Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Sayyid Gʻulom Moinuddin Gʻiloniy

Sayyid Gʻulom Moinuddin Gʻiloniy (Baray Lala ji nomi bilan tanilgan; 1920-yil 22-may, Ravalpindi tumani Golra Sharif shahri – 1997-yil 12-mart) – Golra Sharif ziyoratgohining Sajjada Nashini. Pir Meher Ali Shahning nabinasi boʻlgan.
 

Turkum:1920-yilda tugʻilganlar
Turkum:1997-yilda vafot etganlar
Turkum:Chishtiylar
Turkum:Panjob soʻfiylari
Ahmad ibn Isroil al-Anbariy

Abu Jaʼfar Ahmad ibn Isroil al-Anbariy (824 yoki 825-yilda tugʻilgan – 869-yil 8-sentyabrda vafot etgan)Sourdel, p. 295 n. 2; al-Tabari, v. 36: p. 9 IX asrning oʻrtalarida Abbosiylar xalifaligida davlat amaldori boʻlgan. Xalifa al-Mu’tazz davrida vazir lavozimida xizmat qilgan. Uning siyosiy faoliyati toʻsatdan yakun topgan, 869-yilning may oyida turk sarkardasi Solih ibn Vosifning buyrugʻi bilan hibsga olingan va keyingi toʻrt oy davomida qiynoqqa solinib, oʻldirilgan.

 Hayoti 
Abbosiylar byurokratiyasidagi bir qancha boshqa amaldorlar singari Ahmad ibn Isroil ham nasroniy nestoriylardan boʻlgan oiladan chiqqanSourdel, pp. 295–96, 304. Davlat xizmatida faoliyat boshlagan va kotib sifatida Samarrada Abbosiy xalifalariga xizmat qilgan. 843–844-yillarda xalifa al-Vosiq davrida kotiblarni umumiy tozalash kampaniyasi doirasida hibsga olingan, jarimaga tortilgan va qamchilangan, biroq keyinchalik ozod etilgan va lavozimini saqlab qolishga ruxsat berilganAl-Tabari, v. 34: pp. 8–9. Xalifa al-Mutavakkil davrida esa xalifaning oʻgʻli va ikkinchi vorisi al-Mu’tazzning bosh kotibi etib tayinlangan, shuningdek, vazir Ubaydulloh ibn Yahyoning Soliq boshqarmasi (devon al-xaroj) boʻyicha oʻrinbosari etib ham tayinlanganAl-Yaʼqubi, p. 595; al-Tabari, v. 34: p. 164.

865-yilda raqib xalifalar al-Mustaʼin va al-Mu’tazz oʻrtasidagi ichki urush paytida Ahmad al-Mustaʼin Bagʻdodga qochib ketganidan soʻng unga qoʻshilgan. Ahmad shahar al-Mu’tazzning qoʻshini tomonidan qamal qilinayotgan paytda Bagʻdodda qolganAl-Tabari, v. 35: p. 83. Urush davom etar ekan, u mojaroni tugatish tarafdoriga aylangan va Bagʻdod hokimi Muhammad ibn Abdulloh ibn Tohirni al-Mu’tazz bilan sulh tuzishga va al-Mustaʼinni taxtdan voz kechishga majbur qilishga koʻndirishga uringanAl-Tabari, v. 35: pp. 103–04. Muhammad ibn Abdulloh tinchlikka rozi boʻlganidan soʻng, Ahmad taslim boʻlish shartlarini muhokama qilish uchun yuborilgan delegatsiyalarning yetakchi aʼzosi boʻlib xizmat qilgan. Bu muzokaralar natijasida al-Mustaʼin 866-yil yanvar oyida taxtdan agʻdarilganAl-Tabari, v. 35: pp. 97, 106. Urushni tugatish yoʻlidagi harakatlari mukofoti sifatida al-Mu’tazz Ahmadni Xatlar boshqarmasi (devon al-barid) rahbari etib tayinlaganAl-Tabari, v. 35: p. 105 va oradan koʻp oʻtmay uni oʻziga vazir qilib tayinlaganAl-Tabari, v. 35: p. 115; Sourdel, p. 295.

 

 
 
 Shaban, M. A. Islamic History: A New Interpretation, Volume 2, A. D. 750–1055 (A. H. 132–448). Cambridge: Cambridge University Press, 1976. 
 Sourdel, Dominique. Le Vizirat Abbaside de 749 à 936 (132 à 224 de l’Hégire) Vol. I Damascus: Institut Français de Damas, 1959.
 Al-Tabari, Abu Jaʼfar Muhammad ibn Jarir. The History of al-Tabari. Ed. Ehsan Yar-Shater. 40 vols. Albany, NY: State University of New York Press, 1985–2007.
 Al-Yaʼqubi, Ahmad ibn Abu Yaʼqub. Historiae, Vol. 2. Ed. M. Th. Houtsma. Leiden: E. J. Brill, 1883.

Turkum:869-yilda vafot etganlar
Turkum:8-sentyabrda vafot etganlar
Nadim (ism)

Nadim ( — birga ovqatlanuvchi, hamtovoq; ulfat) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Nadim Behbudiy — sharqshunos, filolog, eronshunos.

 Familiyalar 
 Nadimov
 Nadimova

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Al-Adliy

Al-Adliy ar-Rumiy - shaxmatning qadimiy shakli boʻlgan shatranj oʻyini ustasi va nazariyotchi. Asli Anadoludan boʻlgan. 842-yilda shatranj haqidagi ilk risolalardan biri "Kitob ash-shatranj" asarini yozgan.

AL-Adliy IX asrda xalifa al-Vosiq hukmronligi davrida eng kuchli shatranj ustasi sifatida tan olingan, biroq keyinchalik al-Mutavakkil hukmronligining boshida ar-Roziyga yutqazgan.

Al-Adliy risolasida oʻzidan avvalgi shatranj ustalarining gʻoyalarini jamlagan. Garchi kitobning oʻzi yoʻqolgan boʻlsa-da, undagi masalalar keyingi avlod mualliflari asarlarida saqlanib qolgan.

Al-Adliyning ishlari asosida shatranjning mashhur masalalaridan biri Dilorom masalasining variantlaridan biri yuzaga kelgan, bu keyinchalik as-Suliy nomi bilan bogʻlangan va „Dilorom moti“ deb atalgan. XV asr boshlariga oid bir qoʻlyozmada bu masalaga oʻxshash holat tasvirlangan va unda Dilorom ismli qul haqida hikoya keltirilgan. U mashhur shatranj ustasining eng sevimli xizmatkori boʻlgan va xoʻjayini ogʻir oʻyinda yutqazishga yaqin boʻlgan paytda ushbu kombinatsiyani topib bergan.
Gʻulom Mohiyuddin Gʻiloniy

Pir Sayyid Gʻulom Mohiyuddin Gʻiloniy (1891-yil dekabr – 1974-yil 22-iyun; Babuji nomi bilan tanilgan) – Chishti tariqatiga mansub soʻfiy olimi. Pokistonning Golra Sharif shahridan. Pir Meher Ali Shohning oʻgʻli. 1937-yildan 1974-yilgacha Golra Sharif ziyoratgohida Sajjada Nashin boʻlib xizmat qilgan.
 

Turkum:1974-yilda vafot etganlar
Turkum:1891-yilda tugʻilganlar
Turkum:Panjob soʻfiylari
Turkum:Islomobodlik yozuvchilar
Turkum:Chishtiylar
Abu al-Ala Ahmad al-Amiriy

Abu al-Ala Ahmad ibn al-Ala al-Amiriy (taxminan 844-yilda vafot etgan) – IX asrda Abbosiylar xalifaligining Yamandagi hokimi.

Xalifa al-Vosiq (842–847-yillar hukmronlik qilgan) taxtga chiqqanidan koʻp oʻtmay, turk sarkardasi Itax tomonidan Yamanning vakiliy hokimi lavozimiga tayinlangan. Abu al-Ala Yaman hududiga yetib kelganidan soʻng isyonchi Yu’firiylar sulolasining vakili Yu‘fir ibn Abdulloh ar-Rahmon Sano shahrini egallash uchun lashkar yuborgan. Biroq mahalliy kuchlar va amaldagi hokim Mansur ibn Abdulloh at-Tanuxiy bu qoʻshin bilan jang qilgan, ularni yengib, jang maydonida ming kishini qirib tashlagan va asirga tushganlarning boʻyinlarini kesib oʻldirgan. Natijada, Abu al-Ala Sano shahriga bemalol kirib borgan va oʻlimiga qadar viloyat hokimi boʻlib qolgan. Abu al-Ala vafot etganidan soʻng, hokimlik vazifalarini vaqtincha uning akasi bajarib turgan. Keyinchalik esa uning oʻrniga Harsama Shar Bamiyon kelib, hokimlik lavozimini rasmiy tarzda egallagan; ; ..

 

 
 
 
 

Turkum:844-yilda vafot etganlar
Odam Soʻfiy

Odam Soʻfiy (1187 – 1297; xalq orasida Maxdum Odam soʻfiy nomi bilan tanilgan) – islom olimi, voiz va Chishtiya tariqatining soʻfiy avliyosi. Hojipurlik Sayyid Ibrohim Chishtining oʻgʻli edi. Sayyid Hamididdin Chishtiy Rajgiriyning otasi va Taymulloh Safayd Bozning bobosi boʻlgan. 1297-yilda vafot etgan vaHindistonning Patna shahri Jethuli yaqinidagi Pakki Dargohda dafn etilgan.
 

Turkum:1297-yilda vafot etganlar
Turkum:1187-yilda tugʻilganlar
Turkum:Chishtiylar
Turkum:Soʻfiy avliyolar
Turkum:Islom ulamolari
Nadima

Nadima — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 

Turkum:Oʻzbekcha ayollar ismlari
Abu ar-Roziy Muhammad ibn Abdulhamid

Abu ar-Rozi Muhammad ibn Abd al-Hamid (829-yilda vafot etgan) – IX asrda Abbosiylar xalifaligining Yamandagi hokimi.

 Faoliyati 
Xalifa al-Maʼmunning (813–833 yillar hukmronligi) mavlosi. Abu ar-Roziy taxminan 819-yilda xalifa al-Maʼmun Xurosondan Bagʻdodga qaytgach, Solih ibn ar-Rashid nomidan ish koʻruvchi Basra hokimi etib tayinlangan. Taxminan 828-yilda xalifa al-Maʼmun uni Yaman hokimi etib tayinlagan va Abu ar-Roziy isyonchi Ahmar al-Ayn bilan kurashish uchun viloyatga lashkar tortib borgan. Sano shahriga yetib kelganidan soʻng, isyonchi unga afv soʻrab murojaat qilgan. Dastlab Abu ar-Roziy uni afv qilgan, biroq keyinchalik fikrini oʻzgartirgan va Ahmar al-Aynni hibsga olib, kishanlangan holda Bagʻdodga xalifa huzuriga yuborgan; ; ; ..

Ahmar al-Ayn ishi hal etilgach, Abu ar-Roziy mamlakat janubiy togʻli hududlarida Himyar qabilasidan boʻlgan Ibrohim ibn Abu Jaʼfar al-Manaxiy boshchiligidagi yangi isyon bilan yuzma-yuz kelgan. U Ibrohimga qarshi yurish qilgan va unga hujum qilgan, biroq yuz bergan jangda magʻlub boʻlgan va halok boʻlgan. Abu ar-Roziy halok boʻlganidan soʻng, Ibrohim al-Janad hududini talon-taroj qilgan, shundan soʻng esa Yaman hokimi sifatida Is’hoq ibn al-Abbos ibn Muhammad al-Hoshimiy tayinlangan; ; ; ; ..
 

 

 
 
 
 
 

Turkum:829-yilda vafot etganlar
Ibrohim ibn Hamdon

Ibrohim ibn Hamdon (920/1-yilda vafot etgan) Hamdoniylar sulolasining Abbosiylar xalifaligi viloyat noibi lavozimida xizmat qilgan ilk aʼzosi.

Ibrohim haqidagi ilk maʼlumotlar 908-yilga oid. Shu yili ukasi Husayn Ibn al-Muʼtazzning muvafaqqiyatsiz toʻntarishida ishtirok etgach, Abbosiylar hukumati uni taʼqib ostiga olgan. Husaynning boshqa aka-ukalari kabi Ibrohim ham Abbosiylarga sadoqatini saqlab qolib, Husaynni afv etish boʻyicha muzokaralar olib bordi. Natijada, Husayn Abbosiylar xizmatiga qayta qabul qilindi. Husayn 914—915-yillarda yana bir qoʻzgʻolon koʻtargach, Ibrohim isyonga aloqadorlikda gumonlanib, boshqa ukasi Abdulloh bilan birga qisqa muddatga qamoqqa olingan. Ibrohim ozod qilingach, 919/920-yilda Yuqori Mesopotamiyaning Diyor Rabiʼa viloyatiga noib etib tayinlangan. Oradan bir yil oʻtib vafot etgach, uning oʻrniga ukasi Dovud tayinlangan.

 

 
 

Turkum:9-asrda tugʻilganlar
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:920-yillarda vafot etganlar
Turkum:Hamdoniylar sulolasi
Turkum:Abbosiylar xalifaligi noiblari
Turkum:10-asr arablari
Turkum:10-asr shialari
Turkum:Abbosiylar xalifaligi mahbuslari va asirlari
Yazid ibn Abdulloh al-Hulvaniy

Yazid ibn Abdulloh ibn Dinar al-Hulvaniy (shuningdek, at-TurkiyGordon, p. 109; ) 856—867-yillarda Abbosiylar xalifaligining Misrdagi harbiy noibi (voliy al-jayshBianquis, p. 92) lavozimida xizmat qilgan amaldorKennedy, p. 85. Shuningdek, Misrning birinchi turkiy hukmdoriBrett, p. 589.

 Faoliyati 
Yazid turkiy qoʻmondon Itaxning yordamchisi boʻlib, maʼlum muddat davomida Samarraning mirshablar boshligʻi (sohib ash-shurta) lavozimida xizmat qilgan. Yazidning martabasi 849-yilda Itax hokimiyatdan agʻdarilgandan soʻng ham saqlanib qolgan boʻlishi mumkinGordon, p. 113. 856-yilda Yazid xalifa al-Mutavakkilning vorislik tizimiga koʻraTabari, v. 34: pp. 95-6, Misr boshqaruvchisi etib tayinlangan Abbosiy shahzoda al-Muntasir nomidan Misrni boshqarish uchun tanlangan.

Yazidning noiblik davri viloyatda beqarorlik hukm surgani bilan xarakterlanadi. Yuqori Misrdagi isyonchi arab qabilalari Asvon atrofidagi hududni amalda oʻz nazoratiga olgan edi. Yazid shimolda Ali tarafdorlarining noroziligini bostirish bilan band edi. Bir qancha alaviylar qamoqqa olinib, Samarraga surgun qilindi. Markaziy hukumat esa viloyatdagi Aliylarning erkinliklarini cheklash boʻyicha koʻrsatmalar yubordi. 866-yilda Iskandariya viloyatida Jobir ibn al-Volid ismli shaxs qoʻzgʻolon boshlagach, isyonni mahalliy arablar, nasroniylar va mavlolar qoʻllab-quvvatlashdi. Koʻp oʻtmay, qoʻzgʻolonchilar Delta hududiga yoyilib, Fustatda joylashgan turkiy garnizonni magʻlub etishdi. Yazid qoʻzgʻolonni bostira olmagani sabab 867-yilda markaziy hukumat tomonidan lavozimidan ozod qilindiBrett, pp. 589-91.
thumb|Abbosiy xalifa al-Mustainning Misrda zarb etilgan dinori. Hijriy 248/milodiy 862-yil (Yazid xalifa al-Mustain davrida ham Misr hukmdori lavozimini saqlab qolgan)

Yazidning muvafaqqiyatsizlikka uchrashi sabablaridan biri uning noib lavozimidagi vakolatlari cheklanganida edi. Yazidga Fustat va Nil hududlari ustidan boshqaruv topshirilgan boʻlib, Iskandariya va Barqa shaharlari Misr hukumati nazoratidan olinib, oʻsha paytda alohida idora qilinayotgan edi. Bundan tashqari, oʻsha davr anʼanalariga muvofiq, Yazid viloyatning harbiy va maʼmuriy ishlarini boshqargan, biroq moliyaviy masalalar uning nazoratida boʻlmagan. Bu vazifalar alohida moliya boshqaruvchisiga („amil“) yuklatilgan ediGordon, p. 110; Brett, p. 589; Bianquis, p. 92. 861-yildan boshlab bu lavozimni Ahmad ibn al-Mudabbir egallagan boʻlib, u joriy qilgan ogʻir soliqlar, ehtimol, aholi orasidagi norozilik kayfiyatini yanada kuchaytirganBrett, p. 590; Gottschalk, p. 880.

Yazidning oʻrniga Muzahim ibn Xoqon viloyat noibi etib tayinlangan. Yangi noib Jobirning isyonini bostirish maqsadida qoʻshimcha kuchlar bilan viloyatga yuborilgan.

 

 
 
 Brett, Michael. „The Fatimid revolution (861-973) and its aftermath in North Africa.“ The Cambridge History of Africa, Volume 2: c. 500 B. C. – A. D. 1050. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1978. 
 
 
 
 

Turkum:9-asr noiblari
Turkum:Misrning 9-asrdagi Abbosiy noiblari
Abbod ibn al-Gʻamr ash-Shihobiy

Abbod ibn al-Gʻamr ash-Shihobiy Abbod ibn Umar nomi bilan ham tanilgan, IX asrda Abbosiylar xalifaligining Yaman viloyati hokimi boʻlib xizmat qilgan.

Mahalliy yamaniy zodagonlardan boʻlgan Abbod 824-yilda Muhammad ibn Abdulloh ibn Muhriz tomonidan Sano shahrini boshqarish uchun tayinlangan. Yil oxirida hokim Is’hoq ibn al-Abbos ibn Muhammad al-Hoshimiy kelguniga qadar hokimiyatni oʻz qoʻlida ushlab turgan. Xalifa al-Maʼmun 833-yilda vafot etgach, Abdulloh ibn Ubaydulloh ibn al-Abbos tomonidan Abbod yana Yaman hokimligiga tayinlangan. Uning hokimlik lavozimi yangi xalifa al-Mu’tasim (833–842-yillar hukmronlik qilgan) tomonidan tasdiqlangan. Abbod 835-yil oxirigacha viloyatda hokimlik qilgan, shundan soʻng lavozimidan olinib, oʻrniga Abdurahim ibn Jaʼfar ibn Sulaymon al-Hoshimiy tayinlangan; ; ..

 

 

 
 
 

Turkum:Abbosiylar xalifaligining Yamandagi hokimlari
Turkum:9-asr arab shaxslari
Ali ibn al-Husayn ibn Quraysh

Ali ibn al-Husayn ibn Quraysh ibn Shibl (al-Buxoriy nomi bilan ham tanilgan) – 860-yillarning oʻrtalarida Abbosiylar xalifaligiga qarashli Fors viloyatini nazorat ostiga olgan. Forsni 869-yilgacha boshqargan, shu yilda Seyistondagi Safforiylar amiri Yaʼqub Ibn Lays As-Saffor tomonidan magʻlub etilgan va asirga olingan.

 868-yilgacha faoliyati 
Ali haqida Yaʼqubiy va Tabariy kabi bir qator musulmon tarixchilari yozib qoldirgan, ammo ularning bayonlari bir-biridan farq qiladiTor, p. 127 n. 40.

 

 

 Bosworth, C. E. The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3). Costa Mesa, California: Mazda Publishers, 1994. 
 Ibn Khallikan, Shams al-Din Abu al-Abbas Ahmad ibn Muhammad. Ibn Khallikanʼs Biographical Dictionary, Vol. IV. Trans. Bn. Mac Guckin de Slane. Paris: Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland, 1871.
 Al-Tabari, Abu Jaʼfar Muhammad ibn Jarir. The History of al-Tabari, Volume XXXV: The Crisis of the 'Abbasid Caliphate. Trans. George Saliba. Ed. Ehsan Yar-Shater. Albany, NY: State University of New York Press, 1985. 
 Tor, D. G. Violent Order: Religious War, Chivalry, and the 'Ayyar Phenomenon in the Medieval Islamic World. Würzburg: Ergon, 2007. 

Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Ali ibn Iso al-Asturlabiy

Ali ibn Iso al-Asturlabiy  – IX asrda yashagan arab geografi va astronomi. Asturlob (osmon jismlarini kuzatish asbobi) haqida risola yozgan. Xalifa al-Maʼmun hukmronligi davrida Xolid ibn Abdulmalik al-Marvarruziy bilan birga Sinjar tekisligiga qilingan ekspeditsiyada qatnashgan va yer sferasining bir daraja uzunligini oʻlchashda ishtirok etgan. Turli da ularning natijalari bir daraja uchun 56 mil (90 km), 56 dan ikki uchdan bir, yoki 56 dan bir chorak mil deb koʻrsatilgan.

 

 

 
 

 Qoʻshimcha oʻqish uchun 

 ʿAlī ibn ʿĪsā al-Asṭurlābī, Kitāb al-ʿamal bi-l-asṭurlāb, ed. by P. Louis Cheikho : „'Kitāb al-ʿamal bi-l-asṭurlāb li-ʿAlī ibn ʿĪsā“, in: al-Mashriq 16 (1913), pp. 29–46; transl. German by Carl Schoy, „ʿAlī ibn ʿĪsā, Das Astrolab und sein Gebrauch“, in: Isis 9 (1927), pp. 239–254.

Turkum:Abbosiylar xalifaligi geograflari
Ali ibn Sahl Isfahoniy

Abulhasan Ali ibn Sahl Azhar Isfahoniy  – fors tasavvuf olimi. Abbosiylar xalifasi al-Mu’tazid davrida yashagan va 894-yilda Isfahonda vafot etgan. Tadqiqotchi Spencerning taʼkidlashicha, dastlabki xonaqoh aynan Ali ibn Sahl Isfahoniy tomonidan tashkil etilgan. Bu xonaqoh hanuzgacha saqlanib qolgan va u yerda uning maqbarasi joylashgan.

Turkum:894-yilda vafot etganlar
Allavayh al-Asar

Allavayh al-Asor  – Abbosiylar saroyida xizmat qilgan, kelib-chiqishi soʻgʻdiylardan boʻlgan qoʻshiqchi.

Bobosi Soʻgʻddan asirga olinib, Umaviylar davrida ozod qilingan mavlo sifatida tanilgan. Allavayh Ibrohim al-Mavsiliyning shogirdi boʻlgan. da uning nomi Is’hoq al-Mavsiliy (Ibrohim al-Mavsiliyning oʻgʻli) va Muxarriq bilan bir qatorda tez-tez tilga olingan.

 

 
 

Turkum:Qoʻshiqchilar
Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Hasan Sijzi

Amir Hasan Ala Sijzi Dehlaviy (12541337) – Dehli sultonligida yashagan hind musulmon shoiri, olimi va soʻfiy. Chishtiy ustoz Nizomuddin Avliyoning shogirdi boʻlib, fors tilidagi „Favoid al-fuod“ nomli tasavvufiy qoʻllanmani tuzgan. Bu asarda Nizomiddinning suhbatlari qayd etilgan.

U soʻfiy shoir Amir Xusravning zamondoshi boʻlib, hind-fors gʻazalining muallifi sanaladi. Maharashtra shtatining Aurangobod yaqinidagi Xuldabad shahrida dafn etilgan.
 

Turkum:Chishtiylar
Turkum:13-asr hindlari
Turkum:13-asr hind olimlari
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Machilivaleshoh

Machilivaleshoh (1932-yil 8-sentyabrda vafot etgan; Hazrati Sayyid Kamolullohshoh nomi bilan ham tanilgan) – Hind yarimorolidan chiqqan taniqli musulmon soʻfiy. Qodiriya va Chistiya tariqatlarining avliyosi va olimi boʻlganAbdul Quddus. Tajjaliate Arba Publisher: Idara Sabile Baseer, Jhanuma, Hyderabad.. Hazrati Sayid Sulton Mahmudulloh Shoh Husayniyning shogirdi edi. Uning eng mashhur shogirdi va maʼnaviy davomchisi Hazrati Gʻusishoh boʻlgan. Keyinchalik, Hindistonning taniqli shaxslarining maʼnaviy ustozi boʻlib yetishdiBrief introduction of Hazrath Machiliwale Shah, The Munsif Daily Newspaper, Hyderabad, India. Dated: 12-08-1999Md. Saqwath Mirza (B. A. LLB). Maqzan-e-Asrar-e-Haqeeqath (Biography of Hazrath Machiliwale Shah), Publishers: Deccan Darul Ishad, Karachi.Hazrath Machiliwale Shah, The Siasat Daily Newspaper, Hyderabad, India. Dated: 16-05-2009.
 

Turkum:1932-yilda vafot etganlar
Turkum:Chishtiylar
Turkum:Tasavvuf olimlari
Turkum:Haydarobodlik yozuvchilar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Gorillaz

Gorillaz – 1998-yilda Londonda bastakor Damon Albarn va rassom Jamie Hewlett tomonidan yaratilgan ingliz virtual musiqa guruhi. Guruh asosan toʻrtta toʻqima aʼzodan iborat: 2-D (vokal, klaviatura), Murdoc Niccals (bas, gitara), Noodle (gitara, klaviatura, vokal) va Russel Hobbs (baraban). Ularning olami musiqa videolari, suhbatlar, komikslar va qisqa multfilmlar kabi turli ommaviy axborot vositalarida namoyish etiladihttps://www.youtube.com/watch?v=HyHNuVaZJ-k. Gorillaz musiqasi keng doiradagi musiqachilar va taniqli ijrochilar bilan hamkorlikda yaratilgan boʻlib, Albarn yagona doimiy musiqa yaratuvchisi hisoblanadi.

Gorillaz bilan Albarn oʻzining Blur guruhiga xos boʻlgan Britpop uslubidan voz kechib, hip-hop, elektron va jahon musiqasi kabi turli xil musiqiy yoʻnalishlarda ijod qildi. Guruhning 2001-yildagi debyut albomi „Gorillaz“, dub, lotin va pank janrlarida aytilgan boʻlib, Buyuk Britaniyada uch karra va Yevropada ikki karra Platina mukofotiga erishdi. Albom sotuvlari muvaffaqiyati Clint Eastwood nomli bosh singlning mashhurligiga bogʻliq edi. Ularning ikkinchi studiyaviy albomi „Demon Days“ (2005-yil) Buyuk Britaniyada olti karra platina, AQSHda ikki karra platina mukofotiga sazovor boʻldi hamda „Feel Good Inc.“ nomli muvaffaqiyatli bosh singlni, shuningdek „DARE,“ „Dirty Harry“ va „El Mañana“ kabi boshqa hit qoʻshiqlarni dunyoga keltirdi. Guruhning uchinchi albomi – „Plastic Beach“ (2010-yil) ekologik mavzularni, sint-pop elementlarini oʻz ichiga olgan va Bobby Womack, Lou Reed va Little Dragon kabi koʻplab taniqli ijrochilar qatnashgan. Ularning toʻrtinchi albomi „The Fall“ – safar davomida (asosan Deymon Albarnning iPad qurilmasida) „Escape to Plastic Beach“ gastrolida yozib olingan va 2010-yil 25-dekabrda premyera qilingan.

 

Turkum:Musiqiy guruhlar
Turkum:1998-yilda tashkil etilgan musiqiy guruhlar
Nafisa

Nafisa — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Nafisa Abdullayeva — oʻzbek huquqshunosi, biznes olimi, darslik muallifi, yozuvchi va shoir;
 Nafisa Mo‘minova — oʻzbekistonlik shaxmatchi;
 Nafisa Sheripboyeva — oʻzbekistonlik para-dzyudochi;
 Nafisa Sodiqova — taniqli oʻzbekistonlik olima;
 Nafisa Toʻxtayeva — oʻzbekistonlik maqomchi xonanda, Oʻzbekiston xalq artisti.

 

Turkum:Oʻzbekcha ayollar ismlari
Najib

Najib ( — asilzoda, oliyjanob; isteʼdodli, oqil) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Najib Mahfuz — arab yozuvchisi (Misr);
 Najib Miqotiy — Livan siyosatshunosi;
 Najib Naderi — afgʻon sobiq futbolchisi;
 Najib Noʻgʻoyev — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, kichik serjant. 1941-yildan Qizil armiya safida xizmat qilgan;
 Najib Razak — Malayziya Bosh vaziri.

 Familiyalar 

 Najibov
 Najibova

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Namoz (ism)

Namoz ( — musulmonlarda Allohga ibodat, duolar) — kelib chiqishi forscha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Namoz Berdiyev — tojik olimi, biologiya fanlari doktori, professor, Tojikistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika xodimi;
 Namoz Hotamov — olim, tarixchi, tarix fanlari doktori (1991), professor. Tojikiston taʼlimi aʼlochisi (2003);
 Namoz Pirimqul oʻgʻli — Samarqandda milliy zulm va haqsizlikka qarshi koʻtarilgan ommaviy xalq harakati boshligʻi.

 Familiyalar 
 Namozov
 Namozova

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Namoz (maʼnolari)

Namoz :
 Namoz – islom koʻrsatmalari boʻyicha bajariladigan maxsus ibodat turi; islomdagi besh rukndan biri;
 Namoz — erkaklar ismi.
Nargis (ism)

Nargis — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Etimologiyasi 
Nargis ism forschadan koʻra yunoncha „Narkisos“ soʻzidan kelib chiqqani taxmin qilinadi. Yunon mifologiyasiga koʻra „Narkisos“ oʻz husniga oshiq boʻlib, shu ishqdan halok boʻlgan va maʼbudlar tomonidan shu nomdagi gulga aylantirilgan yosh yigit boʻlgan.

 Taniqli shaxslar 

 Nargis Datt — hind kinosida ishlagan hind aktrisasi va siyosatchisi;
 Nargis Fakhri — asosan hind filmlarida rol oʻynaydigan amerikalik aktrisa va model;
 Nargis Muhammadiy — eronlik inson huquqlari faoli va Tinchlik uchun Nobel mukofoti laureati Shirin Ebadiy boshchiligidagi Inson huquqlari himoyachilari markazi (DHRC) vitse-prezidenti;
 Nargis Qosimova — oʻzbek jurnalisti, filologiya fanlari doktori, professor, „Ekolog“ jamoat birlashmasi direktori.

 

Turkum:Oʻzbekcha ayollar ismlari
Gʻusaviyshoh

Mavlono Gʻusaviyshoh (forscha / urdu: ) (1955-yil 4-noyabr) – Hindiston janubida buyuk gumanist sifatida mashhur boʻlgan musulmon tasavvuf oʻqituvchisi, yozuvchi va kolumnist.
 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Hindistonlik soʻfiylar
Turkum:1955-yilda tugʻilganlar
Turkum:Soʻfiy shoirlar
Turkum:Chishtiylar
Turkum:Hind shoirlar
Mavlono Sahviyshoh

Mavlono Sahviyshoh (1923 – 1979)(Forscha / Urdu: ) – musulmon mutasavvif, avliyo, olim, yozuvchi va shoir. 1923-yilda Haydarobod shahrida tugʻilganDr. Sayed Basheer Ahmad. Anwar-E-Sufiyai Salasa Hyderabad. Educational Publishing House, 2009, p. 12-20. His Holiness Moulana Sahvi Shah in Rahnuma-E-Deccan Daily Newspaper Hyderabad Dated:23may2011.
 

Turkum:XX asr hind yozuvchilari
Turkum:Hindistonlik soʻfiylar
Turkum:1979-yilda vafot etganlar
Turkum:1923-yilda tugʻilganlar
Turkum:Soʻfiy shoirlar
Turkum:Hind shoirlar
Shoh Maruf Xushobiy

Maxdumshoh Maruf Xushobiy – Qodiriy silsilasi soʻfiysi, avliyosi va islom targʻibotchisi. U Shoh Muborak Xoqoniyning davomchisi boʻlgan. Maxdumshoh Maruf otasi Shayx Odam orqali Chishtiya tariqatiga, maʼnaviy ustozi Shoh Muborak Xoqoniy orqali Qodiriya tariqatiga mansub boʻlgan.
 

Turkum:1579-yilda tugʻilganlar
Turkum:Chishtiylar
Turkum:Qodiriylar
Ali al-Hodiy

Ali al-Hodiy ( taxminan 828-yil 7-martda tugʻilgan – taxminan 868-yil 21-iyunda vafot etgan) – islom paygʻambari Muhammadning avlodi va Oʻn ikki imom oqimining oʻninchi imomi. Otasi Muhammad al-Javoddan (vafoti: 835) keyin imomlikni meros qilib olgan. 828-yilda Madinada tugʻilgan Ali „al-Hodiy“ (– „yoʻl koʻrsatuvchi“) va „an-Naqiy“ ( – „pok, tanlab olingan“) unvonlari bilan tanilgan. Otasining vafotidan soʻng, koʻpchilik al-Javod izdoshlari hali yosh boʻlgan Alining imomligini darhol qabul qilgan. Qur’onda nomi keltirilgan yosh Iso (Masih) haqidagi rivoyatlar bilan oʻxshatilib, Oʻn ikki imom ida Aliga yoshligidanoq imomlikka loyiq boʻlgan favqulodda tugʻma ilm berilgani taʼkidlanadi.

Avvalgi imomlarning aksariyati kabi Ali al-Hodiy ham siyosatdan yiroq boʻlgan. Biroq taxminan 848-yilda Abbosiy xalifa al-Mutavakkil (847–861-yillar hukmronlik qilgan) tomonidan Madinadan poytaxt Samarraga chaqirtirilgan. Al-Mutavakkil shialarga nisbatan dushmanligi bilan tanilgan. Samarrada Ali al-Hodiy 868-yilgacha, yaʼni Abbosiy xalifasi al-Mu’tazz (866–869-yillar hukmronlik qilgan) hukmronligi davrigacha qattiq nazorat ostida saqlangan. Shunga qaramay, u yashirin vakillar tarmogʻi orqali shia jamoasining moliyaviy va diniy ishlarini boshqarib turgan. Shialik ining aksariyati uning taxminan qirq yoshida Abbosiylar tomonidan zaharlab oʻldirilganini taʼkidlaydi. Biroq Oʻn ikki imom teologi al-Shayx al-Mufid (vafoti: 1022) bu maʼlumotga qarshi fikr bildirgan. Oʻn ikki imom ida Ali al-Hodiy tinchlikparvar, tazyiqlarga uchragan imom sifatida tasvirlangan. Bu da Abbosiy saroyidagilarning uni kamsitish va tahqirlashga qaratilgan urinishlari koʻp marotaba qayd etilgan. Shuningdek, uning uyini tintuv qilish, vaqtincha hibsga olish va hatto oʻldirish rejalari haqida ham daʼvolar mavjud.

Oʻn ikki imom ida unga ayrim moʻjizalar ham nisbat qilinadi, bu koʻpincha uning oldindan voqealarni bilish qobiliyatini taʼkidlaydi. Vafotidan soʻng izdoshlari orasida koʻpchilik uning oʻgʻli Hasan al-Askariyni imom sifatida qabul qilgan. Hasan al-Askariy ham Samarrada bir necha yil davomida to vafotiga qadar hibsda saqlangan. Biroq baʼzilar al-Hodiyning boshqa bir oʻgʻli Jaʼfarga ergashgan. Oʻn ikki imom ida u „Jaʼfar al-Kazzob“ (yaʼni „yolgʻonchi Jaʼfar“) nomi bilan tanilgan. Ammo Jaʼfar vafotidan keyin bu yoʻnalish oxir-oqibat asosiy Oʻn ikki imomlik oqimiga qoʻshilib ketgan. Ali al-Hodiy va uning oʻgʻli Hasan al-Askariy qabrlari hozirgi Iroqning Samarra shahridagi al-Askariy ziyoratgohida joylashgan. Shialar uchun muqaddas boʻlgan bu maskan 2007-yilda ekstremist IShID jangarilari tomonidan hujum nishoniga aylangan.

 

 
 
 

 
 
 

 
 
 

 
 

 
 
 

 

 
 
 
 
 
 

 

 
 
 

 
 
 

 

 

Turkum:Husayniylar
Turkum:828-yilda tugʻilganlar
Ashraf Jahongir Semnaniy

Sulton Maxdum Ashraf Jahongir Semnaniy (1285 – 1386)Hayate Makhdoom Syed Ashraf Jahangir Semnani (1975), Second Edition (2017) .‘'MUQADDEMA-E- LATĀIF-E-ASHRAFI' Book in PERSIAN, Published by Maharaja Sayajirao University of Baroda, Vadodara, Gujarat, IndiaAkhbarul Akhyar' By Abdal Haqq Muhaddith Dehlwi d.1052H-1642. A short biography of the prominent sufis of India have been mentioned in this book including that of Ashraf Jahangir Semnani – Eronning Semnan shahridan boʻlgan soʻfiy avliyo. Ashrafiy soʻfiylik tariqatining asoschisidir. Ajmerlik Xoʻja Moinuddin Chishtiy va dehlilik Nizomuddin Avliyodan keyin Hindistonning eng nufuzli soʻfiy avliyolaridan biri hisoblanadiLife and Times of Makhdoom Ashraf Jahangir Semnani (RAH) by Dr. Syed Nurusyyidyn Madani Ashraf .
 

Turkum:1405-yilda vafot etganlar
Turkum:1308-yilda tugʻilganlar
Turkum:Soʻfiy ustozlar
Turkum:Soʻfiy yozuvchilar
Turkum:Chishtiylar
Aʼla ad-Davla Simnaniy

thumb|Eronning Sorha shahridagi Aʼla ad-Davla Simnaniy maqbarasi
Aʼla ad-Davla Simnaniy (1261-yil noyabr – 1336-yil 6-mart) – kubroviylik tariqatiga mansub fors soʻfiysi, yozuvchi va tasavvuf boʻyicha ustoz. Eronning Semnan shahrida tugʻilgan. Nuriddin Isfarayniydan soʻfiylik anʼanalarini oʻrgangan. Tasavvuf va islomga oid koʻplab kitoblar ham yozgan. Uning shogirdlari orasida Ashraf Jahongir Semnaniy‘'MUQADDEMA-E- LATĀIF-E-ASHRAFI' Book in PERSIAN, Published by Maharaja Sayajirao University of Baroda, Vadodara, Gujarat, India va Mir Sayyid Ali Hamadoniy bor edi.
 

Turkum:1336-yilda tugʻilganlar
Turkum:1261-yilda vafot etganlar
Turkum:Eronlik avliyolar
Turkum:Soʻfiy avliyolar
Muhammad Nurbaxsh Qohistoniy

Mir Sayyid Muhammad Nurbaxsh Qohistoniy (1392 – 1464; ) – islomning Nurbaxshiya maktabiga asos solgan soʻfiy. U „Al-Fiqh al-Ahvat“ („Moʻtadil islom fiqhi“) va „Kitob al-Itiqodiya“ („Eʼtiqod kitobi“) kitoblarini yozgan.
 

Turkum:1932-yilda tugʻilganlar
Turkum:Soʻfiy avliyolar
Turkum:Kashmir tarixi
Arib al-Maʼmuniya

Arib al-Maʼmuniya (hijriy 181/milodiy 797/798-yilda tugʻilgan – hijriy 277/milodiy 890/891-yilda vafot etgan) – Abbosiylar davrining dastlabki yillarida yashagan qayna boʻlib, Bag‘dod saroyida yashagan eng mashhur qul qoʻshiqchi sifatida tanilganKristina Richardson, „Singing Slave Girls (Qiyan) of the Abbasid Court in the Ninth and Tenth Centuries.“ In Children in Slavery through the Ages, edited by Gwyn Campbell, Suzanne Miers, and Joseph C. Miller, 105–118.Cf.. 96 yoshgacha umr koʻrgan boʻlib, besh nafar xalifa hukmronligi davrida saroyda faoliyat olib borganKristina Richardson, „Singing Slave Girls (Qiyan) of the Abbasid Court in the Ninth and Tenth Centuries.“ In Children in Slavery through the Ages, edited by Gwyn Campbell, Suzanne Miers, and Joseph C. Miller, 105–118..

 Hayoti 
Arib xalifa al-Maʼmunning xotini yoki nikohsiz xotini edi. 797-yilda tugʻilgan Arib oʻzini Barmakiylar oilasidan Jaʼfar ibn Yahyoning qizi deb atagan, ammo Barmakiylar hokimiyatdan tushgach, oʻgʻirlanib, bolaligida sotib yuborilgan. Dastlab uni xalifa al-Amin sotib olib va u xalifaning eng sevimli nikohsiz ayollaridan biriga aylangan. Keyinchalik 813-yilda al-Aminning vafotidan soʻng uni al-Maʼmun sotib olgan. Arib shoir, qoʻshiqchi va musiqachi sifatida mashhur boʻlgan.

 

 

 

Turkum:890-yilda vafot etganlar
Mir Shamsiddin Araqiy

Mir Sayyid Shamsiddin Muhammad Araqiy  – eronlik, soʻfiy avliyo. Araqiy Jammu va Kashmirdagi oʻn ikki shia soʻfiylaridan biri boʻlib, Kashmir vodiysi va uning atrofidagi hududlarning ijtimoiy tuzilishiga katta taʼsir koʻrsatgan edi.
 

Turkum:1526-yilda vafot etganlar
Turkum:1484-yilda tugʻilganlar
Turkum:Kashmir tarixi
Turkum:Eronlik soʻfiy avliyolar
Fitna

Fitna ( — maftun etish; yoʻldan ozdirish; isyon, gʻalayon) — 1) gʻarazli maqsadga erishish yoʻlida birovni qoralash uchun qilinadigan yashirin xatti-harakat, buzgʻunchilik; 2) maʼlum siyosiy maqsadga erishish niyatida yashirin til biriktirish yoʻli bilan davlatga, siyosiy rahbarga, tashkilotga yoxud shaxsga qarshi qilingan harakat.
Badr al-Hammomiy

Badr ibn Abdulloh al-Hammomiy , shuningdek, Badr al-Kabir („Oqsoqol Badr“) – Tuluniylarga, keyinroq Abbosiylarga xizmat qilgan sarkarda.

 Hayoti 
Asli yunon millatiga mansub boʻlgan Badr dastlab Tuluniylar tuzumining asoschisi Ahmad ibn Tulunning quli boʻlgan va keyinchalik ozod qilingan. 893-yil sentyabr oyida Abu Jaʼfar Muhammad ibn Abba va Tarsus hokimi Ahmad ibn Tugʻon al-Ujayfiy bilan birga Badr Vizantiya imperiyasiga qarshi yurishni boshqarib, al-Balaqsun (nomaʼlum, ehtimol Kariya yoki Likiya Telmessos)gacha yetib borgan. 896-yilda Ibn Tulunning oʻgʻli Xumaravayhning vafotidan soʻng, koʻplab Tuluniy qoʻmondonlari Misrni tark etib, Abbosiylar tomonga oʻtib ketdi. Badr esa Misrda qoldi va Faik hamda Sofi bilan bir qatorda asosiy harbiy qoʻmondonlardan biriga aylandi. Ular armiyaning alohida qismlariga boshchilik qilib, Tuluniy hukumatini askarlarga maosh toʻlash uchun zarur boʻlgan mablagʻlarni ajratishga majbur qilishdi. Shu tarzda ular, ayniqsa, Badr, voyaga yetmagan amir Horun ibn Xumaravayh nomidan hokimlik qilgan Muhammad ibn Abbaning asosiy raqiblaridan biriga aylandi.

902-yilda Badr Misrdan yordamchi qoʻshin boshchiligida Qarmatiylarga qarshi yurish qildi. Qarmatiylar yetakchisi Yahyo ibn Zikrovayh 902-yilda Suriyaga hujum qildi va Damashqdagi Tuluniy qoʻmondoni Tugʻj ibn Juffni qamal qildi. Badr va yana bir Tuluniy qoʻmondon Damashq darvozalari oldida Qarmatiylar bilan jang qilib, Yahyoni oʻldirishga muvaffaq boʻlishdi, biroq jangda magʻlubiyatga uchrashdi. Shundan soʻng Yahyoning oʻrniga ukasi Husayn ibn Zakavarayh oʻtirdi va 902–903-yillarda Suriya hududida katta vayronagarchiliklarni amalga oshirdi. Biroq 903-yilning avgustidan oldinroq Badr Qarmatiylarga qarshi muhim gʻalabaga erishdi, koʻplab dushmanlarni oʻldirib, qolganlarini choʻlga quvib yubordi. Bu muvaffaqiyatdan soʻng, 903-yil noyabr oyida Abbosiylar armiyasi Hama jangida Qarmatiylarga qarshi hal qiluvchi gʻalabani qoʻlga kiritdi. Bu jang Husayn va Qarmatiylarning yuqori martabali yetakchilari qoʻlga olinib, qatl etilishi bilan yakunlandi.

 

 

 
 
 

Turkum:923-yilda vafot etganlar
Sharh al-Muvahib al-Ladunniyya

Sharh al-Muvahib al-Ladunniyya – bu sakkiz jildlik toʻplam boʻlib, uni islom olimi Muhammad az-Zurqoniy yozgan. U Qastalloniyning Al-Muvahib al-Ladunniyya asariga yozilgan sharh hisoblanadiarabic_reference_works.html.

 Yana qarang 
 Sunniy kitoblar ro‘yxati

 

Turkum:Sunniy adabiyoti
Baba Kuhi Sheroziy

thumb|267x267px|Sherozdagi Baba Kuhi haykali
Baba Kuhi Sheroziy (milodiy 948 – 1037) – forsCraig A. Lockard. Societies, Networks, and Transitions, Volume I: To 1500: A Global History. – 3. – Cengage Learning, 2014. – P. 230 soʻfiy tasavvufchisi. Sherozda (hozirgi Janubiy Eronda) tugʻilgan boʻlishi mumkin. Yoshligida u arab shoiri Al-Mutanabbiy va taniqli soʻfiy Abu Abdulloh Muhammad bilan koʻrishganBĀBĀ KUHI at Encyclopedia Iranica.
 

Turkum:1037-yilda vafot etganlar
Turkum:948-yilda tugʻilganlar
Turkum:Eronlik soʻfiy avliyolar
Turkum:Soʻfiy shoirlar
Kitab al-Umm

thumb|right|Muqova
Kitob al-Umm (arabcha: كـتـاب الأم) – Bu kitob «shofe'iy» mazhabi asoschidi imom Muhammad ibn Idris ash-Shofe'iy rohimahullohga tegishli. «al-Umm» kitobi o'z asrida «fiqhdagi misli yo'q ajoyib kitob» deb tan olingan. Imom ash-Shofe'iy rohimahulloh kitobni nozik uslub, daqiq ta'bir va kuchli munozara asosida ta'lif qilganlar. U kishi boshqa fiqh kitoblardagiga o'xshab masalalarni birin-ketin bayon qilib ketavermaganlar. Balki, muxoliflarning fikrini ham bayon qilib, hujjat va dalillar keltirganlar. Misol uchun, namoz haqidagi masalalardan birini bayon qilish jarayonida avval mazkur masalaga oid uchta hadis keltiradilar va so'ngra o'z ijtihodlarini bayon qiladilar.

 

Turkum:Sunniy adabiyoti
Turkum:Islom huquqshunosligi asoslari
Turkum:Islom fiqhiga oid kitoblar
Shayx Asiri Lohiji

Shayx Asiri Lohiji (forscha : ) (1506-yilda vafot etgan) (toʻliq ismi: Shamsiddin Muhammad bin Yahyo Bin Ali Lohiji Nurbaxshiy) – fors shoiri, ilohiyot olimi, Nurbaxshiya tasavvufchisi. Tasavvuf anʼanalari haqidagi bilimlarni Muhammad Nurbaxsh Qohistoniydan olgan va Sayid Muhammad Nurbaxshning sevimli shogirdlaridan boʻlgan. 1445-yilda Sayyid Muhammad Nurbaxsh xizmatiga kirgan va 16 yil davomida uning xizmatida boʻlgan. Shu davrda u uch marta Shoh Sayyiddan roziligini olib, uning huzuriga yoʻl-yoʻriq soʻrab kelganlarga murshid boʻlish huquqini qoʻlga kiritgan.
 

Turkum:Oʻlgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:1506-yilda tugʻilganlar
Turkum:Eronlik soʻfiy avliyolar
Turkum:16-asr Eron yozuvchilari
Tavzih al-Masail

Islomiy Qonunlar  – Iroqlik Oyatulloh Ali al-Sistoniy tomonidan yozilgan Islomiy huquq (fiqh) boʻyicha keng qamrovli kitob (risola) hisoblanadihttp://ieb.world-federation.org/Publications/binfo5.htm . Ushbu asar KSI musulmon jamoalari jahon federatsiyasi tomonidan nashr etilgan va tarjima qilingan.

 Yana qarang 
 Shia kitoblari ro‘yxati

 

 
 Toʻliq matn

Turkum:Shia fiqhi
Aka-uka Banu Musolar

Uch aka-uka Abu Jaʼfar, Muhammad ibn Muso ibn Shokir (803-yilgacha boʻlgan vaqtda tugʻilgan – 873-yil fevralda vafot etgan), Abu al-Qosim, Ahmad ibn Muso ibn Shokir (IX asrda vafot etgan) va al-Hasan ibn Muso ibn Shokir (IX asrda vafot etgan) – Bagʻdodda yashab ijod qilgan fors olimlari. Banu Muso nomi bilan mashhur.

Banu Muso Abbosiylar xalifasi Horun ar-Rashidning oʻgʻli al-Maʼmunning taniqli astronomi boʻlgan Muso ibn Shokirning oʻgʻillari edi. Otalarining vafotidan soʻng aka-ukalar al-Maʼmun rahbarligida taʼlim olgan va Bagʻdoddagi "Bayt ul-Hikmat"ga oʻqishga kirganlar. U yerda aka-ukalar Vizantiy (Sharqiy Rim)dan olib kelingan qadimgi yunon asarlarini tarjima qilishgan, bu asarlar asosida oʻzlarining matematika, texnika va astronomiyaga oid gʻoyalarini ishlab chiqishgan. Aka-uka Banu Musolar yuza va aylana uzunligi kabi tushunchalarni yangicha talqin qilib, oʻrniga nisbatlar o'rniga aniq sonlar bilan ifodalash uslubini joriy qilishgan. Ular Yer sharining aylana uzunligini aniqlash uchun geodezik oʻlchovlar oʻtkazganlar va bir daraja kenglikning uzunligini oʻlchab, Yerning aylana uzunligini nisbatan aniq hisoblab chiqishga erishganlar. Bu ish ularning ilmiy salohiyati va tajriba asosidagi yondashuvini namoyon etadi.

Banu Muso 20 ga yaqin kitob yozgan boʻlib, hozirda ulardan uchtasi saqlanib qolgan, qolganlari yoʻqolib ketgan. Ularning eng muhim asarlaridan biri geometriya boʻyicha yozilgan risola boʻlib, ushbu asar „Kitāb Maʿrifah masāḥat al-ashkāl al-basīṭah wa-al-kuriyyah“ („Tekislik va sferik figuralarni oʻlchash kitobi“) deb nomlangan va oʻrta asr matematiklari tomonidan keng qoʻllanilgan. Ularning hozirgacha saqlanib qolgan eng mashhur asari (eng qadimiy va ishonchli nusxasi Istanbuldagi Topkapi saroyida saqlanadi) „“ („Aqlli asboblar kitobi“) asaridir. Ushbu kitobda 100 ta ixtiro tasvirlangan boʻlib, xususan, suyuqlik bosimi va avtomatik harakatlanuvchi mexanizmlar yordamida ishlaydigan idishlar tasvirlangan. Bu qurilmalar koʻpincha mehmonlarni hayratga solish uchun ishlatilgan. Ulardan biri avtomatik ravishda nay chaluvchi mexanik qurilma boʻlib, tarixdagi birinchi dasturlashtirilgan mashina yoki ibtidoiy kompyuter sifatida eʼtirof etiladi. Bu ilmiy va texnik yutuqlar aka-uka Banu Musolar islom sivilizatsiyasining eng muhim olimlaridan biriga aylantirgan.

 

 
 
 
 (PDF version)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 A list of works by the Banū Mūsā from the Islamic Scientific Manuscripts Initiative (ISMI) website
 Pioneers of Engineering: Al-Jazari and the Banu Musa TV episode from Al Jazeera (25 minutes)
 

Turkum:Bagʻdodlik kishilar
Turkum:Abbosiylar xalifaligi matematiklari
Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Muhammad (kitob)

Muhammad – bu Islom payg‘ambari Muhammad haqida fransuz tarixchisi Maxime Rodinson tomonidan 1961-yilda yozilgan biografik asardir. Asarda Islomning paydo boʻlishiga olib kelgan moddiy sharoitlarga urgʻu berilgan.

Misrda, 1998-yilda, senzura bilan bogʻliq mojarolar tufayli Qohiradagi Amerika universiteti ushbu kitobni nashr etishni toʻxtatishga majbur boʻlgan.

 

Turkum:Islomni noislomiy tadqiqotlar doirasida oʻrganish
Minhaj as-Sunna an-Nabaviyya

Minhaj as-Sunna an-Nabaviyya  – bu Ibn Taymiyya tomonidan yozilgan asar. Ushbu asar Shia-Oʻn ikki imom teologi Alloma Al-Hilliyning Minhaj al-Karama nomli kitobiga raddiya sifatida yozilgan.

 

Turkum:Sunniy adabiyoti
Turkum:Ibn Taymiyya asarlari
Habib al-Ajami

Habib ibn Muhammad al-Ajami al-Basriy ( Habib al-Ajamiy va Habib al-Forsiy nomi bilan ham tanilgan) – nasli fors boʻlgan musulmon soʻfiy tasavvufchi, avliyo va asoriy. da uning vafoti haqida turli sanalar keltirilgan, masalan, hijriy 113 (milodiy 731), 120 (738), 125 (743), 130 (747-48). Habib Ajamiy ziyoratgohi Basrada joylashgan. Hasan Basriyning shogirdidir. Al-Ajamining shogirdi esa Dovud ToiydirArberry, A. J., Muslim Saints and Mystics: Episodes from the Tadhkirat Al-Auliyaʼ ('Memorial of the Saints'). Abridged from Tadhkirat Al-Auliya by Farid al-Din Attar. London, England.: Penguin (Non-Classics), 1990. , 32-38.

Ibn Hajarning aytishicha, Habib ishonchli hadis roviyidirTahzib al-Tahzib, II, 189. Hasan Basriy, Ibn Sirrin, Abu Tamima al-Hujaymiy va Bakir ibn Abdulloh undan hadis rivoyat qilishgan, Sulaymon Taymiy, Hammod ibn Salama, Jaʼfar ibn Sulaymon va Moʻtamir ibn Sulaymon undan rivoyat qilgan. Buxoriy uni „al-Adab al-mufrad“ (I, 366) va „at-Tarixul-kabir“ (II, 326) asarlarida ham eslab oʻtgan. Garchi Ibn al-Javziy hadis roviyi Habibni boshqa shaxs desa-daSifat al-Safwa, III, 321, bu maʼlumotlarga, agar boshqa tomonidan tasdiqlanmasa, ehtiyotkorlik bilan qaralishi kerak.
 

Turkum:738-yilda vafot etganlar
Turkum:Eronlik soʻfiy avliyolar
Yahyo ibn al-Batriq

Yahyo (yoki Yuhanna) ibn al-Bitriq (796–806-yillarda faoliyat yuritgan) – ossuriyalik olim, qadimgi yunon tilidagi matnlarni arab tiliga tarjima qilgan kashshof insonlardan. Abbosiylar xalifaligi davrida yunon tilidan arab tiliga tarjima harakatining dastlabki vakillaridan biri. Xalifa al-Maʼmun uchun Galen Klavdiy va Gippokratning tibbiyotga oid yirik asarlariniHamid Naseem Rafiabad, ed. World Religions and Islam: A Critical Study, Part 1 :149. tarjima qilgan, shuningdek, Ptolemey Klavdiyning „Tetrabiblos“ asarini ham arab tiliga oʻgirganDe Lacy O'Leary, How Greek Science Passed to the Arabs 1949, Ch. XII..

Oʻsha davrda tarjimonlik toʻliq shakllangan kasb boʻlmaganligi sababli, al-Batriq tarjima jarayonida koʻpincha matnni soʻzma-soʻz oʻgirgan yoki arab tilida muqobili yoʻq boʻlgan soʻzlarni transliteratsiya orqali oʻzlashtirganI. M. N. Al-Jubour, History Of Islamic Philosophy: With View Of Greek Philosophy,,, 2004:193: al-Jubour singles out al-Batriq among „several translators… particularly capable in their fields.“.

Yahyo XII asr oʻrtalarida tarjima qilingan „Sirr al-Asror“ („Davlat boshqaruvi ilmi kitobi: Davlat ishlarini toʻgʻri yoʻlga qoʻyish haqida“) ensiklopedik asarini tarjima qilgan boʻlib, ushbu asar oʻrta asrlarda lotin tiliga tarjima qilingan va „Secretum Secretorum“ („Sirlar siri“) nomi bilan mashhur boʻlgan. Asarda davlat boshqaruvi, axloq, fizionomika, astrologiya, alximiya, sehr, tibbiyot kabi turli mavzular yoritilgan. Ushbu risolaning asl manbasi nomaʼlum boʻlib qolmoqda. Kitobning yunon tilidagi asl nusxasi topilmagan, biroq al-Batriq oʻzining arab tilidagi asarida bu risola yunon tilidan suryoniy tiliga, undan esa arab tiliga tarjima qilinganini daʼvo qilgan.

 

Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Fotima al-Botihiya

Foțima bintu Ibrohim ibn Mahmud al-Botihiy, shuningdek Fotima al-Botihiy nomi bilan tanilgan, 8-asrda yashagan musulmon hadis olimasi edi.

 Hayoti 
Fotima al-Botihiya Damashqda Sahihi Buxoriydan dars bergan. U oʻz davrining eng yirik olimalaridan biri sifatida tanilgan. Haj vaqtida, dunyoning turli burchaklaridan erkak olimlarning uni shaxsan eshitish uchun kelishgan.

U qarigach, Madinaga koʻchib oʻtadi va u yerda Payg‘ambar masjidida kunlab shogirdlariga dars beradi. Charchaganda, boshini Muhammadning qabriga suyab, oʻqitishni davom ettirgan. Bu anʼana hozirgi amaliyotdan farq qiladi, chunki bugungi kunda odamlar Muhammadning qabrini koʻrishiga ruxsat berilmaydi.

 

Turkum:8-asr musulmon olimlari
Abdurazzoq Gʻiloniy

Abdurazzoq ibn Abduqodir al-Jiloniy (taxminan hijriy 528-yil Zulqaʼda – 603-yil 6-Shavvol / milodiy 1134-yil 9-sentyabr – 1207-yil 7-may)The works of Shaykh Umar Eli of Somalia of al-Tariqat al-Qadiriyyah. (Abu Bakr al-Jiliy yoki Jizzaid al-Jizzodiy nomi bilan ham tanilgan) – Bagʻdodda yashagan sunniy musulmon ilohiyotchisi, faqih, hadisshunos va soʻfiy tasavvufchisiW. Braune, Abd al-Kadir al-Djilani, The Encyclopaedia of Islam, Vol.. Oʻz mintaqasiga „yakka oʻzicha boshqa taniqli hanbaliy olimlarining maʼruzalarida qatnashish uchun“ yoʻlga chiqishdan avval anʼanaviy islom ilmlari boʻyicha dastlabki taʼlimni otasi – sunniy tasavvufning Qodiriylar tariqati asoschisi Abduqodir Gʻiloniydan (vafoti 1166-yil) olganOhlander, Erik S., „ʿAbd al-Razzāq b. ʿAbd al-Qādir al-Jīlānī“, in: Encyclopaedia of Islam, THREE, Edited by: Kate Fleet, Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas, Everett Rowson.. Hanbaliy mazhabining tasavvufchisi sifatidagi obroʻsi tufayli unga baʼzan sunniylik anʼanalarida arabcha sharafli „Toj al-Din“ (Din toji) unvoni beriladi.
 

Turkum:Hoshimiy taqvimi
Turkum:1207-yilda vafot etganlar
Turkum:1134-yilda tugʻilganlar
Turkum:Sunniy soʻfiylar
Turkum:Hadis ulamolari
Turkum:Eronlik soʻfiy avliyolar
Tarix Xamis

Tarix al-Xamis fi ahvol anfasil nafis, yoki Tarix Xamis, yoki Tarix al-Xamis – islom tarixiga oid toʻplam boʻlib, uni sunniy islom olimi Husayn ibn Muhammad Diyorbakriy yozganShayk Muhammed Hisham Kabbani. Gabriel F Haddad, Alexandra Bain, Karim K Tourk, Jennifer McLennan. "Diyarbakri" in Encyclopedia of Islamic Doctrine. Second Edition. As-sunnah Foundation of America. 1998. . Volume 2 (Remembrance of Allah and Praising the Prophet). Pages 129 to 131 and 194.Answering-Ansar.org :: Fadak; The property of Fatima al-Zahra as (milodiy 1559-yil (hijriy 966-yil) yoki milodiy 1574-yilda (hijriy 982-yil) vafot etgan)"On the Reconstruction of Lost Sources" (2004) 25 Al Qantara 57 Google Books"al-Diyarbakri" in E J Brill's First Encyclopedia of Islam 1913–1936. Reprint Edition. E J Brill. 1987. . Volume 2. The Encyclopedia of Islam: A Dictionary of the Geography, Ethnography and Biography of the Muhammedan Peoples. E J Brill and Luzac & Co. 1913 to 1938.. Asar milodiy 1884-yilda (hijriy 1302-yil) Qohirada nashr etilgan. Hijriy 1390-yilda Bayrutda qayta chop etilganPaul Wheatly. „Erkaklar birga namoz oʻqiydigan joylar: Islom mamlakatlaridagi shaharlar, 7–10-asrlar“. Chikago Universiteti Matbuoti. 2001. . 519-bet.. Diyorbakriy keyingi davrlarning eng mashhur tarix toʻplovchilaridan biri hisoblanadi. Bu asarning nomi Tarix Xamis yoki Tarix-e-Xamis tarzida ham transliteratsiya qilinadi.

 Yana qarang 
 Sunniy kitoblar ro‘yxati

 

Turkum:Sunniy adabiyoti
Jabril ibn Buxtishu

thumb|367x367px|„Kitob naʼt al-hayavon“ asarining eng qadimgi qoʻlyozmasiga oid bir varaqda yunon faylasufi Aristotel tasvirlangan. Bu asar ibn Buxtishu nomi bilan bogʻlanadi.
Jabril ibn Buxtishu (Jibril ibn Baxtisha), shuningdek, Baxtishu sifatida ham qayd etilgan, VIII–IX asrlarda yashagan tabib. Buxtishu nomi bilan mashhur boʻlgan ossuriyalik nestoriy tabiblar sulolasiga mansub boʻlgan. Nestoriy mazhabiga eʼtiqod qilgan va suryoniy tilida soʻzlashgan.

Jabril ibn Buxtishu Gundishopurdagi fors tibbiyot akademiyasi anʼanalarini davom ettirgan boʻlib, mashhur tabib Jirjis ibn Jibrilning nabirasi edi.

Jabril sakkizinchi asrning ikkinchi yarmida yashagan va dastlab Jaʼfar Barmakiyga, 805–806-yillarda xalifa Horun ar-Rashidga, keyinchalik esa xalifa al-Maʼmunga tabiblik qilgan. 828–829-yillarda vafot etgan va al-Madain (Ktesifon)dagi Avliyo Sergios monastiriga dafn etilgan.

Jabril tibbiyotga oid turli asarlar yozgan va Bagʻdodda ilm-fan rivojlanishiga katta taʼsir koʻrsatgan. Unga tegishli asarlar orasida Nosir ad-Davla uchun yozilgan „Kitob Tabaʼi al-hayovon va-xavossiha va-manafiʼ aʼhaʼiho“ (Hayvonlarning tabiati, ularning xususiyatlari va aʼzolarining foydalari haqida kitob), „Risola fi al-tibb va-al-ahdas an-nafsoniyya“ (Tibbiyot va ruhiy hodisalar haqida risola) va „Kitob naʼt al-hayavon“ (Hayvonlarning tavsifi kitobi) kiradi. Jabril yunon tilidagi tibbiyotga oid qoʻlyozmalarni qoʻlga kiritish uchun harakat qilgan va tarjimonlarni moddiy va maʼnaviy tomondan qoʻllab-quvvatlagan.

 

 

 F. Wüstenfeld, Arabische Aerzte (15-16, 1840).
 Lucien Leclerc, Médecine arabe (vol. 1, 99-102, 1876).
 Max Meyerhof, New Light on Hunain ibn Ishaq (Isis, VIII, 717, 1926).

 Qoʻshimcha oʻqish uchun
Abu Isʼhoq Kazeruniy

Ibrohim ibn Shahriyor bin Zadan Farrox bin Xorshid (taxminan 963 – taxminan 1035; ; laqabi Shayx murshid (شیخ مرشد) – hijriy 4-asr oxiri va 5-asr boshlarida mashhur boʻlgan soʻfiylaridan biri. Bir tomondan Hindiston va Xitoyga, boshqa tomondan Onadoʻli va Bagʻdodga tarqalgan Kazeruniya tasavvufining asoschisidirIranica ABŪ ESḤĀQ KĀZARŪNĪIbn Battuta: Rihla, 1964, Beirut.
 

Turkum:1023-yilda vafot etganlar
Turkum:963-yilda tugʻilganlar
Turkum:Eronlik soʻfiylar
Turkum:Eronlik soʻfiy avliyolar
Turkum:11-asr Eron yozuvchilari
Turkum:11-asr Eron kishilari
Turkum:10-asr Eron kishilari
Turkum:Soʻfiy shoirlar
Shia ensiklopediyasi

Shia ensiklopediyasi  – shiashunoslikka bagʻishlangan ensiklopediya boʻlib, 1981-yildan 2011-yilgacha 14 jildda nashr etilgan. Bosh muharriri Ahmad Sayyid Javodiy hisoblanadi. Ushbu ensiklopediyani yozish ishlari 1981-yilda Tohir jamg‘armasi homiyligida boshlangan va keyinchalik Fahime Mohebbiy homiyligida davom ettirilgan
- - - .

 Yana qarang 
 Umdat at-Tolib

 

Category:Islom ensiklopediyalari
Category:Fors tilidagi ensiklopediyalar
Category:Eron kitoblari
Turkum:Shialik
Turkum:1981-yildagi ilmiy-ommabop kitoblar
Turkum:20-asr ensiklopediyalari
Turkum:21-asr ensiklopediyalari