Notre Dame universiteti

Notre Dame du Lac universiteti, oddiygina Notre Dame yoki ND nomi bilan tanilgan, Janubiy Bend shahridan tashqarida, Indiana shtatining Notre Dame shahridagi xususiy katolik tadqiqot universitetidir. Maktabga 1842-yilda fransuz ruhoniysi Edward Sorin asos solgan. Asosiy kampus shahar chetidagi 1261 akr (510 gektar) maydonni egallaydi va unda Oltin gumbaz, Hayot soʻzi devoriy surati (odatda Iso deb nomlanadi), Notre Dame stadioni va bazilikani oʻz ichiga oladi.

Notre Dame Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi eng yaxshi universitetlardan biri sifatida tan olingan. Universitet yettita maktab va kollejdan iborat. Notre Damening magistratura dasturi oltita maktab tomonidan taqdim etiladigan 50 dan ortiq magistrlik, doktorlik va professional darajalarni oʻz ichiga oladi, jumladan Notre Dame yuridik maktabi va Indiana universiteti tibbiyot maktabi bilan birgalikda taqdim etiladigan MD-PhD dasturi. Arxitektura maktabi yangi klassik arxitekturani oʻrgatish va yillik Driehaus arxitektura mukofotini berish bilan mashhur. Universitet chet elda 50 dan ortiq yillik taʼlim dasni va 15 dan ortiq yozgi dasturlarni taklif etadi. U kutubxonalar, madaniyat maskanlari, badiiy va ilmiy muzeylar tizimini, jumladan, Hesburg kutubxonasi va Snite sanʼat muzeyini saqlaydi. Universitetning 8000 ta bakalavriat talabalarining aksariyati kampusda 33 ta turar joy zallaridan birida istiqomat qiladi, ularning har biri oʻz anʼanalari, meroslari, tadbirlari va maktab ichidagi sport jamoalariga ega. Universitetning 134 000 ga yaqin bitiruvchilari AQShdagi eng kuchli kollej bitiruvchilari tarmoqlaridan birini tashkil etadiSarah E. Turner, Lauren A. Meserve, and William G. Bowen. „Winning and giving: Football results and alumni giving at selective private colleges and universities“. Social Science Quarterly 82.4 (2001): 812-826..

 Tarixi 
 Asos 
thumb|alt=A bearded Edward Sorin sits in a chair at a desk looking at the camera | Edward Sorin, universitet asoschisi, 1890-yilda suratga olingan|left|207x207px

1842-yilda Vinsen episkopi Selestin Guynemer de la Xaylandière Edward Soringa yer taklif qildi, Muqaddas Xoch jamoati, ikki yil ichida kollej qurish sharti bilan. Potavatomi boshligʻi Leopold Pokagon oʻz qabilasiga xizmat qilish uchun taklif qilgan hududga kelgan Qoʻshma Shtatlardagi birinchi ruhoniy Stiven Badin bu 524 akr (212 ga) yerni 1830-yilda sotib olgan edi. Sorin bu erga etib keldi. 1842-yil 26-noyabrda Fransiya va Irlandiyadan sakkizta Muqaddas Xoch aka-uka va Badinning eski yogʻoch cherkovidan foydalangan holda maktab qurilishini boshladilar. Ikki talabani roʻyxatdan oʻtkazgandan soʻng, Sorin tez orada eski kollej, birinchi cherkov va birinchi asosiy binoni oʻz ichiga olgan koʻproq binolarni qurdi. Notre Dame faoliyati boshlangʻich va oʻrta maktab sifatida boshlangan; 1844-yilda Indiana Bosh Assambleyasidan oʻzining rasmiy kollej nizomini Notre-Dam du Lak universiteti (Our Lady of the Lake universiteti) nomi bilan oldia b Hope, C.S.C., Arthur J. (1979) 1948. „IV“. Notre Dame: One Hundred Years (2 ed.). Notre Dame, IN: University Press. .. Universitet dastlab erkaklar boʻlgani sababli, Muqaddas Xoch opa-singillari 1844-yilda Notr-Dam yaqinida faqat ayollar uchun Sent-Meri kollejiga asos solgan.

 Erta tarix 
Kollej oʻzining birinchi darajalarini 1849-yilda berdi. Sorin va uning davomchilari rahbarligida oʻsib borar ekan, yangi oʻquv das taklif qilindi va oʻsib borayotgan talabalar va professor-oʻqituvchilar soniga mos ravishda yangi binolar qurildi. Patrick Dillonning (1865—1866) qisqa prezidentligi davrida asl asosiy bino universitet maʼmuriyati, oʻquv xonalari va yotoqxonalari joylashgan kattaroq binoga almashtirildi. William Corbyning birinchi maʼmuriyati ostida Notre Damega roʻyxatga olish 500 dan ortiq talabagacha oshdi. 1869-yilda u ikki yillik oʻqish kursini taklif qiladigan yuridik maktabni ochdi va 1871-yilda u Muqaddas Yurak cherkovini, bugungi kunda Muqaddas Yurak Bazilikasini qurishni boshladi. Ikki yil oʻtgach, Auguste Lemonnier 1879-yilga kelib 10 000 jilddan iborat boʻlgan asosiy binoda kutubxona ochdi.
thumb|alt=The current Main Building with a golden dome |Hozirgi Asosiy bino, 1879-yilgi katta yongʻindan keyin qurilgan|291x291px

Yongʻin 1879-yil aprel oyida asosiy bino va kutubxona fondini vayron qildi; maktab darhol yopildi va oʻquvchilar uylariga joʻnatildi"The Story of Notre Dame: Main Building". University of Notre Dame Archives. Retrieved December 31, 2007.. Sorin (oʻsha paytda viloyat boshligʻi) va prezident Corby darhol butun universitetni oʻz ichiga olgan strukturani qayta qurishni rejalashtirdilar. Qurilish 17-mayda boshlandi va maʼmurlar va ishchilarning ajoyib gʻayrati bilan uchinchi va hozirgi Bosh bino 1879-yilning kuz semestriga qadar qurib bitkazildi. Kutubxona fondi qayta qurildi va yangi Bosh binoga joylashtirildi.

 1930—1940-yillar kengayish 
thumb|left|alt=View of both Alumni and Dillon Hall on Notre Dameʼs South Quad. |1920-1940-yillarda qurilgan Janubiy kvadda koʻplab turar-joy zallari joylashgan

Charles L. OʻDonnell (1928—1934) va John Francis OʻHara (1934—1939) moddiy va akademik kengayishni kuchaytirdilar. Notre Damedagi faoliyati davomida ular 1883-yilda taʼsis etilgan Laetare medali uchun kampusga koʻplab qochqinlar va ziyolilarni olib kelishdi; W. B. Yeats, Frank H. Spearman, Jeremiah D. M. Ford, Irvin Abell va Jozephine Braunson. OʻHara shuningdek, aspiranturani kengaytirishga eʼtibor qaratdi. Yangi qurilishga Notre Dame stadioni, yuridik maktab binosi, Rockne yodgorligi, koʻplab turar-joy zallari, Kushing muhandislik zali va yangi issiqlik zavodi kiradi. Universitetga 2,8 million dollardan koʻproq mablagʻ sarflagan bu tezkor kengayish koʻp jihatdan futbol daromadlari hisobiga amalga oshirildi. OʻHara „Fighting Irish“ futbol jamoasi „Jamoatchilikni Notre Dameda hukmronlik qiladigan ideallar bilan tanishtirish“ uchun samarali vosita boʻlishi mumkinligiga qatʼiy ishondi. U shunday deb yozgan edi: "Notre Dame futboli ruhiy xizmatdir, chunki u Xudo va Uning muborak Onasining shon-sharafi va ulugʻvorligi uchun oʻynaladi. Avliyo Pavlus shunday deganida: „Siz yeysizmi, ichasizmi yoki nima qilsangiz ham, hamma narsani Xudoning ulugʻvorligi uchun qiling, u futbolni ham oʻz ichiga oladi.“

Ikkinchi jahon urushi paytida OʻDonnell qurolli kuchlarga Notre Dame ob’ektlarini taklif qildi. Dengiz kuchlari uning taklifini qabul qildi va V-12 Harbiy-dengiz kuchlari kollejini tayyorlash dasturining bir qismi sifatida kampusda Dengiz zahirasi ofitserlarini tayyorlash korpusini (ROTC) oʻrnatdi. Koʻp oʻtmay, Notre Dameda atigi bir necha yuz fuqarolik talabalar bor edi. OʻDonnell OʻHaraning ishini aspiranturada davom ettirdi. U magistratura dasturini yanada rasmiylashtirdi va oldingi aspirantura komissiyasini dekan bilan almashtirdi.

 Yaqin tarix 
Edward Malloy prezident boʻlgan 18 yil ichida maktabning obroʻsi, oʻqituvchilari va resurslari tez oʻsdi. U 500 dan ortiq professorlarni qoʻshdi va talabalar jamoasining akademik sifati keskin yaxshilandi, oʻrtacha Scholastic Assessment Test (SAT) balli 1240 dan 1460 gacha koʻtarildi. Ozchilikdagi talabalar soni ikki baravar koʻpaydi, jamgʻarma 350 million dollardan 3 milliard dollardan koʻproqqa oʻsdi, yillik operatsion byudjet 177 million dollardan 650 million dollardan koʻproqqa koʻtarildi va yillik tadqiqotni moliyalashtirish 15 million dollardan 70 million dollargacha yaxshilandi.

Notre Damening eng soʻnggi (2014) kapital kampaniyasi 2,014 milliard dollar yigʻdi, bu 767 million dollarlik maqsadidan ancha yuqori. Bu katolik oliy taʼlim tarixidagi eng yirik va oʻsha paytda tibbiyot maktabi boʻlmagan har qanday universitetning eng kattasi edi.

Jon I. Jenkins 2005-yilda Malloy oʻrnini egallagan. Jenkins oʻzining ochilish marosimida soʻzlagan nutqida universitetni axloqni tan oladigan va eʼtiqod va oʻqish oʻrtasidagi aloqani oʻrnatadigan tadqiqotlarda yetakchiga aylantirish maqsadlarini tasvirlab berdi. Oʻz faoliyati davomida Notre Dame oʻz mablagʻlarini koʻpaytirdi, talabalar tarkibini kengaytirdi va kampusda koʻplab qurilish loyihalarini amalga oshirdi, jumladan Compton Family Ice Arena, yangi arxitektura zali va qoʻshimcha turar joy zallarini qurilishi amalga oshirildiCampus Crossroads Project. http://crossroads.nd.edu/ Retrieved March 23, 2016.. „Akademiya, talabalik hayoti va yengil atletika“ integratsiyasi sifatida eʼlon qilingan 750 000 kvadrat fut (70 000 m2) Kampus chorrahasi loyihasi 2014-yil noyabr oyida Notre Dame stadioni atrofida boshlangan. Uning uchta binosi — Dunkan talabalar markazi (gʻarbiy), Korbett Family Hall (sharqda) va OʻNeill Hall (janubda) talabalar hayoti xizmatlari, yopiq sport zali, dam olish markazi, karyera markazi, 500 oʻrinli talabalar bal zali, antropologiya va psixologiya boʻlimlari, raqamli media markazi va musiqa va muqaddas musiqa dasturi kafedrasi mavjud.

 Akademik 
 Qabul 
Notre Damega kirish juda raqobatbardoshdir; 2022-yil kuzgi kirish sinfiga 26,506 nafar abituriyentdan 3,412 nafari 12,9 foizi qabul qilindi.. Roʻyxatdan oʻtgan sinfning akademik profili milliy tadqiqot universitetlari uchun mamlakatdagi eng yaxshi 10 dan 15 gacha. Eng soʻnggi sinfning 2020-yilgi sinfining 48 foizi oʻrta maktabning eng yaxshi bir foizida va 94 foizi eng yaxshi 10 foizda edi. SAT oʻrtacha balli 1520, oʻrtacha ACT balli esa 35 ni tashkil etdi. Universitet hech qanday cheklovsiz erta harakat siyosatini qoʻllaydi, bu esa qabul qilingan talabalarga Notre Dame va ularni qabul qilgan boshqa kollejlarga kirishni koʻrib chiqish imkonini beradi. Bu jarayon soʻragan 9683 nafardan 1675 nafarini (17 foiz) qabul qildi. Qabul qilingan talabalar 1311 ta oʻrta maktabdan kelgan; oʻrtacha talaba Notre Damega 750 milya (1210 km) dan ortiq masofani bosib oʻtdi. Barcha oʻqishga kirayotgan talabalar birinchi yil kollejida oʻqishni boshlaganlarida, 25 foizi liberal sanʼat yoki ijtimoiy fanlar, 24 foizi muhandislik, 24 foizi biznes, 24 foizi fan va uch foizi arxitekturada oʻqishni rejalashtirishgan.

 Oʻqish toʻlovi 
Notre Dame universitetida kunduzgi taʼlim boʻyicha talabalar uchun 2021-yilda oʻqish narxi yiliga 57,192 dollarni tashkil etadi, bu 2020-yilga nisbatan 3,9 foizga oʻsdi. Bu oʻqishning oʻsishi boʻyicha milliy oʻrtacha koʻrsatkichdan bir oz yuqori, yaʼni tarixan yiliga uch foiz.

Talabalar turar joyida yashovchi talabalar uchun xona yiliga qoʻshimcha $15,984 boʻlishi taxmin qilinmoqda. Notre Dame xususiy universitetdir, shuning uchun u shtatdagi va shtatdan tashqaridagi talabalar uchun bir xil oʻqishni taklif qiladi.

 Reytinglar 

 US NEWS bitiruvchilari reytingi Biznes 30 Muhandislik 50 Qonun 22

 USNWR bitiruvchilari boʻlim reytinglari Biologiya fanlari 73 Analitik kimyo 13 Kimyo 59 Klinik psixologiya 37 Kompyuter fanlari 58 Yer fanlari 68 Iqtisodiyot 47 Ingliz 33 Tasviriy sanʼat 99 Tarix 27 Matematika 39 Notijorat biznes 5 Mantiq 3 Fizika 52 Siyosatshunoslik 37 Siyosiy nazariya 8 Psixologiya 60 Sotsiologiya 32

Notre Dame Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi eng yaxshi universitetlardan biri sifatida tan olingan. 2020-yilda Notre Dame universiteti „bakalavriat yoʻnalishi boʻyicha eng yaxshi taʼlim“ boʻyicha 11-oʻrinni, „eng yaxshi baho“ maktabi boʻyicha 24-oʻrinni egalladi va U.S. News & World Reportning eng yaxshi kollejlar hisobotida Qoʻshma Shtatlardagi „milliy universitetlar“ orasida 15-oʻrinni egalladi. Maktab US News & World Reportning 2022-yilgi eng yaxshi universitetlar reytingi hisobotida 19-oʻrinni egalladi. US News nashri Mendoza Biznes kolleji bakalavriat maktabini 2020-yilda AQShdagi eng yaxshi 12-oʻringa qoʻydi. Falsafiy gurme hisoboti Notre Damening magistratura falsafa dasturini milliy miqyosda 17-oʻringa qoʻydi..

Universitet Oak Ridge Associated Universities Consortsium aʼzosi hisoblanadi.

 Oliy taʼlim 
Har bir kollej magistratura va doktorantura das koʻrinishida magistratura taʼlimini taklif etadi. Sanʼat va adabiyot kollejidagi koʻpgina boʻlimlar PhD darajasini taklif qiladi, professional ilohiylik magistri (M.Div.) dasturi ham mavjud. Fanlar kollejidagi barcha boʻlimlar fan doktori ilmiy darajasini taklif qiladi, bundan oldin kasbiy tadqiqotlar boʻlimidan tashqari. Arxitektura maktabi arxitektura magistrini taklif qiladi, muhandislik kollejining har bir boʻlimi esa PhD darajasini taklif qiladi. Biznes kolleji bir nechta professional dasturlarni taklif etadi, jumladan MBA va buxgalteriya fanlari magistri. Shuningdek, u oʻzining MBA dasturi uchun Chikago va Cincinnatidagi ob’ektlarni boshqaradi. Katolik taʼlimi ittifoqi dasturi Magistrlik taʼlim dasturini taklif qiladi, unda talabalar yozda universitetda oʻqiydilar va ikki oʻquv yili davomida janubdagi katolik boshlangʻich maktablari, oʻrta maktablari va oʻrta maktablarida dars beradilar. Universitet birinchi marta 1854-1855-oʻquv yilida Sanʼat magistri (MA) shaklida aspirantura darajasini taklif qildi. Dastur oʻsishning dastlabki bosqichlarida, diplom olish uchun talab qilinmaydigan dissertatsiya bilan rasmiy aspirantura taʼlimi ishlab chiqilgunga qadar, huquq magistri (LLM) va qurilish muhandisligi magistrini qamrab oldi. Bu 1924-yilda oʻzgardi, aspirantura uchun rasmiy talablar ishlab chiqilgan, jumladan, doktorlik darajasini taklif qilish.
left|thumb|alt=See caption |Huquq maktabi (Qish)

Notre Damening oʻz tibbiyot maktabi boʻlmasa-da, u Indiana universiteti tibbiyot fakultetining mintaqaviy kampusida birlashgan MD-PhD darajasini taklif qiladi, bu yerda Indiana tibbiyot talabalari tibbiy taʼlimning dastlabki ikki yilini asosiy tibbiyotga oʻtishdan oldin Indiana universiteti-Purdue universiteti Indianapolisdagi kampusda oʻtkazishlari mumkin.

 Markaz va institutlar 
2019-yilda Notre Dame katolik axloqiy va intellektual anʼanalarini yoyishga qaratilgan Etika va madaniyat markazi nomini oʻzgartirish rejasini eʼlon qildi. Yangi de Nicola Entoni va Kristi de Nikolaning 10 million dollarlik sovgʻasi Etika va madaniyat markazini moliyalashtirdi. Universitetda, shuningdek, McGrath cherkov hayoti instituti joylashgan boʻlib, u „katolik yeparxiyalari, cherkovlari va maktablari bilan pastoral muammolarni teologik chuqurlik va qatʼiylik bilan hal qilish uchun hamkorlik qiladi“. 1986-yilda McDonald's egasi Ray Krocning omon qolgan turmush oʻrtogʻi Joan B. Kroc xayriya mablagʻlari hisobidan tashkil etilgan va ota Xesburgdan ilhomlangan Joan B. Kroc xalqaro tinchlik tadqiqotlari instituti tadqiqot, taʼlim va tushuntirish shiddatli mojaro va barqaror tinchlik uchun shart-sharoitlar ishlariga bagʻishlangan. U tinchlikshunoslik boʻyicha Ph.D, magistratura va bakalavriat darajalarini taklif etadi. U tinchlik oʻrnatish amaliyotlari boʻyicha xalqaro siyosat muhokamalariga hissa qoʻshdi.

 Bitiruvchilar 
Maktabda butun dunyo boʻylab 130 000 dan ortiq bitiruvchilar va 275 bitiruvchilar klublari mavjud. Koʻpchilik universitetga har yili pul yordam beradi. Notre Dame maktabi bitiruvchilarning xayriya darajasi eng yuqori boʻlgan maktablar qatoriga kiradi. 2006-yilda 53,2 foiz bitiruvchilar xayriya qilish boʻyicha maktab rekordi oʻrnatildi. Talabalar shaharchasidagi koʻplab binolar, jumladan, turar joy zallari asosiy donorlar nomi bilan atalgan. Sinf binolari va sahna sanʼati markazi ham donorlar nomi bilan atalgan.

 

 
 
 Notre Dame Athletics website

Turkum:AQShdagi universitetlar‎