Ozarbayjon diasporasi

Ozarbayjon diasporasi – ozarbayjonlarning oʻz tarixiy vatanlaridan tashqarida undan uzoqda yashayotgan etnik guruhlari va ularning ijtimoiy faoliyatlari.thumb|Ozarbayjon Diaspora Qoʻmitasi |Ozarbayjon Respublikasi Diaspora ishlari qoʻmistasi – Ozarbayjon Respublikasidagi ozarbayjon diasporasi bilan shugʻullanuvchi bosh tashkilot

Bugun taxminan dunyodagi 50 millionda oshiq ozarbayjonlarningdeyarli 10 milliondan oshigʻi hozirda muhojirlikda yashaydi. Hozirda dunyoning 5 qitʼasida yashovchi ozarbayjonlar – oʻzlari yashayotgan mamlakatlarninig siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy-madaniy faoliyatlari, sharoitlari va maʼnaviy qadriyatlari singari xilma-xildir.

XX asr boshlarigacha Ozarbayjondan xorijga koʻchib ketgan ozarbayjonlarning shaxsiy guvohnomalarida „Rossiya fuqarosi“ deb yozilishi – ularning millati „rus“ deb koʻrsatilishiga sabab boʻladi. Oʻsha paytda qoʻshni Rossiyaga koʻchib kelgan ozarbayjonlar „tatarlar“, Turkiyaga ketganlar esa „ozarbayjon turklari“ deb tanilgan va ro‘yxatga olingan. Bugungi Eronda yashovchi ozarbayjonlar „Eron fuqarolari“ sifatida koʻrsatildi.

Bunday noxush holat xorijda yashayotgan ozarbayjonlarni rus, turk va fors diasporalarining bir qismi sifatida qabul qilishga olib keldi, buning natijasida ozarbayjonlar boshqa xalqlar diasporasiga singib ketish xavfiga duch keldi. Biroq, muammolar va qiyinchiliklarga qaramay, ozarbayjonlar oʻzlarining milliy oʻziga xosligi, anʼanalari, axloqiy qadriyatlarini doimo saqlab kelgan va tarixiy vatan bilan aloqani yoʻqotmagan.

 Ozarbayjon diasporasi 

 Amerikadagi ozarbayjonlar 
Ozarbayjonlar asosan Shimoliy, Markaziy va Janubiy Amerikada istiqomat qilishadi. AQShda 1 million, Argentinada 12 000, Braziliyada 75 000 , Kanadada 170 000 va Meksikada 27 000 bor. Amerika qitʼasida joylashgan Gonduras, Gvatemala, Perularda ham ozarbayjonlar istiqomat qilishadi. Hozirda ularning aniq soni aniqlashtirilmoqda.

Amerikada yashovchi ozarbayjonlarning aksariyati Erondan kelgan muhojirlardir. Undan tashqari 1970 -yildan buyon Turkiyadan, 1991 -yildan buyon Ozarbayjondan ayrim ozarbayjonlar oqimining bu yerga koʻchib kelishi diasporaning tarkibi va ijtimoiy-iqtisodiy faoliyatiga sezilarli taʼsir koʻrsatadi.

 Yevropa qitʼasidagi ozarbayjonlar 
Yevropa – ozarbayjon diasporasi geografiyasi va soni boʻyicha eng katta boʻlgan ikkinchi qitʼadir. Soʻnggi statistik maʼlumotlarga koʻra, Yevropadagi ozarbayjonlar soni Turkiya va Rossiyada 3,5 million, Ukraina va Belarusda, Germaniya, Buyuk Britaniyada yuz minglab, Norvegiya, Daniya, Shvetsiya, Vengriya, Fransiya, Italiya oʻng minglab, Polsha, Ispaniyada, Avstriya, Albaniya, Finlandiya, Portugaliyada oʻn mingdan ortiq ekanligi maʼlum qilinmoqda. Shuningdek, Chexiyada 25 ming ozarbayjonlik istiqomat qiladi. Boshqa Gʻarb davlatlarida yashovchi ozarbayjonlar soni har bir davlatda mos ravishda 2000 dan 10000 gacha miqdordadir.

Niderlandiya, Belgiya, Daniya, Shveysariya va Germaniyada yashovchi ozarbayjonlarning aksariyati Turkiyadan koʻchib kelgan ozarbayjonlardir. Buyuk Britaniya, Chexiya, Slovakiya, Polsha, Avstriya, Estoniya, Belarusiya, Rossiya, Ukraina, Moldova va Fransiyadagi hamyurtlarimiz Eron va Ozarbayjon Respublikasidan kelgan muhojirlardir.

 Osiyodagi ozarbayjonlar 
Ozarbayjon diasporasining uchinchi yirik qismi Osiyoda joylashgan. Ular Bangladesh, Hindiston, Afgʻoniston, Pokiston, Iordaniya va Markaziy Osiyoda yuz minglab, Indoneziya, Yaman Arab Respublikasi, Yaman Demokratik Respublikasi, Xitoy, Birlashgan Arab Amirliklari, Ummon, Saudiya Arabistonida oʻn minglab kishilarni tashkil etadi. Suriya va Iroqda esa millionga yaqin ozarbayjonlar istiqomat qiladi.

 Afrika qitʼasidagi ozarbayjonlar 
Afrika qitʼasida yashovchi ozarbayjonlar soni Misr va Jazoirda yuz minglab, Sudanda 17 ming kishini tashkil etadi. Yaqinda olib borilgan izlanishlar natijasida ozarbayjonlarning Janubiy Afrika Respublikasi va Zairda ham istiqomat qilayotganligi aniqlandi.

 Avstraliya qitʼasidagi ozarbayjonlar 
Avstraliyada 10 mingga yaqin ozarbayjonlar istiqomat qilayotgani haqida maʼlumotlar bor.

 Ozarbayjon diasporasi tarixi 
Ozarbayjon diasporasining shakllanish tarixi bir necha bosqichlarga boʻlinadi:

 VII asr oxiri – VIII asr boshlari. Arab xalifaligi qoʻshinlarining Ozarbayjonga yurishi, islom dinining tarqalishi bilan bogʻliq holda arab tili fan va madaniyatining rivojlanishi, shuningdek, oʻnlab ozarbayjon mutafakkirlarining Yaqin Sharq shaharlariga kirib kelishi diasporaga asos soldi. .
 X-XIX asrlar. Asli ozarbayjonlik boʻlgan yuzlab olimlar va talabalar Yaqin Sharqning ilmiy-madaniy markazlarida bilim oldi, mintaqa xalqlarining uygʻonish davrida milliy tafakkurimiz yuksalishi tufayli ularning xorijga joylashtirilishi yanada keng tus oldi.
 Ozarbayjon diasporasi shakllanishining III bosqichi. Bu davr Ozarbayjon Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olingandan keyingi davrga toʻgʻri keladi. Rossiyada diasporaning shakllanishini ikki davrga boʻlish mumkin: XX asr boshidan 1920 yilgacha boʻlgan birinchi davrda ozarbayjonlarning Rossiya bilan munosabatlari tartibsiz edi. 1920 yildan keyin va ikkinchi davrda bu jarayon qisman tartibga solindi va kuchaydi. Shunga qaramay, oʻsha bosqichda tashkil etilgan diasporalar oʻz faoliyatining soni va sifati jihatidan bir-biridan farq qilar edi.
 Diaspora shakllanishining toʻrtinchi bosqichi Ozarbayjon Demokratik Respublikasi parchalanganidan keyin (1918-1920) chet ellik muhojirlar oqimi va Yevropada ozarbayjon diasporasining shakllanishi bilan bogʻliq.
 Ozarbayjon diasporasi shakllanishining V bosqichi . 1941-1945 yillardagi Ikkinchi jahon urushi davrida asirlikda boʻlgan va sovet avtohalokatidan oʻlim qoʻrquvi tufayli oʻz vataniga qaytib kela olmagan ozarbayjonlar jamoalarining shakllanishi diaspora shakllanishining beshinchi bosqichi sifatida tavsiflanadi.
 Oʻtgan asrning oxirida Erondagi ijtimoiy-siyosiy jarayonlar tufayli bu mamlakatdan oʻn minglab ozarbayjonliklarning Gʻarb davlatlariga koʻchib ketishi ozarbayjon diasporasi kengayishidagi muhim bosqichlardan biri boʻldi.
 Oxirgi bosqich - SSSR parchalanganidan keyin ozarbayjonlarning yangi avlodlarining Yevropa mamlakatlariga joylashishini diasporaning shakllanishidagi soʻnggi bosqich deb hisoblash mumkin

 Mamlakatlar boʻyicha ozarbayjonlar soni 
Ozarbayjon Respublikasi, Eron, Gruziya, Iroq, Suriya, Turkiya va Dogʻistonda yashovchi etnik ozarbayjonlardan tashqari, Ozarbayjondan tashqari boshqa mamlakatlarda yashovchi ozarbayjonlar ham ozarbayjon diasporasini tashkil qiladi.
# Mamlakat Poytaxt Ozarbayjonlar yashaydigan joy Ozarbayjonlar soni Tafsilotlar 1 Eron Tehron Tabriz, Ardabil, Urmiya, Zanjon, Hamadon, Qazvin, Tehron, Mashhad . 35 000 000G. Riaux, „The Formative Years of Azerbaijani Nationalism in Post-Revolutionary Iran“, Central Asian Survey, 27(1): 45-58, March 2008: 25% of Iranʼs total population (p. 46). Retrieved on 22 January 2009."Borders and Brethren: Iran and the Challenge of Azerbaijani Identity" in The Azerbaijani Population by Brenda Shaffer, pp. 221–225. The MIT Press (2003), ISBN 0-262-19477-5. Eron ozarbayjonlari 2 Rossiya Moskva Moskva, Derbent, Krasnodar, Rostov, Saratov, Yekaterinburg 7-10 000 000 (2002-2019) Rossiya ozarbayjonlari 3 Turkiya Anqara Istanbul, Kars, Igdir, Ardaxon 5 500 000 (2016) Turk ozarbayjonlari 4 Gruziya Tbilisi Tbilisi, Marneuli, Qardabani, Bolnisi, Dmanisi, Saqareko 1 000 000 (2010) Gruziya ozarbayjonlari 5 Qozogʻiston Nur-Sulton Nur-Sulton, Olmaota 100 000 (2010) Qozogʻiston ozarbayjonlari 6 Germaniya Berlin Berlin, Bremen, Gamburg, Mayns, Frankfurt- Mayn, Myunxen 300 000 Germaniya ozarbayjonlari 7 Ukraina Kiev Kiev, Odessa, Lvov, Simferopol, Sevastopol 500 000 (2017) Ukraina ozarbayjonlari 8 Nederlandiya Amsterdam Amsterdam, Rotterdam, Gaaga 18 000 (2008)Azerbaijan Ministry of Foreign Affairs: Bilateral relations with the Netherlands: Diaspora. NB Of these, 7,000 are immigrants from Azerbaijan. Retrieved on 3 June 2009 Gollandiya ozarbayjonlari 9 Angliya London London 170 000 (2016). Retrieved 13 June 2009. Britaniya ozarbayjonlari 10 AQSH Vashington Vashington, Nyu-York, Los-Anjeles, Xyuston, Dallas 400 000 (2000) –1 250 000First, Second, and Total Responses to the Ancestry Question by Detailed Ancestry Code: 2000. This number includes both primary and secondary ancestry. . Retrieved 18 April 2008. AQSh ozarbayjonlari 11 Kanada Ottava Toronto, Ottava 3465 (2006)List of Canadians by ethnicity (following 2006 census). NB Canadian census on ancestry may not reflect current ethnic affiliation in Canada. (retrieved 7 June 2006). In the 2006 census, 1,480 people indicated 'Azeri'/'Azerbaijani' as a single response and 1,985 – as part of multiple origins. Kanadalik ozarbayjonlar 11 Afgʻoniston Kobul Kobul, Hirot 239 900 (2009)Library of Congress Country Studies-"Ethnic Groups of Afghanistan"In 1996, approximately 40 percent of Afghans were Pashtun, 11.4 of whom are of the Durrani tribal group and 13.8 percent of the Ghilzai group. Tajiks make up the second largest ethnic group with 25.3 percent of the population, followed by Hazaras, 18 percent; Uzbeks, 6.3 percent; Turkmen, 2.5 percent; Qizilbash, 1.0 percent; 6.9 percent other . Afgʻon ozarbayjonlari 12 Polsha Varshava Vrotslav, Krakov, Katovitse 6000 (2018) Polsha ozarbayjonlari Azərbaycan Diaspor Təşkilatlarının Xəritəsi. 13 Vengriya Budapesht Debrecen, Pec, Seqed, Gyor, Dunauyvaros, Miskolc 1500-2000 (2019) Vengriya ozarbayjonlari

 WAC ning maʼlumotlari 
+WAC: Dunyodagi ozarbayjonlarniing soni (2019)Trend Analitik-informasiya agentliyi :Gələn ilin sonuna qədər dünyada yaşayan azərbaycanlıların sayı və məskunlaşma coğrafiyasına dair xəritə hazırlanacaq--xəbərin yayınlanma tarixi: 2 Oktyabr 2007-ci il Davlat soni Jami85-90 000 000Eron35 000 000Ozarbayjon10 014 600Turkiya5 500 000 Rossiya8 000 000Iroq1 500 000AQSH1 250 000Misr900 000Gruziya750 000Pokistan650 000Ukraina520 000Iordaniya450 000Kanada350 000Hindiston340 000Germaniya300 000Jazoir280 000Bangladesh175 000Buyuk Britaniya170 000Qozog'iston100 000Suriya95 000Braziliya75 000Fransiya70 000Bolgariya65 000Yaman62 000O'zbekiston60 000Daniya60 000Birlashgan Arab Amirligi55 000Norvegiya50 000Afg'oniston50 000Turkmaniston45 000Rumıniya45 000Indoneziya44 000Saudiya Arabistoni 40 000Italiya100 000Çin30 000Vengriya27 000Meksika27 000Avstriya19 000Quvvayt19 000Umon davlati19 000Sudan17 000Qirg'iziston16 000Tojikiston14 000Ispaniya14 000Belgiya13 000Yunoniston13 000Polsha12 000Finlandiya12 000Albaniya12 000Argentina12 000Yaponiya10 000Avstraliya8 000Birma8 000Portugaliya7 000Belarus7 000 Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası6 000Mangoliya5 000Moldova5 000Latviya4 000Irlandiya4 000Estoniya3 000Malta2 500Litva2 000Chexiya2 000Slovakiya2 000Shvetsiya2 000Butan1 500

 Yana qarang 
 Jahon ozarbayjonlar birdamlik kuni
 Oʻzbekistondagi ozarbayjonlar

 

 
 Ozarbayjon Respublikasi Diaspora bilan ishlash davlat qoʻmitasi : Xorijdagi tashkilotlar
 Ozarbayjon diasporasi Arxivləşdirilib

Turkum:Diaspora
Turkum:Ozarbayjon kishilari