Stalingrad jangi

Stalingrad jangi (1942-yil 23-avgust — 1943-yil 2-fevral)Biesinger (2006: 699): „On August 23, 1942, the Germans began their attack.“ — Ikkinchi jahon urushining Sharqiy frontidagi yirik jang boʻlib, fashistlar Germaniyasi va uning ittifoqchilari shaharni nazorat qilish uchun Sovet Ittifoqi bilan muvaffaqiyatsiz kurash olib borgan. Rossiyaning janubidagi Stalingrad (keyinchalik Volgograd deb oʻzgartirilgan) yaqinida shiddatli janglar va havodan tinch aholiga toʻgʻridan -toʻgʻri hujumlar boʻlgan, bu jang shahar tarixidagi urushining timsoli edi. Stalingrad jangi Ikkinchi jahon urushi davrida boʻlib oʻtgan eng qonli jang boʻlgan . Unda jami 2 million kishi qurbon boʻlgan. Bugungi kunda Stalingrad jangi Yevropadagi ikkinchi jahon urushida burilish nuqtasi sifatida qabul qilinadi, chunki u Oberkommando der Wehrmachtni (Germaniya Oliy qoʻmondonligi) hududdan katta miqdordagi harbiy kuchlarni olib chiqishga majbur qildi. Butun Yevropani bosib olgan Germaniyaning Sharqiy frontdagi yoʻqotishlari: B armiya guruhining oltita dala armiyasining magʻlubiyati bilan yakunlandi., shu jumladan fashistlar Germaniyasining 6-armiyasi va uning 4-panzer armiyasining butun bir korpusini yoʻq qilindi. Stalingraddagi gʻalaba Qizil Armiyaga kuch berdi va kuchlar muvozanatini Sovetlar foydasiga oʻzgartirdi.

Stalingrad Volga daryosidagi yirik sanoat va transport markazi sifatida har ikki tomon uchun strategik ahamiyatga ega edi . Stalingradni kim nazorat qilgan boʻlsa, Kavkazdagi neft konlariga kirish imkoni boʻlar edi va Volga ustidan nazoratni qoʻlga kiritardi. Yoqilgʻi taʼminoti kamayib borayotgan Germaniya oʻz saʼy-harakatlarini Sovet davlati hududiga chuqurroq kirib borishga va har qanday holatda ham neft konlarini egallashga qaratadi. 4-avgustda nemislar 6-armiya va 4-panzer armiyasi guruhlaridan foydalangan holda hujum boshladilar. Hujum shaharning katta qismini vayronalarga aylantirgan kuchli Luftwaffe bombardimonchilari bilan olib borildi. Shunisi eʼtiborga loyiqki, jangning dastlabki bosqichlarida Sovet qoʻshinlari nemis pozitsiyalarini bosib olish uchun toʻliq inson  kuchidan foydalanadilar.  Har ikkala tomon ham shaharga qoʻshimcha kuchlar kiritdi. Noyabr oyining oʻrtalariga kelib, nemislar katta xarajat evaziga sovet himoyachilarini daryoning gʻarbiy qirgʻogʻi boʻylab tor zonalarga itarib yuborishdi.

19-noyabr kuni Qizil Armiya 6-armiya qanotlarini himoya qiluvchi Ruminiya qoʻshinlariga qarshi ikki tomonlama hujumni rejalashtirgan Uran operatsiyasini boshladi. Axis qanotlari bosib olindi va 6-armiya yoʻli toʻsilib, Stalingrad hududida qurshab olindi. Adolf Gitler shaharni har qanday holatda ushlab turishga qatʼiy qaror qildi va 6-armiyaga chekinishni taqiqladi; aksincha, guruh havo orqali olgʻa yurishga va tashqaridan qurshovni buzishga harakat qildi. Sovet qoʻshinlari nemislarni havo orqali taʼminot imkoniyatini yoʻqqa chiqarishdi, bu esa nemis qoʻshinlarini tushkunlik nuqtasiga olib keldi. Shunga qaramay, nemis qoʻshinlari oldinga siljishni davom ettirishga qaror qilishdi va ogʻir janglar yana ikki oy davom etdi. 1943-yil 2-fevralda Germaniyaning 6-armiyasi oʻz oʻq-dorilari va oziq-ovqatlarini tugatib, besh oydan ortiq davom etgan janglardan soʻng nihoyat taslim boʻldi. Bu Ikkinchi jahon urushida Gitlerning dala qoʻshinlari orasida birinchi taslim boʻlishi edi.

 

Turkum:Ikkinchi Jahon Urushi operatsiyalari va janglari