Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Quyi boʻzsuv geslari kaskadi

Quyi boʻzsuv geslari kaskadi — Chirchiq—Boʻzsuv suv-energetika trak-/yaining quyi qismidagi GESlar maj-mui, unitar korxona. Kaskad Boʻzsuvning uz. 100 km boʻlgan energetika trak-tida Zangiota, Yangiyoʻl, Chinoz tumanlari hududida joylashgan. Umumiy quvvati 50,9 MVt boʻlgan 5(14-, 18-, 19-, 22-, 23-) GESdan iborat. GESlar Toshkent viloyatining Zangiota, Yan-giyoʻl, Chinoz tumanlaridagi sanoat korxonalarini va aholi ehtiyojlarini elektr energiyasi bilan taʼminlashga moʻljallab qurilgan. Kaskaddagi birinchi qurilgan 14-GES Zangiota tumanida joylashgan. Qurilish 1943-yil fevral

da boshlanib 1944-yil dekabrda ishga tushirilgan, 10,7 MVt quvvatiga ega boʻlgan 1 agregat oʻrnatilgan. 18-, 19-, 23-GESlar Yangiyoʻl tumanida. 18-GESning umumiy quvvati 7,0 MVt boʻlib, har biri 2,34 MVt quvvatli 3 ta agregatga ega (2 agregati 1949-yilda, 3-agregati 1951-yilda ishga tushirilgan). 19-GES 1950-yilda ishga tushirilgan. Umumiy quvvati 11,2 MVt (5,6 MVt quvvatiga ega boʻlgan va Germaniyada ishlab chiqarilgan 2 ta ag-regat). 23-GES 1954-yilda ishga tushirilgan. Urnatilgan quvvatlar 17,6 MVt (8,8 MVt quvvatli, Shvetsiyaning "Noxab" firmasida ishlab chiqarilgan 2 ta turbinali agregat); 22-GES Chinoz tuma-nida joylashgan, quvvati 4,4 MVt (2,2 MVt quvvatga ega boʻlgan 2 agregat). 1954-yilda ishga tushirilgan. GESlar ishini boshqarishni markazlashtirish maq-sadida 1955-yilda ular bir kaskadga biriktirilib, Q.B. G.K. tashkil etilgan. Uning tarkibidagi barcha GESlar 19-GESdan avtomatik boshqariladi. 2003-yilda kaskad styalarida 233,7 mln. kVt-soat elektr energiyasi ishlab chiqarildi.

 

Turkum:Oʻzbekiston gidroelektr stansiyalari
Turkum:Oʻzbekiston gidrotexnik inshootlari
Turkum:Chirchiq-Boʻzsuv suvenergetika trakti
Quyi Tunguska

Quyi tunguska yoki Nizhnyaya Tunguska - RF Irkutsk -viloyati va Krasnoyarsk oʻlkasidagi daryo. Yeniseyning oʻng irmogʻi. Uzunligi 2989 km, havzasining maydoni 473 ming km². Lena — Angara suvayirgʻichidan boshlanib, Oʻrta Sibir yassitogʻligi boʻy-lab oqadi. Ostonalari bor. Asosan, qordan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi quyilish joyida 3680 m³/sek. Oktabrda muzlab, mayda muzdan boʻshaydi. asosiy irmoqlari: oʻngda — Kochechum, Vivi, Tutonchana, Severnaya; chapda — Nepa, Katta Yeryoma, Ilimpeya, Tay-mura, Uchami. Suvi koʻpayganda Tura shaharchasidan quyilish joyigacha kema qatnaydi. Quyilish joyida Turuxansk pristani joylashgan. Quyi Tunguska havzasida Tunguska koʻmir havzasi bor.

 

Turkum:Rossiyadagi daryolar
Quyimozor suv ombori

Quyimozor suv ombori — Buxoro viloyatida Quyimozor va Kogon temir yoʻl stansiyalari oraligʻida joylashgan. 1958 yilda Zarafshon daryosining etak qismidagi chuqurliklardan birining atrofini koʻtarib qurilgan. Suv omborining kosasi qumtosh aralash loyqalardan tashkil topgan yotqiziqlarda joylashgan. Dastlabki suv hajmi 280 mln. m³, maydoni 16,2 km². Eng keng joyi 5 km, oʻrtacha chuq 17 m, eng chuq. joyi 40 m. 1968 yilda suv ombori kosasining qirgʻ-oqtari 2 m dan ortiq baland marzalar bilan koʻtarildi. Uning suv hajmi 350 mln.m³ gacha, maydoni 17,3 km²ga yetdi. Quyimozor suv omborio.ga maxsus kanal (18 km) orqali Zarafshon daryosidan suv keltiriladi, shuningdek, Amu-Buxoro mashina kanalipyan 40 m³/s suv quyadigan Quyimozor nasos styasi qurildi. Jamgʻarilgan suv oʻz. 72 km va sek.iga 100 m³/s ga qadar suv oqadigan kanal orqali irrigatsiya shoxobchalariga tarqatiladi. Suv omborida suv sathi oʻzgarib turadi. Quyimozor suv omborio. tarkibiga Xorxoʻr va Duoba gidrouzellari kiradi.
1965-yildan beri Quyimozor suv omborio. Amu-Buxoro mashina kanali suvini tartibga solish maqsadida foydalaniladi. Magistral kanal bilan birgalikda suv ombori 94 ming ga yerni sugʻoradi.

Turkum:Buxoro viloyati
Turkum:Oʻzbekiston suv omborlari
Turkum:Suv omborlari)
Quljuqtov

Quljuqtov — Navoiy viloyatidagi togʻ. Qizilqumdagi qoldiq togʻlardan biri, Janubiy Qizilqumning chekka qismida. q. nisbatan past togʻ boʻlib, eng baland joyi 785 m. Geologik jihatdan Quljuqtov paleozoy davrining ordovik vulkanogen terrigen va qisman, karbonat jinslaridan hamda silur, devon, quyi karbon davrlarining karbonatli, oʻrta va yuqori karbonning vulkanogen-terrigen yotqiziqlaridan tashkil topgan. Yuza qismi paleozoy davrining granit, alevrolit kabi jinslari bilan qoplangan. Iqlimi keskin kontinental. q. quruq va issiq iqlim sharoitida ekzogen jarayonlarga koʻproq duch kelgan, natijada yemi-rilib pasayib qolgan. Uning shimoliy yon bagʻri qiya va koʻplab quruq oʻzanlar bilan kesilgan. Bahorda bu oʻzandan qisqa muddat suv oqadi. Iyulda eng yuqori temperatura 48°, yanvarda eng past temperatura —28,5°. Yillik oʻrtacha temperatura 15,2°. Yillik yogʻin 104 mm. Foydali qazilmalardan oltin, grafit, volfram va boshqa bor. Togʻ etaklarida qumloq tuproq va mustahkamlangan qum uyumlari mavjud. Shuvoq, boyalich, soy etaklarida esa yulgʻun uch-raydi. Hayvonlardan qoʻshoyoq, tulki, chiyaboʻri, kaltakesak, toshbaqa, charx ilon, koʻzoynakli ilon, togʻ etaklarida yumronqoziq yashaydi. q. va uning etagidagi yerlardan chorvachilik uchun yaylov sifatida foydalaniladi.

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Oʻzbekistonning relef shakllari
Turkum:Navoiy viloyati geografiyasi
Qaysin Quliyev

Qaysin Shuvayevich Quliyev (1917.1.11 — hozirgi Kabarda-Balkariya Respublikasi, Chegem tumani — 1985.4.6) — bolqor shoiri. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—44). Moskvadagi Teatr sanʼati institutini tugatgan (1939). Ilk sheʼrlar kitobi — "Assalom, tong" (1940). Asarlarida inson kechinmalari, tabiat, vatan, ozodlik va turmush tashvishlari, oʻz zamonasi va tarixiy oʻtmish voqealari aks etgan. "Qoʻshnilarim" (1939-45), "Daralar qoʻshigʻi" (1960) sheʼriy toʻplamlari va "Yarador tosh" (1964), "Yer kitobi" (1972), "Oqshom" (1974), "Zamin chiroyi" (1980) kabi dostonlar muallifi. Bolqor xalqi tarixi va taqdiriga bagʻishlangan "Qish edi" (1985) epik asari umrining oxirlarida yozilgan. Bir qator Kavkaz xalqlari vakillari qatori Oʻrta Osiyoga surgun qilingan Q. 1944—57 yillarda Qirgʻizistonda yashagan. Oʻzbekistonda oʻtkazilgan nufuzli adabiy tadbirlarda muntazam qatnashgan. U oʻzbek sheʼriyatini nihoyatda qadrlagan; Zulfiya, Shukrullo, Abdulla Oripov kabi oʻzbek shoirlarining sheʼrlarini bolqor tiliga tarjima qilgan. "Gul va xanjar" (1968), "Koʻzlaringni sevaman" (1977), "Meni ardoqlagan ayollarga" (2004) kitoblari oʻzbek tilida nashr qilingan.

 
 Sobraniye sochineniy, p 3-x t.. M., 1987.

 Adabiyot 
 Efendiyev T., Kaysin Kuliyev, M., 1985.

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet yozuvchilari
Mayya Quliyeva

Mayya Quliyeva (Mamajon; 1920.1.5 — 2018.27.4, Ashxobod) — turkman xonandasi (lirik soprano). Xalq artisti (1955). Moskva konservatoriyasida taʼlim olgan (1938—41). 1941-yildan Mahtumquli nomidagi Turkman opera va balet teatrining yakkaxon xonandasi. Mohim, Shohsanam, Ayna (A.Shaposhnikov, "Tohir va Zuhra", "Shohsanam va Gʻarib", "Ayna"), Layli (Yu.Meytus, D.Ovezov, "Layli va Majnun") kabi partiyalarni katta isteʼdod bilan, mumtoz operalaridan ham koʻpgina partiyalarni muvaffaqiyatli ijro etgan (P.Chaykovskiyning "Yevgeniy Onegin"ida Tatyana, J.Bizening "Karmen"ida Mikaela, Sh.Gunoning "Faust"ida Margarita va boshqalar). Xalq qoʻshiqlarining mohir ijrochisi sifatida ham tanilgan. Bir necha turkman filmida suratga tushgan.

 

Turkum:1-mayda tugʻilganlar
Turkum:1920-yilda tugʻilganlar
Turkum:2018-yilda vafot etganlar
Turkum:27-aprelda vafot etganlar
Turkum:Sovet aktrisalari
Turkum:Turkmaniston kishilari
Qullik

thumb
Qullik — ekspluatatsiyaning tarixan dastlabki va eng qoʻpol shakli, unda qul ishlab chiqarish qurollari qatorida, oʻz xoʻjayini — quldorning mulki hisoblangan. Quldorlik tuzumiga asos boʻlgan. Qullikning manbai: urush yoki qaroqchilik paytida asir olingan begona qabila aʼzolari, jinoyat qilgan yoki qarzlarini toʻlay olmagan qabiladoshlar, shuningdek, qullarning tabiiy koʻpayishi, qullar savdosi va boshqa Quldorlar jabr-zulmi qullarning yirik qoʻzgʻolonlariga sabab boʻlgan.
Tarixi
Yaqin va Oʻrta Sharq musulmon mamlakatlarida quldorlik birmuncha keng tarqalgan. Islom dini qul qilishga keng imkon bergan, shuning uchun urushlar paytida asir tushgan va Yevropa, Osiyo va Afrika bozorlaridan sotib olingan gʻayridinlar qullikning asosiy manbai boʻlgan. Musulmon Sharqi mamlakatlarida qullar ogir ishlarda — konlarda, qoʻshinlarda xizmat qilishgan (qarang Mamluklar). Osiyo, Afrika va Amerika mamlakatlarining mustamlaka asoratiga solinishi munosabati bilan (XVI asr) qullikning yangi bos-qichi boshlangan. XVII-XIX asrlarda qul savdosi avj olgan. Amerikaga keltirilgan qullarning umumiy soni 10 mln. kishidan oshib ketgan. Plantatsiyalarda ogʻir mehnat qiluvchi qullarga ish hayvoni sifatida qaralgan. Kullar qarshiligining kuchayishi va qullikka qarshi keng jamoatchilik harakatining avj olishi natijasida qullik bekor qilina boshlagan. Masalan, AQShdagi fuqarolar urushi (1861—65) natijasida qullik bekor qilingan. Biroq Markaziy va Janubiy Arabistonda va Afrikaning baʼzi mamlakatlari (Efiopiya, Nigeriya va boshqalar)da qullik 20-a.ning 50-yillarigacha saqlangan. BMT 1948-yil qabul qilgan Inson huquqi umumiy dekla-ratsiyasining 4-moddasida qullik va qul savdosining hamma taqiqlanishi eʼlon qilingan. 1956-yil Jenevada 59 davlat vakillari qullik qul savdosi va qullikka oʻxshash odatlar (majburiy mehnat va boshqalar)ni bekor qilishga doir konvensiya qabul qilishgan. Oʻrta Osiyo mamlakatlarida qullik klassik shaklda namoyon boʻlmagan. Bu yerla qullardan uy xizmatlari (qarollar), gʻulomlar va boshqa sifatida foydalanilgan. Harbiy ishga olingan gʻulomlar baʼzan, keyinchalik yirik lavozimlarga erishganlar (qarang Sabuktegin).
Qulmoq

Qulmoq, xmel — tutdoshlar oilasiga mansub chirmashib oʻsadigan koʻp yillik va bir yillik oʻsimliklar turkumi. Moʻʼtadil iklimli mintaqalarda 4 turi tarqalgan. Rossiyaning zax va keng bargli oʻrmonlarida, daryo qirgʻoqlarida oddiy qulmoq, Uzoq Sharqda yapon qulmogʻi oʻsadi. Oʻzbekistonda oddiy qulmoq (N.1iriSh5.) turi ekiladi. Poyasi chirmashib oʻsadi. Boʻyi 10 m, barglari bandli, qaramaqarshi joylashgan yon bargchali. Urugʻchi gullari 30—50 ta dan qubba-toʻpgullarga yigʻilib barg qoʻltigʻida joylashgan. Urgʻochi gullarida lupulin ajratuvchi tilla-sariq bezchalari bor. Erkak toʻpgullari roʻvak. Mevasi yongʻoqcha. Asosan, urgʻochi qubba toʻpgullari uchun ekiladi. Pivo tayyorlashda, non uchun achitqi sifatida hamda tibbiyotda (dori vositasida) qoʻllaniladn. Manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Ildizpoyasini boʻlish yoʻli bilan koʻpaytiriladi.

 
Turkum:Tutdoshlar
Quloq ogʻirligi

Quloq ogʻirligi — eshitish qobiliyatining pasayishi. Bolalarda koʻpincha oʻtkir yoki surunkali otit, burun va burun-yutqin kasalliklari (koʻpincha adenoid) oqibatida yuzaga keladi. Eshituv nervi va ichki quloqdagi patologik jarayonlar koʻpincha quloq ogʻirligiga sabab boʻladi. Baʼzan tugʻma va bolalikdagi quloq ogʻirligi sababli bola nutqi buzilishi mumkin. Kattalarda otoskleroz, ichki quloqda qon aylanishining buzilishi, eshituv nervining yoshga qarab oʻzgarishi (keksalik quloq ogʻirligi), shuningdek, uzoq vaqt kuchli shovqin taʼsiri va surunkali intoksikatsiya (alkogol, nikotin, simob, qoʻrgʻoshin va boshqa taʼsiri) ham quloq ogʻirligiga olib keladi. Quloq ogʻirligi yengil, oʻrtacha vaogʻir kechadi.

 Davosi 
Quloq ogʻirligiga sababchi omillar yoʻqotiladi, turli dori-darmonlar yoki operatsiya yoʻli bilan davolanadi. Koʻproq eshituv apparatlari qoʻllanadi.

 

 

Turkum:Quloq kasalliklari
Turkum:Tibbiyot
Turkum:Otorinolaringologiya
Turkum:Patologiya
Turkum:Surdologiya
Qulunda choʻli

Qulunda choʻli, Qulunda tekisligi, Qulunda — Gʻarbiy Sibirning janubidagi tekislik. Rossiya Federatsiyasi Oltoy oʻlkasi va Qozogʻiston Respublikasining Pavlodar viloyatida, Ob va Irtish daryolari oraligʻida, Qulunda tektonik botigʻida joylashgan. botiqning yuzasi toʻrtlamchi davr flyu-vioglyatsial, koʻl va daryo yotqiziqlari bilan qoplangan. Maydoni - 100 ming kmga yaqin. Balandligi markaziy qismida 100–120 m, janub va sharqida 200– 250 m. Relyefida uzun qirlar — mar-zalar (50–60 m) xos; ularni daryolar va achchiq-shoʻr koʻllar ajratib turadi. Koʻllarda soda, glauber va osh tuzi zaxiralari katta. Iqlimi kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 17°, —19°, iyulniki 19—22°. Yillik yogʻin 250–350 mm. Shimoli-sharqida boshoqli dasht oʻsimliklari oʻsadi. Qulunda choʻli Gʻarbiy Sibirning muhim qishloq xoʻjaligi rayoni.
Qulf

Qulf — 1) eshik, darvoza, sandiq, javon va boshqalarni qulflash uchun moʻljallangan, kalit bilan ochilib-yopiladigan moslama. Asosan, metalldan yasaladi. Dastlab, Ossuriya, Bobil va Misrda taxminan miloddan avvalgi 2- ming yillikda yaratilgan. Q. tuzilishi va mexanizmining ishlashiga qarab, turli shakldagi quzgʻaluvchan plastinalar majmuidan iborat suvaldali, suvalda-siz, silindrik, maxfiy xillarga boʻlinadi. Suvaldali Q. da kalit tilining chiqiqlari maʼlum pla-stinalar qirralari bilan mos kelgandagina buraladi va Q. ochiladi yoki yopiladi. Maxfiy Q. larda odatdagi Q. mexanizmlari ele-mentlaridan tashqari ularni kalit bilan yoki kalitsiz ochishga imkon beradigan harfli yoki raqamli shifr boʻladi. Maxsus Q. (mas, zargarlik buyumlarida qoʻlla-niladigan Q.lar) ham bor; 2) meʼ-morlikda — gumbaz, ravoq tepasidagi oʻrta qism.
Qum (shahar)

QumИран. Справочная карта (масштаб 1:1 250 000). Четвёртое издание — ГУГК СССР, 1986. — Erondagi shahar. Tehron shahridan janubiy-sharqda joylashgan Qum ostonining maʼmuriy markazi hisoblanadi. Aholisi 777,6 ming kishi (1997). Transport yoʻllari chorrahasi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik sanoati korxonalari mavjud. Qoʻlda gilam toʻqiladi, kulolchilik buyumlari tayyorlanadi. Shaharga 5-asrda sosoniylar podshohi Qubod 1 asos solgan. Abbosiylar davri (8-asrning 2-yarmi) da Q. yirik shaharga aylangan. Meʼmoriy yodgorliklardan Jome masjidi (11 — 12-asrlar), shialar imomi Muso al-Kozim qizi Fotima maqbarasi (16-asr) saqlangan. Q. shialarning Mashhaddan keyin Erondagi muqaddas shahri.

 Yana qarang 

 

 

Turkum:Eron shaharlari
Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Muqaddas shaharlar
Turkum:Eron ustonlari markazlari
Turkum:Qum ustoni shaharlari
Qum tili

Qum tili — dengiz, koʻl, okeanlarning qirgʻoq yaqinidagi sayoz joylarida toʻlqin keltirgan qum, shagʻal, mayda tosh, chigʻanoqlardan tashkil topgan, qirgʻoqqa parallel choʻzilgan past, kambar quruqlik. Bir tomoni bilan qirgʻoqqa tutashgan boʻladi. Uzunligi 10 km, hatto 100 km ga choʻzilgan boʻlishi mumkin. Ayrim hollarda Qum tili ikki qarama-qarshi tomondan qirgʻoq boʻylab kelgan oqiziqtardan vujudga keladi. Bunday Qum tili dengiz tomon turtib chiq-qan boʻlib, strelka deyiladi, mas, Azov dengizini Sivash koʻllaridan ajratib turuvchi Arabat strelkasi (uz. 100 km dan ziyod, eni 8 km gacha).

 

Turkum:Geografik terminlar
Turkum:Tillar
Qumarchiq

Qumarchiq — shoʻradoshlar oilasiga man-sub bir yillik oʻt turi. Boʻyi 20—50 sm. Bargi bandsiz, nashtarsimon yoki lentasimon. Gullari koʻrimsiz, dagʻal tukli gul toʻplamiga yigʻilgan. Gulqoʻrgʻoni 1 — 3 boʻlakli, changchisi 2—3 ta. Avgust —oktabrda gullab mevalaydi. Oʻzbekistonda Surxondaryo viloya-tida, Qoraqalpogʻistonning qumli choʻllarida, Buxoro vohasida tarqalgan. Urugʻi tarkibida 16—17% oqsil, 6—10% yogʻ, 60% uglevod bor. Gullab urugʻlaguncha mollar uchun yaxshi ozuqa. Chala choʻl va choʻl zonalarida qumliklarni mustahkamlash maqsadida ekiladi.

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Qumdaryo

Qumdaryo, Qalqamasoy — Qashqadaryo viloyatining shimolidagi daryo. Uz. 103 km, havzasining maydoni 866 km². zarafshon tizmasi gʻarbiy tarmoqlarining janubiy yon bagʻirlarida, 1880 m balandlikdan boshlanadi. Chambil qish-logʻidan quyida (boshlanishidan 26 km da) suvi sugʻorishga sarflanadi va Dautosh qishlogʻidan quyiroqda (boshlanishidan 35 km da) Suluk qishlogʻigacha (boshlanishidan 60 km da) qurib qoladi. Undan pastroqda, 43 km masofa davomida quruq oʻzan sifatida kuzatiladi. Asosiy irmoqlari: Gʻovkanasoy, Quruqsoy, Langar (barchasi oʻng qirgoqdan). Qor, qis-man yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Toʻlinsuv davri yanvar — mayda boʻlib oʻtadi. Oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi Chambil qishlogʻi yonida 2,05 m³/sek. Oʻrtacha yillik suv sarfi 6,08 m³/sek. dan (koʻp suvli yilda) 0,750 m³/sek. gacha (kam suvli yilda) oʻzgaradi. Eng koʻp suv sarfi 105 m’/sek.gacha mart — aprelda, eng kam suv sarfi 0,42 m³/sek. dan oʻzanni qurib qolishigacha iyul—dekabrda kuzatiladi.

 

Turkum:Qashqadaryo viloyati daryolari
Qumli tuproqlar

Qumli tuproqlar - tuproq turi; mexanik tarkibida 0,05—1,0 mm li qum zarrachalari koʻp (90—100%), 0,01 mm dan kichik zarrachalar miqdori 10% ga yaqin, 0,001 mm dan kichik mayda zarrachalar 2—4%dan oshmaydi. Qumli tuproqlar yuza qismida yupqa, yumshoq (havol) qumli quruq qavat boʻlib, chuqurlashgan sari efemer oʻtlar ildizi aralashib ketgan oʻtkinchi gorizont yotadi. Qumli tuproqlar choʻl mintaqasida shu zonaning asosan taqirlar, taqirli tuproqlar va oʻtloqi tuproqlari bilan bir kompleksda hamda qad. daryo, soylarning quruq deltalari va boshqalarda tarqalgan. Qumli tuproqlar, odatda, qatlamining yupqaligi, organik modda (chirindi) miqdorining kamligi (eng yuqori qavatda ham 0,5% dan oshmay-di), suv sigʻimining pastligi va boshqa oʻsimlik oʻsishi uchun noqulay xossalari bilan ajralib turadi; bunday tuproqlar shamol eroziyasi (deflyatsiya) ga juda moyil. Qumli tuproqlardan sugʻorma dehqonchilikda juda kam foydalaniladi. Markaziy Fargʻona, Quyi Amudaryo va boshqa rayonlardagi choʻl Qumli tuproqlarining kichikkichik massivlari oʻtlar ekish va boshqa usullar yordamida oʻzlashtirilgan.

 

Turkum:Tuproqshunoslik
Qumoy

Qumoy — lochinsimonlar turkumi, qarchigʻaylar oilasiga mansub qush. Tanasining uz. 1 m dan ortiq, vazni 10—11 kg, qanoti yoyilganda 3 m ga yaqin. Yetuk individlari och qoʻngʻir, boʻynida ingichka, uzun qil patlari bor. Qanotlarining osti oq. Yoshlari oqishroq. Tumshugʻi sargʻish oq, koʻz qorachigʻi qiz-gʻish. Oʻrta va Markaziy Osiyoning togʻli hududlarida tarqalgan. Oʻzbekistonda Hisor togʻida uchraydi. Togʻlarning oʻrta va yuqori qismida 2000-2500 m balandlikda yashaydi. Fevralda 1 dona tuxum qoʻyadi va ikkala jins navbat bilan 50—60 qun bosadi. Poloponlari avgustda ucha boshlaydi. Oʻlimtiklar bilan oziqlanadi. Tabiatda kamyob tur. Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan. 

 
Turkum:Qushlar
Qumsaqich

Qumsaqich - murakkabguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Asosan, Yevrosiyoning moʻʼtadil iklimli mintaqalarida tarqalgan. Oʻzbekistondayakannamo q. Va yalangʻochurugʻ q. uchraydi. Yakannamo Q.ning ildizi yaxshi rivojlangan. Boʻyi 50—80 sm, poyasi pastdan shoxlangan. savatchalari bitta yoki 2—3 tadan, shingilsimon roʻvak shaklida toʻpgul hosil qiladi. Savatchalari 2 gulli, gullari sariq. Iyul—oktabrda gullab urugʻlaydi. Daryo oʻzanlari, shagʻal-toshli yerlar va togʻ yonbagʻirlarida oʻsadi. Q.ning ayrim tarkibida past navli kauchuk bor.
Qumsichqonlar

Qumsichqonlar - olaxurjunlar oilasiga mansub kemiruvchilar kenja oilasi. Gavdasining uz. 5 sm dan 19 sm gacha, dumi 3 sm dan 24 sm gacha. Koʻrinishi kalamushga oʻxshash, lekin dumining uchida bir tutam uzun junlari boʻlishi bilan undan farq qiladi. 80 ga yaqin turi Osiyoning choʻl va chala choʻllarida, Afrika savannalari va togʻ oldi hududlarida tarqalgan. Oʻzbekiston faunasida katta Q. va kichik Q. urugʻlariga mansub katta Q., yulgʻun Q.i, qizilqum Q.i, tushki Q. tarqalgan. Koʻpchilik kechqurunlari yoki kechasi faol. Uyada yashaydi. Katta Q. Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston choʻllarida keng tarqalgan; yaylovlar, saksovul va choʻldagi butalarga katta ziyon keltiradi. Q. oʻlat, teri leyshmaniozi, kana toshmali terlamasi va boshqa kasalliklar qoʻzgʻatuvchilarini saqlovchi tabiiy manba hisoblanadi.

Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar
Qumtariq

Qumtariq - roʻyandoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Yevrosiyoda yovvoyi holda oʻsadigan 60 ga yaqin turi maʼlum. Janubiy va Jan.-Sharqiy Kavkazda, Sibir, Oʻrta Osiyo va Uzoq Sharqda 37 turi tarqalgan. Past boʻyli, barglari uzun, gullari mayda, koʻrimsiz. Qumli yerlarda, daryo boʻylarida oʻsadi. Baʼzi tuya, qoʻy va echkilar uchun yaxshi ozuqa.
Qumtosh

thumb
thumb
Qumtosh — choʻkindi togʻ jinsi, gilli, karbonatli, kremniyli va boshqa materiallar bilan iyementlashgan qum donalaridan tashkil topgan. Qum kabi Qumtosh aksari qismini tashkil etuvchi donachalarning oʻlchamiga qarab mayda donali (0,1 dan 0,25 mm), oʻrta donali (0,25—0,5 mm), yirik donali (0,5 mm) larga, mineral tarkibi boʻyicha kvars-li, arkozli Qumtosh va grauvakkalarga boʻlinadi. Zichligi 2,2 — 2,7 g/sm3, gʻovak-liligi 0,69—6,70%, suv shimishi 0,63—6,0% ni tashkil etadi. Kremniy va karbonat moddalar yordamida se-mentlashgan Qumtoshlarning fizik-mexanik xossalari yuqori, gil yordamida birikkan Qumtosh esa sifatsiz boʻladi. Qumtoshning oʻtga chidamliligi har xil; kremniyli modda yordamida jipslashgan toza kvarsli Qumtosh eng yuqori (1700°gacha) olovbardoshlikka ega. Qurilishda Qumtoshdan devoriy va qoplama materiallar, xarsangtosh, shagʻal (yoʻl qurilishi va betonda toʻldirgich sifatida foydalaniladi. Tarkibida 95% dan ortiq kremnezyom (5YU2) boʻlgan kvarsli Qumtoshlar dinas ishlab chiqarishda, mis va nikel quyishda flyus sifatida hamda shisha tayyorlashda ishlatiladi.

 

Turkum:Petrologiya
Qumtogʻ zilzilasi

Qumtogʻ zilzilasi - 1983 y 14 mart kuni Ashxobod vaqti bilan soat 17 dan 13 min. oʻtganda Xuroson togʻi etaklarida joylashgan Qumtogʻ qishlogʻidan oʻtgan chuqurlikdagi yer yoriqlaridan birida yuz bergan. Tektonik kuchlanishlarning keskin oʻsib borishi sababli yer osti togʻ jinslari ana shu yoriklar boʻyida bir-biriga nisbatan siljib, zilzila oʻchogʻini paydo qilgan. Bu oʻchoq 7–8 km chuqurlikda joylashgan, uni Ashxobod va Bolxono-bod seysmik st-yalari qayd qilgan. Zilzilaning kuchi 8 ball boʻlib, magni-tudasi 5,6 ga teng boʻlgan. Natijada 2–3 m li yoriklar paydo boʻlgan, ulardan bir nechtasi qishloqdagi imoratlardan oʻtib, ularni vayron qilgan. Baʼzi joylarda yoriqlar 20—30 sm ga siljigan. Zilzila natijasida 65 ming kmmaydon zarar koʻrgan.

 

Turkum:Turkmanistondagi zilzilalar
Qumqoʻrgʻon

Qumqoʻrgʻon – Surxondaryo viloyati Qumqoʻrgʻon tumanidagi shahar, tuman markazi (1989-yildan), Surxondaryoning oʻng sohilida, Janubiy Surxon suv ombori quyi qismida joylashgan. Transport yoʻli stansiyasi. Aholisi 5,3 ming kishi (2023).

Qumqoʻrgʻonga dastlab 1930-yillarda Qumqoʻrgʻon kanalining qazilishi va shu nomdagi qoʻriq yerlarning oʻzlashtirilishi munosabati bilan asos solingan. 1950-yillarda Sherobod – Qiziriq massivida sugʻoriladigan yerlarni kengaytirish maqsadida boshlangan Janubiy Surxon suv ombori qurilishi bilan Qumqoʻrgʻon kengaytirildi, obodonlashtirildi. Shaharda „Surxon“ kombinati (temir-beton buyumlari ishlab chiqariladi), taʼmirlash-mexanika, paxta tozalash zavodlari, MTP, avtokorxonalar, qurilish tashkilotlari, neftni saqlash va sisternalarga quyish estakadasi, non kombinati va boshqa sanoat korxonalari, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor. Kichik, oʻrta biznes korxonalari, mikrofirmalar faoliyat koʻrsatadi. 3 umumiy oʻrta taʼlim maktabi, kasb-hunar kolleji, tuman markaziy kutubxonasi, madaniyat uyi va boshqa madaniyat muassasalari, madaniyat va istirohat bogʻi, stadion va boshqa sport inshootlari bor. Tuman markaziy kasalxonasi, poliklinika, dorixonalar va boshqa tibbiy muassasalar mavjud.

Qumqoʻrgʻondan Toshkent – Dushanbe temir yoʻli va Termiz – Dushanbe avtomobil yoʻli oʻtgan. Mustaqillik yillarida qurilgan Toshgʻuzor – Boysun – Qumqoʻrgʻon temir yoʻlining 112 km qismida poyezdlar qatnaydi. Qumqoʻrgʻondan Termiz shahriga avtobuslar va marshrutli taksilar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.

 

 

Turkum:Surxondaryo viloyati shaharlari
Turkum:Qumqoʻrgʻon tumani
Qumgʻon

thumb|right|150px|Bronza qumgʻon
Qumgʻon — choy idish; ichi qalay bilan oqartirib misdan yasalgan dastali, qopqoqli (baʼzan qopqoqsiz), joʻmrakli idish. Suv ichish, choy qaynatish uchun ishlatiladi. Ogʻzi (boʻyni) keng, joʻmragi qisqa (baʼzan yoʻq), qorni katta (ovalsimon); ogʻzi-boʻyni kattaligi bilan obdastadan farq qiladi.

Kandakori oʻyma naqshlar bilan bezatiladi. Qadimdan sopol qumgʻonlar keng tarqalgan, keyinchalik misdan bolgʻalab ishlangan. Sanoat rivojlanishi bilan quyib, temirdan ishlab, ustidan sirlab tayyorlana boshlangan. Hajmiga koʻra katta qumgʻon (4—5 litr suv sigʻadi), oʻrta qumgʻon (2-3 litr), qumgʻoncha (1-1,5 litr) deb nomlangan. Sharq mamlakatlari, Kavkaz va Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Qumgʻonning jozibador qilib bezatilgan namunalari respublika muzeylari va xususiy toʻplamlarda saqlanadi.

 Yana qarang 
 Obdasta

Turkum:Idishlar
Qunduz xonligi

Qunduz xonligi — Shimoliy Afgʻonistonda mavjud boʻlgan oʻzbek davlati (18—19-asrlar). Xonlik hududiga, shuningdek, Amudaryoning oʻng qirgʻogʻidagi ayrim viloyatlar (Koʻlob, Qubodiyon) ham kirgan. Poytaxti Qunduz shahri boʻlgan. 19-asrning 20-yillarida Murodbek davrida nihoyatda kuchaygan. 19-asrning 50-yillarida afgʻon amiri Doʻstmuhammad tomonidan boʻysundirilgan. Qunduz xonligi hukmdorlari Qatagʻon urugʻidan boʻlib, oʻzbek urugʻlari tarkibiga kiradi. Qunduz Qoʻqon xonligi hamda Buxoro amirligi bilan har tomonlama aloqalar oʻrnatgan hamda oʻzaro ittifoqdosh boʻlgan.

 

Turkum:Oʻzbekiston tarixi
Turkum:Turkiy davlatlar
Qunduzlar

Qunduzlar — suvsarsimonlar oilasiga mansub sut emizuvchilar urugʻi. Yevropa, Osiyo, Shimoliy -Gʻarbiy Afrikada choʻllardan boshqa joylarida tarqalgan. Gavdasining uzunligi 55—95 sm, nisbatan ingichka va egiluvchan, vazni 10 kg gacha, dumi 45 sm gacha. Oyoqlari kalta, barmoqlari orasida suzgich parda boʻladi. Oʻzbekistonda qunduzning faqat 1 turi tarqalgan. Qunduzlar chuchuk suv havzalari yaqinidagi inlarida yashaydi. Suvga shoʻngʻiganida quloq va burun teshiklari maxsus klapanlar bilan berkiladi.

Qishda suvning muzlamagan joylarida yashaydi. Bahor-yoz mavsumida asta-sekin tullaydi. Yumshoq toʻshamali uyasini suv havzasining baland qirgʻoqlariga yasaydi. Boʻgʻozlik davri 8— 10 oy. Ikki yilda bir marta aprel - may oylarida, koʻpincha 3 ta bola tugʻadi. Asosan, baliq, baqa, baʼzan oʻrdak va boshqalar bilan oziqlanadi. Moʻynasi (ayniqsa, qishki) qimmatbaho hisoblanadi. Soni keskin kamayganligi sababli ovlash taqiqlangan. Shu sababli ko'rilgan chora tadbirlar natijasida hozirda ularning sonlari yana tez suratlarda oshib bormoqda.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar
Qurama

Qurama — oʻzbek xalqi tarkibiga kirgan etnik guruhlardan biri.

Qurama soʻzi „aralashganlar“ maʼnosini bildirgan. Qurama qabilaviy ittifoqi taxminan XVII asrda shakllangan. XIX asr oxiri — XX asr boshlarida oʻzbeklar tarkibiga kirgan quramaliklar Toshkent, Namangan va Andijon viloyatlarida yashab kelganlar. Quramaliklarning urugʻchilik tizimiga urugʻ, toʻp va ata boʻlimlari kirgan.

Quramaliklar tarkibida qadimiy va oʻrta asr turkiy qabilalarining quyidagi urugʻ vakillari boʻlgan:
jaloyir, kerait, uyshun, qanjigʻali, oʻngut, yetti urugʻ, telov, moʻgʻul, qangʻli, olchin, chigʻatoy, doʻrmon, qalmoq, tama va boshqalar. Quramaliklar, asosan, dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullanib kelishgan. 1926-yil maʼlumotlariga qaraganda, Oʻzbekistonda 50 mingdan ortiq quramalik roʻyxatga olingan.

Quramaliklarning ayrim guruxlari qozoq, qirgʻiz, qoraqalpoq va turkman xalqlari tarkibiga kirgan.

 Adabiyot 
 Fayziyev T., Qurama, T., 1963.

 

Turkum:Oʻzbek qabilalari
Qurbaqa

Qurbaqalar – dumsiz suvda va quruqlikda yashovchilar oilasi. Botqoqlashuv jarayonini tezlashtiradi. Uzunligi 2–25 sm. Koʻpchilik qurbaqalarning tishlari qisman yoki butunlay reduksiyaga uchragan. Tanasi keng, oyoqlari baqalarga nisbatan kalta. 21 urugʻi, 300 dan ortiq turi bor. Antarktidadan tashqari barcha qitʼalarda tarqalgan. Ular orasida tropik Afrikada tarqalgan tirik tugʻuvchi qurbaqalar eng sodda tuzilgan. Koʻpchilik (200 ga yaqin) asl qurbaqalar urugʻiga kiradi. Asl qurbaqalarning koʻz qorachigʻi vertikal joylashgan; orqa oyogʻi barmoqlarida suzgich pardalar qoldigʻi bor; koʻzidan keyinroqda yirik quloqoldi, tanasining orqa tomoni boʻylab mayda zahar bezlari joylashgan. Yevrosiyoning oʻrmon va dasht mintaqasida uzunligi 20 sm keladigan oddiy, yaʼni kulrang qurbaqalar, choʻl, dasht, oʻrmon va togʻlarida (4 800 m gacha balandlikda) esa koʻk qurbaqalar keng tarqalgan. Oʻzbekiston faunasida faqat koʻk qurbaqalar (uzunligi 14 sm gacha) uchraydi.

Aksariyat qurbaqalar – quruqlik hayvonlari, baqalarga nisbatan kuchsiz sakraydi va yomon suzadi; sekin qadamlab harakat qiladi. Oqshomlari faol hayot kechiradi. Turli xil hasharotlar va boshqa umurtqasizlar bilan oziqlanadi. Quruqlikda qishlaydi. Koʻpchiligi suvga, ayrim quruqlikka 1200 dan 7000 gacha tuxum qoʻyadi. Qurbaqalar bogʻ va poliz ekinlariga ziyon keltiradigan hasharotlarni qirib foyda keltiradi. Janubiy Amerikaning mahalliy aholisi aga qurbaqalari zaharini oʻq-yoylarga surishgan. Qurbaqalarning 6 turi Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi Qizil kitobiga kiritilgan.

 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 AmphibiaWeb
 Qurbaqalar suratlari
Qurbongoh

Qurbongoh — osmonning Jan. yarim sharidagi yulduz turkumi. Ikkita eng yorugʻ yulduzi 2,8 va 3,0 vizual yulduz kattaligida. Kuzatish uchun eng qulay davr — iyun va iyul oylari. Oʻzbekistonda qisman koʻrinadi.

 

Turkum:Yulduz turkumlari
Qurbonkoʻl

Qurbonkoʻl (Koʻkkoʻl) — Qirgʻiziston Respublikasi Botken viloyati shimoliy va Oʻzbekiston Respublikasi chegarasidagi oqar koʻl. Fargʻona vodiysida, Koʻksuv daryosida joylashgan. Shimolidan janubiga choʻzilgan. Togʻ qulashidan hosil boʻlgan. Oʻrtacha balandligi 1738 m. Suv yigʻish maydoni 129,5 km², koʻlning maydoni 1,4 km², uz. 866 m, oʻrtacha eni 162 m, eng katta kengligi 255 m. Oʻrtacha chuq. 8,6 m, eng chuqur joyi 13,4 m. Suvi yaxshi ichimlik sifatiga ega. Qishda qirgʻoqqa yaqin joylari muzlaydi.

 Galereya 

 

Turkum:Oʻrta Osiyo
Turkum:Qirgʻiziston koʻllari
Turkum:Qadamjoy tumani

Turkum:Qadamjoy tumani aholi punktlari
Akobir Qurbonov

Akobir Sobirovich Qurbonov (1975-yil 29-iyulda Buxoro viloyati Buxoro tumanida tugʻilgan) — oʻzbek sambochisi va kurashchi, Oʻzbekiston iftixori (1999). 1999-yil kurash boʻyicha jahon chempioni, sambo boʻyicha jahon kubogi gʻolibi (2002) va bronza medali (1998), sambo boʻyicha jahon chempionatining kumush (1998, 2001, 2004) va bronza (2002, 2004) medallari sovrindori. 2010-yilda Pekindagi Jahon oʻyinlarida sambo boʻyicha musobaqalar gʻolibi. Xalqaro toifadagi Oʻzbekiston sport ustasi. U ikkinchi yarim oʻrta vazn (74 kilogrammgacha), birinchi oʻrta (82 kilogrammgacha) va ikkinchi oʻrta (90 kilogrammgacha) vazn toifalarida ishtirok etgan. 1996-yil Oʻzbekiston IIV akademiyasini tamomlagan. 1996-yilda Oʻzbekiston IIV Akademiyasi „Jismoniy tarbiya“ kafedrasi katta oʻqituvchisi.

 Oilasi 
Otasi Sobir Qurbonov — sovet sambochisi, SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi, SSSR, Yevropa va jahon chempioni.

 Mukofotlari 
 Oʻzbekiston iftixori faxriy unvoni - 1999.

 

 
 

Turkum:Oʻzbekiston sambochilari
Turkum:Oʻzbekiston kurashchilari
Turkum:Yashayotgan insonlar
Anvar Qurbonov

Anvar Sarmanovich Qurbonov (1948, hozirgi Sirdaryo viloyati Guliston tumani) – quruvchi usta, Oʻzbekiston Qahramoni (1998).
 Biografiyasi 
Anvar Qurbonov 1948-yilning 5-oktyabrida Sirdaryo viloyatining Guliston tumanida tugʻilgan.

Mehnat faoliyatini 1969-yildan Guliston tumanidagi 60-sonli qurilish tashkilotida gʻisht teruvchilikdan boshlagan, shu tumandagi 3-mexanizatsiyalashgan kolonnada qurilish brigadiri (1975-81), „Sir daryojamqurilish“ga qarashli 49-sonli mexanizatsiyalashgan kolonnaning brigada boshligʻi (1981—98), Guliston tumanidagi 4-sonli qurilishmontaj boshqarmasida brigada boshligʻi (1998 – 2000), 2000-yildan shu boshqarma kasaba qoʻmitasining raisi.

1969-yildan 1975-yilga qadar Guliston tumanining yirik sugʻorish inshooti – „Doʻstlik“ kanalini barpo etilishida ishtirok etgan.

Guliston shahridagi 5-mavze, „Maʼnaviyat va maʼrifat“ markazi, suzish basseyni, Boks saroyi, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining viloyat boʻlimi singari koʻplab yirik meʼmorlik inshootlari qurilishida faol qatnashib, yuqori mehnat koʻrsatkichlariga erishgan, koʻplab quruvchi shogirdlar yetishtirgan.

Anvar Qurbonov Guliston shahrida joylashgan, 1998-yilda ochilish marosimi boʻlib oʻtgan „Alpomish“ sport majmuasi qurilish ishlariga rahbarlik qilgan.

1998-yilda Oʻzbekiston Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

2005-yildan boshlab 10 yil davomida, yaʼni 2015-yilgacha Sirdaryo viloyatining Guliston shahridagi obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish, irrigatsiya boshqarmasi ish boshqaruvchisi boʻlib ishlagan. 

2015-yilda Sirdaryo viloyati Xalq deputatlari kengashi deputati etib saylangan. Hozirgi kunda nafaqada.

Mukofotlari
Oʻzbekiston Qahramoni (1998-yil)
Ahmadjon Qurbonov

Axmedjon Qurbonov (1921-1945) — Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasi gvardiya mayori, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni(1945).

 Biografiyasi 
Axmedjon Qurbonov 1921-yil 10-oktabrda Sherqo‘rg‘on qishlog‘ida (hozirgi O‘zbekiston Samarqand viloyatining Jomboy tumani) tug‘ilgan. Muallimlar tayyorlash maktabining uch kursini tamomlagach, o‘qituvchi bo‘lib ishladi. 1930-yildan Yaroslavlda yashagan, Yaroslavl shinalar zavodida ishlagan. 1940-yil oktyabr oyida Qurbonov Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirildi. Tambov piyodalar maktabini va „Shot“ kurslarini tamomlagan. 1943-yil boshidan — Ulug Vatan urushi frontlarida, oʻsha-yilning fevral oyida u yaralangan.

1944-yil iyuniga kelib, mayor Axmedjon Qurbonov 1-Belorussiya fronti 65-armiyasining 44-gvardiya otishma diviziyasining 128-gvardiya otishma polkining batalyoniga qoʻmondonlik qildi. U Belorussiya SSRni ozod qilish paytida ajralib turdi. Bobruisk yaqinidagi janglarda, Guxlino qishlogʻidan shimolda, Qurbonov diversion manevr yordamida Narewni muvaffaqiyatli kesib oʻtdi va uning gʻarbiy qirgʻogʻidagi koʻprigini egalladi. Batalon oldinga siljishda davom etib, muhim balandlikni egallab oldi va Syveseno qishlogʻining shimoli-sharqidagi magistralni kesib tashladi. Dushman bir necha bor qarshi hujumga oʻtdi, ammo batalon oʻz pozitsiyasini saqlab qoldi. Faqat qarshi hujumlardan birini aks ettirish paytida Qurbonov jangchilari 6 ta tank, 4 ta bronetransport, 12 ta pulemyot, 185 ta dushman askar va ofitserlarini yoʻq qilishdi. 1945-yil 6 fevralda Qurbonov Polshadagi jangda halok boʻldi. U Polshaning Kuyav-Pomeran voevodeligining Shinyx qishlogʻidagi ommaviy qabrga dafn etilgan.

 Mukofotlar 
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi farmoni bilan mayor Axmedjon Qurbonovga "Frontda qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi uchun vafotidan keyin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berildi. Nemis bosqinchilari va bir vaqtning oʻzida koʻrsatilgan jasorat va qahramonlik. Shuningdek, u Lenin, Qizil Bayroq, 3-darajali Suvorov, 3-darajali Kutuzov, 1-darajali Vatan urushi, Qizil Yulduz ordenlari, bir qator medallar bilan taqdirlangan.

 Xotira 
Qurbonov sharafiga uning vatanida sovxoz nomi berildi va byust oʻrnatildi, Jamboydagi vokzal va koʻchaga nom berildi.

 Adabiyot 

 Olovli-yillar qahramonlari. Yaroslavl: Yuqori Volga kitobi. tahrir, 1985-yil.
 Sovet Ittifoqi Qahramonlari — oʻzbeklar. Toshkent, 1984-yil.

 

Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:Ulugʻ Vatan urushi qatnashchilari
Sobir Qurbonov

Qurbonov Sobir Hayitovich (1949.20.1, Buxoro tumani) — sportchi, sambo boʻyicha jahon chempioni (1975, Minsk), xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1976), Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sport ustozi (1999). Akobir Qurbonovyaning otasi va birinchi ustozi. Sambo boʻyicha 74 kg vazn toifasida Oʻzbekiston (1970, 1973), spartakiada (1975, Tbilisi) va Yevropa (1974, Madrid) chempioni. Shuningdek, kurash boʻyicha 73 kg vazn toifasida Oʻzbekiston chempionati (1969, 1970) va nufuzli musobaqalar gʻolibi. Q. Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1972), Buxoro tumanidagi 2-bolalar va oʻsmirlar sport maktabida murabbiy, direktor (1973—87). 1987-yildan buxoro viloyati ichki ishlar boshqarmasi "Dinamo" sport jamiyatida katta murabbiy.

 

Turkum:Oʻzbekiston sambochilari
Taʼnaberdi Qurbonov

Taʼnaberdi Qurbonov (1936.8.8, Pastdargʻom tumani) — aktyor, rejissor, Oʻzbekiston xalq artisti (1978). Samarqand universiteti (1960) va Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1964). 1964-yildan H. Olimjon nomidagi Samarqand davlat musiqali drama teatrida aktyor, rejissor, direktor (1970—95). Obrazlari his-tuygʻularga boy, ularning chuqur ichki kechinmalari, kuchli tuygʻularini tabiiy va haroratli ifoda etish Q. ijodiga xos. Makferson (K. Simonov, "Rus masalasi"), Figʻoniy (S. Azimov, "Qonli sarob"), Teterov (M.Gorkiy, "Tubanlikda"), Karl Moor (F.Shiller, "Qaroqchilar"), Ahmad Rizo (N. Hikmat, "Tentak"), Ezop (G. Figeyredo, "Ezop"), Xilmi afandi (R.Guntekin, "Hiylai shaʼriy"), General (K.Chapek, "Nomi oʻchsin"), Otello (U. Shek-spir, "Otello"), Ulugʻbek (M. Shayxzoda, "Mirzo Ulugʻbek"), Burhonov (R. Orifjonov, "Ona hukmi") kabi rollari bilan tanilgan. Rejissyor sifatida "Duel" (M.Bayjiyev), "Guldan ham nozik" (R.Orifjonov), "Kelin keldi" (D. Fayziy), "Sarhovuzning boʻylarida" (X. Sultonov), "Afandi va Azroil", "Temir xotin" (Sh. Boshbekov) va boshqa spektakllarni sahnalashtirgan. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2003).

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Xayrixon Qurbonova

Xayrixon Abdullayevna Qurbonova (1940.31.8, Yangiyoʻl shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1967). 1967-yildan Yangiyoʻl shahridagi 6-maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:1940-yilda tugʻilganlar
Turkum:31-avgustda tugʻilganlar
Sobir Quryozov

Sobir Quryozov (1947.17.4, Qoʻshkoʻpir tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1998). xorazm pedagogika institutini tugatgan (1969). 1969-yildan Qoʻshkoʻpir tumanidagi 18-, 1975-yildan 17-maktablarda kimyo-biologiya oʻqituvchisi.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:Qoʻshkoʻpir tumanida tugʻilganlar
Toʻra Quryozov

Quryozov Toʻra (1938.24.2, Xiva tumani Juryon qishlogʻi) — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston xalqrassomi (1999). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1960) hamda Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (1975)ni tugatgan. Qoraqalpogʻiston davlat sanʼat muzeyida rassom (1960—70), Oʻzbekiston rassomlar uyushmasining Qoraqalpogʻiston Muxtor respublikasi va Xorazm viloyati hududiy boʻlimi rah-bari (1970—75); 1975-yildan Toshkent shahrida yashab ijod qiladi. Q. ijodining dastlabki davrida zamondoshlari (ayniqsa, mehnat ahli)ning portretlarini yaratdi ("Turkman qizi", 1960; "Xiva man-zarasi", 1961; "Jumagul portreti", "Gulsara portreti", 1967; "Prorab Abdulla portreti" "Chavgon oʻyini", 1980 va boshqalar). 1980-yillardan Xorazmning qad. tarixi, etnografiyasi, madaniyati, davlat arboblari va allo-malarini ramziy va majoziy unsurlar vositasida tas-virlaydi: "Ilon hayqirigʻi", "Tuproqqalʼa" (1987), "Alvido, Orol!" (1991), "Olloqulixon madrasasi" (1991), "Xiva. Bozorga", "Jaloliddin jangda" (1991), "Uygʻonish" (1993), "Ogahiy", "Najmiddin Kub-ro" (1996), "Jaloliddin Manguber-di" (1998, ushbu asar qahramon portretining namunasi sifatida qabul qilingan), "Maʼmun akademiyasi", "Al-Beruniy" va boshqa

Q. asarlari bilan respublika va xalqaro koʻrgazmalarda ishtirok etadi. Asarlari respublika va xorijiy mamlakatlar (AQSH, Italiya, Yaponiya, Hindiston va boshqalar) muzey va toʻplamlarida saqlanadi.

 

 https://uza.uz/en/posts/in-the-capital-city-tora-quryozov-s-exhibition-entitled-page-25-05-2017
 https://milliycha.uz/ru/quryozov-tora/

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Turkum:24-fevralda tugʻilganlar
Turkum:1938-yilda tugʻilganlar
Qurilish materiallari

Qurilish materiallari - binolar (inshootlar) qurish va taʼmirlashda ishlatiladigan tabiiy va sunʼiy ashyolar hamda buyumlar. Umumiy ishlarga moʻljallangan (mas, se-ment, beton, yogʻoch materiallar) va maxsus (mas, akustika materiallari, issiklik izolyatsiya materiallari, oʻtga chidamli materiallar) xillari bor.

Texnologik va ekspluatatsiya alomatlariga koʻra quyidagi asosiy guruhlarga boʻlinadi. Tabiiy tosh materiallar — mexanik ishlov beriladigan togʻ jinslari (qoplama plitalar, chaqiq tosh, shagʻal va boshqalar). Keramik materiallar va buyumlar — tuproqli xom ashyolardan qoliplash, pishirish yoʻli bilan tayyorlanadi (qarang Keramika, Gʻisht). Anorganik bogʻlovchi moddalar — suv bilan aralashganda plastik boʻtqaga, keyin toshsimon holatga aylanadigan kukunsimon materiallar (sement, gips, ohak va boshqalar). Beton va qorishmalar — bogʻlovchi moddalar, suv va toʻldirgichlar aralashmasidan olinadigan, maʼlum fizik-me-xanik va kimyoviy xossalarga ega boʻlgan tabiiy tosh materiallar. yirik oʻlchamli yigʻma konstruksiyalar va buyumlar tayyorlashda yengil betonlar ishlatiladi. Konstruktiv elementlarning egilish va choʻzilishga mustahkamligini oshirish uchun beton poʻlat armaturalar bilan birgalikda tayyorlanadi (qarang Temirbeton, Temir-beton konst-ruksiyalar). Metallardan qurilishda, asosan, poʻlat prokatlar ishlatiladi. Poʻlatdan armaturalar, bino karkaslari (sinchlari), quvurlar, trubo-provodlar, yopma materiallar va boshqa tayyorlanadi. alyuminiy qotishmalaridan ham foydalaniladi. Issiqlik izolyatsiya materiallari (mineral paxta, penobeton, asbest, penoshisha, fib-rolit va boshqalar) bino, inshoot, sanoat jihozlarining oʻraladigan konst-ruksiyalari uchun, quvurlarning issiklik izolyatsiyasi uchun ishlatiladi. Organik bogʻlovchi moddalar va gidroizolyatsiya materiallari — bitumlar, ruberoid, tol, asfalt-beton va boshqa Polimeryaarta sin-tetik polimerlar asosida tayyorlanadigan materiallarning katta guruhi kiradi. Ular pollarga toʻshashda (li-noleum, relin va boshqalar), konstruksion va pardozlash materiallari (shisha-plastlar, bezak plyonkalar), issiqlik va tovush izolyatsiya materiallari (pe-noplasshlar, shishaplastlar) sifatida ishlatiladi. L o k va boʻyoqlar — boʻyaladigan konstruksiya sirtida bezak va himoya qoplamasi hosil qiladi. Ular organik va anorganik bogʻlovchi moddalar asosida tayyorlanadi. Bulardan tashqari Qurilish materiallariga shisha (oyna) va plastmassalar ham kiradi.

Oʻzbekistonda Qurilish materiallaridan sogʻtuproq, sement, alebastr, ganch, qum, shagʻal, marmar va yogʻoch mavjud. Qurilish materiallari uchun Uzbekiston Respublikasi standartlarida jami 120 tadan koʻp standart qabul qilingan (2005 yilgacha).

 Adabiyot 
 Stroitelnne materialm Pod obshey red. V.G.Mikulskogo, M., 2000;
Qurlar

thumb|right|Qurlar
Qurlar — tovuqsimonlar turkumiga mansub qushlar urugʻi. 2 ta turi bor. Narining vazni 2 kg gacha, modasi 1 kg gacha. Yevropa va Osiyoning oʻrmonli va oʻrmonli dasht qismida tarqalgan. Nari qora. Koʻk va yashil tovlanadi, dumidagi chetki patlar uzunroq, ikki chetga lirasimon qayrilgan. Modasi kichikroq, qizgʻish qora holli. Uyasini yerga yasaydi. 4—13 ta tuxum qoʻyib, 23—25 kun bosadi. Joʻjalari iyun boshlarida tuxumdan chiqadi. Oʻsimlik meva va boshqa bilan oziqlanadi. Kavkaz Q.i faqat Katta va kichik Kavkaz, Turkiya, Eronga xos; birmuncha kichik. Qishda togʻdan vodiyga koʻchadi. Ovlanadi. Hozir soni kamayib bormoqsa. Kavkaz quri regional Qizil kitoblarga kiritilgan.

Turkum:Qushlar
Qurolli kuchlar

thumb|Qurolli kuchlar (NATO)
Qurolli kuchlar - harbiy harakatlar (hujum yoki mudofaa) olib borish hamda davlat xavfsizligini taʼminlash maqsadida davlat tomonidan taʼminlanuvchi qurollangan kishilarning uyushgan birlashmasi; siyosiy hokimiyatning muhim tarmogʻi.

Qurolli kuchlarning vujudga kelishi jamiyatning sinflarga ajralishi va davlat paydo boʻlishi bilan bogʻliq. Quldorlik davlatlarining qoʻshinlari, asosan, harbiy yoʻlboshchilar yoki shohlarning drujinalaridan, erkin xalq lashkarlaridan iborat boʻlgan. Misr, Yuno-niston, Rim va boshqa davlatlarda harbiy-dengiz floti tuzilgan. Mulkchilik munosabatlari rivojlana borgan sari vassalliklar lashkarlari Qurolli kuchlarning asosini tashkil etgan. Har bir mulkdor mohir jangchi boʻlib, oʻz qurolli otryadiga ega boʻlgan. Gʻarbiy Yevropada piyoda askarlar ahamiyatini yoʻqotib, ogʻir qurollangan otliq ritsarlar asosiy kuchga aylangan. Sharqda arablar, turklar, moʻgʻullar va boshqalarning davlatlarida Qurolli kuchlar, asosan, ogʻir va yengil qurollangan otliq askarlardan iborat boʻlgan (qarang Armiya).

18-asr oxirida Yevropa davlatlari (Fransiya va boshqalar)da umumiy harbiy xizmat majburiyati joriy etildi. 19-asr oxirlariga kelib rivojlangan davlatlar Qurolli kuchlari soni keskin koʻpaydi. 20-asr boshlarida yangi jangovar texnika paydo boʻldi, transportning rivojlanishi kadr prinsipi asosida tuzilgan armiya va harbiydengiz floti yaratilishiga olib keldi. Keyinchalik qurollanish poygasi avj oldi va yirik davlatlar qurolli kuchlari jadal koʻpaya boshladi. Fan va texnikaning eng yangi yutuklaridan harbiy maqsadlarda foydalanish keng yoʻlga qoʻyildi. Yangicha qoʻshin vujudga keldi.

Ikkinchi jahon urushi davrida Qurolli kuchlar ham miqdor, ham sifat jihatdan oʻsdi. Qoʻshinlar mexanizatsiyalashtirildi va motorlashtirildi, artilleriya va tanklar soni ortdi, reaktiv artilleriya va ballistik hamda qanotli raketalarning dastlabki namunalari paydo boʻldi. Harbiy-havo kuchlari va harbiy-dengiz floti rivojlandi. Operativ birlashmalar (quruqlikdagi qoʻshinlarda — front yoki armiyalar guruhi, harbiy-dengiz flotida — flot) vu-judga keldi. 1945-yil AQShda, 1949-yil sobiq SSSRda, keyinroq Buyuk Bri-taniya, Fransiya va Xitoyda atom quroli paydo boʻldi.

Qurolli kuchlar ga quyidagilar kiradi: quruqlikdagi qoʻshinlar, strategik maqsaddagi raketa qoʻshinlari, mamlakatni havo hujumidan mudofaa qilish qoʻshinlari, harbiy-havo kuchlari, harbiidengiz floti. Qurolli kuchlar boʻlinma, qism, qoʻshilma, shuningdek, birlashma (asosan, urush davrida)larga uyushgan qoʻshin va maxsus qoʻshinlardan tashkil topadi. Qurolli kuchlarda yagona tashkiliy tizim, shaxsiy tarkibni oʻqitish va tarbiyalashning, komandir kadrlarni tayyorlashning, xizmatni oʻtashning umumiy tartibi mavjud. Taraqqiy etgan davlatlarning zamonaviy Qurolli kuchlari eng yangi jangovar texnika, shuningdek, raketa-yadro quroli bilan taʼminlangan boʻlib, yuksak tayyorgarlikka, keng jangovar imkoniyatlarga ega.

 Yana qarang 
Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari).
Qurolsizlanish

Qurolsizlanish - urush olib borish vositalarini butunlay yoʻqo-tish yoki ularni qisman kamaytirish hamda urush xavfini bartaraf etish uchun shartsharoitlar yaratish maqsa-dida amalga oshiriladigan chora-tad-birlar tizimi. Q. xalqaro huquqning tamoyillaridan biri boʻlib, uning yuridik mohiyatini 3 meʼyoriy belgi: umumiy xarakterdagi majburiyatlar (qarang borasida amaliy choralarni ishlab chiqish); dasturiy xarakterdagi nor-malar (qurollar va qurolli kuchlarni toʻliq yoʻq qilish yoʻli bilan Q.ga eri-shish); kafolat xarakteriga ega boʻlgan majburiyatlar (amaldagi shartnomalar qoidalarini toʻliq bajarish) tashkil etadi.

Q. xalqaro doirada BMTning 2 asosiy organi — Bosh Assambleya va Xavfsizlik Kengashiga topshirilgan. BMT huzurida barcha tashkilot aʼzolaridan iborat Q. komissiyasi tashkil etilgan. Q.ning 2 turi: yalpi va qisman Q.ni ajratib koʻrsatish mumkin. Yalpi Q. deganda: 1dan, qurolli kuchlarni yoʻq qilish, harbiy tashkilotlarni bartaraf etish, qurol ishlab chiqarishni toʻxtatish, shuningdek, ularni yoʻq qilish hamda tinchlik davrida qurollardan foydalanishni man etish; 2dan, yadroviy, kimyoviy, bakteriologik va boshqa ommaviy qirgʻin qurollarining barcha zaxiralarini yoʻq qilish hamda shu turkumdagi qurollarni ishlab chiqarishni toʻxtatish; 3dan, ommaviy qirgʻin qurollarini eltib berish vositalarining barcha ni yoʻq qilish; 4dan, mamla-kat harbiy faoliyatini uyushtiruvchi muassasalar hamda tashkilotlarni bar-taraf etish, harbiy taʼlim berishni toʻxtatish, harbiy oʻquv yurtlarini yopish; 5dan, mablagʻlarni harbiy maqsadlarda ishlatishni toʻxtatish tushuniladi. Davlatlar faqat yadroviy boʻlmagan qurolli kuchlar, vositalar va tashkilotlarni saqlab qolishi mumkin. Ular kelishuvga binoan ichki tartib-qoida va fuqarolarning shaxsiy xavfsizligini taʼminlash uchun zarurdir. Qisman Q. yadroviy qurolsizlanish, yadroviy qurollardan foydalanishni, yadroviy qurollar sinovlarini man etish, yadroviy qurollarni tarqatmaslikni oʻz ichiga oladi (qarang Yadro quroli sinovlarini taqiqlash toʻgʻrisidagi shartnoma, Yadro qurolini tarqatmaslik toʻgʻrisidagi shartnoma). Shuningdek, yadro qurollaridan xoli zonalar (qarang Yadro-siz zona) tashkil qilish, strategik qurol-yarogʻlarni cheklash va kamaytirish, kimyoviy va bakteriologik qurollarni man etish va nihoyat, oddiy qurollarni va qurolli kuchlarni qisqartirish ham qisman q. yoʻlida amalga oshiriladigan choralar hisoblanadi.

 

Turkum:Siyosiy atamalar