Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Mikroiqtisodiyot

Mikroiqtisodiyot (yunoncha μικρός – kichik; οἶκος – uy; νόμος – qonun) – ishlab chiqarish, taqsimlash, isteʼmol va ayirboshlash faoliyatida alohida iqtisodiy agentlarni oʻrganuvchi iqtisodiyot nazariyasining boʻlimi. Iqtisodiyot nazariyasi oʻrganadigan asosiy obyektlarga uy xoʻjaligi va nisbatan katta boʻlmagan korxonalar kiradi. Mikroiqtisodiy darajada amalga oshirilgan tadqiqotlarga koʻra makroiqtisodiy modellar tuziladi. Mikroiqtisodiyot marketing, menejment kabi yoʻnalishlar uchun nazariy baza vazifasini oʻtaydi.

 Tarixi 

 Iqtisodiy bazis tushunchalar 
 Talab va taklif modeli 

Talab va taklif modeli, „Marshall qaychisi“ bozorda muvozanat narx (p*) va muvozanat miqdor (q*) belgilab beruvchi model hisoblanadi.

 Talab 

Talab – bu maʼlum vaqt oraligʻida, mumkin boʻlgan har bir narxda isteʼmolchi sotib olishga xohish va imkoniyati boʻlgan tovarlar soni. Talab – bu pul bilan taʼminlangan ehtiyoj.

 Taklif 

Maʼlum vaqt oraligʻidagi narxlarning muayyan darajasida ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchilar tomonidan maʼlum turdagi tovar va xizmatlarning foyda olish maqsadida bozorga chiqarilgan miqdoriga taklif deyiladi.

 Bozor muvozanati 
 Bozor strukturasi 
 Mukammal raqobat 
Mukammal raqobat – bozorda toʻsiq mavjud boʻlmagan, barcha sotuvchilar teng sharoitda savdo qiluvchi bozor turi.
 Monopolistik raqobat 
Monopolistik raqobat – bu koʻpgina sotuvchilar oʻxshash boʻlgan, ammo bir xil boʻlmagan tovarlarni taklif qiluvchi bozor turi. Monopol raqobatlashgan bozordagi mahsulot tabaqalashgan, yaʼni bir xil ehtiyojni qondiruvchi tovarni har bir firma oʻziga xos ravishda ishlab chiqarib sotadi va uning mahsuloti boshqa firmalarning mahsulotidan sifati, koʻrinishi, xizmat koʻrsatish turi, uslubi, foydalanilgan materiallari va brendi bilan farq qilishi mumkin. Tovarning differensiallashuvi deganda bozorda sotiladigan tovarni turli xilligi, yagona qolipda emasligi tushuniladi.

 Oligopoliya 

Oligopoliya – tarmoqdagi bir necha yirik ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining narx va ishlab chiqarish hajmini belgilashdagi hukmronlik holatidir.

 Monopoliya 

Monopoliya (yunoncha mono – tanho, poleo – sotaman) – iqtisodiyotning bir sohasida tanho hukmronlik; bozorni tashkil etish shakli.

 Xulq-atvor iqtisodiyoti 

1979-yilda Daniel Kahneman va Amos Tversky hammuallifligida iqtisodiy agentlar xulq-atvori toʻgʻrisida maqola chop etildi. Maqolada ratsional iqtisodiy agent va chekli naflilik gʻoyalari tanqid qilingan edi. Muallliflar fikricha, iqtisodiy agent qoʻshimcha naflilikdan koʻra yoʻqotishlarga koʻproq ahamiyat beradi.

 
 
 

 

Turkum:Iqtisodiyot
Mikrokator

Mikrokator — detallarning chiziqli oʻlchamlarini oʻlchash uchun ishlatiladigan asbob. Ishi tegishish (kontakt) usuliga asoslangan. Choʻzilganda maʼlum burchakka buriladigan lentasimon prujinadan iborat oʻzgaruvchan elementi (mexanizmi) bor. Oʻlchanadigan uzunlikni prujinaning oʻrtasiga mahkamlangan shkala mili koʻrsatadi. Mikrokator mexanizmi ixcham prujinali oʻlchash kallaklari — mikatorlarda, prujinarichagli indikatorlar—minikatorlarda, prujina-optik oʻlchash kallaklari — optikatorlarda qoʻllanadi. Mikrokatorning oʻlchash aniqligi + 0,5%OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Mikrokimyoviy analiz

Mikrokimyoviy analiz - analitik kimyoning kam miqsordagi moddalar (massasi 10~3 dan g gacha kattik modda yeki 0,1—1 ml gacha eritma yoxud gaz) namunasini tekshirishga asoslangan usullari majmui. Mikrokimyoviy analiz turli usullarga asoslanib kichik namunadagi na-faqat asosiy komponentlarni, balki elementlar — qoʻshimchalarni ham aniqlashga imkon beradi. Yarimoʻtkazgichlar sanoati, metallurgiya, mineralogiya, sud kimyosi, biokimyo, klinik tadqiqotlar, sintezlab olingan va tabiiy birikmalarni analiz qilish, radiokimyo va boshqalarda Mikrokimyoviy analizdan foydalaniladi.

Sifat Mikrokimyoviy analizda reaksiyalarni filtrlovchi qogʻozda bajarish — tomchi analiz usuli universal usullardan hisoblanadi. Bu usul anorganik moddalarni ham, organik moddalarni ham tekshirishda qoʻllanadi.

Miqdoriy Mikrokimyoviy analizda organik va anorganik moddalar gravimetrik, titrometrik, fotometrik usulda tekshiriladi. Miqsoriy Mikrokimyoviy analiz usulida organik moddalardagi ayrim elementlar (element analizi) va funksional guruhlar (funksional analiz) soni hamda mol. m. aniqlanadi. Hozir Mikrokimyoviy analiz fizikkimyoviy usullar (mas, mass-spektrometriya, atomemission spektroskopiya, lazer analitik spektroskopiya) asosida rivojlanmoqda. Tarkibi murakkab boʻlgan oz miqdordagi na-munalarni tekishirishda mikroanalizning maxsus fizikaviy usullariga asoslangan kombinatsiya usullari qoʻllanadi.

Zamonaviy Mikrokimyoviy analiz usullariyordamida bir mikronamunadagi yoki qattiq modda yuzasidagi 50—60 dan ziyod ele-mentni aniqlash mumkin. Massasi 10~9 g yoki hajmi 10~3 ml boʻlgan namunalarni analiz qilish uchun ultramikrokimyoviy analiz usulidan foydalaniladi. Bu usul mikroskop ostida kapillyar idishlarda mikromanipu-lyatorlar yordamida amalga oshiriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikroklin

Mikroklin (mikro... va yunoncha: klino — egilaman) — dala shpatlari guruhiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi – KAlSi3O8. Tarkibida bir oz kalsiy, bariy, temir, rubidiy, seziy aralashma holida boʻladi. Triklin sin-goniyali, prizmatik shakldagi kristallar hosil qiladi. Qoʻshaloklari polisintetik va toʻrsimon. Qattiqligi 6— 6,5. Zichligi 2540–2570 kg/m3. Rangi pushti, qoʻngʻirsariq, qizgʻish-oq, pushtiqizil, baʼzan oq, havorang-yashil (amazonit) tusda boʻladi. Shishadek, sadafsimon yaltiroq. Mikroklin togʻjinslari (granit, granodiorit, pegmatit, gneys va boshqalar) tarkibiy qismlaridan biridir. Mikroklin shisha va keramika sanoati (chinni, fayans, texnik keramika ishlab chiqarish)da ishlatiladi. Amazonitdan ziynat toshlari sifatida foydalaniladi. Oʻzbekiston gʻarbidagi magmatik jinslar Chatqol-Qurama regionidan farqli koʻp darajada mikroklinizatsiya jarayoniga uchraganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Minerallar
Turkum:Kimyo
Mikrokristalloskopiya

Mikrokristalloskopiya (mikro..., kristall va yun. skopeo — koʻrmoq, kuzatmoq) — sifat mikrokimyoviy analiz usullaridan biri; oz miqdordagi reaktivlar taʼsirida bir tomchi (10~3 ml atrofida) analiz qilinayotgan eritmada kristall choʻkmalar hosil qilishga asoslangan. Kristallar mikroskop ostida 80—200-marta kattalashtirib tekshiriladi. Kristallarning baʼzi bir xossalarini, mas, qirralar orasidagi burchakni aniqlashda polyarizatsion mikroskop qoʻllanadi. Kristallar baʼzan ultrabinafsha yoki elektron mikroskoplar yordamida tekshiriladi. Koʻpchilik mikrokristallos-kopik reaksiyalar oʻta sezgirligi bilan ajralib turadi: eritma tomchisidagi moddaning oʻndan bir, yuzdan bir, baʼzi hollarda undan ham oz miqdorini (mkg) aniqlashga imkon beradi. M., asosan, oʻlchami juda kichik obʼyektlar (metallar va minerallardagi qoʻshimchalar, metallning mayda zarralari, chang , oʻsimlik va hayvon toʻqimalari tarkibidagi moddalar) ni, minerallar va krtishmalarni analiz qilishda, organik birikmalarni identifikatsiyalashda qoʻllanadi. Bir tomchi eritmadagi organik va anorganik moddalar miqdorining aniqlanish chegarasi Yu-9 —10-* g .OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikrolitlar

Mikrolitlar (yun. mikro... va lit dan) — 1) (arxeologiyada) kichik tosh plastinkalar. Mezolit davrida paykon, suyak yoki shoxdan yasalgan qurollarning tigʻi sifatida ishlatilgan; 2) (geologiya) — effuziv togʻ jinslarining yarim shishasimon massasiga kiruvchi plagioklazlar va boshqa jins xreil qiluvchi minerallarning mayda, mikroskopik prizmatik kristallchalari. M. xolxol qoʻshimchalar va kri-stallitlarga qarama-qarshi qoʻyiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikrolitrajli avtomobil

Mikrolitrajli avtomobil — dvigateli silindrlarining ish hajmi kichik (0,85 l gacha) va massasi 700 kg gacha boʻlgan yengil avtomobillarning shartli nomi (mas, "Zaporojets", "Tiko", "Matiz"). Asosan, xususiy shaxslarga va qisman maishiy xizmat koʻrsatishga (aholiga tibbiy xizmat koʻrsatish, pochta aloqasi, teleatelyelar) moʻljallab ishlab chiqariladi. Mikrolitrajpi avtomobil 4 oʻrinli va baʼzan 2 oʻrinli boʻladi; ularning tezligi 150 km/soat gacha, 100 km yoʻl bosish uchun 6—7 l yonilgʻi sarflaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikromanipulyator

Mikromanipulyator (mikro... va manipulyator) — maxsus asboblarning nozik va aniq harakatlarini mikroskop orqali amalga oshirishga, mas, toʻqimalarda murakkab amallar (operatsiyalar)ni bajarishga imkon beradigan asbob. Mikroskop va shtativlardan iborat. Bajariladigan amallar mikroskop orqali kuzatib turiladi. Shtativlarga mikroqurollar (igna, skalpel, rezina soʻrgich va boshqalar) qistirib qoʻyiladi. Shtativlar oʻzaro perpendikulyar uch tekislikda harakatlanishi mumkin. Mikroqurollarning harakaglanuvchi uchlari amallar bajariladigan va obʼyektlar joylashtiriladigan kameraga kirib turadi. M. pnevmatik (havoli), gidravlik (moyli), mexanik yoki elektr usullarda boshqariladi. Hozir ishlatilayotgan M. modellarida televizion, elektron va boshqa moslamalar ham qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikrometr

thumb|Mikrometr (aniq o‘lchash asbobi), XX asr o‘rtalariga oid
Mikrometr (mikro... va metr) — 1) Xalqaro birliklar tizimi SI da uzunlik birligi ulushi. Metrning milliondan bir boʻlagiga teng. Qisqacha mk, mkn bilan belgilanadi; 1mk=10^6 m=104 sm =10-3mm. Mikrometr 1967-yilgacha mikron deb atalgan; 2) oʻzgartiruvchi mexanizmi (vintgaykadan iborat mikrojuft) yordamida kichik oʻlchamlarni oʻlchashda ishlatiladigan asbob (rayemga qarab). Ishi qoʻzgʻalmas gaykada vintni oʻq boʻylab siljitishga asoslangan. Vintning siljishi uning oʻq boʻylab burilish burchagiga toʻgʻri proporsional. To'la aylanishlar Mikrometr tanasidagi shkaladan, aylanish ulushlari esa barabandagi doiraviy shkaladan hisoblanadi. Odatda 0 dan 25 mm gacha, 26 dan 50 mm gacha va boshqa uzunliklarni oʻlchashda ishlatiladigan tipik oʻlchamli mikrometrlar chiqariladi.

Mikrometr silliq, richagli, list materiallarni oʻlchaydigan, trubalarni oʻlchaydigan, rezba oʻlchaydigan, tish oʻlchaydigan, dastakli va stolga oʻrnatiladigan xillarga boʻlinadi. Stolga oʻrnatiladigan ixcham (20 mm gacha) detallarni oʻlchashda ishlatiladi; 3) astronomiyada astronomik truba yoki oʻlchash mikroskopining moslamasi. Kichik masofalarni oʻlchash uchun ishlatiladi. Odatda, oʻlchash uchun anik, mikrometrik vintdan foydalaniladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. Silliq, richagli, list materiallarni oʻlchaydigan, trubalarni oʻlchaydigan, rezba oʻlchaydigan, tish oʻlchaydigan, dastakli va stolga oʻrnatiladigan xillarga boʻlinadi. Stolga oʻrnatiladigan ixcham (20 mm gacha) detallarni oʻlchashda ishlatiladi; 3) astronomiya da astronomik truba yoki oʻlchash mikroskopining moslamasi. Kichik masofalarni oʻlchash uchun ishlatiladi. Odatda, oʻlchash uchun anik, mikrometrik vintdan foydalaniladi. 

 nutromer
Mikromodul

Mikromodul (radi otexnikada) — ixcham mikroelementlari (elektr va radioelementlari) zich joylashtirilgan radioelektron apparaturaning ixcham modeli. Yupqa plastinkalardan iborat mikroelementlar — rezistorlar, kondensatorlar, yarimoʻtkazgichlar, diodlar, tranzistorlar va boshqalardan yigʻiladi (plastinkalar orasiga zichlovchi polimer kompaund quyiladi). M.ning javonsimon, tabletkasimon, silindr shaklidagi, yassi xillari bor. M. samolyot va kemaning radioelektron apparatlarida, radiotexnika asboblarida ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikronez tillari

Mikronez tillari - avstronez tillari oilasining Okeaniya tillari guruhiga mansub, Mikroneziya (Kiribati, Nauru, Marshall, Karolina va boshqa orollar)da tarqalgan tillar (nauru, kiribati, sonsorol, kuoape, yap, ponape, pingelap, mokil, truk va boshqalar). Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 200 mingdan ortiq. Fonetik jihatdan Mikronez tillari bir qancha oʻxshashliklarga ega, birok, unli va undoshlarning miqdori, talaffuzi boʻyicha oʻzaro farq qiladi. Feʼl ining shakllari bir necha usul (qoʻshimcha qoʻshish, soʻzlar takrori, soʻz qoʻshish) bilan ifodalanadi. Olmoshlar tizimi (tur va shakllari) ancha murakkab. Mikronez tillari adabiy tillar darajasigacha rivojlanmagan; koʻpchiligi lotin alifbosi asosidagi yozuvga ega. Mikronez tillarini lingvistik jihatdan oʻrganish (til oʻrganish markazi — Gonolulu shahri) 20-asrning 40-yillaridan boshlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikroneziyaliklar

Mikroneziyaliklar – qardosh xalqlar guruhi (kiribati, truk, marshalliklar va boshqalar). Mikroneziyaning tub ahrlisi. 220 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Mikronez tilida soʻzlashadi. Dindorlari – katoliklar, prote-stantlar. Anʼanaviy diniy eʼtiqodlar ham mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Millatlar
Mikroorganizmlar

thumb|200x200px|Clostridium botulinum — botulizm uygʻotuvchisi
Mikroorganizm yoki Mikrob ( — kichik, bios — hayot) — mikroskopik oʻlchamdagi organizm boʻlib, u bir hujayrali yoki hujayralar koloniyasi sifatida namoyon boʻlishi mumkin. Mikroorganizmlarga bakteriyalar, aktinometsitlar, achitqilar, viruslar, mogʻor zamburugʻlari, mikroskopik suvoʻtlar va boshqalar kiradi. Mikroorganizmlar prokariotlar (hujayrasida yadro va xromosoma apparati yoʻq organizmlar) va eukariotlar (hujayrasida sitoplazma va membrana bilan ajratilgan yadrosi bor bir yoki koʻp hujayrali organizmlar)ga boʻlinadi. Mikroorganizmlar tabiat (tuproq, suv, oʻsimlik qoldiqlari va boshqalar)da keng tarqalgan. 1 g tuproq yoki suv osti gruntida 2–3 milliardgacha mikroorganizmlar boʻladi. Mikroorganizmlarning oʻlchami turlicha boʻlib, ular mikronning oʻndan bir qismidan bir necha mikrongacha boʻladi. Mikroorganizmlarning fiziologik-morfologik xususiyatlari va hayot sikli har xil. Koʻpgina mikroorganizmlar bir hujayrali, baʼzilari, masalan, mogʻor zamburugʻlari koʻp hujayrali iplar (mitseliy)ga ega. Mikroorganizmlar, odatda, xlorofillsiz, ammo baʼzilarida bakterioxlorofill va xlorofill bor. Koʻpchiligi boʻlinib, baʼzilari kurtaklanib, shuningdek, konidiya va sporalar hosil qilib koʻpayadi. Kasallik qoʻzgʻatuvchi Mikroorganizmlar ham mavjud. Mikroorganizmlar tashqi muhitning har xil omillari taʼsiriga juda chidamli. Mikroorganizmlar tabiatda moddalar aylanishida katta rol oʻynaydi. Mikroorganizmlar oʻsimlik va hayvon qoldiqlarini parchalab, yashil oʻsimliklar oʻzlashtirishi mumkin boʻlgan mineral birikmalar (masalan, karbonat angidrid gazi, ammiak va boshqalar)ga aylantiradi. Azot toʻplovchi mikroorganizmlar va tuganak bakteriyalari molekulyar azotni yigʻish xususiyatiga ega. Mikroorganizmlar fosfor, azot, uglerod, oltingugurt, temir va boshqalarning tabiatda aylanishida ishtirok etadi. Bundan tashqari, tuproqda koʻpayib, soʻng nobud boʻlib, uni organik moddalarga boyitadi. Mikroorganizmlar hayot faoliyati natijasida tuproq unumdorligi ortadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kashf etilishi

Mikroskopik organizmlarning mavjudligi koʻp asrlar davomida XVII asrda kashf etilishidan oldin muhokama qilingan. Miloddan avvalgi VI asrga kelib, hozirgi Hindistonning jaynlari nigodalar deb ataladigan mayda organizmlarning mavjudligini taxmin qilishgan. Bu nigodalar to‘da bo‘lib tug‘iladilar; ular hamma joyda, jumladan oʻsimliklar, hayvonlar va odamlarning tanasida yashaydilar; va ularning hayoti faqat soniyaning bir qismiga davom etadi. Jaynizmning 24-vosihi Mahaviraning soʻzlariga koʻra, odamlar ovqatlanish, nafas olish, oʻtirish va harakat qilishda bu nigodalarni katta miqyosda yoʻq qiladi. Koʻpgina zamonaviy jaynlarning taʼkidlashicha, Mahavira taʼlimoti zamonaviy ilm-fan tomonidan kashf etilgan mikroorganizmlarning mavjudligini oldindan aytib beradi.

 Yana qarang 

 Bir hujayrali
 Prokariot
 Eukariotlar
 Mikroflora

 

Turkum:Mikrobiologiya
Mikrorayon

Mikrorayon (yun. mikros — kichik va frans. rayon — rayon) — turar joy binolari majmui va aholining kundalik ehtiyojlarini qondiruvchi madaniymaishiy muassasalar (bolalar bogʻcha va yaslilari, maktab, madaniyat uylari, sport inshootlari, bogʻ-parklar, doʻkon va oshxonalar) tizimi. Asosan, shaharga tutash hududlarda barpo qilinadi. M.lar shaharning tarkibiy qismi hisoblanadi. Toshkentda Chilonzor, Yunusobod kabi M.lar mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikrorelyef

Mikrorelyef (mikro... va relyef) — yer yuzasining kichik relyef shakllari: jarlar, soylar, kichik vodiylar, dare qayiri (terrasa) relyefi, kichik qum tepalari va boshqa M., aksari, ekzogen faktorlar tufayli vujudga keladi (qarang Makrorelyef, Mezorelyef).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikroseysmalar

Mikroseysmalar (mikro... va seismos — tebranish, zilzila) — atmosfera bosimining oʻzgarishi va boshqa sabablar tufayli Yer sirtining sinusoida shaklda juda kichik oʻzgaruvchan amplituda bilan tebranishi. M. tabiiy va sunʼiy, davriy va davriy boʻlmagan tebranishlardan iborat. Tabiiy M.ga dengiz, okean, dare suvlarining chayqalishi, atmosfera bosimining oʻzgarishi, kuchli shamol, doʻl, sel, toshqin va boshqa sabab bulishi mumkin. Sunʼiylariga transport qatnovlari, por-tlashlar, turli sanoat inshootlarining taʼsiri va boshqa kiradi. M. dengiz va okean qirgʻoqlarida, yirik shahar va industrial inshootlar yaqinida kuchli boʻladi. Okean siklonining quruqlikka oʻtishida M. yanada zoʻrayadi. Ular seysmik st-yalar ishiga salbiy taʼsir etadi va ularning sezgirlik darajasini kamaytiradi. M. ning tebranish davri bir necha sek. dan 10 sek.gacha, amplitudasi 1—5, ayrim vaqtlarda 100 mikrongacha yetishi mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikroskop

thumb|Mikroskop
Mikroskop, zarrabin (mikro… va yun. skopeo – qarayman) – mikrozarralarni, koʻzga koʻrinmaydigan juda mayda narsalarni kattalashtirib koʻrsatadigan optik asbob. Mikroskopning kattalashtirishi difraksion hodisalar (qarang Difraksiya) tufayli cheklangan; u atigi 1500—1000-martani tashkil qiladi. Odam koʻzi 250 mm uzoqlikdagi zarralar oʻrtasidagi masofani 0,08 mm gacha aniqlikda farq qila oladi (bu raqam koʻpchilik odamlarda 0,90 mm ni tashkil etadi). Lekin mikroobyektlar (bakteriya, mayda kristallar va boshqalar) oʻlchami bundan ham kichik. Shu sababli, elementlari orasidagi masofa 0,25 mkm li strukturalarni farq qilishga imkon beradigan (yaʼni ajratish qobiliyati 0,25 mkm boʻlgan) mikroskop mavjud (elektron mikroskopniki – 0,01—0,1 nm). Ikki linzadan iborat tizimning tasvirni kattalashtirib berishi 16-asrdayoq Niderlandiya va Italiyadagi koʻzoynaksoz ustalarga maʼlum boʻlgan, (ikki linzali mikroskopni niderland ustasi 3. Yansen 1590-yilda kurgan), lekin birinchi mikroskopni 1609—10 yillarda G. Galiley ixtiro qilgan, murakkab mikroskopning hisobini 1872-yilda E. Abbe qilgan. Mikroskopda obyektiv sifatida bir-biriga yopishtirilgan sferik linza va koma (tasvir buzilishi)ga toʻgʻrilangan axromatik linzalardan foydalaniladi. Mikroskopda koʻp linzali obyektiv emas, balki ikki linza orasiga maxsus tiniq suyuqlik quyilgan immersion obyektiv ishlatiladi. Immersion obyektivda nur sochilishi kamayadi. Ultrabinafsha, infraqizil spektr sohasida ishlatiladigan mikroskop obyektivi yana ham sifatli boʻlishi zarur. Mikroskopda tekshiriladigan preparatlar oʻzidan yorugʻlik chiqarmaydi, shu sababli uni yoritish lozim. Obʼyektni yoritishning turli usullari mavjud. Uning yoritilishiga qarab tasvir kontrastlari (aniqligi) ortadi.

Okulyar ham mikroskopning muhim qismi. Tekshiriladigan obyektga qarab okulyarlar turlicha boʻladi. Okulyar sifatida koʻrish trubasi (koʻpincha, Gyuygens tipidagi okulyar) ishlatiladi. Yoritishda mikrokondensorlardan foydalaniladi; u linzalar tizimidan iborat. Mikrokondentorlarga iris diafragmasi oʻrnatiladi. Mikrokondensorlarning tuzilishi ham har xil; baʼzilari bitta linzasi olib qoʻyiladigan qilib yasaladi, bu hol mikroobyektlarni tekshirishni osonlashtiradi.

Ishlatish sohasiga qarab lyuminessent, ultrabinafsha, qutblovchi, interferension mikroskoplar; tekshirish obyektiga qarab, biologik, elektron, metallografik mikroskop va boshqa boʻladi. Lyumi-nessent mikroskop boshqa mikroskoplardan ikkita (kondensor oldida va obyektivdan keyin qoʻyiladigan) yorugʻlik filtri mavjudligi bilan farqlanadi. Bulardan tashqari, maxsus mikroskoplar ham mavjud, mas, tez va sekin oʻtadigan jarayonlarni kinolentaga tushiradigan mikroskop, jarroxlik mikroskopi, oziq-ovqat sifatini tekshiradigan mikroskop va hokazo. Fotografiya, tibbiyot, biologiya, fizika va kimyo sohalarida mikroskop koʻp ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Mikroskopiya
Mikroskop (yulduzlar turkumi)

thumb|
Mikroskop — osmon sferasining Janubiy yarim sharidagi yulduzlar turkumi. Eng yorugʻ yulduzi 4,0 vizual yulduz kattaligida. Turna, Janubiy baliq, Jadiy, Qavs va Hindiy yulduz turkumlari oraligʻida joylashgan. Oʻrta mintaqalarda yozda va kuz oylari koʻrinadi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Yulduz turkumlari
Mikrospora

Mikrospora (mikro... va spora) — har xil sporali qirqquloqsimonlar va urugʻli oʻsimliklarning mayda sporalari. Odatda, maxsus organlar — mikrosporangiylarda arxesporial hujayralarning meyozga uchrashi natijasida koʻp miqsorda hosil boʻladi. M. yupqa ichki parda va ancha qalinroq tashqi pardadan tuzilgan. Qirqquloqsimonlarda M. jinsiy aʼzo — anteridiyli erkak oʻsimta hosil qiladi. Suv, shamol va boshqa yordamida tarkaladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikrosporangiy

Mikrosporangiy (mikro... va sporangiy) — koʻp hujayrali organ. Har xil sporali qirqquloqsimonlar va urugʻli oʻsimliklarda boʻlib, mikrosporalarni hosil qiladi. Selaginella va sigillyariyalar M.i maxsus barg qoʻltigʻida yoki ularning ustki tomonida, ochiq urugʻli oʻsimliklarda esa mikrosporofillarda bittadan joylashadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikrosporidiyalar

Mikrosporidiyalar (Microsporidia) — bir hujayralilar tipi (boshqa sistemaga koʻra sinf). Barcha hayvonlar (koʻpincha, bugʻimoyoqlilar) hujayrasida jinssiz (ikkiga boʻlinish va shizogoniya) yoʻli bilan koʻpayadi. Sporo-goniyadan oldin kariogamiya sodir boʻladi. M.ning har xil da bitta sporontdan har xil sondagi mayda (uz. 1,2—10 mkm) 1—2 yadroli sporalar vujudga keladi. Sporalarning spiral oʻralgan naychasi orqali parazit xoʻjayin hujayrasiga kirib oladi. 2 sinfi, 70 dan ortiq urugʻi, 900 ga yaqin turi maʼlum. 300 dan ortiq turi tabiatda gelmintlar va boʻgʻimoyoqlilarda parazitlik qilib, ularning qirilib ketishiga sabab boʻladi. Shu bois M.dan gelmintlar va zararkunandalarga qarshi kurashda foydalanish amaliy ahamiyatga ega. Ayrim M. akvakulturada koʻpaytiriladigan mollyuskalar, qisqichbaqasimonlar va baliqlar, shuningdek, moʻynali hayvonlarning kuplab qirilib ketishiga sabab boʻladi. M. odamda ham parazitlik qilib, oʻlimga olib kelishi mumkin. Ipak qurti va asalarilarda nozemalar urugʻiga mansub turlar katta ziyon keltiradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikrostruktura

Mikrostruktura (mikro... va struktura) — metallarda — kattik jismlar (minerallar, metallar, qotishma va boshqalar) ning optik yoki elektr mikroskop yordamida koʻrinadigan tuzilishi (qarang Metallar strukturasi).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikrosʼyomka

Mikrosʼyomka — detal va obyektlardan fotosurat yoki kinosuratga kattalashtirib olish. M. optik mikroskop yordamida 3500-martagacha, elektron mikroskop yordamida 100000-martagacha kattalashtirib olinadi. Detal yoki obyekt tasvirini yorugʻ sezgir materi-allarga tushirishda yo faqat mikro-skopning optik tizimi, yo bulmasa, foto yoki kinoapparatning "mikroskop + obyektiv" tizimi qatnashadi. Eng odsiy mikroqurilma mikroskop va 16 yoki 35 mm li lentali kinoapparatdan iborat. Ilmiy tadqiqotlar uchun murakkab mikroqurilmalar ishlab chiqariladi. M. — detal va obyektlarning tashqi koʻrinishi, strukturasi va ularda oʻtadigan jarayonlarni Urganish uchun fan va texnikaning turli sohalarida, qishloq xoʻjaligida keng qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikroflora

Mikroflora (mikro... va flora) — muayyan tabiiy muhit (tuproq, suv, havo, oziq-ovqat mahsulotlari, hayvon, oʻsimlik, odam organizmi yoki organlari)da yashaydigan mikroorganizmlar majmui. M. termini, odatda, tabiiy substratlarga nisbatan qoʻllanadi. Mikroorganizmlarning muhitdagi soni tekshirilayotgan moddaning maʼlum hajmini qattiq yoki suyuq oziq muhitida oʻstirish yoki b. yoʻllar bilan aniqlanadi. Ifloslanganlik darajasiga qarab 1ml suvda 5 mingdan 100 minggacha, 1 g tuproqda 2—3 mln.gacha mikroorganizmlar boʻlishi mumkin. Odam va hayvonlar terisi, shilliq pardalari, meʼdasi, ichaklari va boshqa organlari ham M.ning doimiy yashash joyi boʻlib, normal sharoitda organizmga ziyon yetkazmaydiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Biologiya
Mikrofotometr

Mikrofotometr, mikrodensitometr — fotosuratlarning optik zichligini oʻlchaydigan asbob. Oddiy va avtomatik ravishda qayd qiladigan xillari bor. Birinchisida fotosurat (spektrogramma) mikroskopik obʼyektivda 6—30-marta kattalashtiriladi.Spektrogrammaning qoraygan qismidan oʻtib, selenli fotoelemen-tga tushuvchi nur oʻzgaruvchan tirqishdan ekranga proyeksiyalanadi. Tirqish ustidagi yarim shaffof shishaga tushirilgan zichlik shkalasi yordamida oʻtka-zuvchanlik koeffitsiyenti aniqlanadi. Avtomatik qayd qiladigan xilida qorayganlik darajasini ifodalovchi chiziq avtomatik ravishda chiziladi M.ning izofotometr (ekvidensitometr), mikrospektrofotometr va boshqa maxsus mavjud. Avstronomik fotografiyada, optik usul bilan tovush yozishda, spektroskopiya, rentgenogramma va boshqa da ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikrotsefaliya

Mikrotsefaliya (mikro... va yun. kephale — bosh) — rivojlanish nuqsoni; gavdaning boshqa qismlari raso boʻlgani holda kalla suyagi va bosh miyaning kichikligi. Homiladorlikda onaning virusli kasalliklar bilan ogʻrishi, toksoplazmoz, baʼzan homilaning meningoensefalit boʻlishi M.ga sabab boʻladi. M.da aqliy rivojlanishdan orqada qolish kuzatiladi. Bunda esipastlikning yengilroq xilidan to telbalikkacha boʻlgan shakli uchrashi mumkin. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikroevolyusiya

Mikroevolyusiya (mikro... va evolyusiya) — tur populyasiyalarida sodir boʻladigan va ular genofondining oʻzgarishiga, pirovard natijada yangi turlarning paydo boʻlishiga olib keladigan evolyusion jarayonlar majmui. M. terminini fanga rus olimi N. V. Timofeyev—Resovskiy (1938) kiritgan. M. tabiiy tanlanish nazoratida boʻladigan mutatsion oʻzgaruvchanlik asosida kelib chiqadi. M. ham boshqa evolyusion jarayonlar singari irsiy oʻzgaruvchanlik va tabiiy tanlanish orqali amalga oshadi. M. jarayonlarning kechish xususiyatiga alo-hidalanish, hayot toʻlqinlari, mutatsiyalar, tabiiy tanlanish katta taʼsir koʻrsatadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikroelektronika

Mikroelektronika - elektron uzellar, bloklar va qurilmalarni juda mitti integral qurilmalar tarzida yaratish bilan shugʻullanadigan elektronika sohasi. 20-asr 60-yillarida vujudga keldi. Qattiq jism fizikasi M.ning asosi hisoblanadi.

Ayrim qurilmalarda alohida tayyorlangan bir necha ming elektron lampa, tranzistor, kondensator, rezistor, transformator va boshqalarni qoʻllab, ularni kavsharlab yoki payvandlab yigʻilishi natijasida apparatlar kupol boʻlgan. Bosma montaj, mikromodul, integral sxemaning yaratilishi bilan bu kamchiliklar deyarli bartaraf qilindi.

M.ni bir-birini toʻldiruvchi bir necha yoʻnalishlar: integral elektronika, vakuum mikroelektronika, optik elektronika va funksional elektronika kabi yoʻnalishlarga ajratish mumkin. Integral elektronika eng keng rivojlangan. Bu sohaning vujudga kelishi radioelektron apparatlarni mikrominiatyuralashga (mittilashga) imkon berdi. Integral sxema (mikrosxema) hisoblash texnikasi va kosmik sistemalarda ham, xoʻjalikda ishlatiladigan apparatlarda ham qoʻllanadi. Yarimoʻtkazgichli integral sxemalar 1959-61 yillarda yaratildi. Bunday integral sxemalarning integrallash darajasi yuqori (bitta yarimoʻtkazgich kristallida 10000 gacha va undan koʻpelement). Guruxlab tayyorlash usuliga oʻtish yoʻli bilan yarimoʻtkazgichli material plastinkalaridagi aktiv (diodli, tranzistorli) elementlar tayyorlash texnologiyasining takomillashtirish bosma montaj texnikasining va passiv mikrominiatyur komponentlarni yaratish texnologiyasining rivojlanishiga, bu esa, oʻz navbatida, plyonkali integral sxemalarni ishlab chiqishga olib keldi.

Yarimoʻtkazgichli va plyonkali integral sxemalardan tashkari, aralash integral sxema tayyorlanadi. Aralash integral sxemaning integrallash darajasi yarimoʻtkazgichli integral sxemanikiga yaqin turadi. Keyinchalik vakuum integral sxemalar ishlab chiqildi va yangi yoʻnalish — vakuum elektronika yaratildi. Vakuum integral sxemalar barcha komponentlari vakuumga joylashtirilgan qurilma va osma mikrominiatyur elektrovakuum asboblari boʻlgan plyonkali integral sxema koʻrinishida ishlab chiqarilishi mumkin. Bunday integral sxemaning chidamliligi yuqori boʻladi.

Integral sxemalarning barchasi ishlash belgilariga qarab raqamli (mantiqiy) va chiziqli xillarga boʻlinadi. Raqamli integral sxemalar EHMlarda ishlatish uchun, chiziqli integral sxemalar esa, asosan, elektr signallar (kuchaytirish, modulyasiya va boshqalar)ni chiziqli kattaliklarga aylantirish uchun moʻljallangan.

M., asosan, ikki yoʻnalishda rivojlandi: integral sxemalarning integrallash darajasini va zichligini oshirish, sxematexnik yoki sistematexnik ishlarga moʻljallangan elektron qurilmalar yaratish uchun yangi fizik prinsip va hodisalarini izlash.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikrooʻgʻitlar

Mikrooʻgʻitlar – tarkibida oʻsimliklar uchun zarur mikroelementlar (bor, mis, kobalt, rux, molibden, marganets va boshqalar) boʻlgan oʻgʻitlar. Mikrooʻgʻitlar asosiy oʻgʻitlar (azotli, fosforli va kaliyli) bilan birga oʻsimliklarning so-gʻlom oʻsishi va hosildorlikni taʼminlashda muhim ahamiyatga ega. Tuproqsa oʻsimliklar oʻzlashtira oladigan mikroelementlar yetishmagan hollarda qoʻllanadi. Bulardan tashqari, tarkibida bir necha mikroelementi boʻlgan polimikrooʻgʻitlar ham ishlatiladi. Bor, marganets, rux qoʻshilgan superfosfatlar, nitrofoskalar, molibden va bor qoʻshilgan fosforkaliyli oʻgʻitlar, bor, mis, rux va boshqa mikroelementlar qoʻshilgan har xil aralash oʻgʻitlar makro- va mikroelementlarning eng samarali aralashmasi hisoblanadi. M. sugʻoriladigan zonalarda ekinlarga kam miqdorda: borli M. gektariga 1 kg, molibdenli M. 0,5– 1 kg, misli M. 1–2 kg, ruxli M. 2 kg, marganetsli M. 4–6 kg taʼsir etuvchi modda hisobida solinadi. Mas, tuproqqa borli oʻgʻitlar solinganda 1 ga yerdagi qand lavlagi hosili 20—40 s, sebarga va beda urugʻi 0,5—1,0 s, zigʻir urugʻi va tolasi 1—2 s, beda pichani hosili 5—7s; marganetsli oʻgʻitlar solinganda gʻalla, sabzavot hamda rezavor-mevali ekinlar hosili 10% oshadi. M. tuproqqa ekishdan oldin solish, qoʻshimcha oziqdantirish (mikro-elementlarning 0,1—0,05% eritmasini purkash), urugʻlikka ekishdan oldin ishlov berish (urugʻlikni ularning 0,02—0,05% eritmalari bilan hoʻllash) usullarida ishlatiladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻgʻitlar
Miksedema

Miksedema (yun. tuxa — shilimshiq va oidema — oʻsma shish), shilimshiq shish — qalqonsimon bez faoliyatining susayishi yoki butunlay toʻxtashi natijasida kelib chiqadigan holat; gipotireoz koʻrinishlaridan biri. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Miksinalar

Miksinalar (Myxiniformes, Myxini) — umurtqali hayvonlar turkumi (boshqa sistemaga koʻra kenja sinfi). Gavdasining uzunligi 45—70 sm dan 1 m gacha. Burun teshigi boshi orqasida halqum bilan tutashgan. Ogʻzi va burun teshiklari 6—8 ta muskulli moʻylovlar bilan oʻralgan. Orqa suzgichlari boʻlmaydi. Jabra teshiklari 1 — 15 ta. Qon aylanish sistemasi ochiq: bitta asosiy va 3 ta qoʻshimcha yuragi bor. Koʻzi teri bilan toʻsilgan. 20—30 ta yirik tuxumlarini suv ostidagi narsalarga qoʻyadi. Oʻzgarishsiz rivojlanadi. Tutib olingan M. terisidan koʻp miqdorda shilimshiq modda ishlab chiqarish tufayli qoʻldan osonlik bilan chiqib ketadi. M.ning 1 oilaga va 4 urugʻga mansub 20 turi maʼlum. Subtropik va moʻʼtadil suvli dengizlarda tarqalgan. Yevropa miksinasi Barens dengizida uchraydi. Barcha yirtqich, tirik va oʻlik balikdar hamda ular tuxumlari bilan oziqlanadi. Parmaga oʻxshash tilini baliq tanasiga botirib, uning muskullari va ichki organlarini yeydi. Ayrim hududlarda baliqchilikka jiddiy ziyon keltiradi.

Miksina.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Miksobakteriyalar

Miksobakteriyalar (Myxobacterales) — grammanfiy bakteriyalar tartibi. Sirpanib harakatlanadi, me-vali tana va miksosporalar hosil qiladi. Vegetativ hujayralari tayoqchasimon (uz. 0,7—1,0—3,0—6,0 mkm), koʻndalang boʻlinib koʻpayadi. Mevali tana hosil boʻlishida hujayralar birga toʻplanadi; baʼzan shaklini oʻzgartiryb, suvsizlikka chidamli mikro-sporalar hosil qiladi. Sporalar unib chiqib, vegetativ hujayraga asos soladi. Mevali tanasining oʻlchami, shakli va rangi sistematik ahamiyatga ega. M. — aerob. Ularning ekologik ahamiyati gidrolitik fermentlar hosil qilishi bilan belgilanadi. Oziq moddalarga boʻlgan talabiga koʻra, M. bakteriolitik va sellyulozalitik guruhlarga boʻlinadi. M. hujayrasi substratga bevosita ekzofermentlar ishlab chiqarmaydi, lekin parchalanadigan substrat bilan bevosita bogʻliq boʻladi. Bakteriolitik M. va sirpanuvchi fleksibakteriyalar yirtqich bakteriyalar deb ataladi. M. — tuproq organizmlari boʻlib, odatda, chiriyotgan oʻsimlik qoldiqlari va goʻngda koʻp uchraydi. Suvda deyarli uchramaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Miksomitsetlar

Miksomitsetlar (Myxomyceta, yun. tuxa — shilimshiq, mykes — zamburugʻ), shilimshiqsimon zamburugʻlar — xlorofilsiz zamburugʻsimon organizmlar tipi. Sporalar yordamida koʻpayadi. 400 ga yaqin turi bor, koʻpchiligi kosmopolit. Vegetativ davri diploid, kup yadroli protoplazma massali, reproduktiv davri esa pardali spora koʻrinishida. Har bir sporadan bitta (baʼzan koʻproq), ikkita xivchinli, harakatchan, qobiqsiz hujayra chiqadi. Bunday hujayralar bir necha marta boʻlingandan keyin mikso-amyobalarga aylanib, zigotalar hosil qiladigan gametalar vazifasini bajaradi. Zigotalar plazmodiyni vujudga keltiradi. Keyinroq butun plazmodiy yoki uning bir boʻlagi sporali sporangiyga aylanadi. M., odatda, oʻrmonlarda, shuningdek, nam joylarda, chirigan yogʻochlarda yoki oʻsimlik qoldiqlarida rivojlanadi. Koʻpchilik M. saprofit; baʼzilari parazit, mas, karamda kila, kartoshkada kalmaraz kasalligini M. qoʻzgʻatadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mikstura

Mikstura (lotincha mixtura — aralashma) — suyuq dori shakli; bir necha xil dorilarning biror suyuklikda eritilgan yoki choʻkmaydigan aralashma holiga keltirilgani. M. tarkibiga nastoykalar, qaynatma, ekstraktlar, emulsiya, eruvchan va erimaydigan poroshoklar kirishi mumkin. Ichiladi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Milan (shahar)

Milan — Italiyaning shimoliy qismidagi shahar, Padana tekisligining markazida joylashgan. Lombardiya viloyati va Milan provinsiyasining maʼmuriy markazi. Mamlakatning yirik iqtisodiy va madaniy markazi. Aholisining soni jihatidan (2001-yilda 1,8 mln. kishi) Rim shahridan keyin 2-oʻrinda. Transport yoʻllarining yirik tuguni. Kema qatnaydigan kanallar orqali Po daryosi bilan bogʻlangan. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega.

Milan – mamlakatning muhim sanoat, ilmiy va madaniy markazi. Iqtisodiy faol aholining yarmidan koʻprogʻi sanoatda ishlaydi. Sanoatining yetakchi tarmogʻi – mashinasozlik (motorsozlik, avtomobilsozlik, samolyotsozlik, traktorsozlik va boshqalar) va metallurgiya. Neftni qayta ishlash, kimyo, yengil va oziq-ovqat sanoatlari ham rivojlangan. Toʻqimachilik, koʻn-poyabzal, poligrafiya korxonalari bor. Italiyaning yirik nashriyotchilik markazi. Geografik jurnallar, xarita, atlas, yillik toʻplam va hokazolarni nashr qiladigan mashhur „Turing klub Italyano“ shu shahardan joy olgan. Milanda bir qancha oliy oʻquv yurtlari, jumladan universitet, texnika instituti, katolik, savdo universitetlari, konservatoriya, Nafis sanʼat akademiyasi va boshqa ilmiy muassasa, kutubxonalar, „La Skala“ opera teatri va boshqa teatrlar, muzeylar, rasmlar galereyasi bor. Meʼmoriy yodgorliklar juda koʻp: cherkov va soborlar (katta cherkovlar), jamoat binolari saqlangan. Savdo universiteti, Milan koʻrgazma zali kabi zamonaviy binolar qurilgan.

Milanga miloddan avvalgi 4-asrda asos solingan. Miloddan avvalgi 196-yildan Rim tarkibida (lotincha nomi Mediolanum). 11—12-asrlarda hunarmandchilik va savdo markazi boʻlgan. 1535-yilda Ispaniyaga qoʻshib olingan. 1802-yildan Italiya Respublikasining, 1805-yildan Italiya qirolligining poytaxti. 1815—1859-yillarda Avstriya tarkibida boʻlgan. 1861-yilda Italiya qirolligiga qoʻshilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Qishki Olimpiada oʻyinlari mezbon shaharlari
Turkum:Milan
Turkum:Milan provinsiyasi kommunalari
Turkum:Italiya shaharlari
Milev Yordan

Milev Yordan (1933, Vrachansk okrugi, Bolgariya) — bolgar shoiri. Dastlabki sheʼriy kitobi — "Hayotga muhabbat" (1964). "Nestinar raqslari" (1965), "Olis yoʻllar", "Taqdir" (1967), "Sharq dostoni" (1968), "Vaqtni varakdaganda" (1970), "Qoyadagi ayol" (1971) va boshqa sheʼriy toʻshtamlar muallifi. Oʻzbekistonda koʻp marta boʻlgan. "Sharq dostoni"da, "Mening Samarqandim", "Unutmayman seni, Fargʻona" sheʼrlarida Oʻrta Osiyo boʻylab qilgan sayohati taassurotlari, Oʻzbekistonga maftun boʻlgan shoirning kechinmalari aks etgan. Gʻafur Gʻulom va Zulfiyaning asarlari uning tarjimasida bolgar tilida nashr etilgan (1970—71). Hofiz Sheroziy, Umar Xay-yom, Alisher Navoiy asarlarini bolgar tiliga tarjima qilgan. M.ning "Yettinchi qitʼa" sheʼrlar toʻplami oʻzbek tilida nashr qilingan (1967).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Semyon Milenin

Semyon Mixaylovich Milenin (1903. 13.9, Lugansk shahri, Ukraina — 1966.8.7, Toshkent) — teatr rassomi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944). 1936-yildan Toshkentda. Hamza teatrida bosh rassom (1960-yilgacha). M. oʻzbek teatri sanʼati taraqqiyotiga katta hissa qoʻshgan. Sahna bezaklarining maishiy tafeilotga boyligi, meʼmoriy shakllardagi interyer, eksteryerlar, yorugʻlik effektlaridan samarali foydalanish M.ga spektakllardagi davr va uning oʻziga xos xususiyatlarini toʻliq yoritish imkonini berdi: "Makr va muhabbat" (1936, F. Shiller), "Otello" (1941, U. Shekspir), "Momaqaldiroq" (1938, 1955, A. Ostrovskiy), "Alisher Navoiy" (1945, Uygʻun va I. Sulton), "Hamlet" (1949, U. Shekspir), "Shohi soʻzana" (1952, A. Qahhor), "Yurak sirlari" (1953, B. Rahmonov) va boshqaOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Milet

Milet — Ioniya (Kichik Osiyo)dagi qad. shahar. Antik davrda savdo, hunarmandchilik va madaniy markaz boʻlgan. Yunon kolonizatsiyasida yetakchi rol oʻynagan (80 ga yaqin yunon manzilgohi bunyod etgan). Miloddan avvalgi 5-asr oxiridagi M.ning katʼiy reja asosida qurilganligi — shaharsozlikning eng yaxshi namunalaridan biridir.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Turkiyadagi qadimgi yunon arxeologik yodgorliklari
Milet maktabi

Milet maktabi — yunon ilmiy-falsafiy maktabi. Miloddan avvalgi VII-VI asrlar o'rtalarida vujudga kelgan. Ioniya dengizi sohilidagi Milet shahri nomidan olingan. Uning asoschisi – Fales. Yirik namoyandalari — Anaksimandr, Anaksimen. Ular tabiatdagi hodisalarni oʻzgarishda, oʻzaro aloqadorlikda, bir-biriga oʻtib turishda deb, voqea-hodisalar sababini tabi-atning oʻzidan qidirdilar. Ruhiy hodisalar (mas, jon)ni materiyaning koʻrinishi, butun tabiatni jonli deb tu-shunganlar. Yevropa ilmiy kosmogoniya, kosmologiya, fizika, geografiya, meteorologiya, astronomiya va biologiyasi tarixi Milet maktabidan boshlanadi. Milet maktabi va uning vakillari Yunonistonda falsafiy fikr rivojiga hissa qoʻshdilar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Militarizm

Militarizm (lotincha militaris — harbiy) — muayyan mamlakat xukmron do-iralarining davlatning harbiy qudratini kuchaytirish maqsadida foydalanadigan siyosiy, iqtisodiy va gʻoyaviy vositalari tizimi. Qurollanish poygasi, harbiy byudjetlarning oʻsishi, chet ellarda harbiy kuchlarni ushlab turishga zoʻr berish, bosqinchilikni koʻzlovchi harbiysiyosiy bloklar tuzish, mamlakat iqtisodiyoti va uning tashqi hamda ichki siyosatida harbiysanoat majmuining taʼsirini kuchaytirish M.ga xosdir.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Merton Miller

MILLER (Miller) Merton (1923.16.5, Boston) — amerikalik iqtisodchi. Jon Gopkins untida iqtisodiyot doktori ilmiy darajasini olgan (1952). Chikago universiteti qoshidagi Oliy biznes maktabi professor (1961), Ekonometrika jamiyati aʼzosi, Amerika moliya assotsiatsiyasi prezidenta (1976). M.ning asosiy ilmiy faoliyati xususiy korporatsiyalarning moliya muammolarini, 1980*-yillarning boshlaridan moliyaviy harajatlar, qimmatli qogʻozlarni iqtisodiy va maʼmuriy tartibga solish muammolarini tadqiq etishga bagʻishlangan. "Dividend siyosati, iqtisodiy oʻsish va aksiyalar qiymatini baholash" (1961) asarida muvozanat sharoitlarida dividend siyosati firma qiymatiga taʼsir koʻrsatmasligini isbotladi. Nobel mukofoti laureati (1990; G. Markovits va U. Sharp bilan birga)OʻzME.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Iqtisodchilar
Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Millerit

MILLERIT (ingliz kristallografi U. Miller (1801 — 1880) nomidan) — sulfidlar sinfiga mansub mineral, kimyoviy tarkibiga koʻra, oltingugurtli nikel NiS. Tarkibida 64,7% nikel, 35,3% oltingugurt bor. Trigonal singoniyali. Tuksimon kristallar hosil qilgan. Rangi jezsimonsariq, yaltirokligi metall kabi. Qattikligi 3—4; zichligi 5200—5600 kg/m3. Misnikel konlarida uchraydi. Oʻzbekistonda Chatqol togʻlarining jan.da (Chaqirtur), Qizilqumda (Toshqazigan), Boʻztogʻ togʻlarida topilgan. Nikel konsentrata bor joylarda indikator. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Milli...

Milli... (lotincha mille — ming) — birliklarning old qoʻshimchasi. Ming marta kichiklikni (mingdan bir ulushni) bildiradi. Mas, 1 millimetr (mm) metr (m) ning mingdan bir qismi (1 mm = 0,001 m ) ga teng . OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Milliard

1 000 000 000 (bir milliard) bir raqami va toʻqqizta nol bilan yoziladigan, shuningdek, 999 999 999 va 1 000 000 001 sonlari orasida joylashgan natural sondir.Natural sonlar maʼnosi (inglizcha)

 Matematikada 
 1,000,000,000 = 29 × 59 
 1,000,000,000 sonining umumiy boʻluvchilar soni 99 ta boʻlib, ular quyidagilardir: 1, 2, 4, 5, 8, 10, 16, 20, 25, 32, 40, 50, 64, 80, 100, 125, 128, 160, 200, 250, 256, 320, 400, 500, 512, 625, 640, 800, 1000, 1250, 1280, 1600, 2000, 2500, 2560, 3125, 3200, 4000, 5000, 6250, 6400, 8000, 10000, 12500, 12800, 15625, 16000, 20000, 25000, 31250, 32000, 40000, 50000, 62500, 64000, 78125, 80000, 100000, 125000, 156250, 160000, 200000, 250000, 312500, 320000, 390625, 400000, 500000, 625000, 781250, 800000, 1000000, 1250000, 1562500, 1600000, 1953125, 2000000, 2500000, 3125000, 3906250, 4000000, 5000000, 6250000, 7812500, 8000000, 10000000, 12500000, 15625000, 20000000, 25000000 31250000, 40000000, 50000000, 62500000, 100000000, 125000000, 200000000 250000000 500000000, 1000000000.
 Ushbu sonning umumiy boʻluvchilar yigʻindisi 1,497,558,338 ga teng boʻladi.
 Shuningdek, ushbu son ikkilik sanoq sistemasida 111011100110101100101000000000 ga, uchlik sanoq sistemasida 2120200200021010001 ga, toʻrtlik sanoq sistemasida 323212230220000 ga, beshlik sanoq sistemasida 4022000000000 ga, oltilik sanoq sistemasida 243121245344 ga, sakkizlik sanoq sistemasida 7346545000 ga, oʻn ikkilik sanoq sistemasida 23AA93854 ga, oʻn oltilik sanoq sistemasida 3B9ACA00 ga, yigirmalik sanoq sistemasida FCA0000 ga hamda oltmishlik sanoq sistemasida 1H9 ga tengdir.

 Fanda 

 Boshqa sohalarda 

 

 
 
 
 Milliard soni xossalari numberempire.com saytida (inglizcha)

1000000000
Millibar

Millibar (milli ... va bar) — bosimning tizimga kirmagan birligi. 10~3 barta teng; mbar bilan belgilanadi. Meteorologiyada — atmosfera bosimini oʻlchashda ishlatiladi. 1 mbar = 102 N/m2 = 0,986923-10 3 atm = 0,75006 mm sim. ust. Xalqaro birliklar shizimi SI da gektopaskal (Pa) ga teng .OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Millibarn

Millibarn — yuza oʻlchov birligi; atom yadrosining geometrik kesimi (10~24 sm2) yoki barndan ming marta kichik miqdor. 1 millibarn = 10 27 sm2.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Milligramm

Milligram (mg) - bu xalqaro birliklar tizimida (SI) ogʻirlik oʻlchov birligi boʻlib, grammning mingdan bir qismiga teng, yaʼni, 1 milligram = 0.001 gramm. Milligram odatda dorilar, kimyoviy moddalar va biologik namunalar uchun kichik miqdorlarni oʻlchashda ishlatiladi. Milligramlar tibbiyotda, farmatsevtika sanoatida va ilmiy tadqiqotlarda keng qoʻllanadi.

 
turkum:oʻlchov birliklar
Milliy bozor

Milliy bozor — muayyan mamlakatning davlat chegaralari doirasi bilan cheklangan tovar muomalasi sohasi. Kapitalizm taraqqiyoti mayda mahalliy bozorlarni yaxlit milliy bozorga birlashtiradi. Milliy bozor ham qar qanday bozor kabi turli moddiy, maʼnaviy va intellektual tovarlarni ayirboshlash obʼyektiga aylantiradi. Milliy bozor subʼyektini shu mamlakat fuqarolari boʻlmish tovar egalari va pul egalari tashkil etadi. Milliy bozor tarixan oʻtkinchi. U maʼlum davrda paydo boʻlgan, maʼlum bosqichga kelib yoʻqoladi, chunki bozor munosabatlari baynalmilallashib, millatlararo, umumiy bozor vujudga keladi. Natijada bozor munosabatlari uchun milliy doyra torlik qiladi va ular davlatlararo miqyosga chiqadi (yana qarang Bozor)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Milliy bogʻ

Milliy bogʻ, milliy tabiat bogʻi — alohida qoʻriqlanadigan, inson faoliyati taʼsiriga uchramagan va tabiiy manzaralari saqlangan, oʻsimliklar va hayvonot olami va ularning yashash muhiti ilmiy va oʻquv-amaliy ahamiyatga ega boʻlgan katta tabiiy hudud. M. b.da landshaftlarni tiklash, noyob va yoʻqolib borayotgan hayvonlar va oʻsimliklar ni saqlash ishlari amalga oshiriladi, bir qismi dam oluvchilar va qatʼiy tartibda turistlar uchun ochiqligi bilan qoʻriqxonalardan farq qiladi. Chet ellarda M. b. davlat tomonidan qoʻriqlanadigan hududlarning keng tarqalgan toifasi hisoblanadi. Jahonda birinchi M. b. AQSH kongressi 1872-yilda qabul qilgan qonun asosida Yellouston daryosining yuqori oqimidagi Qoyali togʻlar hududida tashkil etilgan Yellouston Milliy bogʻidir. 1980-yillar oxirida jahonda 2600 dan ortiq M. b.lar va faoliyati hamda vazifalariga koʻra, M. B.ga yaqin boʻlgan qoʻriqlanadigan hududlar tashkil etildi. Ulardan Grenlandiya (Daniya) M. b., maydoni 7 mln.ga, VudBaffalo (Kanada) M.6., maydoni 4,5 mln.ga, Serengeti (Tanzaniya) M. b., maydoni 2 mln.ga, Oʻzbekistonda Zomin milliy bogʻi, Ugom-Chatqol milliy bogʻi mashhur.

Abdushukur Xonazarov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Toshkent istirohat bogʻi va parklari
Milliy valyuta

Milliy valyuta — muayyan davlat (davlat markaziy banki) tomonidan chiqariladigan valyuta. Birinchi navbatda mamlakat hududida, quvvati va holatiga qarab tashqi savdo va xalqaro hisob-kitob ishlarida qoʻllanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Yana qarang 

 Valyuta
Milliy galereya

Milliy galereya (National Gallery) — 18—19-asrlar Gʻarbiy Yevropa rangtasviri asarlarining jahondagi eng sara toʻplamlaridan; London shahrida 1824-yilda J. J. Angerstayn kolleksiyasi negizida tashkil qilingan. 1830-yillarda klassitsizm uslubida qurilgan binoda joylashgan (meʼmori U. Uilkins). M. g .ning fondida saqlanayotgan nodir asarlar qatoridan Duchcho, P. Uchchello, Pyero della Francheska, J. Bellini (doj Leonardo Loredan portreta), Leonardo da Vinchi ("Kryadagi madonna"), Titsian ("Madonna"), Ya. van Eyk ("Erxotin Arnolfinlar portreta"), Kichik X. Xolbeyn ("Elchilar"), Rembrant ("Suvga tushayotgan ayollar"), D. Velaskes ("Venera oyna bilan"), T. Geynsboro ("Tonggi sayr"), F. Goyya va boshqa rassomlarning asarlari ham bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Milliy majlis

Milliy majlis - 1) Fransiyada 1789, 1848 va 1871-yillarda, Germaniyada 1848 va 1919-yillardagi taʼsis majlisi; 2) Fransiyada 1870—1940-yillarda parlament ikki palatasining qoʻshma majlisi boʻlib, u respublika prezidentini saylagan; 3) bir qancha mamlakatlar (Vyetnam, Fransiya, Tunis va boshqalar)da parlament yoki uning palatalaridan birining nomi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil