Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Mineral resurslar instituti

Mineral resurslar instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Geologiya va mineral resurslar Davlat qoʻmitasi tarkibidagi ilmiy tadqiqotlar instituti — geologik ishlab chiqarish boʻyicha respublikada yetakchi ilmiy metodik markaz. Oʻrta Osiyo yer osti qazilmalarini keng koʻlamda oʻrganish markazi sifatida 1957-yilda Toshkentda tashkil etilgan. 1994-yilgacha Oʻrta Osiyo mineral resurslari ilmiy tadqiqot instituti, 1994-yil apreldan hozirgi nomda. Oʻzbekistonning alohida regionlarining geologik oʻrganish, mineral xom ashyo resurslariga boʻlgan ehti-yojni qondirish, import monitorin-gni hamda import oʻrnini bosadigan xom ashyo ishlab chiqarish uchun tavsiyalar berish kabi vazifalarni bajaradi.

Oʻzbekiston hududi va uning ayrim regionlari geologik tuzilishini, asosiy foydali qazilmalarning joylanishi qonuniyatlarini oʻrganish; Mamlakat mineral xom ashyo bazasini kengaytirish maqsadida muayyan bashoratlar berish; geologiyarazvedka ishlarining ilmiy asoslangan metodlarini ishlab chiqish, ruda va noruda qazilma konlarini baholash va razvedka qilish; geologiya-razvedka ishlarining samaradorligini oshirish, mineral xom ashyodan foydalanish boʻyicha tavsiyalar berish; turli foydali qazilmalarni boyitish va ajratib olishning takom illashgan texnologiyasini ishlab chiqish va hokazo institutning asosiy ilmiy yoʻnalishlaridir.

Institut qoshida ilmiy texnika axboroti bilan taʼminlovchi guruh faoliyat koʻrsatadi, ilmiy texnika kutubxonasi, tajriba-metodik partiyalar, ilmiy ishlab chiqarish tajriba uchastkalari mavjud.

Institut tuzilgandan buyen 20 dan ortiq ilmiy asar nashr qilingan, tarmoqqa oid 80 dan ziyod qoʻllanma ishlab chiqilgan. Institut qoshida malaka oshirish kursi, aspirantura, doktorantura faoliyat koʻrsatadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Institutlar
Mineral turi

Mineral turi — mineral individlarning majmui, bir xil yoki bir tipli kristallik struktura va tarkibga ega; minerallarning asosiy tasnif birligi. Mineral turi doimiy va oʻzgaruvchan tarkibli boʻlishi mumkin. Mineral turi ning kimyoviy tarkibi muayyan oralikda kristallik panjarasi tugunida bir atomlar va ionlarining boshqalari, ularning analoglari bilan izomorf oʻrin almashinuvi natijasida (qarang Izomorfizm kimyoda, fizikada, mineralogi-yada) oʻzgarishi mumkin (yana qarang Mineral).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mineral xom ashyo

Mineral xom ashyo - konchilik tovar mahsuloti. Mineral xom ashyoa.ga mineral resurslarni oʻzlashtirish jarayonida yer qaʼrida qazib olingan va ishlov berilgan foydali qazilmalar kiradi (qarang Foydali kazilmalar koni).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mineral qoʻshimchalar

Mineral qoʻshimchalar - hayvonlar ratsionini minerallar tarkibi boʻyicha meʼyorlashtirish uchun ozuqa ratsioniga qoʻshiladigan sunʼiy tayyorlangan yoki tabiiy mahsulotlar. Koʻpincha oʻsimlik va yem-xashakda natriy va xlor kam boʻladi. Shuning uchun, asosan, oʻsimliklardan iborat ozuqalar bilan boqiladigan hayvonlarga mineral qoʻshimcha sifatida tarkibida natriy va xlor boʻlgan osh tuzi beriladi. Shuningdek, kalsiy qoʻshimchalari sifatida boʻr, temperaturavertin (ohaktosh), sapropel, suyak uni, ohak, yogʻoch kuli, gips va boshqa qoʻshiladi (mas, boʻr tarkibida 37% kalsiy, 0,5% kaliy, 0,18% fosfor, 0,3% natriy, 5% kremniy mavjud). Parrandachilikda kalsiy qoʻshimchalar sifatida maydalangan tu-xum poʻchogʻi va chigʻanoqlardan foydalaniladi. Ratsionda kalsiy va fosfor yetishmasa ozuqabop fosfatlar qoʻshiladi. Mineral qoʻshimchalar konsentratlar, silos, mayda qilib toʻgʻralgan ildizmevalar bilan aralashtirib beriladi. Mineral qoʻshimchalar aralash yemlarga qoʻshilishi zarur boʻlgan komponentlardir. Mineral ozuqalardan zavodlarda tuz aralashmalari, yalama tuzlar, bri-ketlar, tabletkalar tayyorlanadi.

Mineral qoʻshimchalar faqat yirik mollarga emas, buzok/iapra ham beriladi. Buzoqlar 2—3 kunligidan yalab turishi uchun ular saqlanadigan joydagi oxurga osh tuzi, boʻr solib qoʻyiladi.

Roʻzimat Hamroqulov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Minerallar oqiq agregatlari

Minerallar agregatlari — mineral massalarining shakli; karbonat, nordon sulfatli, nordon fosforli va boshqa kimyoviy birikmalar yuza katlami yoki gidrotermal eritmalarining choʻkishidan hosil boʻladi. Minerallar oqiq agregatlaria. kolloid eritmalar, shuningdek, asl eritmalardan hosil boʻlishi mumkin. Agregatlar sumalak shaklida (stalaktit va stalagmit), gʻudda, kurtaksimon pust, shakleiz oqma koʻrinishida boʻladi. Yer pusti va yer yuzasida harakatda boʻlgan suv bir qancha minerallar, ayniqsa, ishqoriy-yer elementlari karbonatlarini anchagina qismini eritadi. Suvning bugʻlanishi, sharoit, temperatura va bosimning oʻzgarishi yoki almashinuv reaksiyasi eritmadagi moddani Minerallar oqiq agregatlaria. koʻrinishida ajralib chiqishiga olib keladi. Minerallar oqiq agregatlaria. yer ustida Yer pustining yuza qatlamida: geyzerlar, mineral buloqlar yotqiziklarida, gʻorlar, togʻ jinslaridagi yorikdar, boʻshliklarda, ruda konlari oksidlanish zonalarida, shuningdek, tashlandiq ruda konlarida hosil boʻladi. Biroq ruda minerallari kollomorf "regatlari (pirit, sfalerit, kassiterit va boshqalar) chuqurda joylashgan gidrotermal eritmalarda ham vujudga keladi. Kalsit, malaxit, qoʻngʻir temirtosh, mis fos-fati kabi Minerallar oqiq agregatlaria. keng tarqalgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mineralogik qattiqlik shkalasi

Mineralogik qattiqlik shkalasi — minerallar nisbiy kattiqligining 10 balli shkalasi, minerallarning mexanik mustahkamligini oʻzaro tirnash metodi bilan taxminiy aniqlashda qoʻllaniladigan etalonmineral (qarang Moos shkalasi). OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Miniatyura (asar)

Miniatyura (adabiyot, teatr, estrada, sirkda) — kichik hajmli badiiy asar, janr. Unga kichik hikoya, intermediya, vodevil, kulki-hikoya, xoreografik yoki musiqaviy sahna, monolog, qiziqchilik va boshqa kiradi. Yana q. Miniatyuralar teatri.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Miniatyuralar teatri

Miniatyuralar teatri - teatr turi. Repertuari ixcham asarlar (bir pardali pyesa, intermediya, mukallid, monolog, kulki-hikoya, hajviya va boshqalar) dan iborat boʻlib, baʼzan umumiy bir mazmun (syujet)ga boʻysundiriladi. Hayotda uchrab turadigan kamchiliklar, kulgili voqealar, kundalik muammolar hamda dolzarb mavzular satira va yumor orkali ifodalanadi. Yevropa uslubidagi zamonaviy Miniatyuralar teatri 19-asrning 2-yarmida Fransiyada paydo boʻlgan. Oʻzbekistonda bu janrdagi tomosha ildizlari qadim zamonlarda paydo boʻlgan masharabozlik teatrita taqaladi. Milliy uslubdagi Miniatyuralar teatri masharabozlik, qiziqchilik sanʼatining juda koʻpkoʻrinishlarini oʻzlashtirgan, davr ruhiga moslab rivojlantirilgan. 1962-yildan Oʻzbekiston televideniyesi "Yoshlik" studiyasi qoshida "Televizion miniatyuralar teatri" ishlab turibdi.

Muhsin Qodirov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Minimalizm

Minimalizm (inglizcha: Minimal Art — minimal sanʼat ) — ijodiy yoʻnalish. 1950—60-yillarda Sharq (ayniqsa, dzenbuddizm) falsafasi taʼsiri ostida AQSH sanʼatida yuzaga kelgan. Rassomlardan K. Andre, D. Jads, R. Morris, T. Smit, F. Stella va boshqa, musiqada (Stasis — holat, Systematic music — tartibli musiqa nomi bilan) S. Rayx, T. Rayli, M. Yang, F. Gless, J. Adams va boshqa ijodida rivoj topgan. "Minimum vositalari bilan maksimum natijalarga erishish" M.ning asosiy mezoni boʻlib, sanʼatning turli koʻrinish (rangtasvir, nasr, nazm, kino, musiqa)larida, madaniy hayotning turli jabha (moda, dizayn va boshqalar)larida oʻz aksini topgan. Kino ustalaridan J. M. Shtraub (Germaniya), K. Dreyer (Daniya), R. Bresson (Fransiya), yozuvchi va shoirlardan A. Voznesenskiy, Yu. Bondarev shu uslubda ijod qilgan. M.ga meditatsiya (oʻylarga choʻmib xayol surish), sehrli, turgʻun holatlar xos. Oʻzbekiston kompozitorlaridan D. Saydaminova, D. Yanov-Yanovskiy, P. Medyulyanova, A. Kim, N. Gʻiyosov va boshqa M. uslubiga murojaat qilgan.

Aida Gabitova.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Tarix
Turkum:Fan
Turkum:Adabiyot
Minimetr

Minimetr (lotincha minimus — eng kichik va ... metr) — mashina detallari, kalibr va boshqalarning chiziqli oʻlchamlarini oʻlchashda qoʻllaniladigan asbob. Asosan, richag va mil (strelka)dan iborat. M.dagi xatolik ± 0,0005 yoki 0,0001 mm dan oshmaydi. Hozir M. oʻrniga mikrokator va boshqa takomillashgan oʻlcham vositalari ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Minimum

Minimum (lotincha minimum — eng kam, eng kichik) — eng kam (kichik) miqdor (kattalik)ni, eng kichik hajm, eng past chegara, quyi darajani ifodalaydigan tushuncha; maksimum tushunchasining aksi (qarang Ekstremum). OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kuzma Minin

Kuzma Minich Minin (? - 1616) — rus xalqining polyaklar bosqiniga (17-asr boshi) qarshi milliy ozodlik kurashi tashkilotchisi, 1611 — 1612 yillardagi xalq koʻngilli lashkarlari rahbarlaridan biri, milliy qahramon; D. M. Pojarskiyning safdoshi. Nijniy Novgorod posadidan. 1611-yil sentabrdan zemstvo oqsoqoli. Moskva uchun janglarda shaxsiy jasorat koʻrsatgan. 1612— 1613 yillarda zemstvo hukumati aʼzosi, 1613-yildan Duma dvoryaniOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Minneapolis

thumbnail
Minneapolis - AKShning shim. qismidagi shahar. Minnesota shtatida. Aholisi 382,6 ming kishi (2000). Transport yoʻllarining yirik tuguni. Missisipi daryosi boʻyidagi port (yiliga 15 mln. t yuk ortib-tushiriladi). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Michigan va Qoyali togʻlar oraligʻidagi qishloq xoʻjaligi rayonining muhim savdomoliya markazi. Ja-honda yirik gʻalla birjasi. Asosiy sanoat tarmoqlari: mashinasozlik va metallsozlik. Radioelektronika (jumladan, EHM, aloqa vositalari, elek-trontarkibiy qismlar, maishiy radio va televizor aparaturalari ishlab chiqarish), elektrotexnika, priborsozlik sanoatlari rivojlangan. Yoʻl qurilishi va qishloq xoʻjaligi mashinalari, turli sanoat jihozlari ishlab chiqariladi. Harbiy, neftni qayta ishlash, kimyo, qogʻoz, poligrafiya, oziq-ovqat sanoati korxonalari, universitet bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Minnesota shaharlari
Minnesota universiteti

Minnesota universiteti — AQShdagi eng yirik oliy oʻquv yurtlari va ilmiy tadqiqotlar markazlaridan biri. 1851-yil tashkil etilgan. Mashgʻulotlar 1869-yildan boshlangan. Minneapolis, Sent-Pol, Dulut va Morris shaharlaridagi 4 kampus (shaxdrcha) larda joylashgan. Veterinariya, pedagog, farmakologiya, biologiya, tibbiyot, stomatologiya, jismoniy tarbiya, huquq va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 55 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonasida 3 mln.dan ortiq asar saqlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:AQShdagi universitetlar
Minogalar

Minogalar (Petromyzoniformes) — toʻgarak ogizlilar sinfiga mansub umurtqali hayvonlar turkumi (boshqa sistemaga koʻra, kenja sinfi) Chuchuk suvlarda va dengizlarda yashaydi. 3ta katta oilasi bor 2ta kichik oilasi Janubiy yarimsharlarda yashidi 1ta katta oilasi esa Shimoliy yarimsharlarda yashidi 38ta turi bor hozirda 7tasi yo bopketgan Bula Devon davrida qoliqlari topilgan . Hozirgi minogalaga oxshashlar bosa Yura davrida paydo bogan Zamonaviy oilalar esa Orta yura va bor davrini oraligida kep chiqan Minogala 2xl xayot kechiradi Yertqich 18 ta turi bor Buladan 9tasi dengizdan chuchuk suvga otadi( xoxlamasa qolishiyam mumkin ) 9ta bosa butun umr davomida qoladi Chuchuk suvda yashidigan vakilari voyaga yetganda ovqatlanmidi (lichinka paytidi oziqa bilan yashidi) Gavdasining uzunligi 15—100 sm, vazni 3 kg gacha, skeleti togʻaydan iborat. Burun teshigi bitta, boshining yuqori qismida joylashgan, halqumi bilan tutashmagan. Orka suzgichlari 1 yoki 2 ta. Jabra teshiklari tanasi ikki yonida 7 tadan joylashgan. Voronkasimon ogʻzini teri disk oʻrab turadi. Koʻzi rivojlangan 2ta oddiy kozi 2ta yon kozi bor .Miyasini qisimlari Old miya orqa miya uzunchoq miya Orta miya Qon aylanish sistemasi tutash. Yuragi 2 kamerali
Minomyot

Minomyot (mina va rus. metat — irgʻitmoq), mina irgʻitqich — sillits stvolli artilleriya quroli. Dushmanning ochiqlikdagi hamda okop, transheyalardagi kuchlarini, oʻt ochish vositalarini tormor qilishga moʻljallangan. Oddiyligi, yengilligi, snaryadi (minasi)ning egri chiziq boʻylab yoʻnalishi va boshqa xususiyatlari bilan odatdagi artilleriya qurollaridan farq qiladi. Asosiy qismlari: stvol, qoʻshoyoq, lafet, tayanch plitasi, pritsel, boshkaruvchi mexanizm, gorizontni toʻgʻrilash mexanizmi. M.dan oskolkali, tutovchi, yondiruvchi va fugas minalar otiladi.

M. birinchi marta rus-yapon urushi (1904—05) da rus qoʻshinlari tomonidan qoʻllangan. Ikkinchi jahon urushi (1939—45) da hamma armiyalarda ishlatilgan. M.lar 81 mm dan 240 mm gacha kalibrli boʻladi. Ularning snaryadi 3 kg dan 130 kg gacha, otish masofasi 2,5 km dan 10 km gacha, jangovar holatdagi ogʻirligi 36 kg dan 3600 kg gacha. Reaktiv snaryad (mina) larni otish uchun reaktiv M.lar ham mavjud. Bunday M.lar Ikkinchi jahon urushi davrida "Katyusha" nomi bilan mashhur boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Artilleriya
Minor

thumb|Lya minor tovushqatori
Minor ( — kichik) — 1) garmoniyaga asoslangan koʻp ovozli musiqada asosiy ladlardan biri (aksi  major). Yevropa musiqasida XVI-XVII asrlardan rivoj topgan. Uning tayanch tovushlari (I, III va V pagʻonalari) kichik uch tovushli akkordni hosil qiladi. Minor tizimida bastalangan asarlarga koʻproq gʻamgin, mungli tus xosdir. Minor va major orasidagi qarama-qarshilik musiqa sanʼatining muhim ifoda vositalaridan;

2) keng maʼnoda — lad turi; asosiy tayanch pardaga nisbatan kichik tersiya intervali oraligʻida joylashgan 3-pogʻona bilan belgilanadi. Shu maʼnoda eoliy, doriy, frigiy, lokriy va boshqa tovushqator va gammalar minor xususiyatiga ega. Oʻzbek anʼanaviy musiqasida, ayniqsa, frigiy (masalan, „Tanavor“, „Sayqal“), eoliy („Saraxbori Navo“), doriy („Saraxbori Segoh“) minorlar koʻproq uchraydiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Musiqaga oid atamalar
Turkum:Musiqa nazariyasi
Minora

thumb|right|Minorai Kalon (Buxoro).
Minora (arabchadan tarjimasi: „mayoq“) — gorizontal (eni) oʻlchamiga nisbatan vertikal (tik) oʻlchami ortiq boʻlgan baland inshoot. Minoralar aylana, koʻp qirrali yoki toʻrtburchak shaklida barpo qilinib, yuqoriga tomon ingichkalashib boradi. Dengiz sohillarida kemalarning adashmay portga kelishiga xizmat qiladigan (mayoq), televideniye va boshqa maqsadlarga xizmat qiladigan minoralar ham bor. Inshootning yuqorisiga chiqish uchun uning ichida aylanma zina boʻladi. Qadimdan minoralar mayejid va madrasalar yonida yoki ularga tutash qurilgan. Muazzin minoraga chiqib azon aytib, namozxonlarni namozga chorlagan. Shuningdek, minoralardan soqchixona (qorovul xonasi, burj, ding) sifatida ham foydalanilgan (Jarqoʻrgʻon minorasi, Vobkent minorasi va boshqalar). Dastlabki minora ummaviylar xalifasi Musaviyning buyrugʻiga binoan 673-yil Misrda qurilgan. Baʼzi minoralar shaharga, maʼlum bir ansamblga koʻrk va salobat berish hamda uni qurdirgan shaxening kuch-qudratini namoyish qilish uchun ham bunyod etilgan.

Yevropa mamlakatlarida oʻrta asrlarda ichida yotoqxona, oziq-ovqat ombori, QUDUQ va boshqa boʻlgan minora (donjon)lar toʻrtburchakli yoki aylana tarxli silindrsimon qilib, qalʼaning uzoq qamalga bardosh berishiga moʻljallangan joyiga qurilgan. Ozarbayjondagi Qizlar minorasi (taxminan 6— 12-asrlar) donjon shaklida qurilgan. Unga 200 ga yaqin kishi joylashgan. Xayrobod va Buxorodagi Chor minor oʻziga xos toʻrt minorali meʼmoriy yodgorlik hisoblanadi.

Oʻzbekiston hududidagi qadimgi minoralarning tuzilishi oʻziga xos milliy meʼmorlik anʼanalari asosida qurilgan. Gʻishtni mavj uslubida terib, yozuvlarni qoʻllash orqali badiiy ifodaviylikka erishilgan. Minoralarga joziba baxsh etilgan. Qadimgi meʼmorlik anʼanalariga tayangan mahalliy meʼmorlik maktablarining rivojlanishi bilan minoralar bezagida rangli sopol koshinlar qoʻllangan. Xivadagi Kalta minor, Polvon qori, Sayd Sholikorboy, Shayx Qalandar bobo minoralari, Islomxoʻja madrasasi va minorasi va boshqa

Zamonaviy meʼmorlikda minora shaklidagi binolar 1950—1960-yillardan kurila boshlandi. Qohiradagi turar joy bi-nosi (1958, meʼmori N. Shebib, 33 qavatli, balandligi 100 m), Sayohatchilar minorasi (1960, meʼmori N. Shebib), Chikagodagi Marinasiti dahasidagi uy (1964, meʼmori B. Goldberg) va boshqa Hozir ham zamonaviy binolar, masjidlar va boshqa tarkibida minora ham qad. koʻtarmoqda (Toshkentdagi teleminora, Koʻkchadagi Shayx Zayniddinbobo masjidi minorasi va boshqalar).

 

 

Turkum:Arxitektura
Minorat

Minorat (lotincha: Minor — kichik) — koʻchmas mulkni meros qoldirish tizimi. Bunga koʻra vafot etgan kimsaning mol-mulki eng kichik oʻgʻil yoki aksariyat kichik qizga qoladi. Bu tartibda meros qoldirish qad. hind huquqiy toʻplamlari, oʻrta asrdagi huquqiy hujjatlarda qayd qilingan. M. mayoratning aksi boʻlib, asosan, dehqonlar muhitida va koʻproq aholining oʻrta hol tabaqalari orasida uchraydigan vorislik tizimidir. 19-asrning boshlarida Rossiya qonunida, agar kichik oʻgʻil otasi bilan tursa, u uy-joy va boshqa mulklarga merosxoʻr boʻlgan.

M. vorislik tartibi, mamlakatimizda ham avvaldan mavjud boʻlib, hozirgi kungacha saqlanib qolgan. Buni biz deyarli barcha oʻzbek xonadonlari misolida koʻrishimiz mumkin. Masalan, xalqimiz odatiga binoan, ota-ona koʻpincha kichik oʻgʻil bilan yashaydilar va ular oʻz mol-mulklarini kenja farzandga qoldiradilar. M. hozirda Jan.-Sharqiy, Sharqiy Osiyo mamlakatlarida (oilaviy munosabatda matriarxat qoldiklari kuchli saqlanib qolgan xalqlarda) uchrab turadi.

Zahro Begmatova.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Minorka

Minorka — serpusht tovuq zoti. Is-paniyada (Minorka orolida) yetishtirilgan. Sovuqqa chidamsiz. Toji bargsimon, katta. Oyoqlari kulrangchipor. 5—5,5 oyligida tuxumga kiradi, yiliga 150—180 tuxum qiladi. Tuxumi 60–65 g. Koʻpgina mamlakatlarda, shu jumladan, Oʻzbekistonda havaskor parrandachilar boqadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Uy hayvonlari
Minsk viloyati

Minsk viloyati - Belarusning markaziy qismidagi viloyat. 1938-yil 15-yanvarda tuzilgan. Maydoni 40,8 ming km². Aholisi 3301 ming kishi (1998). AsoSan belaruslar, shuningdek, rus, polyak, ukrain va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Yer yuzasi sertepa, morenali qirlar, tekislik va pasttekislikdan iborat. Foydali kazilmalardan: kaliy va tosh tuzlari, torf, boʻr, mergel, qum, shagʻal, gil bor. Iklimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —6°, —7°, iyulniki 17—18°. Yillik yogʻin 500–700 mm. Vegetatsiya davri 185—195 kun. Yirik daryolari: Berezina (Dnepr irmogʻi), Ptich va Sluch (Pripyat irmoklari). Neman daryosi Minsk viloyati hududidan boshlanadi. Koʻl koʻp. Tuprogʻi chimlipodzol, torfli-botqoq va allyuvial tuproqlar. Hududining 36,8% oʻrmon, 14% botqoklik, 15% yaylov va oʻtloqlar. Boʻri, tulki, los, yelik, boʻrsiq, norka, quyon, tiy-in, qobon, suvsar, oq sichqon, yenotsimon it, qushlardan qur, chil, oʻrdak yashaydi. Baliq turi koʻp. Viloyat shimsharqida Berezina qoʻriqxonasining bir qismi joylashgan. Viloyat energetikasi mahalliy (torf) va chetdan keltirilgan yoqilgʻi (kumir, neft mahsulotlari, tabiiy gaz) asosida ishlaydi. Torf zaxirasi va torf qazib olish boʻyicha Minsk viloyati Belarusda 1-oʻrinda turadi. Viloyat sanoat mahsulotining 21% ni mashinasozlik va metallsozlik (transport, stanoksozlik, har xil sanoat tarmoqlari uchun asbob-uskunalar ishlab chiqarish) beradi. Avtomobil zavodi, avtotraktor elektr asbob-uskunalari, avtogidrokuchaytirgich zavodlari, stanoksozlik, avtomobil sanoati uchun yarimoʻtkazgich ventillar, metall konstruksiyalar zavodlari va boshqa korxonalar bor. Starobin kaliy tuzlari asosida kimyo sanoati rivojlangan, qurilish materiallari (temir-beton buyumlar, qurilish detallari, keramika va drenaj quvurlar) ishlab chiqariladi. Faner-gugurt, yogʻochsozlik kombinatlari, pianino, mebel fabrikalari, yogʻoch zavodi ishlab turibdi. Tikuvchilik fabrikasi, zigir tola zavodi, oynashisha, kun-poyabzal, trikotaj kabi yengil sanoat korxonalari, musiqa asboblari fabrikasi bor. Oziqovqat sanoati rivojlangan. Qishloq xoʻjaligisut-goʻsht chorvachiligi, choʻchqachilik va kartoshka yetishtirishga ixtisoslashgan. Gʻalla va dukkaklilar, texnika ekinlari, sabzavot, yem-xashak ekinlari ekiladi. Bogʻ va mevazorlar bor. Transport yoʻli transporti asosiy oʻrinda. Berezinada kema qatnaydi. Aeroport bor. Koʻpchilik shahar va tuman markazlari avialiniyalar orqali Minsk bilan bogʻlangan. Minskda 1984-yildan metropoliten faoliyat koʻrsatmoqda. 13 oliy oʻquv yurti, 29 ilmiy tadqiqot instituti, 7 teatr, 12 muzey, sanatoriylar mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Belarus viloyatlari
Mintaylar

Mintaylar (Theragra) — treskasimonlar oilasiga mansub baliqlar urugʻi. Uzunligi 40—55 sm, vazni 1,5 kg gacha, tanasi choʻziq, orqa suzgichlari 3 ta, anal suzgichlari 2 ta, dum suzgichi qisman 2 boʻlakka boʻlingan. Uzoq Sharq mintayi Tinch okeanning shim. qismidagi Bering boʻgʻozidan boshlab Koreyaga va Shimoliy Kaliforniyagacha boʻlgan dengizlarda 500–700 m chuqurlikda yashaydi. 3—4 yilda jinsiy voyaga yetadi. Bahorda Koreya, Saxalin, Kamchatka sohillari yaqinida uvildiriq tashlaydi. Ikrasi mayda va pelagik boʻladi. Qisqichbaqasimonlar va mayda baliqlar bilan oziqlanadi. Koʻpsonli, koʻplab ovlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mintaqa

Mintaqa – Yer yuzasining tabiiy geografik kenglik zonalligining eng yuqori bosqichi. Yer poʻsti yoki geografik qobiqning biror jihatdan oʻxshash boʻlgan, kenglik boʻylab choʻzilgan nisbatan kambar qismi. Mintaqa shartli boʻlishi (mas, soat mintaqalari) yoki bir va yoki bir necha belgilari (mas, vulkan, tektonik, issiqlik mintaqalari) bilan farq qilishi mumkin. Tabiiy geofafiyada mintaqa – yuqori zonal taksonomik geografik birlik (qarang Geografik zona).

mintaqa tabiatga taʼsir etuvchi asosiy omillarning qonuniy oʻzgarishi oqibatida hosil boʻladi. Masalan, Quyoshdan keladigan radiatsiya ekvatordan shimol va janub tomonlarga kamaya borishidan issiqlik mintaqalari vujudga keladi. Kenglik mintaqalari bilan bir qatorda balandlik (vertikal) mintaqalari ham boʻladi (qarang Geografik mintaqa). Balandlikka koʻtarilgan sari havo temperaturasi, namligi, tiniqligi va bosimi oʻzgaradi. B. tabiat komplekslarini oʻzgarishiga olib keladi (qarang Balandlik mintaqalari).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mintaqa vaqti

Mintaqa vaqti - vaqtni hisoblash sistemalaridan biri. Mintaqa vaqtiga Yer yuzasining har biri oʻrtacha 15° dan qilib meridian yoʻnalishidagi 24 ta mintaqaga ajratish asos qilib olingan. Mintaqalar tartib soni Grinvich meridiani oʻrta meridian boʻlgan mintaqadan boshlab sharqqa tomon 0 dan 24 gacha hisoblanadi. Bir mintaqa doirasidagi hamma joyda bir vaqtda soat bir xil hisoblanadi. Mintaqa vaqti deb shu mintaqaning oʻrta meridiandagi oʻrtacha Quyosh vaqti qabul qilingan. Xoʻjalik va boshqa amaliy ishlarda qiyinchilik tugʻilmasligi uchun Mintaqa vaqti chegaralari qatʼiy meridian boʻylab emas, baʼzan siyosiy va maʼmuriy chegaralar, daryolar va hokazo boʻylab oʻtkaziladi. Mintaqa vaqti dastlab 1883-yil AQShda joriy qilingan. Oʻzbekistonda esa unga 1919-yildan amal qilinadi. Mustaqillikka erishgandan keyin respublikaning butun hududi bir mintaqa — +5 mintaqa deb qabul qilindi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mintoʻ Saodathasan

Mintoʻ saodathasan (1912.11.5, Amritsar — 1955.12.2, Lohur) — pokistonlik adib. Dehli va Bombayda yashagan, 1948-yilda Pokistonga koʻchib oʻtgan. Urdu tilida yozgan. Urdu adabiyotiga hikoya janrining ustasi sifatida kirgan. Ocherk, esse, radiodramaning rivojlanishiga hissa qoʻshgan. Mavzusiga koʻra, hikoyalarini 2 turga boʻlish mumkin: Hindiston milliy ozodlik harakati va hind-musulmon doʻstligi haqidagi hikoyalar. M.S.H. no-chorlikdan tubanlikka yuz tutgan ayollar obrazini urdu adabiyotiga birinchi boʻlib olib kirgan ("Yuztalik lampochka", "Qora shalvor" va boshqalar). "Tomosha", "Yangi qonun" kabi hikoyalari milliy ozodlik harakatiga bagʻishlangan. Musulmon, hind, sikxlar orasidagi doʻstlik esa "Oʻn ikki rupiya", "Moʻzil" kabi hikoyalarida aks etgan. 40 ga yaqin toʻplami chop etilgan. Aksariyat hikoyalarining qahramoni — oddiy kishilar, mulozimlar, hunarmand, ishchilar. "Yoʻl chekkasida", "Choʻtkalar" singari hikoyalari urdu adabiyotida "Yangi hikoya" yoʻnalishining darakchisi boʻlgan. Adabiy tanqidchilik M.S.H. hikoyalarini zamonaviy hikoyaning tashkil topishida muhim davr sifatida baholaydi.

Ac.: Qiz sevgisi Tanlangan hikoyalar, T., 1970.

Ansoriddin Ibrohimov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Minut

Minut (lotincha minutus — kichik, mayda) —1) Xa/sharo birliklar tizimi SI ga kirmagan vaqt birligi. Qisqacha min. bilan belgilanadi. 1 min. = 60 s = 1/60 soat = 1/1440 sutka; 2) yassi burchakning oʻlchov birligi. Bir M. 1/60 gra-dusta teng. Yozuvda raqamning oʻng tomoni ustiga qoʻyilgan belgi (ʻ) bilan ifodalanadi; metrik M. — toʻgʻri burchakning oʻn mingdan bir boʻlagiga teng, "°" bilan belgilanadi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mio...

Mio... (yun. mys, myos — mushak, muskul) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning tarkibiy qismi boʻlib, mushak (muskul)larga aloqadorlikni bildiradi (mas, miografiya, miokardit).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mioglobin

Mioglobin (mio... va globin) — murakkab oqsil. Tarkibi va xossalari jihatdan gemoglobinga oʻxshaydi. M. oksigemoglobin hosil qila olganidan, ishlayotgan muskullarni zaxira kislorod bilan taʼminlaydi. Tuzilishi rent-genostruktura tahlili usulida aniqlangan. Bitta polipeptid zanjirdan iborat. Umurtqali hayvonlar muskullarida toʻqimaning quruq massasi hisobida 2%, suv ostida uzoq yashay oladigan dengiz hayvonlari (tyullen, kit, delfin va boshqalar) muskullarida 20% gacha M. boʻladi. M. muskullarda molekulyar kislorodni toʻplab, hujayralarning oksidlanish sistemasiga oʻtkazib berish xususiyatiga ega.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Miozin

thumb|300 px|miozin HC (fragment) dimer, Dictyostelium discoideum.
Miozin — muskul tolalari (miofibrillar)ning asosiy oqsili. Muskul oqsilining 40—60%ini tashkil etadi. Globulinlarga kiradi. M. miofibrillarning boshqa oqsili — aktin bilan birikkanda muskullar qisqarish sistemasining asosiy struktur elementi — aktomiozin hosil boʻladi. M.ning muhim xossalaridan yana biri adenozintrifosfat kislota (ATF)ni parchalab yuborishidir. Ayni vaqtda bir talay energiya vujudga keladi va M. aktin bilan birikib, muskulning qisqarishini taʼminlaydi. Proteolitik fermentlar taʼsirida M. ogʻir meromizoin va yengil meromiozinga parchalanadi. M.ga oʻxshash oqsillar xivchinlilar, kipriklilar va boshqa koʻpgina sodda hayvonlar hamda bakteriyalar, hayvonlar spermatozoidlari va baʼzi oʻsimliklarda topilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Miokard

thumb
Miokard ( - mio — muskul va - kardia — yurak), yurak muskuli — yurakning oʻrta muskul qavati. Alohida koʻndalangtargʻil muskul toʻqimasidan tuzilgan, yurak devorining asosiy qismi. Organizmning butun hayoti davomida oʻz-oʻzidan ritm bilan qisqarib boʻshashib turadi. Miokardning yalligʻlanishi miokardit deb ataladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Yana q. 

 Yurak
 Miokard infarkti
 Qon aylanishi
Miokardiodistrofiya

Miokardiodistrofiya (mio..., kardio... va distrofiya), kardiomiopatiya — yurak muskuli (miokard)ning yalliglanmasdan, balki moddalar almashinuviiint buzilishi (biokimyoviy oʻzgarishlar) tufayli zararlanishi. Qon elektrolit tarkibining buzilishi, kislota-ishkrr muvozanatining oʻzgarishi va boshqa kasalliklar tufayli vujudga keladi. M. yurak ishi yetishmovchiligiga sabab boʻlishi mumkin. M.da miokardning qisqarish fa-oliyati susayadi, lekin unda morfologik oʻzgarishlar kuzatilmaydi. M.ga ekzogen (zaharlanish, jismonan zoʻriqish, stress va hokazo) va endogen (endokrin buzilishlar, mas, tireotoksikoz, qandli diabet, kamkrnlik, buyrak yetishmovniligi, jigar kasalliklari va boshqalar) omillar tufayli roʻy bergan M. ajratiladi. M.da asta-sekin rivojlanadigan yurak yetishmovchiligiga xos klinik alomatlar (nafas qisishi, jigar kattalashishi, oyoq-qoʻllarda shish), yurak sohasida uzoq davom etadigan suyet ogʻriq va boshqa kuzatiladi.

Davo M.ni keltirib chiqargan asosiy kasallikka qarshi qaratiladi, yurak muskullarida almashinuv jarayonini yaxshilash choralari koʻriladi. M.ga sabab boʻlgan asosiy kasallikni davolash bilan yurak muskulining faoliyati asl holatiga keladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kardiologiya
Miologiya

Miologiya (mio - muskul va logia - ta'limot) — Odam organizmidagi muskullar (mushaklar) toʻgʻrisidagi taʼlimot bo‘lib, odam va hayvonlar anatomiyasining bir boʻlimi hisoblanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Tibbiyot
Turkum:Anatomiya
Turkum:Muskullar
Turkum:Miologiya
Turkum:Odam anatomiyasi
Mioma

Mioma (mio... va yunoncha: ota — oʻsma maʼnosini anglatuvchi qoʻshimcha) — muskul toʻqimasidan vujudga keladigan xavfsiz oʻsma; tarkibida muskul elementlari bor. Silliq muskul toʻqimalaridan paydo boʻladigan leyomioma va koʻndalang targʻil muskullardan rivojlanadigan rabdomioma ajratiladi. Asosan, bachadon (fibromioma), meʼda, ichak va boshqa aʼzolarda uchraydi. Mioma kishini ortiqcha bezovta qilmasligi ham mumkinOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Miofibrillar

Miofibrillar (mio... va lot. Fibrilla — tolacha, ipcha) — muskul toʻqimalari hujayralarining sitoplazmasida joylashgan qisqaruvchi iplar. Silliq, koʻndalangtargʻil va yurak muskuli M.i farqlanadi. Koʻndalangtargʻil muskul M.i koʻproqoʻrganilgan. M.ning asosiy qismini juda ingichka oqsil iplari — miofilamentlar yokiprotofi bril l ar tashkil etadi. M. muskul tolasining oʻziga parallel ravishda bir uchidan ikkinchi uchiga davom etuvchi tutash tolalar dastasini hosil qiladi. M.da tropomiozin V va tropomiozin A yoki paramiozin, shuningdek, a va r- aktimin, troponin kabi oqsillar ham bor. Har bir miofibrill kimyoviy tarkibi va optik xossalari har xil boʻlgan disklardan tashkil topgan (yana qarang Muskul kisqarishi). OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Miotsen boʻlimi

Miotsen boʻlimi (epoxasi), miotsen (yun. meion — kam va kainos — yangi) — neogen sistemasi togʻ jinslari qatlamining quyi boʻlimi; Yerning geologik tarixida neogen davrining birinchi, juda qad. yarmiga mos keladi (qarang Neogen sistemasi (davri)h. Toʻliq kesmada Miotsen boʻlimi qatlamlari pastdan oligotsen bilan, yuqoridan pliotsen bilan chegaralangan. Miotsen boʻlimi 1833-yilda Ch. Lay-yel tomonidan ajratilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Geologiya
Mir

thumb|Kosmik stantsiya bo'limlari
MIR — Yerga yaqin orbita boʻylab uchish uchun moʻljallangan SSSRning orbital st-yasi nomi; 1986-yil 20-fevral da uchirilgan. Maksimal massasi 40 t, maksimal uz. 40 m. "MIR" "Salyut" orbital st-yasi loyhasi asosida yaratilgan. "MIR" yangi tutashtiruvchi sistema bilan jihozlangan. Kosmonavtlar uchun qulayliklar yaratilgan. "MIR"da 55 ta maqsadli tadqiqotlar oʻtkazilib, undan 29 tasi xalqaro hamkorlikda bajarilgan. 2001-yil 23-martida oʻz fa-oliyatini tugatgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana q. 

 Orbital stansiya
 Xalqaro kosmik stansiya
Mir .

MIR (arab. amir). — amirnshnt qisqartirilgan shakli. Oʻr ta Osiyoda murakkab tarkibli soʻz boʻlaklarida "mutasaddi" maʼnosida keladi (mas, mirshikor — ov amiri, mirob — suv amiri, mirshab — tun amiri). Kishi ismlarida M. (Mirali, Mirmuhammad va boshqalar) "xukmdor"ni anglatadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mir Ali Tabriziy

Mir Ali Tabriziy (13301405) — xattot, nastaʼliq xatining ixtirochisi (Sultonali Mashhadiyning taʼkidlashicha, M.A.T. bu xatni nasx va taʼliq yozuvlari asosida yaratgan). Amir Temur va Shohrux Mirzo xizmatida boʻlgan. Nastaʼliq xatining qonunqoidalari bayon etilgan risola yaratgan, koʻplab shogirdlar tayyorlagan. U koʻchirgan qoʻlyozmalar, jumladan, Kirmoniyning "Xumoy va Humoyun", "Kamolnoma", "Ravzat al-anvar" dostonlari (1396, Britaniya muzeyida), Saʼdiyning "Kulliyot"i, "Boʻston" asari (1377), Nizomiy va Dehlaviyning "Hamsa"lari (Eron milliy kutubxonsida) va qitʼalar (1donasi Sankt-Peterburgdagi Rossiya milliy kutubxonasida) bizgacha yetib kelgan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Kishilar
Turkum:Xattotlar
Turkum:1330-yilda tugʻilganlar
Turkum:1405-yilda vafot etganlar
Mir Ali Hiraviy

Mir Ali Hiraviy (?, Hirot -1557) — xattot va shoir. Xattotlik sanʼatini Zayniddin Mahmud va Sultonali Mashhadiydan oʻrgangan. Hirotda Sulton Husayn Mirzo va Buxoroda Abdulazizxon (1529 yildan) kutubxonalarida xizmat qilgan. M.A.H. nafis xati hamda tez yoza olishi bilan zamondosh xattotlardan ajralib turgan, uz nomiga "Sultoni" yoki "Kotibi Sultoni" unvonini qoʻshib yozish huquqiga ega boʻlgan. Movarounnahrda nastaʼliq xatining tarqalishida katta xizmat qilgan, koʻplab shogirdlar tayyorlagan. "Medod ul-xutut" (1520) nomli risola yozib, unda xattotlik qoidalarini bayon etgan. U koʻchirgan 30 dan ortiq qoʻlyozmalar va 400 dan ortiq qitʼalar bizgacha yetib kelgan: Nizomiy Ganjaviy va Xusrav Dehlaviyning "Xusrav va Shirin" dostonlari (1494, OʻzFASHIda), Abdurahmon Jomiyning "Tuhfat ul-ahror" (1531, OʻzFASHIda), Husayn Voiz Koshifiyning "Axloqi muhsiniy" va "Tuhfat assalovot" (1501, OʻzFASHIda), Ansoriyning "Ilohiynoma" (1531, OʻzFASHIda) asarlari va boshqa; qitalarning 60 dan ortigʻi SanktPeterburgdagi Rossiya milliy kutubxonasida va bir qismi OʻzFASHI fondida saqlanadi.

 Adabiyot 
 Murodov A., Oʻrta Osiyo xattotlik sanʼati tarixidan, T., 1971.

Abdumajid Madraimov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Kishilar
Turkum:Xattotlar
Turkum:1557-yilda vafot etganlar
Mir Said Ali

Mir Said Ali (16-asr) — miniatyurachi musavvir, Tabriz miniatyura maktabining yirik vakili, Hindiston miniatyura maktabinit asoschilaridan. Termizda tugʻilgan. Otasi Mir Mansur Musavvir va Kamoliddin Behzoddan musavvirlikni oʻrgangan. Ke-yinchilik otasi bilan Hirotga kelgan. Tabriz (1520-45), Kobul (1545-55) va Hindiston (1555—70, Jaloliddin Akbar kutubxonasida musavvirlarga rahnamolik qilgan)da yashab ijod qilgan. M.S.A. ijodida Behzod anʼanalarini davom ettirgan, asarlarida xalq, ayniqsa, chorvadorlar hayotini atroflicha jonli va taʼsirchan qilib tasvirlagan. Nizomiyning "Layli va Majnun" dostonini badiiy bezagan (1539—43, Britaniya muzeyida), "Qissai Amir Hamza" qoʻlyozmasiga bir guruh musavvirlar bilan birgalikda yaratgan 400 dona rayem ayniqsa diqqatga sazovor (55x77 sm hajmdagi matoga ishlangan, Shveysariyaning Vena shahri va boshqa mamlakatlardagi muzeylarda). Musavvir "Nodir ul-mulki Humoyun" ("Humoyun davlatining durdonasi") faxriy unvoniga sazovor boʻlgan. M.S.A. Judoiy taxallusi bilan sheʼrlar bitgan, devon ham tuzgan.

Abdumajid Madraimov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mir Toqiy Mir Muhammad

Mir Toqiy Mir Muhammad (1724—1810) — hind va urdu adabiyotining yirik namoyandasi, shoir. "Gʻazal shohi" nomi bilan shuhrat qozongan. Dexli va Laknavda boburiylar xizmatida boʻlgan. Xalqning qismati, orzu va istaklari, insoniy tuygʻulari shoir sheʼrlarining asosiy mavzuidir. 6 gʻazallar devoni, bir qancha qasida, marsiya va 20 dan ortiq masnaviylar yaratgan. "Sevgi alangasi", "Muhabbat dengizi" va "Ajdarnoma" dostonlari uning ijodida alohida oʻrin egallaydi. "Mir xotiralari" ("Zikr-yemir") degan biografik asar yozgan, urdu sheʼriyati antologiyasi ("Nukot ush-shuaro")ni tuzgan (ikkisi ham fors tilida).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Mir Husayn ibn Mir Hasan al-Husayniy

Mir Husayn ibn Mir Hasan al-Husayniy (16-asr) — yirik xattot, "Javohiri raqam" faholi unvoniga sazovor boʻlgan. Uning nastaʼliq xati bilan koʻchirilgan va ziynatlangan quyidagi asarlar qoʻlyozmalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi: Xoja Abdulloh Ansoriyning "Ilohiynoma" (1534; inv № 351), "100 savol" (1534; inv №351), Amir Xusrav Dexlaviyning "Hamsa" (1534; inv №2218), Ali bin Husaynning "Ra-shahoti ayn ulhayot" (1551/1552; inv № 4371) va boshqaOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mir Husayn Kulankiy Buxoriy

Mir Husayn Kulankiy Buxoriy (XVI asr, Hirot) — xattot, nastaʼliq xatining yirik ustasi. da Mir Ali Hiraviyning 7 mashhur shogirdlaridan biri deb zikr qilinadi. Abdullaxon IIning kitobdori boʻlgan. Mir Husayn Kulankiy Buxoriy nomiga „Kitobdori Sultoniy“ va „Kotibi Xoqoniy“ degan nisbalar qoʻshib yozilgan. Mir Husayn Kulankiy Buxoriyning xati bilan koʻchirilgan qoʻlyozmalardan 20 dan ortigʻi bizgacha yetib kelgan: xattot koʻchirgan nodir qoʻlyozmalardan biri — Ubaydullaxon asarlari toʻplami „Kulliyoti min maqolot“ (1583, inv. № 8931, OʻzFA SHIda); Saʼdiyning „Guliston“ va „Boʻston“, Jomiyning „Yusuf va Zulayho“, „Tuhfat ul-ahror“ (Rossiya milliy kutubxonasida), „Masnaviylar“ (1540—1541), Hofiz Sheroziyning „Devon“i (Pokistonning Haydarobod shahri universiteti kutubxonasida) va boshqalar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Hattotlar
Mira (yulduz)

Mira (lotincha — ajoyib) — Kit yulduz turkumida kuzatilgan birinchi oʻzgaruvchan yulduz. 1596-yilda nemis astronomi Fabritsius aniqlagan. Ravshanligi oʻrtacha 331,5 sutkalik davr bilan 2,0 dan 10,1 yulduz kattaligi orasida oʻzgarib turadi. M.ning diametri taxminan 500 mln. km, Quyoshdan uzoqligi 77 parsek.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Yulduzlar
Mirabilit

Mirabilit— Rossiyaning Oltoy oʻlkasi, Kulundin tumani, Mirabilitskiy selsovetining maʼmuriy markazi, qishloq posyolkasi ( posyolka ). 2013-yilda aholi soni 412 kishi boʻlgan va 4 ta ko'cha borЧисленность населения по муниципальным образованиям на 1 января 2011, 2012, 2013 гг. (в том числе по населённым пунктам) по данным текущего учёта.

 Geografiya 
Mirabilit Kulundadan (tuman maʼmuriy markazi) 8 km sharqda avtomobil yoʻlida joylashgan hudud. Kulunda - eng yaqin qishloqРасстояние от Мирабилита до Кулунды.

 

Turkum:Kulundinskiy tumanidagi qishloqlar
Turkum:Rossiya geografiyasiga oid chala maqolalar
Qoʻchqor Mirazizov

Qoʻchqor Joʻrayevich Mirazizov (1925.12.5, Toshkent) — quloq, burun va tomoq kasalliklari boʻyicha olim (otorinolaringolog). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1976), tibbiyot fanlari doktori (1966), professor (1968). Toshkent tibbiyot akademiyasi ni tugatgach (1949), quloq, burun va tomoq kasalliklari klinikasida ordinator (1949—52), assistent (1952—65), dotsent (1966—68), kafedra mudiri (1968—97). 1998-yildan kafedra professor M. tashabbusi bilan 1985-yilda kafedrada quloq va yuqori nafas yoʻllari kasalliklarini jarrohlik usulida bartaraf etish markazi tashkil etilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining bosh otorinolaringologi (1967—77). Asosiy ilmiy ishlari quloq, burun va tomoq kasalliklari diagnostikasi, konservativ va xirurgik davolashga oid. Oʻzbekiston otorinolaringologiya maktabini yaratgan. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2001).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Mirak Naqqosh

Mirak naqqosh (? – 1507) – musavvir, xattot hamda naqqosh. „Sayd Ruhullo“, „Sayd Mirak“, „Xoja Mirak“ nomlari bilan mashhur boʻlgan. Kamoliddin Behzodning ustozi. Alisher Navoiy kutubxonasida ishlagan, Sulton Husayn Mirzo saroy kutubxonasining boshligʻi boʻlgan. Kitobat sanʼatining mohir ustasi, xattot ham boʻlgan. Saʼdiyning „Boʻston“ (Dublindagi Chester Bitti kutubxonasida), Navoiyning „Hamsa“ (Oksforddagi Bodli kutubxonasida), Amir Xusrav Dehlaviyning „Hamsa“ (Dublindagi Chester Bitti kutubxonasida), Sharofiddin Ali Yazdiyning „Zafarnoma“ (Istanbuldagi Islom muzeyida), Nizomiyning „Hamsa“ (Londondagi Britaniya muzeyida) asarlari qoʻlyozmasini bezashda ishtirok etgan. Hirot jome masjidi kitobalarini yaratgan va boshqa binolarni bezagan
Mirali

Mirali, Mirali Sher — turkman xalq ijodidagi turkum afsona, satirik ertak va latifalarning bosh qahramoni. Mazkur ertak va latifalarda Navoiy tarjimai holi aynan emas, balki uning hayoti va faoliyatidagi ayrim voqealargina badiiy boʻyoklarda ifoda etilgan. M. (Alisher Navoiy), Sulton Suyun (Husayn Boyqaro) va shoh vazirlari ishtirokida ertak va latifalar turkumida voqea mazmuni aqliy tortishuv asosiga qurilgan boʻlib, tuhmat, riyokorlik fosh etiladi, ikki tarixiy shaxs (Alisher Navoiy va Husayn Boyqaro)ning doʻstligi ulugʻlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ertak qahramonlari
Turob Miraliyev

Turob Miraliyev (1872- Toshkent — 1951) — laganpaz kulol, Toshkent kulollik maktabining yirik namoyandasi. Kulollikda lagan yasash va uni bezashda ("Turob laganpaz" nomi bilan) mashhur boʻlgan. Otasi usta Mirvalidan hunar oʻrgangan. 1923-yildan "Jo-non" artelida kulol, soʻng Toshkent badiiy oʻquv i.ch. kombinatida bosh usta boʻlib ishlagan. M. yaratgan buyumlar bezagi oʻziga xos, oʻsimliksimon naqshlari nafis va jozibali, laganlar bezagi mujassamoti markaziga turli tasvirlar (kishilar qiyofasi va boshqalar)ni joylashtirgan; chizma gul solishning oʻziga xos uslubini rivojlantirgan. M.ning asarlari respublika va chet mamlakatlar koʻrgazmalarida (jumladan, Parij xalqaro koʻrgazmasida Kumush medal va diplom bilan) baholangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Miranda (Uran yoʻldoshi)

Miranda — Uran sayyorasining eng yaqin yoʻldoshi. M.ni 1948-yilda A K11G astronomi J. Koyper topgan. M. diametri taxminan 500 km. Sayyoradan oʻrtacha uzokligi 130400 km. Uran atrofini 33 soat 56 min.da aylanib chiqadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mirbozor

Mirbozor — Samarqand viloyati Narpay tumanidagi shaharcha (1992-yildan). Samarqanddan 106 km. Tuman markazi (Oqtosh shahri)dan 6 km shim.da. Yakin temir yoʻl stansiyasi — Zirabuloq (5 km). Aholisi qariyb 5,3 ming kishi (2002). M.da avtokorxona, yoʻl qurilish idorasi, dehqon bozori, oʻrmon xoʻjaligi boshqarmasi, "Kamalak" maishiy xizmat uyi binolari, madaniy, savdo xizmati koʻrsatish shoxobchalari, biznes maktabi (1200 oʻquvchi), umumiy taʼlim maktabi, 2 kutubxona, Otalar choyxonasi, xalq muzeyi, Xotira xiyoboni, tuman markaziy kasalxonasi, tez tibbiy yordam boʻlimi mavjud. M. yakinidan magistral temir yoʻl va avtomobil yoʻli oʻtgan. M. qad. karvon yoʻlidagi manzil (kishloq) oʻrnida vujudga kelgan. 1890-yilda qurilgan "Salovat" masjidi saqlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Sobir Mirvaliyev

Sobir Mirvaliyev (1933.2.1, Toshkent) — adabiyotshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1983). Filologiya fanlari doktori (1971), professor (1978). Toshkent kechki pedagogika institutini tugatgan (1956). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot instituti Adabiyot muzeyida kichik ilmsy xodim (1957), "Oʻzbek tili va adabiyoti masalalari" jurnal da adabiy xodim (1958—62), institutda katta ilmiy xodim (1962—74), Toshkent madaniyat instituti oʻzbek tili va adabiyoti kafedrasi mudiri (1974—95), shu kafedra professor (1995-yildan). M. ilmiy faoliyatining diqqat markazida A. Qodiriy, Hamza, Oybek, A. Qahhor, H. Gʻulom, M. Ismoiliy, Oʻ. Umarbekov singari yozuvchilar ijodi turadi. U oʻzbek romanchilik maktabining paydo boʻlish va shakllanish yoʻlini tadqiq etgan. Olimning "Oʻzbek adiblari" kitobida 20-asrda yashab ijod etgan yozuvchilar hayoti va ijodi haqida muxtasar maʼlumotlar berilgan. "El-yurt xurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2000).

 
 Tarixiylik va zamonaviylik, T., 1976; Roman va zamon, T., 1984; Nasr, davr, qahramon, T., 1984; Oʻzbek adiblari, 2na-shri, T., 2000; Isteʼdodning qoʻsh qanoti, T., 1993.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Adabiyotshunoslar
Turkum:1933-yilda tugʻilganlar
Turkum:2-yanvarda tugʻilganlar
Mirjalilov Saidnosir

Mirjalilov Saidnosir (1884, Turkiston — 1937.9.10, Toshkent) — maʼrifatparvar va jamoat arbobi. 3. Saidnosirovaning otasi. Dehqonchilik va savdo ishlari bilan shugʻullanib, Turkistonning yirik sarmoyadorlaridan biriga aylangan. Paxta tozalash zavodi qurib, usuli jadid maktabini ochgan. Davlat dumasi musulmon shoʻʼbasining Peterburgda boʻlib oʻtgan qurultoyida ishtirok etgan (1914). 1917-yilda Tosh-kentga koʻchib kelgan va shahar dumasiga aʼzo boʻlgan. "Shoʻroi islom" tashkilotining aʼzosi sifatida Turkiston Muxtoriyat hukumatining tashkil etilishida faol qatnashgan va bu xukumatning xazinachisi boʻlgan. 1921-yilda "Turkiston" savdosanoat shirkatini tashkil etib, undan tushgan daromad hisobiga "Milliy ittihod" tashkilotini qoʻllab-quvvatlagan hamda Germaniyaga oʻqishga yuborilgan talabalarni nafaqa bilan taʼminlagan va ularga moddiy yordam koʻrsatgan. M. "Nashri maorif" maʼrifiy tashkiloti va "Koʻmak" jamiyatining asoschilaridan biri (1923— 25). M. 1925-yildan boshlab bir necha marta qamoqqa olingan; 1937-yilda otib tashlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Tohirjon Mirjalilov

Tohirjon Jamolovich Mirjalilov (1950.8.2 — Toshkent —2000.16.7) — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997), Oʻzbekiston xalq rassomi (2000). Respublika rassomlik bilim yurti (1971) va Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (1977)ni tugatgan. Respublika rassomlik bilim yurtida pedagogika (1977—84), Oʻzbekiston Rassomlar uyushmasi Badiiy fondi raisi (1984—91), Oʻzbekiston Rassomlar uyushmasi raisi (1994—97); 1997-yildan Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi raisi oʻrinbosari-ijrochi direktori. M. ijodida zamondoshlari qiyofalari, ona yurt manzaralari haqqoniy aks ettirilgan, maishiy lavqalar, natyurmortlar ham yaratgan. "Kinorejissyor Ravil Botirov" (1977), "Togʻdagi tun" (1980), "Otam" (1982), "Forish manzarasi" (1982), "Uzum gullaganda" (1982), "Balkonda" (1983), "37-yil" (1985), "Gazeta va odam" uchligi (1990), "Eski Toshkent", "Beshyo-goch", "Surxondaryo" turkum asarlari rassomga shuhrat keltirdi. Ayniqsa, "Siren" turkumidagi natyurmortlari tomoshabinda katta taassurot qoldiradi.

1978-yildan respublika va xorijiy mamlakatlardagi badiiy koʻrgazmalarda faol ishtirok etdi, jumladan, Marokashdagi shaxsiy koʻrgazmasi (1990), Parijdagi oʻzbek zamonaviy sanʼati koʻrgazmalari (1996) va boshqa Asarlari Rossiya, Isroil, Turkiya, Angliya, Germaniya, Italiya, Yaponiya muzey, galereya va boshqa xususiy toʻplamlarda saqlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Mirza

Mirza — 1) yozuvchining ishlarini olib borgan mansabdor shaxs, kotib; 2) savodli, ziyoli, oʻqimishli kishi; 3) O'rta Osiyo xalqlarida kishi ismi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Forscha soʻzlar va iboralar
Mirza Abdulla Buxoriy

Mirza Abdulla Buxoriy (1848-1918) — etnograf, arxeolog, toʻquvchi. Samarqandlik shoyi toʻquvchi oilasida tugʻilgan. Mirza Abdulla Buxoriy havaskor oʻlkashunos, arxeologiya va etnografiya bilan shugʻullangan. Rossiya Arxeologiya jamiyati sharq boʻlimining kengashi (1887) da Turkiston vakili sifatida qatnashgan. U toʻqigan atlas va bekasamlari bilan turli koʻrgazmalar (Toshkent, 1886; Harkov, 1887; Parij, 1889 — kumush medallar va Toshkent, 1890 — katta oltin medal bilan takdirlangan)da ishtirok etgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mirzaboy tizmasi

Mirzaboy tizmasi — Chatqol togʻlari tarkibidagi (Toshkent viloyati) tizma. Katta Chimyon choʻqqisidan 8 km janubi-gʻarbda, Oqsoqotasoy havzasidagi Berkota va Nurakotasoylar oraligʻida joylashgan. Janubi-sharqdan shim.-gʻarbga yoʻnalgan. Uzunligi 8 km. Eng baland joyi 2422 m. Ikkala yon bagʻrining relyefi simmetrik shaklda tuzilgan, deyarli bir xil qiyofaga ega. Urtacha parchalangan. Suvayirgʻich Femida kuchli parchalangan yon bagʻirlar uchraydi. Quyi va oʻrta karbon davrining metamorfik va choʻkindi jinslaridan hosil boʻlgan. Jigarrang va och qoʻngʻir tuproklarda siyrak archazorlar tarqalgan. Yozgi yaylov sifatida foydalaniladi. Yaylovlarning oʻrtacha mahsuldorligi gektariga 5—8 s.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Oʻzbekistonning relef shakllari
Turkum:Toshkent viloyati geografiyasi
Mirzaboshi

Mirzaboshi — Qoʻqon xonligidagi saroy mansablaridan biri. M. 1852-yil Toshkentda qipchoqlar hukmronligini agʻdarib tashlash arafasida 2-shaxs (qushbegidan keyin) hisoblangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mirzadavlat

Mirzadavlat — turkumli oʻzbek cholgʻu kuyi. Ayrim maʼlumotlarga kura, fargonalik sozanda va bastakor Mirzadavlat (taxminan 19-asr 2-yarmi — 20-asr boshlari) tomonidan yaratilgan. M. 2 qismdan iborat boʻlib, "Buzruk" maqomi yoʻllariga ohangdosh "ML" kuyi vazmin surʼatda, tantanavor kayfiyatda boʻlib, soqiynoma usuli joʻrligida keladi. "M.P" harakatchan surʼatda, qashqarcha usuli asosida rivoj topadi. "M." avjlarida Muhayyari Chorgoh va Ushshoq namudlariga oʻxshash ohanglar, shuningdek, usulsiz, badiha uslubda bayon etilgan parchalar mavjud. "M." yakka sozlar (tanbur, dutor, gijjak va boshqalar)da, shuningdek milliy cholgʻu ansambllarida ijro etiladi. 1920-yillarda "M.P" ku-yiga soʻz bogʻlash yoʻli bilan qoʻshiqqa aylantirilib, "Koʻk koʻylak" guruhi tomonidan ijro etilgan. "M." kuylaridan V. Zolotaryov, D. Zokirov, B. Giyen-ko va boshqa orkestr asarlarida foydalanishgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil