Bolgʻa tomi

thumb| Yagona bolgʻa nurli trussning tasviri. Boʻyinbogʻlar (c) pastdagi bolgʻa ustunlariga va tepada boʻyinbogʻga qoʻshiladi. 1908-yil.
Bolgʻa tomi — bu ingliz gotika meʼmorchiligiga xos boʻlgan dekorativ, ochiq yogʻoch tom tomi boʻlib, u „oʻrta asr ingliz duradgorining eng ajoyib harakati“ deb nomlanganBismanis, Maija R. The medieval English domestic timber roof: a handbook of types. New York u.a.: Lang, 1987. 163.. Ular anʼanaviy ravishda yogʻochdan yasalgan boʻlib, rafters qoʻnadigan, devordan chiqadigan qisqa toʻsinlardan foydalanilib, asosan oʻrtasi kesilgan bogʻlovchi nurdan tashkil topadi. Bu qisqa nurlar bolgʻa nurlariOxford English Dictionary, 2nd ed. deb ataladi va bu trussga oʻz nomini beradi. Bolgʻa tomida bitta yoki ikkita bolgʻacha truss boʻlishi mumkin.

 Dizayni 
Bolgʻa tomi yogʻochdan yasalgan tomning bir shakli boʻlib, bolgʻa tomining har qanday alohida yogʻoch boʻlagi uzunligidan kattaroq boʻlishiga imkon beradi. Tomning butun kengligini oʻz ichiga olgan oddiy bogʻlovchi nur oʻrniga, qisqa nurlar— bolgʻa nurlari— devordan kavisli qavslar bilan qoʻllab-quvvatlanadi va raftersni va odatda yoqa nurini qoʻllab-quvvatlash uchun tepada bolgʻa ustunlari yoki kamar tirgaklari qurilgan. Bolgʻa truss uni qoʻllab-quvvatlaydigan devorlarga yoki ustunlarga sezilarli darajada taʼsir qiladi. Hammerbeam tomlari yuqori darajada bezatilgan boʻlishi mumkin, shu jumladan bezakli marjon va korbellar, cherkov tomlari koʻpincha oʻyilgan farishtalar bilan bezatilgan.
thumb| Oʻrta maʼbad zalining ichki qismi va uning ikki bargli tomi
Bir juft bolgʻa nurlari boʻlgan tom bitta bolgʻa tomidir. Baʼzi tomlarda ikkinchi juft bolgʻa nurlari mavjud va ular qoʻshaloq bolgʻa tomlari (truss) deb ataladi.

Soxta bolgʻa tomi (truss) ikkita taʼrifga ega:

 Baʼzan bir turdagi kamonli trusslarda boʻlgani kabi bolgʻa nuridaDavies, Nikolas, and Erkki Jokiniemi. Dictionary of architecture and building construction. Amsterdam: Elsevier/Architectural Press, 2008. 144.Alcock, N. W.. Recording timber-framed buildings: an illustrated glossary. London: Council for British Archaeology, 1989. bolgʻa ustuni yoʻqSharpe, Geoffrey R.. Historic English churches a guide to their construction, design and features. London: I.B. Tauris, 2011. 111. fig. 61. yoki
 Bolgʻa ustuni bolgʻa ustuniga qoʻnish oʻrniga, bolgʻa ustuniga qoʻshiladiWood, Margaret. The English Mediaeval House. London: Ferndale Editions, 1980, 1965. 319.

 Uslub namunalari 
thumb| 19-asr boshlarida Vestminster zali
thumb|300x300px| Vindzor qal’asidagi zamonaviy bolgʻa tomi
Ehtimol, Angliyada 1310-yilda qurilgan eng qadimgi bolgʻa nurli binoBullen, M., Crook, J., Hubbuck, R., and Pevsner, N., The Buildings of England: Hampshire: Winchester and the North. New Haven, Conn., and London: Yale University Press Pub., 2010. 621. . Vinchesterda, Pilgrims' Halldagi Vinchester soborida joylashgan boʻlib, hozir Ziyorlar maktabining bir qismidir.

Vestminster zalining tomi (1395-1399) bolgʻa tomining ajoyib namunasidir. Vestminster zalining kengligi 20,8 metr (68 fut 4 dyuym) va bolgʻa nurlarining uchlari orasidagi teshik 7,77 metr (25)fut 6 dyuym). Zalning qoplamasidan bolgʻachagacha boʻlgan balandlik 12.19m (40fut) va yoqa nurining pastki tomoniga 19,35 metr (63 fut 6 dyuym), shuning uchun markazda qoʻshimcha balandlik 7,16 m (23fut 6 dyuym) qoʻlga kiritildi. Ramkaga koʻproq kuch berish uchun devor boʻlagining pastki qismidan yoqa nurining oʻrtasiga koʻtarilgan katta kemerli yogʻoch boʻlagi koridor boʻylab olib boriladi, ikkinchisi ham uchidan koʻtarilgan kavisli qavslar bilan mustahkamlanadi. bolgʻa nuri.

Bolgʻa tomlarining boshqa muhim namunalari Xempton korti va Eltham saroylari zallarida va Stamford yaqinidagi Burghley uyida mavjud. Bundan tashqari, Angliya boʻylab cherkovlarda, xususan, sharqiy okruglarda kichikroq oʻlchamlarning koʻplab misollari mavjud. Bolgʻalarning uchlari odatda qalqonlarni ushlab turgan qanotli farishtalar bilan bezatilgan; kavisli qavslar va toʻsinlar moʻl-koʻl mogʻorlangan va kattaroq misollardagi shpallar Vestminster zalida koʻrinib turganidek, chizma bilan toʻldirilgan.

Yaqinda Tarixiy Shotlandiya tomonidan amalga oshirilgan keng qamrovli restavratsiya loyihasi doirasida Stirling qal’asidagi Katta zalning bolgʻa tomi toʻliq tiklandi. Taxminan 1502-yilda Shotlandiya qiroli Jeyms IV tomonidan qurilganidan beri, tomdan tushadigan konstruktiv yuklar zalning devorlarini tashqariga burilishiga olib keldi. Tomning tizmasi tekis va tekis boʻlishini taʼminlash uchun trusslarning har biri bir oz boshqacha qadam va masofa bilan qilingan. Qayta tiklash 1991-yilda boshlangan va 1999-yilda yakunlangan.

Boshqa misollar: Edinburgdagi parlament zali, Edinburg qal’asidagi Katta zal, Nyu-kollej cherkovi, Oksford, Atelxempton uyining katta zali, Dorchester, Dorset, Moraydagi Darnauey qal’asining katta zali va Dartingtonning Buyuk zali tomlari ayni shu uslubga misol boʻladi.

Bolgʻa tomning ajoyib zamonaviy namunasi — Giles Downe tomonidan ishlab chiqilgan va 1997-yilda qurib bitkazilgan Vindzor qal’asidagi Avliyo Jorj zalining yangi gotik tomi hisoblanadi.

Ayrimlarning fikricha, Angliyadagi eng keng bolgʻa tomi kengligi 22 metrni tashkil etadi. Bristol Temple Meads temir yoʻl stantsiyasida Isambard Kingdom Brunel va ser Metyu Digbi Wyatt tomonidan joylashgan poezd omborida. Bolgʻa ustunlari va qavslar hech narsani qoʻllab-quvvatlamaydi, chunki tomning barcha ogʻirligi tomning asosiy yogʻoch qovurgʻalari va poezd shiyponidagi ustunlar orqali katta yon devorlar tomonidan mustahkamlangan va qoʻllab-quvvatlanganBuchanan, R. A.. Brunel: the life and times of Isambard Kingdom Brunel. London: Continuum, 2006. 74. states it is a „…mock-hammer-beam roof…“.

 

Turkum: Arxitektura