qiladi. Mariani koʻrgach, unga maftun boʻladi va ishxonasigacha ortidan kuzatib boradi. António Tertuliano Mariaga oʻzining qiyofadoshi haqida aytmaganini tushunib yetadi.

Koʻp oʻtmay, António Tertulianoning uyiga tashrif buyuradi. U Tertulianoga Marianing imzosi tushirilgan xatni koʻrsatadi. Tahdid ostida qolgan Tertuliano politsiya chaqirishini aytib, undan ketishini talab qiladi. António Mariaga qoʻngʻiroq qilib, Tertulianoning qalbaki imzosi haqida aytib berishini bildiradi. Tertuliano undan nima istashini soʻraydi, António esa tunni Maria bilan oʻtkazish niyatida ekanini aytadi. António allaqachon oʻzini Tertuliano deb tanishtirib, Maria bilan bogʻlangan va uni shahar tashqarisidagi hovlini – oʻzining hovlisini koʻrishga taklif qilgan edi. António Tertulianoning uning barqaror oilaviy hayotiga aralashgani uchun qasos olmoqchi boʻladi. Gʻazab va uyat ichida qolgan Tertuliano Antónioga oʻz kiyimlarini, shaxsini tasdiqlovchi hujjatlarini va mashina kalitlarini beradi.

 Filmga adaptatsiya qilinishi 
Denis Villeneuve 2013-yilda ushbu roman asosida suratga olingan Enemy nomli Kanada triller badiiy filmiga rejissyorlik qilgan. Film ssenariysi Javier Gullón tomonidan roman asosida moslashtirilgan. Voqealar Toronto shahrida kechadi. Filmda Jake Gyllenhaal tashqi koʻrinishi bir xil boʻlgan ikki erkak – Adam va Anthony rollarini ijro etadi. Isabella Rossellini Adamning onasi rolini, Mélanie Laurent professor Adamning sevgilisi Mary rolini, Sarah Gadon esa aktyor Anthonyning rafiqasi Helen rolini ijro etgan.

 

Turkum:2002-yil romanlari
Turkum:José Saramago romanlari