Akmeizm

Akmeizm ( „gullash; gullash vaqti“) — 1910-yillarda rus sheʼriyatida mavjud boʻlgan poetik yoʻnalish. Akmeistlar moddiylikni, mavzular va tasvirlarning obyektivligini, soʻzning aniqligini yetakchi oʻringa qoʻyganlar. Akmeizm — bu aniqlikni koʻklarga koʻtarish, tasvirning „moddiyligi“, „aniq oʻlchangan va muvozanatli soʻzlar sanʼati“dir. Uning dasturi ilk marta 1912-yilning 19-dekabrida Sankt-Peterburgdagi „Daydi it“ kabaresida ommaviy ravishda eʼlon qilingan.

Yangi tendensiyaning shakllanishi "Shoirlar sexi " uyushmasi faoliyati bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, u „Sheʼr akademiyasi“ faoliyatiga muxolif sanalgan, uning asosiy vakillari — akmeizm asoschilari Nikolay Gumilyov, Anna Axmatova, „Sex“ kotibi lavozimida ishlagan Sergey Gorodetskiy edi.

Zamondoshlar ushbu atamaning kelib chiqishiga oid turli talqinlarni ilgari surganlar: Vladimir Pyast uning kelib chiqishini Anna Axmatovaning taxallusi bilan bogʻlagan, baʼzilar esa lotin tilida akmatus deya talaffuz etiladigan atamaning yunoncha ἀkmk — „'oʻtkir“ soʻzi bilan bogʻliqligini taʼkidlaganlar.

„Akmeizm“ atamasi 1912-yilda Nikolay Gumilyov va Sergey Gorodetskiy tomonidan taklif qilingan: ularning fikriga koʻra, inqirozga yuz tutgan simvolizm oʻrnini oʻtmishdoshlarning tajribasini umumlashtiruvchi va shoirni ijodiy muvaffaqiyatning yangi choʻqqilariga olib chiqadigan yoʻnalish egallashi jarayoni yaqinlashayotgandi.

Andrey Beliyning soʻzlariga koʻra, adabiy oqimning nomi bahs-munozaralar asosida qizgʻin xolatda tanlangan va toʻliq asoslanmagan: Vyacheslav Ivanov hazil tariqasida „Akmeizm“ va „adamizm“ haqida gapirgan, Nikolay Gumilyov tasodifan tushgan soʻzlarni olib, oʻziga yaqin boʻlgan shoirlar guruhini akmeistlar deya atagan.

Akmeizmning xususiyatlari:

 Maʼlum bir narsa va hayotdagi har bir hodisasini qadrlash;
 Sanʼatning maqsadi — inson tabiatini yuksaltirish;
 Hayotdagi nomukammal hodisalarini badiiy jihatdan oʻzgartirishga intilish;

 Akmeizm yozuvchilarning asarlarida 
Akmeizm Nikolay Gumilyov („Simvolizm va akmeizm merosi“ maqolasi, 1913-yil), Sergey Gorodetskiy („Zamonaviy rus sheʼriyatidagi baʼzi oqimlar“ 1913), Osip Mandelstam (1919-yilda nashr etilgan „Akmeizm tongi“ maqolasi), Anna Axmatova, Mixail Zenkevich, Georgiy Ivanov, Yelizaveta Kuzmina-Karavaevaning nazariy asarlari va badiiy amaliyotida oʻz oʻrnini topgan.

1912-1913-yillarda „Shoirlar sexi“ning „ Giperboreya“ jurnali nashr etilgan.

 BU ASRNING SHOIRLARI ILHOMLANTIRGAN 
Ko'pincha, akmeizmning kashfiyoti bo'lgan ramziylik musiqa bilan solishtirilgan. U sirli, polimemantik, har qanday tarzda talqin qilinishi mumkin. Bunday uslublar zamonaviy uslubda bu tushunchaga aylandi. O'z navbatida, akmeizm adabiyotda oqim bo'lib, avvalgisining juda katta qarama-qarshiligiga aylandi. Bu yo'nalishdagi shoirlar o'zlarining ishlarini musiqa bilan emas, balki me'morchilik yoki haykal bilan solishtirishadi. Ularning she'rlari juda chiroyli, ammo ayni paytda aniq, qatlam va har qanday tomoshabinga juda aniq. Har bir so'z to'g'ridan-to'g'ri, unda hech qanday shubhasiz yoki taqqoslashsiz, undagi asl ma'noni anglatadi. Shuning uchun Acmeist oyatlari barcha maktab o'quvchilarining xotirasini o'rgatish juda oson va shuning uchun ularning mohiyatini tushunish juda oson.

 RUS ADABIYOTIDA AKMEIZM VAKILLARI 
Ushbu adabiy tamoyilning barcha vakillarining o'ziga xos xususiyati nafaqat birlashma, balki do'stlik ham edi. Ular xuddi shu jabduqda ishlaganlar va o'zlarining ijodiy yo'llarining boshida Leningradda "shoirlar" deb nomlangan seminarni yaratib, o'zlarini baland ovoz bilan e'lon qilishdi. Ularda o'ziga xos adabiy platforma, she'riyat yozish uchun zarur bo'lgan standartlar yoki boshqa ishlab chiqarish tafsilotlari yo'q edi. Aytish mumkinki, shoirlarning har biri o'z ishining nima ekanligini bilishgan va u har bir so'zni boshqalarga qanday tushunish kerakligini bilgan. Anna Axmatova, uning rafiqasi Nikolay Gumilev, Osip Mandelstam, Sergey Gorodetskiy, Vladimir Narbut, Mixail Kuzmin va boshqalar taniqli taniqli kishilar orasida ajralib turadi. Mualliflarning har birining she'rlari ham o'z tarkibida, ham xarakteri va kayfiyatida bir-biridan farq qiladi. Biroq, har bir ish tushunarli bo'ladi va uni o'qiganingizdan keyin keraksiz savollar bo'lmaydi.

 ULARNING MAVJUDLIGI DAVRIDA AKTYORLAR SHARAFLANG 
Adabiyotda akmeizm paydo bo'lganida, bu haqda odamlar birinchi bo'lib biz biladigan shoirlarning tahririyati ostida nashr etilgan Hyperborey jurnalida o'qishadi. Aytgancha, shu bilan bog'liq ravishda ko'pincha akmeistlar ham rus san'atining yangiligi va go'zalligi uchun kurashgan Hyperboreanslar deb nomlangan. Keyinchalik, ushbu adabiy yo'nalishning mohiyati ochilgan , mavjudligi yuvilib ketgan va yana ko'p narsalarni o'z ichiga olgan "Shoirning ishi" ning deyarli har bir a'zosi yozgan bir qator maqola keldi. Biroq, ishda g'ayratga va hatto san'atning yangi yo'nalishini asos solgan barcha shoirlarning do'stligiga qaramay, ruscha adabiyotda akmeizm susay boshladi. 1922 yilga kelib, "Shoirlar uchun seminar" allaqachon tugagan edi, uni qayta tiklashga urinishlar behuda bo'ldi. O'sha adib tanqidchilarning ishonishicha, mag'lubiyatning sababi, Acmeistlar nazariyasi amaliy niyatlarga to'g'ri kelmagan va ular simvolizmdan butunlay ajralib qolishga erisholmaganlar.

 

 Kazak V. XX asr rus adabiyoti leksikasi = Lexikon der russischen Literatur ab 1917 / trans. u bilan.. — M. : RIK „Madaniyat“, 1996-yil. — XVIII, 491, 1 bilan. — 5000 nusxa. — ISBN 5-8334-0019-8.
 Kikhney L. G. Akmeizm: dunyoqarash va poetika. — 2-nashr. — M.: Planeta, 2005. — 184 b. — 5-88547-097-X
 

 
 N. Gumilyov. „Simvolizm va akmeizm merosi“
 „Dunyo boʻylab“ ensiklopediyasidagi maqola 
 „Adabiy ensiklopediya“dagi maqola (1929)
 Akmeizm -OMRI RONEN. Akmeizm
 Akmeizm — eng yaxshi kitoblar
 Oleg Lekmanov. A.ning daftarlarida „Kumush asr“ va akmeizm tushunchasi. Axmatova
 https://uz.unansea.com/adabiyotda-akmeizm-va-uning-kichik-tarixi/

Turkum:Adabiyot