Lissabon Fanlar akademiyasi

Lissabon Fanlar akademiyasi Portugaliyadagi eng oliy ilmiy muassasa boʻlib, uning asosiy maqsadi ilmiy tadqiqotlar va Portugal madaniyatini tarqatishni ragʻbatlantirishdir.

Akademiyaning boshqaruv organi — Maʼmuriy kengash bo‘lib, uning prezidenti Adriano Xose Alves Moreira va bosh kotibi Antonio Dias Farinya.

 Tarixi 
thumb| Lissabon Fanlar akademiyasining jabhasidagi lavha
Lissabon Fanlar akademiyasi 1779-yil 24-dekabrda Mariya I hukmronligi ostida, Maʼrifatchiluk davrida , Qirollik Fanlar akademiyasi sifatida tashkil etilgan. Akademiyaning birinchi prezidenti Joao Karlush de Bragansa va Akademiyaning birinchi kotibi Xose Korreyya da Serra boʻlgan.

Dastlab, Akademiya uchta boʻlimdan iborat bo‘lgan — aniq va tabiiy fanlar; tasviriy sanʼat. 1851-yilda birinchi ikkitasi birlashtirildi va Akademiya ikkita — tabiiy va gumanitar fanlardan iborat boʻldi.

Oʻz tarixi davomida Akademiyaning rasmiy qarorgohi oltita joyda joylashgan boʻlib, hozirda Bairro Alto tepaligining pastki qismidagi „Lissabon Isoning monastiri“ binosini egallagan.

1910-yil inqilobidan keyin Akademiya Lissabon Fanlar akademiyasi deb nomlangan.

 Tashkiliy tuzilma 
Akademiya kafedralarining har birida bir qancha boʻlimlar (seksiyalar) mavjud boʻlib, ularda jami 30 nafar haqiqiy aʼzo (akademik) va 60 nafar muxbir aʼzo, shuningdek, akademiyaning xorijiy aʼzolari, muxbir aʼzolari va faxriy aʼzolari faoliyat yuritadi.

 Tabiiy va aniq fanlar boʻlimi 
Filialning prezidenti — Lissabon Fanlar akademiyasi Maʼmuriy kengashi vitse-prezidenti Eduard Romanu de Arantesh Oliveyra, filialning vitse-prezidenti — Armando Pombeyro, filial kotibi — Britaldo Rodriges, Kotib oʻrinbosari — Mariya Manuela Chaves.

Kafedra quyidagi boʻlimlarni oʻz ichiga oladi:

 Matematika
 Fizika
 Kimyo
 Yer va kosmik fanlar
 Biologiya
 dorishunoslik
 Muhandislik va amaliy fanlar

 Gumanitar fanlar kafedrasi 
Lissabon Fanlar Akademiyasi Maʼmuriy Kengashi raisi Adriano Moreira, shuningdek, boʻlim prezidenti, boʻlim vitse-prezidenti — Artur Anselmu, boʻlim kotibi — Antonio Dias Farinha, kotib oʻrinbosari Justino Mendes de Almeidafilialning portugal tilini tartibga soluvchilardan biri hisoblanadi.

Kafedra quyidagi boʻlimlarni oʻz ichiga oladi:

 Adabiyot va adabiy tanqid
 Filologiya va tilshunoslik
 Falsafa, psixologiya va pedagogika
 Tarix va geografiya
 Huquq va siyosatshunoslik
 Iqtisodiyot va moliya
 Sotsiologiya va boshqa ijtimoiy va gumanitar fanlar.

 Faoliyat yurituvchilar 
 Bo'limlar 
+ Faoliyat yurituvchilar Bo'lim Ism Tayinlov Manba1.Matematika bo'limi João Paulo Carvalho Dias 2007 José Francisco Rodrigues 2009 João Filipe Queiró 2015 Hugo Beirão da Veiga 2017 Maria Ivette Gomes 2018 2.Fizika bo'limi João Bessa e Sousa 1998 Filipe Duarte Santos 1999 Rui Vilela Mendes 2008 Paulo Peixeiro de Freitas 2016 António Amorim Barbosa 2020 3.Kimyoviy bo'lim Armando Pombeiro 1988 José Simões Redinha 2006 João Rocha 2020 José Galhardas de Moura 2020 António Varandas 2020 4.Yer va kosmik fanlar Miguel Telles Antunes 2000 António Ribeiro 2000 José Pereira Osório 2013 Manuel Lemos de Sousa 2014 Fernando Barriga 2020 5.Biologiya fanlari Roberto Salema 2005 Maria Salomé Pais 2005 Rui Malhó 2016 Cecília Leão 2019 Maria Helena Santos 2019 6.Tibbiyot fanlari José Manuel Toscano Rico 1988 José Rueff 2010 Alexandre Castro Caldas 2017 João Queiroz e Melo 2017 Jorge Soares 2020 7.Muhandislik fanlari va boshqa amaliy fanlar Maria Manuela Chaves 2001 Carlos Salema 2007 Luís Aires-Barros 2010 Henrique Leitão 2015 
 Fanlar 
+ Faoliyat yurituvchilarFanlar Ism Tayinlov Manba1.Adabiyot va adabiyotshunoslik Artur Anselmo 1999 Teresa Rita Lopes 2013 Eugénio Lisboa 2014 Hélder Macedo 2016 Manuel Alegre eleito membro da Academia de Ciências de Lisboa, Lux 16.11.2016 Manuel Alegre 2016 2.Filologiya va tilshunoslik Aires Nascimento 2013 José Adriano de Freitas Carvalho 2016 Telmo Verdelho 2016 Carlos Ascenso André 2020 João de Almeida Flor 2020 3.Falsafa, psixologiya va ta’lim fanlari António Braz Teixeira 1997 Michel Renaud 2012 Manuel Viegas Abreu 2016 Leonel Ribeiro dos Santos 2017 4.Tarix va geografiya António Dias Farinha 1999 Jorge Barbosa Gaspar 2013 Luís de Oliveira Ramos 2013 Vítor Serrão 2015 Maria Lucinda Fonseca 2020 5.Huquq va siyosatshunoslik Mário Júlio de Almeida Costa 1989 Adriano Moreira 2005 António Menezes Cordeiro 2010 Rui de Figueiredo Marcos 2018 Maria da Glória Garcia 2021 6.Iqtisodiyot va moliya Paulo de Pitta e Cunha 1995 José Luís Cardoso 2004 Jorge Braga de Macedo 2008 Manuel Porto 2008 Jaime Reis 2016 7.Sotsiologiya va boshqa inson va ijtimoiy fanlar António Valdemar 2008 José Barata-Moura 2013 Bernardo J. Herold 2016 António Barreto 2018 António Silva Ribeiro 2018 

 Akademiyaning institutlari 
Akademiyada ikkita asosiy institut mavjud:

 Oliy tadqiqotlar instituti , direktor — Adriano Moreira, tabiiy va gumanitar fanlar sohasida tadqiqot olib boradi.
 Portugal tilining leksikologiya va leksikografiya instituti , direktor — Artur Anselmo, portugal tilini saqlash va kengaytirish sohasida ishlaydi. Leksikologiya va leksikografiya instituti tomonidan amalga oshirilgan ishlar qatorida Zamonaviy portugal tili lugʻati misol sifatida keltirish mumkin.

Galereya

 

 

 Rasmiy veb-sayt (port. )
Turkum:Fanlar akademiyalari