Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Lolabuloq nodir metalli pegmatitlar koni

Lolabuloq nodir metalli pegmatitlar koni — Qoratepa togʻining jan.-gʻarbi (Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumani)dagi kon. Lolabuloq granitoidli massivi doirasida joylashgan. Nodir metalli minerallashuvga ega boʻlgan pegmatoidli kvarsdala shpati jinslari konning sharqiy qismlari uchun xos. Dala shpatiga boy pegmatit maydoni intruziv bilan choʻkindimetamorfik qatlamlar tutashgan yerlarda joylashgan boʻlib, eni 1,5 km, uz. 25 km li hududni tashkil qiladi. Konning geologik tuzilishida biotitli va porfirli granodiorit, siyenit, biotit, muskovitli va leykokrat granitlar ishtirok etgan. Kon batolitga oʻxshash yuqori paleozoy davriga mansub magmatik togʻ jinslari, Dautosh va Burliktepa svitalariga mansub metamorfik ohaktoshli, effuziv kvars va felzit porfirli qatlamlar bilan oʻralgan. Kondagi nodir metalli pegmatitlar tarkibida mikroklin, muskovit, kvars, albit va aksessor elementlardan mineral va elementlar koʻrinishida berilliy: niobiy, kolumbit, tantal, qalay, kassiterit, litiyli muskovit, oʻzgargan spodumen, apatit, granit, kamroq turmalin, flyuorit va boshqa bor. Baʼzan nodir elementlarning minerallarini uchratish mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Loladaraxt

Loladaraxt, liriodendron (Liriodendron) — magnoliyadoshlar oilasiga mansub, bargi toʻkiladigan daraxtlar turkumi. 2 turi (L.tulipifera Shimoliy Amerikada va L.chinense Markaziy Xitoyda) 6op.L.tulipiferaning boʻyi 60 m cha, diametri 3,5 m cha. Poʻstlogʻi kulrang yoki qizgʻish-qoramtir. May — iyunda gullaydi (gullari lolaga uxshagani uchun L. deyiladi). Poʻstlogʻida oshlovchi moddalar bor. Yogʻochining xususiyatlari teraknikiga yaqin. Mebel, musiqa asboblari, radiopriyomniklar tayyorlashda, qishloq xoʻjaligi mashinasozligida, qogʻoz sanoatida ishlatiladi. Oʻzbekistonda manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Oʻzbekistonning Toshkent, Andijon, Fargʻona, Samarqand va boshqa shaharlarida L.ning keksa va yosh tuplari bor. L.ni urugʻidan koʻpaytirish usullari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika ishlab chikarish markazining Botanika bogʻida ishlab chiqilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Loladoshlar

Loladoshlar — bir urugʻpallalilar (lolasimonlar) sinfi (ajdodi) (Liliaceae)ra mansub oila. Koʻpchiligi piyozchali va tugunakli koʻp yillik oʻtlar. Baʼzilari daraxtsimon oʻsimlik va lianalardan iborat. Bargi yaxlit, koʻpincha, nashtarsimon, baʼzan tuxumsimon, guli, koʻpincha, toʻgʻri, ikki jinsli, toʻpguli boshoqsimon, roʻvaksimon yoki shingilsimon. Mevasi koʻsakcha. Barcha qitʼalarda tarqalgan. 10 turkumi. 470 ga yaqin turi bor. Oʻzbekistonda tabiiy holda 4 turkumga mansub usadi. Bularga loma, boychechak va boshqa kiradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil BARGLARI ODDIY, BUTUN POYA DA KETMA-KET JOYLASHADI. GULQO'RG'ONI ODDIY. MEVASI KO'SAK MEVA. BU OILA VAKILLARIDAN BIRI QIZIL LOLA. BO'YI 25SM. MEVASI KOSAKCHA MEVA. QIZIL LOLA O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI QIZIL KITOBIGA KIRITILGAN. ULARNING YURTIMIZDA 23 TURI MAVJUD. 

 

 

Turkum:Bir pallali oʻsimliklar
Turkum:Loladoshlar
Lolaqizgʻaldoq

Lolaqizgʻaldoq — koʻknordoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻt. Boʻyi 10—40 sm. Poyasi dagʻal tuklar bilan qoplangan, tub barglari uzun bandli, poyadagilari bandsiz. Barg plastinkasi ikki karra patsimon qirqilgan. Gullari yirik, gultojbarglari qizil, tubida yoysimon qora dogʻi bor. Mevasi dagʻal tuklar bilan qoplangan, dumaloq koʻsak. Aprelda gullaydi, mayning oxirida mevalaydi, iyunda quriydi. L. choʻllar, adirlar, bogʻlar, yoʻl yoqalari va bahorgi ekinlar orasida koʻp uchraydi. Poyasi, bargi va gullarida 0,1% alkaloid bor. Gultojbarglarining suvi xalq tabobatida oftob urgan bolalarga ichiriladi, shuningdek, ogʻrigan koʻzni yuvish uchun ishlatiladi. L.ni mollar yemaydi, pichanga aralashsa (ayniqsa, gullaganda) chorva mollarini zaharlashi mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Lome

Lome — Togo poytaxti, mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Gvineya qoʻltigʻi sohilidagi port. Iqlimi ekvatorial iqlim, eng issiq oylar (mart—aprel)ning oʻrtacha temperaturasi 31°, eng salqin oy (iyul — avgust) niki 23°. Yiliga urtacha 755 mm yogʻin yogʻadi. Aholisi 500 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari).

Shahar 19-asr oxirlarida 18-asrning 20-yillaridan mavjud boʻlgan qishloq oʻrnida bunyod etilgan. 1877-yildan Germaniya protektorati Togoning markazi boʻlgan. Birinchi jahon urushidan keyin (1914—18 yillarda) Fransiya mandatligidagi hududning, 1939—45 yillarda Fransiya vasiyligidagi Togoning maʼmuriy markazi. 1960-yil 27-apreldan mustaqil Togo Respublikasining poytaxti.

Lome — transport yoʻllarining muhim tuguni, aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Neftni qayta ishlash, metallurgiya, sement, marmar zavodlari, paxta tozalash, toʻqimachilik, oziq-ovqat, poyabzal korxonalari mavjud. Hunarmandchilik rivojlangan. Port orqali chetga fosforit, marmar, qahva, kakao, paxta va palma mahsulotlari chiqariladi. Lomeda Milliy majlis, Prezident saroyi, mehmonxona va boshqa maʼmuriy hamda jamoat binolari qurilgan. Ilmiy tadqiqotlar instituti, universitet, milliy muzey, kutubxona, oʻquv muassasalari bor. Turizm rivojlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Togo
Turkum:18-asrda tashkil etilgan aholi punktlari
Long boʻgʻozi

Long boʻgʻozi — Vrangel oroli bilan Osiyo sohillari oraligʻida, Sharqiy Sibir va Chukotka dengizlarini birlashtirib turadi. Uz. 128 km, engtor joyining kengligi 146 km, chuq. 36–50 m. Yilning koʻp qismi muz bilan qoplangan. Amerika kemasi kapitani T. Long nomi bilan atalgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha boʻgʻozlar
Long-aylend

Long-aylend — Atlantika okeanidagi orol, AQSH qirgʻoqlari yaqinida. Maydoni 4,5 ming km², uz. 200 km chamasida. Gʻarbiy qismida Nyu-York shahrining Bruklin va Kuins rayonlari; qolgan hududida dam olish zonalari, plyajlar, bogʻlar joylashgan. 1609-yilda ingliz dengizchi sayyohi G. Gudzon tomonidan kashf etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Long-bich

Long-bich - AQShning gʻarbiy qismidagi shahar, Kaliforniya shtatida, Tinch okean sohilida. Aholisi 461,5 ming kishi (2000). San-Pedro qoʻltigʻidagi port (yillik yuk ortib-tushirish 45 mln. t atrofida). Baliq ovlash floti bazasi. Neft olinadi va qayta ishlanadi. Asosiy sanoat tarmoqlari — raketa-kosmik va aviatsiya sanoatlari. Avtomobilsozlik, kemasozlik, metallsozlik, neft kimyosi, oziq-ovqat sanoati korxonalari, Kaliforniya universiteti filiali bor. Iqlim kurorti. Harbiy dengiz bazasi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Henry Longfellow

Henry Wadsworth Longfellow (1807.17.2, Portlend, Men shtati — 1882.24.3, Kembrij, Massachusets shtati) — amerikalik shoir, tarjimon. Advokat oilasida tugʻilgan. 1836—54 yillarda Garvard universitetining Yevropa i va tillari boʻyicha professor "Qullik haqida qoʻshiqlar" (1842) qoratanlilarni qulliqdan ozod qilish harakati taʼsiri ostida yaratilgan. "Koʻchmanchi qushlar" toʻplamida (1858) erksizlikni qoralab, ozodlikni madh etgan. Milliy boʻyoklarga boy "Evanjelina" (1847), "Maylz Stendishning unashtirilishi" (1858) kabi epik dostonlar muallifi. L. ijodida indeyslarning mashhur afsonalari asosida yozilgan "Gayavati haqida qoʻshiq" dostoni (1855) mashhur (bu qahramonlik eposi oʻzbek tiliga ham tarjima qilingan). 1863-yilda J. Bokkachcho va J. Choser uslublarida "Yoʻl boʻyidagi mehmonxona hikoyalari" toʻplamini yaratgan. L. Yevropa ining tarjimoni sifatida ham tanilgan. 1846-yilda "Yevropa shoirlari va sheʼriyati" toʻplamini nashr ettirdi. Bu toʻplamga amerikalik shoirlar, jumladan, L.ning oʻzi ham tarjima qilgan 400 dan ortiq asar kiritilgan. 1876— 79 yillarda 31 jilddan iborat "Turli oʻlkalarning sheʼrlari"ni nashr qildirdi. Ushbu toʻplamning 20-jildi chor Rossiyasi xalqlari iga bagʻishlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1807-yilda tugʻilganlar
Turkum:1882-yilda vafot etganlar
Turkum:17-fevralda tugʻilganlar
Turkum:24-martda vafot etganlar
London (Kanada)

London – Kanadaning janubiy qismidagi Ontario provinsiyasida joylashgan shahar. Aholisi 421,3 ming kishi (2001). Transport yoʻllarining muhim tuguni. Qishloq xoʻjaligi rayonining savdo va sanoat markazi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, mashinasozlik (radiotexnika va elektrotexnika, qishloq xoʻjaligi va transport mashinasozligi), kimyo sanoati, koʻn-poyabzal korxonalari, universitet borOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Ontario
Turkum:Kanada shaharlari
London ilm-fan muzeyi

London ilm-fan muzeyi, Ilm-fan va sanoat milliy muzeyi — Buyuk Britaniyada texnika yoʻnalishidagi eng yirik va qad. muzeylardan biri. 1851-yil Kensington parkidagi Katta texnika koʻrgazmasi negizida tashkil etilgan. 1857-yil 24-iyunda ochilgan. Fan va texnika taraqqiyoti tarixi hamda uning hozirgi holatini aks ettiradigan material va buyumlar yigʻilgan; shuningdek, ana shu material va buyumlar namoyish qilinadi. 60 ga yaqin boʻlimi bor. Muzeyda 50 mingga yaqin buyum mavjud. Kolleksiyalar xronologik tartibda joylashtirilgan. Ekspozitsiyalar namoyish qilinadigan maydon 30 ming m2ni tashkil etadi. Muzey buyumlari asosan, asl, ishlaydigan priborlar, jihoz va mashinalar (mas, aeronavtika boʻlimidagi ekspozitsiyalar orasida 20 dan ortiq samolyot bor) yoki ularning anik, modellaridan iborat. Muzeyning tarixiy noyob materiallari orasida J. Uattning yaxlitligicha muzeyga koʻchirib olib kelingan ustaxonasi, J. Stefenson lokomotivi saqlanadi. Muzeyda kutubxona, leksiya va kino zali, ustaxona, fotostudiya, boʻlimlarda lab.lar bor. London ilm-fan muzeyilar olib boriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Muzeylar
London universiteti

London universiteti – Buyuk Britaniyadagi eng yirik universitet va ilmiy tadqiqotlar markazlaridan biri. 1836-yil qirol Vilgelm IV farmoniga muvofiq, mamlakatning ayrim universitetlari talabalariga ilmiy daraja beradigan (tegishli imtihonlarni topshirgandan soʻng) muassasa sifatida tashkil etilgan. 1898-yil qayta tuzilib, oliy oʻquv yurti vazifasini ham oʻtay boshladi. 1907 va 1910-yilda parlamentning maxsus qarori bilan London universiteti tarkibiga Universitet (1826-yil tashkil etilgan) va Qirollik (1829) kollejlari qoʻshildi. London universiteti texnika fanlari, iqtisodiyot, yuridik, teologiya, tibbiyot, pedagog, musiqa fanlari boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda ijtimoiy va tabiiy fanlar boʻyicha turli ilmiy tadqiqotlar institutlari bor. 1947-yil London universiteti huzurida Britaniya tibbiyot federatsiyasi tashkil etilgan. Kutubxonasida 1 mln.dan ortiq asar saqlanadi. Universitetda 55 mingga yaqin talaba taʼlim oladi, 1,5 mingga yaqin oʻqituvchi ishlaydi. Ilmiy va ilmiy-metodik nashr etadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Angliya universitetlari
Turkum:Universitetlar
London qirollik jamiyati

London qirollik jamiyati (Tabiat haqidagi bilimlar taraqqiyoti boʻyicha London qirollik jamiyati) – Buyuk Britaniyaning yetakchi ilmiy jamiyati. Yevropadagi qadimiy ilmiy markazlardan biri. 1660-yil tashkil etilgan va 1662-yil Qirollik hartiyasi bilan tasdiqlangan. Buyuk Britaniyada ilmiy tadqiqotlarni tashkil etish va rivojlantirishda muhim rol oʻynaydi hamda ilmiy siyosatning asosiy masalalarini hal etishda maslahat organi, xalqaro nohukumat ilmiy assotsiatsiyalarda milliy FA sifatida ish koʻradi. London qirollik jamiyatij., asosan, tabiiy fanlar soxasida tadqiqot olib boradi. London qirollik jamiyatij. taʼsischilardan biri ingliz fizigi va kimyogari R. Boyl. R.Guk, K.Ren, I.Nyuton London qirollik jamiyatij.ning dastlabki rahbarlaridan boʻlishgan. 1 mingdan ortiq aʼzosi bor. Jahondagi eng qad. ilmiy jur.lardan biri boʻlgan „Falsafiy axborot“ni nashr etadi (1665-yildan)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:London
Lonjeron

Lonjeron (frans. longeron, longer — boʻylama yurish) — muhandislik inshootlari, uchish va harakatlanish qurilmalari (koʻpriklar, samolyotlar, avtomobillar, vagonlar, kemalar va boshqalar) ning asosiy kuch tushadigan qismi. Konstruksiyasining uzunligi boʻyicha (boʻylamasiga) joylashadi. Masalan, uchish apparatida — samolyot qanoti, fyuzelyajidagi va vertolyotning koʻtaruvchi vinti parragidagi L. (koʻndalang toʻsin) konstruksiyaga mustahkamlik, bikrlik beradi; avtomobilda — L. avtomobil ramalarining boʻylama toʻsini; unga dvigatel, yurish qismi, kuzov, bamper (bufer) lar va boshqa mahkamlanadi. L. tavrsimon, qutisimon, shvellersimon va quvursimon kesimli boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lopolit

Lopolit (yunoncha: lopas — tovoq va lithos — tosh) — magmatik togʻ jinslarining oʻrtasi choʻkkan va chekkalari koʻtarilgan yassi tovoq koʻrinishida yotishi. Hozirda L.ning koʻndalang kesimi voronkasimon va ichki strukturasi tovoqsimon ekanligi aniklangan. L. Yer poʻstiga singgan magma yer yuzasiga yaqin kelsa va L. yuzasini qoplagan choʻkindi jinslar magma oʻchogʻi zonasi tomon egilganda yuzaga keladi. Yana q. Togʻ jinslarining yotishi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Loran qatori

Loran qatori — kompleks oʻzgaruvchili funksiyalar nazariyasining muhim tushunchasi. Loran qatorining xususiy holi, yaʼni golomorf funksiyani uning yakkalangan maxsus nuqtasi atrofida Loran qatoriga yoyish juda muhimdir. Golomorf funksiyaning yakkalangan maxsus nuqtasi atrofidagi Loran qatori maxsus nuqtalarning ni aniklashga imkon beradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lord

Lord (ing. Lord) — 1) oʻrta asrlarda Angliyada dastlab yer egalarining nomi, keyinchalik ingliz oliy dvoryanlarining umumlashma unvoni. Britaniya parlamentida lordlar palatasini tashkil etuvchi qirollik per (Fransiya va Angliya oliy zodagonlari vakillarining nomi)lariga berilgan. 19-asrdan fan va madaniyat arboblari unvoni; 2) Buyuk Britaniyadagi baʼzi mansablarning tarkibiy qismi (mas, L.-kansler — lordlar palatasining raisi, L.-mer — London hamda boshqa yirik shaharlarda mahalliy hukumat idoralari boshligʻi).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Sofiya Loren

Sophia Loren (20-sentyabr 1934-yilda tugʻilgan) italyan film aktrisasidir. „Eng yaxshi aktrisa“ nominatsiyasida Oscar (Akademiya) mukofoti bilan taqdirlangan. 1949-yil „Goʻzallar tanlovi“da qatnashib, shu yildan filmlarda suratga tusha boshlagan. „Neapol oltinlari“, „Daryodan kelgan ayol“ filmlari unga katta shuhrat keltirgan. „Chochara“ filmidagi Chezira roli uchun „Oskar“ mukofotiga sazovor boʻlgan. „Italyancha nikoh“, „Kecha, bugun, ertaga“, „Bakkacho, 70“, „Kungaboqar“, „Gʻaroyib kun“, „Rim imperiyasining qulashi“, „Lamanchli kishi“ kabi filmlar Loren ijodida alohida oʻrin tutadi. 1990-yil „Shanba, yakshanba, dushanba“ filmida bosh rolni oʻynadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Filmografiyasi 

 

 

 
 

Turkum:1934-yilda tugʻilganlar
Turkum:Italiyalik aktrisalar
Turkum:Oscar mukofotining eng yaxshi aktrisa nominatsiyasi gʻoliblari
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Grammy mukofoti sovrindorlari
Turkum:Fransiyalik aktrisalar
Hendrik Lorentz

Hendrik Antoon Lorentz, Xendrik Anton Lorens (1853.18.7, Arnem — 1928.4.2, Harlem) — golland nazariyotchi fizigi. Leyden universitetini tugatgan (1872), shu universitet professor (1878 - 1923), Harlemdagi Teylor instituti direktori (1923-yildan). Ilmiy ishlari nazariy fizikaga oid. J. K. Maksvellttt elektromagnit nazariyasiga asoslanib, elektron nazariyani yaratgan, koʻpgina elektr va optik hodisalarni, xususan, Zeyeman effektini tushuntirib bergan; yorugʻlik dispersiyasini, yorugʻlikning sinish koʻrsatkichi va qutublanuvchanligi orasidagi bogʻlanishni aniqlagan; elektromagnit maydonda harakatlanayotgan zaryadli zarraga taʼsir etuvchi kuch (Lorents kuchi) ifodasini keltirib chiqargan; Lorentz — harakatdagi muhitlar elektrodinamikasi asoschisi. Nisbiylik nazariyasi asosida yotgan va uning nomi bilan ataladigan ko-ordinatalarni almashtirish (qarang Lorents almashtirishlari) ni ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureati (1902; Pieter Zeeman bilan hamkorlikda).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Fiziklar
Turkum:1853-yilda tugʻilganlar
Turkum:1928-yilda vafot etganlar
Turkum:18-iyulda tugʻilganlar
Turkum:4-fevralda vafot etganlar
Lorents almashtirishlari

Lorents almashtirishlari (nisbiylikning maxsus nazariyasida) — ikki inersial sanoq sistemasiga oid koordinatalar va vaqtlarining oʻzaro bogʻlanishini ifo-dalovchi formulalar. Bu formulalarni 1904-yilda X. A. Lorents oʻzining "Yorugʻlik tezligiga qaraganda kichik tezlik bilan harakatlanuvchi sistemadagi elektromagnit hodisalar" nomli klassik asarida keltiradi. Nisbiylikning maxsus nazariyasiga asosan, har qanday ikki inersial sanoq sistemasida vaqt va fazo bir jinsli harakterga ega boʻlib, ularning ikkala sistemadagi xususiyatlari bir-biridan farq qiladi. Masalan, vaqt ikkala sanoq sistemada ikki xil tarzda oʻtib boradi. Ikki inersial sanoq sistemadan biri ikkinchisiga nisbatan x oʻqining musbat yoʻnalishi boʻyicha oʻzgarmas v tezlik bilan harakatlanayotgan boʻlsin. Lorents almashtirishlaridan nisbiylik nazariyasining barcha kinemetik effektlarini keltirib chikarish mumkin. Lorents almashtirishlaridan nisbiylik nazariyasining asl mohiyati, xususan, uzunlik va vaqt oraligʻining nisbiyligi haqidagi muhim fizik xulosa kelib chiqadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lorents (tenglama)

Lorents - MAKSVEYEL TENGLAMALARI (Lorents tenglamalari) — klassik elektrodinamikaning asosiy tenglamalari; ayrim zaryadlangan zarralar hosil qiladigan mikroskopik elektr va magnit maydonlarni ifodalaydi. 19-asr oxiri va 20-asr boshida X. A. Lorents yaratgan elektron nazariya aso-sini tashkil qiladi. L. — Lorents (tenglama) makroskopik Maksveyell tenglamalarinp umumlashtirish natijasida hosil qilingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Konrad Lorenz

right|225px|thumb|Konrad Lorenz, 1978
Konrad Lorenz (7-noyabr 1903, Vena, 27-fevral 1989) — avstriyalik zoolog, etolog va zoopsixolog. Hayvonlarning instinktiv xulq-atvori va uning onto va filogenezda rivojlanishi toʻgʻrisidagi taʼlimotni ishlab chiqqan (Nikolaas Tinbergen bilan hamkorlikda); ayrim asarlarida hayvonlar xulq-atvorining biologik qonuniyatlarini kishilik jamiyatiga ham tadbiq etgan. Nobel mukofoti laureati (1973, Nikolaas Tinbergen va K. Frish bilan hamkorlikda).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1903-yilda tugʻilganlar
Turkum:7-noyabrda tugʻilganlar
Turkum:1989-yilda vafot etganlar
Turkum:27-fevralda vafot etganlar
Lorisimon toʻtiqushlar

Lorisimon toʻtiqushlar (Lorinae), qiltilli toʻtiqushlar — toʻtilar turkumining kenja oilasi. 60 ga yaqin turi maʼlum. Eng yirigi kaptardek keladi. Patlari har xil rangli. Tilining uchida gul nektarini soʻrishga moslashgan ingichka oʻsimtasi boʻladi. Avstraliya, Polineziya, Yangi Gvineya, Molukka va Kichik Zond orollarida tarqalgan. Daraxt kovagiga uya quradi. Oʻrmonda yashaydi. Asosan, gul nektari bilan oziqlanadi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lorisimonlar

Lorisimonlar (Lorisidae) - sush emizuvchilar sinfining chala maymunlar oilasi. 4 urugʻi maʼlum. Jumladan, xipcha lori (1 tur) va yoʻgʻon lori (2 tur) Jan.-Sharqiy Osiyoda, boshqa 2 urugʻi Afrikada tarqalgan. Xipcha lori gavdasining uzunligi 20—25 sm, juni sargʻishkulrang, dumi boʻlmaydi. Yoʻgʻon lori gavdasining uzunligi 18—40 sm, juni malla yoki kumusheimon yaltiroq, dumi juda kalta. L. — tungi hayvonlar, baʼzan yalqovlarga oʻxshab daraxtlarga osilib oladi. Bitta bola tugʻadi. Meva, qushlar tuxumi va hasharotlar bilan oziqlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Los Alamos

Los-alamos — AQShning jan.gʻarbidagi shahar, Nyu-Meksiko shtatida. Xeless (Qoyali togʻlar) togʻlarida, 2200 m balandlikda joylashgan. Shaharga 1942-yilda atom energiyasidan foydalanish va yadro qurollari (dastlabki atom bombalari) ishlab chiqarish sohasidagi tadqiqotlar markazi sifatida asos solingan. L.-Ada ilmiy tadkikrt institutlar majmuasi — Kaliforniya universiteti qoshidagi L.-A ilmiy lab. bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Losossimonlar

Losossimonlar (Salmonidae) - seldsimonlar turkumiga mansub oʻtkinchi va chuchuk suv baliqlari oilasi. Orqa suzgichida 17 tagacha nurlari boʻladi. Tuxum yoʻllari yaxshi rivojlanmagan, yetilgan uvildirigʻi tana boʻshligʻiga tushadi. Tinch okean lososlari (keta, bukri baliq, nerka, sima) va haqiqiy lososlar (segma, kumja, shixan va boshqalar) mavjud. L. fakat chuchuk suvlarda koʻpayadi (oʻtkinchi L. uvildiriq tashlash uchun daryolarga oʻtadi). Uvildiriq tashlash davrida L.ning tashqi koʻrinishi (ayniqsa, erkaklarida) keskin oʻzgaradi. Tinch okean lososi, bukri baliq va baʼzan L. hayoti davomida bir marta uvildiriq tashlab halok boʻladi. Pushti uncha koʻp boʻlmaydi. Koʻpchilik L. turi qumli, maydatoshli va toshli sayoz suvlarga uvildiriq tashlaydi. Bir qancha oʻtkinchi pakana formalarni hosil qiladi. L. ovlanadi. 11 turi va kenja Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan. Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekiston suv havzalarida orol lososi, yaʼni kumja va amudaryo gulmoyi kenja uchraydi (keyingi maʼlumotlarga qaraganda, orol lososi qirilib yoʻq boʻlib ketgan).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lot

Lot (gollandcha lood) — dengiz, koʻl, daryolarning chuqurligini kema bortidan turib oʻlchaydigan asbob. Dastlabki (50 m gacha chuqurlikni oʻlchash uchun), mexanik (200 m gacha) va gidroakustik (k,. Exolot) xillari bor. Dastlabki L. metr yoki futlarga boʻlingan poʻlat ar-qonga bogʻlangan toshlardan iborat. Mexanik L. suvga choʻktiriladigan pastki uchi ochiq chuqurlik oʻlchagich turubkadan iborat; gidrostatik bosim oʻlchanadi. Exolotning ishlash tarzi asbobdan tubgacha borgan va undan kaytgan tovush signallarining oʻtish vaqtini oʻlchashga asoslangan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lotaringiya

Lotaringiya (Lorraine) — Sharqiy Fransiyadagi tarixiy viloyat. Mozel daryosi havzasida joylashgan. Lotaringiya hududida Myort va Mozel, Myoz, Mozel, Vogez departamentlari joylashgan. 23,5 ming km². Aholisi 3,3 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Bosh shaharlari — Nansi va Mets. 9-asrda Lotaringiya— qirollik (Reyn daryosining quyi va oʻrta havzalari), 10-asr — 1766-yilda (tanaffus bilan) — gersoglik. 1766-yildan L.ning hamma hududi Fransiya tarkibiga kirgan, (1790-yil gacha viloyat maqomida). 1871-yil Sharqiy Lotaringiya Germaniya tomonidan zoʻrlik bilan egallab olingan. 1919 i. Fransiyaga qaytarib berilgan. 1940-yil Germaniya yana bosib olgan, 1944-yil ozod etilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Lotaringiya qirlari

Lotaringiya qirlari, Lotaringiya platosi — Fransiyaning shim.sharqiy qismidagi qirlar, Parij qavzasining sharqiy chekkasi. Sharqdan Vogezi, Ardenna togʻlari, gʻarbdan Shampan tekisliklari, jan. dan Langr platosi bilan chegaralangan. Mezozoy ohaktoshlaridan tuzilgan asimmetrik kuestali qator tepalardan iborat boʻlib, balandligi 350–400 m. Lotaringiya qirlari daryolar bilan boʻlib yuborilgan. Kirlar dub va qoraqayin oʻrmonlari bilan qoplangan. Daryo vodiylarida dehqonchilik qilinadi. Chorvachilik rivojlangan, tokzorlar bor. Temir rudasi va tosh tuzining yirik konlari topilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lotereya

thumb|1776-yilgi Lotereya chiptasi
Lotereya (ital. lotteria, frans tilida lot — qurʼa) — davlat yoki tashkilotlar tomonidan maxsus biletlar (L. biletlari) sotish orqali aholidan ixtiyoriy pul mablagʻlari yigʻish shakli. Yigʻilgan mablagʻlarning bir qismi pul yoki buyum yutuklari tarzida oʻyinga sarflanadi. Lotereyaning, asosan, quyidagi mavjud: 
 Tirajli L. — tartib raqamlari (seriya va razryadlarga boʻlingan) qoʻyilgan L. biletlari chiqariladi. Bir L. bileti qiymati, oʻyinni oʻtkazish vaqti, pul, buyum va boshqa yutuklar miqdori L. chiqarilguniga qadar belgilanadi. 
 Bir lahzali L. (allergi) — L. oʻyini bilet sotib olingan zahoti oʻtkaziladi, yutuqli biletlar ularni aniqlashni istisno qiluvchi yopiq holda chiqariladi. Yutuqli oʻyin bileti sotib olinganidan soʻng himoya qatlamini oʻchirish, biletning bir qismini kesish va boshqa bilan darhol aniqlanadi.

L. birinchi marta 1466-yil 24-fevralda Bryugge shahrida (Germaniya) kambagʻallarga yordam uyushtirish uchun mablagʻ yigʻish maqsadida oʻtkazilgan. SSSRda, shu jumladan, Oʻzbekistonda aholi mablagʻlarini madaniy-maʼrifiy va boshqa tadbirlarga jalb etish maqsadlarida 20-asrning 20-yillari boshidan dastlab mahalliy davlat va jamoat tashkilotlari tomonidan L. oʻyinlari tashkil etilgan. 1926-yildan turli koʻngilli tashkilotlar (Osoaviaxim, Qizil Krest va Qizil Yarim Oy va boshqalar) L.lari keng tarqadi. 1958-yildan ittifoqdosh respublikalarda davlat L.lari (pul-buyum, sport, badiiy, DOSAAF va boshqalar) chiqarildi va ulardan olingan daromadlar shu respublikalar byudjetiga oʻtkazildi.

Hozirgi davrda koʻpgina xorijiy mamlakatlarda L.ni munitsipalitetlar, xayriya jamgʻarmalari oʻtkazadi. Oʻzbekistonda 1991-yildan keyin, asosan, tirajli va lahzali L.lar chiqarila boshlandi. "Sovgʻa" (1995), "Mustaqillik" (1996) davlat pul-buyum L.lari, xayriya jamgʻarmalari, jamiyatlar ("Navroʻz", "Amir Temur", "Bobur", "Mehr-shafqat va salomatlik", "Nuroniy", "Mahalla", "Kamolot", "Oltin meros" va boshqalar) hamda turli tashkilotlar tomonidan turli xil L.lar chiqarildi. L.lar mamlakatda ijtimoiy-iqtisodiy dasturlarni amalga oshirish, tarixiy obidalarni saqlash, taʼmirlash, yangi ish oʻrinlarini tashkil qilish, sportni rivojlantirish, xayriya, kam taʼminlangan oilalarni ijtimoiy himoya qilish va boshqa tadbirlarni amalga oshirish maqsadlarida oʻtkaziladi. Oʻzbekiston Respublikasi da L.ni chiqarish Oʻzbekiston Respublikasining "Faoliyatning ayrim ni litsenziyalash toʻgʻrisida"gi qonuni (2000-yil 25-may), Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Pul-buyum lotereyalari oʻtkazishni tashkil etishni takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi (2002-yil 15-noyabr) qarori bilan tartibga solinadi. Mintaqaviy L. oʻyinlarini oʻtkazish boʻyicha viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari huzurida xoʻjalik hisobidagi ixtisoslashtirilgan tuzilmalar tashkil etilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Lotin amerikasi

thumb
Lotin amerikasi (, ) – Shimoliy Amerikaning jan. qismida, Rio-Bravodel – Norte daryosidan jan.da (Markaziy Amerika va Vest-Indiya bilan birga) va Janubiy Amerika joylashgan mamlakatlarning umumiy nomi. Umumiy maydoni 20,5 mln. km². Lotin amerikasida Antigua va Barbuda, Bagama Orollari, Barbodos, Beliz, Gaiti, Gvatemala, Gonduras, Grenada, Dominika, Dominikana Respublikasi, Kosta-Rika, Kuba, Meksika, Nikaragua, Panama, Salvador, Sent-Vinsent va Grenadina, Sent-Kits va Nevis, Sent-Lyusiya, Trinidad va Tobago, Yamayka, Argentina, Boliviya, Braziliya, Venesuela, Gayana, Kolumbiya, Paragvay, Peru, Surinam, Urugvay, Chili, Ekvador dav-latlari va Buyuk Britaniya, Fransiya, Niderlandiya hamda AQSH mulklari joylashgan. Lotin amerikasi aholisi etnik tarkibi jixatidan juda xilma-xil. Lotin amerikasi mamlakatlarida Yevropadan koʻchib borganlar va ularning avlodlari, metislar, mulatlar, indeyslar, negrlar, xitoylar, hindlar va boshqa yashaydi. 18 mamlakatda davlat tili yoki rasmiy til – ispan tili, Braziliyada portugal tili, Gaitida fransuz tili, Surinamda niderland tili, qolgan mamlakatlarda ingliz tili. Lotin amerikasi axrlisining koʻpchiligi soʻzlashadigan roman tillari lotin tili negizida tashkil topganligi sababli qitʼaning bu qismi „Lotin amerikasi“ deb ataladi.

Yevropalik istilochilar bosib olgunlariga qadar Lotin amerikasi aholisi boʻlgan indeys qabilalari ilk sinfiy davlatlarni vujudga keltirgan. Bu xalqlarning ayrimlari oʻz yozuvlarini ham ixtiro qilishgan, shuningdek astronomiya, matematika va tibbiyot fanlari sohalarida, rangli metallarga ishlov berish, toʻquvchilik, qurilish texnikasi, dengizchilik, tasviriy sanʼatda ancha yutuqlarga erishishgan. 15-asrning oxirlarida X. Kolumbning Amerika qitʼasiga ilk bor borishi bir kancha Yevropa mamlakatlari tomonidan Lotin amerikasining bosib olinishini boshlab berdi. 19-asrning boshlariga kelib uzoq vaqt davom etgan mustaqillik uchun kurashlar deyarli barcha mustamlakalarning siyosiy mustaqillikni qoʻlga kiritishi bilan yakunlandi.

Lotin amerikasining 26 mamlakati aʼzo boʻlgan Lotin Amerikasi iqtisodiy sistemasi deb nomlanuvchi regional iqtisodiy tashkilot (qarorgohi Karakasda) hamda 11 mamlakat aʼzo boʻlgan Lotin Amerikasi integratsiya assotsiatsiya (uyushma)si deb nomlanuvchi savdo-iqtisodiy guruh (qarorgohi Montevideoda) tashkil etilgan. Lotin amerikasi tabiiy resurslarga juda boy. Temir rudasi, boksit, oltin, mis, kobalt, nodir va noyob metall konlari, Atlantika okeani sohilida neft va gaz konlari bor. Tuprogʻi va iqlim sharoitlari Lotin amerikasida qimmatbaho tropik oʻsimliklar, jumladan kakao, shakarqamish, kofe, sitrus mevalar va boshqalarni yetishtirish imkonini beradi. Qisman tropik va subtropik oʻrmonlar saqlanib qolgan.

Lotin amerikasining iqtisodiy jihatdan eng rivojlangan mamlakatlari – Braziliya, Argentina va Meksika. Lotin amerikasi mamlakatlari eksportining 80%ni xom ashyo tovarlari tashkil etadi, chetdan esa, asosan, tayyor mahsulot keltiriladi. Yana Lotin amerikasida joylashgan mamlakatlarning alohida maqolalariga qarangOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Yana qarang 

 Janubiy Amerika
Lotin imperiyasi

Lotin imperiyasi - 4-salib yurishi ishtirokchilari tomonidan bosib olingan Vizantiya hududida barpo qilingan davlat (1204). Poytaxti — Konstantinopol shahri Imperatorning bevosita mulklaridan tashqari, Lotin imperiyasi tarkibiga Fessaloniki qirolligi, Axey knyazligi va Afina gersogligi va boshqa kirgan. 1261-yilda Nikeya imperatori Konstantinopolni egallab, oʻz poytaxtini shu shaharga koʻchirgach, Lotin imperiyasi barham topgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lotinlar

Lotinlar — Italiyadagi Latsiy (hozirgi Latsio viloyati)da yashagan qad. italik qabilalari. Miloddan avvalgi 1-ming yillikning boshlarida Lotin ittifoqiga birlashishgan. Rivoyatlarga koʻra, L. va sabinlar Rimga asos solgan (miloddan avvalgi 754/753).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Rim Tarixi
Ernest Lawrence

right|200px|thumb|Ernest Lawrence
Ernest Lawrence (1901.8.8, Kanton, Janubiy Dakota — 1958.27.8, Palo-Alto, Kaliforniya) — amerikalik fizik. Yel universitetini tugatgan (1925). Berkli shahridagi Kaliforniya universitetida (1930-yildan professor, 1936-yildan shu universitet Radiatsiya laboratoriya direktori) ishlagan. Ilmiy ishlari tezlatkichlar texnikasi, yadro fizikasi va uning biologiya va tibbiyotda qoʻllanishiga oid. 1930-yilda zarralarning magnit rezonas tezlatkichi — siklotron gʻoyasini ilgari surgan va birinchi namunasini kurgan (amerikalik olim N. Edlefsen bilan hamkorlikda). 1933-yilda vodorod izotopi — deytronnch kashf qildi va ular hosil qiladigan reaksiyalarni tekshirdi. AQSH atom bombasini yaratishda ishtirok etgan. Nobel mukofoti laureati (1939).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yilNobel mukofoti sovrindorlari

 

Turkum:Fiziklar
Turkum:20-asr amerikalik olimlari
Lourensiy

Lourensiy ( lotincha Lowrencium), Lr — Mendeleyev davriy sistemasining III guruxiga mansub sunʼiy radioaktiv element. Tartib raqami 103, atom massasi 260,105; aktinoidlarga kiradi, barqaror izotoplari yuq. Massasi sonlari 253 dan 260 gacha boʻlgan 8 ta radioaktiv izotopi maʼlum. Eng uzoq, yashaydiga izotopi 26OLr (T1/2=180 s, a-nurlanuvchi). Birikmalarida 3 valentli, ion radiusi Lr3+ 0,0921 nm. Ogʻirlik miqdorida olinmagan, tadqiqotlar 256Lr (T1/2=35s)ning alohida atomlari ustida olib borilgan. Lourensiyning kashf etilganligi haqidagi maʼlumot ilk bor Lourensiy Giorso (AQSH) tomonidan 1961-yil eʼlon qilingan. Siklotronni kashf etgan olim Lourensiy Lourens sharafiga shu nom bilan atalgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kimyo
Turkum:Kimyoviy unsurlar
Lof (janr)

Lof — xalq ogzaki poetik ijodining hajviy-yumoristik janrlaridan. Lofbozlik, lofchilik, lof (urish) aytish deb ham yuritiladi. Mubolagʻaga asoslanadi, maqsadi — kishilarda kulgi uygʻotish, shuningdek, u yoki bu hodisaga diqqatni jalb etish, tanqidiy munosabat bildirish. L. askiya, qiziqchilik, masharabozlik kabilarga yaqin turadi. Unda tabiat va jamiyat hodisalari boʻrttirib muqoyasa qilish yoʻli bilan aks ettiriladi. L.lar tarafkashlar, baʼzan bir kishi tomonidan ham ijro etilishi mumkin. L.chidan hozirjavoblik, sinchkovlik, oʻtkir zehn, katta tajriba hamda soʻzda chechanlik talab etiladi. L., ayniqsa, oʻzbek xalq dostonlari, ogʻzaki drama, ertak va latifalarda koʻp uchraydi (mas, "Uch yolgʻonda qirq yolgʻon" ertagi va boshqalarda). Xalq sayillari, tomosha va yigʻinlarida soʻz ustalari, askiyachilar va hokazo. L.ning yangi-yangi shakl va maʼnolarini namoyish qiladilar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lofoten orollari

thumb|Lofoten (2025)
Lofoten orollari - Norvegiya dengizidagi arxipelag, Skandinaviya ya. o.ning shim.-gʻarbiy qirgʻoqlari yaqinida, undan Vestford boʻgʻozi orqali ajralgan. Norvegiya hududi. 4 katta va koʻplab mayda orollardan iborat. Maydoni 1,2 ming km². Qirgʻoqlari tik, fordlar bilan parchalangan. Relyefi togʻli, eng baland joyi 1161 m. Granit, gneys, siyenit va kristall slanetslardan tuzilgan. Iqlimi sernam, dengiz iqlimi. Yiliga 1600 mm dan ortiq yogʻin yogʻadi. Togʻ tundrasi oʻsimliklari oʻsadi. Aholi sohil boʻylab joylashgan. Baliq (seld, treska) ovlanadi. Qoʻychilik rivojlangan. Eng katta aholi punkti — Svolver.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lox-ness

Lox-ness — Buyuk Britaniya shim.dagi koʻl, Shotlandiyada. Glen-Mop tektonik botigʻida joylashgan. Maydoni 56 km², uz. 39 km, eng chuqur joyi 230 m. Qirgʻoqlari tik, qoyali. Muzlamaydi. Atlantika okeanining Mori-Fert qoʻltigʻiga oqadi. L.-N. — Kaledon kanalining bir qismi. L.-N.da "Nessi" deb nomlanuvchi nomaʼlum ulkan maxluq yashaydi degan taxminlar bir necha yillardan buyon tasdiqlanmadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lochinsimonlar

Lochinsimonlar - yirtqich qushlar turkumining bir oilasi. 58 turi maʼlum. Tumshugʻi oʻtkir. Qanotlari uzun va kambar, ilik suyagi kalta, barmoqlari uzun. Nari bilan modasining rangi oʻxshash. Baʼzi uya quradi. 2—6 ta tuxum qoʻyadi. Antarktidadan tashqari, hamma hududlarda tarqalgan. Mayda sut emizuvchiyaar, qushlar, sudralib yuruvchilar, suvda va kuruklikda yashovchilarni qirib foyda keltiradiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Qushlar
Lochira

Lochira — oshirilmagan (xamirturushsiz) xamirdan tayyorlangan non turi. Iliq suvda tuz, soʻng mol yogʻi (baʼzan sariyogʻ yoki margarin) eritilib, xamir qoriladi va 10—15 min. oʻrab, tindiriladi. Soʻngra xamirdan 200 g li zuvalalar uzib olinadi va yupqa qilib (3—4 mm) non shaklida yoyiladi. Yasalgan yupqa non yuziga qalin qilib chakich urilib, tandirda yoki duxovka patnisida pishiriladi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Loshmidt soni

Loshmidt soni (NL) - normal sharoitda r - 101325 Pa (1 atm) bosim va T ~ 273,75 K (°S) temperaturada turgan ideal gazning 1 m3 hajmdagi mo-lekulalari (atomar gaz holidagi atomlar) soni. Birinchi boʻlib 1805-yilda avstriyalik fizik Y. Loshmidt (J. Loschmidt; 1821—95) aniqlagani uchun uning nomi bilan ataladi. 1956-yilda Italiyaning Turin shahrida Jahondagi oʻzgarmas kattaliklarga bagʻishlangan Xalqaro konferensiyada Loshmidt soni — NL =2,6872-10" sm3 = 2,6872KYam3 molekulalar (atomlar) soni qabul qilindi. Loshmidt soni boshqa oʻzgarmas kattaliklar bilan boglanib bir qancha fizik tenglamalarda uchraydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Loyan

Loyan — Xitoyning markaziy qismidagi shahar, Loxe daryosi sohilida, Xenan provinsiyasida. Aholisi 1,5 mln. kishidan ziyod. Transport yoʻllarining muxim tuguni. Traktorlar, konchilik jihozlari va sharikli podshipniklar ishlab chiqaruvchi yirik markaz. Qurilish sanoati rivojlangan. Shuningdek, yogʻochsozlik, oziq-ovqat, ip gazlama sanoati korxonalari bor. L. yaqinida toshkoʻmir va temir rudasi qazib olinadi.

Shaharga miloddan avvalgi 1108-yilda asos solingan. Dastlab Loi deb atalgan. Choju (miloddan avvalgi 770—516 yillar), Soʻnggi Xan (miloddan avvalgi 25—220), Gʻarbiy Szin (265— 316), Shimoliy Veey (386-534), Sunggi Tan (10-asr) kabi bir qancha Xitoy sulolalari davlatining poytaxti boʻlgan. Barcha davrlarga oid tarixiy va badiiy yodgorliklar: shahar devorlari, saroylar, ibodatxonalar, imperatorlar maqbaralari saqpangan. Xitoyda dastlabki budda ibodatxonalaridan biri boʻlgan shahar chekkasidagi Baymasi ibodatxonasi (miloddan avvalgi 68 yilda qurilgan) va Lunmun gor ibodatxonasi (5—9-asrlar), ayniqsa, mashhur. 1958-yilda L. yaqinida Guan Yuya ibodatxonasida temirdan yasalgan buyumlar, jez idishlar, oynalar, qurollar koʻplab toʻplangan muzey ochilgan. Issiqlik elektr st-yasi qurilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Xitoy shaharlari
Logʻon kanali

Logʻon kanali — Fargʻona vodiysidagi kanal. Uzunligi 32,6 km. 1939-yil 17 kun ichida 14 ming kishi ishtirokida qazilgan. Kanal qurilishida 338 ming m3 tuproq qazish ishlari bajarildi va bir qancha gidrotexnik inshootlar qurildi. Kanal sersuv Isfayramsoyni kamsuv Shohimardonsoy bilan birlashtiradi. Logʻon kanali ishga tushirilishi Fargʻona vodiysidagi ayrim tumanlarning suv bilan taʼminlanishini yaxshiladi va 20 ming ga qoʻshimcha yangi yer oʻzlashtirish imkonini berdi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Fargʻona viloyati kanallari
Logʻon svitasi

LOGʻON (LYAKON) SVITASI (Isfara yaqinidagi qishloq nomidan) — Fargona neft-gaz provinsiyasiga mansub stratigrafik boʻlinma, quyi boʻr qatlamlarining alb yarusida joylashgan. Bu svita stratigrafiyasi bilan O. M. Akramxoʻjayev va M. S. Saydaliyeva shugʻullangan. Svita yotqiziqlari oqish, kulrang va pushti ohaktoshlardan iborat. Baʼzi joylarda ohaktoshlar dolomitlashgan. Ular orasida oz miqsorda qizil gil va alevrolit qatlamlari uchraydi. Andijon guruh konlarida gil aralash qumtoshlardan tashkil topgan. Qumtoshlar mayda donali, yashil rangli. Qalinligi Isfara yaqinida 63 m, Quvasoyda 59 m, Soʻxda 25 m, Andijon guruh sturukturalarida 80–95 m, Qoraolmada 212 m, Qurshob botigʻida 161 m va hokazo.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lohur

Lohur — Pokistonning shimoliy-sharqiy qismidagi shahar. Ravi daryosining chap sohilida. Panjob viloyatining maʼmuriy va iqtisodiy markazi. Kattaligi va iqtisodiy mavqei jihatidan mamlakatda Karachi shahridan keyin 2-oʻrinda. Aholisi 5,1 mln. kishi (1998).

Lohur milod boshlarida bunyod etilgan. X asrda hind rojaligining markazi. XI asr boshida Mahmud Gʻaznaviy hukmronligi ostiga oʻtgan. 1099—1114 va 1153—1186-yillarda Gʻaznaviylar davlatining poytaxti boʻlgan. 1240-yilda moʻgʻullar, 1342- va 1398-yillarda xoxorlar, 1398-yilda Amir Temur askarlari egallagan. Dehli sultonligi va Boburiylar saltanatida Panjob noibligining markazi. XVI—XVII asrlarda Boburiylarning muvaqqat qarorgohi, XVIII asrda Nodirshoh va Ahmadshoh Durroniy qoʻl ostida boʻlgan. 1799—1849-yillarda sikhlar davlati, 1849—1947-yillarda ingliz mustamlakachilariga tobe boʻlgan. 1947—1955-yillarda Panjob provinsiyasining, 1955—1970-yillarda Lohur viloyati va Gʻarbiy Pokistonning, 1970-yil iyuldan Panjob viloyatining maʼmuriy markazi.

Lohur — transport yoʻllarining muhim tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Pokistonning savdo-moliya va diniy markazi. Lohur va unga yoʻldosh shaharlarda toʻqimachilik (ip va jun gazlamalar, shoyi), oziq-ovqat, rezina-texnika, koʻn-poyabzal, metallurgiya, metallsozlik va mashinasozlik (qishloq xoʻjaligi mashinalari, transport jihozlari, nasoslar va elektrotexnika buyumlari ishlab chiqarish), oyna-shisha korxonalari, temir yoʻl ustaxonalari, issiklik elektr stansiyasi, gugurt fabrikasi mavjud. Lohur — hunarmandchilik (oltin va kumush buyumlar tayyorlash, gilam toʻqish, kashtachilik va naqqoshlik)ning qadimiy markazi.

Panjob universiteti (1882-yildan), muhandislik-texnologiya universiteti, Sanʼat milliy kolleji, Markaziy muzey, Sanʼat va savdo muzeyi, Texnologiya muzeyi, Lohur qalʼasi muzeyi (Boburiylar davriga oid) va boshqa muzeylar, shahar chetida Shalimor bogʻi, Jahongir maqbarasi (1626) bor.

Lohurda meʼmoriy yodgorliklardan qalʼa (1570), Jahongir saroyi (1617), Marvarid masjid (1645), Vazirxon masjidi (1634), Oltin masjid (1753), universitet binosi va boshqa saqlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 
Turkum:Pokiston shaharlari
Abulqosim Lohutiy

Abulqosim Lohutiy (1887-yil 12-oktyabr, Kirmonshoh, Gʻarbiy Eron – 1957-yil 16-mart, Moskva) – fors-tojik shoiri, yangi tojik sheʼriyatining asoschilaridan biri. 1905—11 yillardagi Eron inqilobining ishtirokchisi. „Bisotun“ gazetasi (1916, Kirmonshoh shahri), „Fors“ jurnali (1921, Istanbul shahri)ni nashr ettirgan. 1922 – yil ikkinchi Tabriz qoʻzgʻoloniga („Lohutiyxon qoʻzgʻoloni“) rahbarlik qilgan. Bu qoʻzgʻolon bostirilgach, Erondan chiqib ketishga majbur boʻladi. Avval Moskvada, soʻng Dushanbe shahrida yashay boshlaydi. „Uch qatra“ (1932), „Farangiston safari“ (1934) dostonlari, „Shevchenko vasiyatnomasiga javob“ (1934), „Oqin Jambulga“ (1937) va boshqa sheʼrlari xalqlar doʻstligi mavzusida. Ikkinchi jahon urushi yillari yozilgan sheʼr va dostonlari fashizm ustidan gʻalabaga ishonch ruhi bilan sugʻorilgan. „Temirchi Kova“ (1939) librettosi tojik adabiyotida bu janrda yozilgan ilk asardir. Urushdan keyingi yillarda yaratilgan asarlarida tinchlik tarannum etilgan („Tinchliksevarlar qoʻshigʻi“, „Miting“ va boshqalar). „Eron naʼrasi“ (1950), „Koreya xalqiga“ (1952) sheʼrlarida esa Sharq xalqlari ozodlik va mustaqillik uchun kurashga daʼvat etiladi. A. S. Pushkin, A. S. Griboyedov, V. V. Mayakovskiy, U. Shekspir, Karpo Vega va boshqa yozuvchilarning asarlarini tojik tiliga tarjima qilgan. Lohutiy bir necha yil Toshkentda yashadi. Oʻzbekistonga bagʻishlangan bir turkum sheʼrlar yaratdi („Oʻrta Osiyo“, 1934; „Oʻzbekiston“, 1939; „Oʻzbek onasining topshirigʻi“, „Doʻst keldi“, 1941 va boshqalar). Asarlari oʻzbek tilida nashr etilgan (Devon, 8 • 1 1958; „Tanlangan asarlar“, 1968).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Luangprabang

Luangprabang, Luangpxabang — Laosning shim. qismidagi shahar. Aholisi 70 ming kishidan ziyod. Mekong daryosi boʻyidagi port. Aeroport bor. Mamlakatning shim. qismidagi iqtisodiy va madaniy markaz. Hunarmandchilik rivojlangan. Laosning qad. shaharlaridan biri. Qirol qarorgohi boʻlgan. Diniy markaz. 16—19-asrlarda qurilgan budda haykallari, 30 dan ortiq ibodatxona, Qirol saroyi, qad. qoʻlyozmalar kutubxonasi bor. Shaharga 14-asrda asos solingan. 1946-yilgacha L. Laosdagi turli feodal davlat va knyazliklarning poytaxti boʻlib keldi. 1947-yilda Laos davlati tuzilgach, mamlakat poytaxti Vyentyan shahriga koʻchirildi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Luanda

Luanda – Angola poytaxti. Mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Luanda provinsiyasining maʼmuriy markazi. Atlantika okeani sohilida, Kvanza daryosi quyilishi yaqinida joylashgan. Aholisi 2 mln. kishidan ziyod (1990-yillar oxirlari). Iqlimi tropik, sernam iqlim, aprel oyidagi eng yuqori temperatura 33°, iyuldagi eng past temperatura 16,5°; yiliga 250–500 mm yogʻin yogʻadi, Transport yoʻllari tuguni. Yirik port (chetga neft va neft mahsulotlari chikariladi; yillik yuk ortib-tushirish qariyb 3 mln. t). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega.

Mamlakatdagi ishlab beruvchi sanoat mahsulotining 50% dan ortigʻi Luandada ishlab chiqariladi. Neftni qayta ishlash, kimyo, rezina-texnika, toʻqimachilik, oziq-ovqat, tayyor qismlardan avtomobil yigʻish asosiy sanoat tar-moqlari hisoblanadi. Luanda yaqinidan neft olinadi. Universitet, kutubxonalar, Angola va Dundu muzeylari bor. Shaharga 1575-yilda portugallar tomonidan asos solingan. 16-asr oxirlaridan Luanda Portugaliyaning Angoladagi mustamlakasining maʼmuriy markazi va muhim bazasi boʻlgan. 18—19-asrlarda qul savdosining yirik markazi hisoblangan. Mustamlakachilik davri (17 – 18-asrlar)da qurilgan meʼmoriy yodgorliklar salangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Angola
Luanshya

Luanshya — Zambiyaning markaziy qismidagi shahar. Aholisi 146 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Transkontinental shossedagi muhim transport punkti. Shahar yonidan magistral temir yoʻl oʻtgan. Mis qazib olinadigan va eritiladigan rayon markazi. Elektr simlari, kabel, shpatlar, mis va alyuminiydan turli buyumlar ishlab chiqariladi; oziqovqat, taxta tilish korxonalari, texnologiya instituti bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Luara

Luara — Fransiyadagi eng uzun dare. Uzunligi 1012 km, havzasining maydoni 115 ming km². Savenna togʻlaridan boshlanib, Markaziy Fransiya massivi va Luara pasttekisligidan oqadi va Atlantika okeanining Biskay qoʻltigʻiga estuariy hosil qilib quyiladi. Asosiy irmoqlari: Alye, Sher, Vyenna (chapdan). Oʻrtacha suv sarfi 800 m³/sek. Yomgʻir va qor suvlaridan toʻyinadi. Suvi fevral va mart oylarida koʻpayib, avgust va sentabr oylarida kamayadi. Roan shahrigacha kema qatnaydi. Kanallar orqali Reyn, Sena, Sona daryolari bilan bogʻlangan. L. daryosi sohillarida Orman, Tur, Nant shaharlari, estuariysida — Sen-Nazer porti joylashgan. L. vodiysida 15—16-asrlarda qurilgan koʻplab qasrlar saqlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Fransiyadagi daryolar
Lub

Lub, floema — oʻsimliklarning poya va ildizlarida kambiy bilan peritsikl orasida joylashgan (oʻtkazuvchi, yaʼni toʻrsimon naycha va lub parenxima tolalaridan iborat) toʻqimalar kompleksi. L.ning asosiy funksiyasi — hosil qilingan organik moddalarni tana boʻylab tarqatish. L., koʻpincha, zaxira oziq moddalarning toʻplanish joyi boʻlib ham xizmat qiladi. L.ning asosiy anatomik elementa — toʻrsimon naychalarda moddalar harakatlanadi.

Bunday naychalar hujayralari tirik boʻlib, ularda moddalar almashinuvi roʻy beradi. Hujay-ralar orasidagi toʻsiqlarda hujayralarni bir-biri bilan bogʻlab turadigan elaksimon plastinkalar mavjud. L.ning parenxima hujayralarida zaxira va chiqindi moddalar (kraxmal, oqsil, oshlovchi moddalar, kauchuk, alkaloidlar, efir moylari va boshqa, shuningdek, mineral tuzlar) qatlami hosil boʻladi. L. tolalari qalin pusti choʻziq hujayralardan iborat boʻlib, mexanik funksiyani bajaradi. Ular odatda, lub tolalari deb ataladi. Birlamchi vaikkilamchi L. ajratiladi. Birlamchi L., odatda, toʻrsimon va lub parenximasidan iborat boʻlib, boshlangʻich tuzuvchi toʻqima — prokambiydan vujudga keladi. Birlamchi L., asosan, qirqquloklar, plaunlar, qirq-boʻgʻimlar, yopiq urugʻlilardan birpallalilarda boʻladi. Ikkilamchi L. koʻproq ochiq urugʻli va ikki urugʻpallali oʻsimliklarda, birlamchi L.ga qoʻshimcha holda vujudga keladi. Koʻp daraxtlarda L.ning eski qismlari yosh qismlaridan ajralib qolib, asta-sekin daraxt poʻstlogʻiga aylanadi va vaqt oʻtishi bilan nobud boʻladi.

Baʼzi oʻsimliklarda L. toʻqimasi juda rivojlangan boʻlib, qoʻshni tuqimalardan osongina ajraladi. Undan pishiq tola olsa boʻladi. Kanop, jut, zigʻir, nasha va boshqa tolali oʻsimliklarning poʻstloq qismida uzun L. tolalari joylashgan. Tolalarni ajratib olish uchun oʻsimliklarning poʻstlogʻi (mas, kanop oʻsimligi poʻstlogʻi) poyadan mashinalar yordamida shilib olinib quritiladi va L. zavodlariga topshiriladi. U yerda maxsus texnologiya boʻyicha ishlanib, tolalar ajratib olinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Botanika
Turkum:Fan