Oraliq metall nitril kompleksi

right|thumb| Cu(MeCN) 4 +, tez-tez PF 6 - tuzi sifatida uchraydi, keng tarqalgan oʻtish metall nitril kompleksidir.
Oʻtish metallining nitril komplekslari nitril ligandlarini oʻz ichiga olgan koordinatsion birikmalardir . Nitrillar zaif asosli boʻlganligi sababli, bu komplekslardagi nitril ligandlari koʻpincha labildir .

 Nitrillarning qoʻllanishi 
Odatda nitril ligandlari asetonitril, propionitril va benzonitrildir . Ru(NH3)5 (NCPh) n+ tuzilmalari 2+ va 3+ oksidlanish darajalari uchun aniqlangan. Oksidlanishdan keyin Ru-NH 3 masofalari qisqaradi va Ru-NCPh masofalari uzayadi, bu sof sigma donor ligandlari vazifasini bajaradigan aminlar va pi-akseptorlari sifatida ishlaydigan nitrillarga mos keladi.
right|thumb| 2+ va 3+ tuzlar uchun Ru(NH 3 ) 5 (NCPh) n+ ning strukturaviy taqqoslashlari (pikometrlardagi masofa)

 Sintez va reaksiyalar 
Asetonitril, propionitril va benzonitril ham mashhur erituvchilardir. Nitril erituvchilar yuqori dielektrik oʻtkazuvchanlikka ega boʻlganligi sababli, nitril ligandini oʻz ichiga olgan katyonik komplekslar koʻpincha ushbu nitril eritmasida eriydi.

Ayrim komplekslarni suvsiz metall tuzini nitrilda eritib tayyorlash mumkin. Boshqa hollarda, metall suspenziyasi nitrildagi NOBF 4 eritmasi bilan oksidlanadi:

 Ni + 6 MeCN + 2 NOBF 4 → Ni(MeCN) 6 (BF 4 ) 2 + 2 NO

Molibden va volframning geteroleptik komplekslari ularning tegishli geksakarbonil komplekslaridan sintezlanishi mumkin.

 M(CO) 6 + 4 MeCN + 2 NOBF 4 → M(NO) 2 (MeCN) 4 (BF 4 ) 2

left|thumb| Ni(MeCN) 6 2+ ning tetraklorozinkat (ZnCl 4 2− ) tuzi strukturasining qismi.
Ayrim asetonitril komplekslarini sintez qilish uchun nitril qaytaruvchi vazifasini bajaradi. Bu usul molibden pentakloridning molibden (IV) kompleksiga aylanishi bilan tasvirlangan:

 2 MoCl 5 + 5 CH 3 CN → 2 MoCl 4 (CH 3 CN) 2 + ClCH 2 CN + HCl

 Reaksiyalar 
Oʻtish metallining nitril komplekslari odatda qoʻllanadi, chunki nitril ligand labil va nisbatan kimyoviy inertdir. Biroq, katyonik nitril komplekslari uglerodga nukleofil hujumga moyil. Shunday qilib, baʼzi nitril komplekslari amidlarni berish uchun nitrillarning gidrolizlanishini katalizlaydi.

Fe- va Co-nitril komplekslari nitrilgidrataz fermentlarining oraliq mahsulotidir. N-koordinatsiyasi sp-gibridlangan uglerod markazini nukleofillar, shu jumladan suv tomonidan hujumga olib keladi. Shunday qilib, nitrilning katyonik metall markaziga koordinatsiyasi katalitik gidratsiya uchun asosdir:

 M-NCR + H 2 O → MO=C(NH 2 )R
 MO=C(NH 2 )R + NCR → O=C(NH 2 )R + M-NCR

 Misollar 

 M(NCMe) 6 n+ 

 Hexakis(asetonitril)vanadiy(II) tetraxlorzinkat (V(MeCN) 6 (ZnCl 4 ) 2 ), yashil 
 Hexakis(asetonitril)xrom(II) bis(tetrafenilborat) (Cr(MeCN) 6 (B(C 6 H 5 ) 4 ) 2, yashil 
 Hexakis(asetonitril)xrom(III) tetrafloroborat (Cr(MeCN) 6 (BF 4 ) 3 ), oq 
 Hexakis(asetonitril)temir(II) bis(tetrakis(pentaflorofenil)borat) (Fe(MeCN) 6 (B(C 6 F 5 ) 4 ) 2, apelsin 
 Hexakis(asetonitril)kobalt(II) bis(tetrakis(pentafluorofenil)borat) (Co(MeCN) 6 (B(C 6 F 5 ) 4 ) 2, binafsha 
 Hexakis(asetonitril)nikel(II) tetrafloroborat (Ni(MeCN) 6 (BF 4 ) 2 ), koʻk
 Hexakis(asetonitril)mis(II) bis(tetrakis(pentaflorofenil)borat) (Cu(MeCN) 6 (B(C 6 F 5 ) 4 ) 2, och koʻk-yashil qattiq 
 Hexakis(asetonitril)rutenium (II) tetrafloroborat (Ru(MeCN) 6 (BF 4 ) 2 ), oq, d Ru-N = 202 pm.
 Hexakis(asetonitril)rodiy(III) tetrafloroborat (Rh(MeCN) 6 (BF 4 ) 3 ), sariq rangli qattiq modda.

 M(NCMe) 4 n+ 

 Cr(MeCN) 4 (BF 4 ) 2, koʻk 
 Cu(MeCN) 4 PF 6, rangsiz
 Pd(MeCN) 4 (BF 4 ) 2, sariq 

 M(NCMe) 4 yoki 5 2 n+ 

 Mo 2 (MeCN) 8/10 (BF 4 ) 4 koʻk d(Mo-Mo) = 218, d(Mo-N) eksenel = 260, d(Mo-N) tenglama = 214 pm 
 Tc 2 (MeCN) 10 (BF 4 ) 4 
 Re 2 (MeCN) 10 B(C 6 H 3 (CF 3 ) 2 ) 4 2, koʻk; d(Re-Re) = 226, d(Re-N) eksenel = 240, d(Re-N) tenglama = 205 pm
 Rh 2 (MeCN) 10 (BF 4 ) 4, apelsin; d(Rh-Rh) = 261, d(Re-N) eksenel = 219, d(Re-N) tenglama = 198 pm 

 Boshqa diqqatga sazovor misollar 

 Bis(benzonitril)palladiy diklorid (PdCl 2 (PhCN) 2 ), "PdCl 2 " manbai boʻlib xizmat qiluvchi toʻq sariq rangli qattiq modda.
 Trikarboniltris(propionitril)molibden(0) (Mo(CO) 3 (C 2 H 5 CN) 3 ), "Mo(CO) 3 " manbai. Tegishli Cr va W komplekslari maʼlum.

 2 -nitril ligandlarining komplekslari 
Uning ayrim komplekslarida nitrillar 2 -ligandlar vazifasini bajaradi. Bu bogʻlanish rejimi Ni(0) kabi past valentli metallar komplekslari uchun koʻproq uchraydi..2 -nitril komplekslari nitrillarning ba'zi metall katalizlangan reaktsiyalarida, masalan, Hoesch reaktsiyasi va nitrillarning gidrogenatsiyasida vaqtinchalik oraliq mahsulotlar sifatida hosil boʻlishi kutilmoqda. Baʼzi hollarda, 2 -nitril ligandlari oksidlovchi qoʻshilishdan oldin boʻlgan oraliq mahsulotlardir.
thumb|220x220px| Ni( difosfin )(ē 2 - PhCN ) ning tuzilishi 

 Yana qarang 

 Siyanometalat - siyanid ligandlarini oʻz ichiga olgan koordinatsion birikmalar (C orqali muvofiqlashtiruvchi).

 

Turkum:Koordinatsion birikmalar