Borgidrid

right|thumb|143x143px| Tetragidroborat anionining sharsimon modeli ,
Borgidrid anionga tegishli, bu ham tetragidroborat deb ataladi va uning tuzlari. Borgidrid yoki gidroborat ham oʻz ichiga olgan birikmalar uchun ishlatiladigan atamadir, bu yerda n 0 dan 3 gacha boʻlgan butun son, masalan, siyanoborogidrid yoki siyanotrigidroborat va trietilborogidrid yoki trietilgidroborat . Borgidridlar organik sintezda qaytaruvchi moddalar sifatida keng qoʻllanadi. Eng muhim borogidridlar litiy borgidrid va natriy borgidriddir, ammo boshqa tuzlar yaxshi maʼlum (jadvalga qarang). Tetragidroboratlar, shuningdek, noorganik kimyoda akademik va sanoat qiziqishlariga ega.

 Tarix 
Ishqoriy metall borogidridlari birinchi marta 1940-yilda Hermann Irving Shlesinger va Gerbert C. Braun tomonidan tasvirlangan. Ular litiy borgidridni sintez qildilar Diborandan :

 , where M = Li, Na, K, Rb, Cs, etc.

Hozirgi usullar trimetilboratni natriy gidrid bilan kamaytirishni oʻz ichiga oladi.

 Tuzilishi 
Borgidrid anionida va uning koʻpgina modifikatsiyalarida bor tetraedral tuzilishga ega. B-H bogʻlarining reaktivligi boshqa ligandlarga bogʻliq. Trietilborogidriddagi kabi elektron ajratuvchi etil guruhlari B-H markazini juda nukleofil qiladi. Bundan farqli oʻlaroq, siyanoborogidrid elektronni tortib oladigan siyano oʻrnini bosuvchi tufayli zaifroq qaytaruvchidir. Qarama-qarshilik reaktivning kamaytiruvchi kuchiga ham taʼsir qiladi.
+Turli borgidrid tuzlarining tanlangan xossalari Borgidrid CAS raqami. molekulyar ogʻirlik (g/mol) Vodorod zichligi Zichlik (g/sm 3) erish nuqtasi (°C) Suvda eruvchanligi (g/100 25 ml °C) MeOH da eruvchanligi (g/100 ml, 25 °C) ichida eruvchanligi (g/100 ml, 25 °C) THFda eruvchanligi (g/100 25 ml °C) Li BH 4 16949-15-8 21.78 18.5 0,66 280 20.9 parchalanadi (EtOHda 44) 4.3 22.5 Na BH 4 16940-66-2 37.83 10.6 1.07 505 55 16.4 (20 da °C) erimaydigan 0,1 (20 da °C) Na BH 3 (CN) 25895-60-7 62.84 6.4 1.20 240 parchalanish bilan muhosaba qilingan 217 erimaydigan 36 13762-51-1 53,94 7.4 1.17 585 (pastda) 19 erimaydigan erimaydigan erimaydigan Li BHEt 3 22560-16-3 105.94 0,95 nomaʼlum nomaʼlum parchalanadi parchalanadi Yoʻq yuqori (tijorat sifatida yetkazib beriladi)

 Ishlatiladi 
Natriy borgidrid sanoatda eng katta miqyosda ishlab chiqariladigan borgidrid boʻlib, 2002-yilda yiliga 5000 tonnaga baholangan. Asosiy foydalanish natriy ditionit olish uchun oltingugurt dioksidini kamaytirishdir:

 

Ditionit yogʻoch xamirini oqartirish uchun ishlatiladi. Natriy borgidrid, shuningdek, xloramfenikol, tiofenikol, A vitamini, atropin va skopolamin kabi farmatsevtika mahsulotlarini ishlab chiqarishda aldegidlar va ketonlarni, shuningdek, koʻplab lazzat va aromalarni kamaytirish uchun ishlatiladi.

 Potentsial ilovalar 
Vodorodning yuqori miqdori tufayli borgidrid komplekslari va tuzlari vodorodni saqlash kontekstida qiziqish uygʻotdi. Ammiak bor boʻyicha tegishli ishlarni eslatuvchi qiyinchiliklar sekin kinetika va vodorodning past rentabelligi, shuningdek, ota-borogidridlarning qayta tiklanishi bilan bogʻliq.

 Koordinatsion komplekslar 
left|thumb|200x200px| Koptok va tayoq modeli
Uning koordinatsion komplekslarida borgidrid ioni metallga bir-uch koʻprik vodorod atomlari orqali bogʻlangan. Bunday birikmalarning aksariyatida ligand bidentatdir. Baʼzi gomoleptik borgidrid komplekslari uchuvchidir. Bunga uran borgidridi misol boʻla oladi.

Metall borgidrid komplekslarini koʻpincha oddiy tuzni yoʻq qilish reaksiyasi bilan tayyorlash mumkin:

 

 Parchalanish 
Baʼzi metall tetragidroboratlar qizdirilganda metall boridlarni hosil qilish uchun aylanadi. Borgidrid kompleksi uchuvchan boʻlsa, bu parchalanish yoʻli kimyoviy bugʻlarning choʻkishi (CVD) ning asosi boʻlib, metall boridlarning yupqa plyonkalarini yotqizish usuli hisoblanadi. Masalan, sirkoniy diborid va gafniy diborid sirkoniy (IV) tetragidroboratning CVD orqali tayyorlanishi mumkin va gafniy (IV) tetragidroborat :

 

Metall diboridlar qattiqligi, yuqori erish nuqtasi, mustahkamligi va korroziyaga chidamliligi va yaxshi elektr oʻtkazuvchanligi tufayli qoplama sifatida ishlatiladi.

 

 

 Natriy tetrahidroborat
Turkum:Borgidrid
Turkum:Pages with unreviewed translations