Welesda mahalliy boshqaruv tarixi

Walesda mahalliy boshqaruvning zamonaviy shakli XIX asr oxirida paydo boʻlgan. Maʼmuriy okruglar birinchi marta 1889-yilda Walesda tashkil etilgan. Shahar va qishloq okruglari 1894-yilda tashkil topgan. Ular 1974-yilda mamlakat boʻylab sakkiz okrug va ularning ichida oʻttiz yetti tumanni oʻz ichiga olgan ikki bosqichli hokimiyat tizimi bilan almashtirildi. Ushbu tizimning oʻzi 1996-yilda 22 ta bir pogʻonali hokimiyatni joriy etish bilan yangilandi.

 Mahalliy boshqaruv toʻgʻrisidagi qonun. 1888-yil 
1889-yildan 1974-yilgacha maʼmuriy okruglardan tashkil topgan birliklar mahalliy hokimiyat maqsadlarida foydalanilgan. Okruglar 1888-yildagi Mahalliy hukumat toʻgʻrisidagi qonun (51 va 52 Vict, c. 41) asosida yaratilgan boʻlib, ular Wales va Angliya boʻylab farq qilmasdan bir xil qoʻllanadi. Walesda maʼmuriy okruglar Walesning tarixiy okruglariga asoslangan edi, lekin ular butunlay bir xil emas edi.

1888-yilgi qonun saylangan okrug kengashlarini yaratmadi, ular keyinroq yaratildi. Kengashlar 1894-yildagi Mahalliy boshqaruv qonuni bilan vujudga keldi. 1894-yilgi qonun „shahar tumanlari“ va „qishloq tumanlari“ga asos soldi.

 Maʼmuriy okruglar 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Wales_Administration_Map_1947.png/500px-Wales_Administration_Map_1947.png|right|thumb|802x802px
Jadvalda 1891- va 1961-yillardagi aholini roʻyxatga olishda qayd etilgan Walesdagi maʼmuriy okruglarning maydoni va aholisi koʻrsatilganCensus of England and Wales 1891, Vol. I, Table III. Administrative Counties and County Boroughs; Area, and Houses and Population in 1891 (Historic GIS Project, Queenʼs University, Belfast)1961 Census England and Wales: County Reports (www.visionofbritain.org.uk) :
Maʼmuriy okrug Hudud 1891(km 2) Aholisi 1891-yil Hudud 1961-yil (km 2) Aholisi 1961-yil Anglesey 712 km² 50 098 715 km² 51705 Brecknockshire 1b 902 km² 51 393 1, 899 km² 55,185 Kardiganshire 1, 793 km² 63 467 1, 794 km² 53 648 Carmarthenshire 2, 379 km² 130 566 2, 381 km² 168 008 Caernarfonshire (1) 1, 457 km² 117 233 1, 473 km² 121 767 Denbighshire 1, 717 km² 118 843 1, 732 km² 174,151 Flintshir 664 km² 77 277 662 km² 150 082 Glamorgan 2, 047 km² 467 954 1, 897 km² 523 253 Merionethshire 1, 731 km² 49 212 1, 709 km² 38 310 Monmutshir 203 347 336 556 Montgomerishhir 1, 386 km² 58 003 1, 403 km² 41 165 Pembrokeshire 1, 589 km² 88 296 1, 590 km² 94,124 Radnorshire 1, 219 km² 21 791 1, 219 km² 18 471
(1) 1926-yil 1-iyulda Carnarvonshire nomi oʻzgartirildi1931 Census of England and Wales, county report for Caernarvonshire.

 Tuman tumanlari 
Maʼmuriy jihatdan mustaqil boʻlgan bir qancha tumanlar ham bor edi:

 Kardiff 1889-yilda tashkil topgan (Glamorgan bilan bogʻlangan)
 Suonsi, 1889-yilda tashkil topgan (Glamorgan bilan bogʻlangan)
 Nyuport, 1891-yilda Monmutshirdan ajratilgan
 Merthyr Tydfil, 1908-yilda Glamorgandan ajralgan

Viloyat tumani Hudud 1911km 2 Aholisi 1911-yil Hudud 1961-yilkm 2 Aholisi 1961-yil Kardiff 26 km² 182 259 61 km² 256 582 Mertir Tydfil 72 km² 80 990 72 km² 59 039 Nyuport 18 km² 83 691 31 km² 112 298 Suonsi 21 km² 114 663 87 km² 167 322

 Mahalliy boshqaruv qonuni 1972: okruglar va tumanlar 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Wales_Administrative_1974.png/500px-Wales_Administrative_1974.png|right|thumb|788x788px
1974-yilda mavjud maʼmuriy okruglar tugatilib, ularning oʻrniga 1972-yildagi Mahalliy boshqaruv toʻgʻrisidagi qonunga binoan „okruglar“ deb nomlangan sakkizta yangi ikki pogʻonali hokimiyat tashkil etildi (1972-yil). Bu okruglar quyi boʻgʻinlarga boʻlingan.

Glamorgandagi uchta okrugdan tashqari barcha okruglar faqat Walescha nomlar bilan atalgan. Ular ham ingliz, ham Walescha nomlarga ega.

Ushbu ikki bosqichli okruglar 1996-yilda tugatilganda, ularning nomlari va hududlari lord-leytenantlik kabi maqsadlar uchun saqlanib qoldi. Ular Walesning saqlanib qolgan okruglari sifatida tanildi. 2003-yilda SI 2003/974 tomonidan har bir unitar hudud butunlay saqlanib qolgan.

 Okruglar 

 Gwent
 Janubiy Glamorgan(De Morgannwg)
 Oʻrta Glamorgan(Morgannwg Ganol)
 Gʻarbiy Glamorgan (Gorllewin Morgannwg)
 Dyfed
 Powys
 Gvinedd
 Clwyd

 Tumanlar 
Viloyatlar okruglarga boʻlingan, ular quyidagilar edi:

 Clwyd — Alyn va Deeside, Colwyn, Delyn, Glyndwr, Rhuddlan, Wrexham Maelor
 Dyfed — Carmarthen, Ceredigion, Dinefwr, Llanelli, Preseli Pembrokeshire (1987-yilgacha Preseli deb nomlangan), Janubiy Pembrokeshire
 Gvent — Blaenau Gvent, Islvin, Monmut, Nyuport, Torfaen
 Gwynedd — Aberconwy, Arfon, Dwyfor, Meirionnydd, Anglesey
 Mid Glamorgan — Cynon vodiysi, Ogwr, Merthyr Tydfil, Rhondda, Rhymney vodiysi, Taff – Ely
 Powys — Breknok, Montgomeri, Radnor
 Janubiy Glamorgan — Kardiff, Glamorgan vodiysi
 Gʻarbiy Glamorgan — Lliv vodiysi, Neat, Port Talbot (1986-yilgacha Afan deb nomlangan), Suonsi

 1996-yil 
Ushbu tumanlarni amaldagi unitar hokimiyatlarga qayta taqsimlash quyidagicha:
Unitar hokimiyat Oldingi tumanlar Blaenau Gwent Blaenau Gwentning koʻp qismi Bridgend Ogwrning koʻpchiligi Caerphilli Islvin, Rhymney vodiysi Carmarthenshire Karmarten, Llanelli, Dinefvr Kardiff Kardiff, Taffning bir qismi – Ely Seredigion Seredigion Konvi Aberconwy, Colwynning koʻp qismi Denbighshire Rhuddlan, Glyndwr va Colwyn qismlari Flintshir Alin va Diside, Delin Gvinedd Arfon, Dvayfor, Meirionnidd Anglesi oroli Anglesey Mertir Tydfil Mertir Tydfil Monmutshir Monmut, Blaenau Gwentning bir qismi Neath Port Talbot Neath, Port Talbot, Lliw vodiysining qismlari Nyuport Nyuport Pembrokeshire Preseli Pembrokeshire, Janubiy Pembrokeshire Powys Montgomeryshire, Radnorshire, Brecknock, Glyndwrning bir qismi Rhondda Cynon Taf Rondda, Cynon vodiysi, Taff-Elyning koʻp qismi Suonsi Suonsi, Lliv vodiysining qismlari Torfaen Torfaen Glamorgan vodiysi Glamorgan vodiysining katta qismi Reksham Wrexhamning koʻp qismi, Glyndwr qismlari

 

Turkum:Mahalliy oʻzini-oʻzi boshqarish