Lashkargoh (Afgʻoniston)

Lashkargoh , tarixan Bost yoki Bust deb atalgan, Afgʻoniston janubi-gʻarbidagi shahar va Hilmand viloyatining markazi. U Argʻandob daryosining Hilmand daryosiga qoʻshilib ketadigan Lashkargoh tumanida joylashgan. Shahar aholisi 2006-yilga kelib 201 546 kishini tashkil qildi. Lashkargoh sharqda Qandahor, gʻarbda Eron bilan chegaradagi Zaranj, shimoli-gʻarbda Faroh va Hirot bilan yirik yoʻllar orqali bogʻlangan. Asosan juda qurgʻoqchil va kimsasiz. Biroq, Hilmand va Argʻandab daryolari atrofida dehqonchilik mavjud. Bost aeroporti Hilmand daryosining sharqiy sohilida, Hilmand va Argʻandob daryolari tutashgan joyidan besh milya shimolda joylashgan. Savdo markazlari tufayli Afgʻonistonning kattaligi boʻyicha Kobuldan keyin va Qandahordan oldingi ikkinchi yirik shahri.

Shahar Lashkargoh jangida bir necha hafta davom etgan janglardan soʻng, 2021-yil 13-avgustda Tolibon tomonidan bosib olindi va 2021-yilgi keng qamrovli hujum doirasida Tolibon tomonidan bosib olingan oʻn toʻrtinchi viloyat markaziga aylandi.

 Tarixi 
Lashkargoh forscha „qoʻshin toʻplanadigan joy“ degan maʼnoni anglatadi. Bu hudud 9-asrda Safforiylar davlati tarkibiga kirgan. U ming yil oldin Gʻaznaviy zodagonlari bilan qishki katta poytaxti Bostga hamroh boʻlgan askarlar uchun daryo boʻyida joylashgan kazarma sifatida rivojlangan. Gʻaznaviylar saroylari xarobalari hali ham Hilmand daryosi boʻyida; Bost shahri va uning chekka jamoalari birin-ketin asrlar davomida Gʻuriylar, Moʻgʻullar va Temuriylar tomonidan talon-taroj qilindi. Ammo keyinchalik bu hudud Amir Temur tomonidan qayta tiklangan.

16-asr oxiriga kelib shahar va viloyat Safaviylar sulolasi tomonidan boshqarilgan. 1709-yilda Afgʻoniston Gilzoyi hokimligi tarkibiga kirdi. 1738-yilda Qandahorga ketayotganda afshoriylar qoʻshini tomonidan bosib olingan. 1747-yilga kelib u Durroniylar davlati yoki zamonaviy Afgʻonistonning bir qismiga aylandi. Inglizlar Birinchi ingliz—afgʻon urushi paytida yoki taxminan 1840-yilda kelgan, ammo bir yildan keyin chiqib ketishgan. Shahar Ayubxon tomonidan Ikkinchi ingliz—afgʻon urushida 1880-yilgacha inglizlar uni Abdurahmonga qaytarishda yordam bergan. Keyingi 100 yil davomida u tinch boʻlib qoldi.
left|thumb| Lashkargohning Amerika namunasidagi koʻchasi.
Zamonaviy Lashkargoh shahri 1950-yillarda AQShning Tennessi vodiysi maʼmuriyati (TVA) namunasidagi Hilmand vodiysi maʼmuriyati (HVA) sugʻorish loyihasida ishlagan AQSh armiyasi muhandislar korpusining qarorgohi vazifasini bajargan. Lashkargoh Amerika loyihalari asosida qurilgan boʻlib, keng koʻchalari daraxtzor va koʻcha devori yoʻq boʻlgan gʻishtdan qurilgan uylar bilan qoplangan. Sovet istilosi va uzoq davom etgan Afgʻoniston fuqarolar urushi davrida daraxtlar asosan qulab tushdi va devorlar koʻtarildi.

1940—1970-yillardagi ulkan Hilmand sugʻorish loyihasi Afgʻoniston janubidagi eng keng tarqalgan dehqonchilik zonalaridan birini yaratib, koʻp minglab gektar choʻllarni insonlar yetishtirish va yashash uchun ochdi. Loyiha uchta yirik kanalga qaratildi: Bogʻra, Shamolon va Darveshon. Kanallarni saqlash masʼuliyati yarim mustaqil davlat organi boʻlgan Hilmand va Argʻandob vodiysi maʼmuriyati (HAVA) zimmasiga yuklangan edi, uning vakolatlari (oʻzining gullagan davrida) viloyat gubernatorlari bilan raqobatlashardi.

1989-yilda sovet qoʻshinlari Afgʻonistondan olib chiqib ketilganidan va 1992-yilda Muhammad Najibullo hukumati qulagandan soʻng, shahar mujohidlar qoʻliga oʻtdi. 1990-yillarning oʻrtalarida u Tolibon hukumati boshqaruviga oʻtdi. 2001-yil oxirida Tolibon Qoʻshma Shtatlar qurolli kuchlari tomonidan hokimiyatdan chetlatildi. 2002-yildan beri shahar va mintaqa AQSh dengiz piyodalari korpusi va Xalqaro xavfsizlik kuchlari tomonidan ishgʻol qilindi. 2008-yilda Tolibon kuchlari shaharga shiddatli hujum uyushtirdi, biroq „Hilmand choʻponlari“ hujjatli filmida koʻrsatilganidek, Afgʻoniston milliy armiyasi va Oregon armiyasi milliy gvardiyasi ularni toʻxtatib turishga muvaffaq boʻldi. Afgʻoniston xavfsizlik kuchlarini oʻqitish va jihozlashdan soʻng, xorijiy armiyalar 2011-yilda xavfsizlik mas’uliyatini Afgʻoniston harbiylari va Afgʻoniston milliy politsiyasiga topshirdi. Shahar Tolibon isyonchilari tomonidan uyushtirilgan hujumlar koʻrinishidagi ayrim janglarga guvoh boʻldi. 2020-yil oktyabr oyida Tolibon yaqin atrofdagi Nad Ali tumani bilan birga shaharga hujum qildi. Jangarilar Afgʻoniston Islom Amirligi bayrogʻini shaharning sharqiy kiraverishida koʻtargan, biroq bir necha kundan keyin AQSh Lashkargoh yaqinidagi Tolibonga qarshi havo hujumlarini toʻxtatishga rozi boʻlganidan soʻng uni tark etgan. Shahar 2021-yil 13-avgustda, Lashkargoh jangidan soʻng Tolibon nazoratiga oʻtdi.

 Iqlimi 
Lashkargoh issiq choʻl iqlimiga (Köppen iqlim tasnifida BWh) ega, kam yogʻingarchilik va yoz va qish harorati oʻrtasidagi yuqori oʻzgarishlar bilan tavsiflanadi. Lashkargohda yillik oʻrtacha harorat 20,1 °C, yogʻingarchilik esa oʻrtacha 97 mmni tashkil qiladi. Yoz may oyining oʻrtalarida boshlanadi, sentyabr oxirigacha davom etadi va juda quruq. Iyul – yilning eng issiq oyi, oʻrtacha harorat 32,8 °C. Eng sovuq oy —yanvarning oʻrtacha harorati 7,6 °C.

 Hilmand daryosi 
thumb|Hilmand daryosida qayiqda sayr qilish. Daryo sohilidagi chakalakzorlar narigi tomonida joylashgan.
Hilmand daryosi Afgʻonistondagi eng uzun daryo boʻlib, uzunligi 1150 kmga yetadi. Daryo Hindukushdan boshlanib, qoʻshni Eronning Siston va Balujiston ostonidagi Homuni Hilmand shahrida tugaydi. Daryoning ikki asosiy irmogʻidan biri Lashkargoh orqali oʻtib, daryo boʻyidagi shaharga jozibali havo beradi. Bu Lashkargoh aholisining sayr qilishlari uchun qulay sharoit yaratadi. Lashkargohda daryo yetarlicha chuqur boʻlib, turli xil suv sportlari, jumladan, suzish va qayiqda sayr qilish imkonini beradi. Qayiqlar aholiga ijaraga beriladi. Yaqinda daryo boʻyida Mirvays Nika bogʻi qurilgan. Daryoning shaharga qarama-qarshi tomonida katta chakalakzor joylashgan. Daraxtlarning koʻp va turli xil qushlar, sut emizuvchilar va sudralib yuruvchilar yashaydi.

 Diqqatga sazovor joylari 
thumb|Lashkargoh masjidi shahardagi asosiy masjiddir.
Gʻaznaviylar imperiyasining Lashkari Bozor qalʼasi shaharning chekkasida joylashgan. Janubda, Bostning buyuk qalʼasi Qalʼayi Bost taʼsirchan xaroba boʻlib qolmoqda. U Hilmand va Argʻandob daryolarining birlashgan joyi yaqinida, Lashkargohdan janubda yarim soatlik yoʻlda joylashgan. Qalʼayi Bost 100 afgʻon banknotida (Afgʻoniston pul birligi) tasvirlangan dekorativ arkasi bilan mashhur. 2008-yil aprel holatiga koʻra, kengligi taxminan 20 fut va chuqurligi 200 fut boʻlgan qadimiy shaftaga tushish mumkin edi, uning bir qator qorongʻi yon xonalari va pastga olib boradigan spiral zinapoyasi bor. 2006-yilda Lashkargoh janubidan Qalʼayi Bost arkasiga olib boradigan tosh yoʻl qurilishi boshlandi (Jeyms A. Michenerning Karvonlar kitobi oʻquvchilariga Qalʼa Bist nomi bilan maʼlum).

 Masjidlar
 Lashkargoh masjidi.
 Bogʻlar
 Mirvays Nika bogʻi, Hilmand daryosi boʻyida joylashgan;
 Muhammad Rasul Oxunzoda bogʻi, shahar markazida joylashgan;
 Boboyi Millat bogʻi yetti gektar maydonni egallagan ulkan bogʻ boʻlib, Hilmand daryosi boʻyida, Lashkargoh chekkasida joylashgan.
 Ayollar bogʻi.

 Aholisi 
Lashkargoh aholisi 2006-yilda taxminan 201 546 kishini tashkil etgan 2015 yilda nufusi 276 831 nafarga baholangan.

 Yerlardan foydalanish 
Lashkargoh Afgʻoniston janubidagi savdo va tranzit markazi hisoblanadi. U Hilmand va Argʻandob daryolarining qoʻshilish joyida joylashgani uchun mamlakatdagi barcha viloyatlar markazidan eng koʻp gektar suvga (4940 ga) ega. Binobarin, foydalaniladigan yerlarning katta qismini (61%) qishloq xoʻjaligi yerlari tashkil qiladi. Turar-joylar markaziy tumanlarda toʻplangan.

 Taʼlimi va ommaviy axborot vositalari 
thumb|Hilmand oʻqituvchilar malakasini oshirish instituti
Sovet istilosi va fuqarolar urushigacha boʻlgan 1960—70-yillarda Lashkargohda taʼlim darajasi juda yuqori boʻlgan. Talabalar iqtidorli, faol va mehnatkash edi. Ular har doim universitetlarda yaxshi oʻrinlarni egallab turgan. 2011-yilda barpo etilgan Boʻlan koʻprigidan 800 metr narida 27 ga yaqin maktab, oʻqituvchilar malakasini oshirish instituti, qishloq xoʻjaligi maktabi, Lashkargoh texnika, qishloq xoʻjaligi va veterinariya instituti mavjud boʻlib, Abdulmaik dekan lavozimida ishlaydi. Lashkargohda 2008-yilda Hilmand davlat universiteti asos solgan bir qator oliy oʻquv yurtlari mavjud boʻlib, rektor lavozimida Sur Gul Sandaxil Tinchlik maydoniga yaqin kampus va Lashkargoh yaqinida qurilish byudjeti 1,5 million AQSh dollari boʻlgan yangi kampus quriladi. Hilmand universitetida qishloq xoʻjaligi, muhandislik, taʼlim va veterinariya kabi toʻrtta fakultet mavjud. Hilmand viloyatidagi Bost oliy taʼlim instituti 1391-2012-yillarda Lashkargohda tashkil etilgan, huquq, muhandislik va biznes boshqaruvi kurslariga ega boʻlgan xususiy, mazhabdan tashqari oliy taʼlim muassasasidir. Bost qishloq xoʻjaligi universiteti 2007-yilda Oliy taʼlim vazirligida roʻyxatdan oʻtgan va Hilmand viloyatining sobiq gubernatori Assadulla Vafo tomonidan ochilgan. Bost qishloq xoʻjaligi universiteti hozirda faqat qishloq xoʻjaligi sohasida taʼlim beradi. Shuningdek, shaharda koʻplab kompyuter va ingliz tili kurslari mavjud boʻlib, ularda minglab talabalar bilim olmoqda.

Yoshlar Hilmand viloyati Madaniyat va axborot boshqarmasi faoliyati bilan bir qatorda turli madaniy-maʼrifiy tadbirlarda ham faol ishtirok etishadi. Lashkargohda turli madaniy guruhlar, jumladan, Hilmand yoshlar tashkiloti, Bost madaniyat jamiyati, Alloma Mahmud Tarziy taʼlim va madaniyat uyushmasi va Hilmand madaniy guruhi kabilar faoliyat yuritadi. Shuningdek, talabalar va madaniyat tashkilotlari tomonidan yaratilgan va yangilanadigan turli xil madaniy-maʼrifiy veb-saytlar mavjud. Lashkargohda ommaviy axborot vositalaridan keng foydalanilmoqda. Soʻnggi oʻn yillikda radio, televidenie va internetdan foydalanish sezilarli darajada oshdi. Lashkargohda bir nechta radiostansiyalar, jumladan Tamaddun radiosi 90.6 FM, Sabavun radiosi, Samun radiosi va Hilmand radiosi eshittiriladi. Boshqa koʻplab mahalliy Afgʻoniston va xalqaro telekanallar bilan bir qatorda, Lashkargohdan ham efirga uzatiladigan Bost telekanali mavjud.

 Soʻnggi oʻzgarishlar 
Lashkargoh shahri keyingi yillarda keng koʻlamli obodonlashtirildi, yangi yoʻllar, bozorlar va turar-joylar qurildi. Koʻpgina afgʻonlar oʻz qabilalarini tark etib, Lashkargoh kabi shaharlarga koʻchishda davom etmoqdalar. Hukumat loyihalari shaharning taxminiy hajmini oshirib, odamlarga yerlarni taqsimladi. Zamonaviy arxitektura va qurilish usullari hozirda bu yerda loy gʻishtlar va boshqa anʼanaviy afgʻon meʼmorchiligiga qaraganda keng tarqalgan. Hilmand viloyatining sobiq gubernatori Gulab Mangal shaharning keng koʻlamli rivojlanishini moliyalashtirdi, hokimyat binosi va Adliya boshqarmasi yaqinda taʼmirlandi, yangi politsiya qarorgohi va Hayitgoh ham moliyalashtirildi. Afgʻonistonning katta qismidan farqli oʻlaroq, Lashkargoh yoʻllari odatda asfalt bilan qoplangan. Xalqaro tashkilotlar va Lashkargohdagi PRT reabilitatsiya va infratuzilma loyihalarini – maktablar, yoʻllar va bogʻlar – amalga oshirishga yordam berdi.

2005- yilda USAID tomonidan moliyalashtirilgan loyiha doirasida Lashkargohda oltita suv ombori qurilishi eʼlon qilindi va suv taʼminoti uchun masʼuliyat Hilmand va Argʻandob vodiysi maʼmuriyatiga topshirildi. Hilmand daryosining ifloslanishi tufayli shahar oʻtgan 30 yil davomida toza suvsiz qolgan ediUSAID Field Report Afghanistan Feb 2005 ReliefWeb.

2010-yilda Mushtarak operatsiyasining bir qismi sifatida Britaniya armiyasi va mahalliy ishchi kuchlari Lashkargoh va shimoliy, nisbatan rivojlangan Gereshk shahrini bogʻlaydigan Traydent yoʻnalishi (inglizcha: Route Trident) yoʻlini qurdi, Hokim Mangalning shaharni qayta qurish harakatlarida Route Tridentga kam mablagʻ ajratildi, ammo Lashqargohni qayta qurishning ustuvor yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi.

Shaharni qayta tiklashga yordam beradigan joriy loyiha „Lashkargoh Bost aeroporti va qishloq xoʻjaligi markazi“ hisoblanadi. Ushbu loyiha yangi qishloq xoʻjaligi markazi, sanoat parkini qurishdan iborat boʻlib, renovatsiya loyihalari orqali Bost aeroportini taʼmirlash, modernizatsiya qilish va modernizatsiya qilishdan iborat.

 Sporti 
thumb|Lashkargoh futbol stadioni
Futbol va kriket mintaqadagi eng mashhur sport hisoblanadi. Sigʻimi 10 000 dan ortiq tomoshabinga moʻljallangan „Lashkargoh“ futbol stadioni 2006-yilda qayta qurilgan. Hozirda 2009-yilning yozida qurib bitkazilgan Lashkargohdagi Karzay stadionida roʻyxatdan oʻtgan 13 ta kriket jamoasi oʻynamoqda.

Bodibilding ham Lashkargoh yoshlarini oʻziga jalb etdi. Shaharda bir nechta gimnaziyalar mavjud. Aziz Ahmad Nikyor 2006-yilda Janob Afgʻoniston unvoniga sazovor boʻldi hamda 2006-yilgi Osiyo oʻyinlarida Lashkargohdagi mashhur sport , xususan, takevondo, boks, snuker, voleybol boʻyicha Afgʻoniston sharafini himoya qildi.

 Giyohvand moddalar 
Otasi sugʻorish loyihasida ishlagan amerikalik afgʻon bola bilan suhbatlashgan BBC dasturiga koʻra, loyiha qishloq xoʻjaligi yaratishni koʻzda tutgan, biroq soʻnggi paytlarda koʻknori yetishtirishning rivojiga hissa qoʻshgan.

 Mashhur shaxslari 
 Tamim Ansoriy, yozuvchi;
 Abul Fath al-Bustiy (942-1010), fors kotibi va mashhur shoir;
 Muhammad ibn Hibbon al-Bustiy (taxminan 884—965), musulmon olimi;
 Ehson Omon (1959-yilda tugʻilgan), xonanda;
 Hasan Maymandiy, Gʻaznaviylar hukmdori Sabuktegin davrida, 10-asrda Bust hokimi.

 Yana qarang 
 Afgʻoniston shaharlari

 va izohlar 

 

 Wikimedia Commonsdagi Lashkargohga aloqador mediakar
 Lashkar Gah municipality
 Helmand Landscape Pictures

Turkum:Hilmand viloyati aholi punktlari
Turkum:Afgʻoniston shaharlari
Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Turkum:Afgʻoniston-AQSH munosabatlari