São Tomé oroli

São Tomé oroli – 854 km² maydonga ega boʻlib, São Tomé va Príncipe davlatining eng katta oroli hisoblanadi. 2018-yil may holatiga koʻra, bu yerda qariyb 193 380 kishi, yaʼni mamlakat aholisining 96 foizi yashagan.
thumb|oʻngda|200px|São Toméʼning Afrikadagi joylashuvi
thumb|oʻngda|190px|São Tomé oroli

Orol olti tumanga boʻlingan. U ekvatordan 2 km shimolda joylashgan.
 Geografiyasi 
São Tomé oroli shimoldan janubga qarab taxminan 48 kilometr uzunlikda va sharqdan gʻarbga qarab 32 kilometr kenglikda joylashgan. Orolning eng baland nuqtasi — Pico de São Tomé, balandligi 2 024 metr. Orol shimoliy-sharqiy sohilida joylashgan oʻzining nomi bilan ataluvchi poytaxt shaharni ham oʻz ichiga oladi.

Orol Gvineya qo‘ltig‘ida, Afrikaning gʻarbiy ekvatorial qirgʻogʻi yaqinida joylashgan. Quruqlikdagi Afrikaning eng yaqin shahri — Gabondagi port shahri Port Gentil. U sharqda 240 kilometr masofada joylashgan.

Orol bir qancha kichik orollar bilan oʻralgan, jumladan: Ilhéu das Rolas, Ilhéu das Cabras va Ilhéu Gabado.
 Tili 
Asosiy til portugal tili, biroq bu yerda Forro va Angolar (Ngola) tillarida soʻzlashuvchilar ham koʻp. Bu ikki til portugal tiliga asoslangan kreol tillaridir.

„São Tomé“ nomi portugal tilida „Avliyo Tomas“ degan maʼnoni anglatadi.
 Geologiyasi 
São Tomé orolining hamma qismi Atlantika okeanining tubidan, dengiz sathidan 3 000 metr pastlikdan koʻtarilgan ulkan qalqon vulqonidir. U Kamerun chizigʻi boʻylab hosil boʻlgan. Bu vulqonlar chizigʻi Kamerundan janubi-gʻarbga qarab Atlantika okeanigacha choʻziladi.

Soʻnggi bir million yil davomida São Tomé orolida otilgan lavaning katta qismi bazaltdan iborat boʻlgan. Oroldan topilgan eng yosh tosh qariyb 100 000 yillik, biroq janubi-sharqiy qismida undan ham yangi koʻplab kul konuslari uchraydi.
 Atrof-muhit va iqtisodiyoti 
Orolning yuqori yon bagʻirlari o‘rmonlar bilan qoplangan boʻlib, ular Parque Natural Obô de São Tomé milliy bogʻining bir qismini tashkil etadi. Ammo shimoliy va sharqiy sohillar yaqinida qishloq xo‘jaligi muhim ahamiyatga ega. Asosiy eksport mahsulotlari — kakao, qahva, kopra (quritilgan kokos) va palma mahsulotlari. Shuningdek, baliqchilik sanoati ham mavjud.

Neftning katta zaxiralari Nigeriya va São Tomé oraligʻidagi okeanda joylashgan. Bu kashfiyot ayrimlar tomonidan mamlakatning siyosiy barqarorligi va tabiiy muhitiga xavf tugʻdiradi, deb baholangan. Shu xavotirlarga javoban São Tomé va Príncipe hukumati vaqt oʻtishi bilan neft daromadlaridan samarali va adolatli foydalanishni taʼminlash maqsadida qonunlar ishlab chiqdi.
 Tabiiy tarix 
 Qushlar 
Orolda muntazam uchraydigan jami 63 xil qush turi qayd etilgan, bundan tashqari 36 ta tasodifiy va tasdiqlanmagan turlar ham bor. Shulardan 19 tasi endemik, yana 3 tasi deyarli endemik hisoblanadi. Shuningdek, olive ibis (Bostrychia olivacea bocagei) va maroon pigeon (Columba thomensis) ning mahalliy kenja endemik boʻlib, yoʻqolib ketish xavfida boʻlgan deb baholangan.

Orolda oltita qush turi yoʻqolib borayotgan toifasiga, ikki turi esa yoʻqolib ketish xavfida boʻlgan toifasiga kiritilgan. Ulardan ikkitasi — São Tomé fiscal va São Tomé grosbeak.
 Maʼmuriy boʻlinishlari 
San-Tome quyidagi oltita tumanga boʻlingan (markazi qavs ichida):
 Água Grande (San-Tome)
 Cantagalo (Santana)
 Caué (São João dos Angolares)
 Lembá (Neves)
 Lobata (Guadalupe)
 Mé-Zóchi (Trindade)

 Shahar va qishloqlar 
Oroldagi qishloqlardan baʼzilari:

 Agua-Coco
 Agua Ize
 Alice
 Alto Douro
 Andrade
 Bela Vista
 Blublu
 Bom Successo
 Buenos Aires
 Dona Augusta
 Dona Eugenia
 Enjale
 Formiga
 General Fonseco
 Graça
 Granja
 Guadalupe
 Guegue Norte
 Henrique
 Java
 Lemos
 Mbombo
 Mbondi
 Monte Café
 Monte Herminios
 Monte Rosa
 Neves
 Nova Olinda
 Nzumbi
 Plato Café
 Ponta Figo
 Portinho
 Porto Alegre
 Preserverança
 Quimpo
 Ribeira Afonso
 Santa Catarina
 Santa Clotilde
 Santa Cruz
 Santa Josefina
 Santana
 Santo António
 São João dos Angolares
 São José
 San-Tome
 Saudade
 Trindade
 Ubabundo

 

 

 CIA Word Fact Book 

 

Turkum:São Tomé oroli