Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Shamsiya

Shamsiya (arabcha quyosh yili)— Quyoshning Yer atrofida yillik koʻrinma aylanish davri — tropik yil. Ushbu yil Quyosh kalendarini tuzishda asos qilib olinadi va ular shamsiy (yoki quyosh) kalendari deyiladi (qarang Kalendar). 

ShАMSIYa. Xalvatiya va bayramiya tariqatlaridagi 
shoxobcha nomi. Sirojiddin (yoki Zohiriddin) U m a r 
ibn Аkmaluddin Lahjiy Xilvatiy (vaf. 1397 y.) asos

solgan va sunniy tariqatlar sirasiga kiritiladigan 
tariqat. Shimoli-gʼarbiy Eronda tashkil topgan xalvatiya 
keyinchalik toʼrt asosiy shoxobchaga boʼlingan va keyin 
ulardan yuzaga kelgan shoʼʼbalar tashkil topgan. Ular 
ravshaniya, jamoliya, ahmadiya va shamsiya. Shamsiyaning 
asoschisi Shamsiddin Аhmad Sivosiy (vaf. 1597 y.) 
Sivos hududida faoliyat koʼrsatgan. Bu shoʼʼba Аbdulahad 
Nuriy Sivosiy (vaf. 1650 y.) tomonidan Istanbulda keng 
tarqalgani uchun u yerda sivosiya deb ham atalgan. Yana bir 
«shamsiya» shoxobchasi esa onadoʼlilik mashhur tasavvuf 
namoyondasi Hoji Bayram Valiy (vaf. 1430 y.) tomonidan 
asos solingan bayramiya tariqatiga tegishli. Bayramiya 
tariqati asosan uch shoxobchaga boʼlingan: shamsiya-bayramiya, 
malomiyayi-bayramiya va jalvatiya. Ularning birinchisi 
Hoji Bayramning eng ilgʼor muridi, Sulton Fotih 
Muhammadxonning ustozi Oqshamsiddin davom ettirgan 
tarmoq. Bayramiyaning anʼanalari asosan shamsiya va 
uning tarmogʼi boʼlgan himmatiya tarmogʼida davom etgan. 
Bu tariqat shia va botiniylikdan taʼsirlanmagan. Bu 
tarmoqdan tannuriya. himmatiya va isaviya shoxobchalari 
tarqalgan. Bu tarmoqda jahriy zikr qilinadi. Hoji 
Bayramdan asar qolmagani va bu tariqatning aksar nazariy 
asoslari Oq Shamsiddin tomonidan yozilgani ham qayd 
qilinadi.
Аdabiyotlar
Hakim Termiziy. Navodir al-usul. - Bayrut, 2010; Xdkim 
Termiziy.Xatm al-avliyo. - Bayrut, 1965
 Kalobodiy, Аbu Bakr. at-Taarruf li-mazhab ahl at-tasavvuf. - Qohira, 1994; 
Аbu Nasr Sarroj Tusiy. al Luma*. - Qohira, 1960; Hujviriy. Kashf al-mahjub. - Misr, 1974. T.N .; 
Shihobuddin Suhravardiy. Аvorif al-maorif. - Bayrut, 1992; Lisoniddin 
 Xatib. Ravzat at-taʼrif bi-l-hubb ash-sharif. - Qohira, 1966; Muhammad 
 Аnvar Badaxshoniy. Аkidatut-Tahoviya sharhiningtalxisi.-Toshkent, 2014.
 

Turkum:Tasavvuf
Turkum:Shamsiya yili
Shamsuddin kulol

Shamsuddin kulol yoki Shamsiddin Kulol (tax. 1305-yil, Kesh — vafoti 1370-yil, 28-noyabr Kesh) – shayx. Sharafiddin Ali Yazdiy „Zafarnoma“ asarida bergan maʼlumotiga koʻra, Amir Taragʻoyning piri.„U qadrli shayx Shamsuddin Kulolga sidqidildan ixlos qilardi va uning muborak qabriga (ziyorat uchun) tez-tez borib turardi“, deb yozadi Ali Yazdiy.Shamsuddin kulol tasavvufda suhravardiylik tariqatiga mansub boʻlgan. Ayni paytda u xojagon tariqatiga ham hurmat bilan qaragan. Amir Temurning ham unga nisbatan ixlosi juda kuchli boʻlgan, saltanatni boshqargan chogʻlarida ham Shamsuddin kulol qabrini ziyorat qilib turgan. 1373–1374-yillarda Amir Temur Shamsuddin kulol qabri yonida bir gumbaz-maqbara qurdiradi va otasining xokini oʻsha yerga koʻchirtirib, Shamsuddin kulol qabrining qibla (gʻarb) tomoniga dafn etadi.

 Yana qarang 
 Shamsuddin Kulol maqbarasi

 

Turkum:Shayxlar
Turkum:1360-yilda vafot etganlar
Turkum:Keshda vafot etganlar
Shamsuddin Kulol maqbarasi

Shamsuddin kulol maqbarasi — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida joylashgan meʼmoriy yodgorlik (15-asr). Amir Temurning otasi Amir Taragʻoy va Temurning piri Shamsuddin Kulol qabri ustiga bunyod etilgan. Goʻrxonaning tarhi toʻrtburchak (12,1x10,6 m) shaklda, pishiq gʻishtdan qurilgan, toʻrdagi devori ravoqli toqchalardan tashkil topgan. O'ymakori eshigi mayda gulli, uning islimiy naqshi va kufiy yozuvi nodir hisoblanadi. Maqbaraning kulohiy (qirrador) gumbazi 20-asr boshlarida buzib tashlangan, oʻrni bir ustunli tekis tom bilan taʼmirlangan. Shayx Shamsuddin kulol maqbarasi Amir Temur davrida shakllangan yangi meʼmoriy uslubning ilk namunasi hisoblanadi, ayniqsa, bino ichidagi gumbaz osti tuzilmasi — oʻzaro kesishgan ravoqlar va ular orasidagi qalqonsimon bezaklari meʼmoriy uslubga muhim taʼsir koʻrsatgan.

 Joylashuvi 
Shamsuddin kulol maqbarasi „Dorut Tilovat“ majmuasi tarkibida joylashgan. Dorut Tilovat soʻzining maʼnosi „tilovat qiluvchilar“ deganidir.

 Tuzilishi 
left|250x250px
Goʻrxona toʻrtburchak shaklda qurilgan boʻlib, umumiy maydon 12.1x10.6 metrni tashkil etadi. Inshoot toʻlaligicha pishiq gʻishtdan barpo etilgan. Kirish eshigi gullar bilan oʻymakorlik asnosida yaratilgan. Unda islimiy naqsh va kufiy yozuvlari joy olgan. Yogʻoch darvoza buxorolik ganjkor ustalar tomonidan tayyorlangan.

Maqbaraning qirrador gumbazi mavjud boʻlgan. Ammo 20-asrda mazkur gumbaz qulab tushadi va keyinchalik uning oʻrniga oddiy tekis tom oʻrnatiladi.

Shamsiddin kulolning koʻmilgan hujrasi ham koʻfiycha yozuvlar bilan bezatilgan boʻlib bu asosiy bino hisoblanadi. Ikkinchi bino esa shakldor gʻishtlardan qad rostlagan. Oʻz davrida masjid darvozalari, ibodat qilish uchun maxsus joylar, tahorat olish uchun sakkiz qirrali hovuz, likda, balandligi 10.5 metrga teng boʻlgan minora barpo etilgan. Maqbara atrofida marmar zina-poyali kichik bogʻ va gʻishtin yoʻlaklar mavjud boʻlgan.

Tarixi
Mazkur maqbaraning qurilishi Amir Temurning farmoni bilan 1373-yilda boshlangan. Qurilish ishlari 1374-yilda nihoyalangan. Maqbara va majmua tarkibiga kiruvchi Miro Ulugʻbek tomonidan barpo etilgan Gumbazi sayidon maqbarasi ham bir nechta hujralardan tarkib topgan. Bu yerda Amir Temurning otasi Muxammad Taragʻay va Amir Temurning ustozi Shayx Shamsiddin kulolning qabrlari joylashtirilgan.
 Taʼmirlanishi 
Ilk mustaqillik yillarida kogonlik dindorlar va naqshbandiya tariqati yetakchilari tomonidan Shamsiddin kulol dafn etilgan joyga yaqin hududda birmuncha oddiy maqbara bunyod etilgan. Ammo, avliyoning ayni koʻmilgan joyi aniqlanmay qolgan. 2008-yilda ayni hudud aniqlanib shu yerdagi 6 gektar maydonda ikki qavatli maqbara barpo etilgan.

 Yana qarang 
 Shamsuddin kulol
Dorut Tilovat
 
 

 

Turkum:Qashqadaryo meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Shahrisabzning tarixiy markazi
Shamsulmulk

ShamsulmulkShamsulmulk, Malik Shamsulmulk (Nasr) ibn Ibrohim Tamgʻachxon (1020 — 1080, Buxoro) — Qoraxoniylar hukmdori (1068—80).

Gʻarbiy qoraxoniylar xoqonligi asoschisi Ibrohim ibn Nasrning oʻgʻli. Saljukiylar sultoni Alp Arslonning bevaqt oʻlimidan keyin ShamsulmulkTermiz va Balxni qisqa muddat ishgʻol qilib turgan. Biroq tez orada Alp Arslonning vorisi Malikshoh bu shaharlarni oʻz davlatiga qayta qoʻshib olgan. Boshqa tarafdan Qodir Yusuf Tamgʻachxon va uning oʻgʻillari Shamsulmulkka qarshi kurash olib borib, undan Sirdaryoning shimoli va Fargʻona vodiysini tortib olganlar. Shamsulmulk Movarounnahr, xususan, Buxoroda katta qurilishlar olib borgan. 
thumb|alt=See caption and site description|Raboti Malik karvon saroyi
"Buxoro tarixi" asarida keltirilishicha, Buxoro Shamsulmulk va uning atroflarida qurilgan koʻplab meʼmoriy obidalar Shamsulmulk nomi bilan bogʻliqdir. U Buxorodagi Jome masjidini taʼmirlab, qayta qurgan (1069). Karmana yaqinidagi Choʻli Malikda hashamatli karvonsaroy va rabot (qarang Raboti Malik) va Hazora qishlogʻida Deggaroniy masjidini ham Shamsulmulk qurdirgan.
 
Narshaxiy, Buxoro tarixi, T., 1966.

 

Turkum:G`arbiy kag`onligi hukmdorlari
Shan togʻligi

Shan togʻligi - Myanmaning sharqiy qismidagi togʻlik, shuningdek, Xitoy, Laos va Tailand hududida ham davom etadi. Maydoni 150 ming km².

Gneys, kristalli slanets va ohaktoshlardan tuzilgan. Karst rivojlangan. Gʻarbiy qismi oʻrtacha bal. 900 m boʻlgan oʻrqirli tekislik, alohida yassi yuzali tepaliklar xam uchraydi. Sharqiy kismi, asosan, Saluin va Mekong daryolarining chukur daralari bilan oʻyilgan togʻ tizmalaridan iborat, oʻrtacha bal. 2500– 2600 m. Polimetall rudalar, qimmatbaho toshlar konlari topilgan. Iqlimi subekvatorial, mussonli, yanvarning oʻrtacha temperaturasi 18—24°, iyulniki 30° gacha. Yillik yogʻin 1300–1700 mm, asosan, yoz oylarida yogʻadi. Gidroenergiya resurslariga boy. Koʻl koʻp. Doim yashil va barg toʻkuvchi oʻrmonlar balandlik ortgan sari igna bargli oʻrmonlar bilan almashinadi. Qurgʻoqchil hududlarda savanna oʻsimliklari oʻsadi.

 

Turkum:Togʻlar
Shannon (daryo)

Shannon — Irlandiyadagi eng katta dare. Uzunligi 368 km, havzasining maydoni 15,7 ming km². Qator joylashgan koʻllar orqali Markaziy tekislikdan oqadi, etuariy hosil qilib Atlantika okeaniga quyiladi. Yomgʻir suvidan toʻyinadi. Kuz va qish oylarida sersuv, yezda suvi kamayadi. Oʻrtacha suv sarfi 200 m³/sek. LoxAllen koʻlidan boshlab kema qatnaydi. Ikkita kanal orqali Dublin bilan bogʻlangan. Quyilish yerida Limerik dengiz porti joylashgan.

 

Turkum:Alfavit boʻyicha daryolar
Turkum:Irlandiyadagi daryolar
Shantar orollari

Shantar orollari - Oxota dengizining gʻarbiy qismidagi 15 oroddan iborat arxipelag. RF Xabarovsk oʻlkasida. Umumiy maydoni 2500 km². Eng yirik orollari Katta Shantar, Feklistov, Kichik Shantar, Belichiy. Yer yuzasi kirlardan iborat. Eng baland joyi 701 m. Kishi sovuq, yozi iliq. Aralash oʻrmonlar (oqqaragʻay, dauriya tilogʻochi, ayan qaragʻayi) bilan qoplangan, qirlarning yuqori qismlari oʻtloq. Orollar atrofidagi suvda baliq ovlanadi. Orollarda teztez tuman tushadi, atrofida suv koʻtarilishi va pasayishi kuchli.

 

Turkum:Arxipelaglar
Turkum:Rossiya geografiyasi
Shandun

thumb
Shandun (xitoycha: 山东) — Xitoyning sharqiy qismidagi provinsiya. Shandun orol va qisman Buyuk Xitoy tekisligida, Xuanxe daryosining quyi qismida joylashgan. Sariq dengiz va uning Boxayvan qoʻltigʻi suvlari urab turadi. Maydoni - 153 ming km². Aholisi - 88,4 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Szinan Shandun Iqlimi moʻtadil, mussonli iqlim. Daryo koʻp, asosiy daryolari — Xuanxe, Veyxe. Koʻllardan Dunpinxu va Dushanxu Buyuk kanal bilan bogʻlangan. Shandun — mamlakatning iqtisodiy jihatdan rivojlangan, muqim industrial rayoni. Konchilik rivojlangan: toshkoʻmir, neft, temir rudasi, boksit, grafit, tuz qazib olinadi. Neftni qayta ishlash — yetakchi sanoat tarmogʻi. Szinan va Sindao Shandun larida yirik qora metallurgiya zavodlari, Sindaoda alyuminiy zdi bor. Mashinasozlik koʻp tarmokli: elektr jihozlari, vagonlar, toʻqimachilik va qishloq xoʻjaligi mashinalari ishlab chiqarish, kemasozlik va boshqa rivojlangan. Kime, qogʻozsellyuloza, ip gazlama, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud.

Shandun — mamlakatning muhim qishloq xoʻjaligi rayoni. Asosiy ekini — bugdoy, shuningdek, dukkaklilar, tariq, sholi, gaolyan, makkajoʻxori, batat, texnika ekinlaridan paxta, yer yongʻoq, tamaki, kanop ekiladi. Mevali bogʻ va tokzorlar bor. Chorvachilikda qoramol, choʻchqa, eshak, qoʻy va echki, yilqi boqiladi. Parrandachilik rivojlangan. Dengizdan baliq va dengiz hayvonlari ovlanadi. Xuanxe, Syaotsinxe daryolarida, Buyuk kanalda kema qatnaydi. Yirik portlari: Sindao, Yantay, Veyxay, Lunkou va Shidao. Sindao dengiz kurorti bor.

Shandun hududida Lunshan neolit davri madaniyati buyumlari topilgan. Mil. av. 8—3-asrlarda hudud Si va Lu podshohliklari tarkibida boʻlgan. Shandun — xitoylik faylasuflar Konfutsiy va Menszining vatani. 17-asrning oʻrtalaridan Xitoyning Shandun provinsiyasi.

Turkum:Shandun
Shansi

thumb
Shansi (山西) — Xitoydagi provinsiya. Xuanxe daryosi oʻrta oqimi havzasida. Maydoni 157 ming km². Aholisi 31,7 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Tayyuan shahari. Shansi hududi Shansi platosi va Lyossli platoning sharqiy qismida joylashgan. Iqlimi moʻʼtadil, mussonli, oʻrtacha temperatura yanvarda —16° dan (shimolda) —2° gacha (janubda), iyulda 20—25°. Yillik yogʻin 400–500 mm. Gʻarb va shim.garbida chala choʻl oʻsimliklari oʻsadi, sharqidagi balandlik mintaqalarida aralash va keng bargli oʻrmonlar saqlangan.

Shansi — Xitoyning sanoati rivojlangan provinsiyalaridan. Kumir, metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, toʻqimachilik, oziqovqat sanoatlari rivojlangan. Asosiy sanoat markazlari — Tayyuan, Datun va Yansyuan Shansilari. Hunarmandchilikda metall va chinni buyumlar yasaladi, ipak matolar, gilam toʻqiladi. Tayyuan, Datunda qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Shansi — Xitoyning qad. dehqonchilik rni. Sugʻorib dehqonchilik qilinadi. Asosiy ekini — donli ekinlar (bugʻdoy, gaolyan, makkajoʻxori, suli va boshqalar). Texnika ekinlaridan paxta va zigʻir, kunjut, yer yongʻoq, qand lavlagi ekiladi. Chorvachilikda koramol, eshak va qoʻy boqiladi.

Shansi hududida Yanshao madaniyati qoldiklari topilgan. Mil. av. 7—5-asrlarda Szin podsholigi, mil. av. 5—3-asrlarda Chjao va boshqa bir qancha podshohliklar tarkibida boʻlgan. 14-asrdan boshlab hozirgi nomda, 17-asrdan Xitoyning Shansi provinsiyasi.

 

Turkum:Shansi
Shanyuy

Shanyuy — qad. turkiylarda "imperator" maʼnosida qoʻllangan unvonning xitoy idagi shakli. Hun imperiyasi (mil. av. 3-asr) hukmdorlarining bosh unvoni boʻlib, mil. 6-asrgacha mavjud boʻlgan bir qancha turkiy davlatlarda ishlatilgan. Xanshu ("Xan sulolasi tarixi") yilnomasida xun hukmdorlari ularning tilida "Tengli kutu shanyuy" deb atalishi va tengli soʻzining hun tilida "tangri, osmon", kutu "oʻgʻil", Sh. esa "keng va buyuk" maʼnosini bildirishi qayd etiladi. Bir qator tadqiqotchilarga koʻra, mazkur jumladagi ikkinchi soʻz kutu "qut, baxt" soʻzlari bilan aloqador boʻlib, "tangri quti" iborasi "xudo baxt ato etgan" maʼnosida ekanligini taʼkidlashadi. Shuningdek, Sh. soʻziniturkiy dabgʻu(yabgʻu) unvoni bilan alokador xisoblashadi.

 Adabiyot 
 Bichurin N.Ya., Sobraniye svedeniy o narodax, obitavshix v Sredney Azii v drevniye vremena, t. 1—3, M.—L., 1950—53.
Vladimir Shapiro

Vladimir Mixaylovich Shapiro (1948-yil 25-fevralda Toshkentda tavallud topgan) — rejissyor, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat arbobi, O‘zbekiston akademik rus drama teatrning sobiq badiiy rahbari, Oʻzbekiston sanʼat arbobi(2000). Birlashgan Millatlar Tashkiloti huzuridagi Xalqaro Qirollik Badiiy Akademiyasi akademigi(2006).

 Taʼlimi 

1971-yilda Toshkent teatr va rassomchilik sanʼati institutini, 1974-yildan 1979-yilgacha esa Leningrad teatr, musiqa va kinematografiya institutini tamomlagan.

 Faoliyati 

Ijodiy faoliyatini 1965-yilda Toshkentdagi Maksim Gorkiy nomidagi rus akademik drama teatrida aktyorlikdan boshlagan. 1984—1990-yillarda Sankt-Peterburgda N. P. Akimov nomidagi akademik komediya teatrida rejissyor boʻlib ish yuritgan. 1988—1989-yillar oraligʻida Maksim Gorkiy nomidagi Toshkent rus akademik drama teatrida bir qancha spektakllarni yaratdi. 1990–yilda ushbu teatrda badiiy rahbar, 1991–yildan esa teatr direktori lavozimida faoliyat yurita boshlagan. Shapiro „Bir yildan soʻng oʻsha kun“ (B. Sleyd), „Telba hayot“ (S. Zlotnikov), „Grafinya Yuliya“ (A. Strinberg), „Hamma narsa bogʻda“ (E.Olbi), „Buyuk afsungarlik“ (E. De Filippo), „Shapaloq yeydigan kishi“ (L. Andreyev), „Kal xonanda“ (E. Ionesko), „Jorj Danden“ (J. Molyer), „Mexmonxona bekasi“ (K. Goldoni), „Har toʻkisda bir ayb“ (A. Ostrovskiy), „Zoyaning uyi“ (M. Bulgakov) va boshqa asarlarni saxnalashtirgan"Shapiro Vladimir Mixaylovich" OʻzME. Sh-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston teatr rejissyorlari
Shar

thumb|Shar
Shar — fazodagi berilgan nuqta (markaz)dan muayyan uzoklikda joylashgan nuqtalarning geometrik oʻrni; yarim doirani diametri atrofida aylantirishdan hosil boʻlgan geometrik jism.

 Yana qarang 

 Geometriya
 Sfera

Turkum:Geometriya
Sharafa

Sharafa — muqarnas turi; muqarnas mujassamoti (ravoqli kosachalar qatorlari)ning gorizontal yoʻnalishda chapu rost takrorlanishidan hosil boʻladi. Shrift kosachalar qatori oʻzgarmasligi bilan boshqa muqarnas dan farq qiladi. Meʼmorlikda binolarning devor bilan shifti oraligʻi, taxmon, mehrob, minoralarning tepa qismini bezashda qoʻllanadi. Shrift ganch, marmar (qozirda gips, beton va boshqalar)dan ishlanadi. Shrift mujassamoti akta yordamida toʻgʻridantoʻgʻri devorga tushirib oʻyiladi, quyma usulida tayyorlangan Shrift boʻlaklari esa bezatiladigan sathga yopishtirib hosil qilinadi. Shrift Sharq (Oʻrta Osiyo, ayniqsa, temuriylar davri) meʼmorligida yuksak taraqqiy etgan. 20-asr oʻrtalaridan Oʻzbekiston meʼmorligida Shrift qaytadan keng qoʻllana boshlandi (Us t a Shirin Murodov, ShriftGʻafurov, Q.Jalilov va boshqalar).

Turkum:Arxitektura
Olim Sharafiddinov

Olim Sharafiddinov (taxallusi Ayn) (1903, Toshkent — 1943, Belarus SSR) — adabiyotshunos. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi ning muxbir aʼzosi (1943), Ikkinchi jahon urushi ishtirokchisi (1941—43; urushda halok boʻlgan). Eski maktabda arab, fors tillarini, mumtoz adabiyotni oʻrgangan. Toshkentdagi Erlar bilim yurtida oʻqigan (191820), Boku oliy pedagogika intinitugatgan (1925). Turk olami tarixi, falsafasi, adabiyotini, shuningdek, xorijiy va antik adabiyotni chuqur oʻzlashtirgan. Bokudan qaytgach, Erlar bilim yurtida, xotinqizlar pedagogika bilim yurtida, Taʼlimtarbiya texnikumida, yozgi oʻqituvchilar tayyorlash kurslarida (1925 — 30) adabiyotdan dare bergan. Samarqanddagi Oʻzbekiston pedagogika akademiyasi (1930—32), Toshkentdagi madaniy qurilish (1932—33), Til va adabiyot (1937) intlarida, Navoiy yubileyini oʻtkazish qoʻmitasida (1938—41) ilmiy xodim, sektor mudiri, Oʻrta Osiyo untida (1933 — 35), Toshkent pedagogika intida (1935—38) dotsent, kafedra mudiri. shahrining adabiy tanqid sohasidagi, xususan, Choʻlpon va Abdulla Qodiriy ijodlariga bagʻishlangan dastlabki maqolalari 20-asrning 20y.larida eʼlon qilingan. U, shuningdek, Hamza, S.Ayniy, Uygʻun, A.Lohutiy va boshqa ijodi haqida ham bir qancha maqolalar yozgan, oʻrta maktablarning 5, 6, 7, 9sinflari uchun adabiyotdan darelik, xrestomatiya va dasturlar tuzgan. Uning 7sinf uchun yozgan "Adabiyot. 19—20ayerlar" darsligi bir necha bor nashr etilgan. Sh. ilmiy ijodining asosini Alisher Navoiy ijodining turli qirralariga bagʻishlangan oʻnlab maqolalari va "Alisher Navoiyning hayoti va ijodi" (1939, 1967, 1971, 1978) monografiyasi tashkil etadi. Sh. ning mazkur kitobi kariyb 25 yil davomida Navoiy ijodi haqidagi eng ishonchli manba hisoblanib keldi. Unda Sh. Navoiy dostonlarining Nizomiy, Dehlaviy, Jomiy asarlaridan farkli, yorqin jihatlarini aniklab, Navoiyning daho sanʼatkor ekanligiga boʻlgan ishonchni oʻquvchiga singdira olgan.

 
 Tanlangan asarlar, T., 1978.

Abdugʻafur Rasulov.

 

Turkum:Adabiyotshunoslar
Oqilxon Sharafiddinov

thumb
Oqilxon Sharafiddinov (1898.7.3 Toshkent 1981.31.3) – oʻzbek pedagogi. Mehnat Qahramoni (1968). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi (1936). Dastlab Toshkentdagi eski maktablardan birida, keyinchalik Xoja Axror madrasasida tahsil koʻrgan.

1917-yilga qadar yangi usul maktablarida, 1918-yildan Toshkent uyezdining Toʻytepa qishlogʻida maktab ochib muallimlik qilgan. 1921-yildan Toshkentdagi 19 maktabda, 1924-yildan 1970-yilgacha 14-maktabda boshlangʻich sinflarga dars bergan. Oqilxon Sharafiddinov yaratgan "Alifbe" kitobi (1938) oʻzbek maktablarining 1-sinfi uchun uzoq vaqt asosiy darslik boʻlib keldi. 1968-yili Q. Abdullayeva bilan hamkorlikda yangi "Alifbe" darsligini tuzdi. Keyingi yillarda oʻzgartishlar kiritilib, qayta-qayta nashr etildi. "Bilim va maktab", "Mehnat bolalari", "Kattalar alifbesi", "Chiroyli yozuv", "Oʻqish kitobi" kabi darslik, oʻquv qoʻllanmalari muallifi. Toshkent shahridagi 129-maktab Oqilxon Sharafiddinov nomiga qoʻyilgan."Sharafiddinov Oqilxon" OʻzME. Sh-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Eng faxrli kasb // „Sovet Oʻzbekistoni“. 1969. 5 oktyabr
 

 
 Sharafiddinov, Oqilxon Eng faxrli kasb // „Sovet Oʻzbekistoni“. 1969. 5 oktyabr
 Akbariy, Sulton. Tazim: Sotsialistik mehnat qahramoni Oqilxon Sharofiddinov 80 yoshda. // „Sovet Oʻzbekistoni“. 1977. 28 dek.

 
 Oqilxon Sharafiddinovga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi

 

Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Turkum:1898-yilda tugʻilganlar
Turkum:1981-yilda vafot etganlar
Turkum:Toshkent madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Xoja Ahror Valiy madrasasida tahsil olganlar
Turkum:Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Sharofiddin Ali Yazdiy

thumb

Sharafiddin Ali Yazdiy (tugʻ. Yazd, Eron – 1454, Yazd, Eron) — temuriylar davri mashhur tarixnavisi.

1414—35-yillar mobaynida Shohruxning oʻgʻli, Fors oʻlkasi hokimi Ibrohim Mirzo xizmatida boʻladi va uning topshirigʻi asosida mashhur "Zafarnoma" asarini yozadi. Ibrohim Mirzo vafotidan soʻng Sharafiddin Ali Yazdiy Sultoniya, Ray va Qum viloyatlari hokimi boʻlgan Shohruxning nabirasi Sultan Muhammad xizmatiga oʻtadi. 1445—46-yillar Muhammad Sultonning markaziy xukumatga qilgan isyoniga aralashib qolgan Sharafiddin Ali Yazdiy Ulugʻbekning oʻg'li Abdullatif tomonidan jazodan saqlab qolinadi va Hirotga yuboriladi. Kamoliddin Abdulvoseʼ an Nizomiyning "Maqomoti mavlaviy Jomiy" asarida keltirilishicha, Sharafiddin Ali Yazdiy Hirotga kelib, Jomiyning suhbatida boʻlgan. Shoxrux vafotidan soʻng (1447) oʻz vatani Taftga qaytib keladi va xonaqohga joylashib, umrining oxirigacha oʻsha yerda yashaydi,Navoiy "Majolis unnafois" asarida yozishicha, 6 yoshida "Shohrux Sulton buzugʻligʻida" (yaʼni Shohrux vafotidan soʻng mamlakatda yuz bergan nizolar chogʻida) katta jamoat bilan Xurosondan Iroqqa ketayotganda, Taftda Sharafiddin Ali Yazdiy yashagan xonaqohsa boʻlib, uni koʻrgan. Navoiy ushbu asarida Sharafiddin Ali Yazdiyning bilimdonligiga yuqori baxr berib: "Mavlononing sohib kamolligʻi olam axli qoshida musallamdur", deb yozgan. Shundan keyingi yillarda, yaʼni 1452-yilda tarixchi Abdurazzoq Samarqandiy ham Taftda Sharafiddin Ali Yazdiy bilan uchrashib suhbatlashgan. Moʻgʻuliston xoni Yunusxon yoshligida Shoxrux topshirigʻiga koʻra, uzoq yillar Sherozda Sharafiddin Ali Yazdiy tarbiyasida boʻlgan va sulton Abu Sayd uni olib kelib, Moʻgʻulistonga xon etib tayinlagan.

Sharafiddin Ali Yazdiy adabiyot va til uslubi, sheʼriyat nazariyasi, nujum ilmi, tarix, musika, tasavvufning nazariy masalalari boʻyicha bir nechta asarlar yozgan; "Sharaf" taxallusi bilan sheʼr bitgani ham maʼlum. Shuningdek, Sharafiddin Ali Yazdiyning "Hullali mutarraz dar muammo va lugʻaz" ("Muammo va topishmoklar borasida bezakli noma"); "Muntaxabi hulal" (mazkur asarning qisqartirilgan bayoni); "Mavotin yo manozir dar muammo" ("Muammo fanida joy va manzaralar"); "Qunh uzzod dar ilmi vaqfi aʼdod" ("Adadlar muvofiqligi ilmida haqiqat choʻqqisi"); "Alkitob fi ilm ilusturlobi" ("Us turlob ilmi boʻyicha kitob"); "Devon i Sharaf Yazdiy" ("Sharaf Yazdiyning devoni"); "Haqoyiq attahlil" ("Taxlil, yaʼni "Lo ilaha illallox."ning haqiqatlari"); "SharhiQasidai Burda" ("Qasidai Burda"ning sharhi); "Sharhi Asomoi Alloh" ("Alloh ismlari" sharhi); "Tuhfat ulfaqir va hadyat ulhaqir" ("Faqirning tuhfasiyu, haqirning hadyasi"); "Munshaot" (Xatlar toʻplami); Amir Temur tarixiga bagʻishlangan sheʼriy asarlari maʼlum.

 

 Sharafiddin Ali Yazdiy Saviya.uz saytida 

Turkum:Temuriylar davlati tarixchilari
Turkum:Yazdlik kishilar
Sharaqsoy korund koni

Sharaqsoy korund koni - Jizzax viloyatidagi kon. Jizzax shahridan 50 km jan.da, Molguzar togʻlarining shim. yon bagʻrida joylashgan. 1942-yilda ochilgan. Korund hosilalari quyi— oʻrta karbon ohaktoshlari yotqiziqlarining karstlangan notekis yuzasida tarqoq joylashgan. Umumiy uz. 20 km. Konda korundning kaltsitli, temirli, margaritli, oxaktoshli mavjud boʻlib, ular massivli, yoʻlyoʻl va xolxol koʻrinishdagi rudalar holida qatlamsimon va uyachasimon shakllardagi tanalarda uchraydi. Tanalarning qalinligi 0,38 m dan 1,8 m gacha, uz. 200–400 m gacha oʻzgaradi. Rudaning tarkibi: korund 3—70%, gematit 0,5—35%, Margarit 10—15% dan 20—50% gacha. Korund donalarining oʻlchami 0,2 dan 2–3 mm gacha. Sharaqsoy korund konik.ning zaxiralari (toifalar boʻyicha) V — 34 ming t, S, — 35,4 ming t, S2 — 28,1 ming t. Texnologii sinovlar natijasida Sharaqsoy korund konik. rudasi abraziv xususiyatga ega va abraziv sanoatida ishlatishga yarokli deb topilgan.
Sharbat

thumb|250px
thumb|250px
Sharbat — yangi uzilgan va terilgan meva, rezavor mevalar hamda sabzavotlardan siqib olinadigan shirali suyuqlik, meva suvi. Sharbatdan vino, shinni, marmelad, patoka va boshqa shirinliklar ishlab chiqariladi. Qaynatib, konservalangan holda yoki bevosita isteʼmol qilish mumkin boʻlgan toʻyimli, shifobaxsh, parhez ichimlik hisoblanadi. Eng koʻp isteʼmol qilinadigani — uzum, olma, olcha, olxoʻri va pomidor sharbatlaridir. Uzum harbati tarkibida 15% quruq modda (shu jumladan, 13,2% uglevodlar), 3,5 mg% S vitamini, 0,12% karotin, shuningdek, V va R vitaminlari va kaliy tuzlari bor, nordonligi 0,2 %; pomidor sharbati tarkibida 3% uglevodlar, 0,8% oqsil, 15 mg% S vitamini, 0,5 mg% karotin, Vr V2, RR vitaminlari, mineral tuzlar bor.
 

 

 . .

Turkum:Ichimliklar
Turkum:Mevali ichimliklar
Sharja

Sharja – BAAdagi shahar. Sharja amirligining poytaxti. Aholisi 320 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Fors koʻrfazi sohilidagi port, savdo markazi. Oltin va kumush buyumlar kandakorligi rivojlangan. Qirgʻoqqa yaqin suvlardan baliq ovlanadi.

 Etimologiyasi 
Sharja nomidagi kelib chiqishi nomaʼlum, eng keng tarqalgan talqinga koʻra Sharja sharq soʻzi bilan bogʻlanadi, chunki shahar Abu-Dabi va Dubaydan sharqda joylashgan va oʻz vaqtida eng sharqiy aholi punkti boʻlgan.

Biroq, boshqa talqinlar ismning joylashuviga qarab kelib chiqishini bahslashdi va uning oʻrniga shurūq soʻziga ishora qilishni taklif qildilar. Boshqa nazariyalar bu nomni Islomgacha boʻlgan Abed Al Shareq deb nomlangan but bilan bogʻlaydi, keyinchalik bu Sharjaga aylangan. Bu soʻzning kelib chiqishi ham arab tilining andaluscha shevasida qoʻllanishi bilan bogʻliq boʻlib, bu soʻz qalʼaga nisbatan ishlatilgan.

Iqtisodiyoti
thumb|250px|Souq Al Markazi tunda

Sharja - Air Arabia kompaniyasining bosh qarorgohi bo'lib, Yaqin Sharqdagi birinchi arzon aviakompaniya Yaqin Sharq, Osiyo va Yevropaga parvoz qiladi. Uning shtab-kvartirasi Sharja xalqaro aeroporti mulkida, Sharja yuk tashish markazida joylashgan.

Sharja aeroporti xalqaro erkin zonasi, xalq orasida "SAIF zonasi" nomi bilan tanilgan, BAAdagi eng mashhur erkin savdo zonalaridan biridir. SAIF zonasida 6000 dan ortiq kompaniya ishlaydi. Sharjada biznes ochish narxi BAAning boshqa amirliklariga qaraganda kamroq va sanoatlashtirishga e'tibor so'nggi yillarda Sharjani savdo markaziga aylantirdi. SAIF zonasi oʻzining 100% xorijiy mulkka egaligi hamda daromad va korporativ soliqlardan ozod qilinganligi tufayli 90 dan ortiq mamlakatlardan investorlarni jalb qildi.

 

 
 

 

Turkum:Fors koʻrfazi
Turkum:BAAning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari
 
Turkum:Arab madaniyati poytaxti
Shari (daryo)

Shari — Markaziy Afrikadagi dare. Uam va Gribingi daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Logone daryosi bilan yagona delta hosil qilib Chad kuliga quyiladi. Uzunligi 1450 km, havzasining maydoni 700 ming km². Yozgi seryomgʻir mavsumda, oʻrta va quyi oqimlarida esa kuz oylarida suvi koʻpayadi. Oʻrtacha suv sarfi 1230 m³/sek. Batangafo sh. gacha kema qatnaydi. Daryodan baliq ovlanadi. Sh. boʻyida Chad poytaxti Njamena sh. joylashgan.

 

Turkum:Alfavit boʻyicha daryolar‎
Turkum:Afrika
Turkum:Kamerundagi daryolar
Turkum:Chaddagi daryolar
Turkum:Markaziy Afrika Respublikasidagi daryolar
Sharik qoʻzgʻoloni

Sharik qoʻzgʻoloni - Buxoroda Abbosiylar xalifaligiga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolon (751). Unga Sharik ibn Shayx alMahriy boshchilik qilgan. Qoʻzgʻolonga umaviylar oʻrniga 750 yilda hokimiyat tepasiga kelgan abbosiylarning xalifalik hududidagi arab boʻlmagan xalqlarga nisbatan siyosatida oʻzgarishlar qilmaganligi; qonuniy hokimiyat Ali avlodlari qoʻliga topshirilishi lozim, degan shialarning fikrlari sabab boʻlgan. Unda Buxorodagi sugʻdiylar va arab axoliyey qatnashgan. Biroq qoʻzgʻolonda mahalliy zodagonlar, savdogarlar, kashovarzlar deyarli ishtirok etmagan.

Narshaxiynmng yozishicha, qoʻzgʻolon rahbari Sharik arab harbiylaridan boʻlib, u Buxoroda yashagan. Uning atrofida juda kup kishi yigʻilgan. Buxoro amiri Abduljabbor ibn Shuayb, Xorazm amiri Abdulmalik ibn Xarsama, Barzam (xoz. Karki) amiri Muhammad ibn Husayn va boshqa Sharikka bayʼat qilib, uni qoʻllabquvvatlashgan. Tabariynnng fikricha, Sharik tarafdorlari 30 ming kishidan ortiq boʻlgan.

Xuroson voliysi Abu Muslim Ziyod ibn Solih boshchiligidagi 10 ming kishilik lashkarni qoʻzgʻolonni bostirish uchun Buxoroga joʻnatgan. Buxoro sh. darvozalari oldida 37 kun uzluksiz jang boʻlib, unda buxoroliklar doim gʻalaba qozonib turgan.

Buxorxudot Qutayba ibn Tagʻshoda 10 ming odam bilan kelib, Ziyod ibn Solih bilan ittifoqlikda Sharik qoʻshiniga qarshi urushga kirishi qoʻzgʻolon magʻlubiyatga uchrashiga sabab boʻlgan. Sharik lashkari katta qiyinchilikda qolgan. Qoʻshin oʻrtasida ochlik boshlangan. Shunday boʻlishiga qaramasdan, qoʻzgʻolonchilar Ziyod va Tagʻshodaning birlashgan qoʻshinini Buxoro shahridan bir farsang uzoklikda boʻlgan jangda magʻlubiyatga uchratishgan. Navkand (Navkanda) qishlogʻida boʻlgan ikkinchi jang (751-yil yozi)da esa qoʻzgʻolonchilar magʻlubiyatga uchrashgan. Sharik ibn Shayx ham jang paytida otdan yiqilgan va oʻldirilgan. Buxoro amiri Abduljabbor bu magʻlubiyatga qaramay, shaharni arablarga topshiri shdan bosh tortgan. Arab lashkarboshisi Ziyod ibn Solih Buxoroga kelib, uch kechakunduz davomida shaharga oʻt qoʻydirgan. Shahar ichida ham arab qoʻshini buxoroliklarning qattiq qarshiligiga uchragan. Narshaxiyning yozishicha, Ziyodning buyrugʻi bilan shahar aholisidan kimni tutsalar, ularni dorga osganlar va nihoyat shaharni olganlar. Sharikning oʻgʻli va harbiy koʻmondonlari ham oʻldirilgan. Soʻngra Ziyod ibn Solih Samarqandga kelib, bu yerdagi qoʻzgʻolonni ham bostirgach, Xurosonga qaytgan.

SH.q. keyinchalik Movarounnahr va Xurosonda arablarga qarshi koʻtarilgan Mutsanna qoʻzgʻoloni oldidan oʻziga xos tayyorgarlik vazifasini oʻtagan.

: Narshaxiy, Buxoro tarixi, T., 1966; Istoriya atTabari, T., 1987.

Qahramon Rajabov.
Jumaniyoz Sharipov

Jumaniyoz Sharipov (1911.25.10, Xiva) — oʻzbek yozuvchisi, tarjimashunos olim.

Filologiya fanlari doktori (1968). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1971). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—43). Samarqanddagi pedakademiyani tugatgan (1932). Maorif xalq komissarligi metodika ilmiy kengashining masʼul rahbari (1932—34), Til va adabiyot instituti aspiranti (1935—37). Oʻquv pednashriyoti direktori (1937—40; 1949— 52), Oʻzbekiston KP MK madaniyat boʻlimi mudiri (1941—43; 1943—45), Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi boshqaruvining masʼul kotibi (1945—49). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi nashriyotining direktori (1952—59), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida katta ilmiy xodim (1959—70), sektor va boʻlim mudiri (1970—78), katta ilmiy xodim (1978—2002).

Ilk kitobi — ,,Yolqinli sheʼrlar" (1931). ,,Adabiyot darsligi" (1933), ,,Maksim Gorkiy" (1948) dostoni, ,,Saodat" (1958) qissasi nashr etilgan. ,,Xorazm" (1-kitob, 1960; 2-kitob, 1970; 3-kitob, 1974; 4-kitob, 1976) tetralogiyasida Asfandiyorxon hukmronligi (1910—1918-yillar) va fuqarolik urushi davrida xorazmliklarning og'ir hayoti, oʻlkada Sovet hokimiyatining oʻrnatilishi voqealari aks ettirilgan. ,,Oʻzbekistonda tarjima tarixidan" monografiyasida oʻzbek adabiyotida eng qadimgi davrlardan to XX asrga qadar yaratilgan tarjimalar oʻrganilgan. Jumaniyoz Sharipov tarjima tarixi va nazariyasi, tarjimonlar mahorati yuzasidan koʻplab risola va maqolalar eʼlon qilgan. Sh.Rustaveli, A.S.Pushkin, Maxtumquli, M.Gorkiy, S.Stalskiy, B.Kerboboyev va boshqalarning ayrim asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Asarlari:

 Badiiy tarjimaning baʼzi masalalari, T., 1957; 
 Oʻzbekistonda tarjima tarixidan, T., 1965; 
 Badiiy tarjimalar va mohir tarjimonlar, T., 1972; 
 Xorezm, 1—3 kn., M., 1968-76.

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Turkum:Oʻzbekistonlik tarjimonlar
Turkum:Adabiyotshunoslar
Yoʻldosh Sharipov

Yoʻldosh Sharipov (1913, Qoʻngʻirot shahri – 1973.23.7, Nukus) — qoraqalpoq aktyori, rejissyor, teatr arbobi. Qoraqalpogʻiston (1949) va Oʻzbekiston (1957) xalq artisti. Qoraqalpogʻiston milliy teatrining shakllanishiga muhim hissa qoʻshgan. Moskva teatr sanʼati krshida ochilgan Qoraqalpoq studiyasida oʻqigan (1935–39). Oʻz faoliyatini 1932-yil Qoraqalpoq davlat drama teatrida boshlagan va "Arshin mol olon" (U. Hojibekov), "Byurokratlar" (J. Oymurzayev), "Bogʻdagul" (S. Majitov), "Qora yuraklar" (R. Majitov) spektakllarini sahnalashtirgan. 1939–50 va yana 1956-yildan Qoraqalpoq davlat drama teatrida aktyor va rejissyor (1961–63 yillar bosh rejissyor), 1951–56 yillar Qoraqalpogʻiston madaniyat ishlari vazirligi qoshidagi sanʼat boshqarmasi boshligʻi. Sharipov ijodi xalq yumoriga boyligi, oʻziga xos milliyligi bilan ajralib turadi. Jeront (Molyer, "Skapenning nayranglari"), Gordey Torsov (N. Ostrovskiy, "Kambagʻallik ayb emas"), Boysari (N.Dovqorayev, "Alpomish"), Makferson (K.Simonov, "Rus masalasi"), Palimbet, Polvon ota (J. Oymurzayev, "OygulAbat", "Amudaryo sohilida") va boshqa rollari bilan shuhrat qozongan. "Gulsara" (K.Yashin), "Oʻzingdan chiqqan baloga...", "Amudaryo sohilida", "Berdaq" (J. Oymurzayev), "Kambagʻallik ayb emas" (N. Ostrovskiy), "Tozagul" (R.Majitov), "Tobutdan tovush" (A.Qahhor) kabi spektakllarni sahnalashtirgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1913-yilda tugʻilganlar
Turkum:1973-yilda vafot etganlar
Turkum:23-iyulda vafot etganlar
Latif Sharipov

Latif Karimovich Sharipov (8-oktabr, 1943, Peshku tumani) — xalq taʼlimi arbobi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2000-yildan). 1966-yili Buxoro pedagogika instutini tugatgan. 1966-yildan Peshku tumanidagi 14-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi, direktor oʻrinbosari, oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi, 2000-yildan tuman xalq taʼlimi boʻlimi davlat taʼlim standartlari monitoringi mutaxassisi.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Husan Sharipov

Husan Sharipov (1937.27.7, Toshkent – 2018.6.25, Toshkent) – aktyor. Oʻzbekiston xalq artisti (1991).

 Biografiyasi 
 Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1963).
 1959 —91 yillar Muqimiy teatrida aktyor (1986—87 ylar direktor).
 1990—95 yillar Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasida badiiy soʻz ustasi,
 1995—97 yillar Oʻzbekiston teatr arboblari uyushmasi kotibi.

 Ijodi 
Sharipov ijoditabiatan xalqchilligi, boy fantaziyasi, imkoniyati kengliga, ijro sanʼati va mahorati komik yoʻnalishidagi rollarga moyilligi bilan ajralib turadi. Aktyorning oʻzbek anʼanaviy teatri va askiya sanʼati vositalaridan unumli foydalanishi sahnada, kinoda, miniatyura teatri, „Xanda“ eshittirishlari (radio)da yaratgan obrazlari, rollaridagi soddalik, samimiylik koʻzga tashlanadi. Teatrda Toshbolta („Toshbolta oshiq“), Poʻlat („Xotinimning eri“), Tojiboy („Ujarlar“), Hasan („Jon qizlar“), Akop („Xonuma xonim“), Abdulla („Aka-uka sovchilar“), Abdulla („Vatan ishqi“), Sobirjon („Oshiq Gʻarib“), Choyxonachi („Jonim fido“) kabi rollari bilan teatr rivojiga mumosib hissa qoʻshdi.

Kinoda Shermat („Suyunchi“), Husan Sharipov („Vodillik kelin“), Avtobaza direktori („Marhumning hurmati“), Husan („Shoʻrpeshonalar“, „Kelinlar qoʻzgʻoloni“, „Kim jinni“), Hoji Aʼlam („Maysaraning ishi“), Zokir xotinboz („Amirning bevaqt tashrifi“), Hoji („Bomba“), Boʻyoqchi („Makkora“), ota („Chinor tagidagi duel“ va boshqalar) va telefilmlar Hoji Dehdor („Alisher Navoiy“), 12 qismli, Savdogar („Uvaysiy“), Husan („Uchrashuv“) va boshqalda ham samarali ijod qildi. 1960-yildan „Tabassum“ radiojurnalining, 1969-yildan teleminiatyura teatrining muntazam ishtirokchisi. Maʼnaviyat va maʼrifat yoʻnalishidagi teatrlashtirilgan „Maʼnaviyat qalbim quyoshi“ dasturi muallifi va ijrochisi. „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan mukofotlangan (1999)."Sharipov Husan" OʻzME. Sh-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Unvon va mukofotlari 
 Oʻzbekiston xalq artisti (1991-yil)
 Mehnat shuhrati ordeni (1999-yil)
 Fidokorona xizmatlari uchun ordeni (2021-yil);
 

 
Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Sharif

Sharif (arab. — olijanob, aslzoda) — Muhammad (sav) avlodlarining nomiga qoʻshiladigan hurmat soʻzi. Oʻrta asrlardan boshlab 7 shahar; Makka, Madina, Quddus, Bagʻdod, Damashq, Mozori Sharif va Buxoro Shariflari diniy markaz sifatida shuhrat qozongani uchun, ularga "Sharif" soʻzi qoʻshib aytiladigan boʻlgan. Shuningdek, bir necha atamalarga sifat tarzida qoʻshilgan holda (mas, hadisi Sharif, kalomi Sharif, mushafi Sharif va hokazo) ham qoʻllanadi.

 

Turkum:Alilar
Turkum:Diniy atamalar
Sharifboy madrasasi

Sharifboy madrasasi – Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Chaqar MFYda joylashgan tarixiy-madaniy yodgorliklaridan biri hisoblanadi. Sharifboy madrasasi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan – davlat muhofazasiga olingan.

 Tarixi 
Sharofboy madrasasi XVIII asr boshlarida qurilgan. Maʼlumotlarga qaraganda Sharifboy madrasasi bundan qariyb 300 yil ilgari, Sharofxoʻja mablagʻi hisobiga bunyod etilgan va uning oʻzi esa umrining oxiriga qadar mazkur madrasada mudarrislik qilganMeʼmoriy yodgorlikning „Sharafboy madrasasi“ deb atalishiga sabab .

Oʻtgan qariyb III asr mobaynida Sharifboy madrasasi koʻpgina hodisalarni boshidan kechirdi. Ayniqsa, sovetlar hukmronligi davrida madrasadan mutlaqo boshqa maqsadlarda foydalanilgan. Masalan, dastlab madaniyat uyi, soʻng klub, xatto teri-tanosil kasalliklari dispanseri ham joylashtirilgan. Hozirgi kunga kelib madrasa xaroba ahvolga kelib qolgan va Chaqar mahallasining homiyligida turadiNasriddinov K. Xoʻjayorov U. Qarshi shahrining meʼmoriy yodgorliklari. Toshkent: Yangi Avlod, 2011 – 23-bet.. Chaqar masjidi va Sharifboy madrasasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida“gi 846-sonli qarori bilan milliy roʻyxatga kiritilgan edi. Biroq Sharifboy madrasasi va Chaqar masjidida taʼmirlash va restavratsiya ishlari olib borilmaganligi sababli 2022-yil Ijtimoiy tarmoqlarda tanqidiy muhokamalar boʻldi. Unga koʻra madrasa ahvoli avariya xolatiga kelib qolgandi.

 Meʼmorchiligi 
Madrasaning meʼmoriy uslubi Shermuhammad madrasasiga oʻxshash boʻlib, faqat u bir qavatli, koshinsiz chorgʻishtlardan tiklangan, peshtoqlari ancha past, bezaksiz boʻlgan.

Madrasa hajmi boʻyiga 22.15 metr, eniga 19.61 metrni tashkil etadi. Toʻgri toʻrtburchak shaklidagi hovlisi hajmi 9.0x12.31 metrni tashkil qilgan. Hovli pishiq gʻishtdan terilgan. Hujralar soni 14 ta boʻlib ular asosan bir xonali boʻlgan, shuningdek, bitta darsxona va janub tomonida ayvon ham mavjud boʻlib, undan asosan yozgi tahsil joyi sifatida foydalanilgan. Keyinchalik bu ayvonning oldi yopilib, u mahalla machitiga aylantiriIgan.

 Galereya 

 

 
Turkum:Qarshi meʼmoriy yodgorliklari‎
Turkum:Qarshi madrasalari
Murod Sharifxoʻjayev

Murod Sharifxoʻjayev (1932.20.8, Toshkent — 2008.14.12, Toshkent) – iqtisodchi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (1995), iqtisod fanlari doktori (1976), professor (1978), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan murabbiy (1992). Toshkent moliya iqtisod institutini tugatgan (1953). Shu institutda aspirant, assistent, katta oʻqituvchi (1953—1963), dotsent (1963—1967), xalq xoʻjaligini rejalashtirish kafedrasi mudiri (1967—1979). Oʻzbekiston Davlat plan qoʻmitasi (Gosplan) qoshidagi Iqtisodiy ilmiy tadqiqot instituti direktori (1975—1976), Toshkent xalq xoʻjaligi instituti rektori (1976—1986), Qurilish komplekslari rahbarlari va mutaxassislari malakasini oshirish va kayta tayyorlash instituti prorektori (1986—90), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi bosh ilmiy kotibi (1990—1991). Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri oʻrinbosari va Istiqbolni belgilash va statistika davlat qoʻmitasi raisi (1994—1995), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasining rektori (1995-yil aprel—iyul). Toshkent moliya instituti rektori (1991—2005).

Ilmiy ishlari Oʻzbekistonda kapital qurilishi, iqtisodiy nazariya, respublikaning iqtisodiy mustaqilligini mustahkamlash, iqtisodiyotni erkinlashtirish, xalq xoʻjaligida tarkibiy oʻzgarishlar, tashqi iqtisodiy aloqalar, aholini ish bilan taʼminlash va boshqa masalalarga bagʻishlangan. Oliy oʻquv yurtlari uchun darslik, oʻquv qoʻllanmalari muallifi. 

2-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati. 2005-yil fevraldan 2006-yil 27-yanvargacha Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati raisi.

 Asarlari 
 Kapitalnoye stroitelstvo v Uzbekistane i yego materialnotexnicheskaya baza, T., 1971; 
 Ekonomicheskiye problemi proizvodstva stroitelnix materialov, T., 1971; 
 Bozor iqtisodiyoti nazariyasi va amaliyoti, T., 2000; 
 Menejment, T., 2001; 
Oʻzbekiston. Yangi gʻoyalar, yangi yutuqlar, T., 2002; 
 Oʻzbekistonda ochiq fuqarolik jamiyatining shakllanishi, T., 2003; 
 Chelovek, opredelivshey epoxu, M, 2004; 
 Davrni belgilab bergan inson, T., 2004 (hammualliflikda).

 

Turkum:Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti bitiruvchilari
Turkum:Oʻzbekiston yetakchilari
Turkum:Oʻzbekiston senatorlari
Turkum:Oʻzbekistonlik iqtisodchilar
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan fan arboblari
Sharofiddin Aʼlam Ibn Nuriddin Oxund

Sharofiddin Aʼlam Ibn Nuriddin Oxund (17-asr 18-asrning 1choragi) — tarixchi olim. Andijon viloyatida tugʻilgan. Keyinchalik Samarqand shahrida yashagan. Hayoti haqida maʼlumotlar deyarli saqlanib qolmagan. "Tarixi Said Roqim" ("Said Roqim tarixi") asarida Movarounnahr, Xuroson va Hindistonda Amir Temur davridan to 1645-yilgacha, yaʼni ashpgarxoniylartn Buxoro xoni Abdulazizxon taxtga oʻtirguncha boʻlgan davr tasvirlangan. Asarda muhim tarixiy voqealar izchil xronologiya asosida yoritilgan. Xususan, yirik ulamolar, shayxlar, shoirlar va hofizlar haqida muhim maʼlumotlar mavjud.

"Tarixi Sayd Roqim" asari Mirza Salimbek tomonidan Toshkentda nashr etilgan (1913). Asar qoʻlyozmalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondi (30 dan ortiq) hamda Sankt-Peterburg, Dushanba va Angliya, Fransiya, Misr va Saudiya Arabistonida sakdanadi.

 Adabiyot 
 Axmedov B.A., Istorikogeograficheskaya literatura Sredney Azii XVI—XVIII vv. T., 1985.

 

Turkum:Buxoro xonligi tarixchilari
William Sharpe

thumb|200px|right|William Forsyth Sharpe (2007)
SHARP (Sharpe) Vilyam (1934) — amerikalik iqtisodchi, Berklidagi Kaliforniya universitetini tugatgan, filosofiya doktori (1961). REND korporatsiyasida iqtisodchi, Vashington universiteti, 1973-yildan Stenford universiteti professor 1980-yilda Amerika moliya uyushmasi (AGʻA) prezidenti boʻlib saylangan. Sh. turli boylik shakllarini okilona uygʻunlashtirish (portfel yondashuvi) nazariyasi asoschilaridan biri. 20-asrning 60y.larida moliya bozorlarida kapital aktivlar narxlarining shakllanishi modelini yaratgan. Asosiy asarlari: "Kapital aktivlar narxi. Xatar sharoitida bozor muvozanati nazariyasi", 1964; "Investitsiya portfeli nazariyasi va kapital bozorlari", 1970; "Investitsiyalar", 1978; "Aktivlarni joylashtirish vositalari", 1985; "Investitsiya kiritish asoslari", 1989. Nobel mukofoti laureati (1990; Harry Markowitz va Merton Miller bilan birga)OʻzME.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Iqtisodchilar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Sharshara

thumb|Sharshara, Kanada
Sharshara — daryo oʻzanidagi tik jarliklardan suvning pastga otilib tushishi. Suv bir nechta pogʻonalardan oqib tushib, Sharsharalar qatori — kaskad hosil qilishi mumkin. Dare yumshoq va qattiq jinslardan tarkib topgan joylardan oʻtganda yumshoq jinsli joyni oʻyib kirib pogʻona hosil qiladi va shu pogʻonalardan pastga otilib tushadi. Sharshara pogʻonasi betoʻxtov yemirilib turadi va Sharshara oqimning yuqori tomoniga siljib boradi. Pogʻona tez yemirilib borgan joylarda Sharshara oʻrnida ostonalar hosil boʻladi. Togʻlardagi tor vodiy va daralarning oʻpirilib tushgan qattiq togʻ jinslari bilan toʻsilishi oqibatida hamda tekisliklarda daryoning qattiq jinslar yer yuzasiga chiqib qolgan joylardan oʻtishida ham Sharsharalar paydo boʻlishi mumkin.

Oʻrta Osiyo daryolarining togʻli hududlaridagi irmoklari, soylar baʼzi joylarda uncha katta boʻlmagan Sharsharalar (mas, Sangardakdaryo Sharsharasi) hosil qilgan. Daryolardagi Sharsharalar kema qatnovi va yogoch oqizishga xalaqit beradi, biroq GESlar qurish uchun kulaydir.

Dunyodagi eng baland va mashhur sharsharalarNomi Joylashgan oʻrni BalandAnxel Jan.Amerika 1054Tugela Afrika 933Yosemit Shim.Amerika 727Utigard Yevrosiyo 610Saterlend Okeaniya 580 Viktoriya Afrika 120Iguasu Janubiy Amerika 72 Niagara Shim.Amerika 51Boyoma Afrika 40

Turkum:Gidrologiya
Sharqiy avstraliya oqimi

Sharqiy avstraliya oqimi - Tinch okeandagi iliq yuza oqim, Janubiy Passat oqimi tarmogʻi. Avstraliyaning sharqiy qirgʻoqlari boʻylab shim.dan janub tomon oqadi. Tezligi 1,1—1,8 km/soat, markazida 2,7 km/soat. Suvining temperaturasi qishda 11—20°, yozda 15— 26°. Suv sarfi 30 mln. m³/sek. Tasmaniya o. yaqinida Gʻarbiy Shamollar oqimiga qoʻshilib ketadi.

 

Turkum:Avstraliya geografiyasi
Sharqiy Afrika

thumb|200px|Sharqiy Afrika
Sharqiy afrika - Afrikaning sharqiy qismidagi ekvatorial va subekvatorial kengliklardagi yerlarni oʻz ichiga olgan tabiiy oʻlka, shimolida Efiopiya afrikada tektonik kolar yoq yassitogʻligi, gʻarbda Kongo botigʻi, janubida Zambezi daryosining quyi oqimi va sharqda Hind okeani bilan chegaralangan. Sharqiy Afrika hududining aksari qismini Sharqiy Afrika yassitogʻligi (bal. 1000 m dan ziyod) egallaydi. Yassitogʻlik tektonik yoriklar bilan parchalangan. Relyefida palaxsali togʻlar, lavali plato va vulkan konuslari (Afrikaning eng baland joyi — Kilimanjaro soʻngan vulkani, 5895 m), tub terrasalar, uzilmali botiqlar va jarliklar navbatlanib joylashgan. Dengizboʻyi qismi kambar pasttekislikdan iborat. Iqlimi ekvatorial mussonli, issiq, mavsumiy nam iqlim. Yillik yogʻin 500 dan 3000 mm gacha. Sharqiy Afrika yassitogʻligi Nil, Kongo, Zambezi va Hind okeaniga quyiladigan kichikroq daryolar havzalari oʻrtasidagi suvayirgʻich vazifasini bajaradi. Koʻl koʻp (Viktoriya, Tanganika, Nyasa va boshqalar). Oʻsimliklari turli tipdagi savannalar va siyrak oʻrmonlardan iborat, togʻlarda oʻsimlikdar balandlik mintaqalari boʻylab tarqalgan. Hayvonot dunyosi (ayniqsa, yirik sut emizuvchilar)ga boy. Hayvonlari Efiopiya zoogeografik oblastining Sharqiy Afrika oblastchasiga mansub. Sharqiy Afrikada Keniya, Uganda, Ruanda, Burundi, Tanzaniya, Zambiya, Malavi, Somali, Efiopiya va Jibuti davlatlari joylashgan.
Sharqiy gat togʻlari

Sharqiy gat togʻlari, Sharqiy Ghata togʻlari — Hindistondagi togʻlar, Dekan yassitogʻligining sharqiy chekkasidagi tarqoq togʻlarning umumiy nomi (Velikonda, Nallamalay, Sharqiy togʻlar va boshqalar). Eng baland joyi 1680 m (Devodi-Munda togʻi). Gneys, kristalli slanets, kvarsitlardan tuzilgan. Bengaliya qoʻltigʻiga qaragan sharqiy yon bagʻri nisbatan tik. Togʻlar barg toʻkuvchi musson oʻrmonlari bilan qoplangan.

 

Turkum:Togʻlar
Sharqiy grenlandiya oqimi

Sharqiy grenlandiya oqimi - Shimoliy Muz okeanidagi sovuq yuza oqim, Arktika havzasini kesib oʻtuvchi oqimning davomi. Suvining temperaturasi Grenlandiya qirgʻoqlari yaqinida 0° dan past, yozda 2,4° gacha. Tezligi 0,9 km/soat. Grenlandiyaning sharqiy qirgʻoqlari boʻylab shim.dan janub tomon yoʻnalgan. Kengligi 350 – 540 km. Aysberg koʻp.

 

Turkum:Dengiz oqimlari