Veli posho masjidi

Veli posho masjidi  – shimoli-gʻarbiy Gretsiyaning Epirus mintaqasidagi Ioannina shahrida joylashgan sobiq masjid. 17-asrda Usmoniylar davrida qurilgan bu sobiq masjid 19-asr boshlarida ioanninalik Veli posho tomonidan taʼmirlanib, tarkibiga madrasa va oshxonalar kirgan majmuani tashkil etgan. Sobiq masjid Birinchi Bolqon urushidan keyin, 1910-yillarda oʻz holiga tashlab qoʻyilgan va hozir qisman vayron holatda.

 Tarixi 
230px|thumb|left|Masjidning janubi-sharqdan koʻrinishi, orqa fonda madrasa.
Kundalik namoz uchun moʻljallangan ilk kichik masjid Avliyo Stefanga bagʻishlangan Vizantiya cherkovi oʻrnida qurilgan. U Litharitsiya tepaligining janubi-gʻarb tomonida, Ioannina qal’asidan masofada joylashgan. Bu ibtidoiy binoning qurilish sanasi aniq emas: tarixchilar 17-asr boshlarini (1617-yildan biroz keyin) yoki 17-asr oxirlarini taxmin qiladilar. 1670-yil hujjatlariga koʻra, masjid oʻshanda asoschisi Bali Kethuda nomi bilan atalgan. Keyinchalik atrofdagi mahalla nomiga moslab, „Tsiekour masjidi“ deb ham atalgan.

19-asr boshlarida Epirus mintaqasining yarim-mustaqil hukmdori boʻlgan Ioanninalik Ali posho masjid hududida oʻzining dastlabki ikki oʻgʻli – Muxtor va Veli uchun saroylar qurdirtirgan. Ikkinchi oʻgʻli Veli Rumeliyaning beylarbeyi, hamda Moreya hokimi boʻlgan. U 1804-yilga oid vaqf orqali bu yerda diniy muassasa tashkil etgan. Yirik yer egasi sifatida u yangi masjid, madrasa, oshxonalar va qoʻshimcha binolar, jumladan kutubxona hamda karvonsaroy qurdirgan.

Birinchi Bolqon urushi chogʻida Gretsiyaning Ioannina va Epirusning katta hududini anneksiya qilishi ortidan 1913-yilda usmoniylar hokimiyati qulagach, masjid kazarmaga aylantirildi va uning minorasi taxminan 1930-yillar atrofida buzib tashlandi, soʻng bino Gretsiya Madaniyat va sport vazirligi tasarrufiga oʻtkazildi. Bino Ioannina munitsipalitetiga qaytarildi va 1978–1979 hamda 1983-yillarda 8-Vizantiya qadimiy yodgorliklari eforati tomonidan restavratsiya qilindi. Masjid madrasasida shaharning Milliy qarshilik muzeyi joylashgan edi, biroq u 2021-yilda koʻchirib yuborildi va bino Ioannina munitsipaliteti homiyligida restavratsiyaga rejalashtirilgan paytda shunday boʻldi.

 Meʼmorchilik 
Masjidning namozxonasi oʻlchamda boʻlib, uning ustini toʻrt asosga tayangan sakkiz qirrali baraban ustidagi gumbaz yopib turadi. Shimol tomonda dastlab ochiq boʻlgan va uchta kichik gumbaz bilan tojlangan ayvon bor. Ehtimol, bino qurilgandan keyin u devor bilan berkitilgan boʻlishi mumkin. Hozir faqat poydevori saqlanib qolgan minora gʻarbiy fasadda, ayvon bilan namozxona orasida joylashgan. Koshinlash (masonlik) kesma toshdan ishlangan soxta izodom uslubidagi terilishi bilan ajralib turadi, asosiy gumbaz va ayvon tomi esa slanets plitalar bilan qoplangan.

Ichkarida boy marmardan ishlangan mehrobning ayrim unsurlari saqlangan. Oshxona binosi va madrasa masjidning shimol tomonida saqlanib qolgan. Eski Qur’on maktabida Ioanninaning Milliy mudofaa muzeyi joylashgan.

 Yana qarang 

 Gretsiyada Islom
 Usmoniylar davrida Gretsiya
 Gretsiyadagi sobiq masjidlar roʻyxati

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 

Turkum:Usmoniylar imperiyasida 17-asrda tashkil etilgan masjidlar
Turkum:Gretsiyadagi 17-asr masjidlari
Turkum:Ioanninadagi bino va inshootlar
Turkum:Gretsiyadagi sobiq masjidlar
Turkum:Usmoniylar imperiyasi davrida Makedoniya
Turkum:Gretsiyadagi gumbazli masjid binolari
Turkum:Gretsiyadagi usmoniylar masjidlari