Futbol boʻyicha Ispaniya kubogi

Futbol boʻyicha Ispaniya kubogi yoki Qirol kubogi ( — Qirol kubogi) — Ispaniya professional futbol klublari oʻrtasida har yili oʻtkaziladigan kubok turniridir.

 Tarix 

1902-yili keyinchalik Real Madrid klubi prezidenti boʻlgan ʻ’Karlos Padros’’ Alfonso XIII tantanali taxtga oʻtirish marosimiga toʻgʻrilab futbol musobaqasi tashkillashtirishni maslahat berdi. Madrid klubi tashabbusi ostida yana toʻrt ispan klubi musobaqaga chaqirildi. Bular: „Barselona“, „Espanyol“, „Biskaya“ birlashgan jamoasi va poytaxtning „Nyu Fut-Bol“ jamoalari edi. Birinchi turnir gʻolibi „Biskaya“ jamoasi boʻldi. Shundan boshlab Qirollik kubogi boshlandi. 
1910-yilda Ispaniya klublari oʻrtasida parchalanish vujudga keldi. Oʻzaro adovat va keskinlik ikki futbol assosiyatsiyaga boʻlinishga olib keldi. Bular: Ispaniya futbol federatsiyasi va Ispaniya futbol klublari uyushmasi edi. 1910-yildan 1913-yilgacha har bir assosiyatsiya oʻzining shaxsiy kubok musobaqalarini oʻtkazib tashkil qilib keldi.

1937-yilda Ispaniyada fuqarolar urushi boshlanganligi uchun respublika provinsiyalarida Erkin Ispaniya Kubogi deb nomlangan turnir oʻtkazdilar. Bu turnirdagi finalda ikki levantiya jamoalari roʻbaro kelishdi. „Levante“ „Valensiya“ ustidan 1:0 hisobida zafar quchdi. Bu turnirning natijasi esa Qirollik futbol federatsiyasi tomonidan 2007-yildagina rasman tan olindi.

 Kubok sohiblari 
200px|thumb|right|2011-yilda Real Madrid qoʻlga kiritgan kubok
Turnir tashkil etilgandan beri kubok 12 marta oʻzgartirilib, yangicha koʻrinishda ishlab chiqilgan. Undan toʻrttasi umrbod „Barselona“ga tegishli boʻlib, yana uchtadan „Atletiko Madrid“ va „Atletik Bilbao“larga tegishlidir. Va yana bitta kubokni „Real Madrid“ qoʻlga kiritgan. Kuboklar bu klublarga umrbod berilishi ketma-ket Qirollik kubogida gʻolib chiqqanligi yoki umumiy hisobda besh marta turnirda gʻolib chiqqanligi sabablidir. Birinchi kubok 1902-yili „Biskaya“ jamoasiga taqdim etilgan edi. „Sevilya“ klubi esa 1939-yilda birinchi bora ʻ’Generalissimus kubogi"ni qoʻlgan kiritgan, keyinchalik general Franko vafo etgandan soʻng, Madridning „Atletiko“ klubiga oxirgi 11-nchi Xeneralisimo kubogi topshirilgan.

 Turnirning nomlanishi 

 1902 — Taxtga oʻtirish kubogi (Qirol Alfonso XIII Janob Oliylari Kubogi)
 1902—1932 — Qirollik kubogi (Copa Del Rey)
 1932—1936 — Respublika Prezidenti Sovrini (Trofeo Presidente de la II República)
 1937 — Erkin Ispaniya Kubogi (2007-yili rasman tan olingan.)
 1938 — Kubok musobaqasi oʻtkazilmagan.
 1939—1976 — Generalissimus Kubogi (Copa del Generalísimo)
 1977 y.b. — Qirollik kubogi (Copa del Rey)

 Oʻyinlarni oʻtkazish formati 
1928-yili Ispaniya futbol ligasi tashkil etilguncha, kubok musobaqalari milliy chempionat rolini egallardi. Jamoalar mahalliy va regional futbol birlashmalaridan tanlab olinardi. Ligani takomillashtirish asnosida bundanda qulay kvalifikatsion sxema ishlab chiqildi. Bunga koʻra, jamoalar guruh bosqichlaridan saralab olinardi.

Boshqalardan farqi, masalan, Angliyaning futbol assosiatsiyasining kubokidan farqi, Ispaniya turnirida qatnashuvchi jamoalar soni chegaralangan. Turnirda Primera (oliy divizion) jamoalarini barchasi, Segunda (ikkinchi divizion) jamoalarini barchasi, Segunda „B“ning eng yaxshi jamoalari va Terser (toʻrtinchi divizion) gʻoliblari ishtirok eta oladi.

Boshlangʻich bosqichda quyi divizionda ishtirok etayotgan jamoalar bilan yutqizgan musobaqani tark etish qoidasi boʻyicha oʻynaladi. Quyi diviziondagi jamoa uchun oʻz uyida oʻynash imtiyozi beriladi. 1/32 va 1/16 va chorak final va yarim final oʻyinlari ikkita: uyda va mehmondagi oʻyinlardan iborat boʻladi. Final bitta uchrashuvdan iborat boʻladi, oʻyin esa neytral stadionda oʻtkaziladi.

Azaldan (2004/05 mavsumigacha) saralash bahsidan to 1/8 finalgacha bitta oʻyin zaifroq jamoa maydonida oʻtkazilgan. 1/8, 1/4 finallar va yarim final esa ikkita oʻyindan iborat boʻlgan, final esa neytral maydonda oʻtkazilgan. Ammo 2005/06 mavsumidan boshlab Qirollik futbol federatsiyasi kvalifikatsiya tizimiga oʻzgartirish kiritdi. Bu esa quyi diviziondagi jamoalarni orasida katta norozilik keltirib chiqardi. Bunda buyon Segunda „B“ jamoalari oldin oʻz divizionlaridagi jamoalar bilan bir necha oʻyinlar oʻtkazib, keyin Segunda „A“ jamoalari bilan ham bir necha oʻyinlar oʻtkazishi va shundan soʻng, gʻolib jamoalar Primera jamoalari bilan oʻynash imkoniyatiga ega boʻladilar. Shunda ham ular oʻynaydigan Primera jamoalari Yevropa turnirlaridagi hech qanday musobaqada qatnashmaydiganlari bilan birga maydonga tushadilar. UEFA kubogi yoki Chempionlar Ligasida musobaqalari doirasida ishtirok etadigan jamoalarga esa imtiyoz sifatida 1/8 finalidan turnirga qoʻshilish imkoniyati berildi.

2006/07 mavsumida futbol federatsiyasi oʻyin tizimiga yana oʻzgartirish kiritdi. Bugalgisida Segunda „B“ jamoalari oʻzaro bir necha saralash oʻyinlari oʻtkazishi, keyin Segunda „A“ jamoalari bilan roʻbaro kelishi va 1/16 finalda yevromusobaqalarda qatnashishidan qatʼiy nazar, Primero jamoalari bilan kuch sinashadi deb belgilandi.

Qirollik kubogi sohibi avtomatik tarzda keyingi mavsumda Yevropa Ligasida ishtirok etish huquqini qoʻlga kiritadi(1999-yilga qadar kubok sohibi Kubok egalari kubogi musobaqasida qatnashib kelgan, 2009-yilgacha esa — UEFA kubogida).

Va yana kubok sohibi Ispaniya Superkubogi oʻyinida oʻynash huquqini qoʻlga kiritadi. Bu oʻyinda kubok sohibi mavsumdagi milliy chempionat gʻolibi bilan kuch sinashadi.

 Gʻoliblar va Finalchilar 

 Klub Yutganlar Finalchi Yutilgan yillar Oxirgi finalga chiqqan yili Barcelona 32 43 1910, 1912, 1913, 1920, 1922, 1925, 1926, 1928, 1942, 1951, 1952, 1953, 1957, 1959, 1963, 1968, 1971, 1978, 1981, 1983, 1988, 1990, 1997, 1998, 2009, 2012
2015
2016
2017
2018
2021
2025 2025 Athletic Bilbao 23 11 1903, 1904, 1910, 1911, 1914, 1915, 1916, 1921, 1923, 1930, 1931, 1932, 1933, 1943, 1944, 1945, 1950, 1955, 1956, 1958, 1969, 1973, 1984 2012 Real Madrid 19 19 1905, 1906, 1907, 1908, 1917, 1934, 1936, 1946, 1947, 1962, 1970, 1974, 1975, 1980, 1982, 1989, 1993, 2011, 2014 2004 Atlético Madrid 10 9 1960, 1961, 1965, 1972, 1976, 1985, 1991, 1992, 1996, 2013 2010 Valencia 7 9 1941, 1949, 1954, 1967, 1979, 1999, 2008 1995 Real Zaragoza 6 5 1964, 1966, 1986, 1994, 2001, 2004 2006 Sevilla 5 2 1935, 1939, 1948, 2007, 2010 1962 RCD Espanyol 4 5 1929, 1940, 2000, 2006 1957 Real Unión 3 1 1918, 1924, 1927 1922 Real Sociedad 2 6 1909, 1987 1988 Real Betis 2 2 1977, 2005 1997 Deportivo La Coruña 2 0 1995, 2002 - Arenas Club 1 3 1919 1927 RCD Mallorca 1 2 2003 1998 Club Bizcaya 1 1 1902 1907 Racing de Irún 1 0 1913 - Celta de Vigo 0 3 - 2001 Getafe CF 0 2 - 2008 Real Valladolid 0 2 - 1989 Sporting de Gijón 0 2 - 1982 Club Español de Madrid 0 2 - 1910 CA Osasuna 0 1 - 2005 Recreativo de Huelva 0 1 - 2003 Real Madrid Castilla‡ 0 1 - 1980 UD Las Palmas 0 1 - 1978 CD Castellón 0 1 - 1973 Elche CF 0 1 - 1969 Granada CF 0 1 - 1959 Racing de Ferrol 0 1 - 1939 CE Sabadell FC 0 1 - 1935 CE Europa 0 1 - 1923 FC España 0 1 - 1914 Gimnástica Madrid 0 1 - 1912 Real Vigo Sporting 0 1 - 1908

‡ Real Madridning rezerv klubi hisoblanadi. Rezerv klublarga 1990-91 mavumidan boshlab, bu turnirda ishtirok etish taʼqiqlab qoʻyilgan.

 === Finallar ===
MavsumOʻtkazilgan joyGʻolibFinalistHisob2014Mestalla, ValenciaReal MadridBarcelona 2-12013Santiago Bernabéu Stadium, MadridAtlético MadridReal Madrid 1-22012Visente Kalderon, MadridBarcelonaAtletik Bilbao3-02011Mestalla, ValenciaReal MadridBarcelona1-0 (qbv)2010Camp Nou, BarcelonaSevillaAtletico Madrid2-02009Mestalla, ValenciaBarselonaAthletic Bilbao4-12008Vicente Calderón, MadridValencia CFGetafe CF3-12007Santiago Bernabéu Stadium, MadridSevillaGetafe CF1-02006Santiago Bernabéu, MadridRCD EspanyolReal Zaragoza4-12005Vicente Calderón, MadridReal BetisOsasuna2-1 (qbv)2004Lluís Companys, BarcelonaReal ZaragozaReal Madrid3-2 (qbv)2003Martínez Valero, ElcheRCD MallorcaRecreativo de Huelva3-02002Santiago Bernabéu, MadridDeportivo La CoruñaReal Madrid2-12001La Cartuja, SevillaReal ZaragozaCelta Vigo3-12000Mestalla, ValenciaRCD EspanyolAtlético Madrid2-11999La Cartuja, SevillaValencia CFAtlético Madrid3-01998Mestalla, ValenciaBarcelona RCD Mallorca1-1 (penaltilar, 5-4)1997Santiago Bernabéu, MadridBarcelona Real Betis3-2 (qbv)1996La Romareda, ZaragozaAtlético MadridBarcelona 1-0 (qbv)1995Santiago Bernabéu, MadridDeportivo La CoruñaValencia CF2-11994Vicente Calderón, MadridReal ZaragozaCelta Vigo0-0 (penaltilar, 5-4)1993Estadio Luis Casanova, ValenciaReal MadridReal Zaragoza2-01992Santiago Bernabéu, MadridAtlético MadridReal Madrid2-01991Santiago Bernabéu, MadridAtlético MadridRCD Mallorca1-01990Estadio Luis Casanova, ValenciaBarcelona Real Madrid2-01989Vicente Calderón, MadridReal MadridReal Valladolid1-01988Santiago Bernabéu, MadridBarcelona Real Sociedad1-01987La Romareda, ZaragozaReal SociedadAtlético Madrid2-2 (penaltilar, 4-2)1986Vicente Calderón, MadridReal ZaragozaBarcelona 1-01985Santiago Bernabéu, MadridAtlético MadridAthletic Bilbao2-11984Santiago Bernabéu, MadridAthletic BilbaoBarcelona 1-01983La Romareda, ZaragozaBarcelona Real Madrid2-11982José Zorrilla, ValladolidReal MadridSporting de Gijón2-11981Vicente Calderón, MadridBarcelona Sporting de Gijón3-11980Santiago Bernabéu, MadridReal MadridCastilla CF6-11979Vicente Calderón, MadridValencia CFReal Madrid2-01978Santiago Bernabéu, MadridBarcelona UD Las Palmas3-11977Vicente Calderón, MadridReal BetisAthletic Bilbao2-2 (penaltilar, 8-7)1976Santiago Bernabéu, MadridAtlético MadridReal Zaragoza1-01975Vicente Calderón, MadridReal MadridAtlético Madrid0-0 (penaltilar, 4-3)1974Vicente Calderón, MadridReal MadridBarcelona 4-01973Santiago Bernabéu, MadridAtlético BilbaoCD Castellón2-01972Santiago Bernabéu, MadridAtlético MadridValencia CF2-11971Santiago Bernabéu, MadridBarcelonaValencia CF4-31970Camp Nou, BarcelonaReal MadridValencia CF3-11969Santiago Bernabéu, MadridAtlético BilbaoElche CF1-01968Santiago Bernabéu, MadridBarcelonaReal Madrid1-01967Santiago Bernabéu, MadridValencia CFAtlético Bilbao2-11966Santiago Bernabéu, MadridReal ZaragozaAtlético Bilbao2-01965Santiago Bernabéu, MadridAtlético MadridReal Zaragoza1-01964Santiago Bernabéu, MadridReal ZaragozaAtlético Madrid2-11963Camp Nou, BarcelonaBarcelonaReal Zaragoza3-11962Santiago Bernabéu, MadridReal MadridSevilla CF2-11961Santiago Bernabéu, MadridAtlético MadridReal Madrid3-21960Santiago Bernabéu, MadridAtlético MadridReal Madrid3-11959Santiago Bernabéu, MadridBarcelonaGranada CF4-11958Santiago Bernabéu, MadridAtlético BilbaoReal Madrid2-01957Montjuïc, BarcelonaBarcelonaRCD Español1-01956Santiago Bernabéu, MadridAtlético BilbaoAtlético Madrid2-11955Santiago Bernabéu, MadridAtlético BilbaoSevilla CF1-01954Chamartín (ʻʻSantiago Bernabéu’’), MadridValencia CFBarcelona3-01953Chamartín (ʻʻSantiago Bernabéu’’), MadridBarcelonaAtlético Bilbao2-11952Chamartín (ʻʻSantiago Bernabéu’’), MadridBarcelonaValencia CF4-21951Chamartín (ʻʻSantiago Bernabéu’’), MadridBarcelonaReal Sociedad3-01950Chamartín (ʻʻSantiago Bernabéu’’), MadridAtlético BilbaoReal Valladolid4-11949Chamartín (ʻʻSantiago Bernabéu’’), MadridValencia CFAtlético Bilbao1-01948Chamartín (ʻʻSantiago Bernabéu’’), MadridSevilla CFCelta Vigo4-11947Riazor, A CoruñaReal MadridRCD Español2-01946Montjuïc, BarcelonaReal MadridValencia CF3-11945Montjuïc, BarcelonaAtlético BilbaoValencia CF3-21944Montjuïc, BarcelonaAtlético BilbaoValencia CF2-01943 Chamartín (ʻʻSantiago Bernabéu’’), MadridAtlético BilbaoReal Madrid1-01942Chamartín (ʻʻSantiago Bernabéu’’), MadridBarcelonaAtlético Bilbao4-31941Chamartín (ʻʻSantiago Bernabéu’’), MadridValencia CFRCD Español3-11940Chamartín (ʻʻSantiago Bernabéu’’), MadridRCD EspañolReal Madrid3-21939Montjuïc, BarcelonaSevilla FCRacing Ferrol6-21936Mestalla, ValenciaMadrid FCBarcelona2-11935Chamartín (ʻʻSantiago Bernabéu’’), MadridSevilla FCCE Sabadell FC3-01934Montjuïc, BarcelonaMadrid FCValencia CF2-11933Montjuïc, BarcelonaAthletic BilbaoMadrid FC2-11932Chamartín (ʻʻSantiago Bernabéu’’), MadridAthletic BilbaoBarcelona 1-01931Chamartín (ʻʻSantiago Bernabéu’’), MadridAthletic BilbaoReal Betis3-11930Montjuïc, BarcelonaAthletic BilbaoMadrid CF3-21929Mestalla, Valencia RCD EspañolReal Madrid2-11928El Sardinero, SantanderBarcelona Real Sociedad3-11927Torreo, ZaragozaReal UniónArenas Club de Getxo1-01926Mestalla, ValenciaBarcelona Atlético Madrid3-21925Reina Victoria, SevillaBarcelona Arenas Club de Getxo2-01924Atotxa, San Sebastián Real UniónReal Madrid1-01923Les Corts, BarcelonaAthletic BilbaoCE Europa1-01922Coia, VigoBarcelona Real Unión5-11921San Mamés, BilbaoAthletic BilbaoAtlético Madrid4-11920El Molinón, GijónBarcelona Athletic Bilbao2-01919 Martínez Campos, MadridArenas Club de GetxoBarcelona 5-21918OʻDonnell, MadridReal UniónMadrid FC2-01917La Industria, BarcelonaMadrid FCArenas Club de Getxo2-11916La Industria, BarcelonaAthletic BilbaoMadrid FC4-01915Amute, IrúnAthletic BilbaoRCD Español5-01914Amute, IrúnAthletic BilbaoFC España de Barcelona2-11913La Industria, BarcelonaBarcelona Real Sociedad2-11913OʻDonnell, MadridRacing de IrúnAthletic Bilbao1-01912La Industria, BarcelonaBarcelonaGimnástica de Madrid2-01911Jolaseta, BilbaoAthletic BilbaoCD Español3-11910Tiro de Pichón, Madrid Barcelona Club Español de Madrid-1910Ondarreta, San SebastiánAthletic BilbaoVasconia-1909OʻDonnell, MadridClub CiclistaClub Español de Madrid3-11908OʻDonnell, MadridMadrid FCReal Vigo Sporting2-11907Hipódromo, MadridMadrid FCClub Bizcaya1-01906Hipódromo, MadridMadrid FCAthletic Bilbao-1905Tiro de Pichón, MadridMadrid FCSan Sebastián-1904Tiro de Pichón, MadridAthletic Bilbao -1903Hipódromo, MadridAthletic BilbaoReal Madrid3-21902Hipódromo, MadridBizcayaBarcelona2-1

 Etimologiya 

Real Madrid avvallari Madrid FC deb nomlangan, 1920-yilgacha Real qoʻshimchasi boʻlmagan. 1941-yilda general Franko qarori bilan noispan ismlarni ishlatishni taʼqiqlab qoʻydi. Shuning uchun FC Barcelona — CF Barcelonaga, Sevilla FC — Sevilla CFga, Athletic Bilbao esa Atlético Bilbao deb oʻzgartirilishga majbu boʻlindi. RCD Espanyol esa 1995-yilgacha RCD Español nomi ostida taniqli edi.

 
 Barcha oʻyinlar natijalari, oʻyin sanalari, final oʻyini natijalari 
 oʻtgan yillardagi gʻoliblar roʻyxati, final oʻyinlari natijalari arxivi 
 Turnir tarixidagi eng qiziqarli oʻyinlar 
 Yaqindagi kubok oʻyinlari — qisqacha soʻz, statistika.  — Qirollik futbol federatsiyasining rasmiy sayti 
 Novosti, kommentarii, opisanie matchey 2007 

Turkum:Ispaniyada futbol kubogi musobaqalari