Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Iskandarkoʻl ekspeditsiyalari

Iskandarkoʻl ekspeditsiyalari (1870, 1875) — Zarafshonning yuqori oqimidagi bekliklarni istilo etish maqsadida podsho Rossiyasi tomonidan uyushtirilgan harbiy yurishlar. Birinchi harbiy yurish (1870, aprel — may)dan maqsad podsho Rossiyasi Buxoro amirligining anchagina qismini bosib olgach, amirlik-ka tobe boʻlgan Koʻhiston, yaʼni Hisor, Koʻlob, Baljuvon bekliklari va Qo-rategin, Darvoz shohliklari hamda Zarafshonning yuqori oqimidagi yarim mustaqil Mogʻiyon, Fon, Kishtut, Fal-gʻar, Mastchoh, Yagʻnob mulklarini bosib olish va Iskandarkoʻl atrofidagi tabiiy boyliklarni oʻrganish edi. Yurishga Zarafshon okrugi boshligʻi general Abramov rahbarlik qildi. Ekspeditsiya tarkibiga geolog D. K. Mishenkov, tabiatshunos olim A.F. Fedchenko, haritashunos L. N. Sobolev, topograf A. M. Skassi va b. kiritilgan. Mastchox/shk mahalliy aholi ruslarga qattiq qarshilik koʻrsatganiga qaramay, 1-ekspeditsiya natijasida Zarafshon daryosining yuqori oqimidagi bekliklar tumanga aylantirilib, Zarafshon okrugiga qoʻshib olindi, ularning aholisi, geografiyasi va topografiyasi toʻgʻrisida maʼlumotlar toʻplandi.

Ikkinchi harbiy yurish (1875) Koʻhistonda Qalandar miroxoʻr boshchiligida Puldarak qishlogʻida koʻtarilgan milliy ozodlik harakatini bostirishga qaratildi. Shu maqsadda shtabs-kapitan G. A. Arendarenko boshchiligida 1 muntazam batalon, 10 otliq kazak va 1 togʻ zambaragi yuborildi (8 noyabr). 21 noyabr

da esa A. M. Yefimovich boshchiligida qoʻshimcha harbiy qism yetib keldi. Natijada ozodlik harakati, asosan, bostirildi. Uning bir qism qatnashchilari Yuqori Mastchoh qishlogʻiga chekinganlar. Ularga Qoʻqon xonligida yashovchi aholidan yordam kelishi bilan ozodlik harakati ommaviy tuye oldi. General G. A. Arendarenko 1876-yil 13 yanvarda yangi kuch bilan xalq harakatini shafqatsiz ravishda bostirdi. Qalandar miroxoʻr qoʻlga tushirildi, istiqlolchilarning koʻp qismi qirib tashlandi. I.e. natijasida Zarafshonning yuqori oqimidagi bekliklar uzil-kesil podsho Rossiyasi tomonidan bosib olindi.

Naim Norqulov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Buxoro amirligidagi harbiy harakatlar
Turkum:Oʻzbekiston harbiy tarixi
Ibrohimjon Iskandarov

Ibrohimjon Iskandarov (1932-yil 8-may, Sayram tumani Qoramurt qishlogʻi, Qozogʻiston — 2020-yil 13-dekabr) — iqtisodchi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademikemiyasi akademigi (1979), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1992), iqtisod fanlari doktori (1969), professor (1973). Toshkent moliya-iqtisod institutini tugatgan (1953). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi ijtimoiy fanlar boʻlimi kotibi (1962—1963), Iqtisodiyot institutida boʻlim mudiri (1963—1968). Oʻzbekiston Davlat reja qoʻmitasi huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar institutida ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari (1968—1969). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Iqtisodiyot instituti direktorining oʻrinbosari (1969—1971), direktori (1971—1975). Toshkent xalq xoʻjaligi instituti rektori (1975—1976), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa, iqtisod va huquq boʻlimi Akademik kotibi (1976—1979) va raisi (1984—1987); Fanlar akademiyasi Prezidiumi bosh ilmiy kotibi (1979—1984). Oʻzbekiston Vazirlar Kengashi raisining oʻrinbosari — Davlat Reja qoʻmitasi raisi (1987—1989); Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Respublika ishlab chiqaruvchi kuchlarini oʻrganish kengashi raisi (1989—1990), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti (1990—1996). 1997-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Iqtisodiyot institutida iqtisodiy integratsiya muammolari boʻlimi boshligʻi.

Iskandarovning ilmiy ishlari sanoat iqtisodiyoti, yalpi milliy mahsulotni hisoblash uslubiyati, bozor iqtisodiyotiga oʻtish sharoitida Oʻzbekistonning jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi muammolariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1974).

 

 Ekonomicheskiye problemi razvitiya tekstilnoy promishlennosti v Oʻzbekistane, T., 1969; Problemi ekonomicheskoy nauki v Oʻzbekistane, T., 1979.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1932-yilda tugʻilganlar
Turkum:8-mayda tugʻilganlar
Turkum:Sayram tumanida tugʻilganlar
Turkum:Qozogʻistonda tugʻilganlar
Turkum:2020-yilda vafot etganlar
Turkum:13-dekabrda vafot etganlar
Turkum:Iqtisodchilar
Turkum:Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Iqtisodiyot fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Mirzagʻani Iskandarov

Mirzagʻani Iskandarov (1925-yil 6-noyabr, Zadaryo tumani — 1995-yil 15-sentyabr, Toshkent) — tarixchi olim. Oʻzbekiston FA muxbir aʼzosi (1989), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1976). Tarix fanlari doktori (1973), professor (1981). Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1954). Oʻzbekiston K.P MK targʻibot va tashviqot boʻlimi mudiri (1974—1979), Toshkent Oliy partiya maktabi direktori (1980—1991). Asarlari oʻtgan asr 70—80-yillari madaniyati, ziyolilar va ularning iqtisodiyot, madaniyat, fan va texnika sohalaridagi faoliyatlariga oidOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil..

 

Turkum:1925-yilda tugʻilganlar
Turkum:1995-yilda vafot etganlar
Turkum:Oʻzbek tarixchilari
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Turkum:6-noyabrda tugʻilganlar
Turkum:15-sentyabrda vafot etganlar
Turkum:Toshkentda vafot etganlar
Turkum:Tarix fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Saʼdulla Iskandarov

Iskandarov Saʼdulla (1939-yil 5-fevral, Xorazm viloyati Bogʻot qishlogʻi) — kimyogar olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2000). Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi Fanlar akademiyasida akademik (1991), kimyo fanlari doktori (1973), professor (1980). Toshkent farmatsevtika institutini tugatgan (1961). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida ilmiy xodim (1965—1973), Xorazm pedagogika institutida prorektor (1973—1977). Oʻrta Osiyo neftni qayta ishlash ilmiy tadqiqot instituti direktori (1977—1978). Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash injenerlari instituti rektori va kafedra mudiri (1978—1986; 2001-yildan), laboratoriya mudiri (1976—1991). Toshkent farmatsevtika instituti rektori (1991—2001). Ilmiy ishlari oʻsimliklar alkaloidlarini oʻrganish, kimyoviy tuzilishini aniqlash, strukturaviy tahlil usullari va ularni qishloq xoʻjaligida qoʻllash masalalariga bagʻishlangan. Oʻsimliklardan 24 yangi alkaloid ajratib olgan. Paxtachilikda qoʻllaniladigan biologik stimulyatorlar (A-1, Ketostim), „Optim“ defoliantini ixtiro qilgan. Shamol eroziyasiga karshi kurashda interpolimer kompleks qoplama hosil qilish usulini yaratdi. Tibbiyotda keng koʻlamda ishlatiladigan bir qancha noyob dorilar (levomitsetin, vitamin Ye, mumiyo va boshqalar)ni ishlab chiqarishning yangi texnologiyalarini taklif etdi. Oliy oʻquv yurtlari uchun organik kimyo boʻyicha darsliklar yozgan. Jahon dorishunoslar Kongressi aʼzosi (1996)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Kimyo fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Turkum:1939-yilda tugʻilganlar
Turkum:5-fevralda tugʻilganlar
Turkum:Xorazm viloyatida tugʻilganlar
Sobir Iskandarov

Sobir Iskandarov (1909-yil 11-mart — Toshkent — 1976-yil 2-iyul) — kino dublyaji rejissyori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Leningrad sahna sanʼati texnikumini tugatgan (1930). 1930-yildan „Oʻzbekfilm“da ishlagan. „Soʻnggi bek“ filmida aktyor, „Makrli changal“, „Tong oldidan“, „Oʻlim qudugʻi“, „Yigit“ filmlarida rejissyor yordamchisi, aktyor sifatida qatnashgan. 1936-yildan rejissyor chet el filmlarini oʻzbek tiliga dublyaj qilishda xizmatlari katta. „Ikki jangchi“, „Tinch oqar Don“, „Ona kalbi“, „26 Boku komissari“, „Joʻra sarkor“, „Sevgi va soqov“, „Sofiya Grushko“ va boshqalar u rejissyorlik qilgan filmlardan. Iskandarov, shuningdek, oʻzbek filmlarini qardosh xalqlar tillariga dublyaj qilishda ham qatnashganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1909-yilda tugʻilganlar
Turkum:11-martda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:1976-yilda vafot etganlar
Turkum:2-iyulda tugʻilganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha rejissyorlar
Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar
Toʻlqin Iskandarov

Iskandarov Toʻlqin Iskandarovich (1939-yil 25-aprel, Toshkent) — gigiyenist, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2000), tibbiyot fanlari doktori (1976), professor (1977). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan shifokor (1984). Toshkent TIni tugatgan (1962). Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vazirligi Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy tadqiqot institutida laboratoriya mudiri (1967—1970), mehnat gigiyenasi boʻlimi mudiri (1970—1972), direktor (1980—1989, 1995-yildan), Toshkent tibbiyot akademiyasi kommunal gigiyena kafedrasi mudiri (1972—1998). Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vaziri oʻrinbosari (1989—1995). Issiq iqlim sharoitida paxtachilikda qoʻllaniladigan pestitsidlar gigiyenasi va toksikologiyasi ustida tadqiqot olib borib, tashqi muhitni pestitsidlar taʼsiridan muhofaza qilish va aholi sogʻligʻini saqlash tadbirlarini ishlab chiqqanOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:1939-yilda tugʻilganlar
Turkum:25-aprelda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:Tibbiyot fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan shifokorlar
Gʻoyibnazar Iskandarov

Gʻoyibnazar Matmurodovich Iskandarov (1934-yil 20-noyabr, Toshhovuz — 1994-yil 20-dekabr, Toshkent) — aktyor, rejissyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutining aktyorlik (1957) va rejissyorlik (1983) fakultetlarini tugatgan. Hamza teatrida aktyor (1954—1961), Oʻzbekiston televideniyesida aktyor va rejissyor (1961—1977), Jizzax teatrining bosh rejissyori (1977—1981), Jizzax filarmoniyasining direktori (1981—1987), Oʻzbekiston radiosida rejissyor (1988—1994). Asosiy rollari: Moʻmin Mirzo ("Alisher Navoiy"), Omon („Yangi yer“), Nizom („Hurriyat“) va boshqalar. Rejissyorlik qilgan asarlari: „Jamila“ (Chingiz Aytmatov), „Shishali yurak“ (L. Ustinov), „Bevafo yakan“ (A. Jamol, Gʻ. Iskandarov) kabi telespektakllar; „Zoʻraki tabib“ (Molyer), „Oygul bilan Baxtiyor“ (Hamid Olimjon), „Kelinlar qoʻzgʻoloni“ (Said Ahmad) va boshqa spektakllarOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1934-yilda tugʻilganlar
Turkum:20-noyabrda tugʻilganlar
Turkum:1994-yilda vafot etganlar
Turkum:20-dekabrda vafot etganlar
Turkum:Toshkentda vafot etganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar
Turkum:Alifbo boʻyicha rejissyorlar
Iskandarun

Iskandarun - Urta dengizdagi qoʻltiq, Turkiyaningjanubi-sharqida. Uz. 74 km, eng keng joyi 46 km, chuq. 99 m gacha (kiraverishda). Sharqiy va janubi-sharqiy sohillari togʻli, gʻarbiy qismi tekis. I.ga Jayhon daryosi quyiladi. Suv qalqishi sutkalik, bal. 0,8 m gacha. Sharqiy sohilida Iskandarun porti joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Qoʻltiqlar
Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Iskart

Iskart — 1) biror narsaning anik, belgilangan meʼyori, oʻlchovi, qolati; mas, temirchilikda oʻtda qizdirilgan pichoq, bolta, tesha va b. asboblarning qizish meʼyori; 2) tikuvchilik, temirchilik va b. kasblarda biron buyumning qogʻoz (karton) yoki tunukadan tayyorlangan andazasi (mas, koʻylak yengi, ketmon, bel va b. andazasi); 3) atlas tanda ipi yuziga gul solish uchun naxlarni livitlarga ajratib, kalava singari qatlab qoʻyilgan joyi. Atlas yuziga tushirilgan gul nusxalari ("yaxudo nusxa", "guli namozshom", "margʻilon mashʼali", "xosiyatxon"va b.) I.da toʻliq bir shakl kasb etadi. Shu jihatdan tushgan naqshlar ham I. deyiladi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Iskifagn

Iskifagn — oʻrta asrlarda Kesh viloyatining Xuzor rustoqida joylashgan yirik shahar. Shahar nomi tarkibida sugʻdiycha "fagn" soʻzining borligi bu yerda mahalliy maʼbudlarga atalgan ibodatxona boʻlganligidan dalolat beradi. Shunga koʻra, uni sugʻdiycha "Juda baland ibodatxona" yoxud turki ycha "eski ibodatxona", deb atash mumkin. "Hudud ul olam"pya bu shahar Sakifagn shaklida uchraydi. I. oʻrnida hozir Gʻuzordan 9 km shim.da joylashgan yirik Xoʻjabuzruktepa shahar harobasi joylashgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, shahar mil. 6-asrda vujudga kelib, 13-asr boshida moʻgʻullar istilosi natijasida vayron boʻlgan. V. V. Bartoldning fikricha, I. atamasi hozir Eskibogʻ qishlogʻi nomi koʻrinishida saqlanib qolgan.

 Adabiyot 
 Bartold V. V., Sochineniya, t.1, M., 1963; Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Iskofiy

Iskofiy (taxallusi; asl ismi Abulqosim Ali ibn Muhammad) (10-asr, Chagʻoniyon; hozirgi Surxondaryo viloya-ti, Denov tumani) — shoir, kotib, notiq. Huroson hokimi Abu Ali as-Sagʻoniy (940—955) saroyida devon boshligʻi boʻlgan. Somoniylar amiri alhamid Noʻh ibn Nasr (943—954)ning saroyiga etgan taklifini rad qilgan. Ammo Noʻh bilan boʻlgan jangda Abu Ali yengilgan, I. ham asir olingan. Noʻh shoirni oʻz saroyida devon boshligʻi oʻrinbosari (948), soʻng boshligʻi etib tayinlagan. I. rasmiy xatlarni yozishga mohir boʻlgan, notiqlik sanʼatini puxta egallagan, noma janrini rivojlantirgan. I. iboralari xalq orasida aforizm va maqollarga aylanib ketgan. 21 sheʼri saqlangan, koʻpchiligi hajviy. Ayrimlarida saroy amaldorlari tanqid qilingan. I. turli mavzularda vasflar yozgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Island tili

Island tili — xind-yevropa tillari oilasining german tillari guruhiga mansub gʻarbiy skandinav tillaridan biri. Islandiyaning davlat tili. I.t.da umuman 270 mingdan or-tiq kishi soʻzlashadi (1992). Bu til vakillari Islandiyada, bir qismi Kanada va AQShda istiqomat qiladi. I.t. deyarli shevalarga ega emas. 12—13-asrlarda I. t. fonologik tizimida qisqa va choʻziq diftonglar (ikki unli to-vush birikmasi), portlovchi, jarangsiz undoshlar paydo boʻlgan. Urgʻu soʻzlarning birinchi boʻgʻiniga tushadi. I.t.da boshqa tillardan oʻzlashgan soʻzlar kam. 11-asr oxiri va 12-asr boshlaridan lotin alifbosi asosidagi yozuvda.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Islandiya (maʼnolari)

Islandiya:

 Islandiya - 

Islandiya (Islandiya Respublikasi) poytaxti — Rekyavik shahri.
 Islandiya (orol) — Atlantika okeanining shim.
 Islandiya (Island), Islandiya Respublikasi (Lydveldid Island) — Atlantika okeanining shim.
Islandiya (orol)

Islandiya — Atlantika okeanining shimolidagi orol, Islandiya davlati joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Orollar
Turkum:Yevropa
Islandiya shpati

Islandiya shpati - mineral, kalsit ning shaffof turi. Opti-kada polyarizatsiya linzalari tayyorlanadi. Q. Kalsit.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Islandlar

Islandlar — xalq. Islandiyaning asosiy aholisi. 255 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Shuningdek, Kanadada (30 ming kishi), AQShda (5 ming kishi) va Yevropa mamlakatlarida ham yashaydilar. Yevropeoid irqiga mansub. Island tilipe. gaplashadilar. Dindorlari — lyuteranlar.

I.ning etnogenezi va etnik tarixi yaxshi oʻrganilgan: "Yer egallanganligi haqida kitob" (12—13-asrlar)da Islandiyaga dastlabki (9—10-asrlarda) kelgan 400 kishining (asosan, norveglar) nomlari keltirilgan. Skandinav-kelt komponenti I.ning boshlangʻich etnik asosi boʻlgan. 930 yilda birinchi umumisland xalq majlisi — alting chaqirilgan. 1000 yildagi altingda ixtiyoriy ravishda xristian dini qabul qilingan. 13—17-asrlarda I. elatboʻlib, 19-asr oxirida esa millat boʻlib shakllangan. Anʼanaviy mashgʻulotlari — qoʻychilik va yilqichilik, shuningdek, baliqchilik, hunarmandchilik ham qad. tarixga ega.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Islimiy

Islimiy — oʻsimliksimon shakldagi takrorlanuvchi taqsimlardan tuzilgan asosiy naqsh turi. Naqsh asosini tanob, band, barg , butalar tashkil etadi. I. bir-biriga uzluksiz ulanib, oʻralib ketadigan chirmoviqsimon, oʻsimliksimon naqshlarning takrorlanishidan tashkil topadi. Shuning uchun baʼzan ustalar uni oʻrama yoki oʻsimliksimon naqsh deb ham ataydilar. I. naqshning xillari koʻp, u qaysi shakl bilan toʻldirilsa, naqsh shu shaklning nomi bilan ataladi: I. barg , I. bar-gak, I. bofta, I. gul, I. zanjira, I. madohil, I. mehrob va b. yuzdan ortiq sodda va murakkab mavjud. Bu naqsh yanada koʻpayib bormoqda. I. naqshlarning hunarmandlik rivojlangan shaharlar nomlari bilan atalgan xillari ham bor: Isfahoni I., Arabi I., Mashhadi I. va b. Turli davrlarda yashagan xalq ustalari yangi-yangi I. xillarini yaratgan va buyumlar be-zagi (ganchkorlik, naqqoshlik, yogʻoch oʻymakorligi, miskarlik, zardoʻzlik, kulolchilik, gilamchilik, kashtadoʻzlik va b.)da keng qoʻllagan. Shuningdek, uni yanada jozibali qilish maqsadida naqshlarda qoʻshimcha materiallardan foydalanilgan. Mas, zargarlik, kan-dakorlik, miskarlikda qimmatbaho toshlar, qahrabo va b. qadalgan. Bu uslub Oʻrta Osiyo, Yaqin Sharq, Hindiston, Eron, Turkiya, Afgʻoniston ustalari tomonidan keng foydalanilgan. I. naqshning naqqoshdan katta tajri-ba va mahorat talab qiladigan murakkab xillari ham bor. Xiva (Paxlavon Mahmud maqbarasi gumbaz osti bagʻallari), Buxoro, Samarqand (Registon ansambli, Sherdor Madrasa ravogʻi, mehrobi), Toshkent, Qoʻqon, Margʻilon, Andijon shaharlarida yogʻoch uymakori (A. Abdurahimov va b.), miskar (Abdulla hoji va b.), zardoʻz (N. Aminov va b.), ganchkor, kashtadoʻz ustalar ishlarida keng qoʻllangan, hozir ham I. naqshlardan keng foydalaniladi. Xalq ustalaridan S. Maxmudov, J. Hakimov, T. Toʻxtaxoʻjayev, O. Fayzullayev, N. Ibrohimov, M. Usmonov, K. Karimov va b.ning ijodlarida buni koʻrish mumkin. Shuningdek, kitob va jur.larni bezashda ham I. naqsh xillari keng qoʻllanadi. Bu soxdda grafik rassom I. Ikromovnsng xizmati katta.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Sanʼat
Turkum:Arxitektura
Islom atlasi

Islom atlasi — 10-asrda tuzilgan geografik xaritalar majmui. Yevropa ilmiy ida "Islom atlasi" nomini olgan. Uning asosini "Al-masolik va-l-mamolik" ("Yoʻllar va mamlakatlar") mavzusi boʻyicha arab tilida yozilgan tavsifiy-geografik asarlar tarkibidagi xaritalar tashkil qiladi. I. a.da 21 xarita boʻlib, ular quyidagi tartibda joylashtirilgan: dunyoning doiraviy xaritasi, Arabiston, Fors dengizi, Magʻrib, Misr, Shom, Rum dengizi, al-Jazira, Iroq, Xuziston, Fors, Kirmon, Sind, Armaniston (Arron va Ozarbayjon bilan birga), Jibol, Gilon (Tabariston bilan birga), Xazar dengizi, Fors chuli, Sijiston, Huroson, Movarounnahr).

I. a.dagi xaritalar dastlab oʻrtaosiyolik mashhur olim Abu Zayd ibn Saxl Balxiy (850—934)ning "Suvar al-akolim" ("Iqlimlar surati") geografik asarida berilgan. Uni Istaxriy Abu Ishoq al-Forisiy (850—934) qayta ishlab, xaritalarga ham ancha yangi maʼlumotlar kiritdi. Istaxriyning mazkur asari fanda "Kitob masolik almamolik", ("Yoʻllar va mamlakatlar kitobi") nomi bilan maʼlum; nusxalari juda koʻp, jahonning turli kutubxonalariga tarqalgan. Forscha tarjimalari ham anchagina. Shu sababdan Abu Zayd Balxiy va al-Istaxriy asarlari dastlab fors tilida yozilgan, degan xulosalarham mavjud. I. a.sining Abul Krs.im Ibn Havqal anNisibi (10-asr) tomonidan qayta ishlangani fanda ancha mukammal deb topilgan va u "Kitob al-masolik va-l-mamolik" boshqa nomi "Kitob surat al-arz" ("Yer surati kitobi") deb ataladi. Ibn Havqal asarida xaritalarga yozilgan izohlar ancha mukammal, muallif turli geografik manba maʼlumotlaridan ham keng foydalangan. Bu asar nafakat Sharqda, balki Yevropada ham shuhrat topdi.

I. a.dan, asosan, islom mamlakatlarining xaritalari oʻrin olgan va ularni "Iqlimlar" ham deyishgan. Bu yer yuzining siyosiy-maʼmuriy qismlarga boʻlinish (forslardagi "haft kishvar") ini eslatadi (qarang Yetti iqlim).

I. a. keyingi yillarda arab va fors tillarida geografik asarlar yozilishiga, xaritalar tuzilishiga katta taʼsir koʻrsatdi, aksari mualliflar undagi xaritalarni oʻz kitoblariga kiritdilar. I.a. Yevropada nemis olimi K. Miller tomonidan nashr etilgan (1926), "Arab xaritalari" toʻplamidan ham oʻrin olgan.

Omonulla Boʻriyev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Islom Garay III

Islom garay iii, Islom Geray III (1604-54) — Qrim xoni (1644—54); Salomat Garayning oʻgʻli. 1644-yil turk sultoni uni ukasi Muhammad Garay oʻrniga xon etib tayinlagan. 1648-yil I. G. III Bogdan Xmelnitskiy bilan ittifoq tuzgan, bundan maqsadi Polsha va Ukrainani zaiflashtirib ularning hududiga bostirib kirish edi. 1649-yil Zborovo jangida qatnashib, B. Xmelnitskiyni polyaklar bilan bitim tuzishga majbur qilgan, natijada Polsha uzil-kesil magʻlubiyatdan saqlanib qolgan. Berestechko (1651) va Jvanets (1653) janglarida I. G. III ning xiyonati polyaklarni ikki marotaba magʻlubiyatdan asrab qolgan va bu bilan ukrain xalq-ozodlik armiyasini mushkul ahvolga solib qoʻygan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Islom konferensiyasi tashkiloti

Islom konferensiyasi tashkiloti (IKT) — hukumatlararo xalqaro tashkilot. Islom mamlakatlari davlat va hukumat boshliqlarining 1-konferensiyasida (1969 y., Rabot sh., Marokash) asos solingan. Islom davlatlari tashqi ishlar vazirlarining 3-konferensiyasida (1973 y., Jidda sh., Saudiya Arabistoni) taʼsis etilib, ustavi qabul qilingan. Hozir IKT diniy mushtaraklik asosida jami 55 davlatni, jumladan, mustaqillikka erishgan Markaziy Osiyo davlatlarini, shuningdek, Falastin ozodlik tashkiloti (FOT)ni birlashtiradi. IKT ustaviga binoan uning maqsadi aʼzo davlatlar oʻrtasida islom birdamligini ragʻbatlantirish, iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy, ilmiy va b. sohalarda hamkorlikni mustahkamlash, irqiy kamsitishni, barcha shakldagi mustamlakachilikni tugatishga harakat qilish, tinchlik va xavfsizlikni saklat uchun tadbirlar belgilash, Falastin arab xalqining oʻz huquqlarini tiklash va uning yerlarini ozod qilish uchun kurashini qoʻllab-quvvatlash kabilardan iborat. IKTning rahbar organlari davlat va hukumat boshliqlari Konferensiyasi (1981 yildan har 3 yilda bir marta chaqiriladi) va tash-qi ishlar vazirlarining Konferensiyasi (har yili yoki zarurat tugʻilganda chaqiriladi) va bosh kotib rahbarligidagi kotibiyatdir. IKT qarorgohiJidda sh.da joylashgan. IKT huzurida Islom taraqqiyot banki, Fan va texnika sohasida hamkorlik boʻyicha doimiy qoʻmita faoliyat koʻrsatadi. 1975 yildan IKTga Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) huzurida kuzatuvchi maqomi belgilangan. Oʻzbekiston Respublikasi (1996 yildan) IKTga toʻliq aʼzo boʻlib kirgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Islom tarixi
Islom nuri

"ISLOM NURI" - Oʻzbekiston musulmonlari idorasining diniy-ijtimoiy gaz. 1990-yildan Toshkentda nashr etiladi. Islom dinining asosiy man-bai boʻlgan Qurʼoni karim va Hadisi shariflarga suyangan holda faoliyat koʻrsatadi. Uning sahifalarida Oʻzbekiston musulmonlari idorasining fatvolari, Oliy hayʼat va Ulamolar kengashi qarorlari targʻib qilinadi.

Oʻzbekiston musulmonlari hayotiga hamda axloq-odobga oid maqolalar, diniy asarlar keng yoritiladi. Adadi 5 ming nusxa (2002).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston gazetalari
Islom olami kongressi

Islom olami kongressi (IOK) — musulmon mamlakatlari arboblarini birlashtirgan birinchi xalqaro islom tashkiloti. 1926-yilda Makkada tashkil etilgan. Qarorgohi Karochi sh. (Pokiston)da. IOK faoli-yatida musulmonlarning har yilgi haj ziyorati tugagan vaqtda toʻplanadigan Oliy Kengash rahbarlik qiladi. IOK bir necha ilmiy tadqiqot markazlari orqali islom tarixi, aqidalari, falsafasi sohasida tadqiqotlarni amalga oshirishga rahbarlik qiladi, islom mavzuidagi nashrlar (xususan, "Musulmon olami" jurnali)ni chiqarib turadi, uning ix-tiyorida "Islom ovozi" radiostansiyasi mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Islom tarixi
Islom olami uyushmasi

Islom olami uyushmasi - xalqaro islom tashkiloti. Ruxrniylarning 1962 yil may oyida Makkada boʻlib oʻtgan konferensiyasida asos solingan. Qarorgohi Makka sh.da. Oliy rahbar organi Taʼsis kengashi boʻlib, unga turli mamlakatdan 60 nafar diniy arbob kiradi. Uyushma qarorlari tavsiya harakteriga ega, majlisi yiliga 1-marta chaqiriladi. Taʼsis kengash ishini Bosh kotibiyat lashtirib, boshqarib turadi. Uyushmaning Saudiya Ara-bistonining 3 ta shahri — Ar-Riyod, Madina va Jiddada boʻlimlari mavjud, yana 13 ta vakolatxonasi boʻlib, ular Ummon (Iordaniya), Jakarta (Indoneziya), Kualalumpur (Malayziya), Nuaktosh (Mavritaniya), Dakar (Senegal), Parij (Fransiya), Nyu-York (AQSH) va b. bir necha xorijiy mamlakatlar poytaxtlarida joylashgan. Bundan tashqari, I. o. u.ning barcha musulmon mamlakatlarida vakillari bor. Uyushma BMTning Iqtisodiy va ijtimoiy kengashi hamda YUNESKO huzurida maslaqat berish huquqini olgan. I.o.u. BMTning bolalar fondiga badal oʻtkazib turadi. I.o.u. nizomiga muvofiq uning bosh maqsadi — islom taʼlimotini dunyoda hukmron taʼlimotga aylantirish va islom aqidalariga asoslangan tuzum oʻrnatish. Musulmonlar birligini taʼminlash, yoshlar masalasi bilan shugʻullanish ham uning oldiga qoʻygan vazifalaridan hisoblanadi. I. o. u. masjidlar va ularning imom-xatiblariga alohida eʼtibor beradi hamda ular orqali keng koʻlamda tashviqot ishlarini olib borishga yordam qiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Xalqaro tashkilotlar
Turkum:1962
Turkum:Islom
Islom polvon

Islom polvon, Islomqul Sultonqulov Hozirgi Farg'ona viloyati O'zbekiston tumani Yaypan shahrida tug'ilgan(?—Qoʻqon—1923) — Fargʻona vodiysida Sovet tuzumiga qarshilik koʻrsatish harakatining bosh qoʻmondoni (1923). Mutasavvif shayx va polvon sifatida Fargʻonada mashhur boʻlgan. Turkiston mustaqilligi uchun chor Rossiyasiga qarshi koʻtarilgan gʻalayonlarda qatnashgan (1909—1916). Islom polvon rahbarligida Qoʻqon va Oʻsh uyezdlaridagi Qoraboy, Mirza Umar, Eshmat boyvachcha, Madumar va Madali lashkar-boshilar, Hojixon Toʻra va b. qoʻrboshilar harakat qilgan. 1921—22 yillarda u Shermuhammadbekning oʻrinbosari edi. 1923 yil 1-yanvarda Shahrixonda boʻlgan qurultoyda Fargʻona vodiysida Sovetlarga qarshi harakatni boshqarish va qoʻrboshilar faoliyatini yagona maqsad sari yoʻnaltirib turish uning zimmasiga tushdi. Bu paytda Islom polvon qoʻl ostida 8000 yigit va 200 dan oshiq qurboshilar toʻplangan. Uning eng yaqin yordamchilari Qoraboy qoʻrboshi va Yormat maxsum edi. Bir qator muvaffaqiyatli jang harakatlaridan soʻng u Soʻx atro-fidagi jangda yengiladi (1923 yil avgust) va toqqa chiqib ketadi. Biroq Margʻilonga qaytib, yana kurashni davom ettiradi. 1923 yil 3 oktabrda Islom polvon qizillar tomonidan asirga olinadi va 1923 yil dekabrda Turkiston harbiy tribunale sayyor guruhi tomonidan (Qoʻqonda) otib tashlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 

 Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat
 Qoʻrboshi

 

 

Turkum:Qoʻrboshi
Islom sanʼati muzeyi

Islom sanʼati muzeyi — Misrdagi eng yirik muzeylardan, Qohira shahrida 1882-yilda asos solingan. 1952-yilgacha Arab sanʼati muzeyideb atalgan. Arab mamlakatlari, Eron va Turkiyaning oʻrta asrlar monumental byozak va amaliy sanʼat asarlarini jamlagan. Muzey toʻplami negizini Qohira masjidlari, xususiy uylardan keltirilgan va Krhirada qazib olingan topilmalar tashkil qiladi. Muzeyda oʻta qimmatbaho qoʻlyozma kitoblar va miniatyuralar, yogʻoch oʻymakorligi (Fotimiylar saroyidagi ov lavhalari tasvirlangan relyeflar, XI asr va boshqa), kulollik, kandakorlik, rangli emal bilan naqshlangan shisha (masjidlar chiroqlari, idishlari) buyumlar va boshqa saqlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Muzeylar
Turkum:Qohira
Islom shoir Nazar oʻgʻli

Islom shoir Nazar oʻgʻli (1874, Narpay tumani – 1953.17.7) – oʻzbek baxshisi. Oʻzbekiston xalq shoiri (1940). Narpay dostonchilik maktabi vakili. Ernazar shoirning shogirdi. Bobosi Rajab shoirdan doʻmbira chertishni, terma va doston kuylashni oʻrgangan. 22 yoshida dostonchi sifatida tanilgan, 30 ga yaqin xalq dostonlarini, koʻpgina xalq qoʻshiq va ertaklarini yod bilgan. Oʻzbekiston shahar va qishloqlarini kezib, „Alpomish“, „Kuntugʻmish“, „Goʻroʻgʻli“, „Orzigul“, „Ravshanxon“, „Gulixiromon“, „Yakka Ahmad“ dostonlarini, Maxtumquli, Berdaq, Mashrab va boshqalarning sheʼrlarini kuylagan. Islom shoir repertuaridagi ayrim dostonlarda oʻzbek xalq eposining ijtimoiy adolatsizlik va unga qarshi kurash gʻoyasi („Orzigul“, „Zulfizar bilan Avazxon“ va boshqalar), xalqchillik mavzui („Kuntugʻmish“ va „Sohibqiron“) oʻz ifodasini topgan. „Boʻl omon“, „Mehribonlar, hormangiz“ va boshqa termalarida mehnat kishisining turmushi tarannum qilingan. Ikkinchi jahon urushi yillarida chop etilgan „Jangnoma“ (1941), „Qahramonnoma“ (1942) toʻplamlarida oʻzbek jangchilarining mardlik va jasoratligi ulugʻlangan. Islom shoirning urushdan keyingi yillar ijodida ijodiy mehnat („Obodlik uchun“, „Tinchlik boʻlur barqaror“), tinchlik uchun kurash („Tinchlik jarchisi“, Nozim Hikmatga bagʻishlangan) mavzulari muhim oʻrin egallaydi. Islom shoir asarlari badiiy mukammalligi, zamonaviyligi, tilining xalq iboralari, maqollar, hikmatli soʻzlarga boyligi bilan ajralib turadi. Undan „Orzigul“, „Gulixiromon“, „Sohibqiron“, „Erali va Sherali“, „Kuntugʻmish“, „Tohir va Zuhra“ kabi dostonlar va bir qancha termalar yozib olib, nashr etilgan. Ayrimlari qardosh xalqlar tillariga tarjima qilingan. Narpay tumanida koʻcha va maktabga Islom shoir nomi berilgan. 1975-yilda shoir tavalludining 100 yilligi nishonlandi.

 

 Tanlangan asarlar, T., 1953.

 Adabiyot 
 Sobirov O., Islom shoir Nazar oʻgʻli (hayoti va ijodi), T., 1967.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Oʻzbekistonlik shoirlar
Turkum:Oʻzbekistonlik baxshilar
Turkum:Oʻzbekiston xalq shoirlari
Islom ensiklopediyasi

Islom ensiklopediyasi — islom muammolariga doir universal ensiklopediya. Islom dini, tarixiga oid barcha masalalar va istiloxlarni hamda musulmon mamlakatlariga doir maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan. 20-asr boshlaridan nashr etila boshlagan. Ne-mis, golland, fransuz, ingliz sharqshunoslari uning asosiy tashabbuskorlari boʻlgan. 1908—38 yillarda nemis, ingliz va fransuz tillarida 4 jildli qilib Leydenda nashr etildi. 1933— 65 yillarda arab tiliga tarjima qilib chiqarildi. 1950 y.dan Istanbulda turk tilida qayta ishlangan va toʻldirilgan holda chiqarildi. 1954 y.dan Yevropa va Amerikaning yirik islomshunoslari I.e.ni qayta nashr qilish ustida ish olib bormoqdalar. Hozirda turk tilida „Islom fiqhi“, „Hadis ensiklopediyasi“ nashrdan chiqqan. I.e. islomni va Sharq tarixini oʻrganuvchi tadqiqotchilar uchun muhim manba hisoblanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ensiklopediyalar
Ikrom Islomov

Ikrom Islomovich Islomov (1906.7.11 - Toshkent - 1975.12.4) - fizik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1943). Oʻzbekiston malaka oshirish institutini (1927), Moskva universitetini tugatgan (1933). U rta Osiyo universitetida kafedra mudiri (1936—37), Oʻzbekiston Davlat Universiteti rektori (1937—38), Oʻzbekiston XKS Fanlar komiteti raisi (1938—40), Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—46). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Fizika-texnika institutida (1946—50), Geologiya institutida (1951—57) laboratoriya mudiri. 1968 yildan Yadro fizikasi institutida katta ilmiy xodim. Ilmiy ishlari spektral taxlil soha-siga oid. 1000 dan ortiq turli mineral va rudalarni spektroskopik taxlil qilib, geologlarning amaliy ishlariga yaqindan yordam bergan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
 https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-apr-16-1975-2100567/

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Saidazim Islomov

Saidazim Islomov (1860-Toshkent—1955) — xalqustasi, ganch va yogʻoch oʻymakori; oilaviy ustalar sulolasi asoschisi (oʻgʻli usta Akbar Azimov, nabirasi usta Saidmalik Azimov; evarasi Shuhrat Azimov "Musavvir" ustaxonasida oʻyma bezakli badiiy buyumlar tayyorlovchi usta). Islomov ish faoliyatini milliy anʼanaviy uslubda binolar qurish bilan boshlagan. Binoning sinch qurilishidan boshlab, pardozlab tugallanishigacha boʻlgan ish jarayonini puxta egallagan. Binolarni ganch va yogʻoch oʻymakori bezaklar (sharafa, ustun, eshik va boshqalar) bilan bezagan: Navoiy teatri binosi va b. kurilishlarda va ularni bezatishda qatnashgan; ustalar (Usta Shirin Murodov va boshqalar)ga ganch oʻymakorligida sharafalar tayyorlash uchun krliplar tayyorlagan. Muzeylar (Oʻzbekiston sanʼat muzeyi, Sankt-Peter-burgdagi Ermitaj va boshqalar)da Islomov tayyorlab bezagan badiiy buyumlar (ustun, tamakidon, kursi, sandiq va boshqalar) saqlanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1860-yilda tugʻilganlar
Turkum:Toshkent viloyatida tugʻilganlar
Turkum:1955-yilda vafot etganlar
Oʻtkir Islomov

Islomov Oʻtkir (1932.22.11, Toshkent - 2013) — arxeolog olim. 
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), tarix fanlari doktori (1978).

Toshkent pedagogika institutining tarix fakultetini tugatgan (1956). Arxeolog, O’zbekistonning mezolit davri tarixini tadqiq qilgan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya intida ilmiy xodim, katta ilmiy xodim (1964-70). 1970-yildan shu institutning Toshkent boʻlimida arxeologiya va tosh davri boʻlimi mudiri. Ilmiy asarlari, asosan, mezolit davriga bagʻishlangan. U mezolit davrini tarixiy davr sifatida Urta Osiyoda birinchi bor ochib berdi; arxeologik ga asoslangan izlanishlari bilan insoniyatning Oʻzbekiston xududida 1 mln. yil mukaddam vujudga kelganligini ilmiy ravishda isbotladi.Toshkent pedagogika institutining tarix fakultetini tugatgan (1956). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya institutida ilmiy xodim, katta ilmiy xodim (1964-70). 1970-yildan shu institutning Toshkent boʻlimida arxeologiya va tosh davri boʻlimi mudiri. Zarafshon quyi oqimida qazuv ishlari bilan bir vaqtda Farg‘ona, Toshkent, Surxondaryo viloyatlaridagi mezolit davri yodgorliklarini o‘rganish bilan ham shug‘ullangan. 5. “O‘rta Osiyo mezoliti” mavzusidagi doktorlik ishini muvaffaqiyatli himoya qildi (1977 y.). O‘zbekiston-Rossiya qo‘shma arxeologik ekspeditsiyasi rahbari bo‘lib, ushbu ekspeditsiya tomonidan Toshkent viloyatidagi Obirahmat g‘oridan bundan 50 ming yil ilgari yashagan neandertal va zamonaviy qiyofadagi tiplar oralig‘idagi inson tipining bosh chanog‘i qoldiqlarini topib o‘rganildi. Selung‘ur manzilgohining quyi qatlamlaridan topilgan bundan qariyb 1 mln yil ilgari yashagan arxantrop qoldiqlarining topilishi juda katta ilmiy yangilik sifatida e’tirof etildi. Akademik O‘.I. Islomov 160 dan ortiq ilmiy nashrlar muallifidir va ilmiy–ommabop nashrlar muallifidir. Bulardan eng asosiylari “Pervobitnaya kultura v nizovyax Zarafshana”, T., 1966, “Peshera Machay”, T., 1975, “Obishirskaya kultura”, T., 1980, “U istokov drevney kulturы Tashkenta”, T., 1988, “Kultura kamennogo veka Sentralnoy Fergani”, T., 1995, “Paleoekologiya i sledы drevneyshego cheloveka Sentralnoy Azii”, T., 1995. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), tarix fanlari doktori (1978). Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureati (1985 yil).

 

 Pervobitnaya kultura v nizovyax Za-rafshana, T., 1966; Peshera Machay, T., 1975; Obishirskaya kultura, T., 1980; U istokov drevney kulturi Tashkenta, T., 1988; Kultura kamennogo veka Sentralnoy Fergani, T., 1995; Paleoekologiya i sledi drevneyshego cheloveka Sentralnoy Azii, T., 1995.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Kishilar
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Arxeologlar
Turkum:Oʻzbek tarixchilari
Turkum:1932-yilda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Hojisiddiq Islomov

Islomov Hojisiddiq (1893, hozirgi Fargʻona viloyati, Logʻon qishlogʻi — 1933, Toshkent) — ilk oʻzbek professional aktyorlaridan. Oʻzbek teatri aktyorlik sanʼatida komediya janrining rivojlanishiga samarali hissa qoʻshgan. Moskvadagi oʻzbek drama studiyasida taxsil olgan (1924-27). 1917-24-yillarda Hamza tuzgan Fargʻona oʻlka sayyor truppasida, 1927—33-yillarda Hamza teatrida aktyor. Oʻzbek xalqanʼanaviy teat-rini zamonaviy teatr bilan bogʻlashga institutilgan, hajviy obrazlar yaratgan. Eng yaxshi rollari: domla ("Hujum"), tabib ("Halima"), domla ("Tuhmatchilar jazosi"), Pantalone ("Malikai Turandot"), Osip ("Revizor") va b. Xu-shovoz xonanda ham boʻlgan. Konsertlarda kulgili qoʻshiqlar aytgan, qiziqchilik qilgan, Mirshohid Miroqilov bilan hajviy duet yaratgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nasiba Islomova

Nasiba Tursunboyevna Islomova (1955.16.5, Chinoz tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Guliston universitetini tugatgan (1994). 1972 yildan Yangiyoʻl tumanidagi 91-mak-tab oʻqituvchisi, Guliston shahridagi 1-, 3-maktab boshlangʻich sinf oʻqituvchi-si, ilmiy boʻlim mudiri, 1997 yildan 1-maktab direktori. U darslarni oʻziga xos ravishda tashkil etib, noanʼanaviy usullardan foydalanadi. Uning rahbarligi davrida maktab moddiy-tex-nika bazasi mustahkamlandi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Islomxoʻja madrasasi

Islomxoʻja madrasasi – Xivadagi meʼmoriy yodgorlik. Ichan qalʼa markazida joylashgan. Xiva xoni Asfandiyorxonning bosh vaziri va qaynotasi Islomxoʻja qurdirgan (1908—1910).
 Tarixi 
Madrasa qurilishi 1908-yilda boshlangan. 1910-yilga kelib qurilish ishlari tugallandi. Islomxoʻja madrasasi 42 ta hujradan iborat bo‘lgan. Ilm dargohida 50 ta talaba tahsil olgan. 
Islomxo‘ja zamonasining mashhur kishilardan biri bo‘lib, Xiva shahrining obodonchiligi uchun jon kuydirgan. Uning sa'y harakatlari bilan Xivada kasalxona, pochta, telegraf, Qo‘sh darvoza, Nurullaboy saroyidagi Asfandiyorxonning qabulxonasi, Xorazmning ba’zi hududlariga temirdan yangi ko‘priklar qurilgan.
 Meʼmorchiligi 
Madrasa (42,8*32,5)ning bosh tarzi ikki qavatli. Kiraverishda o‘ng tarafda maxsus masjid ham bino qilingan. Bosh fasadi bilan minoraga bog‘liq bo‘lgan madrasaning tashqi qiyofasi va bezaklari Xivadagi boshqa madrasalardan uncha farq qilmaydi. Peshtoqining yon qanotlariga ikki qavatli ravoqlar shaklida bezak berilgan. Burchaklariga guldastalar ishlangan. Ravoqlarning tepasi hoshiyalar hamda sirkor koshinlar bilan bezatilgan. Hovlisining devorlarida hech qanday bezak yo‘q. Hovli (23x20) atrofi bir qavatli kichik hujralar (jami 42 ta) bilan oʻralgan. Bosh tarzining hovliga qaragan ikkinchi qavatida ayvon bor. Madrasaning janubi-sharqidagi masjid gumbazli, mehrobi koshin va ganchkori naqsh bilan bezatilgan. Old tomonida Xivadagi eng baland minora (56,6 m) qad koʻtargan. Asosining diametri —9,5 m. Yuqoriga tomon ingichkalashib boradi. Koʻk, yashil rangli naqshlar bilan bel-bogʻlar ishlangan. Qafasasiga panjaralar oʻrnatilib, yuqorisi muqarnasli sharafa va qubba bilan yakunlangan. Minora shaharning deyarli hamma tomonidan koʻzga yaqqol tashlanib turadi. Islomxoʻja madrasasi va minorasini qurishda meʼmor Xudoybergan hoji, naqqoshlar Eshmuhammad Xudoyberdiyev, Bolta Voisov va boshqalar qatnashganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Peshtoqning orqa tarafida, hujralarning ustidan oddiy yog‘och ustunga ega ayvon qurilgan. Madrasaning eng katta xonasi yirik gumbazli masjiddir. Masjid Islomxoʻja madrasasining butun janubi-g‘arbiy tarafini egallagan. Masjidning ichki qiyofasi Xiva ustalari ijod maktabiga xos tarzda katta gumbazli xona tipida yopilgan. Masjidning janubiy tarafida joylashgan burchakdagi gumbaz ostida va mehrobda sirkor hamda ganchkori bezaklar ishlatib chiroyli manzara yaratilgan. Madrasani barpo etish uchun vaqf sifatida Islom Xo‘ja o‘z mulkidan 14 ming 451 tanob yer ajratib bergan. Madrasada hozirgi vaqtda “Xorazm Amaliy san’ati” muzeyi faoliyat ko‘rsatmoqda. Unda yog'och haykallar, metall buyumlar, gilamlar, qadimiy arab yozuvlari tushirilgan toshlar, xumlar, shuningdek, kundalik buyumlar va tangalar namoyish etiladi. 

 

Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari‎
Turkum:Xorazm madrasalari
Turkum:Xiva
Islohot

Islohot — ijtimoiy hayotning biron-bir tomoni (tartiblar, idoralar, muassasalar)ni oʻzgartirish, qaytadan tuzish. Islohot rasman — har qanday mazmundagi yangilikni joriy etish hisoblansada, aslida isolohot deyilganda koʻp yoki oz darajadagi ilgʻor qayta oʻzgartirish nazarda tutiladi. Jamiyatdagi ijtimoiy iqtisodiy oʻzgarishlarning pirovard maqsadini vaziyatdan kelib chiqqan holda toʻgʻri belgilab olish muhimdir. Islohotlar turli mamlakatlarda ularning geografik joylashishi, iqlimi, iqtisodiy, intellektual salohiyati, maʼnaviyati, madaniyati, milliy xususiyatlari va boshqa oʻziga xos omillardan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi. Jamiyatning siyosiy, iqtisodiy, harbiy, madaniy, maʼrifiy, huquqiy va shu kabi sohalarida alohida yoki bir necha soqalarida bir yoʻla islohotlar qilinishi mumkin. Islohotlar vaziyatga qarab tadrijiy tarzda, bosqichma bosqich amalga oshirilsa muvaffaqiyatli boʻladi. Oʻzbekiston mustaqillikni qoʻlga kiritgach, jamiyat hayotining hamma sohalarida tub oʻzgarishlar boshlandi. Jumladan, bozor iqtisodiyotini qaror toptirishga yoʻnaltirilgan islohotlar xalqning turmush farovonligini yaxshilashga qaratilgandir (yana q. Iqtisodiy islohotlar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ism

Ism , ot — bolaning tugʻilganligi qayd etilayotganda unga beriladigan shaxsiy nom.

 Kelib chiqishi 
Ism arabcha soʻz boʻlib, „nom, kishi oti“ degan maʼnolarni anglatadi. Ism shaxslarni oila, avlod, mahalla, jamoa doirasida ajratishga imkon beradi. Odatda, chaqaloqqa ismni ota-onasi, qarindosh-urugʻ, oiladagi keksa kishilar tanlaydilar. Qanday Ism qoʻyilishi estetik va etik tamoyillar, Ism tanlovchilarning orzu-istaklari, tasavvur va dunyoqarashlari, milliy xu-susiyat va b. bilan bogʻlangandir. Ism qoʻyishda dinning taʼsiri, ayniqsa, kuchli boʻldi. Xristianlik vujudga kelib, monoteistik dinga aylanganidan keyin Bibliyaaagi paygʻambarlarning Ismlari jahondagi koʻpgina xalqlarda ommaviy Ismlar boʻlib qoldi. Islom dinining tarqalishi Markaziy Osiyo xalqlari, xususan, oʻzbeklarda bu din tushunchalari bilan bogʻliq Ismlarning koʻpayishiga olib keldi. Xalqimiz Qurʼoni karimda tilga olingan Allohning goʻzal ismlarini (qarang: al-Asmo al-Husno), Muhammadning nomlarini oʻz farzandlariga qoʻyishni rasm qildi. Xullas, har bir Ism muayyan sabab bilan paydo boʻlib, oʻzining tarixi, geografik tarqalishi, hududi va mazmuniga ega. Qadim-qadimdan Ism qoʻyishning turli rasm-rusm, udumlari saqlanib qolgan, chunki bolaning sogʻ boʻlishi, yashab ketishi, kelgusi baxti unga qoʻyiladigan Ism bilan bogʻliq boʻladi, deb hisoblangan. Kishiga muvaffaqiyatli tanlangan Ism uning taqdiri, hayotiga katta taʼsir koʻrsatadi, Ism odamning ruhiyatini oʻzida mujassam qiladi, kishi oʻz Ismiga oʻxshay-di, deb ishonishgan. Musulmon oilalarida bolaga Ism qoʻyish bilan bogʻliq alohida marosim oʻtkazib kelinadi (qarang: Aqiqa).

Ismga eʼtibor chaqaloqqa Ism tanlashdan va uni tugʻilganlik toʻgʻrisida guvohnoma (metrka)ga yozishdan boshlanadi. Mualliflik huquqiga, oila huquqida merosxoʻrni belgilash va sh. k.dagi bir qancha huquqiy munosabatlar Ism bilan bogʻlangandir. Oʻzbekiston Respublikasining OK bolaning Ism olish huquqini belgilaydi (69-modda). Bu huquq bolaning shaxsiy huquqi doirasiga kiradi. Amaldagi qonunlarga binoan, bolaga Ism ota-onaning kelishuviga binoan qoʻyiladi, fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlari buni hisobga olishga maj-ur. Bolaga Ism qoʻyishda ota-ona oʻrtasida kelishuv boʻlmasa, mazkur nizo vasiylik va homiylik organi tomonidan bola, shuningdek, uning ota-onasi manfaatlarini eʼtiborga olib hal etiladi. Bola Ismini oʻzgartirish tartibi OKda belgilab berilgan (70-mod-da). Unga koʻra, fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organi ota-onaning birgalikdagi arizasiga binoan, bola 16 yoshga toʻlguncha bola manfaatlarini eʼtiborga olib, uning Ismini oʻzgartirishga hakli. 10 yoshga toʻlgan bolaning Ismini oʻzgartirishga faqat uning roziligi bilan yoʻl qoʻyiladi.

Tilshunoslikda kishilar I.larini oʻrganadigan alohida soha antroponimika deb ataladi. I.ni til fakti sifatida onomastika oʻrganadi.

 

 
 Begmatov E., Oʻzbek ismlari maʼnosi, T., 1998; Gʻafurov O., Asmaulhusna yoxud tabarruk ismlar, 1—2-qism, T., 1998.
 

Turkum:Ismlar
Gumar Ismagilov

Gumar Gimranovich Ismagilov (1907.15.6, Chelyabinsk – 1983.8.11, Andijon) — rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Kozon teatr texnikumi (1928), Moskva teatr sanʼati instituti (1935)ni tugatgan. Ijodiy faoliyatini Gumar Kamol nomidagi tatar drama teatrida boshlagan (Kozon, 1928 – 38). 1944-yildan Andijon teatrida rejissyor va bosh rejissyor (1958—62). 1974—77 yillar Andijon viloyati "Lola" qoʻgʻirchoq teatrida rejissyor Eng yaxshi spektakllari: "Yoriltosh" (III Saʼdulla), "Oq nilufar" (V. Vinnikov, Yu. Osnos), "Kimga toʻy, kimga aza" (N. Safarov; M. Leviyev), "Oʻjar qizning quyulishi" (Uilyam Shekspir), "Uch sehrli koʻz" (O. Nozdrachev) va boshqalarOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:Oʻzbekiston rejissyorlari
Turkum:1907-yilda tugʻilganlar
Turkum:1983-yilda vafot etganlar
Turkum:15-iyunda tugʻilganlar
Turkum:8-noyabrda vafot etganlar
Ismaloq

Ismaloq — shoʻradoshlar (shoʻragullilar oilasi)ga mansub bir yoki ikki yillik oʻsimliklar turkumi, sabzavot ekini. I. ikki jinsli (aksariyat, ikki uyli), sovuqqa chidamli, tez yetiladigan oʻsimlik. AQSH, Kanada, Yevrosiyoda, jumladan, Oʻzbekistonda poliz I. turi sabzavot sifatida oʻstiriladi. Dalaga erta bahorda ekiladi. Urugʻi 3—4 kunda koʻkarib chiqadi. Unib chiqqanidan keyin 30—45 kunda barglari isteʼmolga tayyor boʻladi (ovqatga ishlatiladi). Hosildorligi 150—300 s/ga. Choʻchqatikan turi ekinzorlarda va togʻ yon bagʻirlaridagi oʻtloqlarda begona oʻt tarzida uchraydi. Boʻyi 60 sm, barglari patsimon qirqilgan, poyaning pastki qismidagilari bandli, qolganlari bandsiz, ketma-ket joylashgan. Mevasi — tikanli toʻpmeva. I. unib chiqqanidan keyin 30—40 kunda maysasi, 90—100 kunda urugʻi yetiladi. 8—9° sovuqqa chidamli. Tarki-bida karotin, vitamin V, V2, S, organik kislotalar boʻlib, xalq tabobatida siydik haydovchi dori sifatida hamda kamqonlik, raxit kasalliklariga qoʻllanadi. Bargidan gidrolizlab olingan maxsus oqsil modda meditsinada meʼda osti bezi faoliyatini kuchaytiruvchi vosita sifatida ishlatiladi, barglari bahorda, vitaminlarga boy boʻlib, undan somsa va b. taomlar tayyorlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Ismat Buxoriy

Ismat Buxoriy (taxallusi; asli ismi Ismatullo) (1365, Buxoro— 1436) — shoir. Buxoroda tahsil koʻrgan. Xalil Sulton va Mirzo Ulugʻbek zamonida (1404—09; 1409—49) Samarqandda yashagan. 15-asr 30-y.larida saroydan ketib, Buxoroda istiqomat qilgan. Navoiy "Majolis unnafois"da yozishicha, "Xuja Ismatullo Movarounnahr buzurgzodalaridandir. Zohir ilmini takmil qilgʻondur. Gʻoyat xush-taʼbligidin oʻzin sheʼrgʻa mansub qilib, devoni mashhur boʻldi". I. B. turk, fors va arab tillarida ijod etgan, Buxoro adabiy muhitida zullisonayn anʼanasini boshlab bergan shoirlardan. Uning 8 ming baytli bir devoni va turkiy tilda yozilgan "Ibrohim Adham" nomli 1035 baytli asari bizgacha yetib kelgan. I. B. koʻproq sheʼriyatning gʻazal, qasida, masnaviy, ruboiy janrlarida asarlar yaratgan. Hofiz Sheroziyga ergashib gʻazallar yozgan. Ijodining asosini hayot, inson, ishq-muhabbat, yoshlik, mehnat va poklik toʻgʻrisida bahs yuritadigan gʻazallar tashkil etadi. Hajviy sheʼrlarida mubolagʻa, igʻroq, gʻuluv kabi sanʼatlardan foydalanib, oʻz davridagi mavjud salbiy hodisalarni krralaydi. Uning "nobud" radifli gʻazalida azobuqubatda yashayotgan mehnatkash xalq hayoti ot timsolida realistik tasvirlangan.

I. B. sheʼrlari ravonligi, taʼsirchanligi, falsafiy fikrlarga va original tasviriy vositalarga boyligi bilan Movaraunnahrda shuhrat qozongan. I. B. adolatparvarlik va xalqparvarlik ruhida qasidalar yozgan. I. B.ning devoni 19 qoʻlyozma nusxada Toshkent, Buxoro, Dushanba, Sankt-Peterburg , Filadelfiya (AQSH), London va Kalkutta (Xindiston) kutubxonalarida saqlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar