Oʻsmirlik homiladorligi (Oʻzbekiston)

Oʻzbekistonda oʻsmirlik homiladorligi — 18 yoshga toʻlmagan oʻzbekistonlik qizlar orasida uchrovchi homiladorlik holati. Respublikadagi asosiy muammolardan biri. Oʻsmirlik davridagi homiladorlikning asosiy sabablari sifatida erta turmush, jinsiy taʼlim va axloqiy tarbiyaning pastligi, moliyaviy muammolar kabi omillar koʻriladi. Bu borada respublikada asosiy statisika maʼlumotlarining oʻrganilishi, ochiqlanishi va qarshi kurash chora tadbirlari 2017-yildan boshlangan. Oʻsmirlar orasidagi tugʻruq holatlari 2020-yilda 1044 tani tashkil etgan boʻlib, 2019-yilga nisbatan 12,7 foizga kamaygan. Hududlar kesimida erta tugʻruqlarning 43,1 foizi Samarqand va Qashqadaryo viloyatlari hisobiga toʻgʻri keladi.

 Erta homiladorlik va tugʻruq holatlari 
Erta tugʻruq holatlari eng koʻp kuzatilgan hududlardan biri boʻlmish Samarqand viloyatida 2017-yilning dastlabki 6 oyi oraligʻida 8 tani tashkil etgan (15-16 yosh). Oʻzbekiston hududida 2018-yilgi 750 ming tugʻruq holatidan 133 tasi, 2019-yilgi 650 ming tugʻruqdan 105 tasi (2020-yil, yanvar) 17 yoshgacha boʻlgan oʻsmir qizlar orasidagi yuz bergann. Bu koʻrsatgich 2019-yilning yilning sentyabr oyi hisobotlariga koʻra, 50 tani tashkil etgandi. Mahalla va oilani qoʻllab-quvvatlash vazirligining 2020-yilgi balogʻatga yetgan qizlar orasida dastlabki 6 oy (yanvar-iyun) ichidagi erta tugʻruq holatlari tahliliga koʻra, 13 yoshli qizlar oʻrtasida erta tugʻruq holatlari yuz bermagan. Biroq, 14-17 yoshli oʻsmirlar orasida tugʻruqlar soni 84 tani tashil etgan.

 Erta tugʻruq holatlari yoshga koʻra.
 14 yosh (2 nafar)
 15 yosh (9 nafar)
 16 yosh (23 nafar) 
 17 yosh (40 nafar)

2018-yilda erta tugʻruq holatlari 1,5 mingdan ziyod boʻlgan. 2019-yilda esa ushbu koʻrsatkich 1,2 mingtani tashkil etgan. 2020-yilning birinchi choragida 231 ta erta tugʻruq holatlari qayd etilgan. Xalq taʼlimi tizimida tahsil olayotgan har 12 995 nafar qizga 2017-yilda 1 ta tugʻruq (0,0076 foiz), 2018-yilda 15 169 nafar qizga 1 ta tugʻruq (0,0066 foiz), 2019-yilda 23 666 nafar qizga 1 ta tugʻruq toʻgʻri kelgan (0,0042 foiz). 2020-yilda 88 ta erta nikoh holati, 1044 ta erta tugʻruq holati qayd etilgan. Bu 2019-yilgi koʻrsatkichlarga nisbatan deyarli bir baravar kamroq.

 Qarshi kurash 
Oʻzbekistonda 2017-yilda 11 yillik umumtaʼlim tizimiga oʻtilishi sabab erta tugʻruq holatlarining soni kamayishiga erishilgan. 2016—2017-yillar davomida 15-17 yoshdagi qizlar oʻrtasida jami 429 tugʻruq holati qayd etilgan. 2018—2019-yillar oraligʻida esa bu koʻrsatkich 34 foizga kamayib, 284 tani tashkil etgan. Oʻzbekistonda „Gender tenglikni taʼminlash va barcha xotin-qizlarning huquq va imkoniyatlarini kengaytirish“ doirasida 3-vazifa sifatida Erta nikohlar va zoʻrlab nikohlashni tugatish vazifasi belgilangan.

 Sabablar 
2021-yilning fevral oyida Urgut va Samarqand tumanlari, Samarqand shahrida yashovchi kelinlar oʻrtasida sotsiologik tadqiqot natijalariga koʻra, erta nikoh sabablari — ota-onalar (70 foiz), sevgi-muhabbat (26 foiz), erta homila (3,4 foiz), diniy qarashlar (1,5 foiz) kabilar boʻlgan.

Voyaga yetayotgan qizlarga jinsiy tarbiya berilmasligining oqibatida 13, 14, 15, 16 yoshli qizlar orasida tugʻish holatlari qayd etilgan. Surxondaryo, Samarqand, Toshkent, Jizzax viloyatlarida erta nikoh oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 23 taga koʻpaygan.

Erta homiladorlik holatlari kuzatilgan maktab yoshidagi qizlarning qariyb yarmi ota yoki onasiz oilalarda yashayotganligi aniqlangan. Ota-onalarning ishsizligi va/yoki kam daromad topishi kabi omillarga ham bu kabi holatlar koʻpayishining asosiy sababi sifatida qaraladi. Shuningdek, asosiy sabablar sifatida aholining huquqiy savodxonligi va tibbiy madaniyatining yetarli emasligi koʻriladi. Erta va istalmagan tugʻruq holatlari chaqaloqlar savdosining asosiy omillaridan biridir.

 Respublika miqyosida (statistika) 
+ Oʻzbekiston Respublikasi miqyosida erta tug‘ruqlar soni Hududlar 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Andijon viloyati 1161 1060 890 763 704 690 610 469 496 467 540 804 911 Buxoro viloyati 768 773 724 686 536 457 429 397 368 362 371 472 485 Fargʻona viloyati 1630 1511 1459 1209 1007 797 789 503 569 678 800 1080 1216 Jizzax viloyati 343 327 275 279 215 160 196 146 175 174 198 257 246 Namangan viloyati 1210 1242 1057 543 834 420 649 319 303 365 557 869 990 Navoiy viloyati 322 322 278 223 187 147 117 101 84 78 83 121 116 Qashqadaryo viloyati 1185 1388 1537 1558 1405 1191 343 261 1105 946 818 1152 1187 Qoraqalpogʻiston 1094 1100 1008 697 810 682 580 547 511 410 311 323 342 Samarqand viloyati 1794 1460 2234 1882 1938 1928 1781 1948 2072 1839 1560 1833 2004 Sirdaryo viloyati 298 315 243 208 174 144 116 96 118 107 123 144 132 Surxondaryo viloyati 860 552 997 895 668 617 549 586 561 550 531 695 798 Toshkent viloyati 1174 1110 960 898 753 664 556 480 454 443 403 733 672 Toshkent shahri 734 713 601 560 450 394 350 252 255 258 320 445 593 Xorazm viloyati 660 755 651 588 513 385 346 254 264 214 225 268 232 Jami 13233 12628 12914 10989 10194 8676 7411 6359 7335 6891 6840 9196 9924

 Oldini olish boʻyicha tadbirlar 
 Oʻzbekiston Ichki ishlar vazirligi erta tugʻruq va erta turmushning oldini olish, chet elga qatnashga majbur boʻlayotgan ayol mehnat migrantlari bilan samarali ishlash, xotin-qizlarning oʻz joniga qasb va suiqasd qilishlarini oldini olish borasida shugʻullanadi.

 Oʻzbekistonda UNFPA Xotin-qizlar qoʻmitasi, nodavlat notijorat tashkilotlari va mahalliy hamjamiyatlar bilan hamkorlikda erta turmush qurishning salbiy oqibatlaridan xabardorlikni oshirish, oʻsmir qizlar va oʻgʻil bolalarni reproduktiv salomatlik va huquqlar masalalari boʻyicha oʻqitish maqsadida ish olib boradi

 Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan „Mustahkam oila“, „Ahil oila“, „Hayotga qoʻshil“, „Ijobiy fikrlashni oʻqitish“ kabi targʻibot ishlari olib boriladi

 Oʻsmir qizlarga yordam berish maqsadida oila, mahalla, gender, xotin-qizlar, ularni tadbirkorlik masalalari bilan bogʻliq mas’ul tashkilotlar tomonidan shlab chiqilgan 120 mingdan ortiq qoʻllanmalar hududlarga yetkazib berilgan.

 Yana qarang 
 Erta homiladorlik
 Oʻsmirlik homiladorligi (AQSh)
 Ayollarga nisbatan zoʻravonlik (Oʻzbekiston)
 Tanishuvni suiisteʼmol qilish
 

 

Turkum:Erta homiladorlik
Turkum:Homiladorlik
Turkum:Oʻzbekiston