Adelaide porti

Port Adelaida — Adelaida port tomonidagi hudud, Adelaida CBDning shimoli-gʻarbida joylashgan. Bu shuningdek, Port-Adelaida shahrining Enfild kengashi nomi va Adelaida shahrining asosiy porti. Port Adelaida Adelaida va Janubiy Avstraliyaning shakllanishida muhim rol oʻynadi, port Adelaida dunyoning qolgan qismiga asosiy taʼminot va maʼlumot aloqasi boʻlgan. U Kaurna nomi bilan ham ataladi, garchi rasmiy ravishda ikkilamchi nom sifatida qabul qilinmagan boʻlsa ham.

 Tarixi 
thumb|400px|Port Adelaida, Janubiy Avstraliya, 1847-yil (William Anderson Cawthorne tomonidan chizilgan rasm)
Yevropa turarjoyiga kelgunga qadar Port Adelaida mangrov botqoqlari va suv toshqini botqoqlari bilan qoplangan va tor soy boʻyida joylashgan edi. Bu vaqtda u Adelaida tekisliklarini, Barossa vodiysini, Fleurieu yarim orolining gʻarbiy tomonini va Snowtowndan shimolga oʻtib ketgan Kaurna xalqi yashagan hududlarni oʻz ichiga olgan. Kaurna xalqi Port Adelaida hududini Yartapuulti va Port daryosining butun yerlarini Yertabulti (Yerta Bulti) deb atagan, bu „uyqu yoki o‘lim mamlakati“ degan maʼnoni anglatadi.Port daryosi haqida birinchi marta yevropaliklar 1831-yilda xabar berishgan. U 1834-yilda kapitan Genri Jons tomonidan oʻrganilganParsons (1986), p.18..

 1860—1970 yillar — Port Adelaidaning gullagan davri 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Queens_Wharf%2C_Port_Adelaide%2C_before_1927.jpeg/250px-Queens_Wharf%2C_Port_Adelaide%2C_before_1927.jpeg|right|thumb|250x250px| Queenʼs Wharfda yuklarni kemalarga yuklash, taxminan 1927-yil.
1874-yilda Port Adelaida instituti oʻzining yangi shtab-kvartirasini qurishni boshladi, u ikki yildan soʻng katta shov-shuvga sabab boʻldi, bu tashkilotga kutubxonani joylashtirish va hududni oʻqish zali, muzey, maʼruza zali va sinf xonalari bilan taʼminlash uchun joy taqdim etdi.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Adelaide_Type_A2_tram_42_in_St_Vincent_Street%2C_Port_Adelaide%2C_21_Feb_1919_%28SLSA_B_5518%29.jpg/250px-Adelaide_Type_A2_tram_42_in_St_Vincent_Street%2C_Port_Adelaide%2C_21_Feb_1919_%28SLSA_B_5518%29.jpg|left|thumb|250x250px| Sent-Vinsent koʻchasidagi tramvay, 1919-yil.
Shaharda birinchi elektr yoritgichi 1889-yilning yanvar oyida oʻrnatildi. 1876-yilga kelib, 500 ta uyda 5000 kishi istiqomat qilgan. 1911-yilga kelib port shtatning ikkinchi yirik shahri boʻlgan, aholisi Adelaida shahrining yarmidan koʻprogʻiga ega edi.

 Geografiyasi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Port_Adelaide_aerial_view.jpg/250px-Port_Adelaide_aerial_view.jpg|thumb|250x250px| Port daryosining havodan koʻrinishi

 Port daryosi 
Port daryosi, rasman Port Adelaida daryosi sifatida tanilgan. Port daryosi koʻk suzuvchi qisqichbaqalar, gʻarbiy qisqichbaqalar savdosi uchun muhim joyda joylashgan. Hozirgacha daryoda 30 dan ortiq introduksiya qilingan dengiz aniqlangan.

Port Adelaida shimolda va gʻarbda Port daryosi va ichki bandargoh bilan, janubda esa Webb koʻchasi va Grand Junction Road bilan oʻralgan. Port Adelaidaning asosiy chizigʻi Sent-Vinsent koʻchasi boʻylab joylashgan. Port Adelaida muhim suv oqimi porti boʻlib, estuariy boʻylab bir nechta yuk tashish joylari mavjud.

 Parklar 
Port Adelaida koʻplab parklar mavjud. Eng soʻnggisi 2014-yilning may oyida ochilgan Port Adelaidadagi Hartʼs Mill parkidir.

 Bozorlar 
Port Adelaidada turli bozorlar joylashgan, shu jumladan Torrens orolining oziq-ovqat bozori va Port Adelaida portining ichki bandargohidagi soʻnggi qolgan Wharf Shed 1 da joylashgan Baliqchilar sohillari bozori. 2016-yilning dekabr oyida Baliqchilar sohilidagi bozor kvartiralar va jamoat maydonini qurish uchun buzib tashlangan.

 Transport va koʻpriklar 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/PortAdelaide1914.jpg/250px-PortAdelaide1914.jpg|right|thumb|250x250px| Port Adelaida futbol klubi Avstraliya futbol ligasiga kirish uchun Viktoriyadan tashqaridagi yagona avstraliyalik futbol klubi boʻlishi bilan noyobdir. Rasmda klubning 1914 yildagi magʻlubiyatsiz jamoasi koʻrsatilgan.
Port Adelaidaning kuchli sport anʼanalari va madaniyati boshqa sport ga ham taalluqlidir, koʻpchilik klublar qora va oq ranglardan foydalanadilar.

 Sport klublari 

 Port Adelaida atletika klubi (taxminiy 1870-yil)
 Port Adelaida eshkak eshish klubi (taxminiy 1877-yil)
 Port Adelaida yelkanli klubi (taxminiy 1897-yil)
 Port Adelaida kriket klubi (taxminiy 1897-yil)
 Port Adelaida velosiped klubi (taxminiy 1897-yil)
 Port Adelaida beysbol klubi (taxminiy 1889-yil)
 Port Adelaida Pirates (Futbol) (taxminiy 1903-yil)
 Port Adelaida bouling klubi (taxminiy 1903-yil)
 Port Adelaida Regbi Ittifoqi klubi (taxminiy 1933-yil)
 Port Adelaida okrugi xokkey klubi (taxminiy 1934-yil)
 Port Adelaida tennis klubi (taxminiy 1973-yil)

 Port Adelaida futbol klubi 
Port Adelaida Port Adelaida Futbol Klubiga mezbon boʻlib, Avstraliya qoidalariga amal qiladigan futbol jamoasidir. Uning shtab-kvartirasi va mashgʻulot bazasi oʻyinlari uchun uy — Alberton Ovaldir. 1870-yilda tashkil etilgan klub 1877-yildan 1996-yilgacha SANFLda, 1997-yildan esa Avstraliya Futbol Ligasida AFLda ishtirok etib keladi. Klub Janubiy Avstraliyada ikkinchi AFL litsenziyasiga sazovor boʻldi. AFLga oʻtishdan oldin u 34 ta SANFL Premershipida gʻalaba qozongan. Klub hali ham SANFLda oʻzining zaxira jamoasi bilan ishtirok etadi.

 Taʼlim muassasalari 
Tauondi Aboriginal kolleji Lipson koʻchasi, 1-uyda joylashgan.

 Muzeylar 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/SAR_400_class_locomotive_no_409.jpg/250px-SAR_400_class_locomotive_no_409.jpg|alt=Front oblique view of a black steamtrain with a blue-and-white number 409 on the front and a large shed visible behind|left|thumb|250x250px| Janubiy Avstraliya temir yoʻllari 400 toifali 4-8-2 parovoz №. 409 Hamdoʻstlik temir yoʻllari paviloni oldida
 Janubiy Avstraliya dengiz muzeyi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/SA_Maritime_Museum.jpg/250px-SA_Maritime_Museum.jpg|right|thumb|250x250px| Janubiy Avstraliya dengiz muzeyi Port Adelaidaning eng muhim muzeylaridan biridir.
Lipson koʻchasida, tarixiy ombor ichida Janubiy Avstraliya dengiz muzeyi joylashgan. Dengiz muzeyi avvalgi tashkilotlar, jumladan Port Adelaida instituti merosiga asoslanadi. Muzey 1872-yilda Institut tomonidan asos solingan va hozirda Avstraliyadagi eng qadimgi dengiz kolleksiyasi hisoblanadigan toʻplamga ega.

 Janubiy Avstraliya aviatsiya muzeyi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/De-Havilland_Sea_Venom_WZ-931_right_front.JPG/250px-De-Havilland_Sea_Venom_WZ-931_right_front.JPG|alt=A green and black de Havilland Sea Venom jet-powered aircraft with wings folded up and „Navy“ prominently printed on the fuselage|thumb|250x250px|DH-22 de Havilland dengiz zahari, ilgari HMAS bortida ishlatilgan Melburn
Janubiy Avstraliya aviatsiya muzeyi shtatning rasmiy aviatsiya muzeyi hisoblanadi. U Janubiy Avstraliyaning History Trust tomonidan akkreditatsiya qilingan mustaqil notijorat tashkiloti tomonidan boshqariladi. Muzey 1984-yilda Glenelg shahrida tashkil etilgan va 1986-yilda sobiq Port Adelaida Flourmillga koʻchirilgan.1996-yilda u yana Port Adelaidadagi samolyot angariga koʻchirildi va 2006-yilning yanvar oyida temir yoʻl muzeyiga bogʻlanganLipson koʻchasidagi hozirgi joyida ochildi.

 Austbuilt dengiz muzeyi 
Port Adelaida tarixiy jamiyati tomonidan boshqariladigan Austbuilt dengiz muzeyi Peterhead, Fletcher Roadda joylashgan. Unda marhum Keyt Le Leu tomonidan toʻplangan dengiz yodgorliklarining keng toʻplami mavjud. Keyt Le Leu hayoti davomida Port Adelaida atrofida ommaga namoyish qilish uchun boshqa dengiz artefaktlarini ham toʻplagan. Bularga Birkenhead tavernasi tashqarisida va Le Fevre oʻrta maktabi tashqarisida joylashgan ikkita katta langar kiradi.

 Avstraliyaning bolalik muzeyi 
Avstraliyaning bolalik muzeyi 1890-yillardan boshlab Avstraliyada ishlab chiqarilgan oʻyinchoqlar toʻplamini namoyish etadi. Oʻyinchoqlar Alan Griffits tomonidan 30 yil davomida yigʻilgan.

 Transport va koʻpriklar 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Duyfken_replica_at_Port_Adelaide.JPG/250px-Duyfken_replica_at_Port_Adelaide.JPG|left|thumb|250x250px| XVII asrga oid Gollandiyaning Duyfken kemasining nusxasi Port Adelaidada, Birkenhead koʻprigi 2006- yilning may oyida koʻtarilgan.
Shahar atrofidagi birinchi transport infratuzilmasi portdan hozirgi Alberton mehmonxonasigacha boʻlgan yoʻldir. Yo‘l 1840-yilning oktyabrida ochilgan.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Diver_Derrik_and_Mary_McKillop_bridges_open_in_2010.jpg/250px-Diver_Derrik_and_Mary_McKillop_bridges_open_in_2010.jpg|thumb|250x250px| Diver Derrik koʻprigi 2010-yilda bolalar uchun flotiliyaning yillik mablagʻ yigʻish aksiyasi uchun ochilgan
Daryoni birinchi marta 1850-yillarda yogʻoch koʻprik kesib oʻtgan. Bu 1878-yilda temir Jervois koʻprigi bilan almashtirildi;U ser Uilyam Jervois tomonidan oʻzining sharafiga nomlangan. Jervois koʻprigi dastlab ot kuchi bilan, keyin esa mexanik vositalar yordamida boshqariladigan ochiladigan koʻprik edi. Avstraliyadagi birinchi baskul koʻprigi 1940-yilda ochilgan. 2004-yilda Bosh vazir Mayk Rann shtat hukumati Port daryosi ustidan 178 million dollarga yangi temir yoʻl va avtomobil koʻpriklarini qurishini aytdi. 2005-yil 3-aprelda u „ochilish va yopish“ koʻpriklari bepul boʻlishini va yoʻl harakatidagi uzilishlarni kamaytirish uchun kuniga ikki marta ochilishini eʼlon qildi. U 2008-yil 3-avgustda harakatlanish uchun ochilgan. U Port Adelaidadagi 1 va 2 doklar orasida joylashgan va sharqda Frensis koʻchasi va gʻarbda Viktoriya yoʻli bilan bogʻlangan.

Tom 'Diver' Derrik koʻprigi, odatda „Diver“ Derrik koʻprigi deb ataladi, Port daryosi ustidagi ochiladigan, bir bargli baskulli koʻprikdir. U qoʻshni temir yoʻl kesishmasi va Meri MakKillop koʻprigi bilan bir vaqtda qurilgan.

Port Adelaida va Le Fevre Peninsula Parom kompaniyasi 1877-yilda oʻz faoliyatini boshladi, yoʻlovchilarni Tijorat yoʻlining oxiridan daryoning narigi tomoniga olib oʻtdi. 1943- yilda Birkenxed koʻprigi ochilishi sababli parom oʻz faoliyatini toʻxtatdiParson (1986), pp.82-83..

1856-yilning aprel oyida temir yoʻl Adelaidadan deyarli boʻsh tekislikni kesib oʻtib, portga etib keldiParsons (1986), p.65..Adelaidadan magistral liniyalar bilan bogʻlangan koʻplab temir yoʻl liniyalari qurilganThe Port Adelaide Railway System Eardley, Gifford Australian Railway Historical Society Bulletin, July 1970 pp 146-160. 1879-yilda Port Adelaidadan Albert Parkga otli tramvay liniyasi qurilganThe Critic (1909), p.9-11..

 Mashhur portoniyaliklar 
Port Adelaida atrofida yashagan odamlarga quyidagilar kiradi:

 Brayan Dou
 Jon Xart
 Kancho Bill Fenton
 Mortimer Menpes
 Jon Menadyu
 Bob Quinn

 

Turkum:Port
Turkum:Adelaida