Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Qodir Mirmuhamedov

Qodir Mirqosimovich Mirmuhamedov (1920.10.12, Toshkent) – tarjimon va kinossenariychi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1999), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1981). 2-jahon urushi qatnashchisi. Toshkentdagi kechki pedagogika institutini tugatgan (1950). Oʻzbekiston radioqoʻmitasida katta muharrir (1956—58). Oʻzbekiston televideniyasi adabiyot taxririyatida bosh muharrir (1958—59). Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyotda tarjima boʻlimi boshligʻi (1959—61), „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida ssenariy boʻlimida muharrir, dublyaj guruhida bosh muharrir va badiiy rahbar (1961—89). M. tarjimonlik faoliyatini 1951-yilda bolalar uchun ertak va hikoyalar tarjima qilishdan boshlagan. Birinchi yirik tarjimasi indonez yozuvchisi Abdul Muisning „Surapati“ (1958) romanidir. Shundan keyin u jahonga taniqli yozuvchilar, Jek Londonning „Martin Iden“ (1968), Rabindranat Tagorning „Xonadon va jahon“, „Soʻnggi doston“ (1973), Maksim Gorkiyning „Klim Samginning hayoti“ (2, 3qism, 1974— 75), Krishan Chandarning „Bir qizga ming oshiq“ (1976), J. Bokkachchoning „Dekameron“ (1978—79), Viktor Hyu-goning „Byug Jargal“ (1982), Mixail Bulgakovning „Usta va Margarita“ (1987), Homerning „Iliada“ (1988) asarlarini rus tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Qodir Mirmuhamedov bulardan tashqari, chet el yozuvchilarining qator dramalarini, koʻplab badiiy filmlarni ham oʻzbek tiliga tarjima qilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Turkum:1920-yilda tugʻilganlar
Turkum:Tarjimonlar
Turkum:Ssenariychilar
Turkum:Oʻzbekistonlik ssenariychilar
Mirob

Mirob — suv taqsimoti va sugʻorish tarmoqlarini nazorat qiluvchi shaxs. Qadimdan Oʻrta Osiyoda daryo vodiylari va dehqonchilik vohalarida sugʻorish tarmoqlarining bosh toʻgʻonlarini tiklash, sohillar boʻylab dambalar oʻrnatish, sugʻorish tarmoqlarini loyqadan tozalash, suvni navbat bilan taqsimlash, ortiqcha suv va zaxoblarni zaxkashlar orqali partovlarga chikarib yuborish kabi barcha suv xoʻjaligi ishlari irrigatsiya va melioratsiyani yaxshi bilgan tajribali sohibkorlar boshchiligida amalga oshirilgan. Oʻrta Osiyo xonliklarida maxsus M.lik lavozimlari boʻlgan. Mas, Buxoro va Xiva xonliklarida 16— 18-asrlarda bosh vazir (otaliq), davlat nazoratchisi (miroxur) kabi oliy mansabdor shaxslar xonlikning bosh M. i unvoniga ega bulishgan. Bosh sugʻorish tarmogʻi — kanaldan asosiy sugorish tarmoqlari (katta ariqlar) ga mirobboshi, katta ariqlardan qishloq ariqlariga ariq oqsoqoli ("arbob"), qishloq ariqlaridan shoh-ariq va dahanalarga qishloq M.i ("joʻybonlar") suv taqsimotiga masʼ-ul boʻlgan. M.lik avloddan-avlodga oʻtgan. Mirobboshi xizmat haqi uchun davlat xazinasidan maosh olgan. Har yili kuzda shohariqlar M.lari dehqonlardan hosildan mahsulot hisobida 1— 2 gʻalvir gʻalla ("mirobona") undirar edi. Hozirgi magistral kanallar boshqarmalarida xoʻjaliklarga suv taqsimotini nazorat qiluvchi gidrotexnik.

Ad., Muham madjonov A., Oʻzbekistonning qadimgi gidrotexnika inshootlari, T., 1997.

Masharif Boqiyev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Miron

Miron (Muron, miloddan avvalgi 5-asr) — yunon haykaltaroshi, ilk klassikaning yirik namoyandasi. Afinada ishlagan. M. asarlarida inson tanasi goʻzalligini harakat bilan uygʻunlikda tasvirlagan. M. asarlari (asosan, bronzadan ishlangan) saqlanmagan, ular haqida qad. mualliflarning yozmalari va Rimda marmardan ishlangan nusxalari orqaligina tasavvurga ega boʻlamiz. "Disk irgʻituvchi", "Afina va Marsiy" guruhi va boshqa M. torevtika ustasi boʻlgan, boʻrtma tasvirli kuboklar ishlagan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nikolay Mironov

Nikolay Nazarovich Mironov (1870.11.10, Samara gubernyasi — 1952.6.7, Moskva) — kompozitor, dirijyor, folklorshunos, pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat ar-bobi (1930), Oʻzbekiston xalq artisti (1937). Margʻilon shahridagi harbiy orkestr dirijyori (1887-yildan), ke-yinchalik Margʻilon, Qoʻqon, Toshkent shaharlarida konsert guruxlarining tashkilotchisi va rahbari. 1904-yildan Turkiston, Gʻarbiy Sibir, Qrim, Kavkaz va boshqa joylarga folklor ekspedi-siyalarni tashkil k.ilgan va yuzlab xalq kuy va qoʻshiklarini yozib olgan. Samarqand musiqa va xoreografiya instituti tashkilotchilaridan va direktori (1928—32), Oʻzbek davlat filarmoniyasi xalq cholgʻulari orkestri dirijyori (1936—38). Kompozitorlik ijodidan 4 opera, 3 musiqali drama, simfonik, vokalsimfonik, xor va kamer asarlari oʻrin olgan. Oʻzbek, tojik, rus, qalmoq va boshqa xalqlar kuylarini kayta ishlagan.

 
 Muzika oʻzbekov, 1929; Obzor muzikalnix kultur oʻzbekov i drugix narodov Vostoka, 1931; Pesni Fergani, Buhari i Xivi, 1931; Muzika tadjikov, 1932.

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Miroxoʻr

Miroxoʻr — Oʻrta Osiyo xonliklarida mansabdor shaxs; saroy otxonalari boshligʻi. Buxoro amirligida M. — hukmdorning eng yaqin kishilariga beriladigan toʻrtinchi sharafli rutba. M. saroy otboqarlariga yetakchilik qilishdan tashqari, amir haramini ehtiyotlash, u yerga oziq-ovqat, kiyim-kechak va hokazo zaruriy narsalar keltirish bilan ham mashgʻul boʻlgan. Bobur, Ogahiy asarlarida M.ning harbiy yurishlarda ishtirok etib, muayyan qism va boʻlinmala^ga sarkardalik qilganligi haqida maʼlumot keltiriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Buxoro amirligi kishilari
Miroqi adirlari

Miroqi adirlari - Hisor tizma togʻlarining jan.-gʻarbiy tarmoqlari etaklarida joylashgan adirlar. Oqsuv daryosi bilan Quruqsoy (Qashqadaryo irmoqlari) oraligʻida joylashgan. Shim.-sharqdan jan.-gʻarbga yoʻnalgan. Eng baland joyi 2108 m. Jan.-sharqiy yon bagʻri nisbatan tik va kuchli oʻyilgan. Shim.-gʻarbiy yon bagʻri asta-sekin pasayib boradi. Adirlarning suvayirgʻichi Oqsuv daryosi yaqinidan oʻtgan. Shu sababli yon bagʻirlar keskin koʻrinishga ega (daryo vodiysiga qaragan tomoni juda baland, qisqa va kalta, qarama-qarshisi esa qiya va past). Yuqori neogenning qumtosh, gil va konglomeratlaridan tashkil topgan. Mavjud toʻq boʻz tuproqlar yuvilgan, dagʻal mexanik tarkibga ega. Turli oʻtli bugʻdoyiqzorlar butalar bilan majmua xrlda oʻsadi. Miroqi adirlaridan yaylov sifatida foydalaniladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mirshohid Miroqilov

Miroqilov Mirshohid (1899, Qoʻqon — 1959.21.10, Toshkent) — oʻzbek teatrining atoqli aktyori, rejissor Oʻzbekiston xalq artisti (1937). Ijodiy faoliyatini 1915-yilda boshlagan. Dastlab akalari Mirhamid va Mirzohid bilan Abdulla Avloniy rahbarligidagi „Turon“ truppasining (Toshkentdan Qoʻqonga borib koʻrsatgan) spektakllarida qatnashgan. Keyinchalik Hamza bilan birga Qoʻqonda teatr tashkilotchisi va rahbari (1918—25). Bu yerda „Yoriltosh“ (P. Moʻmin), „Uylanish“ (N. Gogol), „Boy ila xizmatchi“ (Hamza) kabi asarlarni sahnalashtirgan.1925— 27 yillarda Samarqanddagi Markaziy namuna truppasida direktor va aktyor. 1927-yilda Qoʻqonda yangi teatr tashkil etgan. 1929—59 yillar Toshkentdagi Hamza teatri aktyori. M. Respublika komediya teatri (hozirgi Muqimiy meampu) tashkilotchilaridan. Teatr M. sahnalashtirgan „Maysaraning ishi“ (Hamza) spektakli bilan ochilgan. M. ilk bor „Turkiston tabibi“ (M. Uygʻur) komediyasidagi Eshimqul roli bilan tanilgan (1920). U xalq qiziqchilari anʼanalarini yangi teatr uslubi bilan bogʻlagan. M. oʻz ijrosida taklid, mimikaga katta oʻrin bergan, xatti-harakatlarini bir oz boʻrttirgan, soʻzlarni donadona talaffuz qilgan, kichkina rolda boʻlsada, har tomonlama hayotiy, toʻlaqonli obraz yaratgan. „Kichik rollar“ ustasi, komik aktyor sifatida mashhur boʻlgan. Ayniqsa, Akbarali, Hasan ellikboshi, Mulladoʻst (Hamza, „Tuhmatchilar jazosi“, „Boy ila xizmatchi“, „Maysaraning ishi“), Goʻrkov (U. Shekspir, „Hamlet“), Mamarasul (Uygʻun, „Kaltis hazil“), Bobchinskiy (N. Gogol, „Revizor“), Rizamat (Abdulla Qahhor, „Ogriq gishlar“) kabi Mirshohid hajviy va kulgili obrazlari mashhur. M. konsertlarda konferansyelik qilgan, voqeaviy hikoyalar, latifalar aytgan. 1937-yilda „Oʻzbek xalqining sanʼati“ nomli 2 qismli ins-senirovkani sahnalashtirishda M. Uygʻurga yordamlashgan. „Nasriddin Buxoroda“, „Nasriddinning sarguzashtlari“ „Qutlugʻ qon“, „Maftuningman“, „Kushik, parvoz etadi“ filmlarida suratga tushgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:Oʻzbekiston teatr rejissyorlari
Koshif Mirpoʻlatov

Koshif Ishoqovich Mirpoʻlatov (1898- Toshkent — 1991) — entomolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1970), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1969). Oʻrta Osiyo paxtachilik institutini tugatgan (1934). SoyuzNI-XI oʻsimliklarni himoya qilish stansiyasida ilmiy xodim, direktor (1937— 57), Oʻrta Osiyo oʻsimliklarni himoya qilish instituti direktori (1957—62), laboratoriya mudiri (1963—70), maslahatchi (1970-yildan). Gʻoʻza va beda kasalliklari hamda zararkunandalariga qarshi kimyoviy yoʻl bilan kurashishda ishlatiladigan purkagichning birinchi konstruksiyasini yaratgan. Ilmiy ishlari qishloq xoʻjaligi ekinlari zararkunadalari va ularga karshi kurashish usullariga bagʻishlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1898-yilda tugʻilganlar
Turkum:1991-yilda vafot etganlar
James Mirrlees

thumb|200px|right|James Mirrlees (2010)
James Mirrlees (1936.5.7, Minnigeffe, Shotlandiya) — ingliz iqtisodchisi. Edinburg universitetini tugatgan (1957). Kembrij universitetining xalqaro muammolar markazida maslahatchi (1962—63), Oksford universiteti iqtisodiyot professor (1968), Shveysariya hukumati maslahatchisi (1963), 1968—86 yillarda Kembrij universiteti va Berklidagi Kaliforniya universitetlarida professor Mirrleesning ilmiy ishlari monetar va soliqqa tortish nazariyalari, institutsional iqtisodiyot muammolariga bagʻishlangan. Mirrlees asimmetrik axborotlar nazariyasida soliqqa tortish va ijtimoiy sugʻurta muammolariga bagʻishlangan ishlari bilan katta muvaf-faqiyatlarga erishdi. Kichik mamlakatlarning ochiq iqtisodiyotida chet el tovarlariga tariflar koʻllashning maqsadga muvofiq emasligini, mehnat va kapitalga solinadigan soliqning isteʼmolchilarga yuklatilishini asoslab berdi. Nobel mukofoti laureata (1996; William Vickrey bilan birga).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Iqtisodchilar
Turkum:5-iyulda tugʻilganlar
Turkum:1936-yilda tugʻilganlar
Turkum:Britaniyalik Nobel mukofoti laureatlari
Mirsanjali

Mirsanjali — Fargʻona guruhiga mansub mahalliy oʻrik navi. Daraxti balandligi 6 m, 70—150 yil yashaydi. Yosh novdalari ingichka. Iyun oyining oxirida mevalari barobar pishib yetiladi. Pusti yupqa, mevasi oʻrtacha qattiq, yuzasi bir oz tukli, tuyey sariq. Eti sariq, may-in, xushboʻy, shirin, tarkibida 13—21% qand, 0,8—1,2% kislotalar, 18—23% quruq modda bor. Danagi etidan yaxshi ajraladi. Koʻchat ekilgach, 4—5-yili hosilga kiradi. Sovuqqa chidamsiz. Yangiligida isteʼmol qilinadi, quritiladi. Yuqori sifatli bargak va sharbat tayyorlanadi. Asosan, Fargʻona vodiysida ekiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻrik
Anvar Mirsoatov

Anvar Mirsoatov (taxallusi Mirzo Anvar, 1939.13.2, Toshkent) — manzarachi rassom, rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston xalq rassomi (2001). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1962) va Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika instituti (1972) ni tugatgan. M. Gʻarbiy Yevropa sanʼati, fransuz impressionistlari, ayniqsa, neoimpressionistlari ijodini oʻrgandi, ulardan taʼsirlandi ("Mening qoʻshigʻim", 1974 va boshqalar). Rassom ijodida Oʻzbekistonning goʻzal tabiati, uning gullagan bogʻlari yetakchi oʻrin egallaydi: "Urgut" turkumi (1980), "Fargʻona hovlisi" (1986), "Oydin kecha" (1988), "Birinchi qor" (1994), "Togʻdagi erta bahor" (1994), "Sijjak" (1998), "Bogʻiston" (2000), "Chorbogʻ" (2000), "Vatan haqida qoʻshiq" (2000), "Qishki Chimyon" (2001) va boshqa M. asarlari respublika va xorijiy (AQSH, Yaponiya, Angliya, Shvetsiya, Turkiya va boshqalar) mamlakatlar muzeylari va xususiy toʻplamlarida saqlanadi. 2002-yil dan "Mirzo Anvar manzara galereyasi" ishlaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Jaloliddin Mirtojiyev

Jaloliddin Tursunovich Mirtojiyev (1954.15.2, Toshkent) – haykaltarosh, Oʻzbekiston xalq rassomi (2003). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1977). M.ning gips, bronzada yaratgan asarlari professional mahorati bilan diqqatga sazovor, asarlaridagi obrazlar yetuk, puxtaligi bilan ajralib turadi. Ilk asarlari „Lola“, „Nigora“, „Professor Rasulov“, „Shum bola“ va boshqa Oʻzbekiston mustaqilligi yillarida M. ijodi yuksak pogʻonaga koʻtarildi: „Bobur“ (1993-yil, Andijonda), „Abdulla Qodiriy“ (1994, Toshkentda), „Abdurauf Fitrat“ (1996—97, Buxoroda), „Abdulhamid Choʻlpon“ (1997, Andijon), „Alisher Navoiy“ (2001, Moskvada), „Kamoliddin Beqzod“ (2003, Chanchun shahri, Xitoyda), Amir Temur tavalludining 660 yilligiga bagʻishlab, „Temur Malik“, „Mirzo Ulugʻbek“, „Amir Temur“, „Chovgon oʻyinida Bobur“ va boshqa asarlarini yaratdi.
 Unvon va mukofotlari 
 Oʻzbekiston xalq rassomi (2003-yil)
 Fidokorona xizmatlari uchun ordeni (2021-yil);
 Adabiyot 
 Ahmedov B., Oʻzbekiston tarixi i, T., 2001.

Naim Norqulov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Turkum:15-fevralda tugʻilganlar
Turkum:1954-yilda tugʻilganlar
Turkum:Respublika ixtisoslashtirilgan rassomlik maktabi bitiruvchilari
Mirshab

Mirshab (arab, mir — hukmdor va shab — tun) — Oʻrta Osiyo xonliklarida maʼmuriy lavozim; tungi shahar soqchisi va ularning boshligʻi. Uning zimmasiga shaharda tungi osoyishtalikni taʼminlash masʼuliyati yuklatilgan. Oʻrta Osiyo Rossiya tomonidan istilo qilingach, Mirshab, asosan, tungi soqchilik hamda tartib va institutizom bajarilishini taʼminlagan va politsiya vazifasini bajargan. Mirshab mingboshi va katta oqsoqollar ixtiyorida xizmatda boʻlgan. Masalan, Toshkentda Oktyabr toʻntarishigacha Mirshablar tungi shahar soqchisi. Mirshabxona boshligʻi qoʻrboshi deyilgan. Mirshablar tun boʻyi shaqildoq bilan koʻcha va mahallalarni aylanib, shahar osoyishtaligini taʼminlagan. Toshkentning 4 dahasida 10 tadan Mirshab, bir mirshabboshi boʻlgan. 1892-yilgacha Mirshab katta oqsoqolga, keyinchalik Eski shahar politsmey-sterchga boʻysungan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Unvonlar
Turkum:Unvoniga koʻra harbiylar
Turkum:Hukmdorlar
Mirshakar

Mirshakar (taxallusi; asl ism-sharifi Mirshakarov Mirsaid) — tojik shoiri, drammaturg. Tojikiston xalq shoiri (1962). Tojik adabiyotida sheʼriyatning epik janrlarini rivojlantirgan. „Zafar bayrogʻi“ (1934) dostonida Vaxshdagi qurilishlar aks etgan. Xalq afsonasi asosida yaratilgan „Oltin qishloq“ (1942) dostoni tojik sheʼriyatining eng yaxshi namunasidan biri hisoblanadi. „Notinch panj“ (1949), „Muhabbat va burch“ (1962) va boshqa dostonlarida tojik xalqi hayotidagi tarixiy voqealar ifodalangan. Mirshakar „Oltin qishloq“ (1949), „Usmonov fojiasi“ (1975) va boshqa drammalar, „Ilhom“ sheʼriy toʻplami (1967), „Yoshlik ayyomi“ (1972) kitobi va boshqa asarlar muallifi. Mirshakar tojik bolalar adabiyotining asoschilaridan. „Ishq ustozi“ (1945), „Mening shahrim“ (1963) pyesalari keng ommalashgan. „Oltin qishloq“ (1948), „Biz pomirdanmiz“ (1968) kitoblari oʻzbek tilida nashr qilinganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Pyesalari 
Dramaturg

 „Uchitel' lyubvi“ (1945)
 „Toshbek i Gulkurbon“ (1946)
 „Oshibka Bobosafara“ (1947)
 „Moy gorod“ (1952)
 „Tragediya Usmanova“ (1957)
 „Vashe schastʼye — moye schastʼye“ (1966)
 „Shkol’noye znamya“ (1969)
 „Dorogoy ottsov“ (1971)
 „Bitva v pustyne“ (1974)

 Filmografiyalari 
Ssenariychi

 „Deti Pamira“ (1963)
 „Razoblacheniye“ (1968)
 „Vpered, gvardeytsy“ (telefil’m, 1971)
 „Kratkiye vstrechi na dolgoy voyne“ (1975) Karavan schastʼya
 „Golosa gor“ (po motivam odnoimennoy poemy, 1960)
 „Prazdnik krasnogo galstuka“ (tele dok fil’m, 1974)

Dokumental’nyye fil’my o zhizni i tvorchestve

 „Mirsaid Mirshakar“ (1972)
 „Poet Mirsaid Mirshakar“ (1977)
 „Nash Mirshakar“ (1983)

 Mukofatlari 

 Uchinchi darajali Stalin mukofoti (1950) — „Oltin qishloq“ (1942), „Isyonkor Panj“ (1949) sheʼrlari uchun.
 Tojikiston SSR xalq shoiri (1962)
 A. Rudakiy Davlat mukofoti (1967)
 Tojikiston SSR Lenin komsomol mukofoti (1972)
 „Tinchlik uchun kurashchi“ faxriy medali (Sovet tinchlik qoʻmitasi)
 Leninning ikkita ordeni (shu jumladan 1957-yil).
 Oktabr inqilobi ordeni
 ikkita Mehnat Qizil Bayroq ordeni
 ikkita „Shon-sharaf belgisi“ ordeni
 Xalqlar doʻstligi ordeni
 Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining medallari va faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan.

 Xotira 

 Dushanbeda M.Mirshakar nomidagi Davlat Respublika bolalar kutubxonasi nomi berilgan (2003)
 „Mirsaid Mirshakar“ hujjatli filmi (1972)
 „Shoir Mirsaid Mirshakar“ hujjatli telefilmi (1977)
 Bizning Mirshakar hujjatli filmi (1983)
 Dushanbedagi koʻchalardan biri Mirsaid Mirshakar Tojikiston.ru nomi bilan ataladi
 Roshtqal’a tumanida shoir nomiga qishloq kengashi berilgan.

 

Turkum:Lenin ordeni sohiblari
Turkum:1912-yilda tugʻilganlar
Turkum:5-mayda tugʻilganlar
Turkum:Sovet yozuvchilari
Mirshodi neft koni

Mirshodi neft koni - Surxondaryo viloyatining Shoʻrchi tumanida joylashgan. 1984-yilda ochilgan. Keyinchalik sanoat ahamiyatiga molik neft olinadigan quduqlar soni ortib bordi. Neft 1-, 2- va 3-gorizontlarda uchraydi.

1-gorizont kesmaning yuqorisida joylashgan boʻlib, dolomitlashgan yorikli bitumli ohaktoshlardan tuzilgan. Orasida toʻq kulrang mergellar ham uchraydi. Qalinligi 18–20 m ga teng boʻlib, 8–15 m li angidrit katlami bilan ajralgan.

2-gorizont yorikli kulrang ohaktoshlardan tashkil topgan. Ular angidrit, mergel va qumtoshlar bilan aralashgan. Umumiy qalinligi 25–35 m va 5–11 m boʻlgan angidrit mergelli qatlam bilan ajralgan.

3-gorizont kesmaning oʻrtasida joylashgan boʻlib, gʻovakli, bitumli, yoriqli ohaktoshlardan tuzilgan. Ular orasida mergel qatlamlari uchraydi. Qalinligi 20–40 m boʻlib, 53 m angidrit bilan ajralgan.

Mahsuldor qatlamlarning oʻrtacha gʻovakliga 10—19%, baʼzan 20% dan ziyod. Oʻtkazuvchanlik 10 millidarsigacha. Shu sababli quduqlarning karbonat ohaktoshli jinslari anchagina yoriqpikka ega va yuqori mahsuldorligi shundan.

Buxoro va oqjar qatlaridagi neftlar tarkibi bir xil, ularning zichligi 0,900—0,958 g/sm3 ga teng, oltingugurt miqdori yuqori (3,25—4,7%). Smola 65— 90%, parafin 3,2—3,8%, asfaltenlar 4,2—7,0% atrofida oʻzgaradi. Neft quyuq, qovushqoq, 1—20° da qotadi. Neft konidan 15 ta quduq orqali qariyb 80 ming t neft olinmoqda (2001).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Surxondaryodagi konlar
Turkum:Shoʻrchi tumani
Turkum:Oʻzbekiston neft konlari
Turdi Mirgʻiyosov

MIRGʻIYOSOV Turdi (1896-1951) - oʻzbek havaskor 
arxeolog va etnograflaridan. Toshkentda tugʻilgan. Toʻqmoq shahri (Qirgʻiziston)da yangi usuldagi maktabni (1908), diniy maktabni (1913) tamomlab, oʻqituvchilik qilgan. 1926-yildan umrining oxirigacha Oʻrta Osiyo tarixi muzeyi (hozirgi Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi)da katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1927-29 yillarda dunganlar haqida etnografik ma’lumot toʻplagan. 
Toʻytepadagi Nukat shahar xarobasini akademik Yahyo Gʻulomov bilan tadqiq etib, u yerdan qadimiy zardushtiylarning nekropoli (qabristoni), ostodonlarni topgan (1937). 1930-yilda Leypsig xalqaro koʻrgazmasiga etnografik material toʻplagan. 1942-yilda Oʻrta Osiyo xalqlarining turmushi va madaniyatiga bagʻishlangan 
koʻrgazma tashkil etgan. Mirgʻiyosov toʻplagan qimmatli materiallar Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyida saqlanmoqda.ТОШКЕНТ. Энциклопедия. «Ўзбекистон миллий энциклопедияси» Давлат илмий нашриёти, 2009-й.361 бет
Mis van der roe Lyudvig

MIS VAN DER ROE (Mis van der Rohe) Lyudvig (1886.27.3, Axen, Germaniya - 1969.17.8, Chikago, AQSH) - nemis meʼmori, funksionalizm namoyandalaridan. 1919—24 yillarda turkum eksperimental loyixalari (yaxlit oynali, koʻp qavatli) bilan chiqdi, 20-asr 2-yarmida turar joy binolarini poʻlat sinchda oqilona namunada yaratdi va ichki loyihasini oʻzgartirdi. Keyinchalik Mis van der roe Lyudvigd.R. golland "Uslub" guruhi taʼsirida kompozitsion qurilmalarni qayta ishladi (Brnodagi Tugendxat uyi, 1930 va boshqalar). Dessaudagi "Bauxauz" ijodiy uyushmasi direktori (1930—33). 1938-yildan AKD1da ishlab, Chikagodagi Illinoys texnologiya instituti meʼmorlik fakultetini boshkardi (1938—58). 40—50-yillarda "universal meʼmorlik shakllari" gʻoyasini ilgari surdi (Illinoys shtatidagi Farnsuort uyi, 1950—51 va boshqalar). Mis van der roe Lyudvigd.R. yaratgan oddiy geometrik shakllar koʻp kavatli binolarda qoʻllandi: Chikagodagi Leyk Shor Drayv (1946—50), Kommonuels Promenad (1957) turar joilari, Nyu-Yorkdagi Sigrembilding binosi (1956—58), Kanadaning Torontodagi Dominion-sentr binosi (1967) va boshqa Mis van der roe LyudvigR. ijodi AKD1 va Gʻarbiy Yevropa meʼmorlari ijodiga katta taʼsir etgan. MIS DAVRI - k. Eneolit.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mis oksidlari

Mis oksidlari, Mis (1)-ok s i d, Si2O — qizgʻishjigarrang kristallar. Suyuqlanish temperaturasi 1242°, zichligi 6,1 g/sm3. Suvda erimaydi, ishqorlar bilan reaksiyaga kirishadi. Vodorod, is gazi va faol metallar (Mg, Al, Zn) taʼsirida metall holatgacha qaytariladi. Qizdirilganda oksidlanib CuO ga aylanadi. Tabiatda kuprit minerali koʻrinishida uchraydi. NaCl eritmasini mis elektrodlarni qoʻllab elektroliz qilish, lab.da SiO ni 1100° gacha qizdirish yoʻli bilan olinadi. Shisha, keramika, sirlar uchun pigment, boʻyoklar komponenti va fungitsid sifatida ishlatiladi.

Mis (P)-oksid, SiO — kora rangli kristallar. Suyuqlanish temperaturasi 1447° (O2bosimi ostida), zichligi 6,51 g/sm3. Suvda erimaydi. 1100° gacha qizdirilsa Si2O va O2 ga parchalanadi. Faol metallar, vodorod, uglerod, is gazi, ammiak va alkanlar SiO ni Si gacha kaytaradi. Kislotalar taʼsirida Si (II) tuzlari ammiakning suvdagi eritmalari bilan ammiakat Cu(NH3)44 (ON)2, ishqorlar bilan kupratlar MeCuO2 (Me — ishqoriy metall) hosil qiladi. CuSO4ra NaOH yoki KON taʼsir ettirib, lab.da Si ni 400—500° gacha qizdirib olinadi. Oksid katalizatorlar olishda, shisha, keramika, emallar uchun pigment, galvanotexnikada elektrodlar tayyorlashda qoʻllanadi. Toʻq qizil rangli mis seskvi-oksid Si2O3 mavjudligi haqida ham maʼlumotlar bor. U K2S2O2 ga Si(ON)2 taʼsir ettirilganda hosil boʻladi; 400° da CuO va O2 ga parchalanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mis rudalari

Mis rudalari — misning sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan minerallari. Ular 170 dan ortiq boʻlib, shundan faqat 17 tasi sanoatda foydalaniladi. Mis rudalari boy (mis 3%dan ortiq), oʻrta (mis 0,3—1%), juda past (mis 0,3% dan kam) sifatli guruhlarga boʻlinadi. Xalkopirit CuFeS2(Cu—34,6%), bornit Cu5FeS4(Cu—52—65%), xalkozin Cu2S (Si—79,8%), kovellin CuS(Cu — 64,4%),malaxit Cu2CO3OH2 (Cu57,4%) muqim Mis rudalaridir. Mis rudalarining paragenetik bogʻlanishi xilma-xil. Xalkopirit baʼzi sulfid rudalarining gidrotermal konlarida boʻladi. Koʻpchilik konlarda u rudalarning asosiy tarkibiy qismidir. Xalkopirit oʻrnida psevdomorfozalar hosil qilgan ikkilamchi mis sulfidlari — bornit, xalkozin va kovellinlar mis konlarining ikkilamchi sulfidli boyish zonalarida keng tarqalgan. Malaxit — oksidlangan Mis rudalarida eng koʻp uchraydigan mineral. Mis rudalari tarkibida oltin, molibden, reniy va boshqa ham boʻladi. Mis rudalarining muhim ga mis-porfirli va mismolibdenli, mis-qumtoshli va slanetsli, misnikelli (sulfidli), polimetall, tomirli, kvarssulfid li, skarnli (misvanadiyli), mis-kobaltli, misvismutli, mistemirli, mis-oltinli va boshqa kiradi. Jahonda ishlab chiqariladigan misning 90% sulfidli rudalardan olinadi. M.rg-konlari RF (Ural), Zakavkazye, Krzogʻiston, AQSH, Chili, Kongo, Zambiyada bor. Oʻzbekistonda Mis rudalari konlari Olmaliq rudali rayoni — Qalmoqqir, Saricheku, Qizota va boshqa joylarda mavjud. Shulardan hozirgi kunda Kalmoqqir va Sarichekuda Mis rudalari qazib olinmoqda. Olmaliqning Mis rudalari tarkibida nodir komponentlar borligi jihatidan ular kompleksli hisoblanadi. Ulardan 15 dan ortiq eng nodir ruda hosil qiluvchi elementlar — mis, oltin, kumush, molibden, reniy va boshqa olinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Metallurgiya
Turkum:Mineralogiya
Mis sulfat

Mis sulfat, mis kuporosi, toʻtiyoyi, CuSO4 — tiniq kristall modda. Suyuqlanish temperaturasi 200°, zichligi 3,603 g/sm3. Kizdirilganda (650° atrofida) parchalanadi: CuSO4= CuO+SO2+’/2O2. Suvda yaxshi eriydi. Suvli eritmalaridan CuSO45H2O — mis kuporosi kristallanadi (rangi och koʻk), u 105° dan yuqori temperaturada ikki molekula suv yoʻqotib CuSO43H2O (zangori rang)ga, 150° da monogidrat CuSO4H2O ga aylanadi. 250° da butunlay suvsizlanadi. Tabiatda xalkantit CuSO45H2O minerali holida uchraydi. Mineral boʻyoklar tayyorlashda, qishloq xoʻjaligida zararkunandalarga va oʻsimlik kasalliklariga qarshi kurashishda, koʻnchilikda, galvanik elementlarda ishlatiladi. Mis (1)sulfat Cu2SO4 ham maʼlum. Och kulrang kristall, zichligi 3,605 g/sm3. 200" dan yuqorida CuO va CuSO4 gacha oksidlanadi. Suvli eritmada Si va CuSO4 ga parchalanadi. Kuchli qaytaruvchi; Cu2O bilan (CH3)2SO4hh oʻzaro taʼsir ettirib olinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mis tangalar

Mis tangalar — misdan zarb qilingan qadimgi tanga pullar. Sharqda misdan turli narsalar yasash miloddan avvalgi 4ming yillikdan beri maʼlum. Mis tangalar miloddan avvalgi 8-asrning oxiri —7-asrning boshlarida Qad. Lidiya davlatida paydo boʻlgan, Oʻrta Osiyoda miloddan avvalgi 4-asrdan boshlab muomalaga kirgan. Afrosiyob hududida Salavkiylar davlati podshosi Antiox 1 nomi yozilgan Mis tangalar (miloddan avvalgi 3-asr), Buxoro vohasidan kamonchi tasviri tushirilgan mayda Mis tangalar (miloddan avvalgi 4-asr) topilgan. 4-asrda Sugdiyona va unga tobe yerlardagi aholi Mis tangalardan foydalangan. 7-asr oʻrtalarida Sugdiyona davlatida 1 kg misdan oʻrtacha 425 tanga, 8-asr oʻrtalarida esa 1 kg misdan oʻrtacha 963 tanga zarb qilingan. Afrosiyobni arxeologik qazishlar vaqtida turli davrlarga oid Mis tangalar xazinasi topildi.Mis tangalar kumush tangalarga qoʻshimcha si-fatida ishlatilgan.

 Adabiyot 
 Smirnova O.I., Katalog monet s gorodisha Pendjikent, M., 1963; Smirnova O. I., Ocherki iz istorii Sogda, M., 1970.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mis yugurtirish

Mis yugurtirish, mislash -poʻlat yoki rux buyumlar, baʼzan poʻlat simlar sirtiga galvanik usulda (qarang Galvanotexnika) mis qatlami qoplash. Buyumlarni xromlash va nikellashda oraliq qatlam hosil qilish, metallar sirtining elektr oʻtkazuvchanligini yaxshilash, metallarning kavsharlanishini osonlashtirish va boshqa uchun qoʻllanadi. Oraliq qatlam hosil qilinadigan Mis yugurtirish usuli eng keng tarqalgan. Bunda mis qatlami ustidan nikel qatlami, uning ustidan yupqa (0,25 mkm) xrom qatlami yugurtiriladi. Mis elektrolitlarning oksidli va ishqorli xillari bor. Poʻlat buyumlarni uglerodlash (sementlash) va ularning uglerodlanmasligi lozim boʻlgan sirtqi qatlamini himoyalashda ham Mis yugurtirishdan foydalaniladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mis qotishmalari

Mis qotishmalari — mis asosidagi qotishmalar. Inson yaratgan birinchi metall qotishma (qarang Jez davri). Bronza, jez va asosiy legirlovchi elementa nikel boʻlgan misnikel qotishmalari (qarang Melxior) Mis qotishmalari jumlasiga kiradi. Mis qotishmalari quyma, deformatsiyalanadigan va kukunsimon xillarga boʻlinadi. Quyma Mis qotishmalari suyuqlanganda oquvchan boʻladi, qotganda uncha kirishmaydi. Deformatsiyalanadigan Mis qotishmalari issiqlayin yoki sovuqlayin bosim bilan yaxshi ishlanadi. Kukunsimon Mis qotishmalari kukunsimon materillar jumlasiga kiradi (q. Kukun metallurgiyasi). Mis qotishmalari antifriksion (ishqalanishga qarshi), issiqbardosh, konstruksion, korroziyabardosh (zanglashga qarshi), prujinabop va elektrotexnika materiallari sifatida keng qoʻllanadi. Bular asbobsozlik, mashinasozlik, aviatsiya va kemasozlikda, suv-bugʻ armaturasi, badiiy buyumlar, idishtovoklar yasash va boshqa sohalarda ishlatiladi.
Miskin

Miskin (taxallusi; asl ism-sharifi Gʻulomxalil Toshmuhammad oʻgʻli; 1880-yil – Toshkent – 1937-yil) – shoir.

 Hayoti 
Gʻulomxalil Toshmuhammad oʻgʻli Miskin 1880-yilda Toshkentda tugʻilgan. Otasi temirchilik, mixchagarlik bilan shugʻullangan. Balandmachitdagi maktabda, soʻng Koʻkaldosh madrasasida oʻqigan. Temirchilik, baqqollik, novvoylik bilan shugʻullangan. 12 yoshidan „Miskin“ taxallusi bilan ilm-maʼrifatni targʻib qilib, zulm va zoʻrlik, bidʼat va xurofatni qoralagan. Dastlabki sheʼrlari muhabbat mavzusida boʻlgan. Koʻp oʻtmay, sheʼriyatiga zamon sadolari kirib kelgan. Xalqimizning milliy-ijtimoiy uygʻonishida katta xizmat qilgan „Shuhrat“ gazetasini sheʼr bilan quvvatlab chiqqan.

Miskin sheʼrlarida xalq ommasini asriy jaholatdan uygʻonishiga chaqirgan. Xalqqa erk va ozodlik ruhini singdirish, ularni haq-huquqi uchun kurashga uygʻotishda oʻz hissasini qoʻshgan. Miskinning avtobiografik sheʼrlari shoir hayotining ogʻir va murakkab kechganini koʻrsatadi.

Miskin sheʼrlaridan ikki devon tuzgan. 200 sahifadan koʻproq birinchi devondan 1925-yilgacha yozilgan va chop etilgan sheʼrlari joy olgan. Soʻnggi sheʼrlari esa ikkinchi devonda jamlangan boʻlib, 160-170 sahifani tashkil qilgan. Biroq ularning taqdiri nomaʼlum. 70 ga yaqin sheʼrlarigina saqlangan. Ushbu sheʼrlar shoirning oʻz qalamiga, oʻz ovoziga ega boʻlgan, adabiyotimiz tarixida sezilarli iz qoldirgan isteʼdod sohibi ekanligini koʻrsatadi. Sheʼrlari shu paytga qadar toʻplangan, oʻrganilgan emas. Toshkentda Miskin nomida koʻcha va mahalla borOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. Miskin 1937-yilda Toshkentda vafot etgan.

 Asarlari 

 Armugʻoni Xislat
 Savgʻoti Xislat
 Bayozi Mujallo
 Bayozi Haziniy
 Savgʻoti Sidqiy

 
 Asrlar nidosi, T., 1982;
 Qosimov B., Salom, kelajak, T., 1986.

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Toshkent madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Koʻkaldosh madrasasida tahsil olganlar (Toshkent)
Turkum:1880-yilda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:1937-yilda vafot etganlar
Turkum:Toshkentda vafot etganlar
Miskin (musiqa)

Miskin (arab. — faqir, bechora, baxtsiz) — maqom uslubi va shakllarida yaratilgan turkumli kuy va ashula yoʻllari. Oʻtmishda yashab ijod etgan bastakorning taxallusi bilan atalgan. Turkum 5 qismdan iborat boʻlib, uning I, II va V qismlari "M." III—IV qismlari "Adoiy I—II" nomi bilan mashhur. Ular tovushqatori, lad tuzilishi hamda kuy-ohanglari jihatidan oʻzaro yaqin boʻlsada, asosan, usul zamini bilan farqlanadi. Jumladan, "M.I" nasr, "M.P" soqiynoma, "M.III" ("Adoiy 1") chapandoz, "M.IV" ("Adoiy II") tarona usullaridan birida, "M.V" ufar doira usullarida keladi. "M." yoʻllari ifodali, taʼsirchan, xilma-xil kayfiyat bagʻishlovchi badiiy barkamol asarlar sifatida gavdalanadi. Ular cholgʻu va ashular tarzida ijro etiladi. "M." ashula yoʻllaridan "Farhod va Shirin" musiqali dramasida (Xurshid, V. Uspenskiy, 1934—36) foydalanilgan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Miskin Qilich

Miskin Qilich (taxallusi; asli ismi Mulla Qilich; taxminan 1847, Xiva — 1906, Goʻron) — turkman xalq shoiri, bastakor va sozanda. Buxoro madrasasida tahsil olgan. Shoirning qoʻshiqlari xalq oʻrtasida shuhrat topgan. Uning qoʻlyozmalari saqlanmagan, 100 ga yaqin ishqiy, axloqiy, ijtimoiy mavzulardagi qoʻshiklari, "Botir Na-pis", "Bekzoda Qurbon", "Tovqi" dostonlari shogirdlari va xalq qoʻshiqchilaridan yozib olingan. "Topmadim", "Nishon", "Oppoqqina", "Gʻamzang oʻqi", "Dogʻlar", "Yangligʻ" singari sheʼrlarida xalqning ogʻir ahvoli tasvirlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Misli oʻgʻitlar

Misli oʻgʻitlar - tarkibida oʻsimliklar oʻzlashtira oladigan shaklda mis boʻlgan mikrooʻgʻitlar. M.oʻ. sifatida mis sulfat (mis kuporosi), pirit (kolchedan) chiqindi va tarkibida mis boʻlgan har xil sanoat chiqindilari ishlatiladi. M.oʻ.ga bugʻdoy, suli, arpa, kungaboqar, qand lavlagi ancha talabchan. M.oʻ. 4—6 yilda bir marta 5–6 kg/ga miqdorida kuzgi shudgorlashda solinadi. Mis kuporosidan, shuningdek, ekish oldidan uruglikka ishlov berish (0,1—0,2% li eritmasi), bordo suyusligi tayyorlashda foydalaniladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Misr yozuvi

Misr yozuvi — miloddan avvalgi 4-ming yillikdan to milodiy 3—4 asrgacha qadimgi misr tili uchun xizmat qilgan soʻz-boʻgʻinli yozuv tizimi. Uning dastlabki asosini 500 dan ortiq iyeroglif (belgirasm) tashkil etgan boʻlib, ular tasavvuriy holda muayyan tushunchalar bilan bogʻlanib, tushunchalarni soʻzlarda ifodalaganlar. Bu davrdagi yozuvda, asosan, undoshlar ifodalanib, unlilar ixti-yoriy qoʻllangan. Keyinchalik, miloddan avvalgi 2-ming yillikdan boshlab Misr yozuvining iyeratik (muqaddas) turi yaratildi. Unda iyerogliflardan ham maʼlum darajada foydalanilgan bo'lsada, soʻzlarni yozishda fonetik maʼno va oʻxshashliklarga eʼtibor beriladi, asosan, tez yozish koʻzda tutiladi. Miloddan avvalgi 7-asrdan boshlab iyeratik yozuv asosida Misr yozuvining yangi tez yozuv usuli — demotika (xalqona tez yozuv) ishlab chiqildi. Demotik yozuvda belgilar anchagina soddalashtirilib, bir necha undoshni ifodalovchi belgilar kamaytirilib, ularning oʻrniga bir undoshni ifodalaydigan belgilar qoʻllana boshlagan. Demotik Misr yozuvi milodiy 3—4-asrlargacha qoʻllanib kelganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Tarix
Misr tili

Misr tili, qadimgi misr tili — hozirgi Misr hududida tarqalgan, somxom tillari oilasiga mansub. Arab tilining misr lahjasi tomonidan siqib chiqarilgan va milodiy 5-asrdan ulik tilga aylangan. Misr tilida yozilgan dastlabki yodgorliklar miloddan avvalgi 4ming yillik oxiri — 3ming yillik boshiga toʻgʻri keladi. Oʻzining 35 a.dan iborat tarixida Misr tili bir-biridan far-klanuvchi 4 ta taraqqiyot bosqichini bosiboʻtgan: kad. Misr tili (miloddan avvalgi 32—22-asrlar), oʻrta Misr tili (miloddan avvalgi 22—14-asrlar), yangi Misr tili (miloddan avvalgi 14—7-asrlar), demotik Misr tili (miloddan avvalgi 7-asr — milodiy 5-asr); yozuvining oʻta murakkabligi sababli, Misr tilining grammatik qurilishi, lahjalari haqidagi barcha maʼlumotlar taxminan harakterga ega. Misr tilini va uning negizida paydo boʻlgan kopt tilini, bu tillarning yozuvlarini oʻrganish davom etmoqda.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Tillar
Misr gʻoʻzasi

Misr gʻoʻzasi — uzun tolali peru gʻoʻzasi navlarining bir yillik ekologi k guruhi. Koʻp yillik peru gʻoʻzasi shakllari Amerika (Peru)dan Misrga (1818—20) keltirilgan va bu yerda Misrning mashhur ingichka tolali Ashmuni (1863—65), Afifi (1887), Yanovich va boshqa gʻoʻza navlarini yaratishga asos boʻlgan. 1928—29 yillarda Tojikiston, Turkmaniston va Oʻzbekistonda M.gʻ. navlari ekilishi natijasida Oʻrta Osiyo respublikalarining jan. hududlarida bu gʻoʻza navlaridan yuqori hosil olish imkoniyati borligi anik,landi. 1932—33 yil lardan boshlab yakka tanlash usuli bilan yaxshilangan Pima, keyinchalik Maarad navlari ekila boshladi. 1935-yilda, M.gʻ.ning Yanovich navidan yakka tanlash asosida Yoʻlatan seleksiya st-yasi (Turkmaniston)da Oʻrta Osiyoda birinchi 2IZ ingichka tolali gʻoʻza navi yaratildi va 1938-yildan Turkmaniston va Tojikistonda rayonlashtirildi. M.gʻ. yuqori hosildorligi, tezpisharligi, soʻruvchi zararkunandalar va zamburugʻli kasalliklarga chidamliligi bilan ajralib turadi. M.gʻ. tolasi nihoyatda qimmatbaho boʻlib, bitta koʻsak vazni 2,5— 4,0 g, shtapelmassa uz. 37–44 mm (qarang Ingichka tolali gʻuza).

Abdumavlon Abdullayev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Misrliklar

Misrliklar, Misr arablari — xalq. Misrning asosiy aholisi (54,2 mln. kishi). Umumiy soni 54,6 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Arab mamlakatlari, Germaniya, Avstraliya, Kanada va boshqa davlatlarda ham yashaydilar. Yevropeoid irqiga mansub. Dindorlari — sunniy musulmonlar. Arab kabilalari Misrga miloddan avvalgi 1ming yillikda kirib kelishgan. Misr 7-asrda Arab xalifaligi tomonidan egallangach, arablarning mahalliy kopt (qibtiy), barbar va boshqa aholi bilan aralashuvi natijasida Misr arablari shakllangan. Deqqonchilik, chorvachilik, hunarman-dchilik (zargarlik yaxshi rivojlangan) bilan shugʻullanadilar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Missionerlik

thumb|Papua Yangi Gvineyadagi katolik missionerlar
Missionerlik (missiya soʻzidan), tabshir, mubashshirlik — biror dinga eʼtiqod qiluvchi xalqlar orasida boshqa bir dinni targʻib qilish. Missionerlik, asosan, xristianlikka xos.

XIII — XVI asrlarda xristian missionerligi Hindiston, Xitoy, Yaponiyaga kirib bordi. Yaponiyada 1614-yili Xristianlikni taqiqlovchi qonun joriy etildi.Katolik cherkovida missionerlik Ispaniya va Portugaliya imperiyalari tashkil topgach (XV — XVI asrlar), faoliyatini kuchaytirdi. Missionerlik Rim imperiyasiga yangi yerlarni oʻz taʼsiri ostiga olishda katta yordam berdi. Katolik missionerligiga rahbarlik qilish uchun papa Grigoriy XV 1662-yilda Diniy targʻibot kongregatsiyasini taʼsis etdi.

Missionerlik XIX asrda faollashdi, ayniqsa, xristian missionerlari Afrikada faoliyatlarini kuchaytirdilar va oʻz mamlakatlarining siyosatini targ'ib qilishda yordam berdilar.

Oʻzbekiston Respublikasining „Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar toʻgʻrisida“gi qonuni 5-moddasiga koʻra, Oʻzbekistonda har qanday missionerlik faoliyati man etiladi.
Mississippi (daryo)

Mississipi, Missisipi (mahalliy indeyslar tilida — katta daryo) — Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi daryo, dunyodagi eng katta daryolardan biri. Uzunligi 3950 km (Missuri daryosining boshidan hisoblaganda 6420 km), havzasining maydoni 3268 ming km². Minnesota shtatining shim. qismidagi koʻldan boshlanadi, Markaziy tekisliklar va Meksika boʻyi pasttekisligini shim.dan janubga kesib oʻtib, delta hosil qilib (32 ming km²) Meksika qoʻltigʻiga quyiladi. Eng yirik irmoklari: oʻngdan — Minnesota, De-Moyn, Missuri, Arkanzas, Redriver, chapdan — Viskonsin, Illinoys, Ohio. Vodiysining morfologik tuzilishi va suv rejimiga kura, Mississippi 3 qismga boʻlinadi.

Yuqori qismi dastlab kichikroq koʻllar orqali oʻtadi, ostonalar bor. Minneapolis shahridan boshlab, daryo oʻzani shlyuzlangan, Missuri daryosi quyilish joy-igacha bir necha oʻnlab toʻgʻon qurilgan. Oʻrta qismida daryo, asosan, bir oʻzanda oqadi; vodiysining kengligi 10– 15 km. Missuri irmogʻi qoʻshilgach, uning loyqa suvi Mississippining tiniq suvi bilan 150–180 km gacha yonma-yon oqadi. Quyi qismi keng tekislikdan oʻtadi, vodiysining kengligi 25 km dan 70– 100 km gacha. Qirgʻoqlariga toshqinga qarshi dambalar qurilgan. Mississippi dengizga yiliga 350 mln. t dan ortiq oqiziq keltiradi. Daryoning quyi qismida suv koʻpayganda suvining bir qismi Pon-shartren koʻliga va Mississippidan 15–40 km gʻarbda oquvchi Atchafalaya daryosiga oqadi. Daryo qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Bahor va yoz oylarida Mississippining oʻrta va quyi qismida kuchli toshqinlar boʻladi. Yuqori qismi qishda muzlaydi. Daryoning yillik oʻrtacha suv sarfi 19 ming m³/sek (eng yuqorisi 50— 80 ming m³/sek). Daryo suvining sanoat korxonalari chiqindilari bilan ifloslanishini kamaytirish choralari koʻrilmoqda. Mississippining transport ahamiyati katta: kema qatnaydigan daryo va kanallar orqali Buyuk koʻllar va chu-qur suv yoʻli qisoblangan Sanlavrentiy daryosi orqali Atlantika okeani bilan bogʻlangan.

Minneapolis shahrigacha (3000 km) daryo kemalari, Baton-Ruj shahrigacha okean kemalari qatnaydi. Mississippi daryo sistemasidagi barcha kema qatnovi yoʻllari uzunligi 25 ming km dan ortiq. Gidroenergiya resursiga boy (27,5 GVt). Eng ahamiyatli GES Kiokak shahri yaqinida qurilgan. Mississippi sohilida Minneapolis, Davenport, Sent-Luis, Memfis, Baton-Ruj, Yangi Orlean shaharlari joylashgan.

 

Turkum:AQShdagi daryolar
Turkum:Shimoliy Amerika
Missiya

Missiya (lotincha missio — joʻnatmoq) — 1) muayyan topshiriq bilan boshqa mamlakatga yuborilgan vakillar; 2) bir davlatning boshqa davlatdagi (elchixonadan farqli ravishda) vakili tomonidan boshqariladigan doimiy diplomatik vakolatxonasi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Missuri (maʼnolari)

Missuri:

 Missuri - {{AQSh Shtati
 | Shtat_nomi = Missouri
 | Shtat_nomi_o`zbekcha = Missuri
 | Bayrog` = Flag of Missouri.
 Missuri (daryo) (mahalliy indeyslar tilida — loyqa daryo) — AQShdagi daryo, Missisipi daryosining eng katta oʻng irmogi.
 Missuri — AQShning markaziy qismidagi shtat.
Missuri (daryo)

Missuri yoki Missouri (mahalliy indeyslar tilida — loyqa daryo) — AQShdagi daryo, Mississipi daryosining eng katta oʻng irmogi. Uzunligi 4740 km, havzasining maydoni 1370 ming km² (shundan 10 ming km² Kanada hududida). Qoyali togʻlarning sharqiy yon bagʻridan boshlanadi. Oʻrta oqimi Missuri platosi (baʼzida daralardan oqib, ostonalar hosil qiladi) va quyi qismi Markaziy tekisliklar orqali oʻtgan. Suvi juda loyqa. Yirik irmoklari: Yellouston, Platt, Kanzas. Missuri yuqori oqimida qordan, oʻrta va quyi oqimida koʻproq yomgʻirdan suv oladi. Bahorda suvi koʻpayadi (etagida suv satqi 8–12 m gacha koʻtariladi), kuchli toshqinlar boʻladi. Oʻrtacha suv sarfi 2600 m³/sek., toshganda 19000 m³/ sek., suvi kamayganda 150–170 m³/sek. boʻladi. Daryo yiliga 220 mln. t oqiziq keltiradi. Katta suv omborlari (Fort-Pek, Garrison, Oaxe) qurilgan boʻlib, ulardan suv oqimini tartibga solib turish, irrigatsiya va energetika maqsadlarida foydalaniladi. Daryoda yirik kemalar Su-Siti shahrigacha, kichikroq kemalar Fort-Benton shahrigacha qatnaydi. Missuri boʻyida Omaxa, Kansas-City va boshqa shaharlar joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:AQShdagi daryolar
Missuri universiteti

Missuri universiteti — AQShdagi yirik universitetlardan biri. 1839-yil Kolumbiya shahrida tashkil etilgan. Kolumbiya, Roli, Kanzas-Siti, Sent-Luis shaharlarida joylashgan universitet shaharchakampuslari huquqidagi 4 mustaqil oʻquv yurtini birlashtiradi. Sanʼat va fan, muhandislik, pedagog, qishloq xoʻjaligi, tibbi-yot, veterinariya, jamiyatshunoslik va ijtimoiy munosabatlar, jurnalistika, huquq, kutubxonachilik, konchilik, metallurgiya va boshqa sohalar boʻyicha muta-xassislar tayyorlaydi. 54 mingga yaqin talaba taʼlim oladi. Kutubxonasi va uning boʻlimlarida 1,6 mln.dan ortiq asar saqlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:AQShdagi universitetlar
Gabriela Mistral

MISTRAL (Mistral) Gabriyela (taxallusi; asl ism-sharifi Lusila Gadoy Alkayaga) (1889.7.4, Vikunya — 1957.10.1, Xempster, SSHA) — chili shoirasi, pedagog , jamoat arbobi. 16 yil oʻqituvchilik qilgan. 1922-yil Meksika taʼlim vazirligiga taklif qilingach, Meksika maktablari va kutubxonalarini isloh qilish loyihasini ishlab chiqqan. 1924—46 yillarda Chili elchisi sifatida Italiya, Ispaniya, Portugaliya, Braziliya, AQShda ishlagan. BMT tashkil boʻlgan davrdan Millatlar ligasi ishlarida qatnashib kelgan. Birinchi sheʼriy toʻplami — "Oʻlim so-netlari" (1914). Lirikasida ispan sheʼriyati anʼanalari bilan indeyslar mifologiyasidagi animistik obrazlilik qoʻshilib ketgan. "Noziklik" (1924) sheʼriy toʻplamida onalik baxtidan maxrum ayolning dardlari aks etgan. "Yakson qilish" (1938) sheʼriy toʻplamida fashizm krralangan. M. "Tushkunlik" (1922), "Tala" (1938), "Taxtakach" (1954) kabi sheʼriy va "Laʼnatlangan soʻz" (1950) publitsistik maqrlalar toʻplami mu-allifi. Nobel mukofoti laureati (1945)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Adiblar
Turkum:Ayollar Nobel mukofoti laureatlari
Misurota

Misurota — Liviyaningshim.gʻarbiy qismidagi shahar. Oʻrta dengiz boʻyidagi vohada. Aholisi 340 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Dengiz boʻyidagi savdo-transport markazi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari qayta ishlanadigan yirik markaz. Oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Metallurgiya majmuasi tashkil etilgan. Hunarmandchilikda gilam toʻqiladi, metall buyumlar yasaladi. Misurota-Marina avanporti bor (shahardan 10 km).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Misqol

Misqol — qad. ogʻirlik oʻlchov birligi; Sharq (arab) mamlakatlarida qimmatbaho buyumlarning ogʻirligi M. bilan oʻlchangan. 1 M.ning ogʻirligi 100 dona arpa (yoki bugʻdoy) doni ogʻirligiga tenglashtirilgan. Agar bir dona arpa donini qadimda oʻrtacha 0,0409512 g ga teng qilib olingani hisobga olinsa, u holda 1 M= 100 arpa doni = 1000,04095122 = 4,09512 g boʻladi. Samarqand (6—8-asr) da 4,46 g ga, Buxoro (16—19-asr) da 4,8—5 g ga, Xorazm (14-asr) va Fargʻona vodiysida 4,55 g ga teng boʻlgan. Misr va Sudanda 1 M. 4,68 g, Suri-yada 4,45 g, Iroqda 4,46 g. Eron (14-asr)da 4,3 g ga, 19-asr oxiridan esa 4,639 g ga, Hindistonda 4,583 g ga teng boʻlgan. M. Yaqin Sharkda hozir ham ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻlchov birliklari
Mitalar

Mitalar — omborlarda, xonadonlarda va boshqa joylarda saqlanayotgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari — galla donlari, yorma, un, qoqilar va boshqalarni zararlaydigan har xil hasharotlar va kanalarning umumiy nomi. M. sirasiga un kanasi, om-bor filchasi, sholi filchasi, jan. om-bor kapalagi, surinam donxoʻri, kichik un qoʻngʻizi, katta un qoʻngʻizi, juda kup turdagi kuyalar va boshqa kiradi. Ombor zararkunandalari xalq xoʻjaligiga juda katta iqtisodiy zarar yetkazadi, ular saqlanayotgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarinigina emas, oziq-ovqat, kiyim-kechaklarning ham sifatini buzadi. Oʻrta Osiyoda hasharotlar va kana (M.)larning 100 dan ortiq, xususan, kanalarning 51, qoʻngʻizlarning 41, tangaqanotlilar yoki kapalaklarning 15 turi mavjud (qarang Ombor zararkunandalari).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mitan

Mitan (Moʻyton) — oʻzbek va qoraqalpoq xalqlari tarkibiga singib ketgan qabila.

Mitanning koʻpchiligi hozirgi Qoraqalpogʻistonning Taxtakoʻpir va Moʻynoq tumanlarida yashagan (Qoʻngʻirot tumanidagi oʻzbeklar tarkibida ham uchrar edi). Mitanlarning ayrim guruhlari Afgʻonistonda (Balx viloyatida) yashaydi. Qoraqalpoq mitanlari oʻtmishda bir qancha katta va kichik qabila-urugʻlarga boʻlingan. Oʻzbek mitanlarining koʻpchiligi XIX asrning oxiri va XX asrning boshlarida Zarafshonning oʻrta oqimida yashagan. 1920-yilda Samarqand viloyati mitanlardan 7 mingga yaqin kishi roʻyxatga olingan. Ishtixon, Nurota, Bulungʻur tumanlarida ozroq qismi Karmana atroflarida hamda Qashqadaryoning quyi oqimlarida yashagan. Zarafshon vodiysida yashovchi mitanlarning bir qismi oʻtroq oʻzbeklarga aralashib, oʻz urugʻ nomlarini unutganlar.

Mitan etnogenezi toʻliq oʻrganilmagan. Ayrim olimlar miloddan avvalgi VI asr va milodiy I asr oʻrtalarida Shimoliy Mesopotamiyada, Eronda, Ozarbayjonda (Urmiya koʻli atrofida), Armanistonning togʻli hududlarida yashagan, Gerodot, Gekatey, Strabon, Polibiy kabi antik tarixchilar matiyenlar deb nomlagan xalqlarni mitanlarning ilk ajdodlari deb taxmin qiladilar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 Adabiyot 
 Materiali Vserossiyskoy perepisi, vip. 5, ch. T., 1923;
 Materiali po rayonirovaniyu Sredney Azii, kn.1,ch,1, Buhara — T., 1926.

 

Turkum:Oʻzbek qabilalari
Turkum:Oʻzbek urugʻlari
Mitan (shaharcha)

Mitan — Samarqand viloyati Ishtixon tumanidagi shaharcha (1986-yildan). Tuman markazi (Ishtixon)dan 8 km, Samarqand shahridan 68 km. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kattaqoʻrgʻon (30 km). Aholisi 5,7 ming kishi (2000). M. Nurota togʻ tizmasining Oqtov adirlari adogʻida, oʻrtacha 250 m balandlikda joylashgan. 1926—58 yillarda Mitan tumanining markazi boʻlgan. 1958-yilda Mitan tumani tugatilgach, Ishtixon tumani tarkibiga kirgan. "Mitan" soʻzi shaharcha hududida yashovchi oʻzbeklarning qad. "mitan" (muytan) urugʻi nomidan kelib chiqqan. M.da paxta tozalash zavodi, MTP, dehqon bozori, 2 umumiy taʼlim maktabi, iktidorli oʻquvchilar uyi, kutubxona, madaniyat uyi, madaniyat va istirohat bogʻi, savdo va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari mavjud. Bolalar kasalxonasi, tuman kasalxonasining terapiya boʻlimi, dorixonalar faoliyat koʻrsatadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston:Shaharchalar
Turkum:Ishtixon tumani
Miting

Miting (ing. Meeting — uchrashmoq, yigʻilishmoq) — muhim voqea, koʻpincha siyosiy masalalarni muhokama qilish uchun oʻtkaziladigan ommaviy yigʻilishOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.