Gupta yozuvi

Gupta yozuvi (baʼzan Gupta Brahmi yozuvi deb ataladi)Sharma, Ram. sanskrit tilini yozish uchun ishlatilgan. Gupta yozuvi tarixiHindistonning Gupta imperiyasi bilan bogʻliq.Gupta yozuvi link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e1/Kushan_signet_in_Gupta_Brahmi_script_3rd_century_CE.jpg/220px-Kushan_signet_in_Gupta_Brahmi_script_3rd_century_CE.jpg|thumb| Kushon imperiyasining Gupta Brahmi yozuvida Septimius Severus va Yuliya Domna tasvirlangan belgisi. Muhrda Damputrasya Dhanguptasya ("Dama oʻgʻli Dhangupta muhri) deb yozilgan. Milodiy III asr.
Brahmidan kelib chiqqan va Nagariy, Sarada va Sidda yozuvlarini keltirib chiqargan. Bu yozuvlar oʻz navbatida Hindistonning koʻplab muhim yozuvlarini, jumladan Devanagariy (XIX asrdan beri sanskrit yozishda qoʻllangan eng keng tarqalgan yozuv), Gurmuxi yozuvi(panjobi uchun), bengal-assam yozuvi va tibet yozuvini vujudga keltirdi.

 Kelib chiqishi va tasnifi 
Gupta yozuvi Ashokan Brahmi yozuvidan kelib chiqqan boʻlib, Brahmi va boshqa koʻpgina braxma yozuvlari, alfa boʻgʻinlar yoki abugidalar oilasi oʻrtasidagi hal qiluvchi bogʻlovchi hisoblanadi. Bu shuni anglatadiki, faqat undosh fonemalarda alohida belgilar mavjud boʻlib, unlilar esa diakritik bilan belgilanadi, diakritik boʻlmaganda esa nazarda tutilgan talaffuz boʻladi. Aslida, Gupta yozuvi oʻzidan oldingi va vorislari bilan bir xil tarzda yoziladi, faqat grafema va diakritiklarning shakllari boshqacha.

IV asrga kelib, tez va estetik yozish istagi natijasida harflar koʻproq kursiv va simmetrik shakllarga ega boʻla boshladi. Bu, shuningdek, skript butun imperiya boʻylab koʻproq tabaqalanganligini va mintaqaviy oʻzgarishlarni uchta, toʻrt yoki beshta toifaga ajratganligini anglatadiSrivastava, Anupama. Fischer, Steven Roger. . Ammo aniq tasniflash yoʻq edi. Chunki bitta yozuvda ham maʼlum bir belgining yozilishida oʻzgarishlar boʻlishi mumkin. Shu maʼnoda, Gupta skripti atamasi Gupta davridan olingan yozuvning har qanday shaklini anglatishi kerak, garchi skriptlarda bir xillik yoʻq boʻlsa ham.

 Yozuvlar 
Gupta yozuvining saqlanib qolgan yozuvlari asosan temir yoki tosh ustunlarda va Gupta sulolasi oltin tangalarida uchraydi. Eng muhimlaridan biri Prayagraj (Allohobod) Prasasti edi . Saroy shoiri va Samudragupta vaziri Xarishena tomonidan tuzilgan Prayagraj (Allohobod) Prasasti Gupta sulolasining ikkinchi qiroli sifatida taxtga oʻtirganidan boshlab Samudraguptaning hukmronligini va uning boshqa qirolliklarni zabt etishini tasvirlaydi. Shuningdek, bu yozuv Ashokaning Ollohobod ustuniga yozilgan.

 Alifbo 
Gupta alifbosi 37 ta harfdan iborat: „a“ bilan tugaydigan 32 undosh va 5 ta mustaqil unli. Bundan tashqari, oxirgi unlining tovushini oʻzgartirish uchun undoshlarga diakritiklar qoʻshiladi (oʻziga xos „a“ dan i, u, e, o, au kabi boshqa tovushlarga. . .). Undosh undoshlar bilan qoʻshma undoshlar deb ataladigan birikmalarga ham qoʻshilishi mumkin (masalan, sa+ya vertikal holda „sya“ hosil qilish uchun birlashtiriladi).

 Mustaqil unlilar 
XatIAST va
Sanskrit IPAXatIAST va
Sanskrit IPA24x24pxa 24x24pxā 24x24pxi ī 24x24pxu ū 24x24pxe 24x24pxo ai 24x24pxau ṛ ṝ l̩ ḹ 

 Undosh tovushlar 
Ovoz →OvozsizOvozliOvozsizOvozliIntilish →YoʻqHaYoʻqHaYoʻqHaVelar undoshlar24x24pxka 24x24pxkha 24x24pxga 24x24pxgha 24x24pxṅa 24x24pxha Palatal undoshlar24x24pxca 24x24pxcha 24x24pxja 24x24pxjha 24x24pxña 24x24pxya 24x24pxśa Retrofleks undoshlar24x24pxṭa 24x24pxṭha 24x24pxḍa 24x24pxḍha 24x24pxṇa 24x24pxra 24x24pxṣa Dental undoshlar24x24pxta 24x24pxtha 24x24pxda 24x24pxdha 24x24pxna 24x24pxla 24x24pxsa Labial undoshlar24x24pxpa 24x24pxpha 24x24pxba 24x24pxbha 24x24pxma 24x24pxva 

 Gupta numizmatikasi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Coin_of_Vikramaditya_Chandragupta_II_with_the_name_of_the_king_in_Brahmi_script_380_415_CE.jpg/220px-Coin_of_Vikramaditya_Chandragupta_II_with_the_name_of_the_king_in_Brahmi_script_380_415_CE.jpg|right|thumb| Gupta Brahmi yozuvida qirol nomi yozilgan Vikramaditya tangasi (Chandragupta II) miloddan avvalgi 380-415-yillar.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Mihirakula_of_the_Alchon_Huns.jpg/220px-Mihirakula_of_the_Alchon_Huns.jpg|thumb| Alxon Hunlar hukmdori Mixirakula tangasi . Obv: Gupta yozuvida afsona bilan shoh byusti (12x12px)12x12px13x13px14x14px14x14px12x12px15x15px12x12pxThe „h“ (12x12px) is an early variant of the Gupta script. (Ja)yatu Mihirakula („Mixirakula gʻalaba boʻlsin“). Rev: Yongʻin qurbongohi atrofidagi nuqtali chegara xizmatchilar tomonidan yonboshlanadi. 
Gupta tangalarini oʻrganish 1783-yilda oltin tangalar xazinasi topilishi bilan boshlangan. Oʻshandan beri koʻplab boshqa bunday xazinalar topilgan, eng muhimi 1946-yilda topilgan Bayana (Rajasthanning Bxaratpur tumanida joylashgan) xazina boʻlib, unda Gupta qirollari tomonidan chiqarilgan 2000 dan ortiq oltin tangalar mavjud ediBajpai, KD. . Gupta imperiyasining koʻpgina tangalarida afsonalar yoki tarixiy voqealarga oid yozuvlar mavjudSrivastava, Anupama. . Deyarli har bir Gupta qiroli oʻzining birinchi shohi Chandragupta I dan boshlab tangalar chiqargan.

Valyuta sifatida qabul qilinishi kerak boʻlgan tangalarga nisbatan konservatizmlik tufayli tangadagi yozuvlar ustunlardagi yozuvlarga nisbatan boshqacha xarakterga ega, bu esa yozuvdagi mintaqaviy oʻzgarishlarning tanga zarb etilishiga toʻsqinlik qilgan boʻlar ediSrivastava, Anupama. . Bundan tashqari, boʻsh joy, ayniqsa, kumush tangalarda cheklangan edi, shuning uchun koʻpgina belgilar kesilgan yoki boʻyi boʻyalgan. Bunga misol qilib, /ta/ va /na/ belgilarini keltirish mumkin, ular koʻpincha vertikal chiziqlarga soddalashtirilgan.

 Galereya 

 

Turkum:Yozuv
Turkum:Til