Abdulahad Momand

Abdulahad Momand — Afgʻonistonning birinchi va hozircha yagona fazogiri, Sovet Ittifoqi Qahramoni. U 1988-yilda "Soyuz TM-6" kosmik kemasida koinotga parvoz qilgan. Momand koinotga ko'tarilgan dunyodagi 208-chi inson va islom olamidagi uchinchi fazogirdir.

 Biografiyasi 
Abdulahad Momand 1959-yil 1-yanvarda Afg'onistonning Gʻazna viloyatidagi Shangar qishlog'ida, pushtun oilasida dunyoga kelgan. Uning bolaligi va yoshligi Afg'onistonning murakkab siyosiy davrlariga to'g'ri kelgan bo'lsa-da, u ta'limga katta e'tibor qaratdi.

 Ta'limi va harbiy faoliyati 
 1977-yilda Kobul politexnika institutiga o'qishga kirdi.
 Keyinchalik harbiy xizmatga chaqirilib, SSSRga uchuvchilar tayyorlash kursiga yuborildi.
 Krasnodar va Kiyevdagi oliy harbiy aviatsiya bilim yurtlarida tahsil oldi.
 Afg'onistonga qaytgach, Harbiy havo kuchlarida xizmat qildi va qisqa vaqt ichida tajribali uchuvchiga aylandi.
 1987-yilda Gagarin nomidagi Harbiy-havo akademiyasini tamomlagan.

 Koinotga parvoz 
1987-yilda Afg'oniston va SSSR o'rtasidagi kelishuvga binoan "Interkosmos" dasturi doirasida afg'on fazogirini koinotga uchirishga qaror qilindi. 400 dan ortiq nomzodlar orasidan Abdulahad Momand va uning dublyori Muhammad Davron tanlab olindi.

 Parvoz tafsilotlari 
Abdulahad Momand 1988-yil 29-avgustda Vladimir Lyaxov va Valeriy Polyakov bilan birgalikda "Soyuz TM-6" kemasida koinotga ko'tarildi.
 Stansiya: Ular "Mir" orbital stansiyasida 6 kun davomida ilmiy tadqiqotlar olib borishdi.
 Tadqiqotlar: Momand koinotdan Afg'oniston hududini suratga oldi (Shamshad loyihasi), kartografiya va tibbiyot sohasida tajribalar o'tkazdi.
 Qiziqarli fakt: U koinotda bo'lgan vaqtida onasi bilan telefonda gaplashgan va koinotga o'zi bilan birga ikki nusxa Qur'on kitobini hamda Afg'oniston bayrog'ini olib chiqqan.

 Qaytishdagi xavfli vaziyat 
1988-yil 6-sentyabrda Yerga qaytish vaqtida "Soyuz TM-7" kemasining tormoz tizimida nosozlik yuz berdi. Fazogirlar 24 soat davomida ochiq koinotda, hayot va mamot orasida qolishdi. Faqatgina Momand va Lyaxovning sovuqqonligi hamda to'g'ri hisob-kitoblari tufayli kemani xavfsiz qo'ndirishga muvaffaq bo'lindi.

 Mukofotlari 
 Mukofot nomi Berilgan davlat Yil Sovet Ittifoqi Qahramoni SSSR 1988 "Oltin yulduz" medali SSSR 1988 Lenin ordeni SSSR 1988 "Afg'oniston Quyoshi" ordeni Afg'oniston 1988 "Koinotni o'zlashtirishdagi xizmatlari uchun" medali Rossiya 2011

 Keyingi hayoti 
1992-yilda Afg'onistonda hokimiyat almashganidan so'ng, Momand xorijga chiqib ketishga majbur bo'ldi. U uzoq vaqt Germaniyada yashadi va u yerda xizmat ko'rsatish sohasida faoliyat yuritdi. 2013-yilda u uzoq yillik tanaffusdan so'ng yana Afg'onistonga tashrif buyurdi va prezident Hamid Karzai tomonidan tantanali kutib olindi.

 
1. "Abdul Ahad Momand: The first Afghan in space". BBC News, 2013.
2. Hall, Rex; Shayler, David. "The Rocket Men: Vostok & Voskhod, The First Soviet Passenger Spacecraft".
3. Burgess, Colin. "Interkosmos: The Eastern Bloc's Early Space Program".
4. "Soyuz TM-6: Details of the Mission and Crew". NASA Space Science Data Coordinated Archive.
5. "Momand, Abdul Ahad". Encyclopedia Astronautica.
6. Afghanistan National Encyclopedia: "Space Exploration and National Heroes".
7. "Mir Space Station: International Missions Records", 1988.
8. Interview with Abdul Ahad Momand, Stuttgart, 2010.
9. Russian Space Agency (Roskosmos) - Anniversary of Afghan Flight.
10. "The Rescue of Soyuz TM-7: Technical Analysis of the 1988 Landing". Space Engineering Journal.

Turkum:Afgʻoniston fazogirlari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1959-yilda tugʻilganlar
Turkum:Gʻazna viloyati
Turkum:Fazogirlar