Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Nafisa Sodiqova

Nafisa Sodiqovna Sodiqova — taniqli oʻzbekistonlik olima.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, tarix fanlari doktori N. S. Sodiqova 1930-yilda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1949-yilda Toshkent pedagogika institutining tarix fakultetini tamomlagan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya instituti aspiranti (1950-1953). FA Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyining (hozirgi Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi) katta ilmiy xodimi, boʻlim mudiri (1954-1959), 1960- 1985 yy. direktor lavozimida ishlab kelgan. Nafisa Sodiqova „Sovet Oʻzbekistonida muzeyshunoslik ishining vujudga kelishi va taraqqiyoti tarixi (1917-1973)“ mavzuida doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan.
Mustaqillik yillarida N.Sodiqova Oʻzbekistonda muzeyshunoslik ishini rivojlantirishdagi koʻp yillik xizmatlari va jamoatchilik faoliyatlari uchun „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan mukofotlangan (2000)R. H. Murtazaeva. Oʻzbekiston tarixchilari. I jild (biobibliografik maʼlumotnoma). T.: „Fan va tehnologiya“, 2012, 182 bet.

 Asosiy nashr qilgan ilmiy ishlari: 
 Muzeynoe delo v Uzbekistane, 1975. — 289 s.
 Sodiqova. N.Madaniy yodgorliklar xazinasi. Toshkent."Fan". 1981. 272 bet.
 Sadikova N., Levteeva L., Sultonova N., Tursunaliev K. Kustarnie promisli v bitu narodov Uzbekistana XIX — XX vekov. T.: Fan, 1986. 163 s.
 Oʻzbek milliy kiyimlari XIX-XX asrlar, 2001. — 302 s.
 Oʻzbek milliy kiyimlari XIX-XX asrlar, 2003. −159 s.
 Oʻzbek milliy kiyimlari XIX-XX asrlar, 2006. — 191 s.
 Natsionalnaya odejda Uzbekov XIX-XX vv. Tashkenta i Fergani, 2006. — 32 s.
 Natsionalnaya odejda Uzbekov XIX-XX vv. Buxari i Samarkanda, 2006. — 32 s.
 Natsionalnaya odejda Uzbekov XIX-XX vv. Xorezma, 2007. — 34 s.
 
Р.Ҳ.Муртазаева.Ўзбекистон тарихчилари. I жилд (биобиблиографик маълумотнома). Т.: «Fan va tehnologiya», 2012, 246 бет.
Abdulloh ibn Munir

Abu Abdurrahmon Abdulloh
ibn Munir al-Marvaziy (arabcha:عبد الله بن منير — Abu Abdurrahmon Abdulloh ibn Munir al-Marvaziy, ? — 241/856, Firabr) — hadis hofizi

 Hayoti 
da zamonasining imom-pesh­vosi, hadisga boy, so‘z va rivoyatlari ishonchli hofiz Abdulloh ibn Munirning tavallud sanasi haqida maʼlumot mavjud emas. Firabrda yashagan va shu yerda vafot etgan. Olimning vafot sanasi sifatida yuqoridagidan tashqari 243-yil rabi’ul-oxir/857-yil iyul-avgust oylari ham ko‘rsatilgan. Abdulloh ibn Munir ilm talabida yurt kezib, hadis eshitgan. Nazr ibn Shumayl, Abdurrazzoq, Yazid ibn Horun, Saʼid ibn Omir, Abdulloh ibn Bakr as-Sahmiy, Vahb ibn Jarir, Abu Nazr, Ashhal ibn Hotim, Ali ibn al-Hasan ibn Shafiq, Yazid ibn Abu Hakim va ularning safdoshlaridan hadis rivoyat qilgan.
O‘z navbatida, Abdulloh ibn Munirdan Imom al-Buxoriy, Abu Iso at-Termiziy, an-Nasoiy, Isroil ibn Samaydaʼ, Abdon ibn Muhammad al-Marvaziy, Hubayra ibn al-Hasan al-Bag‘aviy, Yahyo ibn Badr al-Qurashiy va boshqalar hadis rivoyat qilganlar.
Imom an-Nasoiy Abdulloh ibn Munirni siqa (so‘z va rivoyatlari ishonchli) degan.
Al-Firabriy aytadi: "Do‘stlarimizdan biri Imom al-Buxoriyning: „Abdulloh ibn Munirdek shaxsni ko‘rmadim“, deganini eshitgan ekan".
Ibn Hibbon Abdulloh ibn Munirni o‘zining „As-Siqāt“ asarida nomlari zikr qilingan hadis hofizlari qatorida sanagan.

 

 Az-Zahabiy. Siyar. 1985. XII, 611; 
 Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. „Doira al-maʼorif an-nizomiyya“, 1910. VI, 43; 
 Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. — Haydarobod: „Doira al-maʼorif al-usmoniyya“. V, 212; 
 Imom Shamsiddin Zahabiy. Mashhur daholar siyrati. — T.: „Hilol-nashr“, 2017. 45.
Abdulmalik az-Zandinoiy

Abdulmalik ibn Muhammad ibn Zakariyo ibn Yahyo ibn Bakr ibn Habib an-Nasafiy, az-Zandinoiy (Abulfavoris) – hadisshunos. Abdulmalik az-Zandinoiy hijriy 428-yilda tugʻilgan. Samarqandda yashagan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

Abdulmalik az-Zandinoiy hijriy 495-yilda vafot etgan.
Abdulmalik al-Baylaqoniy

Abdulmalik ibn Ahmad ibn Abdulmalik ibn Abdikon al-Baylaqoniy (Abulmaʼoliy) — chiroyli husnixat sohibi bo‘lgan. U ilm izlab, Xuroson va Iroqqa borgan, u yerda ulamolardan hadis tinglagan.

Abdulmalik al-Baylaqoniy hijriy 496-yilda vafot etgan.
Abdulmalik as-Siddiqiy

Abdulmalik ibn Ali ibn Ali ibn Muborakshoh ibn Abu Bakr al-Bakriy (shuningdek, as-Siddiqiy, as-Sovajiy, at-Tabriziy, vafotidan keyin esa al-Qazviniy, ash-Shiroziy, ash-Shofiʼiy sifatida tilga olingan, (Abulqat)) — soʻfiy bo‘lgan. Abdulmalik as-Siddiqiy milodiy 1491-yil (hijriy 896-yil) vafot etgan.
 Asarlari 
 „Hadiyyatu-l-muhibbiyn fi-l-axbor va-l-adʼiyati va-l-azkor“ („Xabarlar, duolar va zikrlarni yoqtiradiganlarning hadyasi“)
 „al-Habalu-l-matin fi-lazkor va-l-adʼiyati-l-maʼsurati an sayyidi-l-mursaliyn“ („Mursal nabiylarning sarvari haqidagi unutilmas zikrlar va duolardan tuzilgan mustahkam arqon“)
 „Duraru-l-maʼoni-l-jaliya“ („Maʼnolarning yaltiroq durlari“)
 

Turkum:1491-yilda vafot etganlar
Abdulmalik al-Ofironiy

Abuttayyib Abdulmalik ibn Isʼhoq ibn al-Muhtadiy al-Ofironiy — adib va shoir bo‘lgan. Marvga borgan va u yerda faqih bo‘lib yetishgan.

Abdulmalik al-Ofironiy hijriy 388-yil shaʼbon oyining ikkinchi o‘n kunligida vafot etgan .
Abulmakorim az-Zanjoniy

Abulmakorim ibn Abul Qosim al-Musoviy az-Zanjoniy — faqih bo‘lgan. U milodiy 1839-yil (hijriy 1255-yil) tavallud topib, milodiy 1912-yil (hijriy 1330-yil) vafot etgan.
Asarlari
 „Risola fi hurriyati-l-xamr“ („Kuhulga munosabat haqida risola“)
 „Latoifu-l-ahkom“ („Latif hukmlar“)
 „Miftohu-z-zafar“ („Muvaffaqiyat kaliti“)
 „at-Tahiya al-muboraka“ („Muborak tabriklar“)
 „Maʼoriju-r-rizvon“ („Rozilik pog‘onalari“)
 

Turkum:1839-yilda tugʻilganlar
Turkum:1912-yilda vafot etganlar
Abdulmunʼim al-Furoviy

Abdulmunʼim ibn Abdulloh ibn Muhammad ibn al-Fazl ibn Ahmad al-Furoviy as-Soʻidiy an-Nishopuriy ash-Shofiʼiy — muhaddis va Xuroson musnadi bo‘lgan.
 Asarlari 
 „Arbaʼuna hadisan“ („Qirq hadis“).
Abulmaoliy al-Pazdaviy

Ahmad ibn Muhammad ibn al-Husayn ibn Abdulkarim ibn Muso ibn Abdulloh ibn Mujohid an-Nasafiy al-Pazdaviy (Abulmaoliy) — faqih. Otasi Abulyusr Muhammad zamonasida Qozi Sadr nomi bilan tanilgan buxorolik qozi. Abulmaoliy ilm talabi bilan Marv, Bag‘dodga borgan va muqaddas haj safariga borib, vatani Saraxsga qaytib milodiy 1148-yil (hijriy 542-yil)ning jumodulavval oyida vafot etgan.

 

Turkum:1148-yilda vafot etganlar
Abdulmoʼmin ibn Xalaf an-Nasafiy

Abdulmo‘min ibn Xalaf ibn Tufayl ibn Zayd ibn Tufayl at-Tamimiy an-Nasafiy — muhaddis. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilgan.

 

Turkum:Qarshida vafot etganlar
Abdulmulk ibn Ahyad al-Xarqoniy

Abdulmulk ibn Ahyad al-Xarqoniy — muhaddis. U Ustrushananing Xarqona qishlog‘ida tavallud topgan va shu yerda muqim yashagan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar.

Abdulmulk ibn Ahyad al-Xarqoniy Xarqonada tarqagan vabo kasalligidan milodiy 1056-yil (hijriy 448-yil)da vafot etgan.

 

Turkum:1056-yilda vafot etganlar
Melothia

MelothriaframelessMelothria pendula Ilmiy tasniflash O‘simliklar Yuksak oʻsimliklar Gulli oʻsimliklar Ikki urugʻpallalilar RosidsCucurbitalesQovoqdoshlarCucurbitoideaeBenincaseaeMelothriaL.Sp. Pl.: 35 (1753)
Melothria - Amerika Qo'shma Shtatlari, Argentina, Afrikada uchrovchi Qovoqdoshlar oilasiga mansub gulli o'simliklar turkumi. Ilgari Melotriyada bo'lgan bir qator turlar Cucumis turkumiga qo‘shilgan.

 Turlar 
Hozirgi vaqtda qabul qilingan turlarga quyidagilar kiradi:
 *Melothria campestris (Naudin) H.Schaef. & S.S.Renner
Melothria cucumis Vell.
Melothria dulcis Wunderlin
Melothria hirsuta Cogn.
Melothria longituba C.Jeffrey
Melothria pendula L.
Melothria pringlei (S.Watson) Mart.Crov.
Melothria scabra Naudin
Melothria schulziana Mart.Crov.
Melothria sphaerocarpa (Cogn.) H.Schaef. & S.S.Renner
Melothria trilobata Cogn.
Melothria warmingii Cogn.

 

Turkum:Qovoqdoshlar
Abdurazzoq al-Moxuvoniy

Abdurazzoq ibn Muhammad al-Moxuvoniy (Abu Abdulloh) — Abu Bakr al-Moxuvoniyning birodari. U o‘z otasidan, shuningdek, ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. Abdurazzoq al-Moxuvoniy hijriy 540-yildan keyin vafot etgan.
Abdurrasul al-Koshoniy

Abdurrasul ibn Muhammad ibn Mahmud ibn al-Og‘o Ali ash-Sharodiy al-Koshoniy al-Madaniy — olim va ko‘p asarlar muallifi. Koshonda Habibulloh ibn Ali al-Koshoniy, Faxruddin an-Naroqiy kabi taniqli olimlardan taʼlim olgan, so‘ngra Najafda Muhammad Kozim az-Zaradiy va boshqalardan ham saboq olgan. So‘ngra Koshonga kelgan va uning yirik olimlaridan biri sifatida faoliyat ko‘rsatgan.

Abdurrasul al-Koshoniy hijriy 1366-yil safar oyining 8-sanasi, chorshanba kuni quyosh botayotgan vaqtda vafot qilgan va Panja Shoh degan joyga dafn etilgan.
 Asarlari 
 „Tiryoqu-s-sumum“ („Zaharga qarshi davo“)
 „Tafkiku-l-olami-l-haqiyqa ani-t-tabiyʼa“ („Tabiatdan haqiqat olamini ochish“)
 „ar-Radd ala-lbobiya“ („Bobiya oqimiga raddiya“)
 „Aʼloimu-l-haqiyqa“ („Haqiqat alomatlari“)
 „Hidoyatu-l-muhibb“ („Tolibi ilmga to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatish“)
 „Riyozu-l-mutakallimiyn“ („Mutakallim olimlarning bo‘stonlari“)
Abdurahim al-Yagʻnaviy

Abdurahim ibn Ali ibn Niyoziy ibn Ali ibn an-Nuʼmon al-Yag‘naviy (Abu Muhammad) — adib bo‘lgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Abdurahim al-Yagʻnaviy hijriy 555-yil rabiussoniy oyining o‘rtalarida seshanba kuni vafot etgan.
Abdulloh ibn al-Muteʼ

Abdulloh ibn al-Muteʼ (arabcha: عبد الله بن المطيع —
Abdulloh ibn al-Muteʼ ibn al-Asvad ibn Horisa ibn Nazla ibn Avf ibn Ubayd ibn Adiy ibn Kaʼb ibn Luay ibn Gʻolib al-Madaniy al-Qurashiy al-Adaviy,?, Madina — 74/693, Makka) — tobeʼin.

 Faoliyati 
Ilk siyosiy faoliyatini Muoviya davrida boshlagan Abdulloh ibn al-Muteʼ xalifaning Ziyodni Madinaga voliy etib tayinlashiga qarshi chiqqan. Uning bu ishidan umaviylar tarafdorlari norozi bo‘lganlar. Shu bois og‘ir ayblov va haqoratlarga uchragan. Yazid ibn Muoviyaga bay’at qildirish masalasi muhokama qilinayotganda Abdulloh ibn al-Muteʼ xalqni g‘alayonga boshlashidan xavotirlanib, Madinada qamoqqa olinadi, ammo Abdulloh ibn Umar boshchiligidagi Adiy qabilasi aʼzolarining jiddiy eʼtirozi tufayli qo‘yib yuboriladi. Abdulloh ibn al-Muteʼ Husaynni Kufaga borishdan voz kechirishga uringan bo‘lsa-da, ijobiy natijaga erisha olmagan. Yazidning xalifaligidan norozi bo‘lib, Madinani tark etishga qaror qiladi. Biroq, Ibn Umar birorta xalifaga bay’at qilmay o‘lganlar jaholatda dunyoni tark etgan hisoblanishini taʼkidlangan hadisni eslatgani sababli, Madinada qoladi va Yazidga qarshi ish olib borishda davom etadi. Xalqning bir qismini Makkada xalifaligini eʼlon qilgan Abdulloh ibn Zubayrga bay’at qilish­larini taʼminlagan. Harra voqeasida umaviylarga qarshi jang qilgan (683-yil). Abdulloh ibn al-Muteʼning Madinani mudofaa qilish paytida xalqni shijoatlantirish uchun aytgan xutbasi mashhurdir. Umaviylar Madinani qo‘lga kiritgach, Abdulloh ibn al-Muteʼ Ibn Zubayr­ning yoniga borib, Makkani qurshab olgan qo‘shinga qarshi kurashadi. 65/684-85-yil Ibn Zubayr tomonidan Kufaga voliy etib tayinlanadi. Kufa xalqini Ibn Zubayrga qayrab, Muhammad ibn Hanafiyyaga bay’at qilishga chorlagan Muxtor as-Saqafiyning faoliyati va o‘zi tayinlagan amiri-shurtaning xiyo­natidan xavotirlangach, Makkaga qaytadi (66/685-86-yil). Abdulloh ibn al-Muteʼ Hajjoj ibn Yusuf Makkani qurshovga olgan vaqtda yaralanib, Ibn Zubayrdan bir oz oldinroq vafot etgan.

 Hadisi 
Otasi orqali rivoyat qilgan yagona hadisi Imom Muslimning „Sahӣh“i, Imom ad-Dorimiyning „Sunan“i va Ahmad ibn Hanbalning „Musnad“ida zikr qilingan.

 

 Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1968. V, 144-149; 
 Xalifa ibn Xayyot. At-Tabaqāt. — Damashq: 1966-67. II, 589; 
 Xalifa ibn Xayyot. Tarӣx. — Damashq: 1967-68. 289-290, 342; 
 Ibn Qutayba. Al-Maʼārif. — Qohira: 1960. 395; 
 Al-Balozuriy. Ansāb al-ashrāf. — Bayrut: 1979. I, 16, 276, 301-302, 307, 310, 319, 321, 324, 328, 333, 350, 352, 353, 441; 
 At-Tabariy. Tarӣx. — Leyden: 1879-1901. II, 232-233, 289-290, 404-405, 413, 529, 598, 601-606, 609, 614, 617-621, 624, 634; 
 Ibn al-­Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1285-87. III, 262; 
 Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1970-72. V, 25-27; 
 K. V. Zetterstyeen. „Abdullah“. İA. I, 38; 
 Mustafa Fayda. „Abdullah b. Mutî‘“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 122.
Abdurashid al-Valvolijiy

Abdurashid ibn Abu Hanifa an-Nuʼmon ibn Abdurazzoq ibn Abdulloh al-Valvolijiy (Abul Fath, Zahiruddin) — fozil imom va hanafiy faqih bo‘lgan. U hijriy 467-yilda tavallud topgan. Samarqandda yashagan, shu yerda hadis eshitgan va rivoyat qilgan. Bir muddat Keshda yashagan, keyinroq esa Samarqandga ko‘chib o‘tgan. Balxda fiqh ilmini o‘zlashtirgan. Balx va Buxoroda ulamolardan hadislar eshitgan, ulamolar undan hadislar rivoyat qilganlar. Uning „al-Fatovo al-valvolijiya“ („Valvolijiy fatvolari“) degan asari bor.

Abdurashid al-Valvolijiy hijriy 540-yil vafot etgan.
Abdurrahim at-Tabriziy

Abdurrahim ibn Ibrohim at-Tabriziy — Tabrizning mashhur faqihlaridan. U taxminan hijriy 710-yilda tavallud topgan. U tasnif qilgan asarlar bor.
Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy

Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy (arabcha: عبد الله بن مقري السمرقندي — Abu Muhammad Abdulloh ibn Muqriy Muhaqqiq Ahmad ibn Umar ibn Abu Ash’as ibn as-Samarqandiy, 444/1052, Damashq — 1122, Bag‘dod) — shayx, imom, muhaddis va hofiz.

 Hayoti 
Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy Damashqda tug‘ilib, o‘sha yerda voyaga etgan. Muhaddis Ismoil ibn as-Samarqandiyning akasi bo‘lib, u lug‘at olimlaridan edi. Damashqda Abu Bakr al-Xatib, Abdulaziz al-Kattoniy, Abu Nasr ibn Tullob, Nishopurda Fazl ibn Muhibdan, Isfahonda Abu Mansur ibn Shukrvayhdan taʼlim olib, ulardan hadis rivoyat qilgan. Hadis ilmi bilan qiziqqan va o‘zi uchun qomus tayyorlab olgan. Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy, shuningdek, Damashqda Abduddoim al-Hiloliydan, Bag‘dodda Abu-l-­Husayn ibn Naqqur, as-Sarifiyniy va boshqa muhaddislardan, Bushanjda Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Afiyfdan, Marvda Ali ibn Musa al-Musaviydan, Jurjonda Komil ibn Ibrohim al-Xandaqiydan, Nishopurda al-Fazl ibn Mu­hib va boshqa bir necha muhaddislardan hadis eshitgan.

 Ijodi 
Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy hadis ilmi bilan tanilib, ko‘p asar yozgan. Hadislarni ishonch, qiziqish bilan rivoyat qilgan. Dindor va adabiyot bilimdonlaridan bo‘lgan. Nizomul-mulkka o‘z sanadlari bilan hadis o‘qib bergan.
Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiydan as-Silafiy hadis rivoyat qilgan va: „Alloma fozil, olim, ishonchli bo‘lib, arab tilida so‘zga usta edi. Uni qoyilmaqom qilib o‘qir va hammani hayratda qoldirar edi“, degan.
Otasi qiroat ilmida Abu Ali al-Ahvoziyning yetuk shogirdlaridan bo‘lgan."Mu’jam" yozgan.Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 529.
Ibn Najjor aytgan: „Abu Muhammad chiroyli va bexato yozar, quvvai hofiza va ishonchlilikda vasf qilingan edi. U kishidan akasi, qizi Ummul-Hasan Kamol(a) bint Abdulloh ibn Ahmad as-Samarqandiy, Ibn Nosir, Hibatulloh ibn Mukarram va shayxlarimiz Zokir ibn Komil hamda Yahyo ibn Bavshlar hadis rivoyat qilganlar“.
Abdulg‘ofirning "As-Siyāq" kitobida: „Abu Muhammad as-Samarqandiy fozil, hofiz, o‘tkir xotirali, ruhi yengil yigit edi“. Kitobning boshqa bir o‘rnida: „Zamonasining hofizi edi“, deyilgan.

 Asari 

 „Mu’jam“.

 

 Az-Zahabiy. Siyar. „Muassasa ar-risola“, 1985. XIX, 465;
 Kahhola. Mu’jam al-muallifӣn. — Bayrut: „Dor ihyo at-turos“, 2009. VI, 29;
 Ibn Kasir. Al-Bidāya. — Bayrut: „Dor ihyo at-turos“, 1988. 236;
 Az-Zahabiy. Tazkira al-huffāz. IV, 41. O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi“, 2016. 310-311.
Abdurrahim at-Tamimiy

Abdurrahim ibn Ahmad ibn Nasr ibn Isʼhoq ibn Mazohim ibn G‘iyos ibn Amr at-Tamimiy al-Buxoriy (Abu Zakariyo) — Misrga kelib, shu yerda muqim yashagan. Muhaddis, hofiz va sayyoh bo‘lgan. U milodiy 382-yil (hijriy 992-yil) rabiulavval oyida tug‘ilgan. Mag‘rib-u Mashriqda hadis tinglagan va o‘zi ham hadis aytgan. So‘ngra Misrda istiqomat qilgan va shu yerda hadis aytgan. Hofizlardan bo‘lgan. Havroda vafot etgan. Uning qalamiga mansub bo‘lgan asarlar: „Risolatu-r-rihlati va asbobuho“ (Rihlat va uning sabablari haqidagi risola), Risola „Lo iloha illolloh va savobuho“ („Lo iloha illolloh“ kalimasi va uni to‘g‘ri aytish haqidagi risola), „Mushtabahu-n-nisbati“ („Shubhali nisbalar“) kitobida Abdulg‘aniy ibn Saiddan hadis aytgan.

Abdurrahim at-Tamimiy milodiy 461-yil (hijriy 1068-yil) vafot etgan.

 

Turkum:992-yilda tugʻilganlar
Turkum:1068-yilda vafot etganlar
Abdulmuʼtiy al-Bobiy

Abdulmuʼtiy ibn Abdulqodir al-Bobiy — asli kelib chiqishiga qarab, nisbasi – al-Bobiy va yashagan joyiga qarab esa, nisbasi –— al-Halabiy bo‘lgan. Arifmetika, faroiz, nahv, tasrif va ilm-fanning boshqa sohalarida faoliyat olib borgan olim. U taʼlif etgan asarlardan: „Sharhu nazmi-l-ujrumiya“ (Umritiyning nahv ilmi haqidagi „Nazmu-l-ujrumiya“ asariga sharh), „Sharhu mutuni-l-Izziy“ (Tasrif ilmi haqidagi „Izziy matnlari“ga sharh), „Sharhu mutuni-s-saxoviya“ (Arifmetika haqidagi „Saxoviy matnlari“ga sharh).
Abdurrahim ash-Sharvoniy

Abdurrahim ibn Ahmad ash-Sharvoniy, al-Marvaziy, al-Hanafiy — Qunstantiniya mudarrislaridan bo‘lgan.
Abdurrahim ash-Sharvoniy milodiy 1722-yil (hijriy 1134-yil) vafot etgan.
 Asarlari 
 „Hoshiya ala odobil-bahs li Masʼud ash-Sharvoniy“ (Masʼud ash-Sharvoniyning „Odobul-bahs“ asariga hoshiya-izoh)
 „Hoshiya ala lavomiʼi-l-asror sharhi matoliʼi-l-anvor fi-l-mantiq va-l hikma li-l-Armaviy“ (Armaviyning mantiq va hikmat ilmi haqidagi „Lavomiʼu-l-asror sharh matoliʼi-l-anvor“ („Nurlar chiqadigan joylarning sharhi va sirlarning ko‘rinishi“) sharhiga hoshiya-izoh)

 

Turkum:1722-yilda vafot etganlar
Abdurrahim al-Margʻinoniy

Abdurrahim ibn Abu Bakr ibn Imoduddin ibn Abu Bakr ibn Ali ibn Abduljalil al-Marg‘inoniy, al-Farg‘oniy, as-Samarqandiy, al-Hanafiy (Zaynuddin) (Abul Fath) — faqih bo‘lgan. U taxminan hijriy 651-yil (milodiy 1253-yil)da hayot bo‘lgan. Tug‘ilgan va vafot sanasi aniq emas.

 Asarlari 
 „Fusulu-l-ahkom li usuli-l-ahkom“ (Hukmlarning usullari uchun hukmlarning fasllari) ushbu asar „Fusulu-l-Imodiy“ („Imodiy fusuli“) nomi bilan tanilgan
Abdulloh ibn Mugʻaffal

Abdulloh ibn Mugʻaffal (arabcha: عبد الله بن مغفل — Abu Saʼid Abdulloh ibn Mug‘affal al-Muzaniy,? — 59/679, Basra) — sahoba.

 Hayoti 
Baʼzi da kunyasi Abu Abdurrahmon, Abu Zayyod deb ham keltiriladi. Hijriy sakkizinchi sana Hudaybiya kuni Rizvon bay’atida qatnashgan sahobalardan biri. Madinada yashagan, so‘ng Basraga ko‘chib o‘tib, o‘sha yerda istiqomat qilgan. Abdulloh ibn Mug‘affal Umar ibn Xattob tomonidan Islom dinini o‘rgatish uchun Basraga yuborilgan o‘n kishidan biri bo‘lgan.

 Tabuk jangi 
Tabuk jangidan oldin faqir bo‘lganligidan minadigan ulov topa olmagani uchun Payg‘ambarga murojaat qilganida, Ul Zot ham uni biror ulov bilan taʼminlay olmaganlar. Shu sababli qo‘shinga qo‘shila olmasligidan xafa bo‘lib, ko‘z yoshi to‘kib, nola qilgan. Bunday samimiyati sabab u eʼtibor qozongan. „Tavba“ surasining 92-oyati nozil bo‘lishiga sabab bo‘lgan sahobalardan biri. Abdulloh ibn Mugʻaffal Rizvon bay’atida tagida bay’­at etilayotgan daraxt shoxini ko‘tarib, Payg‘ambarning soyalanishlarini taʼminlagan. Abdulloh ibn Mugʻaffaldan qirq uchta hadis rivoyat qilingan. Ulardan oltitasi sahih hadislar qatoridan joy olgan. Undan Hasan al-Basriy, Muoviya ibn Kurra, Sobit al-Bunoniy va Abu-l-Oliya kabi mashhur olimlar hadis ri­voyat qilganlar. Tustarni fath etishda shaharga ilk kirgan Abdulloh ibn Mugʻaffal Basraga mual­lim qilib tayinlangan va shu yerda yashab, vafot etgan. Vasiyatiga binoan janoza namozini Abu Barza al-Aslamiy o‘qigan.

 

 Al-Voqidiy. Al-Mag‘āzӣ. — London: 1965-66. I, 994, 1036; 
 Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kub­rā. — Bayrut: 1968. VII, 13-14; 
 Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1970-73. III, 398-399; 
 Az-Zahabiy. Siyar. II, 483-485; 
 Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1328. II, 372.
Abdulhamid al-Qatavoniy

Abdulhamid ibn Umar ibn Husayn ibn Ali ibn Amr al-Qatavoniy — muhaddis. Ustrushananing Qatavon qishlog‘ida tug‘ilgan. Ilm talabi bilan Samarqandga kelgan va shu yerda muqim yashab qolgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilgan. U milodiy 1129-yil, hijriy 523-yili Samarqandda vafot etgan va Chokardiza qabristoniga dafn etilgan.
Abdurrahim al-Buxoriy

Abdurrahim ibn Abdulloh ar-Romitaniy al-Buxoriy an-Naqshbandiy — soʻfiy, tariqat ahlidan bo‘lgan. Uning „as-Silsila az-zahabiya at-tayfuriya al-xafiya an-naqshbandiya“ („Tayfuriy xafiy naqshbandiyga xos oltin silsila“) nomli asari bor. 

Abdurrahim al-Buxoriy taxminan hijriy 1103-yilda vafot etgan.
Abdulloh ibn Munozil

Abdulloh ibn Munozil (arabcha: عبد الله بن محمد بن منازل — Abu Muhammad Abdulloh ibn Munozil an-Naysoburiy,? — 330/941-42,Nishopur) — malomiylar namoyandasi.

 Hayoti 
Hijriy IV asrda yashagan ahli sunna val-jamoa ulamolaridan hamda tasavvuf namoyandalaridan biri. Ilk diniy bilimlarini o‘spirinlik davrida olgan. Xususan, hadis ilmini o‘rgangan. Keyinroq tasavvufga o‘tgan. uning malomatiylarning piri Hamdun al-Qassorning eng mashhur muridi bo‘lganini tasdiqlaydi. Sha’roniy va Munoviylar o‘z shayxlaridan keyin Xuroson-Nishopur mintaqasining eng nufuzli so‘fiysi bo‘lgan Abdulloh ibn Muhammad ibn Munozilni malomatiy shayxi sifatida eʼtirof etganlar. 
Vafoti
Nishopurda vafot etgan. Qabri Anbordagi „Birodarlik qabristoni“da. 
Faoliyati
Abdulloh ibn Muhammad ibn Munozil tasavvufiy tushunchasi­ning eng asosiy xususiyati malomiy-­mashrab ekanidir. Hamdun al-Qassor boshlab bergan bu tushuncha uning g‘oyalari, qarashlari va qarorlari bilan yanada ravnaq topgan. Al-Qushayriy „Ar-Risāla“ asarida malomatiyya atamasiga joy ajratmagan bo‘lsa-da, ismlari zikr qilingan bu ikki shaxsning malomatiy bo‘lganini maʼlum qiladi. Abdulloh ibn Muhammad ibn Munozil „Kasb va g‘ayrat bilan birga Allohga tavakkul, kasbsiz xilvatdan afzaldir“, deb ichki dunyosi va darvesh­ligini maxfiy tutish uchun tirikchilik ishlariga sho‘ng‘ib ketuvchi hamda ja­miyat bilan aralashib yuruvchi malomiylarning bu boradagi asosiy qarashlariga eʼtiborini qaratadi. Uning fik­richa, o‘zini kuchsiz hisob­lab, tasavvuf yo‘liga kirgan shaxs quvvatlanadi, o‘zini kuchli hisoblagan esa, zaiflashadi. Abdulloh ibn Muhammad ibn Munozil nafsning istak­larini jilovlash uchun hatto tilanchilik qilishni ham tavsiya qilib, har bir voqeaga ilohiy qonun nuqtai nazaridan yondashadi va orif kishining hyech bir ishi g‘arib sanalmasligi kerakligini aytgan. Duo qilmagani va hech kimdan o‘zining haqqiga duo qilishini so‘ramaganini aytib, bu ishi bilan rozilik va taslimiyat namunasini ko‘rsatishga harakat qilgan.

 

 Al-Qushayriy. Ar-Risāla. — Qohira: 1972-74. 163;
 Attor. Tazkirat ul-avliyo. — Leyden: 1905-1907. II, 107; 
 Ash-Shaʼroniy. At-Tabaqāt al-kubrā. — Qohira: 1954. I, 107; 
 Ibn al-Imod. Shazarāt az-zahab. — Bayrut: „Dor ihyo at-turos“. II, 330. Mustafa Kara. „Abdullah b. Muhammed b. Münâzil“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 120-121.
Abdulloh ibn Navfal

Abdulloh ibn Navfal (arabcha: عبد الله بن نوفل) – Abu Muhammad Abdulloh ibn Navfal ibn Horis ibn Abdulmuttalib ibn Hishom) – sahoba.

 Hayoti 
U va otasi sahobalardan. Paygʻambarning eng katta amakisi Horis Abdulloh ibn Navfalning bobosi edi. U paygʻambarga koʻproq oʻxshagan sahobalardan boʻlgan.

 Qozilik davri 
Madina voliysi Marvon ibn Hakam uni 622-yil Madinaga qozi qilib tayinlagan. 669-yil Muoviya Marvon ibn Hakamni lavozimidan boʻshatib, voliylikka Saʼid ibn Osni tayinlaydi. Yangi voliy Abdulloh ibn Navfalni vazifasidan boʻshatib, oʻrniga Abu Salama ibn Abdurrahmon ibn Avfni qoʻyadi. Abu Hurayraning Abdulloh ibn Navfal haqida „U Islomda men koʻrgan birinchi qozidir“, degani rivoyat qilingan. Imom Molik ham shu fikrni bildirgan. Holbuki, Paygʻambar davrlarida ham, xulafoi roshidiyn­lar tomonidan ham koʻpgina shaharlarga qozilar tayinlangani maʼlum. Shuning­dek, Abu Bakr davrida Umarning, Umar davrida Abu Dardoning, Usmon davrida esa, Mugʻiyra ibn Navfal ibn Horisning qozilik ishlarini yuritganlari haqida da aniq maʼlumotlar mavjud. Abdulloh ibn Navfalning sakkiz yil davom etgan Madina qoziligidan soʻng, boshqa lavozimda faoliyat olib borgani xususida da maʼlumotlar yoʻq. Abdulloh ibn Navfalning hadis rivoyat qilgani haqida ham hech qaysi manbada maʼlumotlar yoʻq.

 Vafoti 
Uning vafot sanasi haqida ham har xil rivoyatlar mavjud. Muoviya xalifalik davrining oxirgi (661-680-yillar) yillarida yoki 63/682-yil Harra voqeasida vafot etgani aytiladi. Shuni ham taʼkidlash kerakki, ayrim mualliflar 84-yilda (milodiy 703) vafot etgan jiyani Abdulloh ibn Horis al-Hoshimiyni Abdulloh ibn Navfal bilan adashtirganlar.

 

 Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. – Bayrut: 1968. IV, 45; V, 21-22;
 Ibn Qutayba. Al-Maʼārif. – Qohira: 1981. 127, 588;
 At-Tabariy. Tarӣx. – Qohira: 1960-70. V, 172, 232; XI, 628-629;
 Ibn al-Asir. Usd al-gʻāba. – Qohira: 1970-73. III, 407-408;
 Ibn al-Asir. Usd al-gʻāba. Al-Kāmil. – Leiden: 1851-76. III, 420, 460; IV, 121;
 Ibn Hajar. Al-Isāba. – Qohira: 1328. II, 377; III, 453-454;
 Ahmet Özel. „Abdullah b. Nevfel“. TDV İA. – İstanbul: 1988. I, 126.
Abdulloh ibn Nofeʼ

Abdulloh ibn Nofeʼ (arabcha: عبد الله بن نافع — Abu Muhammad Abdulloh ibn Nofe’ as-Soig‘ al-Maxzumiy) — muhaddis, faqih.

 Hadislari 
Imom Molik, Lays, Usoma ibn Zayd al-Laysiy, Ibn Abu Zi’b, Sulaymon ibn Yazid al-Ka’biy, Dovud ibn Qays al-Farro, Ibn Abu-z-Zinod singari moʻtabar zotlardan hadis rivoyat qilgan. Undan esa, Qutayba, Muhammad ibn Abdulloh ibn Numayr, Salama ibn Shabib, Zubayr ibn Bakkor, Ibrohim ibn Munzir, Yahyo ibn Yahyo al-Minkariy va boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Qirq yilga yaqin muntazam ravishda Imom Molikning ilm majlislarida qatnashgan. Ustozining fikrlari qayd qilinishi va keyingi avlodlarga yetib borishida Abdulloh ibn Nofeʼning xizmatlari katta. Imom Molikning vafotidan so‘ng Madinada fatvo bo‘yicha Abdulloh ibn Nofeʼga murojaat qilinadigan bo‘lgan va u ustozining fikr va qarashlariga asoslanib fatvo bera boshlagan. Abdulloh ibn Nofeʼning fiqhda, ayniqsa, Imom Molikning fikr va dalillarini yaxshi bilishda yagonaligi va ishonchli roviyligi xususida deyarli barcha manba mualliflari yakdildir. Ahmad ibn Hanbal va Abu Dovudlar ham Abdulloh ibn Nofeʼni Imom Molikning fikrlari va hadislarini eng yaxshi biluvchi kishi sifatida eʼtirof etishgan. Fiqhda yuksak mavqega ega bo‘lishiga qaramay, al-Buxoriy, Ahmad ibn Hanbal va Abu Hotim singari hadis peshvolari uning yoddan naql qilgan hadislariga ehtiyotkor munosabatda bo‘lganlar. Yozma rivoyatlarini esa, sahihroq deb hisoblaganlar. Abdulloh ibn Nofeʼning rivoyatlari „Sahӣh al-Buxārӣ“dan tashqari „Kutubi sitta“ning barchasida keltirilgan. Abdulloh ibn Nofeʼ „Al-Muvatto“ga sharh yozgan va bu sharhni undan Yahyo ibn Yahyo al-Minkariy rivoyat qilgan. Ko‘pgina faqihlar otasi zargar bo‘lgan Abdulloh ibn Nofeʼ as-Soig‘ bilan Zubayr ibn Avvom zurriyotidan bo‘lgan Abdulloh ibn Nofeʼ az-Zubayriyni (vafoti: hijriy 216, milodiy 831-yil) bir shaxs deb o‘ylab, ularning rivoyatlarini chalkashtiradilar. Ushbu xatoning nati­jasi o‘laroq bu ikki kishidan qilingan rivoyatlar bir-biriga zid kelganda, da „Ibn Nofeʼ bu borada Imom Molikdan ikki xil fikr rivoyat qilgan“ tarzida uchraydigan taʼvillar alohida eʼtiborni tortadi.

 Vafoti 
Abdulloh ibn Nofeʼ 206-yil (milodiy 822) ramazon oyida vafot etgan bo‘lib, ayrim da uning vafot sanasi sifatida 186-yil (milodiy 802) ham ko‘rsatilgan bo‘lsa-da, az-Zahabiy buni inkor qilgan.

 

 Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1968. V, 438; 
 Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. — Haydarobod: 1941-60. V, 213; 
 Ibn Abu Hotim. Al-Jarh va-t-taʼdӣl. — Haydarobod: 1952-53. V, 183-184; 
 Qozi Iyoz. Tartӣb al-madārik. — Bayrut: 1967. I, 47-48, 356-358; 
 Az-Zahabiy. Siyar. X, 371-374; 
 Ali Bardakoğlu. „Abdullah b. Nâfi‘“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 124.
Baxtiyor Rahmon

Baxtiyor Rahmanov (1987-yil 2-mart, Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri) — oʻzbekistonlik xonanda va bastakor.
 Hayoti 
Baxtiyor Rahman 1987-yilning 2-mart kuni Qashqadaryo viloyati Qarshi shahrida tugʻilgan. Qarshi shahridagi 26, 27, 3 maktablarda tahsil olgan. Qarshi muhandislik-iqtisodiyot institutini tamomlagan. Oilali. Ikki nafar farzandning otasi. 

Bastakorlik faoliyatini Shekspir sonetlari, Navoiy g‘azallariga musiqa bastalashdan boshlagan.

 Mukofotlari 
2007 va 2008-yillarda „Barhayot anʼanalar“ folklor festivali laureati boʻlgan.

2008-yilda „Kelajak ovozi“ respublika tanlovida g‘oliblikni qoʻlga kiritgan.

2009, 2010 va 2011-yillarda „Yagonasan, muqaddas Vatan“ ko‘rik-tanlovining shahar bosqichida g‘olib boʻlgan.

2010 va 2011-yillarda „Nihol“ ko‘rik-tanlovining viloyat bosqichi g‘olibi boʻlgan.

2011-yilda „Yilning eng yaxshi qoʻshigʻi“ nominatsiyasida M&TVA -2011 mukofotini olgan.

 

 
 
 
 
 
 

Turkum:Oʻzbekistonlik erkak qoʻshiqchilar
 В единстве паря...
 Облака // Oblaka
 Baxtiyor Rahmonov - Bahor | Бахтиёр Раҳмонов - Баҳор
 BAXTIYOR RAHMANOV - ESHIKKA SUYANIB JILMAYGAN AYOL
 "Fevral - Mart" (LIVE)
 QUYOSH PORLAMOQ UCHUN
Abdulloh ibn Omir

Abdulloh ibn Omir (arabcha: عبد الله بن عامر — Abdulloh ibn Omir ibn Yazid ibn Tamim ibn Rabi’a ibn Omir ibn Abdulloh ibn Imron al-­Yahsubiy ad-Dimashqiy, 21/642, Damashq — 118/736, ?) — qiroat sohibi.

 Hayoti 
Abdulloh Ibn Omir arablarning Himyar qabilasiga mansub. Uning kunyasi haqida ikki-uch xil rivoyat keltirilgan, to‘g‘rirog‘i, Abu Imrondir. U Damashq tumanlaridan biri — Balqoda tavallud topgan. Rasululloh vafot etganlarida ikki yoshda bo‘lgan. Abdulloh Ibn Omir buyuk tobe’in, mashhur yetti qorilarning biri va ularning qiroatdagi sanadi oliylaridan hisoblanib, u qiroatni Abu Hoshim Mug‘iyra ibn Abu Shihob va Abu Dardodan olgan. Mug‘iyra Qur’onni Usmonga o‘qib bergan. Usmon va Abu Dardo bu qiroatni Rasulullohdan o‘rganganlar. Abdulloh Ibn Omir qiroatni bir tomondan ikkita vosita, ikkinchi tomondan bitta vosita orqali Rasulullohdan naql qilgan. Imom al-Jazariy Shom diyorlarida 56/676-yillarda ham, asosan, Abdulloh Ibn Omirning qiroati mashhur bo‘lgani, xalq ommasi Qur’onni shu qiroatda o‘qiganini aytgan.

 Faoliyati 
Abdulloh Ibn Omir Qur’on, hadis ilmi, arab tili qoidalari va balog‘atda yetuk bilimdonlardan bo‘lgan. Abu Dardodan keyin Shom ahlining qiroat ilmidagi katta ustozi sifatida peshvo bo‘lgan. Xalifa Valid ibn Abdulmalik davrida qozi etib tayinlangan. U Damashqdagi markaziy masjid „Jome al-umaviy“da ko‘p yil imomlik qilgan. Xalifa Umar ibn Abdulaziz ham kelib, uning orqasida namoz o‘qir edi.

Shogirdi Yahyo az-Zimoriy aytadi: „Ibn Omir mamlakatning qozisi edi, Damashq masjidining binosida o‘tirardi. U mas­jidning raisi bo‘lib, u yerda biror bid’at ko‘rsa, albatta uni o‘zgartirar edi“.

Abu Ali al-Ahvoziy aytadi: „Ibn Omir imom, olim, keltirgan maʼlumotida ishonchli, rivoyat qilganlarini esda yaxshi saqlagan, yod olganlarini puxta egallagan, aytgan gapini yaxshi bilib, to‘g‘ri fahmlay olgan, naql qilganlarida sodiq kishi edi. Musulmonlarning afzallaridan, tobeʼinlarning eng yaxshilaridan, roviylarning ulug‘laridan bo‘lgan. U din-­diyonati haqida yomon gumon qilinmagan, iymonida shak etilmagan, omonatida shubha qilinmagan, ri­voyatida gap-so‘z bo‘lmagan olimdir“.

 Hadislari 
Abdulloh Ibn Omir Muoviya ibn Abu Sufyon, Noʻmon ibn Bashirlardan hadis tinglagan va rivoyat qilgan. Imom an-Nasoiy va boshqa muhaddislar uni o‘ta ishonchli kishilardan deb aytishgan. U rivoyat qilgan hadislarni Imom Muslim, Ibn Hibbon va Imom Ahmadlar o‘z hadis to‘plamlarida keltirganlar.

Abdulloh ibn Omirdan ukasi Abdurrahmon ibn Omir, Yahyo ibn Horis az-Zimoriy, Rabi’a ibn Yazid, Jaʼfar ibn Robi’a, Ismoil ibn Ubaydulloh ibn Abu Muhojir, Saʼid ibn Abdulaziz, Bulqo qozisi Xallod ibn Yazid ibn Subayh al-Murriy, Yazid ibn Abu Molik va boshqa qiroatdan taʼlim olganlar va uning qiroatini rivoyat qilganlar. U kishidan Abdurrahmon ibn Yazid ibn Jobir, Abdulloh ibn Alo, az-Zubaydiy, Yahyo az-Zimoriy va boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Imom Abdulloh Ibn Omirning qiroatini rivoyat qilganlar ichida eng moʻtabarlari Hishom va Ibn Zakvonlardir.

 

 Ibn al-Jazariy. Gʻāya an-nihāya. I, 424;
 Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. V, 24;
 Az-Zahabiy. Siyar. 2001. III, 19-21; V, 292-293;
 Az-Zahabiy. Maʼrifa al-qurrā. I, 85.
Abdulloh ibn Savfon

Abdulloh ibn Savfon (arabcha: عبد الله بن صفوان – Abu Safvon Abdulloh ibn Savfon ibn Umayya ibn Xalaf al-Jumahiy al-Qurashiy) – tobeʼin.

 Oilasi 
Paygʻambar hayotlik chogʻlarida tugʻilgan boʻlsa-da, yoshi kichik boʻlgani uchun sahobalik martabasiga yetisha olmagan. Faqat makkalik tobeʼinlarning birinchi tabaqasidan oʻrin egallagan. Otasi va bobosi kabi u ham qurayshiylarning martabali shaxslaridan hisoblanib, Makkaning boy va nufuzli oilasiga mansub boʻlgan.

 Vafoti 
Saxiyligi va yuksak zakovati bilan tanilgan Abdulloh ibn Savfon xilofat daʼvosida Abdulloh ibn Zubayrning sodiq tarafdorlaridan edi. Ibn Zubayr va boshqalar Kaʼbada qamal qilinganlarida, Hajjoj tomonidan unga berilgan omonlikni qabul qilmaydi. Oxir-oqibat, Ibn Zubayr va bir qancha tarafdorlari bilan birga Abdulloh ibn Savfonning ham boshi kesilib, shahid qilingan. Boshlari avval Madinaga, u yerdan Shomga Abdulmalik ibn Marvonga joʻnatiladi.

 Hadislari 
Otasi Safvon ibn Umayya, Umar, Hafsa, Ummu Salama va Abdulloh ibn Amr kabi sahobalardan hadis rivoyat qilgan. Hadis kitoblarida Abdulloh ibn Savfondan rivoyat qilingan „Kaʼbaga qarshi urush eʼlon qilgan harbiy jamoaning choʻlda halok boʻlishi“ haqidagi yagona matn borligi aytiladi.

 

 Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. – Haydar­obod: 1941-60. V, 118-120;
 Al-Buxoriy. At-Tarӣx as-sagʻӣr. – Qohira: 1976-77. I, 142-143, 153, 162, 163;
 Ibn Abdulbar. Al-Istӣ’āb. – Qohira: 1328. II, 333-334;
 Ibn al-Asir. Usd al-gʻāba. – Qohira: 1285-87. III, 185;
 Az-Zahabiy. Siyar. IV, 150-151;
 Ibn Hajar. Al-Isāba. – Qohira: 1328. III, 60;
 Ali Yardim. „Abdullah b. Safvân“. TDV İA. – İstanbul: 1988. I, 131.
Xom shokolad

thumb|Xom shokolad
thumb|300x300px| Kakao, qizil sharob va yashil choy tarkibidagi antioksidantlar miqdorini ko'rsatadigan grafik
Xom shokolad yoki maydalangan xom shokolad pastasi qovurilmagan kakao loviyalaridan tayyorlangan shokolad bo'lib, tarkibida shakar kabi qo'shimchalarni bo'lmaydi.

 Mashhurlik 
Xom shokolad ishlab chiqarish shokolad sanoatining tez rivojlanayotgan yo‘nalishlaridan biri. Mahsulot ko'pincha kichik partiyalarda tayyorlanadi.

Past issiqlik yoki "sovuq" ishlab chiqarish jarayoni kakao tarkibidagi tabiiy ravishda mavjud bo'lgan antioksidantlarni saqlab qolishga yordam beradi.
Abdulloh ibn as-Soib

Abdulloh ibn as-Soib (arabcha: عبد الله بن السائب – Abu Abdurrahmon Abdulloh ibn as-Soib ibn Abu-s-Soib as-Sayfiy al-Maxzumiy al-Makkiy) – sahoba.

 Hayoti 
Abdulloh ibn as-Soib yoshligida paygʻambarni koʻrgan sahobalardan. Otasi Soib johiliyat davrida tijorat bilan shugʻullangan, bu ishda risolatdan oldin rasulullohning hamkorlaridan boʻlgan. Abdulloh ibn as-Soib qiroatni arz yoʻli bilan Ubay ibn Kaʼb va Umardan oʻrgangan.

 Hadislari 
Ubay ibn Kaʼbdan hadis rivoyat qilgan. Undan Mujohid va qiroat imomlaridan Ibn Kasir tahsil olgan. Abdulloh ibn as-Soibdan Ibn Abu Mulayka, Ato, Muhammad ibn Abdurrahmon al-Maxzumiy, oʻgʻli Muhammad ibn Abdulloh, qizining oʻgʻli Muhammad ibn Ibod ibn Jaʼfarlar hadis rivoyat etganlar. Qiroat ilmida bilimdon boʻlgani bois nisbasiga "al-Qoriy" qoʻshib aytilgan. Makkaliklar „bizdan chiqqan qori“, deb u bilan faxrlanganlar. Abdulloh ibn as-Soib rivoyat etgan hadislar „Kutubi sitta“ va Ahmad ibn Hanbalning „Musnad“idan oʻrin olgan.

 Vafoti 
Abdulloh ibn Zubayrning xalifalik davrida vafot etgan. Janozasini Ibn Abbos oʻqigani va qabri ustida turib uning haqqiga duo qilgani xabarlarda keltirilgan.

 

 Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. – Bayrut: 1968. V, 445;
 Ibn al-Asir. Usd al-gʻāba. – Qohira: 1970-73. III, 254-255;
 Az-Zahabiy. Maʼrifa al-qurrā. – Bayrut: 1984. I, 47-48;
 Ibn al-Jazariy. Gʻāya an-nihāya. – Qohira: 1932-33. I, 419-420;
 Ibn Hajar al-Asqaloniy. Al-Isāba. – Qohira: 1328. II, 314;
 Ibn Hajar al-Asqaloniy. Tahzӣb at-tahzӣb. V, 229;
 As-Suyu­tiy. Al-Itqān. – Qohira: 1967. II, 204;
 İsmail Karaçam. „Abdullah b. Sâib“. TDV İA. – İstanbul: 1988. I, 131;

 

 http://quran.uz/qiroat/imomlar-va-roviylar/564-qorilar;
 http://www.sahaba.rasoolona.com/Sahaby/2863;
 http://muslim.uz/index.php/rukn/quran/item/4231.
Abdulloh ibn Solih

Abdulloh ibn Solih (arabcha: عبد الله بن صالح – Abu Muhammad Abdulloh ibn Solih ibn Abdulloh ibn Zahhok al-Bagʻdodiy) – hadis roviyi.

 Biografiyasi 
Al-Buxoriy nomi bilan mashhur boʻlgan Abdulloh ibn Solih oʻz davrida soʻz va rivoyatlari ishonchli hadis roviylaridan sanalgan. Olim Karxoyo daryosining janubiy tomonida joylashgan „Al-Vositiylar“ masjidida vafot etib, rajab oyining oltinchisi (22-dekabr), dushanba ku­ni dafn qilingan.

 Hadislari 
Abdulloh ibn Solih Muhammad ibn Sulaymon Luvayno, Abu Mus’ab az-Zuhriy, Horun ibn Abdulloh al-Hammol, Usmon ibn Abu Shayba, Ishoq ibn Abu Isroil, al-Hasan ibn al-Halvoniy, Yaʼqub ibn Hamid ibn Kosib, Abu Humom al-Valid ibn Shujoʻ, Muhammad ibn Yahyo ibn Abu Umar, al-Hasan ibn as-Suboh al-Bazzor va ularning safdosh­lari suhbatidan bahramand boʻlib, ulardan hadis eshitgan.

Oʻz navbatida, Abdulloh ibn Solihdan Abdulloh ibn Ibrohim az-Zabibiy, Muhammad ibn Ali ibn Hubaysh an-Noqid, Muhammad ibn Muzaffar, Abu Hafs ibn Zayyot, Abu Ali an-Naysoburiy va boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Muhaddislar uni siqa deganlar.

Al-Barqoniy aytadi: „Abu Bakr al-Ismoiliy bizga xabar berib, degan: „Al-Buxoriyning suhbatida boʻlgan Abu Muhammad Abdulloh ibn Solih ibn Abdulloh soʻz va rivoyatlari ishonchli, shubhadan xoli roviydir“.

Xatib al-Bagʻdodiy „Tarӣx Bagʻdād“ ("Bagʻdod tarixi") asarida Abu Ali al-Hofizning: „Bizga siqa, rivoyat va naqllari ishonchga lo­yiq Abdulloh ibn Solih ibn Zahhok al-Buxoriy Bagʻdodda xabar bergan“, deb hadis aytganini zikr qiladi.

 

 Az-Zahabiy. Siyar. „Muassasa ar-risola“, 1985. XIV, 243;
 Xatib al-Bagʻdodiy. Tarӣx Bagʻdād. – Bayrut: „Dor al-gʻarb al-islomiy“, 2002. XI, 159;
 Imom Shamsiddin Zahabiy. Mashhur daholar siyrati. – T.: „Hilol-nashr“, 2017. 46.
Kilin sindromi

Kilin sindromi (anoreksiya nervoza ) (  — „siz-“, „non-“ va  — „ovqatlanishga undash, ishtaha“) — progressiv vazn yoʻqotish va endokrin tizimini ikkilamchi disfunktsiyasi bilan birga kechadigan ovqatlanishning buzilishi (gipotiroidizm, amenoreya yoki opsomeneriya, poliaziya, poliaziya) adrenal korteksning gipofunksiyasi)bilan namoyon boʻladigan kasallik hisoblanadi. Odatda yosh qizlar va ayollarda stressli vaziyatlardan keyin rivojlanadi. Shved shifokori Eskil Kylin (1889-1975) tomonidan birinchi bor oʻrganilgan.

 Oʻxshash kasalliklar 

 Anoreksiya
 Gipopituitarizm
 Gipotiroidizm
 Gipokortitsizm
 Amenoreya

 

Turkum:Nevrologik sindromlar
Turkum:Sindromlar
Turkum:Kasalliklar
Turkum:Alifbo boʻyicha kasalliklar
Turkum:Nevrologiya
Turkum:Tibbiyot
Noʻgʻay karvonsaroyi

Noʻgʻay karvonsaroyi — Oʻzbekistonning Buxoro shahri tarixiy markazida joylashgan madaniy meros yodgorligi. Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan. Karvonsaroy Toqi Sarrofon savdo gumbazining gʻarbiy peshtoqiga tutashgan.

 Tarixi 
Noʻgʻay karvonsaroyi Sarrofon meʼmoriy majmuasining gʻarbiy qismida joylashgan. Noʻgʻay karvonsaroyi Qulbobo Koʻkaldoshga tegishli boʻlgan va keyinchalik yonib ketgan Soʻxta karvonsaroyi oʻrnida 1720—1721-yillarda bunyod etilgan. Maʼlumotlarga koʻra, binoning 1-qavatida savdogarlar faoliyat yuritgan boʻlsa, 2-qavatida choponlar tikilgan. Gazli zilzilasidan soʻng 1976—1977-yillarda 2-qavati buzib tashlangan. Hozirda uning hujralaridan hunarmandchilik ustaxonalari, esdalik buyumlar doʻkonlari va offislar sifatida foydalanilyapti. Buxoro xonligida savdoning rivojlanishida Sarrafon hududida ikkita yirik karvonsaroy qurilishi va taʼmirlanishi katta ahamiyatga ega boʻlgan. Karvonsaroylar qurilishi savdo-sotiqni rivojlanishiga olib kelgan. Noʻgʻay karvonsaroyiga oid vaqf hujjatlari saqlanib qolgan. Karvonsaroy ikki qavatli boʻlib, katta ichkari hovlidan iborat. Vaqf hujjatlarida karvonsaroy bilan bogʻliq sarf-xarajat va mablagʻlar toʻgʻrisida maʼlumot keltirilgan. Karvonsaroyning bosh shimoliy qismida kirish-chiqish yoʻlagining ikki tomonida hunarmadchilik va savdo rastalari joylashgan. Darvoza yuqorisidagi peshtoq sopol koshinlar bilan bezatilgan. Noʻgʻay karvonsaroyi qaytadan qurilgan boʻlsada, Koʻkaldosh madrasasi vaqf mulkiga aylantirilgan. XIX asr boshlarida karvonsaroy ijarachisi Koʻkaldosh madrasasi uchun 240 tilla tanga mablagʻ ajratgan. Hozirgi kunda masjid Bahouddin Naqshband koʻchasida joylashgan. 

 Meʼmorchiligi 
Karvonsaroy peshtoqi tepasida sopol koshinlar bilan bezaklar berilgan. Mazkur yovuzda naqshinkor gireh usulida nastaʼliq xatida qurilgan xronogrammasi saqlanib qolgan. Mazkur kitoba 40x40 sm oʻlchamga ega va kitoba ikki qator qilib keltirilgan. Mazkur kitobada „Ba ehtimomi bulbuli vafodor“ misrasidagi „ba ehtimoli mehtar“ birikmasidan abjad hisobiga koʻra hijriy 1134-yil (milodiy 1721—1722) kelib chiqqan. Tadqiqotchilarning fikriga koʻra ushbu bitik boshqa meʼmoriy obidadan olib oʻrnatilgan boʻlishi ehtimoli mavjud. 1976—1977-yillardagi Gazlida boʻlib oʻtgan zilzila natijasida karvonsaroyning ikkinchi qavati butunlay buzib yuborilgan. Karvonsaroy kirish eshiklari yogʻochdan boʻlib, turli bezaklar bilan bezatilgan. Noʻgʻay karvonsaroyi pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan bunyod etilgan.

 

 
 Ilmiy 
 
 

Turkum:Oʻzbekistondagi meʼmoriy yodgorliklar
Turkum:Buxoro karvonsaroylari
İntiqam Yaşar

thumb|alt=Samarqand sheʼr oqshomlari|Samarqand sheʼr oqshomlari
İntiqam Yaşar (1990-yil 3-oktabr, Gədəbəy tumani) — shoir, publitsist, Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi (2015), Turk dunyosi yosh yozuvchilari uyushmasining raisi (2019), madaniyat va sanʼat sohasi uchun beriladigan prezident stipendiyasi sohibi. Ozarbayjon Respublikasi Yoshlar va sport vazirligi huzuridagi Jamoatchilik kengashi kotibi (2021).

 Hayoti 
Cavanşir İntiqam Yaşar oğlu, 1990-yil 3-oktyabrda Gədəbəy tumanida tugʻilgan. 1997— 2008-yillarda Gədəbəy tumani Çobankənd qishlog‘idagi o‘rta maktabda oʻqigan. 2008—2012-yillarda Ozarbayjon universitetining filologiya fakultetida tahsil olib, bakalavr darajasini olgan. 2012— 2013 yillarda muddatli harbiy xizmatni o‘tagan.

 Ijodiy faoliyati 
İntiqam Yaşar matbuotda turli mazmundagi maqolalar yozib keladi. Jumladan, „Ulduz“, „Yazı“ jurnallarida va „Ədəbiyyat“, „Aydın yol“, „525-ci qəzet“, „Kaspi“ kabi gazetalarda maqolalari muntazam eʼlon qilib kelinadi. 2012-yilda shoirning „İlk görüş“ nomli sheʼrlar kitobi nashr etilgan. Shuningdek, 2016-yilda „…və susarsan“, 2018-yilda „Evdə yoxam“ kabi sheʼriy kitoblari chop etilgan. İntiqam Yaşar Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasining „Eng yaxshi sheʼr“ tanlovida gʻolib boʻlgan.

İntiqam Yaşar, 2009-yildan buyon Turk dunyosi yosh yozuvchilari uyushmasi aʼzosi. 2013-yildan buyon majlis aʼzosi, 2016-yildan esa majlis rahbarining oʻrinbosari. Turk dunyosi yosh yozuvchilari uyushmasi tomonidan amalga oshirilgan ko‘plab loyihalarga rahbarlik qilgan. 2018-yilda O‘zbekistonning Samarqand shahrida tashkil etilgan „Samarqand sheʼr oqshomlari“ xalqaro tadbirida Ozarbayjon nomidan ishtirok etgan. 2019-yilda esa Dunyo yosh turk yozuvchilar uyushmasi vakili sifatida Yosh ijodkorlar kengashi tashkiloti bilan hamkorlik memorandumini imzolagan.

İntiqam Yaşar Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi. 2015-yilda Ozarbayjon Prezidenti stipendiya jamg‘armasi stipendiyasi sovrindori bo‘lgan. Shuningdek, 2019-yil 24-iyun kuni Turk dunyosi yosh yozuvchilari uyushmasining raisi etib saylandi. Shoirning sheʼrlari mahalliy turk tiliga moslashtirilib, O‘zbekiston, Turkiya, Qozog‘istonda nashr etilgan jurnal va antologiyalarda chop etilgan, shuningdek, rus, ingliz, belarus tillariga tarjima qilingan.

 Mukofotlari 

 2015-yilda Ozarbayjon Respublikasi Yoshlar va sport vazirligining „Yoshlar mukofoti“ bilan
 2016-yilda Ozarbayjon Respublikasi Madaniyat vazirligi mukofoti bilan.
 2019-yilda Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi tomonidan taʼsis etilgan „Uğur“ mukofoti bilan taqdirlangan.

 

Turkum:1990-yilda tugʻilganlar
Turkum:3-oktyabrda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Qarabulaq (Alakoʻl tumani)

Qarabulaq  — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Janamin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193451300.
 Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1007 kishini (545 erkak va 462 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1136 kishi (612 erkak va 524 ayol) yashagan.
 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Turkum:Alakoʻl tumani aholi punktlari
Qaratuma (Almati viloyati)

Qaratuma (199?-yilgacha — Mayskoye) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Beskoʻl qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193439400.
 Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 278 kishini (143 erkak va 135 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 100 kishi (46 erkak va 54 ayol) yashagan.
 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Turkum:Alakoʻl tumani aholi punktlari
Qarligʻash (Alakoʻl tumani)

Qarligʻash  — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Ekpendin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193445200.
 Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 518 kishini (265 erkak va 253 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 506 kishi (263 erkak va 243 ayol) yashagan.
 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Turkum:Alakoʻl tumani aholi punktlari
Kenes (Almati viloyati)

Kenes (199?-yilgacha — Karabulak) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Ushbuloq qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193473300.
 Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 166 kishini (83 erkak va 83 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 130 kishi (62 erkak va 68 ayol) yashagan.
 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Turkum:Alakoʻl tumani aholi punktlari
Koʻkjar

Koʻkjar (1999-yilgacha — Konstantinovka) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Jilandinskiy qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193455300.
 Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 384 kishini (193 erkak va 191 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 189 kishi (100 erkak va 89 ayol) yashagan.
 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Turkum:Alakoʻl tumani aholi punktlari
Koʻktuma (qishloq)

Koʻktuma (qozoq tilidan tarjima qilinganda — „koʻk bahor“) — Qozogʻiston Respublikasining Jetisu viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Yirgaytin qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 193477100. Qishloqqa eng yaqin shahar — Usharal.
Ko‘ktuma kurort qishlog‘idir. U yerda koʻplab xususiy pansionlar mavjud. Qishloqda bir qancha do‘konlar, masjidlar, maktablar bor.
Qishloq yaqinida oʻrta asrlarga oid shu nomdagi aholi punkti joylashgan .
 Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 2016 kishini (1034 erkak va 982 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1729 kishi (870 erkak va 859 ayol) yashagan.
 
 Ko‘ktuma qishlog‘ida „Amir-Ko‘ja“ masjidi ochildi
 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Turkum:Alakoʻl tumani aholi punktlari
Koʻktuma (stansiya)

Koʻktuma  — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi stansiya (posyolka). Doʻstlik posyolkasi boshqarmasi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193443300.
 Aholisi 
1999-yilda stansiya aholisi 130 kishini (85 erkak va 45 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 70 kishi (36 erkak va 34 ayol) yashagan.
 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Turkum:Alakoʻl tumani aholi punktlari
Koʻlbay

Koʻlbay  — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumaniga qarashli qishloq. Koʻlbay qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 193457100.
 Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1820 kishini (924 erkak va 896 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1531 kishi (801 erkak va 730 ayol) yashagan.
 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Turkum:Alakoʻl tumani aholi punktlari
Qonir (Alakoʻl tumani)

Qonir (1993-yil 7-yanvargacha — Nadejdovka) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Oqjar qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Usharal shahri markazidan 49 km janubda joylashgan. KATO kodi — 193433200.
 Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1013 kishini (493 erkak va 520 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 754 kishi (389 erkak va 365 ayol) yashagan.
 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Turkum:Alakoʻl tumani aholi punktlari