Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Oʻzbekistonning tuproq resurslari

Tuproq resurslari. Oʻzbekiston yer fondidan qishloq xoʻjaligida turli-tuman maqsadlarda foydalaniladi. Respublika ummumiy quruqlik maydoni (qariyb 40 mln.ga) ning 5-6 mln.ga dexqonchilikda foydalaniladi. Bu maydon sugʻoriladigan va lalmikor yerlardan iborat. Qolgan yerlar, asosan, yaylov va qisman togʻ oʻrmonzorlari bilan band.

Sugʻoriladigan yerlar 4,2 mln. gad an iborat, shunday 1,6 mln.ga choʻl zonasida, qolgan qismi boʻz tuproqli mintaqada. Avtomorf tuproqli maydonlar yirik daryolarning oʻzlashtirilgan vodiy va delʼtalari, shuningdek, togʻ etagidagi tekisliklar (mas., Mirzachoʻl) dan iborat. Sugʻorish natijasida bu yerlarda grunt suvlari koʻtarilgan.

Sugʻoriladigan tuproqlar maydoning yarmidan koʻprogʻI (2,4 mln.ga) shoʻrlangan va shoʻrlanishga moyil, shu sababdan shoʻrini muntazam yuvib turish va b. tadbirlarni koʻrish zarurati mavjud. Choʻl zonasi tekisliklaridagi (Mirzachoʻl, qisman Qarshi choʻli) boʻz tuproqlar sirasiga mansub.

Sugʻoriladigan tuproqlarning aksar qismi mexanik tarkibiga koʻra oʻrta va yengil qumoqli tuproqlardan iborat. Soz va ogʻir qumoqli mexanik tarkibli tuproqlar esa 22 % dan koʻproqni tashkil etadi.

Sugʻoriladigan tuproqlar Fargʻona vodiysi (900 ming ga), Zarafshon vodiysi (750 ming ga), Amudaryo quyi qismi (780 ming ga)da katta maydonlarni egallagan.

Lalmikor yerlar maydoni 6,6 mln ga dan ziyod. Ekin ekish uchun yetarli darajada foydalaniladi. Lalmikor yerlarning nisbatan katta maydonlari Qashqadaryo, Samarqand, Toshkent va Jizzax viloyatlarida joylashgan. Och boʻz tuproqli lalmikor yerlarning bir qismi sugʻorib ekiladi.

Choʻl yaylovlari Oʻzbekistonda eng katta maydon-26,5 mln.ga ni tashkil qiladi, shundan 11 mln.ga boʻz-qoʻngʻir tuproqli, qariyb 13 mln.ga qumli yerlar va qumli tuproqlar. Qolgan qismi oʻtloqi-taqir, taqir tuproqlar va taqirli hamda shoʻrxoklardan iborat. Choʻl-yaylov joylardagi sugʻorishga yaroqli yalpi maydon qariyb 12 mln.ga.

Amudaryo delʼtasining qurib borayotgan qismidagi oʻtloqi va oʻtloqi-taqir tuproqlar 600 ming ga dan ziyod maydonni tashkil qiladi. Taqir tuproqlar va taqirlar-2,3 mln.ga. Togʻ jigarrang va oʻrmon qoʻngʻir tuproqlar (1160 ming ga) oʻrtacha balandlikdagi togʻlarning past-baland togʻli relʼefli qismiga toʻgʻri keladi. Bu joylarda respublikada togʻ yon bagʻrilaridagi sel va tuproqlarni eroziyadan asrovchi yagona oʻrmon zonasidan yuqorida och-qoʻngʻir oʻtloqi-dasht baland togʻ tuproq xillari tarqalgan. U joylar yozgi yaylov sifatida foydalaniladi.OʻzME. Oʻn ikkinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vali Gʻafurov

Vali Gʻafurov (1922-1994) — Jangchi adib Vali Gʻafurov oʻzining ikki kitobdan iborat „Vafodor“ romani, „Soʻnggi pushaymon“, „Botirga oʻlim yoʻq“ kabi qissalari, „Shoxlardagi mezonlar“ kabi memuar va oʻnlab ajoyib hikoyalar muallifi. U 1922-yilda Toshkentda tugʻilgan. Tarjimai holi nihoyatda oddiy, ayni chogʻda hayajonli, jasoratga toʻla, sermazmun.

Oddiylik — u ayrim hamkasblari kabi lavozimlarda oʻtirmadi. Oʻqish, mehnat bilan mashgʻul boʻldi. Toshkent Davlat dorilfununida tahsil oldi, Samarqand viloyat maktablarida oʻqituvchilik dildi. 19 yoshga yetar-yetmas jangu jadalga yoʻl oldi. Stalingrad ostonalarida mardlik, qahramonlik namunalarini koʻrsatdi. Navbatdagi razvedka vaqtida bir yoʻla ikki koʻzidan ajraldi, bir oyogʻi nogiron boʻlib qoldi. Jangdan qaytgach tirishqoqligi, mehnatsevarligi va yaxshi odamlar koʻmagida brail-igna bilan yozish, oʻqish usulini tezda oʻzlashtirib oldi. Oʻqituvchilik qildi, koʻzi ojizlarga rahbarlik qildi. Va nihoyat, 60-yillar boshlariga kelib uning igna bilan yozilgan „Vafodor“ romanining birinchi kitobi nashr etildi. 1973 yilda „Vafodor“ romanining ikkinchi kitobi: paydo boʻldi. Asar kitobxon va adabiy jamoatchilik tomonidan iliq kutib olindi, rus va qardosh tillarga tarjima boʻldi. Romanda yozuvchining shaxsiy hayoti, Taqdiri orqali xalqimizga xos metin-mustahkam iroda, qahramonlik, birodarlik tuygʻulari ulugʻlandi.

Vali Gʻofurov „Vafodor“ romanidan soʻng „Soʻnggi pushaymon“, „Botirga oʻlim yoʻq“ kabi qissalar, „Shoxlardagi mezonlar“ kabi memuar xarakterdagi polotnolar va koʻplab hikoyalar yaratdi. Ular orasida „Soʻnggi pushaymon“ qissasi alohida ajrab turadi. Unda zamonamiz va zamondosh yoshlarning maʼnaviy-axloqiy barkamollashuviga toʻsiq boʻlayotgan ayrim eskicha urf-odatlar, nuqsonlarni bartaraf etish yoʻllari izlanadi. U Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimiSobir Marvaliyev. Oʻzbek adiblari. T.: „Fan“, 1993, „Fidokorona xizmatlari uchun“ ordeni sohibi (2025).

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi Vali Gʻafurov 1994 yilning 31 iyulida vafot etgan.

 RASM 
https://saviya.uz/hayot/tarjimai-hol/vali-gafurov-1922-1995/ 

 

 
 http://forum.ziyouz.com/index.php?topic=91.45
 http://n.ziyouz.com/adabiyot/ziyolilar/vali-g-afurov-1922 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Kosmik tadqiqotlar markazi

Kosmik tadqiqotlar markazi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Farmoni bilan 2002-yilning 26 — sentabrda Oʻzbekiston agentligi asosida
tashkil etilgan. Markaz tarkibiga Astronomiya instituti , Toshkent kosmik asbobsozlik ilmiy tekshirish instituti , PT-70 radioastromonik rasatxona ,Chirchiq
"Kompozit " tajriba eksperimental zavodi kiradi .

 Markaz faoliyati 
Markazda texnikaviy taraqqiyot va menejment, maxsus amaliy dasturlar, xalqaro aloqa, moliyaviy iqtisodiy sektorlar mavjud. Markazda va markaz tarkibiga kiruvchi
muassasalarda 18 ta fan va texnologiyalar markazi grantlari, 3 ta Ukraina ilmiy texnikaviy markazi grantlari va 2 ta Fanlar akademiyasining fundamental tadqiqotlarini
qoʻllab-quvvatlash fondi grantlari boʻyicha tadqiqotlar olib borilmoqda. Buning natijasida qator qurilmalar, jumladan kosmik malumotlarni raqamli qabul qilivchi stansiya,
kosmik tasvirlarni qayta ishlovchi dasturiy-texnikaviy majmua, tematik xarita tuzish kompleksi, bir kuniga 5 tonna meva va sabzavotni tez sovituvchi mostlama,
portativ soʻz sintezatori yaratildi. Oʻzbekiston fanlar akademiyasi kosmik tadqiqot markazida kosmos sohasida ishlovchi chet el va xalqaro muassasalar bilan
aloqalarni yaxshilash borasida katta ishlar olib borilmoqda. Jumladan Birlashgan Millatlar Tashkilotining (BMT) kosmik fazodan tinchlik yoʻlida foydalanish dasturi boʻyicha,
BMTning Dehli shahridagi kosmik fanlar ilmiy markazi, Yevropa kosmik agentligi, Xalqaro astronomik , Avstria kosmik agentligi , Hindiston kosmik tadqiqotlar tashkiloti ,
Rosaviakosmos , Ukraina milly kosmik agentligi ,Qozogʻiston milliy kosmik agentligi va boshqalar bilan oʻzaro aloqalarga ega.
Markaz tarkibiga kirgan muassasalar tomonidan kosmik tasvirlar asosida kartogradik malumotlar, turli geografik axborot tizimlari, IL-114 samolyoti uchun extiyot qisimlari,
suniy yoʻldosh orqali uzatilayotgan teledasturlarni qabul qiluvchi antennalar, suv tozalash stansiyalari va neftni qayta ishlovchi uskunalar uchun extiyot qisimlar
ishlab chiqaradi. Kosmik tadqiqot markazi tomonidan Oʻzbekiston uchun suniy yoʻldosh orqali aloqa tizimini yaratish, kosmik malumotlarni qabul qilish, qayta ishlash
va tarqatish kompleks markazi tashkil etish va shu markazda GAT- texnologiyalar, raqamli xarita tuzish, RT-70 radioobservatoriyasini qurilishini tugatish va ishga solish ,
Chirchiq kompozit tajriba experimental zavodi asosida quyosh batareyalarini va fotoelektrik stansiyalarni barpo etish, qoʻshma korxona tashkil etish kabi ishlarni
amalga oshirishni maqsad qilgan.Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi (2003). Kosmik tadqiqotlar markazi
Akademasbob

Akademasbob ilmiy ishlab chiqarish birlashmasi (IICHB) Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi farmoishi bilan markaziy ilmiy asbobsozlik loyixalash-komstruktorlik
va texnologiya byurosi asosida 1993 yilda tashkil etilgan. IICHB oʻz ish faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasini ilmiy texnik rivojlantirishning ustivor yoʻnalishlari boʻyicha
fundamental va amaliy tadqiqotlar olib boriladi. IICHB tarkibida 5 ta loboratoriya, 6 ta texnik va texnologik boʻlimlar va eksperimental ishlab chiqarish korxonasi mavjud.

 Birlashma faoliyati 
 IICHB tomonida olib borilaotgan asosiy yonalishlar 
 Lazer nurining moddalarga tasiri asosiy qonunlarini oʻrganish, yangi yazer tizimlari va zamonaviy lazer texnalogiyasi asosida turli maqsadlarga (fan, texnika, ekologiya, sanoat va qishloq xoʻjaligi) asbob uskunalar ishlab chiqarish va yaratish.
 Materiallarni xususiyatlarini ionlar oqimi tasirida oʻzgartirish boʻyicha tadqiqotlar olib borish va shu asosda xalq xoʻjaligi uchun asboblar va tizimlar yaratish .
 Noananaviy energertika muammolarini oʻrganish va uning yutuqlarini xalq xoʻjaligiga tadbiq etish .
 Qishloq xoʻjaligi maxsulotlarini saqlash va qayta ishlash uchun asboblar, qurilmalr va texnologiyalar yaratish.
 Asbobsozlik sohasida innovatsiya ishlarini olib borish .
Mustaqillik yillarida olingan fundamental va amaliy tadqiqotlar natijalari asosida birlashmada oʻnlab asbob uskunalar va bir qator yangi texnologiyar yaratildi va xalq
xoʻjaligini turli tarmoqlariga joriy qilindi. Jumladan Yunusobod metro yoʻnalishi uchun turli turniketlar , energetika , santexnika , inshootlari va eskalatorlani
nazorat qiluvchi avtomatlashgan dispecher punktlari yaratildi va ishga solindi . Toshkent shahrining radon xaritasi yaratildi.Kichik va oʻrta biznes uchun import oʻnini
bosadigan kichik yogʻ zavodi, hoʻl mevalarni uzoq muddat saqlash uchun sublimatsion quritish texnologiyasi hamda birinchi marta magʻizni qayta ishlovchi texnologik
liniya yaratildi. Uning maxsuloti Germaniya sertifikatiga sazovor boʻlib chet ellarga eksport qilinmoqda. Harbiy oʻquv yurtlari uchun mikoprosessor element bazasi
asosida zamonaviy kompyuter mashgʻulot tizimlari ishlab chiqildi va ular oʻquv jarayonlarida qoʻllanmoqda. CRDF granti boʻyicha katta quvvatli lazer olindi va uning
asosida turli materiallarga ishlov berish boʻyicha izlanishlar olib borish maqsadida lazer texnologiya markazi barpo qilindi.IICHB olimlari Amerika , Germaniya ,
Yaponiya , Hindiston ,Rossiya, Ukraina ilmiy markazlari bilan faol hamkorlik qilmoqdalar. Birlashmada „Optika“ va „Fizikaviy elektronika“ sohalari boʻyicha asperantura,
„Radioaloqalar“ tuzilishi va „Asbobsozlik“ kafedralari filiallari mavjud. Birlashma olimlaridan fizika-matematika fanlari doktori R.A.Ganeev Xalqaro Optika Jamiyati
tomonida taqdim etilgan Galileo Galiley medali va mukofoti sovrindori boʻldi .Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi(2003)."Akademasbob" ilmiy ishlab chiqarish birlashmasi(40 -bet)
Barry Nelson

Barry Nelson ( yoki Robert Haakon Nilsen ; 1917—2007) — amerikalik aktyor. Jeyms Bond obrazini yaratgan birinchi aktyor sifatida tanilgan.

 Bolaligi 
Nelson San-Fransiskoda tugʻilgan. Norvegiyalik muhojirlar — Betsie (Kristofersen) va Trygve Nilsenning oʻgʻliRobert Neilsen United States Census, 1930. Uning tugʻilgan yili baʼzi munozaralarga sabab boʻldi, ammo uning 1943-yilgi Armiya havo kuchlari roʻyxatida va 1993-yilgi saylovchilar roʻyxatida 1917-yil sifatida koʻrsatilganNational Archives and Records Administration. U. S. World War II Army Enlistment Records, 1938-1946Los Angeles County Voter Registration Record, Venice, California, 1993. 1941-yilda Berkli universitetini tugatgan va u yerda talabalar teatri spektakllarida aktyor sifatida ishtirok etgan1937 UC Berkeley Yearbook.

 Aktyorlik karyerasi 
Donna Reed va Myrna Loy bilan birga William Powellning „Shadow of the thin man“ (1941) filmida Pol Klark rolida oʻynagan. Robert Taylor va Lana Turner ishtirokidagi „Johnnie Eager“ (1942) roli bilan tanildi.

Ikkinchi jahon urushi paytida Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy havo kuchlarida xizmat qilgan paytida Nelson Broadway sahnasida Moss Hartning „Winged Victory“ (1943) spektaklida Bobby Grills rolida debyut qildi. Brodveyda Barbara Bel Geddes bilan birga „The Moon Is Blue“ filmida oʻynadi. 1965-yilda "Abe Berrouzning „Cactus Flower“ komediyasida Loren Bakall bilan va 1969-yilda „The Fig Leaves Are Falling“ filmida Doroti Loudon bilan birga rol oʻynagan.

1954-yilda Ian Flemingning „Climax!“ televizion antologiya seriyasidagi „Casino Royale“ romanining qahramoni James Bond rolini ekranda oʻynagan birinchi aktyor boʻldi. Prezident John Kennedy 1961-yil 17-martdagi maqolasida oʻzining sevimli 10ta kitobi qatoriga „From Russia with Love“ kitobini kiritmaguncha Bond AQShda unchalik mashhur boʻlmadi Nelson 2004 quote from Cinema Retro interview cited here..

Dasturda shuningdek, asosiy yovuz qahramon Le Chiffre rolida Peter Lorre ham ishtirok etdi. Keyinchalik Nelson Lorre bilan ishlash imkoniyati uning rolni oʻynashiga sabab boʻlganini taʼkidladi Nelson 2004 quote from Cinema Retro interview cited here..

 Shaxsiy hayoti 
Nelson ikki marta uylandi.

Nelson 2007-yil 7-aprelda Pensilvaniya shtatining Baks okrugida sayohat qilayotganda, 90 yoshga toʻlishidan toʻqqiz kun oldin vafot etdi.

 Filmografiyasi 
YilNomi1938Comet Over Broadway1941Shadow of the Thin ManJohnny Eager1942A Yank on the Burma RoadDr. Kildare's VictoryRio RitaThe Affairs of MarthaEyes in the Night1943The Human ComedyBataanA Guy Named Joe1944Winged Victory1947The Beginning or the EndUndercover Maisie1948Tenth Avenue AngelCommand Decision1951The Man with My Face1956The First Traveling Saleslady1963Mary, Mary1967The Borgia Stick1969Seven in Darkness1970Airport1971My Wives Jane1972Pete 'n' TillieClimb an Angry Mountain1974Fools, Females and Fun1980The ShiningIsland Claws1982Poltergeist

 

 
 

Turkum:Amerikalik erkak aktyorlar
Turkum:Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
Zohidjon Obidov

Zohidjon Obidov — jangchi shoir, 1923-yili Toshkentda tugʻilgan. U oʻrta maktabni tugatib oliy oʻquv yurtiga emas, frontga — jangga otlandi. Leningrad janglarida, qamal holatida oʻsha yurt uchun jonini fido etdi. Yarador boʻlib qaytdi. Shundan soʻng Toshkent Davlat dorilfununiga oʻqishga kirada. Tugatgach, Namangan pedagogika institutida dars beradi. Ayni chogʻda viloyat yozuvchilari uyushmasiga rahbarlik qiladi. Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasida, Gʻafur Gʻulom va „Yosh gvardiya“ va „Mushtum“ oynomasida faoliyat koʻrsatadi.

U shoir sifatida 50-yillardan beri ijod qilib keladi. Shu damgacha yigirmadan ortiq sheʼriy toʻplamlari eʼlon qilingan. Jumladan, „Yaxshi niyat“ (1957), „Yangi oyning oʻrogʻi“ (1961), „Oshiq koʻngil bilan“ (1963), „Xitoydan sovgʻa“ (1963), „Tong yulduzlari“ (1965), „Koʻngil navosi“ (1968), „Xandalarim“ (1969), „Umid toʻlqinlari“ (1972), „Yurakdagi mavjlar“ (1973), „Kuygan kuyov“ (1973), Tanlangan asarlar (1974), „Talpinur dil“ (1977), „Qoʻlingni ber“ (1979), „Koʻngil
taronasi“ (1983), „Kuyla dilkash dutorim“ (1984), „Dilrabosan“ (1984), „Bahshida“ (1985), „Senga talpinaman“ (1990), „Qanotli qoʻshiqlar“ (1991), kabi kitoblari bosilgan. Uning sheʼriy toʻpdamlarida bir xil sheʼrlar qoʻshiq boʻlib yangraydi, bir xillari hashviya sifatida kulgiga yetaklaydi, yana bir xili zamon va zamondoshlarning oʻy-fikrlarini ifoda etadi.

Ayni chogʻda mazkur sheʼrlarning koʻpchiligi rus va oʻzga tillarga ham tarjima boʻlgan. Zohidjon Obidov M. Lermontov, T. Shevchenko. M. Bajan, R. Hamzatov, S. Mixalkov kabi mashhur shoirlar asarlarini ham oʻzbek tiliga tarjima qilgan. U urush faxriysi, qoʻsha-qoʻsha orden va medallar sovrindori, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi.Sobir Marvaliyev. Oʻzbek adiblari. T.: „Fan“, 1993

 

 
 Zohidjon Obidovga qoʻshimcha maʼlumot 

Turkum:Shoiralar
Turkum:Tarix
Turgʻun Poʻlat

Turg‘un Po‘lat — yozuvchi, 1928-yilda Namanganda tavallud topgan. U ko‘p vaqt jamoa, davlat xo‘jaliklarida hisobchi, xo‘jalik ishlari bilan mashg‘ul bo‘lgan. Yozuvchi sifatida 50-yillarning boshlarida matbuotda ko‘rina boshlagan.

Dastlab shoir sifatida „Bizning bobo“ (1951); „Buyuk savdo“ (1952), „Mangu qo‘ldoshimsan“ (1956), „Festival qo‘shig‘i“ (1959) kabi sheʼriy asarlari bilan tanildi. Ayni chog‘da „Ayollar isyoni“ (1967), „Jig‘ildon qori“ (1970), „To‘ra hujjat“ (1970) kabi hajviy hikoyalari yaratildi. So‘ngra uning „Mirrixdan kelgan mehmon“ (1973) hajviy hikoyalar to‘plami, „Vodiylarni yayov kezganda“ (1971) ocherklari, „Ichkuyov“ (Qissa va hajviyalar" — 1979—1986) nashrlari chop etildi.

Shuningdek, Turg‘un Po‘lat publitsist va ocherknavis sifatida ham o‘nlab asarlar yaratdi. Uning „Tabarruk zaminda“ (1970), „Xotinboz“ (1972), „Yalovbardor“ (1986) kabi asarlari shu jihatdan muhim edi. Xullas, yozuvchi o‘zinnpg sheʼr va ocherklarida bo‘ladimi, hikoya va qissalarida bo‘ladimi, hayotdagi, odamlardagi nuqsonlar ustidan kulib, uni bartaraf etish yo‘lini izlaydi. Ayniqsa, uning „Ichkuyov“ (1975) qissasi adibga shu jihatdan sharaf keltirdi: shu nomdagi televizion badiiy filmi uchun unga 1979-yili vafotidan so‘ng Hamza nomidagi Respublika Davlat mukofoti berildi.Sobir Marvaliyev. Oʻzbek adiblari. T.: „Fan“, 1993

 

 Havolalae 
 Turgʻun Poʻlat haqida qoʻshimcha maʼlumot
 Saylanma: „Ichkuyov“ 

Turkum:Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Aziz Abdurazzoq

Aziz Abdurazzoq — 1928-yili Toshkentda tavallud topgan. Oʻrta maktabdan so‘ng madaniy-oqartuv bilim yurtida tahsil oladi. So‘ngra Moskvadagi M. Gorkiy nomidagi Adabiyot institutida o‘qiydi. U ko‘p kasbdoshlari kabi jurnalist sifatida „Yosh leninchi“ ro‘znomasi, „Sharq yulduzi“, „Guliston“ kabi oynomalarda faoliyat ko‘rsatadi. Hozirda ko‘p yillardan beri Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasida ishlaydi.

„Qalb nuri“ to‘plamiga kirgan ko‘pchilik sheʼrlar shoirning ellik yilligi yakuni sifatida saylanma tarzida eʼlon qilingan. Turob To‘la aytganidek, uning har bir sheʼridan, yaʼni "Aziz sheʼrlaridan non hidi keladi, o‘zl kezib o‘tgan bog‘lar, dala-dashtlar hidi keladi".

Ayni chog‘da uning bolalar uchun yozilgan „Oh, qanday shirin“ (1977), „Qiz va lola“ (1979), „Tap-tap elak“ (1981) kabi o‘nlab asarlari chop bo‘ldi. Ularda beg‘ubor yoshlik tuyg‘ulari, sho‘x, kulgili, baʼzan hajviy, kinoyali tarzda o‘z ifodasini topdi.

U tarjimon sifatida M. Lermontov, T. Shevchenko hamda amerikalik mashhur shoir G. Longfello asarlarini o‘zbekchalashtirgan. Uning asarlari o‘nlab o‘zga tillarga ham o‘girilgan.Sobir Marvaliyev. Oʻzbek adiblari. T.: „Fan“, 1993

 Toʻplamlari 
 „Do‘stlarimga“ (1959)
 „Yapa bahor“ (1961)
 „Mavj“ (1965)
 „Bodom gulladi“ (1965)
 „Lirika“ (1970)
 „Aziz odamlar“ (1975)
 „Shoʻx yomgʻir“ (1975)
 „Qalb nuri“ (1978)
 „Yostiqdan chiqqan ertaklar“ (1988)
 „Bog‘da bitgan ertaklar“ (1989)
 „To‘rt og‘ayni botirlar“ (1989)

 

 
 Sevimli sheʼrlar
 Sheʼrlar
Oʻzbekistonning oʻsimlik dunyosi

Oʻsimliklar dunyosi: Oʻzbekiston oʻsimliklar dunyosi xilma-xil boʻlib, xalq xoʻjaligida muhim ahamiyatga ega. Soʻnggi yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika instituti (Botanika ilmiy-i. ch markazi)da olib borilgan tadqiqotlar natijalariga koʻra, oʻlkada 166 oilaga mansub 4500 ga yaqin yuksak oʻsimlik borligi maʼlum boʻldi. Bularning aksariyat qismini qoqioʻtdoshlar (260 ga yaqin tur) karamdoshlar, yalpizdoshlar, shoʻradoshlar, loladoshlar, chinniguldoshlar, yoronguldoshlar, govzabondoshlar, raʼnodoshlar kabi yirik oilalarning vakillari tashkil etadi.

Oʻzbekiston florasi paydo boʻlishi, tarqalishi, tur, turkum va oilalarining ummumiy oʻxshashligi jihatidan Markaziy Osiyodagi boshqa mamlakatlar, xususan, Eron, Afgʻoniston oʻsimliklar dunyosiga juda yaqin turadi. Oʻzbekiston florasi uzoq tarixga ega. Paleobotanik tadqiqotlar respublika xududida quruqlikdagi yuksak oʻsimliklarning (ksilofitlardan tortib) barcha evolyutsion davrlarga oid oʻsimlik qoldiqlari borligini koʻrsatdi. Hatto hozirgi Qizilqum choʻllaridan bir vaqtlar bu yerlarda oʻsgan xurmo, chinor, terak kabi daraxt va butalarning qoldiqlari topilgan.

Oʻzbekistonda oʻsimliklar oʻsmaydigan joy yoʻq. Ularni tekislikdagi qumli choʻllardan tortib, qorli baland togʻlargacha boʻlgan turli relʼyef va tuproq sharoitida uchratish mumkin. Oʻzbekiston oʻsimliklarning tarqalishini yoritish uchun tavsiya etilgan 4 tik (vertikal) mintaqa (choʻl, adir, togʻ, yaylov) asos qilib olindi. Har bir mintaqa oʻziga xos relʼyef, iqlim, tuproq va oʻsimliklar dunyosiga ega.OʻzME. Oʻn ikkinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Osimlik dunyosi
Ozbekiston
Oʻzbekistonning adirlardagi oʻsimliklari

Adirlar — oʻsimlik ga juda boy. Unda qoʻgʻirbosh, qoʻziquloq, karrak, shashir, kakra, qatron, astragal, shirach kabi koʻp yillik oʻtlar bilan bir qatorda bir yillik oʻtlar (efemerlar) ham bor. Baʼzan 1 m2 yerda 15-20 turga xos yuzlab va hatto minglab oʻsimlik tuplari joylashgan boʻlishi mumkin.

Adirlarda (ayniqsa, respublikaning janubida) saqlanib qolgan pistalar ularning bir vaqtlar bu yerlarda koʻplab oʻsganligidan, biroq turli maqsadlar uchun ayovsiz kesib olinishi tufayli kamayib ketganligidan darak beradi.

Adirlarning yuqori qismida bugʻdoyiq, tak-tak (togʻarpa), andiz, gulxayri kabi boʻyi baland koʻp yillik oʻtlar, toshloq va shagʻalli joylarida bodom, naʼmatak turkumining vakillari — butalar, astragal hamda piyoz turkumiga mansub turlar keng tarqalgan.OʻzME. Oʻn ikkinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston tabiati
Oʻzbekistonning togʻlardagi oʻsimliklari

Toglar — tabiiy holda osadigan daraxtlga boyligi bilan boshqa mintaqalardan farq qiladi. Oʻzbekiston togʻlarini archalarsiz tasavvur etib boʻlmaydi. Ular togʻlarimizning koʻrki boʻlibgina qolmay, togʻ yon bagʻirlarini eroziyadan saqlashda ishonchli omildir. Archalar juda uzoq — 300-700, hatto 1000-yillar mobaynida oʻsib rivojlanadi. Keng bargli daraxtlardan zarang, olma, nok, olcha, doʻlana, qatrongʻi, pista, bodom, yongʻoq, oq qayin, tol, terak, shumtol va hastakar koʻp tarqalgan. Ular koʻpincha mustaqil guruhlarni tashkil qiladi. Togʻlardagi mevali daraxtlar mevasidan odamlar va hayvonlar oziq-ovqat sifatida foydalanadi.

U yerlarda daraxtlar bilan bir qatorda turli oila va turkumlarga mansub butalar koʻp. Ular alohida-alohida guruhlar hosil qilib yoki daraxtlar bilan aralashgan qolda oʻsadi. Uchqat, naʼmatak, zirk, irgʻay, tobulgʻa, chiya, qizilcha kabi butalar keng tarqalgan. Togʻ sharoitida oʻsishga moslanish darajasiga monand ravishda koʻp yillik oʻtlardan yovvoyi beda, marmarak, shashir, rovoch, kiyikoʻt, choyoʻt, zira, qiziltikan, lola, shirach, turli boshoqli, dukkakli va piyozli oʻsimliklarga damba-dam duch kelish mumkin. Bu oʻsimliklar orasida dorivor, efir moyli, oziq-ovqat, yem-xashak va boshqa maqsadlarda foydalaniladiganlari talaygina. Shuningdek, muhofazaga muhtojlari Oʻzbekiston Respublikasining „Qizil kitobi“ga kiritilgan.OʻzME. Oʻn ikkinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oʻzbekistonning yaylovlardagi oʻsimliklari

Yaylovlar. Baland boʻyli daraxtlarning oʻsmasligi, qoyalar va baland tekisliklar (plato)ning koʻpligi hamda torom, betaga, shuvoq, sutlama, isfarak, yorongullarga boyligi bilan oʻziga xos manzara hosil qiladi. Shuningdek, yostiq hosil qilib oʻsimcha kirpioʻt va zirakoʻtlar ham tarqalgan.

Tabiatda oʻsimlikar yakka-yakka holda yoki toʻp-toʻp boʻlib (fan tili bilan aytganda assotsiyasi, formatsiya hosil qilib) oʻsadi. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika institutining xodimlari yaratgan toʻr jildli > (rus tilida) monografiyasida respublikadagi 1196 assotsiyasini qamragan 170 formatsiya keltirilgan. Oʻzbekiston florasiga oid maʼlumotlarni Botanika institute tomonidan chop etilgan > (6 jildli) va
>dan (10 jildli; Oʻzbekiston milliy universiteti bilan hamkorlikda)olish mumkin.

Respublika florasi isteʼmol qilinadigan, dorivor, efir moyli, yemxashak, boʻyoqboq va boshqa foydali oʻsimliklarga nihoyatda boy. Lekin undan oqilona foydalanmaslik natijasida tabiiy oʻsimlik qoplamlarining maydonlari, undagi foydali turlarning zaxiralari tobora kamayib bormoqda. Shuning uchun ham Oʻzbekiston >ga kiritiladigan oʻsimlik soni yil sayin ortib bormoqda, jumladan,Oʻzbekiston Respublikasi >ining 1998-yili chop etilgan 2-nashrigi 301 tur kamyob oʻsimliklar kiritilgan.OʻzME. Oʻn ikkinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oʻzbekistonning choʻl hayvonlari

Choʻl hayvonlari: Qumli choʻllardan Qizilqum, Sandiqli va Kattaqum, Yozevonda sudralib yuruvchilardan — taroq barmoqli gekkon, qurbaqabosh choʻl kaltakesak, yoʻl-yoʻl kaltakesak, toʻr chiziqli kaltakesak, choʻl boʻgʻma iloni, chipor ilonlarning bir necha turi, oʻq ilon, charx ilon va choʻl toshbaqasi uchraydi.

Sudralib yuruvchilar koʻp boʻlganligi sababli choʻlni sudralib yuruvchilar makoni deyish mumkin. Sut emizuvchilardan choʻllarda ola putarok, ingichka barmoqli yumronqoziq, tushki qumsichqon, qushoyoqlar, boʻri, quloqdor tipratikan, tulki, qarsoq tulki, katta qumsichqon, qum tovushqoni, yovvoyi quyon kabi hayvonlar yashaydi. Qumli choʻllarda qushlarning atigi bir necha turi-yilqichi, tentakqush, choʻl moyqut, xoʻjasavdogar, choʻl qargʻasi, toʻrgʻay, toshsirchumchuq uchraydi. Qumli choʻllarda umurtqasiz hayvonlardan tirik oʻrgimchaksimonlar (bit, sariq falanga, chayonlar), qora tanali qoʻngʻizlar, iskabtoparlar, zahkashlar tarqalgan.

Barcha choʻl hayvonlari tez yugurishga, tana haroratini boshqarishga imkon beradigan morfologik belgilarga ega. Hatto sekin harakatlanadigan tipratikanlarning ham oyoqlari, quloqlari va ignalari nisbatan uzun. Kaltakesaklar uzun oyoqlari, tovoni va dumi yordamida tez chopadi. Choʻl qushlari (yoʻrgʻa tuvaloq, yilqinchi) yoki tez uchadigan (qorabovur, oqbovur) yerda tez yuguradi. Koʻpchilik tuproq ustida yashovchi choʻl qoʻngʻizlarning oyoqlari nam sharoitda yashovchi qoʻngʻizlarga nisbatan birmuncha uzun. Vizildoq qoʻngʻizlar, chirildoqlar, falangalar, ayniqsa, qum biyi tez yuguradi.

Gil tuproqli choʻllarda (Qarshi, Mirzachoʻl va boshqalar) umurtqasizlardan zahkashlar, falangalar, jizildoqlar, chumolilar va qoraqurtlar uchraydi. Umurtqali hayvonlardan, ayniqsa, choʻl toshbaqasi va sariqyumronqoziq koʻp tarqalgan. Taqir yumaloqbosh kaltakesak, choʻl agamasi, har xil rangli kaltakesakcha, qum bugʻma iloni, oʻqilon, yoʻrgʻa tuvaloq, qorabovur, oqbovur, kokildor toʻrgʻay, oqquyruq (saygʻoq), boʻri, tulki, jayran, kichik qushoyoq, severtsov qushoyogʻi, katta qumsichqon, qizildum qumsichqon, koʻrsichqon taqir choʻllar uchun xos. Oʻrta Osiyo kapcha iloni Qarshi choʻlida, oddiy qalqontimshuq Mirzachoʻlda koʻp uchraydi.

Ustyurt hayvonot dunyosi gil tuproqli choʻllardagiga oʻxshash, lekin turlar soni juda kam. Oqquyruq — bu choʻllar uchun xos boʻlgan hayvondir. Sudralib yuruvchilardan toʻrt yoʻlli chipor ilon uchraydi. Choʻl hayvonlari, asosan, bahor oylarida uchriydi. Ular koʻpincha fevral oyining oxirlarida qishki uyqudan uygʻonadi va zoʻr berib oziqlangach, tez orada uchriy boshlaydi. Ikki-uch oydan soʻng gil tuproqli tekisliklarda koʻp uchraydigan choʻl toshbaqasi bilan sariq yumronqoziq yozgi uyquga, keyinchalik esa qishki uyquga kiradi. Qurbaqabosh taqir kaltakesak rang-barang kaltakesak aprel-may oylarida, baʼzan esa martda ham tuxum qoʻyadi. Toʻrgʻaylar apreldayoq uya yasab, joʻja ochadi.OʻzME. Oʻn ikkinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O'zbekistonning hayvonot dunyosi
Oʻzbekistonning voha hayvonlari

Voha hayvonlari. Vohalarda qushlardan qishloq qaldirgʻochi, qora jarqaldirgʻoch, musucha, dala chumchugʻi kabilar, sut emizuvchilardan — mitti koʻrshapalak, uy sichqoni, kulrang kalamush koʻp. Uy-joylarda va zarobalarda koʻpincha kulrang gekkon, turkiston gekkoni, koʻk kaptar, oq laylak, boyoʻgʻli, ukki, koʻk qargʻa, zagʻcha, katta taqaburun koʻrshapalak, moʻylovdor uch rangli tungi koʻrshapalak, kechki koʻrshapalak hayot kechiradi. Daraxtzorlarda qora kalxat, tyuvik, jigʻaltoy, qora kaptar, zagʻizgʻon, goʻngqargʻa, zargʻaldoq, vahimaqush, uzun dumli dumparast; uy chumchugʻi, qoratoʻsh chumchuq, malla vyurok, gʻarb bulbuli, qorayaloq va boshqa qushlar in qoʻyishadi. Bedapoyalarda qirgʻovul va bedana uchrab turadi. Chiyaboʻri va uzun quloq tipratikan, choʻl kaltakesagi, tez kaltakesak, rang-barang chipor ilonlar koʻp. Janubiy vohalarda koʻzoynakli ilon uchrab qoladi. Dala, bogʻ va polizlarda yashil qurbaqalar yashaydi.

Tuproq biotasi tarkibiga kiruvchi hayvonlar juda xilma-xil boʻlib, katta-kichikligi, tuproq bilan bogʻlanish darajasi, oziqlanish usullari va boshqa xususiyatlari bilan bir-biridan farq qiladi. Tuproqda yashaydigan barcha jonvorlar tuproq faunasini tashkil etadi. Ularni katta-kichikligi boʻyicha 5 guruhga ajratish mumkin: 1) nanofaunaga (uzunligi 150 mikrongacha boʻlgan mikroskopik hayvonlar) bir hujayrali hayvonlar (soxtaoyoqlilar, xivchinlilar, infuzoriyalar)ning hamma hamda kanalar, imillab yuruvchilar nematodalar, bosh aylangichlilar va oyoqdumlilarning bir qancha vakillari kiradi. 1 m2 tuproqda bir necha 10 mingdan bir necha milliardgacha nanofauna boʻlishi mumkin; 2) mikrofaunaga (uzunligi 150 mikrondan 1,3 mm gacha) nematodalar ogʻiz aylangichlar, kanalar, imillab yuruvchilar, oyoq dumlilar, simfillar kiradi. Ularning 1 m2 dagi miqdori bir necha mingdan bir necha yuz minggacha boʻladi; 3) mezofauna (uzunligi 1,3 mm dan 10 mm gacha) oʻrgimchaklar, koʻpoyoqlilar, hashorotlar, zahkashlar, mollyuzkalar, kanalar, oyoqdumlilarning bir qancha dan tarkib topgan. Ular 1 m2 tuproqda oʻnlab, hatto yuzlab uchrashi mumkin; 4) makrofauna (uzunligi 1 sm dan 8 sm gacha) koʻpchilik mollyuskalar hamda koʻp oyoqlilar, hashoratlar zahkashlar va yomgʻir chuvalchanglarining bir qancha dan tashkil topgan; 5) megofauna (uzunligi 8 sm dan katta), asosan, kemiruvchilar, yer qazarlar, hashoratxoʻrlar va yomgʻir chuvalchanglarining bir qancha dan iborat.

Tuproq hayvonlari oziqlanish usuliga binoan ham guruhlarga ajratiladi. Ular orasida yashil oʻsimliklar bilan oziqlanadigan hayvonlar — fitofaglar koʻpchilikni tashkil etadi; yana yirtqichlar — tirik hayvonlar, mikrofaglar — hayvon murdalari, saprofaglar — chiriyotgan moddalar, detritofaglar, boshqa organik qoldiqlar bilan oziqlanuvchi xillar, shuningdek, parazit — boshqa hayvonlar tanasida yashovchilar mavjud.OʻzME. Oʻn ikkinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonning hayvonot dunyosi
Farhod Musajonov

Farhod Musajonov — adib, nosir, dramaturg va kinossenarist. U 1932-yili Toshkentda tavallud topgan. 1956-yilga kelib, Toshkent Davlat dorilfununining sharq fakultetini tugatadi. Respublika radiosi, televideniyesi hamda „Oʻzbekiston madaniyati“ ro‘znomasi, „Gʻuncha“ va „Sharq yulduzi“ oynomalarida faoliyatda bo‘ladi. Hozirgi kunda esa „Oʻzbekfilm“ studiyasida ishlaydi.

Hozirgacha uning hikoya va qissalardan iborat 30 ga yaqin to‘plami nashr etilgan. Shulardan 10 ga yaqini hikoyalar, to‘rtta qissasi mavjud. Farhod Musajonov dramaturg sifatida oltita pʼesa, beshta kinossenariy muallifi hamdir. Yana qanchadan-qancha hajviy hikoya, intermediya, bolalar uchun rang-barang janrda asarlar ham yaratgan.

 Hikoyalari 
 „Oftobni quvalab“
 „Bo‘sh kelma, Aliqulov!“
 „Bir qultum buloq suvi“

Shuningdek, yaratilgan yuzdan ortiq hikoyalarining yarmidan ko‘pi hajviy asarlar sirasiga kiradi.

 Qissalari 
 „Dushanba, nonushtadan so‘ng“ (1974)
 „Bog‘ ko‘chamni qo‘msayman“ (1977)
 „Qilich va shamshir“
 „Ko‘rgulik“

 Dramalari 
 „Oq kabutar“
 „Najot istab“ (Hamza teatrida qo‘yilgan)
 „Olifta“
 „Xizmatingga hozirman“
 „Talvasa“ (Muqimiy teatrida sahialashtirilgan)

 Ssenariylari 
 „Jazirama oftob ostidagi uy“
 „Birovning boshi“
 „Minoralar ostidagi sirk“
 „Ko‘zlarim yo‘lingda“
 „Huvaydo“ (Ikki seriyali)

Farhod Jumaniyozning „Hamlet“ (1984), „Bog‘ ko‘cha“ (1987) kabi qissa va hikoyalardan iborat to‘plamlari „Tekin tomosha“ (1989) kabi bolalar uchun hikoyalar majmuasi hamda „Glotok rodnikovoy vodi“ (1987, rus tilida) singari kitoblari chop etildi.

Isteʼdodli va sermahsul hikoyanavis, qissanavis bo‘lishi bilan birga, hajviy janr ustasi, bolalar adibi, dramaturg, kinossenarist va kinopublitsist sifatida kitobxon va tomoshabinga yaqindir.Sobir Marvaliyev. Oʻzbek adiblari. T.: „Fan“, 1993

 

Turkum:Adiblar
Oqiljon Husanov

Oqiljon Husanov (1932.04, Jizzax tumani, Ravotlik qishlogʻi – 2001-yilda vafot etganhttps://arboblar.uz/uz/people/khusanov-okilzhonhttps://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/oqiljon-husanov-1932-2001/) — shoir. Oʻrta maktabni bitirgach (1940—1949), Samarqand dorulfununida (1949— 1954) taʼlim oladi. Samarqand viloyat gazetasi „Lenin yo‘lida“ musahhihlikdan masʼul kotib darajasigacha bo‘lgan lavozimga ko‘tariladi. Toshkentda „Mushtum“ (1960), „Sharq yulduzi“ (1967-1979) oynomalarida adabiy xodim, bo‘lim mudiri, masʼul kotib sifatida faoliyat ko‘rsatadi. Oqiljon Husanov „Guliston“ (1980-2011) oynomasida turli lavozimlardan bosh muharrir o‘rinbosari darajasigacha xizmat qildi.

 Asarlari 
 „Qo‘shiqchining taqdiri“ (1963)
 „Samarqand bulbuli“
 „Mehri daryolar“ (1971)
 „Bo‘lmagapga bo‘lishma“ (1973)
 „Qashqar go‘zali“ (1976)
 „Tog‘da o‘sgan bola“ (1975)
 „Tog‘da o‘sgan bola yohud jiyapning yangi sarguzashtlari“ (1980)
 „Sirli odam“ (1980)
 „Bulbulning go‘shti“ (1977)
 „Taqilmagan uzuk“ (1983)
 „Baxt qayerda“ (1987)
 „Qishloqqa sayohat“ (1988)
 „Ucholsa ham ucholmagan turna“ (1990)
 „Ustaning muhabbati“ (1991)
 „Go‘ro‘g‘li qissasi“

Oqiljon Husanovning yuqorida keltirilgan asarlarida pokiza va beg‘ubor yoshlik kechinmalaridan, ularning yechilgan yoxud yechilmay qolgan orzu-armonlaridan, muhabbat sarguzashtlaridan hikoya qiladi. Uning ko‘p asarlari rus va qardosh xalqlar tillarida ham chop etilgan.

Yozuvchi 1982-yilda Oʻzbekistopda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi faxriy unvoniga sazovor bo‘lgan.Sobir Marvaliyev. Oʻzbek adiblari. T.: „Fan“, 1993

 

 
 Oqiljon Husanovning surʼati 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Uchqun Nazarov

Uchqun Nazarov (1934, Toshkent, 2016-yilda vafot etgan) — adib nosir, kinodramaturg, kinorejissor. Oʻrta maktabni tugatgach, Toshkent teatr va rassomchilik oliy bilimgohida rejissyorlik bo‘limida tahsil olgan. Qo‘qon shahridagi Hamza drama teatrining bosh rejissyori, hozirgi kungacha esa „Oʻzbek film“ kinostudiyasining yetakchi mutaxassislaridan bo‘lib faoliyat ko‘rsatib keladi.

 Asarlari 
 „Odamlar“ (1961)
 „Gʻurur“ (1965, hikoyalar)
 „Jurʼat“ (1977, qissa va hikoyalar)
 „Sadoqat“ (1965)
 „Listopad“ (1976, M., rus tilida)
 „Vernost“ (1987, M., rus tilida)
 „Iqror“
 „Odamlar“
 „Gʻurur“
 „Chayon yili“ (roman)

Adib Abdulla Qahhor 1961-yillarda yozuvchi Oʻlmas Umarbekovning „Boboyong‘oq“ hikoyasi bilan Uchqun Nazarovning mazkur „Odamlar“ hikoyasini yoshlarning eng yaxshi asarlari qatoriga qo‘shgan edi.

 Sahna asarlari 
 „Oina“ (1987) (dramasi, Hamza nomli drama teatrida)

 Badiiy filmlari 
 „Surayyo“
 „Siz va yigit“
 „Shiddat“
 „Alangali sohil“
 „Qo‘qon voqeasi“ (uch bo‘limli)

Adib har bir asarida insoniylikni ulug‘lashga, ular o‘rtasidagi mehr-oqibat va sadoqatni ehtiyot qilishga, o‘zaro bir-biriga muruvvatli, shafqatli bo‘lishga chorlab keldi. Shu sababli u yaratgan qahramonlarining maʼnaviy-axloqiy butunligini taʼminladi.Sobir Marvaliyev. Oʻzbek adiblari. T.: „Fan“, 1993

 Mukofotlari 
 „Hamza nomidagi Respublika Davlat mukofoti“ („Qoʻqon voqeasi“ filmi uchun, 1977)
 „Oʻzbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist“

 

 
 Oyna dramasi 
 Yangi choyxona qatrasi 
 Xalqaro artistlar maʼlumotnomasi (nemis tilida) 
 Uchqun Nazarov turkumidagi asarlar 

Turkum:Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Turkum:O‘zbekiston kinorejissyorlari
Razzoq Abdurashid

Razzoq Abdurashid (1936-yil tugʻilgan 2023-yil Vafot etgan) — oʻrta maktabni tugatgan, Toshkent Davlat dorilfununi filologiya fakultetining jurnalistika bo‘limida (1953-1958) tahsil ko‘rgan. „Gulxan“ (1958-1964) oynomasida, „Lenin uchquni“ ro‘znomasida (1964-1966), „Yosh gvardiya“ (1961-1969) nashriyotida ishlagan. Moskvadagi Oliy adabiyot kursida (1969-1971) o‘qigan. Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasida maslahatchi, Respublika Radiosida muharrir, 1979-yildan to shu kungacha Gʻafur Gʻulom nashriyotida yetakchi muharrirdir.

 Sheʼriy toʻplamlari 
 „Yo‘l boshida“ (1962, birinchisi)
 „Kaftimda olam“ (1969)
 „Qalbim qo‘lingda“ (1970)
 „Yulduzlar xayoli“ (1975)
 „Sukunat“
 „Yoruglik“ (1983)
 „Otalar chirog‘i“ (1986)
 „Yo‘l o‘rtasida“ (1988)

 Dostonlari 
 „Yulduzlar xayoli“
 „Toshfaryod“
 „Umrdan lavhalar“

Shoir barcha asarlarida Ona Vatan madhi, mehri, yor vasli va soginchi, go‘zal tabiat manzaralarini kuylaydi.

 Bolalar uchun kitoblari 
 „Buvimning ertaklari“ (rus tilida)
 „Quyonpolvonning ertaklari“
 „Pritok“ (1979, rus tili, M.)

Razzoq Abdurashid tarjimon sifatida S. Vurg‘un, M. Jalil va Ye. Isayev asarlarini o‘zbek tiliga o‘girgan.Sobir Marvaliyev. Oʻzbek adiblari. T.: „Fan“, 1993

 

 
 Razzoq Abdurashid surʼati 
 Shoir haqida qoʻshimcha maʼlumot 
 Oʻzbek ziyolilari 
 Oʻzbek adiblari pdf
 Sheʼriy toʻplamlarini xarid qilish
Miraziz Aʼzam

Miraziz Aʼzam (1936-yil 29-mart; Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — bolalar va kattalar shoiri, publitsist, tarjimon, adabiyot targʻibotchisi. Toshkent Davlat dorilfununi bitiruvchisi, Toshkent telestudiyasida, „Gʻuncha“ bolalar oynomasida, „Yosh gvardiya“, Gʻafur Gʻulom nashriyotlarida muharrir bo‘lib ishlab kelgan. Ko‘p yillar Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasida maslahatchi, sarkotib yordamchisi bo‘lib xizmat qilgan.

Miraziz Aʼzamning birinchi sheʼri talabalik davrida yozilgan „Gʻalati tush“ (1960) nomi bilan chop qilingan. „Gʻalati tush“ 1972-yilda alohida kitob holiga keltirilib, bolalarga sovg‘a qilingan.

 Bolalar uchun sheʼriy toʻplamlari 
 „Metallurg“ (1964, birinchisi)
 „Aqlli bolalar“ (1969, doston)
 „Senga nima bo‘ldi“ (1970)
 „Yer aylanadi“ (1973)
 „Yerga dovruq solamiz“ (1970)
 „Bir cho‘ntak yong‘oq“ (1990, saylanma).

Bu asarlarda shoir bolalarning qalbi va tuyg‘ulari orqali olamni, odamni bilishga, yaxshilik bilan yomonlikni farqlashga, halol va pokiza mehnatni ulugʻlashga intiladi.

 Kattalar uchun sheʼriy toʻplamalari 
 „Sevaman“ (1977)
 „Tuyg‘ular“ (1980)
 „Sabot“ (1983)

Uning sheʼrlarining maʼlum qismalari o‘zining hayotiy va jozibaliligi bilan o‘quvchi qalbini zabt etadi. Shoir ana shu sheʼriy to‘plamlaridagi eng yaxshi sheʼrlarini va yangi yozilgan asarlari sarasini o‘zining „Haqiqatning ko‘zlari“ (1988) saylanmasiga jamlab, talabchan o‘quvchilariga havola etgan.

Miraziz Aʼzamning turk, rus, nemis adiblarining asarlarini tarjima qilgan. Shuningdek, islom madaniyatiga oid tarjimalari ham mashhurdirSobir Marvaliyev. Oʻzbek adiblari. T.: "Fan", 1993.

 Mukofotlari 
Miraziz Aʼzam „O‘zbek tili va adabiyoti“ jurnalidagi Hamza haqida berilgan savollarga javoblari, „Sharq yulduzi“da bosib chiqillgan „Amir bobomiz ufqlari“ nomli maqolalari va Murod Oʻrozning „Turk asotirlari“ kitobining tarjimasi uchun 1993-yilda xalqaro Mahmud Qashgʻariy nomidagi mukofot, 2007-yili Makedoniya poytaxti Skopye shahrida boʻlib oʻtgan turkiy sheʼriyat festivalida Mavlona Jaloliddin Rumiy kabi mukofotlar bilan taqdirlangan. Shoir, shuningdek, 1993-yilning dekabr oyida Turkiya Yozuvchilar uyushmasi tomonidan tashkilotning O‘zbekistondagi ramzi sifatida eʼtirof etilgan. 2023-yilda Doʻstlik ordeni bilan taqdirlangan.

 

 
 Sheʼrlari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi prezidentlari

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasini prezidentlari turli yillarda turli fan arboblari va olimlar boʻlishgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining birinchi prezidenti Toshmuhammad Qori Niyoziy boʻlgan, matematik olim mehnat qahromoni hisoblangan, bu olim 1943 va 1947-yillar oraligʻida Fanlar akademiyasida prezident lavozimida ishlagan. Keyinchalik 1947-1952-yillar oʻrtasida Toshmuhammad Sarimsoqov prezidentlik lavozimida ish olib borgan. Fanlar akademiyasini 3-prezidenti Tesha Zohidov 1952 va 1956-yillarda prezident boʻlgan. Hozirgi kunda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasini prezidenti Shavkat Solihov hisoblanadi. Bioorganik toksinlar sohasida olim va u 2006 — yildan beri prezidentlik lavozimida ishlaydi.

+Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi prezidentlariIsmlarYillarFaoliyatToshmuhammad Qori-Niyoziy1943—1947Matematik olim, Mehnat qahramoni, davlat mukofoti laureatiToshmuhammad Sarimsoqov1947—1952Matematik olim Mehnat qahramoni, davlat mukofoti laureatiTesha Zohidov1952—1956Biologiya fanlari doktori, davlat mukofoti laureatiHabib Abdullayev1956—1962Geografiya sohasidagi olim, davlat mukufoti laureatiUbay Orifov1962—1966Fizik olim, davlat mukofoti laureatiObid Sodiqov1966—1984Biologiya, kimyo sohasidagi olim, davlat mukofoti laureatiPoʻlat Habibullayev1984—1988Fizik olim, davlat mikufoti laureantiMahmud Salohiddinov1988—1994Matematika sohasidagi olim, davlat mukofoti laureatiJoʻra Abdullayev1994—1995Avtomatika va axborotlashtirish sohasidagi ilimToʻxtamurod Joʻrayev1995—2000Matematika sohasidagi olim, davlat mukofoti laureatiBehzod Yoʻldoshev2000—2005Fizik olim, davlat mukofoti laureatiToxir Oripov2005—2006Biologiya, kimyo sohasidagi olim, davlat mukofoti laureatiShavkat Solihov2006—2017Bioorganik toksinlar sohasidagi olim, davlat mukofoti laureatiBehzod Yoʻldoshev2017—Fizik olim, davlat mukofoti laureati
Bibi Ubaydo ziyoratgohi

Bibi Ubaydo ziyoratgohi Fargʻona viloyati Buvayda tumani Buvyada qishlogʻida joylashgan muqaddas ziyoratgohlarda biri hisoblanadi.
Bu ziyoratgoh majmuasi tarixi qadim zamonlarga borib taqaladi. Bibi Ubaydo xonim nomi bilan ataluvchi ziyoratgoh 10-11 asrlardan buyon mavjud, Bibi Ubaydo
xonim yashagan joylari ustida qurilan bu ziyoratgoh 2005 yili butunlay taʼmirdan chiqarilgan va uning tarkibida boʻlgan xar bir inshoot qayta qurildi va taʼmirlandi.
Taʼmirdan chiqqan muqaddas maskan yilning har bir faslida ziyoratchilar bilan gavjum .bazaviy-axborot-xizmatlari/statistik-axborotlar

 Tarixi 
Bibi Ubaydo ziyoratgoxi tarixi Buvayda tumani tarixi bilan chambarchas bogʻliqdir. Buvayda soʻzining atalishi ham Bibi Ubaydo xonimning ismlaridan kerlib chiqqan deb
hisoblandi.10 −11 asrlar oraligʻida Fargʻona voidiysi hududida hukumdorlik qilgan sulola malikasi boʻlgan Bibi Ubaydo xonim, hozirgi ziyoratgoh hududida koʻp yillar
davomida yashgan. Koʻp yillar davomida nochor odamlarga yordam berib kelgan va ularning xolidan xabardor boʻlgan, xalq orasida katta xurmatga ega boʻlgan Bibi Ubaydo xonim
keyinchalik shu ziyoratgoh xududida vafot etgan va dafn etilgan Buvayda tarixi (2005).Ziyoratgox hududi 19-20 asrlarda juda haroba koʻrinishga kelib qolgan. Uning qayta taʼmirlanishi
natijasida uning asl qiyofasi qayta tiklangan. Bumozor qishlogʻi hududida joylashgan maskan kuniga ikki yuzga yaqin ziyoratchilar, mehmonlar va sayyohlar tashrif buyuradi./item/65-buvayda-tumani.html
Gulchehra Nurullayeva

Gulchehra Nurullayeva (1938-yil, Toshkent viloyati, Choshtepa qishlogʻi — 2021-yil 16-yanvar Toshkent shahri) — oʻzbek shoirasi, jurnalisti va siyosiy faoli.
 Yoshligi 
Gulchehra Nurullayeva oddiy xizmatchi oilasida dunyoga kelgan. Otasi chor-nochor ro‘zg‘or tebratgan. Onasi esa uy yumushi bilan band bo‘lgan. U 1946—1956-yillarda o‘rta maktabni oltin medal bilan tugatgan. 1956—1961-yillarda Toshkent davlat universiteti (hozirgi OʻzMU)ning jurnalistika yoʻnalishida tahsil olgan.
 Faoliyati 
Shoira faoliyatini „Oʻzbekiston xotin-qizlari“ (hozirgi „Saodat“) jurnalidan boshlagan (1961—1967). 1967—1969-yillarda Moskvadagi ikki yillik oliy adabiyot kursida tahsil oladi. 1967-yilda Yozuvchilar uyushmasining aʼzoligiga qabul qilingan. 2005-yilda oʻz xohishi bilan uyushma aʼzoligidan chiqib ketgan. 2018-yilda qaytadan Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzoligiga qayta qabul qilingan.

U XX asrning 80—90-yillarida Oʻzbekiston mustaqilligi uchun kurashgan demokratik harakat faoli boʻlgan. Oʻsha vaqtlarda Birlikning faol aʼzosi hisoblangan shoiraga bosim va tazyiqlar boʻlgan. Bu haqida shoir Yusuf Juma shunday deydi:

Oʻzining siyosiy faoliyatini izohlar ekan, Gulchehra Nurullayeva shunday deydi:

Gulchehra Nurullayeva oʻzbek tiliga „Davlat tili“ maqomi berilishi uchun harakat qilgan faollardan biri boʻlgan.

 Asarlari 
 „Quyosh tabassumi“ (1965, birinchisi);
 „Orzularim qoqadi qanot“ (1969);
 „Tashnaman“ (1972);
 „Ikkinchi bahor“ (1973);
 „Lirika“ (1975);
 „Лети, моя мечта“ (1972, rus tilida);
 „Bag‘ishlov“ (1977);
 „Paxta hidi“ (1981);
 „Nurli nuqtalar“ (1986);
 „Muhabbatning suvrati“ (1988).

 Mukofotlari 
 40px|SSSR Lenin komsomoli mukofoti (voz kechgan);
 40px|SSSR „Hurmat belgisi“ (voz kechgan);
 40px I darajali „Mehnat faxriysi“ ko‘krak nishoni.

 

 
 Gulchehra Nurullayevaning surʼati
 Portreti
 Gulchehra Nurullayeva hamkasblari bilan
 Tasavvurni dunyo qadar kengaytiradi 
 www.amerikaovozi.com/a/a-36…09…/796951.html Xalq dardi bilan yashaydiga shoira

Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Turkum:Oʻzbekistonlik shoiralar
Saʼdulla Siyoyev

Saʼdulla Siyoyev (1939-yil 25-martda Qozogʻistoninng Turkiston shahri yaqinidagi Qarnoq qishlogʻida tugʻilgan — 2021-yilning 21-fevralida uzoq davom etgan kasallikdan soʻng 82 yoshida vafot etdi ) — yozuvchi, dehqon oilasida tugʻilgan. Qarnoqdagi oʻrta maktabda (1946—1956), Toshkent Davlat dorilfununida (1957—1962) oʻqidi. Saʼdulla Siyoyev Toshkent radiosida, respublika vaqtli matbuoti, „Mushtum“ satirik oynomasida ishladi. Hozirgi kunda u Oʻzbekiston uyushmasi Adabiyot jamgʻarmasi boshligʻidir.

Saʼdulla Siyoyev ijodi sheʼr yozishdan boshlanadi. Uning dastlabki sheʼri 1956-yilda „Qizil Oʻzbekiston“ roʻznomasida bosiladi.

 Hikoyalari 
 „Qiz bolaning pandi“ (1963)
 „Ming bir qiliq“ (1964)
 „Charxpalak“ (1965)
 „Uyimizga mehmon keldi“ (1966)

Saʼdulla Siyoyevning hikoyalarida bugungi qishloqlarimiz hayoti, yoshlar sevgisi yaxshilik va muruvvat kabi insoniy tuygʻular ulugʻlanadi.

 Hikoyalar toʻplamlari 
 „Qasam ichmagan yigit“ (1970, birinchisi, lirik va hajviy-yumoristik)
 „Sadagang ketay“ (1972)
 „Toʻylar muborak“ (1975)
 „Oy borib, omon keeling“ (1976)
 „Ogʻir vaznli janjalkash“
 „Erkaklar uchun ertaklar“

Ularda yozuvchi zamondoshlarimizning mehnat faoliyatini, xarakteri va insoniy histuygʻularini ardoqlaydi.

 Qissa va hikoyalar toʻplamlari 
 „Yorugʻlik“ (1986)
 „Beparvo boʻlmoqchiman“ (1990)
 „Majnuntolning novdasi“ (1989, Hamza nomidagi mukofotga tavsiya etilgan)

 Romanlari 
 „Avaz“ (1987)
 „Turkistonlik avliyo“ (hozida, tarixiy, Ahmad Yassaviy haqida)

 Rus tilidagi toʻplamlari 
 „Sneg na golovu“ (1988)
 „Skazki dlya mujchin“ (1989)

Saʼsulla Siyoyev hikoyalari rus, qozoq, qirgʻiz, tojik tillariga tarjima qilingandir. Ayni chogʻda u Mixail Zoshchenko, Leonid Lench, Ark. Arkanov, G, Gorin kabi yozuvshlarning koʻplab hikoyalarini oʻzbek tiliga tarjima qilganSobir Marvaliyev. Oʻzbek adiblari. T.: „Fan“, 1993.

 Manbala 

 
 Saʼdulla Siyoyev „Buyuk shaxslar“ portalida 
 Yozuvchi haqida qoʻshimcha maʼlumot 
 Roman: Ahamad Yassaviy (online oʻqish)

Turkum:Kishilar
Minhojiddin Haydar

Minhojiddin Haydar (1941-yil 3-may, Andijon viloyati, Oltinkoʻl tumani, Maslahat (Toʻn koʻygan) qishlogʻi – 2025-yil 9-yanvar) – jurnalist, shoir, tarjimon, dramaturg. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

 Biografiyasi 
Minhojiddin Haydar 1941-yil 3-may kuni Andijon viloyati, Oltinkoʻl tumaning Maslahat qishlogʻida tavallud topgan. Oʻrta maktabni tamomlagandan soʻng 1958—1960-yillarda Andijon meditsina bilim yurtida oʻqigan. 1963—1968-yillarda Toshkent Davlat dorilfununining filologiya fakultetida tahsil olgan. „Oʻzbekiston madaniyati“ (hozirgi „Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati“) roʻznomasida, „Yosh gvardiya“ va Gʻafur Gʻulom nashriyotida yetakchi muharrir boʻlib xizmat qilgan.

Minhojiddin Haydar Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasi qoshidagi „Minhoj“ saxovat nashriyotini ochib, unga vafotiga qadar rahbarlik qildi. Mazkur nashriyotda xalqimizning boy tarixi, madaniy merosiga oid noyob asarlari chop etilgan.

Minhojiddin Haydar 2025-yil 9-yanvar kuni 84 yoshida vafot etgan.

 Sheʼriy toʻplamalari 
 „Inson yuragi“ (1971)
 „Nina ustida qasr“ (1979)
 „Oʻchmas boʻron“ (1979)
 „Tirik alanga“ (1984)
 „Bulbulsiz“ (1991)

Minhojiddin Haydarning „Musallo“ (1992) nomli publitsistik asari nashr etildiSobir Marvaliyev. Oʻzbek adiblari. T.: „Fan“, 1993.

 Sheʼriy dramalari va pamfletlari 
 „Onaizor“ (1970)
 „Doʻzaxdagi shayton“ (1976)

 

 
 Minhojiddin Haydar: „Bulbulsoʻz“ saqlab olish 
 Minhojiddin Haydar: „Visol xabari“ saqlab olish 
 Minhojiddin Haydar „Buyuk shaxslar“ portalida 

Turkum:1941-yilda tugʻilganlar
Alisher Navoiy (film)

Alisher Navoiy — Komil Yormatov tomonidan suratga olingan buyuk mutafakkir, shoir va davlat arbobi Alisher Navoiy haqidagi tarixiy dramaMegabook.ru.

 Syujeti 
Amir Temurning avlodidan boʻlgan Husayn Boyqaro shoir Alisher bilan uzoq yillik qalin doʻst. Alisher Husaynning nabirasiga ustozlik qiladi. davlatning oʻta muhim ishlarida Husaynga maslahatchi boʻladi. Saroyda yuz berayotgan fitnalar tufayli Alisher Husaynning koʻziga yomon koʻrinib qoladi va ular oʻrtasiga sovuqchilik tushadi.

 Rollarda 

 

Turkum:1947-yil filmlari
Turkum:Komil Yormatov filmlari
Turkum:Sovet Ittifoqi filmlari
Turkum:Oʻzbekiston filmlari