Kurd madaniyati

Kurd madaniyati kurd xalqi tomonidan qoʻllaniladigan oʻziga xos madaniy xususiyatlar guruhidir. Kurd madaniyati zamonaviy kurdlar va ularning jamiyatini shakllantirgan qadimgi xalqlardan meros boʻlib kelgan.

Kurdlar asosan Gʻarbiy Osiyoda istiqomat qiluvchi etnik guruhdir. Ular Yaqin Sharqning shimolida, kurdlar Katta Kurdiston deb ataydigan mintaqada Zagros togʻlari va Toros togʻlari boʻylab yashaydilar. Bugungi kunda ular Iroqning shimoli-sharqida, Eronning shimoli-gʻarbiy qismida va Suriyaning shimoli-sharqida shuningdek, Turkiyaning janubi-sharqida joylashgan.

 Turli xillik 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Nowruz_2017_in_Bisaran%2C_Kurdistan_province.jpg/220px-Nowruz_2017_in_Bisaran%2C_Kurdistan_province.jpg|thumb| " Navro‘z " bayramini tomosha qilayotgan buvi va uning nevarasi.
Kurd xalqining kelib chiqishi, tarixi va hatto siyosiy kelajagi haqida juda koʻp bahs-munozaralar mavjud. Kurdlar umumeʼtirof etilgan mustaqil davlatga ega boʻlmagan eng yirik etnik guruhlardan biridir.

 Tili 
Kurd (kurd) — hind-yevropa tillari oilasining Eron boʻlimining shimoliy-gʻarbiy boʻlimiga kiradi. Asosiy tillar: Sorani va kurmanji turli shakllarda: Sorani, arman, qabih, janubiy kurd, qirol, zakakian, bajalan va gorani . Boshqa tillar: arab, turk, fors Kurdiston hududida 30 milliondan ortiq kurd tilida so‘zlashuvchilar bor. Kurd tili Iroq va Suriyada arab alifbosida, Eronda moslashtirilgan arab alifbosi va Turkiyada lotin alifbosida yoziladi . Izadiyning fikricha, ikkalasi ham bir til oilasiga mansub bo‘lganligi sababli, „Ko‘pgina kurdcha so‘zlar ingliz tiliga o‘xshashdir, masalan, lîstik = o‘yin, mâra = turmush qurish, sterk = yulduz, chem = daryo, dol = dala yoki vodiy, bira = uka, heyv = oy, berf = qor, azad = tekin (bepul), standin = olish, temam = ishonch va shunga oʻxshashlar“. Uchta asosiy sheva mavjud: Kurmanji, Soriani va Pehlevaniy .

 Folklor 
Kurdlar boy folklor anʼanalariga ega boʻlib, ular modernizatsiya, urbanizatsiya va madaniy qatagʻon natijasida tobora yoʻq boʻlib ketmoqda. Kurdlar Yangi yilni Navroʻzda nishonlaydilar va uni nishonlash koʻpincha Turkiya va Suriya hukumatlari tomonidan taqiqlangan. Mashhur kurd ertaki bu Mem û Zîn .

 Musiqa 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Ilham_Aliyev_and_Mehriban_Aliyeva_attended_opening_of_Kharibulbul_Festival_in_Shusha_15.jpg/150px-Ilham_Aliyev_and_Mehriban_Aliyeva_attended_opening_of_Kharibulbul_Festival_in_Shusha_15.jpg|right|thumb|150x150px| Tunar Rahmonoʻgʻli kurdcha „Rinda min“ qoʻshigʻini kuylaydi. Xari Bulbul musiqa festivali
Kurd xalq musiqasi kurd madaniyatining muhim qismidir va anʼanaviy ravishda Dengbêj (bardlar) tomonidan kurd tarixi haqidagi hikoyalarni uzatish uchun ishlatilgan. Thekurdishproject.org saytiga ko‘ra, „Deng“ so‘zi ovoz, „bej“ esa „qo‘shiq aytish“ degan maʼnoni anglatadi. Dengbejlar „stran“ yoki motam qoʻshigʻi bilan mashhur. 20-asrning koʻplab mashhur kurd musiqachilari Hasan Zirak va Ahmet Kaya kabi turk yoki fors tillarida, shuningdek kurd tilida kuylashdi. Gʻarbiy kurd musiqasi kuylangan tildan tashqari, koʻproq Anadolu, turk, yunon yoki Bolqon tovushiga ega.

 Oshxona 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Xwarin-shingal1.jpg/170px-Xwarin-shingal1.jpg|thumb| Anʼanaviy kurd taomlari
Oziq-ovqat kurd boʻlish nimani anglatishining asosiy qismi ekanligi keng eʼtirof etilgan. Dolma (uzum bargiga solingan guruch), kfta (yupqa qatlamli pudingli guruchga solingan ziravorli qiyma), Ser u pe (echki boshi, tili va oyogʻi), shifta (goʻsht pattilari), kabi taomlar anʼanaviy Kurd taomlari hisoblanadi. Qoʻzi va tovuq asrlar davomida kurd oshxonasida asosiy goʻsht boʻlib kelgan. Sabzavotlar, palov va sut mahsulotlari ham anʼanaviy kurd taomlarining katta qismini tashkil qiladi. Choy ham kurdlarning ratsionida asosiy hisoblanadi. Kurdlar, shuningdek, yogurtga asoslangan Mastaw, Doʻh, Ayran ichishadi.

 Din 
Kurd xalqi yashayotgan mamlakatga qarab turli dinlarga ega yoki ular ushbu dinga madaniy va etnik aloqalarga ega, kurdlar orasida eng keng tarqalgan din sunniy islom boʻlib, Iroq Kurdistonida yashovchi kurdlarning 98 foizi amal qiladi. Turkiyadagi kurdlar taxminan 15-22 million kurd aholisining 30 foizi alaviylar va 68 foizi sunniy islomga eʼtiqod qiladi.

 

 

 Parij Kurd instituti prezidenti Kendal Nezan tomonidan Kurdlar tarixining qisqacha tadqiqoti .
 Gulan Buyuk Britaniyada roʻyxatdan oʻtgan Kurdiston madaniyatini targʻib qiluvchi xayriya tashkilotidir.