Ktesifon

Ktesifon (arabchada Taysafun, Madoin) — Furot daryosi chap qirgʻogʻidagi qadimiy shahar (hozirgi Bagʻdod yaqinida). Ktesifon Parfiyaning harbiy tayanch punkti (miloddan avvalgi 3-asrdan), keyinchalik parfyan shohlarining qarorgohi boʻlgan. Rim imperatori Trayandan boshlab rimliklar bir necha marta Ktesifonni egallashgan. Ktesifon 266-yilda Sosoniylar poytaxti boʻlib, soʻnggi antik davrning eng katta va boy shaharlaridan biri sifatida shuhrat qozongan. Sosoniylarning hashamatli saroy harobalari saqlangan. Ktesifon 637-yilda arablar tomonidan bosib olingan va vayron qilingan. Bagʻdod barpo etilganidan keyin (762-yil) uzil-kesil oʻz ahamiyatini yoʻqotganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Nomlari 
Lotincha Ctesiphon nomi qadimgi yunoncha Ktēsiphôn (Κτησιφῶν) soʻzidan olingan. Bu kishi ismiga qoʻyilgan yunoncha toponim yoki Tisfōn yo Tisbōn shaklida rekonstruksiya qilingan mahalliy nomning ellinlashgan shaklidirE. J. Brill’s First Encyclopaedia of Islam 1913-1936, Vol. 2 (Brill, 1987: ), p. 75.. Sosoniylar davriga oid forsiyzabon da Tyspwn nomi bilan uchraydi, bu moniy parfiya tilida, oʻrta forschada Tīsfōn, Tēsifōn, nasroniy Sugʻd tilida (Suryoniy yozuvida) 𐭲𐭩𐭮𐭯𐭥𐭭 shaklida oʻqilishi mumkin. Yangi fors tilidagi shakli esa Tisfun (تیسفون)dir.

Sharq cherkovi sinodlaridan olingan matnlar shaharni Qṭēspōn (klassik suryoniycha: ܩܛܝܣܦܘܢThomas A. Carlson et al., “Ctesiphon — ܩܛܝܣܦܘܢ ” in The Syriac Gazetteer last modified July 28, 2014, http://syriaca.org/place/58.) yoki baʼzi paytlarda Salavkiya-Ktesifon metropolisi haqida soʻz ketganda Māḥôzē (klassik suryoniycha: ܡܚܘܙ̈ܐ) deb atagan.

Zamonaviy arab tilida bu nom odatda Ṭaysafūn (طيسفون) yoki Qaṭaysfūn (قطيسفون) yo al-Madaʼin (المدائن Katta Ktesifonga ishora qilib „Shaharlar“) deb nomlanadi."Hamzadan iqtibos keltirgan Yoqutga … koʻra, asl shakli Ṭūsfūn yoki Tūsfūn boʻlib, u Ṭaysafūn deb arabchalashtirilgan". Shaharning armancha nomi Tizbon (Տիզբոն) edi. Ktesifon birinchi marta Qadimgi Ahdning Ezra kitobidaEzra 8:17 Kasfia/Casphia (Kas etnik nomining hosilasi, Kaspiy va Qazvinning qarindoshi) nomi bilan tilga olingan. Talmudda Aktisfon nomi bilan ham tilga olingan. Boshqa bir Talmud maʼlumotnomasida Ardashir shahridan Dajla daryosining narigi tomonida joylashgan Akistfon deb yozilgan.

 Joylashuvi 
thumb|right|Ktesifon arkasi xarobalari 1864-yilda rasmga olingan

Ktesifon taxminan al-Madoinda, Iroqning zamonaviy Bagʻdod shahridan 35 km (22 milya) janubi-sharqda, Dajla daryosi boʻyida joylashgan. Ktesifon maydoni 30 kvadrat kilometr boʻlgan, bu IV asrda 13,7 kvadrat kilometrlik imperiya poytaxti Rimdan ikki baravar koʻproq degani.

Chosroes arki (Toq Kasro) bir vaqtlar Ktesifonda qirollik saroyining bir qismi boʻlgan va eramizning 3—6-asrlarigacha boʻlgani taxmin qilinadiFarrokh, K. (2007). „The rise of Ctesiphon and the Silk Route“. In Shadows in the Desert: Ancient Persia at War, p. 240.. U hozirgi Iroqning Salman Pak shahrida joylashgan.

 

 

 Ctesiphon and Taq Kasra photo gallery
 Ctesiphon Exhibition by the Islamic Art Museum at the Pergamon Museum in Berlin in 2016 (Video)
 Livius.org: Ctesiphon 
 Ctesiphon (Metropolitan sanʼat muzeyidagi profili)

Turkum:Arxeologiya
Turkum:Iroq tarixi
 
Turkum:Parfiya shaharlari
Turkum:Sosoniylar shaharlari
Turkum:Qadimgi Mesopotamiya
Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Turkum:Shohnomadagi joylar