Beyhan Sulton (Mustafo III ning qizi)

Beyhan Sulton (1766-yil 13-yanvar — 1824-yil 7-noyabr) — Usmoniylar malikasi, sulton Mustafo III va uning jufti Odilshoh Kadınning qizi, sulton Salim III ning ota bir, ona boshqa singlisi.

 Yoshligi 
Beyhan Sulton 1766-yil 13-yanvarda Topkapı saroyi tugʻilgan. Otasi Usmoniylar imperiyasi sultoni Mustafo III, onasi esa Odilshoh Kadın boʻlgan. Uning oʻzidan ikki yosh kichik Hadicha Sulton ismli singlisi bor edi. Opa-singillar umr boʻyi oʻzaro mustahkam yaqinlikni saqlab qolishgan.

Otasi 1774-yilda vafot etgach, Beygan Sulton 9 yoshida onasi va singlisi bilan Eski saroyga koʻchib oʻtdi. Yakkalangan muhit sababli Beyhanda ham, singlisida ham depressiya, xavotir va boshqa bezovta xatti-harakat alomatlari namoyon boʻla boshladi. Xususan, Beyhan tez-tez hushidan ketib qolar, qichqirish va yigʻlash bilan kechadigan isterik xurujlari boʻlardi. Shundan soʻng Odilshoh Kadın erining ukasi, yangi sulton Abdulhamid I ga qizlarining turmushga chiqishiga ruxsat berishini soʻrab xat yozdi. Bu ularga saroy qamogʻidan chiqish imkonini berardi. Sulton uning iltimosni qondirib, ikki malika uchun kuyov topdi.

 Nikohi 
Beyhan Sulton 18 yoshga toʻlganida onasi sulton Abdulhamid I ga qizlarini uzatishni soʻrab maktub yozdi. 1784-yilda sulton Abdulhamid I Beyhanni Halab hokimi silohdor Mustafo posho bilan nikohladi. Nikoh posho Istanbulga qaytganidan soʻng 1784-yil 22-aprelda boʻlib oʻtdi. 5-may kuni Beyhan Sultonning sepi, ertasiga esa Beyhan Sultonning oʻzi Topkapı saroyidan Cağaloğudagi oʻz saroyiga koʻchirildi. Beyhan Sulton oʻsha paytda 19 yoshda edi.

Juftlikning Hadicha Sultonxonim ismli qizi boʻlgan. Hadicha 1785-yilda tugʻilgan va 1799-yilda turmushga chiqqan. 1799-yil martida eri vafot etgach, Beyhan Sulton beva qolgan va koʻplab Usmoniylar malikalari kabi boshqa turmushga chiqmagan. Akasi Salim har chorshanba kuni uning huzuriga kelib turar va ular birga koʻplab konsertlarga borishardi. Opasi Hadicha Sulton oʻz davrining eng mashhur va nufuzli malikalaridan biriga aylangan boʻlsa-da, Beyhan ham Salimning islohotlari va yangilanish harakatlarini qoʻllab-quvvatlashda faol ishtirok etgan hamda Yevropaga, ayniqsa, sanʼat, meʼmorchilik, dizayn va modaga boʻlgan qiziqishini baham koʻrgan. U hatto xorijiy elchilarning rafiqalari uchun ziyofatlar ham uyushtirgan.

Beyhan Sulton oʻz amakivachchasi sulton Mahmud II ning xotini, Mehrimoh Sulton va Zaynab Sultonning onasi Hoşyar Kadınni yoshligida tarbiyalagan.

 Yerlar va vaqflar 
Beyhan Sulton boy ayol boʻlib, akasi Salim III va amakisi Abdulhamid unga koʻplab yer-mulk ajratgan. U badavlat malika boʻlgan, Bosfor boʻyida (Beshiktosh, Arnavutköy) ikkita ta saroyga egalik qilgan. Unga, shuningdek, Lale Devri (Lola davri) koʻngilochar maskanlaridan biri boʻlgan Eski Chırağan saroyi ham berilgan. Beyhan Salim III ning roziligi bilan uni buzdirib, 1791-yilda Yevropa uslubidagi saroy qurilishini boshlab yuborgan. Yangi saroy 1795-yilda tayyor boʻlgan. Ayni paytda uning singlisi Hadicha ham yevropalik dizayner Melling koʻmagida dengiz boʻyidagi saroyini qurish bilan band edi. Beyhan Yeşillioğlude egizak saroylar qurdirgan va ularning birini oʻziga olib, ikkinchisini singlisi Hadichaga bergan.

1801-yilda Beyhan Sulton Istanbuldagi Kuruçeşme mahallasida oʻz nomi bilan atalauvchi favvora qurdirgan. 1804-yilda Akıntıburnu sohilida oʻz nomiga yana bir favvora bunyod ettirgan. 1817-yilda u Hırka-i Şerifda joylashgan Mesih posho favvorasini taʼmirlattirgan. Shuningdek, akasi Salim hukmronligi davrida saroylari yaqinida yana ikki favvora qurdirgan. Beyhan Sulton onasining xotirasiga Yeşilioğlu saroyi atrofida, Hadicha Sulton saroyi roʻparasida maktab ham bunyod ettirgan.

Beyhan Sulton favvorasi turk davridagi usmoniylar sanʼatining oʻz turkumidagi eng goʻzal asarlaridan biridir. Biroq favvora joylashgan koʻcha kengaytirilishi sababli butunlay qismlarga ajratib tashlangan va bugungacha qayta tiklanmagan. Beyhan Sulton favvorasi toʻlaligicha Gʻarb sanʼati taʼsirida yaratilgan.

 Sanʼat homiysi 
Beyhan, akasi Salim va singlisi Hadicha Sulton Yevropa sanʼatiga katta qiziqish bildirgan. Beyhan ham, Selim ham davrning yirik shoiri boʻlgan Mavlaviy shayx Gʻolibni yuksak qadrlagan va unga homiylik qilgan boʻlishi mumkin. Istanbulda tugʻilib, shu yerda taʼlim olgan Mavlaviy darvishining oʻgʻli boʻlgan Mavlaviy shayx Gʻolib Galata darvishxonasi shayxi boʻlgan. Beyhan uning sheʼrlaridan nusxalar koʻchirtirgan.

 Vafoti 
Beyhan Sulton 1824-yil 7-noyabrda 58 yoshida vafot etgan va Eyüpda joylashgan Mihrişah Sulton maqbarasiga dafn qilingan.

 Farzandlari 
Eri bilan Beyhan Sultonning bir qizi boʻlgan:
 Hadicha Xonimsulton (1785-yilda tugʻilgan — 1799-yildan keyin vafot etgan), Beyhan Sultonning singlisi Hoticha Sultonning sharafiga unga shunday ism berilgan. 1799-yilda turmushga chiqqan.

 Ajdodlari 

 

 
 
 
 

Turkum:1766-yilda tugʻilganlar
Turkum:1824-yilda vafot etganlar
Turkum:18-asr Usmoniylar imperiyasi malikalari
Turkum:19-asr Usmoniylar imperiyasi malikalari