Odam koʻzi

thumb
Odam koʻzi – odamning koʻruvchi juft sezgi organi. Odam koʻzi boshning tepa old qismida joylashgan boʻlib, uning atrofida qosh, qovoq, kipriklar joylashgan. Ushbu aʼzolar mimikada faol ishtirok etadilar. Odam koʻzining ishlash prinsipi yorugʻlikning miqdori bilan chambarchas bogʻliq.

 Tuzilishi 
Odam koʻzi ko'z olmasi, koʻrish nervlari va yordamchi organlar(qovoq (teri), qosh, kiprik, koʻz olmasi mushaklari)dan tashkil topgan. U har xil yoʻnalishda bemalol aylana oladi: vertikal (tepaga va pastga), gorizontal (oʻngga va chapga) kabi. Odam koʻzi atrofida 3 juft mushaklar joylashgan boʻlib, 4 tasi toʻgʻri (tepa, pastki, ichki va tashqi) va 2 tasi egri (ustki va ostki) taraflarga harakatlantiruvchi mushaklardir. Bu mushaklarni miyadan keluvchi signallar boshqaradi.
Tashqi tuzilishi
Odam koʻzining tashqi tarafidan faqat eng kichik va eng boʻrtib turgan joyi – ko'z gavhari va uni oʻrab turuvchi ozgina joyi koʻrinadi xolos. Qolgan asosiy qismi koʻz soqqasi ichida turadi. Koʻz unchalik toʻgʻri boʻlmagan shar formasida boʻlib, katta yoshli odamlarning koʻzining hajmi 7,448 sm³, ogʻirligi esa 7-8 gramm keladi. Odam koʻzining kattaligi barchada bir xil boʻlib, bir necha millimetrgagina ulushigagina farq qiladi.

 Koʻz kasalliklari 
Koʻz kasalliklarini oʻrganuvchi fan oftalmologiya deb ataladi.
Koʻzni shikastlovchi koʻplab kasalliklar mavjud boʻlib, ular boshqa kasalliklar (masalan qandli diabet) bilan surunkali ogʻrish orqali ham yuzaga kelishi mumkin.
Koʻz kasalliklarining baʼzi :
 Katarakta
 Glaukoma (koʻz yalligʻlanishi)
 Miopiya(uzoqni koʻra olmaslik)
 Daltonizm (rang ajrata olmaslik)
 Astigmatizm

 Oʻlchami 
Kattalar orasida koʻz oʻlchamlari faqat bir yoki ikki millimetrga farq qiladi. Koʻz yuzi, odatda, kengligidan kamroq baland. Inson katta koʻzining sagittal vertikal (yuqori) soni taxminan 23.7 mm (0.93 gacha) mm (0.93 gacha), transversal gorizontal diametr soni 24.2 mm (0.95 gacha) mm (0.95 gacha) va aksal anteroposterior oʻlcham soni 22.0-24.8 mm (0.87-0.98 gacha) boʻlib, jinsiy va yosh guruhlari oʻrtasida sezilarli farq yoʻq. Orbitning transversal diametr va kengligi oʻrtasida kuchli bogʻliqlik topildi (r = 0,88). Oddiy kattalarning koʻzi oldidan or 24 mm (0.94 da) mm (0.94 gacha) diametrga va 6 kub sentimetr (0.37 kub gacha) hajmga ega. Koʻz toʻplami tez oʻsib boradi va uch yoshda deyarli 16-17 mm (0.63-0.67 dyuym) dan 22.5-23 mm (0.89-0.91 dyuym) gacha oshadi. 12 yoshga kirganda koʻz toʻliq oʻlchamga yetadi.
 Komponentlar 
Koʻz uchta qatlamdan iborat boʻlib, turli anatomik tuzilmalarni oʻrab oladi. Oʻsha yerdagi tashqi qatlamni fibrous tunika deb ataymiz va u kornea va skleraga ega boʻlib, koʻzning shaklini beradi va chuqurroq tuzilishlarni qoʻllab-quvvatlaydi. vaskuler tunika yoki uvea deb nomlangan oʻrta qatlam xoroid, sileriya tanasi, pigmentlangan epitel va irisdan iborat. Eng ichkari retina, uning kislorodini xoroid (qarshida) va retina (qarshidagi) qon kemalari orqali oladi. Koʻzning boʻsh joylari oldingi qismida, kornea va lenza oʻrtasida suvli humor bilan toʻldirilgan va lenza orqasida, shishali badan, jelli kabi modda butun orqa tomonni toʻldiradi. Suvli humor – bu ikki joyda joylashgan aniq suvli suyuqlik: kornea va iris oʻrtasidagi oldingi kamera va iris va lenza oʻrtasidagi orqa kamera. Lens silliq tanasiga suspensor ligamenti (Zinn zonasi) tomonidan oʻtkazib qoʻyilgan boʻlib, yuzlab yaxshi shaffof tolalardan iborat boʻlib oʻtadi. Ular oʻz ichiga oʻzgarish uchun (foquslash) linzani shakli uchun mushak kuchlarini oʻtkazadi. Shishali tana suv va oqsillardan iborat aniq modda boʻlib, unga jelli kabi va yopishqoq kompozitsiya beradi.
 Koʻzdan tashqari mushaklar 
Har bir koʻz Orbita joylashgan yetti koʻz tashqaridagi mushaklarga ega. Bu mushaklardan olti tasi koʻz harakatlari boshqaradi, yettinchi qismi esa yuqori koʻz palosining harakatini boshqaradi. Olti mushak toʻrtta toʻgʻri mushak – yon tomiri, oʻrta tomiri, past tomiri va yuqori tomiri, ikkita oblik mushak – past tomiri, yuqori tomiri. Yettinchi mushak – bu koʻtarilgan palpebrae superioris mushak. Michoqlar turli kuchlanishlarni oʻtkazganda, dunyoning oʻzgaruvchanligi bir milimetrga teng boʻlgan oʻzgartish bilan deyarli sof aylanishda aylanadi. Shu sababli, koʻzning markazida bitta nuqta atrofida aylanishini koʻrish mumkin.
 

Turkum:Vizual tizim