Angola Xalq Respublikasi

Angola Xalq Respublikasi — sobiq oʻzini oʻzi eʼlon qilgan sotsialistik respublika (Gʻarbda “Kommunistik davlat” nomi bilan mashhur). U 1975-yilda Portugaliyadan mustaqillikka erishgandan keyin tashkil etildi. Tuzilishi Mozambikdagi shunga oʻxshash vaziyatga oʻxshaydi. SSSR, Kuba va Mozambik Xalq Respublikasi bilan darhol doʻstona munosabatlar oʻrnatildi. Mamlakatda kommunizm qurish uchun masʼul boʻlgan Angolani ozod qilish uchun xalq harakati (MPLA) hokimiyatga keldi. Bu harakat Kuba va Sovet Ittifoqi tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. Angolaning toʻliq mustaqilligi uchun milliy ittifoq (UNITA) deb nomlanuvchi qarama-qarshi guruh Janubiy Afrika Respublikasi va AQSh koʻmagida MPLA bilan fuqarolik urushini boshladilar.

1991-yilda MPLA va UNITA mamlakatda koʻp partiyaviy saylovlar oʻtkazishga ruxsat beruvchi tinchlik shartnomasini imzoladilar. 1992-yilda Angola Xalq Respublikasi Angola Respublikasi deb nomlandi.

Asosiy voqealar
1975-yil 11-noyabr — Mustaqil Angola Xalq Respublikasi deb e’lon qilindi. Mamlakatning birinchi konstitutsiyasi qabul qilindi. Angolaning birinchi prezidenti sovetlarga xayrixoh MPLA guruhi rahbari Agostinyo Neto edi. Biroq, mamlakatda fuqarolar urushi va Zair va Janubiy Afrika Respublikasi qoʻshinlari, shuningdek, yollanma askarlar boʻlinmalari bilan jangovar harakatlarni davom ettirdi. Asosiy qarama-qarshilik MPLA va amerikaparast UNITA oʻrtasida boʻlib oʻtdi, bu etnik nizolar bilan murakkablashdi. Hukumat qoʻshinlariga Sovet Ittifoqi va Kuba instruktorlari tomonidan oʻqitildi va oʻrgatildi.
1975-yil — Mamlakat rahbariyatining taklifiga binoan, muntazam Kuba boʻlinmalari va koʻngillilar jangovar harakatlarda qatnashdi. UNITA Janubiy Afrika Respublikasidan, MPLA Zair yordamidan foydalanadi.
1977-yil — Sobiq ichki ishlar vaziri Nito Alvi boshchiligidagi "fraksionistlar"ning pravoslav-kommunistik isyoni hukumat kuchlari tomonidan Kuba qoʻshinlari yordamida bostirildi. Minglab odamlar Davlat xavfsizlik xizmati DISA tomonidan qatagʻon qurboni boʻlishdi. Hukmron MPLA ichki siyosatni keskin kuchaytirdi.
1979-yil — Neto vafotidan so'ng, Joze Eduardo dush Santush Angola prezidenti va MPLAning yangi rahbari boʻldi. Bir oz oldin tarqatilgan DISA, funksiyalari Ichki ishlar vazirligi va Davlat xavfsizlik vazirligi oʻrtasida taqsimlandi.
1985-yil — UNITAning harbiy poytaxti Jamba shahrida antikommunistik partizanlarning xalqaro konferensiyasi boʻlib oʻtdi.
1987—1988-yillar — mamlakat janubidagi Kvito-Kvanavalye mintaqasida (Ikkinchi jahon urushidan keyin qitʼadagi eng yirik hisoblangan) shiddatli janglar Janubiy Afrika qoʻshinlari va UNITA asosiy kuchlarining magʻlubiyati bilan yakunlandi.
1988-yil 22-avgust va 22-dekabrda — Angola prezidenti Joze Eduardo dush Santos va UNITA rahbari J. Savimbi oʻt ochishni toʻxtatish va milliy yarashuv toʻgʻrisidagi bitimlarni imzoladilar (keyinchalik kelishuv buzilgan va jangovar harakatlar qayta boshlangan).Mills & Williams (2006)
1990-yil — MPLA partiya mafkurasi sifatida marksizm-leninizmdan voz kechdi, koʻppartiyaviy demokratiya va bozor iqtisodiyotiga oʻtishni eʼlon qildi.
1991-yil — Lissabonda Portugaliya, AQSH va SSSR ishtirokida urushayotgan tomonlar oʻrtasida tinch yoʻl bilan hal qilish toʻgʻrisida Bise kelishuvlari tuzildi.
1992-yil — Sovet Ittifoqi qoʻllab-quvvatlashidan mahrum boʻlgan MPLA Gʻarb bilan munosabatlarni oʻrnatdi. Ko‘ppartiyaviylik asosida prezidentlik va parlament saylovlari o‘tkazildi. Dush Santush birinchi turda eng ko‘p ovoz oladi, biroq ikkinchi tur oktabr-noyabr oylarida uch kunlik Xellouin qirg‘ini tufayli to‘sqinlik qildi. UNITAning huquqiy siyosiy kurash usullarini rad etishi va harbiy yechimga qiziqishi fuqarolar urushining qayta boshlanishiga olib keldi.
Prezidentlar
 № Rasmi Ismi Prezidentlik yili Partiyasi1.70px Antonio Agostinyo Neto (port.António Agostinho Neto, 1922—1979)1975-yil 11-noyabrdan1979-yil 10-sentyabrgachaborder|25px MPLA (Angola ozodligi xalq harakati)2.70pxJoze Eduardu dush Santush (port.José Eduardo dos Santos, 1942—2022)1979-yil 10-sentyabrdan1992-yil 30-sentyabrgachaborder|25px MPLA (Angola ozodligi xalq harakati)
Bosh vazirlar
 № Rasmi Ismi Bosh vazirlik yili Partiyasi1.70pxLopu Fortunatu Fereyra du Nashsimentu (port.Lopo Fortunato Ferreira do Nascimento, 1942—)1975-yil 11-noyabrdan1979-yil 9-dekabrgachaborder|25px MPLA (Angola ozodligi xalq harakati) Lavozim tugatilgan1979-yil 9-dekabrdan—1991-yil 19-iyulgacha2.70pxFernandu Joze du Fransa Diash Van-Dunem (port.Fernando José de França Dias Van-Dúnem, 1952—)1991-yil 19-iyuldan1992-yil 2-dekabrgachaborder|25px MPLA (Angola ozodligi xalq harakati)
Siyosiy partiyalar
 № Rasm Gerb Nomi Tashkil topgan sanasi Asoschisi1.border|60pxborder|60pxAngola ozodligi xalq harakati (port.Movimento Popular de Libertação de Angola) (MPLA)1956-yil 1-dekabrAgastinyo Neto2.border|60px Angolaning toʻla mustaqilligi uchun milliy ittifoqi (port.União Nacional para a Independência Total de Angola) (UNITA)1966-yil 13-martJonash Savimbi3.border|60pxborder|60pxAngola ozodligi milliy fronti (port.Frente Nacional de Libertação de Angola) (FNLA)1961-yil Holden Roberto

Izoh
Turkum:Davlatlar
Turkum:Afrika mamlakatlari