Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Mark Pester

Mark (Mordexay) Yakovlevich Pester (1884-yil 5(17)-mart, Bender, Bessarabiya viloyati – 1944-yil 7-mart, Qoʻqon) – rus va ruminiyalik skripkachi, musiqa oʻqituvchisi va urushdan oldin Bessarabiyada dirijyor.

 Tarjimai holi 

Odessa musiqa kollejida J. Karbulka qoʻlida tahsil olgan. Sankt-Peterburg konservatoriyasining L. S. Auerning skripka sinfi bitiruvchisi (1907); Shuningdek, N. A. Rimskiy-Korsakov va A. K. Glazunov bilan garmon va orkestrda, A. K. Lyadov bilan kompozitsiyada, F. M. Blumenfeld bilan fortepiano mashgʻulotlarida qatnashgan Bir muncha vaqt Rossiya imperiyasining turli shaharlarida yakkaxon ijod bilan shugʻullangan, Tsaritsin, Boku va Vladikavkazda simfonik orkestrlarning hamrohi va dirijyori boʻlgan. 1920-yillarning boshlarida Kishinyovga qaytib kelgan, shu yerda 1922—1941–yillarda „Unirea“ va „Munitsipal“ xususiy konservatoriyalarida oʻqituvchi, keyin professor, 1940-yildan – Kishinyov konservatoriyasining torli cholgʻu asboblari kafedrasi professori va mudiri boʻlib ishlagan.

Bir qator opera spektakllarini olib borgan. A. G. Rubinshteyn tavalludining 100 yilligi munosabati bilan oʻzining „Jin“ operasini sahnalashtirilgan, mintaqaning birinchi opera rejissyori boʻlgan. Yakkaxon konsertlarda va kamera ansambllarida, pianinochi Yuliy Guz va violonchelchi Morits Shildkret (1867—1941) bilan trioda chiqish qilgan.

Pesterning shogirdlari orasida Oskar Dain, Georgiy Nyaga, I. Bershadskiy, Leonid Kaler, Yakov Soroker, Boris Kotlyarov, Garri Shirman, Rudolf Kaplanskiy, ruminiyalik bastakor, dirijyor va skripkachi Viktor Yushkevich, Ion Fazle (1910—1985) kabilar ham bor.

 Oilasi 

 Qizi – pianinochi va Berta Markovna Zeltser (1916-yil, Boku – 2008-yil, Nyu-York), Kishinyov konservatoriyasi bitiruvchisi
 Nevarasi – pianinochi Yefim Markovich Zeltser.

Pesterning doʻsti Harry Sheermann uni shunday eslaydi:„Qanday boʻlmasin, mashhur skripkachi va oʻqituvchi Mark Yakovlevich Pester mening cholgʻuyimni eshitdi. Inqilobdan oldin Sankt-Peterburg konservatoriyasini bitirgan va koʻp narsani anglagan edi. Men katta yutuqlarga erisha boshladim. Pester simfonik orkestrning dirijyori hamda ajoyib pianinochi boʻlgan. 17 yoshgacha u bilan birga oʻqidim.“

 

Turkum:1944-yilda vafot etganlar
Turkum:7-martda vafot etganlar
Turkum:1884-yilda tugʻilganlar
Turkum:17-martda tugʻilganlar
Hakim Samarqandiy (Abu Nasr)

Hakim Samarqandiy (arabcha: حكيم سمرقندي — Hakim Samarqandiy — Toʻliq ismi: Hakim Abu Nasr Ahmad ibn Muhammad Samarqandiy
(vafoti 933 yoki 1156-yil)) — muhaddis va faqih.

 Hayoti 
Hakim Samarqandiy hanafiy ulamolaridan bo‘lgan qonunshunos, faqih va muhaddis.
Hakim Samarqandiyning tarjimayi holi haqida deyarli maʼlumotga ega emasmiz. Hakim Samarqandiyning vafot etgan yili ikki xil ko‘rsatilgan: Dehxudo o‘zining „Lug‘atnoma“ asarida olim 321/933-yil vafot etgan desa, Hoji Xaliyfa „Kashfu-z-zunun“da 550/1156-1157-yillar deb ko‘rsatgan. „Samarqand - olimlar va shoirlar shahri“ riolasining mualliflari esa birinchi fikrga qo‘shiladilar.
Shunday qilib juda kam o‘rganilgan samarqandlik olim Hakim Samarqandiyning fiqh ilmiga oid „Ilmu-sh-shurut va-s-sijjilot“ („Xatga olish va shartlar ilmi“) nomli asar yozganligi maʼlum, xolos.Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 589.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Islom:Shaxslar
Alina Xam

Alina Egorovna Xam (1959-yil 16-yanvar) — sovet xokkeychisi. 1980-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlarining bronza medali sovrindori.

 Biografiyasi 
Alina Xam 1959-yil 16-yanvarda tugʻilgan.

U "Andijanka" jamoasida chim ustida xokkey oʻynagan va ikki marta SSSR chempionligini qoʻlga kiritgan (1979-1980).

1980-yilda Moskvadagi yozgi Olimpiya oʻyinlarida SSSR ayollar xokkey jamoasi aʼzosi boʻldi va bronza medalini qoʻlga kiritdi. U maydonda oʻynadi, 1 ta oʻyin oʻtkazdi, gol urmadi.

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:1959-yilda tugʻilganlar
Turkum:16-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:Andijanka chim ustidagi xokkey klubi aʻzosi
Turkum:Xalqaro toifadagi SSSR sport ustalari
Turkum:SSSR chim ustidagi xokkeychilar
Hasan ibn Ahmad Samarqandiy

Hasan ibn Ahmad Samarqandiy(arabcha: حسن بن أحمد سمرقندي — Hasan ibn Ahmad Samarqandiy — Toʻliq ismi: Imom Abu Muhammad Hasan ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Qosim ibn Jaʼfar Samarqandiy) — muhaddis.

 Hayoti va Faoliyati 
Hasan ibn Ahmad Samarqandiy - 409/1018-yil tavallud topgan boʻlib, hadis ilmini quyidagi olimlardan olgan:
Abdussamad Osimiy, Hamza ibn Muhammad Jaʼfariy, Abu Hafs ibn Masrur, Abu Usmon Sobuniy, Abu Saʼd Kanjaruziy va boshqalar. Eng mashhur ustozi Mansur Kag‘adiydir. Imom Abu Muhammad ilm markazi bo‘lgan Iroqqa ko‘chib ketmasdan shu yerda hadislarni jamlab tasnif etgan.
Hasan ibn Ahmad Samarqandiydan Ismoil ibn Muhammad Taymiy, Vajih Shahhomiy, Abulas’ad ibn Qushayriy, Muhammad ibn Jomi’, Junayd Qoyniy va boshqalar hadis rivoyat qilishgan.
Hasan ibn Ahmad Samarqandiy haqida Sam’oniy bunday degan: "U kishi haqida Ismoil Hofizdan so‘ragandim. Shunda u: „Hasan ibn Ahmad Samarqandiy - hofiz, imom, hadis tinglagan, jamlagan va tasnif etgan“, — dedi.
Najmiddin Umar Nasafiy „Al-qand“ asarida: "U hofiz, imom, Abu Muhammad sunnat tirgagi. Naysaburda yashagan. O‘sha zamonda hadis ilmi borasida unga o‘xshash hech kim bo‘lmagan. Uning: „Bahru-l-asonid fi sihohi-l-masonid“ asari mavjud boʻlib, unda yuz ming hadis to‘plagan. Keyin ularni tartibga solgan va keraksiz qismlarini olib tashlagan. Islomda bunchalik ish voqe bo‘lmagan. Asar sakkiz yuz juz’dan iborat", — deb keltirgan.
Abdulg‘ofir „'As-siyoq''“ asarida: „Abu Muhammad hadislarni saqlab qolishda benazir bo‘lgan. Naysaburda yashab, ijod qilgan. 491/1098-yilning Zulqaʼda oyida sakson yoshdan oshib vafot etgan“, — dedi.Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 590.

 Asarlari 
 “Bahru-l-asonid fi sihohi-l-masonid”

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Islom:Shaxslar
Siljish toki.

O‘zgarayotgan elektr maydon va u vujudga keltiradigan magnit maydon o‘rtasida mikdoriy munosabatni o‘rnatish uchun Maksvell siljish toki tushunchasini kiritdi. Uning fikriga ko‘ra magnit maydon mavjud bo‘lar ekan, uni vujudga keltiradigan tok xam mavjud bo‘lmogi darkor. Shuni ta’kidlash lozimki, siljish toki elektr toki ega bo‘ladigan fakat bittagina xususiyatga, ya’ni magnit maydon xosil qila olish xususiyatigagina egadir. U elektr toki ega bo‘lgan boshka birorta xam xususiyatga ega emas.

            O’zgaruvchan toklar uchun zanjirda kondesatorning bo’lishi tokning o’tishiga to’sqinlik qila olmaydi. Lekin bu xolda xam kondesator qoplamalari

orasida zaryad ko’chishi kuzatilmaydi. Shuning uchun kondesator qoplamalari orasida o’tkazuvchanlik tokining mavjudligiga ekvivalent qandaydir bir jarayon

o’rinli bo’ladi deb, faraz qilishga to’g’ri keladi. Kondesator qoplamalari orasidagi shu o’tkazuvchanlik tokiga ulanuvchi tokni siljish toki deyiladi..

Uni matematik ifodasini olish uchun Maksvellning tenglamasini ko’rinishida yozib, xar ikkala tomonini vaqt bo’yicha differensiallaymiz.

Uzliksizlik tenglamasidan qiymatini yuqoridagi tenglamaga qo’yib 

ekanligini topamiz. Bundan ko’rinadiki vektorning kuch chiziqlari doimo yopiq. Bu yerda    – o’tkazuvchanlik tokining zichligi,

vektor esa siljish tokining zichligi yoki qisqa qilib siljish toki deyiladi.
Dixroizm

right|thumb| Chiroq bilan ishlangan dikroik shisha munchoq
Optikada dixroik moddalar koʻrinadigan yorugʻlikning turli toʻlqin uzunlik(rang)dagi nurlarga boʻlinishiga olib keladi(dispersiya bilan adashtirmaslik kerak) yoki bu kabi moddalarda turli xil qutblanishlarga ega boʻlgan yorugʻlik nurlari turli miqdorlarda yutiladi. 

 Nur ajratgichlarda 
Dixroik atamasining asl maʼnosi yunoncha dikhroos - ikki rangli, yaʼni, yorugʻlik nurini turli toʻlqin uzunliklariga ega boʻlgan ikkita nurga ajrata oladigan har qanday optik qurilmani anglatadi. Bunday qurilmalarga odatda optik qoplamalar bilan ishlov berilgan koʻzgu va filtrlar kiradi, ular yorugʻlikni maʼlum bir toʻlqin uzunliklari oraligʻida qaytarish va ushbu diapazondan tashqarida boʻlgan yorugʻlikni oʻtkazish uchun moʻljallangan. Misol tariqasida, baʼzi videokameralarda qoʻllanadigan dixroik prizma boʻlib, u alohida CCD massivlarida yozib olish uchun yorugʻlikni qizil, yashil va koʻk qismlarga boʻlish uchun bir nechta qoplamalardan foydalanadi, ammo hozirda Bayer filtriga ega boʻlgan alohida piksellarni yagona CCD massivida filtrlash keng tarqalgan. Bunday dixroik qurilma odatda yorugʻlikning qutblanishiga bogʻliq emas. Dixromatik atamasi ham shu maʼnoda qoʻllanadi.

 Qutblangan yorugʻlik bilan 
Dixroikning ikkinchi maʼnosi moddaning xususiyatini bildiradi, bunda u orqali oʻtadigan turli qutblanishlarga ega yorugʻlik turli yutilish koeffitsientiga ega boʻladi; bu diatenuatsiya deb ham ataladi. Koʻrib chiqilayotgan holda qutblanish soat mili yoʻnalishida va soat mili yoʻnalishiga qarshi doiraviy qutblanish boʻlsa, bunday dixroizm doiraviy dixroizm (CD circular dichroism) deyiladi. CDni koʻrsatadigan aksariyat materiallar assimetrikdir , ammo yaqinda CDni namoyon etadigan assimetrik boʻlmagan materiallar kuzatilgan. Soat mili yoʻnalishida va soat mili yoʻnalishiga qarshi doiraviy qutblanish ikkita spin burchak momenti (SAM) holatini ifodalaganligi sababli, bu holda foton uchun bu dixroizmni spin burchak momentining dixroizmi sifatida ham koʻrib chiqish mumkin va kvant mexanikasi yordamida modellashtirilishi mumkin.

Turmalinga oʻxshash baʼzi kristallarda dixroik effektning kuchi yorugʻlik toʻlqin uzunligiga bogʻliq holda kuchli oʻzgarib turadi, bunda turli xil qutblanishlarga ega boʻlgan yorugʻlik bilan koʻrilganda ular turli xil ranglarga ega boʻlib koʻrinadi.  Bu odatda pleoxroizm deb ataladi, va bu usul mineralogiyada minerallarni aniqlash uchun ishlatilishi mumkin. Baʼzi materiallarda, masalan, gerapatit (yodokinin sulfat) yoki Polaroid plitalarida dixroik effekt toʻlqin uzunligiga kuchli bogʻliq emas.

 Suyuq kristallarda 
Dixroizm, yuqoridagi ikkinchi maʼnoda, suyuq kristallarda molekulyar strukturaning optik anizotropiyasi yoki aralashmalarning mavjudligi yoki dixroik boʻyoqlarning mavjudligi tufayli yuzaga keladi. Dixroik boʻyoqlarning mavjudligi tufayli yuzaga keladigan taʼsir mehmon-mezbon effekti(guest-host effect) deb ham ataladi. 

 Shuningdek qarang 

 Yorug'likning ikkilanib sinishi
 Dixromatizm
 Likurg kubogi
 Pleoxroizm

 

Turkum:Qutblanish
Turkum:Optika
Kotton effekti

Fizikada Kotton effekti — bu moddaning yutilish zonasi yaqinidagi optik aylanish dispersiyasi va/yoki doiraviy dixroizmning xarakterli oʻzgarishi. Yutilgan yorugʻlik toʻlqin uzunligi chegarasida qutblanish tekisligi aylanishining mutlaq kattaligi dastlab toʻlqin uzunligining oʻzgarishi bilan tez oʻzgaradi, yutilish maksimalida nolni kesib oʻtadi va keyin yana toʻlqin uzunligi oʻzgarishi bilan tez, lekin teskari yoʻnalishda oʻzgaradi. Bu hodisa 1895-yilda fransuz fizigi Aime Kotton (1869 – 1951) tomonidan kashf etilgan.

Agar qutblanish tekisligining aylanishi toʻlqin uzunligi kamayishi bilan birinchi boʻlib ortib ketsa (birinchi bor Kotton kuzatganidek) musbat Kotton effekti, agar aylanish birinchi boʻlib kamaysa, manfiy Kotton effekti deb ataladi. Ernest L. Eliel and Samuel H. Wilen, „Stereochemistry of Organic Compounds“ (Wiley, 1994), p.1000 Beta-plitalari kabi protein tuzilishi manfiy Kotton effektini koʻrsatadi.

 Yana qarang 

 Kotton-Mouton effekti

 

Turkum:Optika
Turkum:Qutblanish
Doppler sovutish

Doppler sovutish - bu moddani sovutish uchun atomlarning harakatini ushlab turish va sekinlashtirish uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan mexanizm. Bu atama ba'zan lazerli sovutish bilan sinonim sifatida ishlatiladi, ammo lazerli sovutish boshqa usullarni o'z ichiga oladi.

Tarix-Doppler sovutish bir vaqtning o'zida 1975 yilda ikki guruh tomonidan taklif qilingan, birinchisi David J. Wineland va Hans Georg Dehmelt1 va ikkinchisi Teodor V. Hansh va Artur Leonard Schawlow edi2. U birinchi marta 1978 yilda Wineland, Drullinger va Walls tomonidan namoyish etilgan va ko'p o'tmay Noyxauzer, Xohenstatt, Toschek va Dehmelt tomonidan namoyish etilgan.

Atom tuzilishi-Faqat ba'zi atomlar va ionlar lazerni sovutish uchun mos optik o'tishlarga ega, chunki 300 nm dan ancha qisqa to'lqin uzunliklarida zarur bo'lgan lazer quvvatini ishlab chiqarish juda qiyin. Bundan tashqari, atom qanchalik nozik tuzilishga ega bo'lsa, uning yuqori holatdan foton chiqarishi va asl holatiga qaytmaslik, uni qorong'i holatga keltirish va sovutish jarayonidan olib tashlash uchun ko'proq usullar mavjud. Bu atomlarni hayajonlangan holatga qaytarish uchun boshqa lazerlardan foydalanish va yana bir marta urinib ko'rish mumkin, ammo o'ta nozik tuzilish qanchalik murakkab bo'lsa, shunchalik ko'p (tor diapazonli, chastotali qulflangan) lazerlar talab qilinadi.

Chastotani blokirovka qiluvchi lazerlar ham murakkab, ham qimmat bo'lgani uchun, bir nechta qo'shimcha lazerni qayta ishlashga muhtoj bo'lgan atomlar kamdan-kam sovutiladi; umumiy rubidiy magnit-optik tuzoq, masalan, bitta qayta pompalanadigan lazerni talab qiladi. Bu molekulalarning umuman lazer bilan sovutilishining sababi hamdir: molekulalar o'ta nozik tuzilishga qo'shimcha ravishda rovibronik birikmalarga ham ega va shuning uchun ham hayajonlangan aylanish yoki tebranish holatlariga tushishi mumkin. Biroq, molekulalarning lazer bilan sovutilishi avval SrF molekulalari va keyin Ca va YO kabi boshqa diatomiklar bilan ko'rsatildi.

Konfiguratsiyasi-Atomning uchta harakat erkinlik darajasini sovutish uchun barcha uchta Dekart o'lchamidagi lazer nurlarining qarshi tarqaladigan to'plamlaridan foydalanish mumkin. Keng tarqalgan lazerli sovutish konfiguratsiyasiga optik pekmez, magnit-optik tuzoq va Zeeman sekinroq kiradi.Ion tuzog'ida tutilgan atom ionlarini bitta lazer nuri bilan sovutish mumkin, agar bu nur uchta harakat erkinligi darajasida komponentga ega bo'lsa. Bu neytral atomlarni ushlab turish uchun zarur bo'lgan oltita nurdan farqli o'laroq. Dastlabki lazerli sovutish tajribalari ion tuzoqlaridagi ionlar ustida o'tkazildi. (Nazariy jihatdan neytral atomlar chuqur tuzoqqa tushib qolsa, ularni bitta nur bilan sovutish mumkin edi, lekin amalda neytral tuzoqlar ion tuzoqlariga qaraganda ancha sayozroqdir va neytral atomni yadrodan chiqarib yuborish uchun bitta orqaga qaytish hodisasi yetarli bo'lishi mumkin. 

Turkum:Atom fizikasi
Fotorezistor,Ichki fotoeffekt

Fotorezistorlar nima? 
Yorugʻlikka bogʻliq rezistorlar (LDR) sifatida ham tanilgan fotorezistorlar yorugʻlikning mavjudligi yoki yoʻqligini koʻrsatish yoki yorugʻlik intensivligini oʻlchash uchun ishlatiladigan yorugʻlikka sezgir qurilmalardir. Zulmatda ularning qarshiligi juda yuqori, baʼzan 1 MŌ gacha, lekin LDR sensori yorugʻlikka taʼsir qilganda, qarshilik yorugʻlik intensivligiga qarab, hatto bir necha ohmgacha keskin pasayadi . LDRlar qoʻllanadigan yorugʻlikning toʻlqin uzunligiga qarab oʻzgarib turadigan sezgirlikka ega va chiziqli boʻlmagan qurilmalardir. Ular koʻplab ilovalarda qoʻllanadi, ammo bu yorugʻlikni sezish funktsiyasi koʻpincha fotodiodlar va fototransistorlar kabi boshqa qurilmalar tomonidan amalga oshiriladi. Baʼzi mamlakatlar ekologik xavfsizlik nuqtai nazaridan qoʻrgʻoshin yoki kadmiydan tayyorlangan LDRlarni taqiqlagan.

 Nurga bogʻliq qarshilik (fotorezistor) taʼrifi 
Fotorezistorlar yorugʻlikka sezgir rezistorlar boʻlib, ular taʼsir qiladigan yorugʻlik intensivligi oshishi bilan qarshilik kamayadi.

 Fotorezistorlar va ish mexanizmlari 
Amaldagi materiallarga asoslanib, foto rezistorlarni ikki turga boʻlish mumkin: ichki va tashqi. Ichki fotorezistorlar kremniy yoki germaniy kabi qoʻshilmagan materiallardan foydalanadi. Qurilmaga tushgan fotonlar elektronlarni valentlik zonasidan oʻtkazuvchanlik zonasiga qoʻzgʻatadi. Bu materialda oqim oʻtkazish uchun mavjud boʻlgan koʻproq erkin elektronlar hosil qiladi va shuning uchun kamroq qarshilik. Tashqi fotorezistorlar aralashmalar bilan qoʻshilgan materiallardan tayyorlanadi, ular dopantlar deb ham ataladi. Dopantlar mavjud valentlik zonasi ustida elektronlar bilan toʻldirilgan yangi energiya bandini yaratadi. Bu elektronlar kichikroq energiya boʻshligʻi tufayli oʻtkazuvchanlik zonasiga oʻtish uchun kamroq energiya talab qiladi. Natijada yorugʻlikning turli toʻlqin uzunliklariga sezgir qurilma. Nima boʻlishidan qatʼiy nazar, ikkala tur ham yoritilganda qarshilikning pasayishini namoyon qiladi. Yorugʻlik intensivligi qanchalik yuqori boʻlsa, qarshilik tushishi shunchalik katta boʻladi. Shuning uchun LDRlarning qarshiligi yorugʻlik intensivligining teskari, chiziqli boʻlmagan funktsiyasidir.

Ichki fotoelektr effekti
Fotovoltaik effekt quyosh panellarining ishlashi ortida qoʻllanadigan printsipdir. Fotonlar metall yuzasiga urilganda metall yuzasidan elektronlarning zaryadsizlanishi tashqi fotoelektr effekti deb ataladi.
Abulmuzaffar Sam’oniy

Abulmuzaffar Sam’oniy (arabcha: أبو المظفر السماني — Abulmuzaffar Sam’oniy — Toʻliq ismi: Abulmuzaffar Mansur ibn Muhammad Sam’oniy Marvaziy) — mufassir, muhaddis va faqih.

 Hayoti 
Abulmuzaffar Sam’oniy mufassir, muhaddis, faqih, muftiy, faxru-d-din (dinning iftixori), qozi, adib boʻlib, tarixchi Abu Saʼd Abdulkarim ibn Muhammad Sam’oniyning bobosi. Marvda tugʻulgan Yoshlikdan hadislarni o‘rgangan va ota-bobolari singari fiqhdagi qodiriyya oqimiga mansub bo‘lgan. Uzoq yillar Xuroson, Iroq va Hijoz shaharlari bo‘ylab sayohat qilgan va bir muddat Movarounnahrda istiqomat qilib, Samarqand, Buxoro, Termiz, Marv olimlaridan tahsil olgan. „Al-jomi’u-s-sahih — Sahihi Buxoriy“, „Sunan Termiziy“, „Sunan Abu Dovud“ hadis to‘plamlarini yod bilgan. 1069-1070-yilda Makkada shofi’iylarga qo‘shilgan.
Sayohati davomida 100dan ortiq eng yirik muhaddislardan 1000ta eng sara hadislarni to‘plagan. 50dan ziyod shogirdi bo‘lgan. Fiqh, hadis, tilshunoslikka oid 10ta asar yozgan.Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 596.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Islom:Shaxslar
Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniy

Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniy (arabcha: إسماعيل بن عبد الرحمن سنجفيني — Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniy — Toʻliq ismi: Abu Ali Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniy) — Muhaddis va roviy.

 Hayoti 
Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniy Ustrushananing Samarqand yaqinidagi „Sanjafin“ qishlog‘ida tavallud topgan. da Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniyning tavallud topgan yoki vafot etgan yili haqida birorta maʼlumot keltirilmagan. Baʼzi bir da unga Ismoil ibn Abi Abdurrahmon deb murojaat qilingan. Keyinchalik ilm istab Samarqand shahriga keladi va shu yerda fiqh ilmini chuqur o‘rganadi. da unga Samarqand faqihlaridan biri deb taʼrif beriladi. U ko‘plab hadislar ham rivoyat qilgan. Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniy hadislarni Abu Ibrohim ibn Ismoil Bob Kassiy, Abu Yaʼqub Abor, Said ibn Xushnom, Abu Bakr Jurjoniy va boshqalardan rivoyat qilgan. Muhammad ibn Ahmad ibn Hoshim Dihniy, Muhammad ibn Osim Qatavoniy va Abdulloh ibn Mas’ud ibn Komil Samarqandiylar Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniydan hadis rivoyat qilishgan.Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 596.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Islom:Shaxslar
Abulabbos Saraxsiy

Abulabbos Muhammad as-Saraxsiy (?, Saraxs — 975 yoki 999-yil) —muhaddis va faqih.

 Hayoti va faoliyati 
Abu-l-Abbos Muhammad as-Saraxsiy mashhur muhaddis, imom va faqih bo‘lib, Buxoro va Nishopurda hadisdan taʼlim olgan, Saraxsda va’zlar o‘qigan. Abu Saʼd as-Sam’oniyning maʼlumotiga ko‘ra, birinchi bo‘lib shofe’iylikni Saraxsda targ‘ib etgan. Iroqda bo‘lgan. Movarounnahr va Xurosonda uning sakkiz shogirdi, Iroq va Marvda uchta ustozi borligi qayd etilgan. „Al-Mu’jam“ nomli hadislar to‘plami muallifi.
 

 Islom. Ensiklopediya. — T.: „O‘zME DIN“, 2017. 208.
Suyuq geliy

alt=Liquid helium superfluid phase|thumb

 Asosiy tushuncha 
Barcha boshqa moddalar ancha yuqori haroratlarda qattiq holatga oʻtadi. Suyuq geliy esa absolyut nolga yaqin haroratlarda ham qotmaydi va barcha maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, absolyut nolda ham geliyning normal holati suyuq holat boʻlar ekan.

Biroq bu degani geliy umuman qattiq holatga oʻtmaydi degan gap emas.
Qattiq holatga suyuq geliy yuqori bosimda oʻtkazilishi mumkin. Xatto absolyut nolda ham geliyning kristallanishi uchun 25,27 atmosfera bosimi kerak boʻlar ekan.
Suyuq geliy shunisi bilan ajoyibki, u tabiatdagi eng sovuq suyuqlikdir. AAtom ogʻirliklari 4 ga teng boʻlgan atomlardan tuzilgan odatdagi geliyning kritik temperaturasi 5,25K ga teng.

Suyuq holatda u faqat shu temperaturadan past temperaturalardagina mavjud boʻla oladi.
 Suyuq geliy ||. Oʻta oquvchanlik 
3He_4He_saturated_vapor_pressure|alt=3He_4He_saturated_vapor_pressure|thumb
Suyuq geliy || ning eng ajablanarli xossalaridan biri uning oʻta oquvchanligidir. Biror boshqa modda ega boʻlmagan bu xossa shundan iboratki, suyuq geliy || ingichka kapilyarlar, teshiklar va hokazolar orqali oʻtganda hech qanday ishqalanishga duch kelmaydi. Goʻyo uning qovushqoqligi nolga teng boʻlgandek oqadi. Bu hodisani P. L. Kapitsa 1940-yilda kashf qilgan.
 Ishlatilish soxalari 
Geliy sanoat va xalq xoʻjaligida keng qoʻllanadi:

– metallurgiyada toza metallni erish vaqtida himoyalovchi vosita sifatida ishlatiladi;
– oziq-ovqat sanoatida (E939 oziq-ovqat qoʻshimchasi sifatida roʻyxatdan oʻtgan) yoqilgʻi va qadoqlash gazi sifatida;
– ultra past haroratni olish uchun sovutish suyuqligi sifatida (xususan, metallarni superoʻtkazuvchi holatga oʻtkazish uchun);
– aviatsiya kemalarini toʻldirish uchun (dirijabl va havo sharlari);
– chuqur shoʻngʻin uchun nafas olish aralashmalarida;
– gaz chiqarish naychalarini toʻldirish uchun;
– baʼzi turdagi yadro reaktorlarida sovutish suyuqligi sifatida ;
– gaz xromatografiyasida tashuvchi sifatida ;
– geliy-neon lazerlarida ishlaydigan suyuqlikning tarkibiy qismi sifatida ;
– qattiq disklarning baʼzi zamonaviy modellarida plomba sifatida ;
– LED filamentlaridan issiqlikni samarali ravishda olib tashlaydigan LED filaman lampalarining kolbalarini toʻldirish uchun.
Bundan tashqari, nuklid 3He polarizator sifatida neytron tarqalish texnikasida pozitiv sezgir, shu jumladan, gaz neytron detektorlarining ishchi moddasi sifatida ishlatiladi. Geliy-3 ham termoyadroviy energiya uchun istiqbolli yoqilgʻi hisoblanadi.

 
A. K. Kikoin, I. K.KIkoin;
cheminfo.uz
Seitnebi Abduramanov

Seitnebi Abduramanov (1914-yil 15-fevral, Buyuk Qaralez qishlogʻi, Bogʻchasaroy tumani, Qrim — 1987-yil 15-dekabr, Namangan shahri, Oʻzbekiston SSR) — uchala darajadagi „Shuhrat“ ordeni sohibi, 1232-oʻqchi polki vzvod komandiri yordamchisi (1-Belorus fronti, 69-armiya, 370-oʻqchi diviziyasi), katta serjant.
 Tarjimayi holi 
Seitnebi Abduramanov 1914-yil 15-fevral Qrimdagi Bogʻchasaroy tumani, Buyuk Qaralez qishlogʻi dehqon oilasida tavallud topgan. Millat qrim tatar. 1936-yilda harbiy xizmatga safarbar qilingan. Harbiy xizmatni oʻtab boʻlgach, tuman moliya boʻlimi inspektori sifatida faoliyat yuritgan. 1941-yilda qayta harbiy xizmatga safarbar etilib, Qizil armiyaning kichik komandirlarni tayyorlash maktabiga joʻnatiladi. 1941-yil iyundan urushda ishtirok eta boshlaydi. Bu paytda Abduramanov Novograd-Volinsk (Ukrainadagi Jitomir viloyati) shahridagi artilleriya qismida harbiy xizmatni oʻtayotgandi. Janubiy-gʻarbiy frontda, Stalingrad yaqinidagi jangda qurshovda qolishi tufayli bir necha marta kontuziya va jarohatlar olgan. 1944-yil 20-oktyabr Polshadagi harbiy harakatlar payti, yaʼni kunduzgi vaqtda Abduramanov dushman haqida qimmatli maʼlumotga ega boʻlgan josusni asirga oladi. Bu jasorati uchun III darajali „Shuhrat“ ordeni bilan taqdirlanadi. 1945-yil yanvarda Germaniyadagi janglarda koʻrsatgan mardligi uchun II darajali „Shuhrat“ ordeni bilan taqdirlangan. 1945-yil aprelda Zelxov va Lipa aholi punktlaridagi jangda koʻrsatgan qahramonliklari uchun I darajali „Shuhrat“ ordeniga tavsiya etiladi. Urush yakunlangach, oilasi bilan Oʻzbekistonga koʻchirtirib yuboriladi. 1946-yil 15-mayda SSSR Oliy Soveti Prezidiumi farmoniga asosan I darajali „Shuhrat“ ordeni bilan taqdirlanadi. Shu tufayli uchala darajadagi „Shuhrat“ ordeni sohibi aylanadi, ammo bu haqida yigirma besh yil oʻtib, xabardor boʻlgan. Namangan shahrida yashagan. Uzrempriborning Andijon zavodida ishlagan. Abduramanovning 2 nafar Nariman va Mustafa Abduramanovlar ismli oʻgʻillari boʻlgan. 

 Vafoti 
Abduramanov 1987-yil 15-dekabr kuni Namangan shahrida vafot etgan. Shahardagi qabristonlarning biriga dafn etilgan.

 Mukofotlari 
 I darajali Vatan urushi ordeni;
 Qizil Yulduz ordeni;
 uchala darajadagi „Shuhrat“ ordeni;
 „Jasurlik uchun“ medali;
 „Varshavani ozod qilgani uchun“ medali;
 „Berlinni egallagani uchun“ medali;
 „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali;
 „Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi“ medali;
 Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 20 yilligi medali; 
 Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 30 yilligi medali; 
 Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 40 yilligi medali;
 Mehnat fahriysi medali;
 „SSSR Qurolli kuchlariga 50 yil“ yubiley medali;
 „SSSR Qurolli kuchlariga 60 yil“ yubiley medali.

 Xotira 
Seitnebi Abduramanov xotirasiga oʻzi tavallud topgan qishlogʻida 2017-yili xotira yodgorligi oʻrnatilgan.

 

Turkum:Namanganda vafot etganlar
Turkum:Namanganda dafn etilganlar
Turkum:Varshavani ozod qilganlik uchun medali sohiblari
Rentgen nurlari optikasi

Rentgen optikasi amaliy optikaning rentgen nurlarining muhitda tarqalish jarayonlarini oʻrganuvchi, shuningdek rentgen apparatlari uchun elementlarni ishlab chiqadigan boʻlimidir. Rentgen optikasi, anʼanaviy optikadan farqli oʻlaroq, elektromagnit to'lqinlar toʻlqin uzunligi Rentgen 10−4 dan 100 gacha boʻlgan diapazonda aks ettirish va sindirishni koʻrib chiqadi. Angstrom|Å (10−14 dan 10−8 m) va Gamma < 10 − 4 Å.
 Umumiy tushuncha 
Rentgen optikasi rivojlanishining sabablaridan biri bu optikaning ravshanligini oshirish orqali ajoyib darajada kichik jismlarning Rentgen mikroskoplari qisqaroq toʻlqin uzunliklaridan foydalanadigan tizimlar tasvirlarini olish qobiliyatidir. Rentgen optikasi Rentgen lazerlari va Rentgen teleskoplarida ham qoʻllanadi.
Anʼanaviy optikada qoʻllanadigan materiallar barcha moddalar uchun rentgen nurlarining birligiga sindirish ko'rsatkichi yaqinligi sababli rentgen optikasida qoʻllanilmaydi. Boshqacha qilib aytganda, rentgen nurlari materiyadan deyarli yoʻnalishini oʻzgartirmasdan oʻtadi. Bundan tashqari, rentgen nurlari fotoelektrik effekt va Kompton effekti tufayli moddalarda kuchli yutiladi va tarqaladi.
Rentgen optikasi anʼanaviy optikaga nisbatan xususiyatlarga ega, masalan, 1 sm qalinlikdagi havo qatlami yumshoq rentgen nurlari uchun deyarli butunlay shaffof emas. Shuning uchun yumshoq rentgen diapazonidagi rentgen-optik tizimlarining ishlashi uchun vakuum va rentgen teleskoplari kosmosga chiqarilgan zarur.
 Tarixi 
Rentgen optikasi 1895 yilda Vilgelm Konrad Rentgen rentgen nurlarining kashf etilishidan kelib chiqqan.
Kashfiyotdan soʻng rentgen diapazonidagi toʻlqinlarning optik xususiyatlarini oʻrganish boshlandi, bu uning tibbiyot va texnologiyada amaliy qoʻllanilishiga olib keldi.
1901yilda kashfiyoti uchun Rentgen birinchi Nobel mukofotini oldi.
1912Maks Laue, Valter Fridrix Paul Knippingda rentgen nurlarining toʻlqin tabiatini aniqladi. X-nurlari kristallar bilan oʻzaro taʼsirlashganda, interferentsiya naqshlari qayd etilgan. Laue kristallar tomonidan rentgen nurlanishini kashf etgani uchun 1914 yilda Nobel mukofoti bilan taqdirlangan.
Ayni paytda Uilyam Genri Bragg va uning oʻgʻli Uilyam Lourens Bragg Lids universitetida ishlagan va 1913-yilda rentgen nurlari bilan shugʻullanishgan. nurlarning materiya bilan oʻzaro taʼsiri, ularning nomi bilan atalgan qonunini yaratdi.
Natijada, moddaning atom tuzilishini oʻrganishning yangi usuli – Rentgen nurlanishini tahlil qilish paydo boʻldi.
 ,

Bu yerda sirpanish burchagi – tushish burchagiga toʻldiruvchi burchak, l – toʻlqin uzunligi, n (n = 1,2…) diffraktsiya tartibi deb ataladigan butun son.
 
 Pinsker Z. G. Rentgenovskaya kristallooptika. M.: Nauka, 1982.
 Visotskiy V. I., Voronsov V. I., Kuzmin R. N. i dr. Opit Sanyaka na rentgenovskom izluchenii // Uspexi fiz. nauk. 1994. T. 164, № 3. S. 309—324.
 Bushuev V. A., Kuzmin R. N. Vtorichnie protsessi v rentgenovskoy optike. M.: Izd-vo MGU, 1990.
Emma Babayeva

Emma Arkadiyevna Babayeva (1920-yil 22-aprel, Andijon — 2014-yil 20-avgust, Kiyev) — sovet va ukrain muzey xodimi, sanʼatshunos. Ukrainada xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1998).

 Biografiyasi 
1932-yil N. K. Krupskoy nomidagi Kommunistik siyosiy-maʼrifiy institutning muzeyshunoslik fakulteti bitiruvchisi. Leningraddagi Rossiya muzeyida, Tretyakov galereyasida amaliyot oʻtagan.

1942-1943-yillarda qamal qilingan Leningraddagi evakuatsiya kasalxonasida ishlagan.

1943-1948-yillarda — Toshkentda komsomolda, 1950-1952-yillarda — Kiyevda partiya ishlarida.

Ukrainadagi eng qadimgi muzey xodimlaridan biri. 50 yildan ortiq vaqt davomida uning hayoti Kiyev milliy rus sanʼati muzeyi bilan chambarchas bogʻliq edi. Oʻz vaqtida u fond bosh saqlovchisi va ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan, koʻplab katalog va maqolalar muallifi.

1953-1969-yillarda — fondlarning bosh saqlovchisi, 1969-1991-yillarda — direktorning ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari, 1991-2001-yillarda — boʻlim boshligʻi, 2001-yildan — Kiyev milliy rus sanʼati muzeyi fondlarining etakchi saqlovchisi.

Tasviriy sanʼatga oid koʻplab nashrlar, xususan, „Sayyorlar manzarasi“ (1972), „Bizning kolleksionerlarimiz“ (2000), koʻplab katalog va maqolalarning muallifi va hammuallifi hisoblanadi.

Kiyevdagi Rossiya muzeyi kollektsiyasini toʻldirish, tadqiq qilish, oʻrganish va ommalashtirishga katta hissa qoʻshdi.

 Mukofotlar 

 „Jasorat uchun“ ordeni (2003)

 

 

 Babaeva Emma Arkadievna

Turkum:Kiyevda vafot etganlar
Turkum:2014-yilda vafot etganlar
Turkum:20-avgustda vafot etganlar
Turkum:Andijonda tugʻilganlar
Turkum:1920-yilda tugʻilganlar
Turkum:22-aprelda tugʻilganlar
Rishton volosti

Rishton (Roshidon) volosti — 1876—1926-yillarda Turkiston general-gubernatorligining Fargʻona viloyati Qoʻqon uyezdi tarkibidagi maʼmuriy-hududiy birlik.

Maʼmuriy markazi — Roshidon yaʼni Rishton boʻlib, sobiq qadimiy shahar boʻlgan va oʻsha davrda soʻnggi feodal davrdagi savdo-hunarmandchilik, dehqonchilik va bogʻdorchilik shaharchasi hisoblangan.

 Tarixi 
1876-yilda Qoʻqon xonligi Rossiya imperiyasi tarkibiga qoʻshilgach, Fargʻona viloyati 1873-yilda Konstantin Kaufman tomonidan ishlab chiqilgan „Nizom“ asosida boshqarila boshlanadi. 1880-yil boshida Fargʻona viloyatining uyezdlari kengaytiriladi va beshta yangi uyezdga — Qoʻqon, Margʻilon, Namangan, Andijon va Oʻsh uyezdlariga aylantiriladi. Yangi mustamlaka davlatlarni boshqarish uchun Rossiya imperiyasi alohida qonunlar (nizomlar) ishlab chiqadi. Bu hujjatlarga ko‘ra, Rishton volosti Qo‘qon okrugi tarkibiga kiritiladi. 1886-yilda Turkiston general gubernatorligi tomonidan mustamlakachi xalqlarni boshqarish uchun yangi „Nizom“ ishlab chiqiladi.

1923-yillarda Sovet hokimiyati oʻrnatilinib, 1926-yildagi rayonlashtirish jarayonida Rishton volosti oʻrnida Oʻzbekiston SSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasining 1926-yil 29-sentyabrdagi 5-sonli farmoni bilan Rishton tumani tashkil etiladi. Fargʻona viloyatida joylashgan va 50 yil davomida faoliyat olib borgan Rishton volosti keyinchalik oʻz faoliyatini toʻxtatadi.

 Geografiyasi 
Rishton volosti Fargʻona viloyatining janubi-gʻarbida, Soʻx daryosining oʻng qirgʻogʻida, Olay tizmalarining etaklarida joylashgan edi. Volost karvon yoʻllari kesishmasida, togʻ oldi tekisliklari va togʻli hududlar tutashgan joyda qulay joylashuvga ega boʻlgan, yaʼni bu hududdagi oʻtroq va koʻchmanchi aholining joylashish chegarasi ham aynan shu yerdan oʻtgan.

Volost hududi 25 250 gektar boʻlib, shundan 9 633 gektar maydoni sugʻoriladigan yer hisoblanganTsentralniy gosudarstvenniy arxiv Rossii v Sankt-Peterburge .F.1882. l.4. Volost gʻarbda Qoʻqon okrugining Yaypan, shimolda Qoʻqon uyezdining Zohidon, sharqda Margʻilon tumanining Oltiariq va janubda Qoʻqon okrugining Soʻx volosti bilan chegaradosh boʻlgan.

Volostning asosiy gidrotexnik inshootlari kichik sugʻorish kanallari koʻrinishida boʻlib, Rishtonariq, Toʻdaariq, Doʻtirariq, Zarariq suvlari, asosan, Soʻx daryosidan oqib kelgan.

 Maʼmuriy boʻlinishi 
1882—1912-yillarda Qoʻqon okrugi 4 qismga (Boshqird, Beshariq, Konibodom, Prigorodniy) boʻlingan, ular tarkibidan 23 ta volostlar oʻrin olganTsentralniy gosudarstvenniy arxiv Rossii v Sankt-Peterburge. F.1882. l.4. Okrugning maʼmuriy boʻlinishidan soʻng, uning tarkibiga Rishton volostidan (Bachqir tumani) tashqari Soʻx, Beshariq, Yaypan, Isfara, Konibodom, Aravon, Ganjiravon, Qaynar, Kenaga, Qudash, Chirchiq-Jidiy, Janjol, Qipchoq, Qoraqalpoqsux, Yangiqoʻrgʻon, Oʻltarma, Nayman, Buvayda, Nagutqipchoq, Laylak, Mahram volostlari ham kirgan.

 

Turkum:Qoʻqon uyezdi volostlari
Turkum:Fargʻona viloyati volostlari
Maks Lurie

Maks Izrailovich Lurie (1957-yil 13-fevralda tugʻilgan, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston) — Oʻzbekistonda tugʻilgan isroillik jurnalist, muharrir.

 Biografiya 
Maks Luri 1957-yilda Qoʻqon shahrida tugʻilgan.

Otasi — Isroil Bentsionovich Lurie, (1923—2003), taniqli jurnalist, frontchi, Odessa shahrida tugʻilgan.

Onasi — Klara Maksovna Luri (Belkina), iqtisodchi, Minsk shahrida tugʻilgan (1926—2018).

1979-yilda Toshkent Davlat universitetining jurnalistika fakultetini imtiyozli diplom bilan tamomlagan.

1979—1989-yillarda. „Farg‘ona haqiqati“ gazetasining xodimi bo‘lgan. SSSR Jurnalistlar uyushmasi mukofoti laureati.

1989-yilda Farg‘ona voqealarini yoritishda ko‘rsatgan jasorati va professionalligi uchun IIV Ichki qo‘shinlarining I va II darajali ordenlari bilan taqdirlangan, „Jasorat uchun“ medali bilan ham taqdirlangan. Bu voqealar ortidan u Pyotr Studenikin bilan hamkorlikda „Yonish va qayg‘u hidi: Farg‘ona, tashvishli iyun 1989“ (M.: Kniga, 1990) kitobini nashr etdi.

1990-yilda Isroilga qaytarildi. Kfar Saba shahrida yashaydi. Uylangan, toʻrt farzandning otasi.

1990-yildan 1992-yilgacha „Hadashot“ gazetasining rus tilidagi nashri bosh muharriri edi.

1992-yilda „Vremya“ gazetasining mas’ul kotibi boʻldi.

1993-yilda u Eduard Kuznetsov boshchiligidagi „Vesti“ gazetasi xodimlariga qabul qilindi. U kundalik sonning muharriri, „Avto“, „Vesti ha-Sharon“ jurnallari, „Erkaklar oʻyinlari“ jurnallarining birinchi muharriri, „Oyna“ ilovasida mualliflik ruknini boshqargan. Oxirgi ish lavozimi bosh muharrir edi.

2000-yilda Eduard Kuznetsov va uning jamoasi bilan birgalikda u „Vesti“ni tark etib, MIG-news nashrida ishlay boshladi.

2003—2004-yillarda „Novosti Nedeli“ gazetasining bosh muharriri boʻlgan, u erdan RTVi telekanaliga oʻtgan.

2005-yildan beri Anton Nosikning taklifiga binoan u Cursorinfo.co.il saytiga koʻchib oʻtdi va keyinchalik u boshqargan.

2016-yilda u Vesti gazetasiga qaytib keldi va u yerda Vesty.co.il onlayn-nashrini yaratish va ishga tushirishda ishtirok etdi, hozirda u yerda ishlaydi. Bugungi kunda Ukraina voqealari haqida bir necha maqolalari bilan ham mashhur.

 

 

 Maks Lurining LiveJournal-dagi blogi

 Maks Lurining Facebookdagi blogi

Turkum:1957-yilda tugʻilganlar
Turkum:13-fevralda tugʻilganlar
Turkum:Qoʻqonda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Injeksiya hodisasi

thumb|Jarayonning soddalashtirilgan diagrammasi
Injeksiya, elektr toki oʻtganda n — yarimoʻtkazgichga p — yarimo‘tkazgichdan nomuvozanat zaryad tashuvchilar kirib kelib noasosiy zaryad tashuvchilar konsentratsiyasini oshiradi.

Injeksiya natijasida noasosiy zaryad tashuvchilarning nomuvozanat konsentratsiyasi eksponensial qonunga muvofiq kamayadi. Nomuvozanat zaryad tashuvchilarning yashash vaqti davomida konsentratsiya e=2,7 marta kamayadi.

Potensial to‘siqning kam ayishi natijasida asosiy zaryad tashuvchilaming p-n oʻtish orqali oʻtishi ortadi, diffuziya toki qiymati kattalashadi. p — va n — sohalarda nomuvozanat noasosiy zaryad tashuvchilar (p — sohada  elektronlar, n — sohada esa  kovaklar) hosil boʻladi. Yarimoʻtkazgich hajmiga noasosiy zaryad tashuvchilarni „purkash“ (kiritish) hodisasi injeksiya deb ataladi.Inyeksion kalıplama (AQSh imlosi: injection molding) — qolipga yoki qolipga eritilgan materialni quyish orqali qismlarni ishlab chiqarish uchun ishlab chiqarish jarayoni. Inyeksion kalıplama, asosan, metallar (bular uchun bu jarayon quyma deb ataladi), koʻzoynaklar, elastomerlar, shakarlamalar va koʻpincha termoplastik va termoset polimerlar kabi koʻplab materiallar bilan amalga oshirilishi mumkin. Qism uchun material isitiladigan barrelga oziqlanadi, aralashtiriladi (spiral vint yordamida) va qolip boʻshligʻiga AOK qilinadi, u yerda soviydi va boʻshliqning konfiguratsiyasiga qattiqlashadi. Mahsulot odatda sanoat dizayneri yoki muhandis tomonidan ishlab chiqilgandan soʻng, qoliplar qolip ishlab chiqaruvchi (yoki asbobsozlik) tomonidan metalldan, odatda poʻlatdan yoki alyuminiydan tayyorlanadi va kerakli qismning xususiyatlarini shakllantirish uchun nozik ishlov beriladi . Inyeksion kalıplama eng kichik qismlardan tortib avtomobillarning butun kuzov panellarigacha boʻlgan turli qismlarni ishlab chiqarish uchun keng qoʻllanadi. Baʼzi bir past haroratli termoplastiklarni quyish jarayonida erimaydigan fotopolimerlardan foydalangan holda 3D bosib chiqarish texnologiyasidagi yutuqlar baʼzi oddiy qarshi qoliplari uchun ishlatilishi mumkin.
thumb|Inyeksion kalıplama mashinasi
Inyeksion kalıplama uch qismdan iborat boʻlgan maxsus moʻljallangan mashinadan foydalanadi: qarshi birligi, qolip va qisqich. Inyeksion qolipga solinadigan qismlar kalıplama jarayonini osonlashtirish uchun juda ehtiyotkorlik bilan ishlab chiqilishi kerak; qism uchun ishlatiladigan material, qismning kerakli shakli va xususiyatlari, qolipning materiali va qoliplash mashinasining xususiyatlarini hisobga olish kerak. Inyeksion kalıplamaning koʻp qirrali boʻlishi dizaynning keng koʻlamli imkoniyatlari va imkoniyatlari bilan yordam beradi.
Grant Bagrazyan

Grant Samsonovich Bagrazyan (1914-yil 8-iyul, Andijon — 1995-yil 2-dekabr, Yerevan) — sovet va arman dramaturgi, jurnalist, yozuvchi va ssenariynavis.

 Biografiyasi 
1914-yil 8-iyulda Andijonda tug‘ilgan. Tugʻilganidan bir necha yil oʻtgach, u Moskvaga koʻchib oʻtdi va avval Moskva metrosida, keyin Moskva zavodlarida ishladi. 1922-yilda ular Shimoliy Kavkaz-Jeleznovodskga koʻchib oʻtdilar. 1931-yilda yetti yillik rejani tugatib, Moskvaga joʻnadi va „Krasniy Put“ zavodiga tokarlik shogirdi sifatida oʻqishga kirdi. Komsomolning chaqirigʻi bilan u metroning faol quruvchisi — maʼdanlarning choʻktiruvchisi boʻldi, bir vaqtning oʻzida Metrostroyning mehnat fakultetida oʻqidi. Metroning birinchi bosqichi qurilishi tugagach, u samolyot zavodida ishlagan.

U Uzoq Sharqda Sovet Armiyasi safida xizmat qilgan, Finlandiya frontidan oʻtgan, Ladoga koʻlining shimoliy qirgʻogʻida shiddatli janglardan oʻtgan.

1940-yilda Yerevanga qaytib, „Kommunist“ respublika gazetasi tahririyatida ishladi. Ulugʻ Vatan urushi uning jurnalistik faoliyatini toʻxtatdi. Novorossiysk, Krasnodar yaqinidagi janglarda, Ukraina va Polshani ozod qilishda qatnashgan.

Ikki marta yaralangan va qobiqdan zarba olgan.

1947-1948-yillarda „Komsomolets“ gazetasi tahririyatida, 1966-1971-yillarda „Armaniston sanoati“, 1971-1972-yillarda „Literary Armeniya“ jurnallarida ishlagan.

1941-yilda Ikkinchi jahon urushi boshlanishi munosabati bilan armiya safiga safarbar qilingan va butun urushni boshidan kechirgan. 1944-yilda demobilizatsiyadan soʻng Armaniston SSRga koʻchib oʻtdi va YDUning filologiya fakultetiga oʻqishga kirdi va uni 1948-yilda tugatdi. U radioda ham hamkorlik qilgan, bir nechta kitob va pyesalar yozgan. 1981-yildan Armaniston SSR Kinematograflar uyushmasi aʼzosi.

1995-yil 2-dekabrda Yerevanda vafot etdi.

 Filmografiya 

 Ssenariy muallifi 

 1961-yil — Yoʻl

 

Turkum:Armaniston:Yozuvchilar
Turkum:Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari
Turkum:1995-yilda vafot etganlar
Turkum:2-dekabrda vafot etganlar
Turkum:Andijonda tugʻilganlar
Turkum:1914-yilda tugʻilganlar
Turkum:8-iyulda tugʻilganlar
Nuklonlarning spin tuzilishi

Nuklon spin strukturasi nuklonning ( proton va neytron ) ichki burchak momentumining ( spin ) partonik tuzilishini ifodalaydi. Kerakli savol - kattaligi 1/2ħ bo'lgan nuklonning spini uning tarkibiy qismlari ( kvarklar va glyuonlar ) tomonidan qanday amalda ko'rsatiladi. Avvalo, 1980-yillarga qadar kvarklar barcha nuklon spinini olib yurishi kutilgan edi, ammo keyingi tajribalar bu taxminga noto'gri keldi. 1980-yilning so'ngida Yevropa muon hamkorligi (EMC) tajribalar oʻtkazdi, bunda kvarklar tarafidan yuboriladigan spin nuklonlarning umumiy spinini hisobga olish uchun yetarli emasligini koʻrsatdi. Ushbu topilma o'sha davrdagi zarrachalar fiziklarini hayratda soldi va kerakli spin qayerda joylashganligi muammosi ba'zan proton spin inqirozi deyildi.

Ushbu bo'yicha eksperimental tadqiqotlar Spin Muon Collaboration (SMC) va CERN da COMPASS tajribasi, SLACda E142, E143, E154 va E155 tajribalari, DESY da HERMES, JLab va RHIC tajribalari va boshqalar tomonidan bajarildi. Xamma kerakli eksperimentlar informatsiyalarning global tahlili EMCning ilk kashfiyotini tasdiqladi va kvark spini nuklonning umumiy spiniga taxminan 30% hissasi borligini ko'rsatdi. Zamonaviy zarralar fizikasinI asosiy manbasi glyuon spini yoki glyuon va kvark orbital burchak impulsi orqali olib boriladigan yetishmagan burchak momentumini qidirishdir. Bu fakt yig'indisi xossasi bilan ifodalanadi,

 

Gluon spin komponentlari ko'plab tajribalar bilan hisoblanadi. Kvark ilan glyuon burchak momentlari boshqa laboratoriyalar qatori CERN ( COMPASS ) va Jefferson laboratoriyasida o'tkazilgan chuqur virtual kompton tarqalishi (DVCS) tajribalari orqali umumlashtirilgan parton taqsimotini (GPD) o'lchash orqali o'rganiladi.
Yuriy Galkin

Yuriy Vadimovich Galkin (1958-yil 6-mart, Andijon) — rossiyalik marafonchi va ultramarafonchi, kunlik yugurish boʻyicha Rossiya chempioni (2016, 2017), Rossiya sport ustasi. 60—64 yoshlilar oʻrtasida kunlik yugurish boʻyicha jahon rekordchisi.

 Tarjimayi holi 
Yuriy Galkin 1958-yil 6-mart kuni Andijon shahrida tavallud topgan. 1979-yilda Toshkentdagi Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya institutini bitirgan. Moskva viloyati, Lyubertsi shahrida istiqomat qiladi. Moskva sport qoʻmitasiga qarashli 61-sonli bolalar va oʻsmirlar sport maktabida suzish boʻyicha murabbiy boʻlib ishlaydi. 

 Sportchilik faoliyati 
1977-yilda SSSR sport ustasi unvonini olish boʻyicha koʻpkurash normalarini (suzish, oʻq otish, 1500 m masofaga yugurish, eshkak eshish, yelkanli qayiqlar poygasi) toʻliq bajargan va SSSR sport ustasi unvonini olgan. 2014-yilda yugurish musobaqasida qatnashgandan soʻng, uzoq masofali yugurish musobaqalarida, jumladan, 3000 metrdan tortib, kunlik yugurishda doimiy ishtirok etib keladi. Galkin musobaqalarda „Parsek“ yugurish klubi nomidan qatnashadi. Shuningdek, Galkinning murabbiysi rossiyalik marafonchi va ultramarafonchi Vsevolod Igorevich Xudyakov hisoblanadi.

 Jahon rekordi 
2016-yil 18—19-avgust kunlari kunlik yugurish boʻyicha boʻlib oʻtgan Rossiya kubogi musobaqasida Galkin 60—64 yoshlilar oʻrtasida kunlik yugurish boʻyicha 243 km 549 m masofani bosib oʻtib, jahon rekordini oʻrnatgan. Oldingi rekord 1990-yilda oʻrnatilgan boʻlib, 240 km 790 m masofani tashkil etgan.

Shuningdek, Galkin 58 yoshida yugurish boʻyicha Rossiya sport ustasi unvonini olishda belgilangan normalarni bajargan birinchi sportchi ham hisoblanadi.

 

Turkum:Andijon shahrida tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti bitiruvchilari
Viktor Butkov

Viktor Yakovlevich Butkov — Sovet harbiy qoʻmondoni, polkovnik, Stalin mukofoti laureati hisoblanadi.

 Biografiyasi 
1916-yil 20-yanvarda Andijonda tugʻilgan.

1937-yildan Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasida xizmat qiladi. KPSS (b) / KPSS aʼzosi.

Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasida bir qator muhandislik va qoʻmondonlik lavozimlarida ishlagan boʻlib keladi. Bir necha kundan keyin o‘sha yangi kelganlar guruhi bilan meni LI-2 harbiy yuk samolyotida Semipalatinskga, u yerdan esa yuk samolyotida Qozog‘iston dashtiga, qurilayotgan 52605-harbiy qism joylashgan joyga jo‘natdilar.

U Ulugʻ Vatan urushida qatnashgan: Stalingrad, Janubiy, Janubi-Gʻarbiy frontlarda otliq qoʻshinlar diviziyasining aloqa boʻlimi boshligʻining yordamchisi, Markaziy va Belorussiya frontlaridagi otliqlar korpusi shtab boshligʻining yordamchisi.

Ulugʻ Vatan urushidan keyin polkovnik unvoni bilan Sovet Armiyasi safida xizmat qilishni davom ettirdi, 1948-yil S. M. Budyonny nomidagi Qizil Bayroq ordeni Harbiy aloqa akademiyasini tamomlagan. Muhandislik faoliyati bilan shugʻullangan: 1949-yil fevral oyidan Semipalatinsk poligonining boʻlim boshligʻi, boʻlim boshligʻi, katta boʻlim ofitseri, boʻlim boshligʻining oʻrinbosari, 1966-yilda maxsus nazorat xizmati boshligʻining oʻrinbosari — boshligʻi etib tayinlandi. 1958-yildan SSSR Mudofaa vazirligining 6-boʻlimi apparatida maxsus nazorat xizmati boʻlimi boshligʻi, 1972-yildan Butunittifoq optik va fizik o‘lchovlar ilmiy-tadqiqot instituti maxsus nazorat xizmati boshlig‘i, laboratoriya mudiri, sektor mudiri.

2-sonli poligonda RDS-6, RDS-4 va RDS-5 mahsulotlarini tayyorlash va sinovdan oʻtkazish uchun jamoa tarkibida 1953-yil uchun 3-darajali Stalin mukofoti bilan taqdirlangan.

1999-yilda vafot etgan. U Golovinskiy qabristoniga (Moskva) dafn qilindi.

 Mukofotlar 

 Qizil Bayroq ordeni (21.02.1945, 07.11.1945)
 1-darajali Vatan urushi ordeni (20.07.1944)
 II darajali Vatan urushi ordeni (31.10.1943, 06.11.1985)
 Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1954)
 Qizil Yulduz ordeni (20.04.1953)

 

Turkum:Stalingrad mudofaasi uchun medali sohiblari
Turkum:Jangovar xizmatlari uchun medali sohiblari
Turkum:Qizil Yulduz ordeni sohiblari
Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Turkum:Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari
Turkum:1-darajali Vatan urushi ordeni sovrindorlari
Turkum:Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Turkum:Moskvada vafot etganlar
Turkum:1999-yilda vafot etganlar
Turkum:5-fevralda vafot etganlar
Turkum:Andijonda tugʻilganlar
Turkum:1916-yilda tugʻilganlar
Turkum:20-yanvarda tugʻilganlar
Kuchlar maydoni

Fizikada kuch maydoni — bu fazodagi vektor maydoni boʻlib, uning a har bir a nuqtasida sinov zarrachasi kattaligi va yoʻnalishi boʻyicha aniqlangan kuch (kuch vektori) bilan taʼsir qiladi.

Texnik jihatdan ular (boshqa turdagi maydonlar uchun boʻlgani kabi):

 statsionar kuch maydonlari, ularning kattaligi va yoʻnalishi faqat fazodagi nuqtaga bogʻliq boʻlishi mumkin (x, y, z koordinatalari) va
 statsionar boʻlmagan kuch maydonlari, shuningdek, vaqt t ga bogʻliq.
 yagona kuch maydoni, buning uchun sinov zarrachasiga taʼsir qiluvchi kuch kosmosdagi barcha nuqtalarda bir xil va
 bu xususiyatga ega boʻlmagan bir hil boʻlmagan kuch maydoni .

Oʻrganish uchun eng oddiy statsionar yagona kuch maydonidir, lekin u ham eng kam umumiy holatni ifodalaydi.

 Potentsial maydonlar 
Agar unda harakatlanayotgan sinov zarrachaga taʼsir etuvchi maydon kuchlarining ishi zarrachaning traektoriyasiga bogʻliq boʻlmasa va faqat uning boshlangʻich va oxirgi pozitsiyalari bilan aniqlansa, bunday maydon potensial deyiladi. Buning uchun biz zarrachaning potentsial energiyasi tushunchasini kiritishimiz mumkin — zarralar koordinatalarining maʼlum bir funktsiyasi, uning 1 va 2 nuqtalardagi qiymatlari orasidagi farq harakat paytida maydon tomonidan bajarilgan ish bilan teng boʻladi. zarracha 1 nuqtadan 2 nuqtagacha.

Potensial maydondagi kuch uning gradienti sifatida potentsial energiya bilan ifodalanadi:

 

Potentsial kuch maydonlariga misollar:

 Nyutonning tortishish maydoni . Moddiy nuqta maydoni uchun bu toʻgʻri:
 
 
 Qayerda  — maydon kuchi (erkin tushishning tezlashishi),  — potentsial energiya, M — moddiy nuqtaning massasi, moddiy nuqtadan kuzatuv nuqtasiga chizilgan radius vektori, r — bu radius vektorining uzunligi, m — tekshirilayotgan zarrachaning massasi, G — maʼlum bir doimiy (gravitatsion doimiy deb ataladi), uning son qiymati oʻlchov birliklarining tanlangan tizimiga bogʻliq.
 elektrostatik maydon .
 Elastik deformatsiyalar maydoni.

 Adabiyot 
E. P. Razbitnaya, V. S. Zaxarov „Nazariy fizika kursi“, kitob 1. — Vladimir, 1998 yil.