Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Mustaqillik va ezgulik monumenti

250px|thumb|Ezgulik arkasi
250px|thumb
Mustaqillik va ezgulik monumenti — Toshkent shahridagi Mustaqillik maydonida Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I.Karimov gʻoyasi bilan bunyod etilgan meʼmoriy badiiy majmua. Oʻzbekiston istiqbolining dastlabki yillari 1992-yilda maydonda oʻrnatilgan obida Mustaqillik monumenti deb atalgan. Ramziy ravishdagi Yer sharida Oʻzbekiston Respublikasi xaritasi aks etgan ushbu obida jahon xaritasida mustaqil Oʻzbekiston mamlakati mustahkam oʻrin olganini ifodalaydi. 2005-yil 28 dekabrda ushbu monument oldiga farzandini bagʻriga bosib turgan munis oʻzbek ayoli siymosi — Baxtiyor ona haykali oʻrnatildi (haykaltarosh I.Jabborov). Mustaqillik monumenti va Baxtiyor ona haykali Ezgulik arkasi, oq poyondoz shaklidagi keng yoʻlak bilan birga yaxlit ansamblni tashkil qiladi. Mustaqillik va ezgulik tushunchalarini ramziy tarzda uygʻun ifodalagan.

2004—2005-yillarda Mustaqillik maydoni unga tutash hududda keng koʻlamdagi qurilish va obodonlashtirish ishlari amalga oshirildi. Vazirlar Mahkamasi binosi tubdan qayta taʼmirlandi, Senat binosi, Ezgulik arkasi, Tasviriy sanʼat gʻalereyasi kabi muhtasham meʼmoriy inshootlar, yashil maydon va xiyobonlar barpo etildi. Ayni vaqtda yangi bino, Biznes markazi qurilishi nihoyasiga yetmoqda. Bunday katta bunyodkorlik ishlari tufayli maydonning faqat qiyofasi emas, uning vazifasidagi mazmun-mohiyati ham oʻzgardi. Mustaqillik maydonining ijtimoiy-siyosiy hayotimizda tutgan muhim oʻrni va ahamiyatini inobatga olib hamda xalqimiz, ayniqsa, yosh avlod qalbi va ongiga istiqlol gʻoyalarini, milliy gʻurur va iftixor, vatanparvarlik tuygʻularini yanada chuqurroq singdirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 3-fevralda "Mustaqillik va ezgulik monumenti toʻgʻrisida" qarori qabul qilindi. Qarorga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasi umumxalq bayramlari hamda davlat miqyosidagi boshqa tantanali maro-simlarda, shuningdek, mustaqil taraqqiyotimiz, milliy qadriyatlarimiz bilan bogliq muhim sanalar, kasb bayramlarini nishonlash, tantana va anjumanlar oʻtkazish munosabati bilan Mustaqillik monumenti poyiga gulchambar qoʻyish rasmiy marosimini belgilangan tartibda amalga oshirish joriy etildi va boshqa tadbirlar belgilandi.

 Yana qarang 

 Oʻzbekiston Mustaqilligi kuni
 Oʻzbekiston mustaqilligi boʻyicha referendum (1991)
Davlat Muxamedov

Davlat Muxamedov (1955.13.5, Gurlan tumani) — ganchkor usta, Oʻzbekiston xalq ustasi (2004). Toshkent politexnika institutining meʼmorlik fakultetini tugatgan (1977). Xorazm viloyati xalq amaliy sanʼati boʻlimida usta (1980—1999); 1999-yildan "Us to" respublika badiiy ishlab chiqarish uyushmasida usta. M. yaratgan ganchkori naqshlar nafisligi hamda zamonaviy binolar bilan uygunligi diqqatga sazonor. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi, Vazirlar Mahkamasi majlislar zali, Bekobod, Toshkent va Urganch shaharlari hokimiyatlari, "Turkiston" saroyi va boshqa yirik inshootlarning ganchkorlik ishida ishtirok etgan.

 

Turkum:Oʻzbekiston xalq ustalari
Neapol opera maktabi

Neapol opera maktabi - 17-18-asrlarda Neapolda shakllangan ijo-diy maktab, kompozitorlar guruhi. Ilk yirik namoyandasi — F.Provensale (taxminan 1627 — 1704), boshligʻi — A.Skarlatti (qarang Skarlattilar). Neapol opera maktabim. vakillari (kompozitorlar L.Vinchi, N.Porpora, L.Leo, N.Iomelli, T.Traetta va boshqa, libretto mualliflari A.Dzeno, P.Metastazio) operannng jiddiy (opera-seria) va hajviy (buff opera) , shuningdek, ariya, uvertyura, rechitativnit tugal koʻrinishini bel-gilab berishgan. Ular tarixiy-afsonaviy, antik syujetlarda asarlar yaratib, Sharq (hind, arab, fors) mavzulariga ham murojaat qilishgan, xususan, Sohibqiron Amir Temur qiyofasini oʻz operalarida gavdalantirganlar. Neapol opera maktabim. tamoyillari G.Gendel, I.Xasse va boshqa Yevropa opera ustalari ijodiga ijobiy taʼsir koʻrsatgan.

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Muhammadxon Nuriddinov

Muhammadxon Nuriddinovich Nuriddinov (1948.6.1, Namangan) — rang-tasvir ustasi, Oʻzbekiston xalq rassomi (2004). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1968) va repin nomidagi Leningrad rassomlik, haykadtaroshlik va meʼmorlik instituti (1976)ni tugatgan. 1976-yildan hozirgi Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn institutida pedagog, 1998-yildan dotsent. Nuriddinov realizm uslubida ijod qiladi, realistik sanʼat anʼanalarini zamon ruhi bilan boyitishga intiladi. "Namangan ohanglari", "Kundagi tashvishlar", "Katta Fargona kanali", "Rejissyor O.Abdurazzoqov", jadidlar portretlari turkumi, "Abu Ali ibn Sino" portreti, "Sayid Baraka Amir Temurga bayroq topshirmoqda", "Bahor suvlari" va boshqa asarlarida rassomning ijodiy izlanishlari namoyon boʻldi. Nuriddinov respublika va xorijdagi koʻrgazmalarda ishtirok etgan. Oʻzbekiston Badiiyot akadimiyasi Oltin medali bilan taqdirlangan (2003)"Nuriddinov Muhammadxon Nuriddinovich" OʻzME. N-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:1948-yilda tugʻilganlar
Turkum:6-yanvarda tugʻilganlar
Baxtiyor Nurillayev

Baxtiyor Abatovich Nurullayev (1975.20.1, Nukus) – ogʻir atletikachi, xalqaro miqyosdagi sport ustasi (1992), „Oʻzbekiston iftixori“ (2003). 85 kg vazn toifasida Oʻzbekiston chempioni (1995, 1996, 1998-2003), Osiyo oʻyinlari bronza (1998, Bangkok; 2002, Pusan) va talabalar oʻrtasida jahon chempionati kumush (2002, Izmir), Italiya (2003, Milan) medallari sovrindori. Nurullayev Qoraqalpoq universitetini tugatgan (2004), Taxiatosh bolalar va oʻsmirlar sport maktabida murabbiy (1991-yildan)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonlik erkak ogʻir atletikachilar
Sodiq Nurimbetov

Sodiq Nurimbetov (1900, Kegeyli tumani — 1972, Nukus) — Qoraqalpogiston xalq shoiri (1942), Oʻzbekiston xalq hofizi (1957). Mahalliy maktabda, madrasada oʻqigan. Oʻtgan asrning 20-yillari oʻrtalarida shoir sifatida shuhrat qozongan. Qoraqalpoq hajviyasini, xususan masal janrini rivojlantirishda Sodiq Nurimbetovning xizmatlari katta. Bolalar uchun ham koʻplab sheʼrlar yaratgan. "Bizning Vatan" (1940), "Xalq yengilmaydi" (1942), "Olgʻa, botirlar" (1944), "Tulkicha" (1956), "Farhol" (1958, 1974), "Pillakor Janil" (1961), "Yangi davr ohanglari" (1962), "Ogʻa-inilar" (1968) kabi sheʼr va dostonlar toʻplamlari nashr etilgan. Uning "Baxtiyor" (1950), "Dengizda" (1957-58), "Pillakor Janil" (1961), "Zarimbetning hayajoni" (1958) dostonlari ularda tilga olingan ijtimoiy masalalarning dolzarbligi bilan ajralib turadi.

"Berdaq" (1950) va "Ogʻainilar" (1968) dostonlari oʻtmishni badiiy talqin qidishga bag'ishlangan. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (1971).

 

Turkum:1900-yilda tugʻilganlar
Turkum:Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureatlari
Turkum:Xorazm madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:1972-yilda vafot etganlar
Turkum:Nukusda vafot etganlar
Ovozi tojik

"OVOZI TOJIK" ("Tojik ovozi") — Toshkent shahrida tojik tilida haftada 2-marta chiqadigan gazeta. Muassislari: Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. 1-soni 1924-yil 25 avgustda Samarqand shahrida "Ovozi tojiki kambagal" nomida nashr etilgan. Keyinchalik "Ovozi tojik" (1925— 31), "Haqiqati Oʻzbekiston" (1931—40; 1964—91), "Oʻzbekistoni Surx" ("Qizil Oʻzbekiston", 1950—64) nomlarida chiqqan. 1992-yil 1-yanvardan hozirgi nomda. Sahifalarida doʻstlik va birodarlik shiori ostida Oʻzbekistonda yuz bera-yotgan ulkan oʻzgarishlar, jumladan, xalq xoʻjaligining turli tarmoqlarida erishilayotgan yutuqlar yoritib boriladi. Iqtisodiyot, maktab va mao-rif, fan va madaniyat, adabiyot va sanʼat, axborot va sport boʻlimlari bor. Gaz.ga turli yillarda Abdulqay-yum Qurbiy, Muhammadjon Hasaniy, Shahobiddin Sadrullin, Qamariddin Mirzoyev, Muborak Fozilov, Abdulla Hakimov, Shavkat Niyozov, Ehson Turdiqulov va boshqa muharrirlik qilishgan. 2003-yildan muharriri Sherpoʻlot Vakilov. Adadi 3000 (2005).

 

Turkum:Oʻzbekiston gazetalari
Robert Aumann

thumb|200px|right|Robert John Aumann (2008)
Robert Aumann (1930, Germaniya) – isroillik iqtisodchi (1938-yil Amerikaga koʻchib oʻtgan, 1956-yildan Quddusda. AQSH va Isroil fuqaroligiga ega). Massachusets texnologik institutida doktorlik ilmiy darajasini olgan. Quddus yahudiy universiteti profes-sori. 20-asr nish 90-yillari boshidan Isroil matematiklar ittifoqi prezidenti. Yahudiy matematiklar jamiyati jurnali muharriri. "Talmuddagi oʻyinlar nazariyasi" asari mashhur. Ilmiy ishlari oʻyinlar nazariyasi asosida ijtimoiy muammolar, jumladan toʻqnashuvlar va hamkorlik masalalariga bagʻishlangan, narxlar va savdo urushlari kabi iqtisodiy ixtiloflarning kelib chiqishi tabiati ochib berilgan. Nobel mukofoti laureati (2005; Thomas Schelling bilan birga)OʻzME.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Maʼpura Orifxonova

Maʼpura Orifxonova (1917. 25.10, Chimkent shahri — 1977.9.7, Toshkent) — meteorolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1967). Geografiya fanlari doktori (1966), professor (1966). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1940), 1944—46 yillarda shu universitetda, 1946-yildan Toshkent politexnika institutida ishlagan, oliy matematika kafedrasi mudiri (1967-yildan). Ilmiy ishlari janubiy siklonlarning Oʻrta Osiyo ob-\avosi shakllanishiga taʼsiri mavzuiga bagʻishlangan. Dastlabkilardan boʻlib "Ruscha-oʻzbekcha meteorologik lugʻat" tuzgan (T., 1956). Oliy texnika oʻquv yurtlari qoshidagi tayyorlov kurslari uchun "Matematika" qoʻllanmasi tuzuvchilaridan (T., 1974).

 
 Pols vetra sikpoiov nad Sredney Aziyei pri prornvax yujnnx siklonov, T., 1974.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Yusufjon Otamirzayev

Yusufjon Otamirzayev (1949.1.4, Mingbuloq tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2003). Namangan pedagogika institutini tugatgan (1970). 1970-yildan Mingbuloq tumanidagi 6-, 1972-yildan 7-maktabda matematika oʻqituvchisi.

 
Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Melixon Oxunova

Melixon Oxunovna Oxunova – Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi, tarix fanlari doktori, professor, Oʻzbekistonda xizmat kursatgan fan arbobi, Beruniy nomidagi Davlat mukofoti laureate, Respublika Fanlar akademiyasi Tarix instituti direktori. U 1928-yilning 28-dekabrida Namangan viloyatining Uchqoʻrgʻon shahrida dehqon oilasida tugʻilgan. 1949-yilda Oʻzbekiston Davlat universitetining tarix fakultetini tamomlab, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya institutining aspiranturasida oʻqidi. Soʻngra Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix institutining kichik ilmiy xodimi, katta ilmiy xodimi, 1961-yildan direktorning fan boʻyicha oʻrinbosari, 1965-yildan 1986-yilgacha esa direktori boʻlib ishladi. M.Oxunova ilmiy-tashkiliy ishni tadqiqotchilik ishi bilan muvaffaqiyatli koʻshib olib bordi: u Sovet Oʻzbekistoni tarixi va respublika ishchilar sinfi tarixi problemalariga oid saksontadan koʻproq ilmiy asarlarini eʼlon qildi. U toʻrt tomlik „Oʻzbekiston SSR tarixi“, ikki tomlik „Samarqand tarixi“ jamoa monografiya hamda boshqa asarlarning mualliflari va muharrirlaridan biridir. Oʻzbekiston ishchilar sinfi tarixiga oid uch tomlik asarni tayyorlashda ishtirok etganligi uchun u Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureati unvoniga sazovor boʻlgan edi. 1979-yilda u Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi etib saylandi. M.Oxunova yuqori malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlash sohasida katta ish olib bordi. U jamoat ishlarida faol qatnashdi. Xalq deputatlari Toshkent shahar va tuman Kengashlariga bir necha marotaba deputat etib saylandi. 1979-yilda unga „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi“ faxriy unvoni berilgan edi. Taniqli tarixchi-olim, kamtarin va mehribon inson Melixon Oxunovna Oxunova 1987-yil 11-oktabrda 59 yoshida vafot etdi.

 
 https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-oct-13-1987-2113398/

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1928-yilda tugʻilganlar
Turkum:28-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:1987-yilda vafot etganlar
Turkum:11-oktabrda vafot etganlar
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari
Kenzaburō Ōe

Oe Kenzaburo (1935.31.1, Exime prefekturasi, Yaponiya — 13-mart 2023-yil) — yapon yozuvchisi. Tokio universitetining fransuz adabiyoti boʻlimini tugatgan (1959). Rable ijodini puxta oʻrgangan. 50-yillardan adabiyotga kirib kelgan. "Mol boqish" hikoyasi (1958) Oe Kenzaburoga shuhrat keltirgan va Akutagava nomidagi mukofotga sazovor boʻlgan (1959). Oe Kenzaburoning "Kechikkan yoshlar" (1962) romanida yosh avlod taqdiri, yoshligi tufayli urushga kechikkan va urushdan keyin maʼnaviy-axloqiy azobga duchor boʻlgan yosh fuqaroning fojiasi aks etgan. "Hayqiriq" (1963), "Shahvatparast odam" (1963) asarlarida biron-bir axloqiy majburiyat bilan bogʻlanmagan kishi tas-virlangan. "Shaxsiy tajriba" (1964) romanida hozirgi yoshlarning jamiyat oldidagi burchi, ularning axloqiy izlanishlari muammosi koʻrsatilgan. Xirosima fojiasi, insoniyat taqdiridan xavotirlanish gʻoyalari "Xirosima xotiralari"da (1966), "1860-yil futboli" (1967), "Suvlar meni ruhimgacha bagʻriga oldi" (1—2-qism, 1973), "Xaloskorning esdaliklari" (1976) romanlarida aks ettirilgan. "Tengqurlar oʻyini" (1979) ijtimoiy romani Yaponiyaning oʻtmishi va kelajagi haqida. Nobel mukofoti laureati (1994)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar
Turkum:Adiblar
Turkum:2023-yilda vafot etganlar
Turkum:1935-yilda tugʻilganlar
Turkum:31-yanvarda tugʻilganlar
Tassos Papadopoulos

Papadopulos Tassos (1934.7.1, Nikosiya - 2008.12.12.) — Kipr davlat arbobi. Londonda yurisprudensiyani oʻrgangan. 1972—76 yillarda jamoalararo muzokaralarda grek-kipr tomoni vakilining maslahatchisi, 1976—78 yillarda vakili. 1976 yil aprel — mayda Kipr parlamenti raisi. Keyinchalik 12 yil davomida navbatma-navbat Kipr ichki ishlar, moliya, mehnat va ijtimoiy taʼminot, sogʻliqni saqlash, qishloq xoʻjaligi va tabiat resurslari vaziri. 1970, 1976, 1991, 1996 yillarda Kipr parlamenti deputatligiga saylangan. 2000 yildan Kipr Demokratik parti-yasi boshligʻi, 2003 yil 28 fevraldan Kipr Respublikasi prezidentiOʻzME.
Karolos Papoulias

Papulias Karolos (1929.6.4, Gretsiyaning Yanina shahri - 2021 yil 26 dekabr) — Gretsiya davlat arbobi. Yuridik fanlari d-ri. Afina, Milan va Kyoln universitetlarida oʻqigan. Milliy ozodlik harakati qatnashchisi (1941—44). 1974-yildan "Umumgrek sotsialistik harakati" aʼzosi (1975—85 yillarda harakatning xalqaro aloqalar boʻyicha qoʻmitasi kotibi), 1981-yildan Gretsiya tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari, 1985—89 va 1993—96 yillarda Tashqi ishlar vaziri, 1989—90 yillarda Gretsiya milliy mudofaa vaziri vazifasini bajaruvchi. 2005-yil 8-fevraldan Gretsiya Respublikasi prezidentiOʻzME.

 

Turkum:2021-yilda vafot etganlar
Charles Perrault

thumb

Charles Perrault (12-yanvar 1628-yil — 16-may 1703-yil) — fransuz shoiri va tanqidchisi. Fransiya akademiyasi aʼzosi (1671). XIX-asr fransuz adabiyotida avj olgan „qadimgilar va yangilar bahsi“da ishtirok etib, zamondosh yozuvchilarning qad. yozuvchilardan afzalligini yoqlab chiqqan va shu bilan shuhrat qozongan. Ilk parodiyali dostoni — „Troya devori“ (1653). Shundan keyin uning „Buyuk Lyudovik asri“ (1687) dostoni hamda 4 jildli „Sanʼat va fan masalasida qadimgilar bilan yangilar oʻrtasidagi qiyoslar“ (1688— 89) dialog shaklida yozilgan asari, „Ayollarning taʼrifu tavsifi“ (1694) satirik sheʼri eʼlon qilingan. Perrault soʻnggi 2 asarida Bualo singari zamondoshlari bilan bahs-munozara yuritgan. Perraultning adabiyotning maʼrifiy ahamiyati hamda adabiy taraqqiyotning fan va tamaddunga bogʻliqligi masalasidagi qarashlari fransuz maʼrifatparvarlari tomonidan rivojlantirilgan. Ammo Perraultning fransuz adabiyotidagi katta oʻrni „Onaginam Gusina bonuning ertaklari yoki Oʻtgan zamonlarning ibratli voqea va ertaklari“ toʻplami bilan belgilanadi. Mazkur toʻplam Perrault ning oʻgʻli Darmankur nomidan eʼlon qilingan. U dastlab 8 ta ertakdan tashkil topgan boʻlib, keyinchalik yana 3 ta sheʼriy ertak hisobiga boyigan. Fransuz adabiyotidagi antik madaniyat anʼanalariga qarshi kurashgan Perrault xalq ertaklariga xos „qissadan hissa“ chiqarish tamoyilini samarali, deb hisoblagan. U ertakka hazil-mutoyibalar yordamida chinakam xalq ijodiga xos latofat va jozibani olib kirdi. Perrault „Ertaklar“i fransuz adabiyotida xalqchillikning oshishi va ertakning adabiy janr sifatida rivojlanishiga katta taʼsir koʻrsatgan. Perraultning ertaknavislik anʼanalari akauka Grimmlar, L.Tik, X.K.Andersen singari yozuvchilar tomonidan davom ettirildi. Perraultning „Zolushka“, „Etik kiygan mushuk“, „Koʻk soqol“ singari ertaklari asosida opera va balet spektakllari, multfilmlar yara-tilgan. Perraultning ayrim ertaklari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

 

 
 Volshebnne skazki, Moskva, 1984.

Turkum:1628-yilda tugʻilganlar
Turkum:1703-yilda vafot etganlar
Turkum:Fransiyalik yozuvchilar
Revo Petrov

Revo Markovich Petrov (1943.21.3, Oltoy viloyati) — harbiy dirijyor, kompozitor. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1977). 1951—53 yillar Mudofaa vazirligining alohida namunali koʻrgazmali harbiy orkestrida xizmat qilgan (Moskva). Moskva harbiy dirijyorlar tayyorlash institutida taʼlim olgan (1953—1957). Germaniyadagi Sovet qoʻshinlari orkestrida (1957—62), Turkiston harbiy okrugining turli harbiy orkestrlari (1963—1976)da harbiy dirijyor. 1976—1987-yillar Turkiston harbiy okrugi orkestr xizmati boshligʻi. 1987-yildan Hamza nomidagi Respublika musiqa kollejida oʻqituvchi, orkestr cholgʻulari kafedrasi mudiri. Puflama sozlar orkestri uchun "Estrada miniatyurasi", "Navroʻz", "Salom", "Toshkent" marshlari, "Inter-metsso" kabi asarlar yaratgan, qator kuylarni orkestrga moslashtirgan. "Damli cholgʻular orkestri jamoasi uchun darslik" muallifi (2004)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1943-yilda tugʻilganlar
Turkum:21-martda tugʻilganlar
Podgoritsa

Podgoritsa (Podgorica, 1952-1992-yillarda Titograd) — Chernogoriya Respublikasi poytaxti. Skadar koʻli soyligida joylashgan. Aholisi 136 ming kishi (2003). Transport yoʻllarining yirik chorrahasi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Aluminiy kombinati, metallsozlik, mebel, toʻqimachilik, tamaki, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Chernogoriya fan va sanʼat akademiyasi, universitet bor.

Qad.da P. oʻrnida rimliklarning Virziminium qishlogʻi boʻlgan. 7-asrda Chernogoriyani slavyan qabilalari egallagach, qishloq Ribnitsa deb ataldi. 12-asr 80-yillari — 1360-yilda P. deb nomlangan. 1427-yildan P. Zet knyazligi marka-zi. 15-asrning oxirlaridan Usmonli turk imperiyasi tarkibida, 1878-yilda Chernogoriyaga qaytarilgan.

P.da meʼmoriy yodgorliklardan turklar qurgan qalʼa qoldiqlari (15-asr), 17—19-asrlarda qurilgan binolar hamda shahar yaqinida antik Dokley shahri xaro-balari, cherkov va boshqa saqlangan.

 

Turkum:Qoratogʻ
Abdunazar Poyonov

thumb|Abdunazar Poyonov 2016-yilda
Abdunazar Poyonov (1949, Qiziriq tumani) – Oʻzbekiston xalq baxshisi (2003). Sherobod dostonchilik maktabi vakili. Termiz pedagogika institutini tugatgan (1973). Qiziriq tumani umumtaʼlim maktabi oʻqituvchisi (1973-yildan). Dostonchilik anʼanalarini Mardonaqul baxshi, Umir baxshilardan oʻzlashtirgan. Repertuaridan „Alpomish“, „Malika ayyor“, „Sherali“ va boshqa dostonlar, doʻmbira kuylari, shuningdek, xalq („Doʻmbiram“, „Nima aytay“’ va boshqalar) hamda Vatanga muhabbat, sadoqat, xalq hayoti mavzularida oʻzi ijod qilgan termalar oʻrin olgan. Xalqaro (Qozogʻiston, 1997; Termiz, 1999) va respublika baxshi-shoirlar taplovlari laureati. Vafot etgan 16.05.2022

Turkum:Oʻzbekiston xalq baxshilari
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti — ilmiy tadqiqotlar muassasasi. 1981-yilda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi tarkibidagi polimerlar kimyosi boʻlimi (1979) negizida tashkil etilgan. Institutning asosiy fundamental ilmiy yoʻnalishi talab etiladigan xossalarga ega boʻlgan polimerlar va kompozitsion polimer materiallarning yangi ni sintez qilishning nazariy asoslarini ishlab chiqish, ularni qayta ishlash va ishlab chiqarish texnologiyasini tashkil etishdan iborat. Institutda olib borilgan ilmiy tadqiqotlarlar natijasida qishloq xoʻjaligi va tibbiyot uchun zarur bio-logik faol polimerlar sintezi yoʻlga qoʻyildi, oʻsishni boshqaruvchi, bakteritsid, fungitsid va immunomodullash xususiyatiga ega boʻlgan polimer tizimlarining yangi ni sintez qilishga sinergetik yondoshish joriy etildi, kimyoviy modullash usuli bilan farmatsev-tikada keng qoʻllanishi mumkin boʻlgan ekologik toza polisaxaridlar sintezi har taraflama oʻrganildi. Paxta momigʻidan turli maqsadlarga moʻljallangan paxta sellyulozasi olindi, uni karboksime-tillash, atsezillash mumkinligi aniqlandi, kukun va monokristall holatdagi sellyuloza olish texnologiyalari ishlab chiqildi va ular asosida dori-darmonlar, tibbiyot uchun zarur mahsulotlar olindi. Oʻsimliklarning kimyoviy himoya vositalari sifatida suvda eruvchan, kam zararli polimer dorivor shak-li, biologik faol komponentlar sama-radorligini oshiruvchi, paxta, sholi, qand lavlagi, makkajoʻxori va bugʻdoy urugʻlarini kapsulalashning ekologik xavfsiz texnologiyalari ishlab chiqildi. Oʻsimliklarni kimyoviy himoyalashga yoʻnaltirilgan, fungitsid va oʻsishni boshqaruvchi hamda qishloq xoʻjaligi mahsulotlari uru-gʻini kapsulalash vositasi — "Oʻzxitan", fungitsid xossali oksadeksil kimyoviy vositaning urugʻlik chigitni kapsulalashda qoʻllanadigan polimer shakli — "Po-lisand", qayta ishlashga yaroqli "Paxta sellyuloza"si qogʻozi "Novilon", "Kago-sel", "Nitroglitserin", "Limonli pek-tin", "Mikrotsel" kabi dorivor moddalar olindi va amaliyotga tavsiya etildi. Polimerlar kimyosi va fizikasining istiqbolli kelajagi — nanopolimerlarning yangi ni sintez qilish, polimer tizimlarida nanostrukturalarning shakllanish mexanizmlarini tek-shirish, ularni barqarorlashtirish borasida izlanishlar olib borilmoqda. Institutda 8 ta laboratoriya boʻlib, ularda 120 dan ortiq xodim ishlaydi, shulardan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi I akademik (S.Sh. Rashido-va), 8 fan doktori, 24 fan nomzodi faoliyat koʻrsatadi (2005).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 

 Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Bioorganik kimyo instituti
 Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti
 Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻzbek tili, adabiyoti va folklori instituti
 Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti

 

Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining institutlari
Oʻzbekiston FA Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti

YOʻNALTIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti
Polimerlar Kimyosi Va Fizikasi Instituti

YOʻNALTIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti
Oʻzbekiston Fa Polimerlar Kimyosi Va Fizikasi Instituti

YOʻNALTIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti
O‘zbekiston FA Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti

YOʻNALTIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti
O‘zbekiston Fa Polimerlar Kimyosi Va Fizikasi Instituti

YOʻNALTIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti
O`zbekiston FA Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti

YOʻNALTIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti
O`zbekiston Fa Polimerlar Kimyosi Va Fizikasi Instituti

YOʻNALTIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti
O'zbekiston FA Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti

YOʻNALTIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti
O'zbekiston Fa Polimerlar Kimyosi Va Fizikasi Instituti

YOʻNALTIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti
Henrik Pontoppidan

Henrik Pontoppidan (1857.24.7, Frederisiya — 1943.21.8, Kopengagen) — daniyalik yozuvchi. Kopengagen politexnika institutini tugatgan (1874—77). Taniqli tarixchi va munaqqid Georg Brandesdan koʻp narsa oʻrgangan va uni eng yaxshi romani — "Jannatmonand yer" (1891 — 95)dagi bosh qahramon prototipi qilib olgan. 1881-yil "Hayot tugadi" hikoyasi haftanomada, "Qirqilgan qanotlar" novellalar toʻplami esa alohida kitob holida chiqqan. Keyinroq "Qishloq hayoti manzaralari" (1883), "Kulbalar ichida" (1887) hikoyalar toʻplamlarini eʼlon qilgan. Yozuvchining keyingi yirik asari — 8 j.li "Omadli Pyer" 1898 — 1904-yillarda nashr etilgan. P.ning 5 j.li soʻnggi romani "Oʻliklar saltanati" (1912— 16)da bosh qahramon yoʻq, unda personajlar koʻp, keng ijtimoiy panorama tasvirlangan, asar markazida turgan radikal siyosatchi uyqudagi xalqni uygʻotishga uringan. "Oʻzlikka olib keladigan yoʻlda" (1943) avtobiografik ocherklar toʻplami ham bor. Nobel mukofoti laureati (1977).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar
Turkum:Adiblar
Turkum:1875-yilda tugʻilganlar
Turkum:24-iyulda tugʻilganlar
Turkum:1943-yilda vafot etganlar
Turkum:21-avgustda vafot etganlar
Prishtina

Prishtina — Kosovo Respublikadagi shahar va poytaxti. Aholisi 108 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Qishloq xoʻjaligi rayonining savdo-sanoat markazi. Toʻqimachilik, oziqovqat, keramika, mashinasozlik sanoati korxonalari mavjud. Hunar-mandchilik rivojlangan: gilam toʻqiladi, rangli metallardan turli buyumlar tayyorlanadi. Universitetbor. P. yaqinida qoʻngʻir koʻmir, qoʻrgʻoshin-rux konlari topilgan. Iirik energetika-kimyo kombinati ishlab turibdi.right|300px|thumb|desno|Prishtinaning panoramali ko'rinishi (2018)
Edward C. Prescott

thumb|200px|right|Edward Christian Prescott (2015)
PRESKOTT (RgezsoI) Edvard (1940 AQSH, Nyu-York) — amerikalik iqtisodchi. 1967-yil Karnegi-Mellon universitetida doktorlik ilmiy darajasini oldi. Pensilvaniya (1967—1971), Karnegi-Msllon (1971 — 1980), Minnesota (1980—2003) universitetlarida ishladi. 2003-yildan boshlab Arizona davlat universitetida professor va Minneapolis (Minnesota shtati) Federal rezerv bankining tadqiqotchisi. Ilmiy ishlari dinamik makroiqtisodiyot, iqtisodiy siyosat va siklli tebranishlar, iqtisodiy siyosat stragegiyasida qisqa hamda uzoq muddatli maqsadlar muammolariga bagʻishlangan. Nobel mukofoti laureati (2004; F.Kidland bilan birga)OʻzME.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Iqtisodchilar
Turkum:2022-yilda vafot etganlar
Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Yevgeniy Proskoryakov

Yevgeniy Ivanovich Proskoryakov (1895, Saratov — 1965, Samarqand) — biolog olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1957), biologiya fanlari doktori (1953), professor (1954), Saratov qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1920). Saratov viloyatidagi qishloq xoʻjaligi stansiyasida laborant (1921—25), Voronej qishloq xoʻjaligi institugi botanika kafedrasida assistent (1925—30), dotsent (1930), Belorussiya Fanlar akademiyasi Markaziy botanika bogʻida gsrbariy boʻlimi mudiri (1934—37), Oʻzbekiston davlat universiteti botanika kafedrasi professor, mudiri (1937—39; 1942-yildan). Ulyanovsk pedagogika instituti professor va direktor oʻrin-bosari (1939—42). Ilmiy faoliyati bug-doydoshlar va hiloldoshlar oilalari, Zarafshon vohasi florasi resurslarini oʻrganish va undan oqilona foydalanishga bagʻishlangan.

 
 Bir yillik efemerlarning kelib chiqishi, Samarqand, 1950.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Gulnora Ravshanova

Gulnora Hasanovna Ravshanova (1946.26.5, Termiz shahri) — Oʻzbekiston xalq artisti (2004). Termiz davlat pedagogika institutini tugatgan (1975). Xadicha Boboxonovaning qizi. 1963-yildan Surxondaryo viloyat musiqali drama teatrida aktrisa. Gulnora Ravshanova oʻz ijodi davomida lirik, dramatik, komik kabi turli xarakterdagi obrazlarni yaratdi: Maysara (Hamza, "Maysaraning ishi"), Nurxon (K.Yashin, "Nurxon"), Ledi Milford (Shiller, "Makr va muhabbat"), Saodat (E.Vohidov, "Istambul fojiasi"). Sotti (S.Ahmad, "Kelinlar qoʻzgʻoloni"), Bibi (Sh.Pardayev, "Osmonsiz uy"), Toʻlgʻanoy (Ch.Aytmatov, "Momo yer"), Bibixonim va Ona turk (Q.Abdunabiyev, "Amir Temur va Yildirim Boyazid"), Kuntugʻmishbeka (U.Azim, "Atpomishning qaytishi"), Malika (X.Xursandov, "Oʻlding, aziz boʻlding") va boshqa.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston xalq artistlari
Turkum:1946-yilda tugʻilganlar
Turkum:26-mayda tugʻilganlar
Turkum:Termizda tugʻilganlar
Shirin Ramazonova

Shirin Ramazonova (1941.4.2, Urganch) — Oʻzbekiston xalq artisti (2005). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1980). "Ravshan va Zulxumor" spektaklidagi Zulxumor uning sahnada yaratgan ilk obrazidir. Layli ("Layli va Majnun"), Shohsanam ("Oshiq Gʻarib va Shohsanam"), Zuhra ("Tohir va Zuhra"), Nurxon ("Nurxon"), Xolisxon ("Xolisxon"), Oyxon ("Maysaraning ishi"), Ofeliya ("Hamlet"), Amaliya ("Qaroqchilar"), Karomat ("Toshbolta oshiq"), Nazokat ("Parvona"), Ofat ("Qaynona") va boshqa R. sahnada yaratgan eng yaxshi obrazlardir. Xattiharakatlaridagi tabiiylik, ichki kechinmalarni ifodalash maromi, nutqning aniq, ravon va taʼsirchanligi R. ijodiga xosdir. "Feruz-1", "Munojot", "Sevgi", "Yurak", "Ayrilma mendan", "Bahor keldi" kabi ashulalari bilan xonanda sifatida ham tanilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston xalq artistlari
Oʻlmas Rasulov

Oʻlmas Mamasodiqovich Rasulov (1951.01.12-2021.09.13 Surxondaryo vil, Denov tumani, Tol qishloqida tug‘ilgan, Toshkent shaxrida vafot etgan) – sozanda (gʻijjak, manzur), xonanda va bastakor, Maqomshunos olim. (Shashmaqom bilimdoni). "O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist" (1993), "Oʻzbekiston xalq artisti" (2005). Buxoro shaxar 3- son maxsus ko‘zi ojizlar maktab internati (1958-1967), Buxoro davlat musiqa bilim yurti (1967-1971), Toshkent davlat konservatoriyasi "Xalq cholg‘u asboblari fakulteti" "Sharq kafedrasi" (G‘ijjak ixtisosligi) (1971—1976) Buxoro davlat musiqa bilim yurtida ish faoliyatini boshlagan (1976-1987), Toshkent davlat konservatoriyasi (1987-1994), Buxoro davlat universiteti dotsenti va Maqqom kafedrasi mudiri (1994-2002), Hamza nomidagi Respublika musiqa kolleji (2002-yildan)da pedagog, „Zarafshon“ ansamblit sozanda (1987—94), „Oʻzbek-navo“ning Buxoro viloyati boʻlimida badiiy rahbar (1997—2002), „Dutorchi qizlar“ ansamblish maslahatchi (2002-yildan), O‘zbekiston Davlat San'at va madaniyat intitutida professor (2004-2021) Sozanda repertuaridan Shashma-qom va Fargʻona – Toshkent maqom yoʻllari, oʻzbek xalq („Azim daryo“. „Ende sendek“, „Havoyi Eron“ va boshqalar) va mumtoz („Surnay Miskini“, „Xaroboti Miskin“ kabi) kuylari oʻrin olgan. Xonanda sifatida „Sodirxon Ushshogʻi“, „Sigʻmadim“ (Mashrab gʻazali), „Or yigʻlaydi“ (H.Hudoyberdiyeva) kabi ashu-lalar, Buxoro yoʻllaridan „Zaboniy“, Javoniy", „Gul rezi“ vokal turkumlarini mahorat bilan ijro etgan. 
„Oypalak“, „Tavois“, „Oʻchayotgan tabas-sum“, „Samo“ kabi cholgʻu kuy, „Soʻramaysan“ (H.Ahmedova sheʼri), „Shiru-shakar“, „Ka-rashma“ (Navoiy, Gʻoziy, Nasimiy), „Magar Navroʻz ila bayram“ (N avoi y), „Nozik muhammas“ (No-zik Bibi Xoʻqandiy) va boshqa ashula hamda turkumlar, shuningdek, Zahiriddin Muhammad Bobur, Imom Al Buxoriy, Lavz, Kecha va kunduz, Layli va Majnun video filmlarida kuy va qo‘shiqlar bastalab o‘zi ijro etgan, Umrining so'nggi yillarida, Mo'g'ulchaiy To'lqin (Buxoro To'lqiniga Mo'g'ulcha), Qachqarchai Iroqi Buxoriy, kabi ashula yo'llarida hamda g'ijjak sozi uchun Muhammasi Nabiulloh, "G'uluv" kabi go'zal asaralar bastaladi. Yevropa mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. ijrolari „Oʻlmas Rasulov chaladi“ gramplastinka (1984) hamda Oʻzteleradio-kompaniyasi fonotekasiga yozilgan. 1-Respublika maqom ijrochilari tanlo-vi gʻolibi (1983).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2021 yil 13- sentyabrda Toshkent shaxrida vafot etgan.

 

Example.jpg|Izoh1
Example.jpg|Izoh2

Turkum:Oʻzbekiston xalq artistlari
Turkum:1951-yilda tugʻilganlar
Turkum:Denovda tugʻilganlar
Turkum:Bastakorlar
Martiya Rahmatova

Martiya Ahmedovna Rahmatova (1955. 8.3, Buxoro tumani Arabxona qishlogʻi) — ilgʻor ishchi, Oʻzbekiston Qahramoni (1999). Mehnat faoliyatini 1973-yilda buxoro yigiruv-toʻq>’v fabrikasi (hozirgi "Buxoro-teks" aksiyadorlik jamiyati)aa oddiy ip yigiruvchilikdan boshlagan. 1994-yildan hozirgigacha shu korxona 1-yigiruv sexida yigiruvchi. R. mehnat faoliyati davomida ilgor texnologiyalarga tayangan holda 3—4 ta dastgohda ishlashni oʻzlashtirdi, dastgohlarning uzluksiz ishlashini taʼminlab, ish normasini oshirib bajarishga erishdi, ishlab chiqariladigan kalava ipning yuqori sifatli boʻlishini taʼminladi. Koʻplab shogirdlar yetishtirdi. "Mehnat shuhrati" ordeni bilan muko-fotlangan (1996).

 

Turkum:Oʻzbekiston qahramonlari
Gʻulomqodir Rashidov

Rashidov Gʻulomqodir Rashidovich (1926.6.7, Toshkent - 2020.1.08. Toshkent) — tarixchi olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), tarix fanlari doktori (1966), professor (1973). Oʻrta Osiyo universitetining tarix fakultetini tugatgan (1948). Shu universitetda katta oʻqituvchi (1951—54), Oy-bek nomidagi Oʻzbekiston xalklari tarixi muzeyining direktori (1952— 60, 1986—92), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi tarix va arxeologiya institutida katta ilmiy xodim (1960—67), Oʻzbekiston shaharlari tarixi sektorining mudiri (1967— 86), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari (1992—97). R.ning ilmiy ishlari Oʻzbekistonning 20-asr 1-yarmidagi tarixi, shaharlar tarixi, shu jumladan, Toshkentning zamonaviy tarixiga bagʻishlangan.

1926-yil 6-iyulda Toshkent shahrining Beshyog'och dahasida tavallud topgan. 1943-yil O'rta Osiyo davlat universitetining tarix fakultetiga o'qishga kirgan. Ilmiy faoliyatini 1960-yildan O’zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasida boshlagan. 1967-1986-yillar davomida Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Tarix institutining “Shaharlar tarixi” bo'limi mudiri, 1960, 1986-1992-yillarda O'zbekiston tarixi davlat muzeyi direktori vazifasida faoliyat ko'rsatgan.

Ilmiy faoliyati davomida O'zbekiston shaharlarining tarixini o'rganishga katta e'tibor berdi. 1960-1980-yillarda ko'pgina shaharlar tarixi, ularning jamiyatdagi ahamiyatiga oid ilmiy tadqiqotlar olib borildi. Uning rahbarligida Toshkent, Samarqand, Xorazm, Andijon, Qo'qon va boshqa shaharlar tarixini o'zida aks ettiruvchi qator ilmiy nashrlar chop etildi. Qadimgi shaharlar bilan bir qatorda XX asrda tashkil topgan shaharlar tarixi bo'yicha ham katta izlanishlar olib bordi. Olimning sa'y-harakati bilan Olmaliq, Bekobod, Chinoz, Navoiy, Boysun, Yangiyer, Guliston kabi o'nlab yangi shaharlar tarixini yaratildi.

O'zining muzeydagi faoliyati davomida muzey ekspozitsiyasini takomillashtirish, muzeyshunoslikka oid ilmiy asarlar nashr etish, muzey fondlarini boyitishda alohida faollik ko'rsatdi.

G'.Rashidov 160 dan ortiq ilmiy nashrlar, 300 dan ortiq maqolalar chop etgan. Shuningdek, uning rahbarligida 30 dan ortiq fan doktori va nomzodlari muvaffaqiyatli himoya qildi. O'zining ilmiy-pedogogik faoliyati davomida Toshkent irrigatsiya va qishloq xo'jaligini mexanizatsiyalash muxandislari instituti, Toshkent temir yo'l transporti muhandislari institutida talabalarga O'zbekiston tarixidan saboq berdi.

Bugungi kunda G'.Rashidovning ko'plab shogirdlari uning ilmiy maktabi davomchisi sifatida faoliyat ko'rsatmoqdalar.
Tarix fanlari doktori, professor, O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan fan arbobi Rashidov G'ulomqodir Rashidovich 2020-yil 1-avgust kuni 94 yoshida vafot etdi.

 
 Qadimiy va navqiron shahar, T., 1995.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Oʻzbek tarixchilari
Turkum:2020-yilda vafot etganlar
Turkum:Tarix fanlari doktorlari
Turkum:Oʻzbekistonlik olimlar
Władysław Reymont

Władysław Reymont (1867.7.5, Kobele-Velke — 1925.5.12, Varshava) — polyak yozuvchisi. Dastlabki romani — "Loʻttiboz ayol" (1896) avtobiografik motivlarda yozilgan. "Jannatmonand yer" (1—2 j.. 1899) romanida naturalistik va simvolistik usullardan voz kechib, realistik usulni qoʻllagan. "Mujiklar" (1—4 j., 1904—09) milliy epos romani muallifi. Ruhi va koloriti bilan sof polyakcha boʻlgan bu asar bir oz mavhum, kompozitsiyasi va tilida nuqsonlar boʻlishiga qaramay, yozuvchiga xalqaro miqyosda obroʻ keltirgan. "Uchrashuv" (1897), "Tong oldida" (1902), "Odillik bilan" (1899), "Gʻalayon" (1897) kabi asarlarida qishloq hayoti asl holicha yorqin tasvirlangan. "1794-yil" (1913—18) tarixiy trilogiyasida Polshadagi ichki siyosiy ahvol aks etgan. Nobel mukofoti laureati (1924).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Adiblar
Respublika perinatal markazi

Respublika perinatal markazi (RPM) — ona qornida rivojlanayotgan homla va yangi tugʻilgan chaqaloqlarga ixtisoslashgan tibbiy yordam koʻrsatadigan respublika darajasidagi ilmiy tadqiqot va davolash muassasasi hisoblanadi. 2002-yil 1 iyunda Toshkent shahrida Xalqaro bolalarni himoya qilish quni munosabati bilan oʻz faoliyatini boshlagan. Markaz Toshkent tibbiyot pediatriya instituti klinikasi hududida joylashgan, u tunu-kun tartibida ishlaydi. Markazda homiladorlarga, tugʻruq va chilla davridagi ayollarga yuqori malakali shoshilinch va rejali tibbiy xizmat koʻrsatiladi; respublikaning barcha viloyatlaridan chaqaloqlar, ayollar va bemorlar qabul qilinadi.

Markazda 9 klinik boʻlim: qabul boʻlimi, 2 ta akusherlik boʻlimi, shuningdek, homilani saqlab qolish, homiladorlarni tugʻruqqa tayyorlash. ginekologiya (artifitsial abort; jarrohlik usulida davolash; asoratlangan akusherlik anamnezi boʻlgan ayollar reabilitatsiyasi, bepushtlik), kattalar reanimatsiyasi va intensiv davolash (har xil etiologiyali oʻtkir gemodi-namik oʻzgarishlar; hayot uchun muhim aʼzo va sistemalar funksiyasining oʻtkir buzilishi; jarrohlikdan keyingi oʻtkir metabolik buzilishlar; shok va klinik oʻlimdan keyin tiklanish davri, ogʻir darajali preeklampsiya), chaqaloqlar patologiyasi (immunologik ziddiyat—konflikt; homila ichki gipotrofiyasi; moddalar almashinuvi patologiyasi; ogʻir tugʻma jarohat va asfiksiyadan soʻng). neonatal jarrohlik, chaqaloqlar reanimatsiyasi va intensiv davolash (yiringli septik kasalliklar rivojlanish nuqsonlarining murakkab shakli) kabi boʻlimlar. 125 oʻrinli kasalxona ishlab turibdi.

Hozirgi markazdagi ilmiy izlanishlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qoshidagi Ilm-fan va texnologiya markazi tomonidan tasdiqlangan grant mavzusi (yangi tugʻilgan chaqaloqlar rivojlanishining uzoq muddatli prognozi va uning buzilishlarini oldini olish; homiladorlarda gepatoz holatlari; chaqaloqlar miyasining gipoksiya natijasida buzilishlari; siydik pufagining tugʻma anomaliyalari; tuxumdon epitelial kistomasida ayollarning immunologik statusi; homi-ladorlarda fetoplatsentar yetishmovchilik) asosida olib boriladi.

RPMda 300 ga yaqin tibbiyot xodimi xizmat qiladi (2005). Markaz Tibbiyot akademiyasi, Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti, Toshkent tibbiyot pediatriya instituti stu-dentlari, magistrlari va klinik ordinatorlari uchun tayyorlov hamda respublika neonatolog (yangi tugʻilgan chaqaloq vrachlari)lari uchun asosiy ilmiy oʻquv markazi hisoblanadi. Markaz ilmiy toʻplam, monogra-fiya va metodik qoʻllanmalar nashr etadi.

 

Turkum:Tibbiyot
Turkum:Shifoxonalar
Turkum:Tibbiyotga oid mutaxassisliklar
Turkum:Davolash profilaktika muassasalari‎
Turkum:Tashkilotlar
Turkum:Ilmiy markazlar
Turkum:Perinatologiya
Turkum:Bolalar shifoxonalari‎
Turkum:Alifbo bo‘yicha shifoxonalar‎
Hurjon Romanova

Romanova Hurjon Qodirovna (1946. 13.5, Beruniy tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2004). Xorazm pedagogika institutini tugatgan (1975). 1968-yildan Beruniy tumanidagi 11-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi, 1970-yildan 66-maktabda oʻzbek tili va adabiyoti uqituvchisi.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Sanoq sistemasi

thumb|Raqamlarni yozishning turli shakllari
Sanoq tizimi — sonlarni maxsus belgilar (raqamlar) toʻplami yordamida yozish usuli. Sanoq tizimining pozitsion va nopozitsion koʻrinishlari mavjud. Nopozitsion Sanoq tizimi rim raqamlari bilan, pozitsion Sanoq tizimi esa biz oʻrgangan va arab raqamlari (aslida hind raqamlari) deb ataladigan belgilar bilan yoziladi. Pozitsion Sanoq tizimida oʻrniga qarab raqamning qiymati oʻzgarib boradi. Masalan, 34 soni 4 ta birlik va 3 ta oʻnlikni bildiradi. Agar ularning oʻrni almashtirilsa 43 soni hosil boʻladi. Bu sonda 3 ta birlik va 4 ta oʻnlik mavjud, yaʼni 3 ning qiymati 10 marta kamaydi va aksincha 4 ning qiymati 10 barobar oshdi. Bunday oʻnlik Sanoq tizimidagi sonlarning raqamlari uni 10 lik asos darajalari yigʻindisida tasvirlashning koeffitsiyentlari hisoblanadi. Hisoblash mashinalarida, odatda, G.V. Leybnits taklif qilgan ikkilik sanoq sistemasi ishlatiladi. Bunday sonlarni tasvirlash uchun 2 ta — 0 va 1 raqamlaridan foydalaniladi. 2 lik Sanoq tizimining ishlatilishi EHMlar quriladigan elementlarning faqat 2 ta turgʻun ishchi holatda boʻlishi bilan bogʻliq. Bu elementlar kalitlarga oʻxshash boʻlib, ular yozilgan yoki oʻchirilgan holatlarda boʻladi. Uchinchi holat yoʻq. Bu holatlarning biriga 1, 2siga 0 mos qoʻyilsa, bunday elementlarning ketma-ketligi 2 lik Sanoq tizimidagi songa mos keladi.

 

 Yana qarang 

 Rim raqamlari
 Sakkizlik sanoq sistemasi
 Oʻn oltilik sanoq sistemasi
Sardoba tumani

Sardoba tumani – Sirdaryo viloyatidagi tuman. 1964-yil 30-aprelda tashkil etilgan. 1992-yildan Sharof Rashidov tumani, 2004-yil 24-maydan Sardoba tumani deb ataladi. Sardoba tumanida Sardoba suv ombori mavjud.

Tuman markazi: Paxtaobod (Sh. F.Y).

 Tarkibi 
2024-yil 1-iyul holatiga tuman tarkibiga quyidagilar kiradi:

tuman markazi:

Paxtaobod shaharchasi

Mahalla fuqarolar yigʻinlari:

1. Qo'rg'ontepa

2. Yangiqishloq

3. Do'stlik

4. Fayzliobod

5. Ravot

6. Birlik

7. Xalqobod

8. Birlashgan

9. Zomin

10. Yurtdosh

11. Quyitosh

12. Bo'ston

13. Navro'z

14. Otayurt

15. Paxtakor

 Geografiyasi 
Tuman hududi Mirzachoʻl dashtning markaziy qismida joylashgan, relyefi tekis, yagona tabiiy suv oqimi tumanning gʻarbiy chegarasidan oqib oʻtuvchi Sirdaryodir. Rivojlangan sugʻorish tizimi va bir nechta sunʼiy suv havzalari mavjudligi tufayli tuman viloyatning rivojlangan qishloq xoʻjaligi boʻlinmalaridan biri hisoblanadi.

 Iqlimi 
Ob-havo keskin kontinental iqlim zonasi taʼsirida shakllanadi. Kundalik va mavsumiy haroratning sezilarli oʻzgarishlari mavjud.

Qishki davrlar qisqa va nisbatan yumshoq. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −3…-5 daraja. Arktikadan kelib chiqqan sovuq havo massalari kirib kelganda, harorat −25 va undan pastga tushishi mumkin. Qor qoplami ahamiyatsiz boʻlsa-da, kuchli qor boʻronlari ham boʻlishi mumkin. Qishda ob-havo doimiy emas. Uzoq erish, qor va yomgʻir koʻrinishidagi yogʻingarchilik, kuchli shamollar ayozli va tiniq kunlarga yoʻl beradi. Bahor mart oyining boshlarida keladi va oyning oʻrtalarida harorat oʻrtacha +10…+15 darajaga yetadi.

Yoz quruq va issiq ob-havo bilan yilning eng uzun davri hisoblanadi. Iyul-avgust oylarida oʻrtacha harorat +27…+29 daraja. Ob-havo maʼlumotlari kuchli chang boʻronlari va quruq shamollar haqida ogohlantirishi mumkin. Yil davomida mintaqada 140 dan 250 mm gacha yogʻingarchilik tushadi, soʻnggi yillarda yogʻingarchilik miqdori sezilarli darajada oshdi. Yogʻingarchilikning koʻp qismi sovuq davrga va mavsumdan tashqari mavsumga toʻgʻri keladi.

 Tarixi 
Tuman 1964-yilda Ilyichevsk tumani nomi bilan tuzilgan. 1992-yilda Sharof Rashidov tumani deb nomlandi. 2004-yilda Sardoba tumani deb oʻzgartirildi

2020-yil 1-may kuni 2017-yilda qurilgan Sardoba suv omborining toʻgʻoni buzilib, suv toshqiniga sabab boʻlgan edi. Natijada 4 kishi halok boʻlgan, 1 kishi bedarak yoʻqolgan. Qoʻshni Qozogʻistonning Turkiston viloyatidagi aholi punktlari ham suv ostida qolgan.

 Yana qarang 

 Sharof Rashidov tumani (Jizzax viloyati).

 
Turkum:Sirdaryo viloyati tumanlari
Camilo José Cela

SELA (Sela) Kamilo Xose (1916.11.5, Lakorunya viloyati, Padron shaharchasi) – ispan yozuvchisi, akademik (1957). Madridda va Angliyada huquq ilmini oʻrgangan. Jami 70 ga yaqin kitob yozgan. Romanlari va hikoyalarining bosh mavzusi – hozirgi jamiyatdagi odamning nochorligi, fojiaviy ahvoli. Eng yaxshi romanlari – „Pasqual Duartening oilasi“ (1942) va „Asalari uyasi“ (1951)da hayotning nochorligi, tutruqsizligi mavzui tilga olinib, Ispaniyaning Franko davridagi hayoti misolida yoritilgan. „Alkorriyaga sayohat“ (1948), „Bekor vaqtlar gʻiddiragi“ (1957) ocherklar toʻplamlarida xalq hayoti, unda oʻz oʻrnini topa olmagan inson fojiasi hujjatdatillar asosida xolislik bilan tasvirlangan. „Tormeslik Lasariloning yangi sarguzashtlari va musibatlari“ (1944) asari bilan makr-hiyla maz-munidagi roman janrini qayta tiril-tirishga uringan. Haddan tashqari mubolagʻaga boy hikoyalari „Ispaniya hikoyalari. Koʻrlar va tentaklar“ (1957) toʻplamida jamlangan. P.Pikasso bilan birga „Sevgisiz latifalar toʻplami“ (1962)ni nashr etilgan. „1936-yil Madridda avliyo Kamilo kuni arafasi, bayrami va bayramdan keyingi hafta“ (1969) romanida ispaniyadagi fuqarolar urushi (1936— 1939) qurbonlariga chuqur hamdardlik aks etgan. Nobel mukofoti laureati (1989)OʻzMENobel mukofoti.

 

 

Turkum:Sovet yozuvchilari
Turkum:Jahon adabiyoti
Yermek Serkeboyev

thumb
Yermek Bekmuhamedovich Serkeboyev (1926.4,7, Petropavlovsk — 2013.16.11, Olmaota) — qozoq xonandasi (lirik bariton). Xalq artisti (1959), Mehnat Qahramoni (1986). Olmaota konservatoriyasini tugatgan (1951). 1947-yildan Qozoq davlat opera va balet teatrida yakkaxon xonanda, 1973-yildan Olmaota konser-vatoriyasida oʻqituvchi, professor (1982-yildan). Yoqimli, mayin ovoz sohibi. S. qozoq va mumtoz operalarda asosiy partiyalarni ijro etgan: Omongeldi (Tuleboyev, "Omongeldi"), Er Targʻin, Artyom (Ye. Brusilovskiy, "Er Targʻin", "Dudaray"), Alpamis (Ye.Rahmadiyev, "Alpamis"), Yevgeniy Onegin, Yeletskiy, Mazepa, Robert (P.Chaykovskiy, "Yevgeniy Onegin", "Mazepa", "Iolanta") va boshqa Repertuaridan shuningdek, kamer va estrada asarlari oʻrin olgan. Yevropa, Osiyo va Amerika mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. Qozogʻiston Davlat mukofoti laure-ati (1972).

 

Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Turkum:1926-yilda tugʻilganlar
Turkum:2013-yilda vafot etganlar
Turkum:4-iyulda tugʻilganlar
Turkum:16-noyabrda vafot etganlar
Siyom

Siyom — ilk oʻrta asrlarda Kesh viloyatidagi mustahkam togʻ qalʼasi. 8-asrning 2-yarmida Muqanna shu yerdan turib qoʻzgʻolonga boshchilik qilgan. Narshaxiynint yozishicha, "Som togʻi tepasida gʻoyatda mustahkam bir hisor boʻlib, unda oqar suv, daraxtlar va ekin yerlar bor edi. Bu hisor ichida undan ham mustahkamroq yana bir hisor bor edi. Muqanna uni tuzatishga buyurdi va uni tuzatdilar. Muqanna u yerga koʻp mol va behisob oziq-ovqat yigʻdi. Soqchilar tayinladi". Arablar S.ni qamal qilgan paytda qalʼadan 30 ming kishi chiqib kelgan va yana 2 ming kishi ichkarida qolgan. Ichkari qalʼaning bir darvozasi boʻlib, atrofi xandaq bilan oʻralgan. Unda Muqanna xotinlari va bolalari bilan yashagan. tarixchi Ibn Shixnaning yozishicha S.ni Muqannaning oʻzi qurdirgan. tarixchi Sh.Kamoliddinovning fikri-cha, S. qalʼasi Sanggardak daryosi vodiysida, Shahrisabzdan sharqdagi Maydonak degan joyda boʻlgan. 2 ming metr balandlikdagi togʻ tepasida 7— 9-asrlarga oid ulkan qalʼa xarobalari aniqlangan.Kamaliddinov Sh.S., Istoricheskaya geofafiya Yujnogo Sogda i Toxaristana po araboyazmchnix istochnikam IX — iachala XIII vv., T., 1996.