1928-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari

1928-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlari (niderlancha: Olympische Zomerspelen 1928), rasmiy nomi IX Olimpiada oʻyinlari (niderlancha: Spelen van de IXe Olympiade), 1928-yil 28-iyuldan 12-avgustgacha Niderlandiyaning Amsterdam shahrida oʻtkazilgan xalqaro koʻp sport turli musobaqa. Amsterdam shahri ilgari 1920 va 1924-yilgi Olimpiada oʻyinlarini oʻtkazish uchun nomzod boʻlgan edi. Biroq 1920-yilgi oʻyinlar mezbonligi urushdan zarar koʻrgan Belgiyaning Antverpen shahriga, 1924-yilgi oʻyinlar mezbonligi esa Pierre de Coubertinning qarori bilan Parijga berildi.

1928-yilgi Olimpiada oʻyinlari uchun boshqa nomzod shahar Los-Anjeles boʻlib, u toʻrt yil oʻtib 1932-yilgi Olimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilgan. 1932-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga tayyorgarlik koʻrish jarayonida Amerika Qoʻshma Shtatlari Olimpiya qoʻmitasi 1928-yilgi oʻyinlarning xarajatlari va daromadlarini koʻrib chiqdi. Qoʻmita jami xarajat 1,183 million AQSh dollari, daromad esa 1,165 million AQSh dollari ekanligini xabar qildi. Zarar deyarli 18,000 AQSh dollarini tashkil etdi. Ammo, ushbu holat 1924-yilgi oʻyinlarga nisbatan sezilarli yaxshilanishni koʻrsatdi.

Umumiy hisobda eng koʻp oltin va medallarni Amerika Qoʻshma Shtatlari jamoasi qoʻlga kiritdi.

 Mezbonni tanlash 
Niderlandiyalik dvoryani Frederik van Tuyll van Serooskerken Amsterdam shahrini Yozgi Olimpiada oʻyinlari mezboni sifatida birinchi boʻlib 1912-yilda taklif qilgan, bu esa Niderlandiya Olimpiya qoʻmitasi tashkil etilishidan oldin sodir boʻlgan.

Birinchi jahon urushi sababli 1916-yilgi Olimpiada oʻyinlari bekor qilingan. 1919-yilda Niderlandiya Olimpiya qoʻmitasi Amsterdam shahrining nomzodligini rad etib, 1920-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari mezboni sifatida Antverpenni qoʻllab-quvvatlashga qaror qilgan. 1921-yilda 1924-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlari mezboni sifatida Parij tanlangan, shart sifatida esa 1928-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari Amsterdamda oʻtkazilishi belgilangan. Ushbu qaror, Niderlandiya Olimpiya qoʻmitasi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan holda, Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi (IOC) tomonidan 1921-yil 2-iyun kuni eʼlon qilingan.

Los-Anjelesning 1928-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarini mezbonlik qilish boʻyicha arizasi 1922-yilda va qaytadan 1923-yilda muvaffaqiyatsiz boʻlgan. Shahar oxir-oqibat 1932-yilgi Olimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilgan.

 Musobaqalar boʻlib oʻtgan joylar 
thumb|1928-yilgi Olimpiya stadioni.
1928-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari uchun oʻn toʻrt sport inshooti ishlatilgan. Swim Stadium 1929-yilda buzilgan. Het Kasteel futbol stadioni 1998–1999-yillarda taʼmirlangan. Monnikenhuize stadioni 1950-yilda buzilgan. Schermzaal sport zali ham buzilgan. Olympic Stadium 1996–2000-yillarda taʼmirlangan va hozirgacha foydalanilmoqda. Old Stadion 1929-yilda buzilib, uning oʻrniga Amsterdam hududida uy-joylar qurilgan.

Oʻyinlar uchun koʻplab avtomobillar kelishi kutilgan boʻlsa-da, Amsterdamda maksimal 2,000 ta alohida avtomobil toʻxtash joyi mavjud edi. Natijada bir nechta yangi toʻxtash joylari tashkil etilgan va chet ellik mehmonlarga avtomobilni qayerga qoʻyish mumkinligini koʻrsatish uchun maxsus toʻxtash belgisi joriy qilingan. Moviy fon ustida oq harf bilan P belgilanishi xalqaro yoʻl harakati belgisiga aylangan va hozirgacha ishlatilmoqda. Atletika musobaqalari 400 metrli yugurish yoʻlagida oʻtkazilgan boʻlib, bu keyinchalik atletika yoʻlaklari uchun standartga aylangan.

 Ishtirokchi davlatlar 
thumb|Ishtirokchilar
thumb|Sportchilar soni
Amsterdam oʻyinlarida jami 46 ta davlat ishtirok etgan. Malta, Panama va Rodeziya (hozirgi Zimbabve) Olimpiada oʻyinlarida ilk bor qatnashgan. Germaniya esa 1920 va 1924-yillardan soʻng yana ishtirokini davom ettirgan.

Oldingi oʻyinlarda, yaʼni 1924-yilgi Parij o‘yinlarida qatnashgan, ammo 1928-yilda Amsterdamda ishtirok etmagan davlatlar Braziliya va Ekvador boʻlgan.

Oʻsha davrda Avstraliya, Yangi Zelandiya, Kanada, Janubiy Afrika va Irlandiya Buyuk Britaniya imperiyasining dominionlari boʻlgan. Hindiston va Rodeziya ham Buyuk Britaniya imperiyasiga kirgan, lekin dominion hisoblanmagan. Boshqa suveren davlatlar (masalan, Amerika Qoʻshma Shtatlari, Fransiya, Argentina, Yaponiya va boshqalar) va xalqaro hamjamiyat (masalan, Millatlar ligasi) uchun Buyuk Britaniya imperiyasida ichki foydalanilgan „dominion“ atamasi aniq emas edi. Bu noaniqlik faqat 1931-yilgi Vestminster statuti bilan bartaraf etilgan.

 Ishtirokchi Milliy olimpiya qoʻmitalari 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (mezbon)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 Milliy Olimpiya qo‘mitalari bo‘yicha sportchilar soni 

 Davlat Atletlar 296 280 264 255 232 186 174 133 109 100 93 91 81 80 73 70 69 69 52 46 43 38 34 32 31 31 30 29 27 24 23 22 21 20 18 14 12 10 9 7 5 4 2 2 1 1 Jami 2,883

 Medallar jamgʻarmasi 
1 221816562 10714313 889254 7612255 757196 744157 6105218 694199 450910 4471511 31072012 331713 312614 252915 221516 212517 211418 201319 121419 121421 113521 113523 102324 100124 100124 100124 100124 100129 012330 010130 010132 001132 0011 Jami 110108109327

 Yana qarang 
 2028-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari

 

 

 The Ninth Olympiad. Amsterdam 1928. Official Report
 "Louis S. Nixdorff Diary, 10 July – 15 August 1928" 
 Memorabilia of the Ninth Olympiad 1928 Amsterdam

Turkum:1928-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari