PEN klubi

PEN-klub  — turli adabiy janrlarda ijod qiluvchi professional yozuvchilar, shoirlar va jurnalistlarni birlashtirgan inson huquqlari boʻyicha xalqaro nodavlat tashkilot hisoblanadi.

 Tarixi 
Klubning nomi — PEN — inglizcha „poet“ (shoir), „essayist“ (essechi), „novelist“ (romannavist) so‘zlarining  qisqartmasi boʻlib, „PEN“ — pero/ruchka so‘ziga aylangan. Tashkilotdan ko‘zlangan maqsad butun dunyo yozuvchilarining ijodiy hamkorligiga ko‘maklashish va ularni hamda taʼqibga uchragan „so‘z sohiblari“ni qo‘llab-quvvatlash maqsadida birlashtirishdan iborat. Tashkilot hibsga olingan, moliyaviy qiyinchiliklarni boshdan kechirayotgan yoki klub aʼzolari repressiv deb taʼriflagan siyosiy rejimlar taʼsirida „jim“ bo‘lgan yozuvchilarni qo‘llab-quvvatlaydi.

PEN-klub 1921-yil 5-oktabr sanasida Londonda ingliz yozuvchisi  Ketrin Emi Douson-Skotten va klubning birinchi rahbari bo‘lgan yozuvchi Jon Galsuorsi tashabbusi bilan tashkil etilgan.

PEN klubining boshqaruv organi xalqaro kengash bo‘lib, uning tarkibiga har ikki yilda bir marta qayta saylanadigan prezident, bosh kotib, gʻaznachi va turli mamlakatlardagi PEN markazlari vakili bo‘lgan 7 nafar aʼzo kiradi. PENning hozirgi prezidenti Meksika-Amerika yozuvchisi Jenifer Klement.
PEN International nizomidan:PEN har bir mamlakat ichida va barcha xalqlar o‘rtasida erkin maʼlumot almashish tamoyillarini himoya qiladi, uning aʼzolari o‘zlari mansub bo‘lgan mamlakatda va jamiyatda, shuningdek, butun dunyoda so‘z erkinligining har qanday bostirilishiga qarshi chiqish majburiyatini oladi.  PEN matbuot erkinligini qatʼiy himoya qiladi va tinchlik davrida senzuraning o‘zboshimchalik bilan qo‘llanilishiga qarshi kurashadi. PEN aʼzolari yolg‘on nashrlar, ataylab soxtalashtirish va siyosiy va shaxsiy maqsadlarda faktlarni buzib ko‘rsatish kabi erkin matbuotning zararli ko‘rinishlariga qarshi kurashish tarafdori.

 Tuzilishi 
right|thumb|250x250px| Litva, Polsha va Ukraina PEN klublari rahbarlari — Herkus Kunchus, Adam Pomorskiy va Miroslav Marinovich (chapdan oʻngga, 2013-yil)
2010-yil holatiga ko‘ra, klub 101 mamlakatdan 144 ta milliy markazni o‘z ichiga olgan. Milliy markazlar til tamoyili asosida tuziladi. Tashkilot hujjatlariga ko‘ra, PEN klubiga aʼzolik millati, tili, irqi va eʼtiqodidan qatʼi nazar, barcha professional yozuvchilar uchun ochiq. So‘nggi yillarda PEN-klubga nafaqat shoirlar, yozuvchilar va jurnalistlar (essenavistlar), balki tarjimonlar, muharrir va noshirlar — so‘z bilan sohada u yoki bu lavozimda professional ravishda faoliyat yuritayotganlarning barchasi qabul qilingan. Aʼzo bo‘lish qarori PEN Ijroiya qo‘mitasi tomonidan qabul qilinadi. Nizomga ko‘ra, klub faoliyatining asosiy yo‘nalishi yozuvchilar huquqlarini himoya qilish, so‘z va shaxs erkinligi uchun, senzuraga qarshi kurashdan iborat. Nizomning birinchi qoidasi: „O‘z kelib chiqishiga ko‘ra milliy adabiyot chegara bilmaydi“.

Xalqaro PEN klubi doirasida quyidagi qoʻmitalar faoliyat yuritadi: Hibsdagi yozuvchilar (shtab-kvartirasi Londonda), yozuvchi ayollar (Avstraliya), Tarjima va tilshunoslik (Skopye), Surgundagi yozuvchilar (Toronto), „Tinchlik uchun yozuvchilar“ (Lyublyana).

Har yili PEN Yevropa, Osiyo, Afrika va Amerikada — milliy PEN markazlari joylashgan mamlakatlarda navbat bilan jahon kongresslarini o‘tkazadi. 2000-yilda Rossiyada Nobel mukofoti sovrindori Gyunter Grass raisligida birinchi PEN Butunjahon Kongressi bo‘lib o‘tgan.

 PEN prezidentlari 
 colspan="2"Xalqaro PEN klubi prezidentlari Jon Galsvorsi 1921-1932-yillar H. G. Uells 1932-1935-yillar Jyul Roman 1936-1939-yillar Urush davridagi prezidentlik qoʻmitasi: Denis Sora, Fransua Mauriak, Tornton Uaylder, Xu Shi 1941-1946-yillar Maurice Meterlink 1947-1949-yillar Benedetto Croce 1949-1953-yillar Charlz Morgan 1954-1956-yillar Andre Shamson 1957-1959-yillar Alberto Moravia 1960-1962-yillar Viktor E. van Vriesland 1963-1965-yillar Artur Miller 1966-1969-yillar Per Emmanuel 1970-1971-yillar Geynrix Böll 1972-1973-yillar Viktor Soden Pritchett 1974-1976-yillar Mario Vargas Lyosa 1977-1979-yillar Vestbergga koʻra 1979-1986 yillar Frensis King 1986-1989-yillar Rene Tavernye 1989-yil may-noyabr oylari Vestberg uchun (va. haqida.) 1989-yil noyabr oydan — 1990-yil may oygacha Dyorji Konrad 1990-1993-yillar Ronald Xarvud 1993-1997-yillar Homero Aridhis 1997-2003-yillar Jiri Armut 2003-2009-yillar Jon Ralston Soul 2009-2015-yillar Jennifer Klement 2015-yil — hozirgi kungacha

 Rossiya PEN markazi 

 Yana qarang 

 Butunjahon yozuvchilar kuni PEN tomonidan 1986-yilda tashkil etilgan bayramdir.
 Yozuvchilar uyushmasi
 SSSR Yozuvchilar uyushmasi

 

 Adabiyot 

 

 

 PEN xalqaro veb-sayti -da Arxivnaya kopiya
 Rossiya PEN markazi Arxivnaya kopiya
 Sankt-Peterburgdagi PEN klubi sayti da Arxivnaya kopiya
 Rossiya PEN markazidagi vaziyat bilan bogʻliq soʻnggi xronika va hujjatlar
 Rossiya PEN markazidan chiqish haqidagi bayonotlar toʻplami da Arxivnaya kopiya