Campanula rapunculus

Campanula rapunculusframelessIlmiy tasniflashO‘simliklarYuksak oʻsimliklarGulli oʻsimliklarIkki urugʻpallalilarAsteridsAsteralesQo‘ng‘iroqguldoshlarKampanulaC. rapunculusBinar nomiCampanula rapunculusL.

Campanula rapunculus, umumiy nomi rampion qoʻngʻiroq oʻsimligi, rampion, rover qoʻngʻiroq guli yoki rapunzel, Qo‘ng‘iroqguldoshlar oilasi kampanula turkumiga mansub oʻsimlik turi (Campanula) turi.

Bu tur bir vaqtlar ismaloq kabi ishlatiladigan barglari, turp kabi ishlatiladigan parsnipga oʻxshash ildizi uchun Yevropada keng tarqalgan. Aka-uka Grimmlarning ertagi Rapunzel oʻz nomini shu oʻsimlikdan olingan.

 Etimologiyasi 
Lotincha nomi („campanula“), kichik qoʻngʻiroq degan maʼnoni anglatadi, gulning qoʻngʻiroq shaklidagi gullarini anglatadi, " rapunculus " lotincha „rapa“ (sholgʻom)ning kichraytirma shakli boʻlib, „kichkina sholgʻom“ degan maʼnoni anglatadi.

 Tavsifi 
left|thumb|240x240px| Campanula rapunculus gulining yaqindan surati
Bu ikki yillik o‘t oʻsimlik bo‘yi ga etadi. Poyasi tik, yengil tuk bilan qoplangan, tepasi shoxlangan. Asosiy barglari novdasimon, tuxumsimon, biroz tishli va rozet shaklida joylashgan, yuqori barglari esa oʻsimtasimon va tor. Germafrodit gullari qoʻngʻiroq shaklida, ochiq koʻk yoki binafsha gul tojiga ega, uzunligi taxminan ikki santimetr. Gullash davri maydan sentabrgacha davom etadi. Meva koʻp urugʻli teskari konus shaklidagi ajraladigan ko‘sak. Qalin ildiz kichik sholgʻomga oʻxshaydi va u yeyish mumkin. Xromosoma soni 2n = 20 . Chelostoma turkumiga mansub yovvoyi asalarilar Campanula rapunculusning asosiy changlatuvchisi hisoblanadi .

 Tarqalishi 
Campanula rapunculus Gʻarbiy Osiyoda, Shimoliy Afrika, Islandiya, Irlandiya va Norvegiyadan tashqari Yevropaning koʻp qismida mavjud. U Daniya, janubiy Shvetsiya va Buyuk Britaniyada introduksiya qilingan.
thumb|Campanula rapunculus guli

 O‘sish joyi 
Campanula rapunculus qishga chidamli. U kambagʻal tuproqlarda oʻsa oladi. Bu tur ohaktosh tuproqlarni afzal koʻradi va quruq oʻtloqlarda, ekinzorlarda, eman va qaragʻay oʻrmonlarida, yoʻllar va boʻlaklar boʻylab, dengiz sathidan yuqori bo‘lgan yerlarda o‘sadi.

 Kultivatsiya 
Rampion ekin sifatida yetishtirilishi mumkin. U iyun oyining boshida ekiladi. Oʻgʻitlash shart emas. U yaxshi qurigan, neytral yoki ishqoriy, pH darajasi 4,8-7,5 boʻlgan, boy qumli tuproqlarda yaxshi oʻsadi. Urugʻlari juda kichik (ming dona urug‘ning vazni 0,04 g). Koʻchatlarni bir xil taqsimlash uchun ekishdan oldin urugʻlar bilan 20 marta qum aralashtiriladi. Qatorlar orasidagi masofa 20-25 sm boʻlishi kerak. Ildizlarni oktabr oyidan boshlab butun qish davomida yigʻib olish mumkin.
thumb|Campanula rapunculus ildizi
Uglerod, fosfor va azotga boy tuproqlarda 135 g/m² gacha bo‘lgan maydond ekilishi mumkin, koʻproq qumli tuproqlarda yoki pastki tuproqlarda atigi 12-17 g/m² ga ekiladi.

Rampion karam, pomidor, kartoshka yoki bodring kabi talab yuqori bo‘lgan ekinlardan keyin yetishtiriladi.

 Sinonimlar 

 Campanula elatior Hoffmanns. & Havola
 Campanula lusitanica f. brakteoz (Wilk.) Kout.
 Campanula lusitanica f. racemoso-paniculata (Wilk.) Kout.
 Campanula lusitanica f. verrukuloza (Hoffmanns. & Havola) Cout.
 Campanula lusitanica var. cymoso-spicata (Wilk.) Kout.
 Campanula lusitanica aukt.
 Campanula verruculosa Hoffmanns. & Havola

 Galereya 

 

Turkum:Ildizmevalar