Nemat (harbiy)

Muftiy Neʼmat, yoki Muftiy Neʼmatullah Qaweem yoki Mullah Neʼmat Muftiy, Afgʻonistonlik jangari va Salafist diniy yetakchi boʻlib, avval Taliban safida, keyinchalik Iroq va Sham Islomiy Davlatining Xorasan viloyati (ISIL-K) Shimoliy Afgʻonistonda, xususan Jo'zjan viloyatida faoliyat yuritgan. U Afgʻoniston hukumati qarshi qurolli qarshilik koʻrsatgan paytida bir nechta urush jinoyatlarini sodir etganlikda ayblangan.

 Hayoti 
 Erta hayoti va Taliban bilan faoliyati 
thumb|left|Neʼmat dastlab Taliban safida jang maydonidagi komandir boʻlgan (bayroq tasvirlangan), lekin 2014-yilda harakatdan chiqarib yuborilgan.

Neʼmat, etnik Oʻzbek, dastlab diniy oʻqituvchi va muftiy boʻlib xizmat qilgan, Birinchi vitse-prezident Abdul Rashid Dostumning qishloq uyida. Keyinchalik Neʼmat Salafist boʻlib, Tolibonga qoʻshilgan va Qush Tepa tumanini himoya qilish uchun kichik shaxsiy armiya tuzgan. U oxir-oqibat Jo'zjan viloyatidagi Darzab tumani va Qush Tepa tumanlari uchun Taliban harbiy qoʻmitalari boshligʻi boʻldi, va isyonchilar uchun „muqim“ maydon komandiri sifatida tanilgan. Ehtimol, u 2011-yilda Shimoliy Afgʻonistonda oʻtkazilgan „Badr operatsiyasi“da qatnashgan. Pajhwok Afghan News maʼlumotlariga koʻra, u baʼzan Jowzjanning soyabon hokimi sifatida ham faoliyat yuritgan va unga „Maulvi“ sharafi berilgan. 2013-yilda Pokistonga tashrif buyurganida, Neʼmat Tolibon tomonidan hibsga olingan va 2014-yilda harakatdan chiqarib yuborilgan.

2014-yil dekabr oyida u vitse-prezident Dostum bilan kelishuvga erishgan, va 2015-yil fevralda 220 jangchisi bilan Afgʻoniston hukumatiga rasmiy ravishda taslim boʻlgan. U va uning jangchilari olti oy maosh olishlari va yangi fuqarolik ishlarini topishda yordam berilishiga vaʼda qilingan. Keyingi ikki yil davomida Neʼmat Sheberghanda qolib, hukumat tarafdori militsiya komandiri boʻlishni umid qilgan. U Eʼya-ye Sunnat nomli Salafi madrasa ochgan va oʻgʻil-qiz talabalari uchun darslar tashkil qilgan. Uning Salafist qarashlari mahalliy Hanafi olimlari tomonidan qattiq tanqid qilingan, natijada Neʼmat va uning bir qator raqiblari oʻrtasida ochiq munozaralar boʻlib oʻtgan. Davlat hokimiyati 2016-yil noyabrda uning madrasasini yopdi va Jowzjan viloyatida dars berishiga taqiq qoʻydi. Dostum va hukumatning qolgan qismi kelishuvni bajarmagan deb hisoblagan Neʼmat, isyonini davom ettirdi va Qari Hekmat, ISIL-K Xorasan viloyati yetakchisi bilan birlashdi.

 ISIL-K komandiri 
Taxminan 80 jangchini boshqarib, Neʼmat Darzabning Sar Dara hududidagi barcha ISIL-K kuchlari komandiri boʻldi va Hekmat tomonidan ISIL-K mahalliy harbiy sudining boshligʻi etib tayinlandi. 2017-yilda ISIL-K Shimoliy Afgʻonistonda kuchayib, Darzab tumanini deyarli toʻliq egalladi. Hekmat 2018-yil aprel oyida AQSh havo hujumida halok boʻldi, va Shimoliy ISIL-K komandirlari Mawlavi Habibul Rahmanni yangi yetakchi etib sayladilar. Shu vaqtning oʻzida Neʼmat Jowzjan viloyati uchun ISIL-K ikkinchi komandiri etib tayinlandi. U ISIL-K bilan xizmat qilgan paytda bir qancha urush jinoyatlarini sodir etgan.

 Taslim boʻlishi 
thumb|right|Voice of America taslim boʻlish haqida report, Muftiy Neʼmat bilan intervyu bilan birga

2017-yilda harbiy muvaffaqiyatlarga qaramay, ISIL-K Shimoliy Afgʻonistonda Taliban tahdidi ostida qolgan. 2018-yil iyuldagi katta Tolibon hujumi ISIL-K mudofaasini magʻlub etdi. Shu paytda, shimoliy ISIL-K tarmogʻi boʻlinib, koʻplab jangchilar Taliban tarafiga oʻtgan, uchta komandir va ularning sodiqlari hukumat bilan bogʻlanib, taslim boʻlishni taklif qilgan. Neʼmat va uning jangchilari, oilalari bilan birga, Afghan Air Force va Komandos tomonidan himoyalangan holda hukumat chiziqlariga qoʻshilgan.

Taslim boʻlgach, ISIL-K jangchilari Sheberghanga olib ketildi va nisbatan yaxshi muomala qilindi. Neʼmat bir nechta intervyular berib, „soxta yangiliklar“ ISning obroʻsini tushirishda aybdor deb hisoblaganini bildirgan. U va uning tarafdorlari faqat dunyo bilan qarama-qarshilikka uchragani uchun isyon boshlaganini aytgan va ISIL ideologiyasini „yurak bilan, majburlash orqali emas“ qabul qilinishini xohlagan. Baʼzi ayollar uni oʻgʻirlash va zoʻrlashda ayblagan. Mahalliy aholi ISIL-Kni yuzdan ortiq fuqarolar, shu jumladan bolalarni oʻldirishda va qullikda ayblagan. Hukumat keng tanqid ostida qoldi va IS-K jangchilari adolat oldida javob berishi aytildi.

 Izohlar 

 

Category:Afgʻoniston oʻzbeklari
Category:Afgʻoniston salafistlari
Category:Afgʻoniston islomchilari
Category:Tolibon aʼzolari
Category:Jihod guruhlari yetakchilari
Category:21-asr Islom diniy yetakchilari
Category:Muftiylar