Ijodiy qobiliyatlar

thumb|Vinsent Van Gog
Ijodkorlik — insonning ijodiy qarorlar qabul qilish, tushunish, qabul qilish va tubdan yangi gʻoyalarni yaratish qobiliyati.

Kundalik hayotda ijodkorlik oʻzini zukkolik — maqsadlarga erishish, atrof-muhit, ob’ektlar va vaziyatlardan gʻayrioddiy tarzda foydalanib, umidsiz boʻlib tuyulgan vaziyatdan chiqish yoʻlini topish qobiliyati sifatida namoyon boʻladi.

Keng maʼnoda, muammoni maxsus boʻlmagan vositalar yoki resurslar bilan aniq va mohirona hal qilish. Bu, shuningdek, muammolarga jasur, nostandart yechimlar qobiliyatini ham anglatadi.

 Psixologiya nuqtai nazaridan ijodkorlik 
Elis Pol Torrancening soʻzlariga koʻra, ijodkorlik muammolarga, bilimlarning yetishmasligi yoki nomuvofiqligiga yuqori sezuvchanlik, ushbu muammolarni aniqlash, gipotezalarga asoslangan yechimlarni topish, gipotezalarni sinab koʻrish va oʻzgartirish, yechim natijasini shakllantirishni oʻz ichiga oladi. Ijodkorlikni baholash uchun turli xil fikrlash testlari, shaxsiyat anketalari va ishlash tahlili qoʻllanadi. Ijodiy fikrlashni rivojlantirish uchun toʻliq boʻlmagan yoki yangi elementlarni birlashtirish uchun ochiq boʻlgan oʻquv vaziyatlaridan foydalanish mumkin.

Insonning bilim yaratish qobiliyatini ekspert va eksperimental baholash shuni koʻrsatadiki, insonning ijodiy qobiliyatlari unchalik katta emas. Barcha xodimlarni tashkilotni doimiy takomillashtirishga jalb qilish tashkilotning ijodkorligini keskin oshiradi.

Ijodiy fikrlashni oʻlchash uchun psixologik vositalar mavjud; Psixologik amaliyot olamida eng mashhuri Pol Torrance testidir. Ushbu test quyidagilarni baholaydi:

 ogʻzaki ijodkorlik
 obrazli ijodkorlik
 Shaxsiy ijodiy qobiliyatlar:
 ravonlik miqdoriy koʻrsatkichdir; testlarda bu koʻpincha bajarilgan vazifalarning turli xil echimlari soni. „Kichik ijodiy topshiriqlar“ dan iborat testlar boʻyicha baholanadi — koʻrib chiqish uchun topshiriqlar va turli jumboqlar; hal qilish jarayonining muhim oʻxshashligiga koʻra, ular „koʻrib chiqiladigan vazifalar“ umumiy nomi ostida ham birlashtirilgan.
 moslashuvchanlik — bu koʻrsatkich gʻoyalar va strategiyalarning xilma-xilligini, yangilarini yaratish, gʻoyalarni oʻzgartirish va strategiya bilan birlashtirish, bir jihatdan ikkinchisiga oʻtish qobiliyatini baholaydi.
 oʻziga xoslik — bu koʻrsatkich aniq, taniqli, umumeʼtirof etilgan, odatiy yoki qatʼiy belgilanganidan farq qiladigan gʻoyalarni ilgari surish qobiliyatini tavsiflaydi.
 muammoning ildizini koʻrish qobiliyati.
 stereotiplarga qarshi turish qobiliyati.

 Ijodkorlik mezonlari 
Ijodkorlik mezonlari:

 ravonlik — vaqt birligida yuzaga keladigan gʻoyalar soni;
 oʻziga xoslik — umumiy qabul qilinganlardan farq qiladigan gʻayrioddiy gʻoyalarni ishlab chiqarish qobiliyati;
 moslashuvchanlik. Ranko taʼkidlaganidek, bu parametrning ahamiyati ikki holatga bogʻliq: birinchidan, bu parametr muammoni hal qilish jarayonida moslashuvchanlikni koʻrsatadigan shaxslarni, ularni hal qilishda qatʼiylik koʻrsatadigan shaxslarni ajratishga imkon beradi, ikkinchidan, bu bizga imkon beradi. muammolarni hal qiladigan asl shaxslarni soxta oʻziga xoslikni koʻrsatadiganlardan farqlash.
 retseptivlik — gʻayrioddiy tafsilotlarga, qarama-qarshiliklarga va noaniqlikka sezgirlik, bir fikrdan ikkinchisiga tezda oʻtishga tayyorlik;
 metaforik — bilimning baʼzi sohalari, boshqalarning tili va usuli, bilim va gʻoyalarni bir sohadan ikkinchisiga oʻtkazish, bilimning baʼzi sohalarida fikrlash, odatda yangi, boshqa sohalar yordamida taʼriflash. butunlay gʻayrioddiy kontekstda ishlash, ramziy, assotsiativ fikrlashga moyillik, murakkabni oddiy koʻrish qobiliyati, murakkabni soddalashtirish.
 Qoniqish — bu vazifa hal qilinganligini anglash hissi, ijodkorlikning namoyon boʻlishi natijasi. Salbiy natija bilan his-tuygʻularning maʼnosi va keyingi rivojlanishi yoʻqoladi.

Torrance tomonidan 

 Ravonlik — koʻp sonli gʻoyalarni ishlab chiqarish qobiliyati;
 Moslashuvchanlik — muammolarni hal qilishda turli xil strategiyalarni qoʻllash qobiliyati;
 Oʻziga xoslik — noodatiy, nostandart gʻoyalarni ishlab chiqarish qobiliyati;
 Ishlab chiqish — yuzaga kelgan gʻoyalarni batafsil ishlab chiqish qobiliyati.
 Izolyatsiya chegarasidan tashqariga chiqish, maʼlum chegaralar — stereotiplarga ergashmaslik va muammolarni hal qilishda turli xil kiruvchi maʼlumotlarga uzoq vaqt davomida „ochiq“ qolish qobiliyati.
 Haqiqatan ham muhim boʻlgan muammoning mohiyatini tushunish asosida umumlashtirilgan, mavhum nom yaratish qobiliyati. Nomlash jarayoni gʻoyalarni, majoziy maʼlumotlarni ogʻzaki shaklga aylantirish qobiliyatini aks ettiradi

Bundan tashqari, koʻp sonli gʻoyalarni osongina yaratish qobiliyati kabi mezon mavjud.

 Ijodkorlikning kelib chiqishi haqidagi farazlar 
Ijodiy qobiliyatlarning paydo boʻlishi haqida bir qancha farazlar mavjud. Birinchisiga koʻra, ijodiy qobiliyatlar aqlli odamda asta-sekin, uzoq vaqt davomida paydo boʻlgan va insoniyatdagi madaniy va demografik oʻzgarishlar, xususan, aholi sonining koʻpayishi, eng aqlli kishilarning qobiliyatlarini qoʻshish natijasida yuzaga kelgan deb ishoniladi.

2002-yilda Stenford universitetidan antropolog Richard Klayn tomonidan ilgari surilgan ikkinchi gipotezaga koʻra, ijodkorlikning paydo boʻlishi spazmodik edi. Taxminan 50 ming yil oldin toʻsatdan genetik mutatsiya natijasida paydo boʻlgan.

 Yana qarang 

 Csikszentmihalyi, Mixali, psixolog, ijodkorlik tadqiqotchisi.
 Ijodkorlik usullari
 Tasavvur
 Ijodkorlik psixologiyasi
 Ijod
 Uilyams batareyasini sinovdan oʻtkazdi
 Turlicha fikrlash

 

Turkum:Ijod