Fustat

Fustat yoki Fostat — Misrning musulmonlar hukmronligi ostidagi birinchi poytaxti. Bugungi kunda u Qohira tarkibiga singib ketgan. Hozirda Eski Qohira deb nomlanuvchi hududga tutash tarzda, milodiy 641-yilda Misrning musulmonlar tomonidan fath etilishidan soʻng darhol Roshidun musulmon generali Amr ibn al-Os tomonidan qurilgan. Bu yerda Misrdagi birinchi masjid — Amir masjidi ham qad koʻtargan.

Shahar XII asrda oʻzining choʻqqisiga chiqdi va aholisi taxminan 200,000 kishini tashkil etdiWilliams, p. 37. Shahar 1168-yilda uning oʻz vaziri Shavar tomonidan bostirib kelayotgan Salibchilar qoʻliga boyliklari tushmasligi uchun yoqib yuborishga buyruq berilguniga qadar Misrdagi maʼmuriy hokimiyat markazi boʻlgan. Shahar qoldiqlari oxir-oqibat yaqin atrofdagi Qohira tomonidan yutib yuborilgan. Qohira 969-yilda Fotimiylar mintaqani zabt etib, Xalifa uchun qirollik qarorgohi sifatida yangi shahar barpo etganlarida Fustatdan shimolda qurilgan. Hudud yuzlab yillar davomida qarovsiz qolib, chiqindixona sifatida foydalanilgan.

Bugungi kunda Fustat zamonaviy Eski Qohira tumani tarkibidagi mavze boʻlib, uning poytaxtlik davridan juda kam binolar saqlanib qolgan. Koʻplab arxeologik qazishmalar hududda koʻmilgan boy materiallarni ochib berdi. Saytdan topilgan koʻplab qadimiy ashyolar Qohiradagi Islom sanʼati muzeyida namoyish etilmoqda.

 Misr poytaxti 
Fustat taxminan 500 yil davomida Misrning poytaxti boʻlgan. Shahar 641-yilda tashkil etilgandan soʻng, uning vakolati 750-yilgacha, yaʼni Abbosiylar sulolasi Umaviylarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarguniga qadar uzluksiz davom etdi. Bu mojaro markazi Misrda emas, balki arab dunyosining boshqa joylarida edi. Abbosiylar hokimiyatni qoʻlga kiritgach, turli poytaxtlarni nazorat qilish osonroq boʻlgan hududlarga koʻchirdi. Ular oʻz xalifaligining markazini Bagʻdodda oʻrnatib, poytaxtni avvalgi Umaviylar manzili boʻlgan Damashqdan koʻchirdi. Shunga oʻxshash qadamlar yangi sulola davomida amalga oshirildi. Misrda ular poytaxtni Fustatdan bir oz shimolroqqa, Abbosiylar shahri al-Askarga koʻchirdi va u 868-yilgacha poytaxt boʻlib qoldi. 868-yilda Tuluniylar sulolasi nazoratni qoʻlga kiritgach, Misr poytaxti qisqa muddatga shimoldagi boshqa bir shahar — al-Qattaʼiga koʻchirildiPetersen (1999) p. 44. Bu holat faqat 905-yilgacha davom etdi, keyin al-Qattaʼi vayron qilindi va poytaxt yana Fustatga qaytarildi. Shahar 1168-yilda oʻz vaziri Shavar uni Quddusning Salibchi qiroli Amalric qoʻliga tushishidan qoʻrqib, yoqib yuborishga buyruq berganida yana poytaxt maqomini yoʻqotdi. Misr poytaxti oxir-oqibat Qohiraga koʻchirildi.

 

 
 Abu-Lughod, Janet L. Cairo: 1001 Years of the City Victorious (Princeton University Press, 1971). .
 
 
 
 Ghosh, Amitav, In an Antique Land (Vintage Books, 1994). .
 Lapidus, Ira M. (1988). A History of Islamic Societies. Cambridge University Press. .
 Maalouf, Amin (1984). The Crusades Through Arab Eyes. Al Saqi Books. .
 
 
 
 

 Qoʻshimcha oʻqish uchun 

 
 
 
 
 
 
 Toler, Pamela D. 2016. „In Fragments from Fustat, Glimpses of a Cosmopolitan Old Cairo.“ Aramco World. Volume 67 (1), pp. 4–9. 

Turkum:Qohira tarixi
Turkum:Eski Qohira
Turkum:Misrning oʻrta asr shaharlari
Turkum:Islom arxitekturasi
Turkum:Roshidun xalifaligi
Turkum:Qohira tumanlari