Mentha aquatica

Mentha aquaticaframelesslink=|alt=|framelessLeast Concern  (IUCN 3.1)de Belair, G.; Lansdown, R. V. (2014). „Mentha aquatica“. IUCN Red List of Threatened Species. 2014: e.T164509A63304147. doi:10.2305/IUCN.UK.2014-2.RLTS.T164509A63304147.en. Retrieved 13 November 2021.Ilmiy tasniflashO‘simliklarYuksak oʻsimliklarGulli oʻsimliklarIkki urugʻpallalilarAsteridsLamialesYalpizdoshlarMenthaM. aquaticaBinar nomiMentha aquaticaL.Sinonimlar Marrubium aquaticum (L.) Uspensky
 Mentha acuta Opiz
 Mentha acutata Opiz
 Mentha affinis Boreau nom. illeg.
 Mentha aromatica Opiz ex Déségl.
 Mentha augusta Opiz ex Déségl.
 Mentha auneticensis Opiz
 Mentha aurita Weihe ex Fresen.
 Mentha avellinii Tod. ex Bertol.
 Mentha avellinii Tod. ex Lojac.
 Mentha brachiata Weihe ex Fresen.
 Mentha bugulifolia Weihe ex Fresen.
 Mentha calaminthifolia (Vis.) Heinr. Braun
 Mentha capitata Opiz
 Mentha cetica Heinr.Braun
 Mentha chaixii Strail
 Mentha cordata Jan ex Nyman
 Mentha crenatodentata Strail
 Mentha denticulata Strail
 Mentha deseglisei Malinv. nom. illeg.
 Mentha dubia Chaix ex Vill.
 Mentha dunensis Strail
 Mentha duriuscula Heinr.Braun & Topitz
 Mentha duriuscula (Heinr.Braun & Topitz) Trautm.
 Mentha elongata (Pérard) Heinr.Braun
 Mentha eriantha K.Koch
 Mentha glabra Colla nom. illeg.
 Mentha glomerata Stokes
 Mentha grandidentata Strail
 Mentha hirsuta Huds.
 Mentha hirta Caldas nom. illeg.
 Mentha hybrida Aresch.
 Mentha hygrophila Topitz
 Mentha hystrix Heinr.Braun
 Mentha incisoserrata Strail
 Mentha intermedia Host nom. illeg.
 Mentha × intricata Debeaux
 Mentha lateovata Strail
 Mentha latifolia Nolte ex Hornem. nom. illeg.
 Mentha limicola Strail
 Mentha limnetes (Topitz) Trautm.
 Mentha limosa (Schur) Heinr.Braun
 Mentha littoralis Strail
 Mentha lloydii Boreau
 Mentha lobeliana (Becker) Heinr.Braun
 Mentha macrocephala Strail
 Mentha macrophylla Waisb. ex Trautm. nom. illeg.
 Mentha microcephala Strail
 Mentha nederheimensis Strail
 Mentha nepetifolia Lej.
 Mentha nigrescens Weihe ex Fresen.
 Mentha obliqua Raf.
 Mentha obtuseserrata Opiz ex Malinv.
 Mentha obtusifolia Opiz ex Déségl.
 Mentha origanoides Ten.
 Mentha origanoides Lej. ex Fingerh. nom. illeg.
 Mentha ortmanniana Opiz
 Mentha paludosa Sole
 Mentha palustris Mill.
 Mentha pedunculata (Pers.) Poir.
 Mentha pireana Strail
 Mentha polyanthetica (Topitz) Trautm.
 Mentha probabilis Schur
 Mentha purpurea Host
 Mentha pyrifolia Heinr.Braun
 Mentha pyrifolia A.Kern. nom. illeg.
 Mentha ramosissima Strail
 Mentha ranina Opiz
 Mentha rauscheri Topitz
 Mentha riparia Schreb.
 Mentha riparia Lej. ex Malinv. nom. illeg.
 Mentha rudaeana Opiz
 Mentha sativa Sm. nom. illeg.
 Mentha soleana Strail
 Mentha stagnalis Topitz
 Mentha stagnalis (Topitz) Trautm.
 Mentha stolonifera Opiz
 Mentha subspicata Weihe ex Fresen.
 Mentha subthermalis Trautm.
 Mentha tinantiana Lej. ex Malinv.
 Mentha trojana Heinr.Braun
 Mentha umbrosa Opiz
 Mentha urticifolia Ten.
 Mentha viennensis Opiz
 Mentha weiheana Opiz
 Mentha weissenburgensis F. W. Schultz ex Nyman nom. inval. 
 
Mentha aquatica (suv yalpizi ; sin. Mentha hirsuta Huds) — Lamiaceae yalpizdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik. U nam joylarda oʻsadi. Vatani Yevropaning koʻp qismi, shimoli-gʻarbiy Afrika va janubi-gʻarbiy Osiyo.

 Tavsif 
Suv yalpizi bo‘yi gacha oʻsadigan ildizpoyali, koʻp yillik o‘t oʻsimlik. Poyasi toʻrtburchak, yashil yoki binafsharang, oʻzgaruvchan tukli. Ildizpoyalari keng tarqalgan, tolali ildizlarga ega. Barglari tuxumsimon, tuxumsimon-nayzasimon, uzunligi va kengligi , yashil (baʼzan binafsha), qarama-qarshi, tishli. Yalpiz gullari mayda, zich joylashgan, binafsha, quvursimon, pushti-nilufar rangga bo‘yalgan va yarim sharsimon to‘pgul hosil qiladi. Gullash yozning oʻrtasidan oxirigacha davom etadi. Suv yalpizi hasharotlarning koʻp tomonidan changlantiriladi, lekin yer osti ildizpoyalari bilan ham tarqalishi mumkin. Oʻsimlikning barcha qismlari yalpiz hidiga egaBlamey, M. & Grey-Wilson, C. (1989). Huxley, A., ed. (1992). . Shvetsiya va Finlandiyaning Boltiq dengizi yaqinidagi hududlaridan kelib chiqqan, torroq barglari va rangpar gullari boʻlgan shoxsiz, tuksiz oʻsimliklar Mentha aquatica var litoralis deb nomlangan.

Mentha aquatica poliploid boʻlib, 2 n = 8 x = 96 xromosomaga ega.

 Taksonomiya 
Mentha aquatica birinchi marta 1753-yilda Karl Linney tomonidan tasvirlangan. Boshqa Mentha da boʻlgani kabi, u keyinchalik turli xil nomlar ostida qayta taʼriflangan. Plants of the World Online 87 ta sinonimlarni sanab oʻtdi.

Mentha aquatica va Mentha spicata (yalpiz) chatishtirilib, steril duragay boʻlgan "Mentha × piperita" (yalpiz), Mentha suaveolens (olma yalpizi) bilan chatishtirilib Mentha × suavis navi olingan.

 Tarqalishi va o‘sish joyi 
Suv yalpizining vatani Yevropa, Shimoliy Afrika va Gʻarbiy Osiyo. Shimoliy va Janubiy Amerika, Avstraliya va baʼzi Atlantika orollarida tabiiylashtirilgan.

Nomidan koʻrinib turibdiki, suv yalpizi soylar, daryolar, hovuzlar, suv havzalari, ariqlar, kanallar, nam oʻtloqlar, botqoqlar, togʻlarning sayoz chetlari va kanallarida uchraydi. Agar oʻsimlik suvning oʻzida oʻssa, u suv yuzasidan koʻtariladi. U odatda yengil kislotali va ohakli (yumshoq ohaktoshlarda keng tarqalgan) yoki torfli tuproqlarda uchraydiBlamey, M. & Grey-Wilson, C. (1989). C. Michael Hogan. 2009. .

 Foydalanish 
Bu oʻsimlik choy tayyorlash uchun ishlatilishi mumkin.Odekolon yalpizi yoki bergamot yalpizi deb nomlanuvchi navi parfyumeriyada ishlatiladigan bergamot yalpiz moyi deb ham ataladigan mentha citrata yogʻini ishlab chiqarish uchun ishlatiladi.
thumb|Suv yalpizi
thumb|Mentha aquatica

 Rasmlar galereyasi 

 

Turkum:Yalpizdoshlar
Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar