Ukraina ayollari

Ukrainada ayollar iqtisodiy, siyosiy, madaniy va ijtimoiy sohalarda, shuningdek, oilada erkaklar bilan teng konstitutsiyaviy huquqlarga ega.

Ukraina aholisining 45 foizga yaqini (45 million) zoʻravonlikdan (jismoniy, jinsiy yoki ruhiy) aziyat chekayotganini ayollar tashkil qiladi.Kyivans join global rally to end violence against women, Kyiv Post (14 February 2013)

 Ukrainada feminizm tarixi 
Ukrainaning soʻnggi ikki asrdagi tarixi Rossiya imperiyasi va keyinchalik Sovet Ittifoqi bilan chambarchas bogʻliq. Ukraina 1991-yilda mustaqillikka erishdi va hozirda 40 milliondan ortiq aholisi boʻlgan davlat boʻlib, ularning aksariyati xristian pravoslavlari va aholisining 70 foizi shaharliklardir.

Yevropadagi eng yirik feministik tashkilotlardan biri 1920-yillarda zamonaviy gʻarbiy Ukrainada yoki Galisiyada tashkil etilgan. Tashkilot Ukraina ayollar ittifoqi deb nomlangan va unga Milena Rudnitska rahbarlik qilgan. Sovet davrida feminizm burjua mafkurasi, shuningdek, aksilinqilobiy va antisovet mafkurasi sifatida tasniflangan. Sovet davrida fuqarolik jamiyati va feminizm deyarli yoʻq edi. 1991-yilda Ukraina mustaqillikka erishgach, feministik harakat ildiz ota boshladi.A Biographical Dictionary of Womenʼs Movements and Feminisms: Central, Eastern and South Eastern Europe, 19th and 20th Centuries by Francisca De Haan, Krasimira Daskalova and Anna Loutfi, Central European University Press, 2006, (page 411 etc.)

2014-yilda boshlangan Donbasdagi urush davrida „Ayollarning insonparvarlik harakati va jamoat muloqotini tashkil etuvchi katta koʻngillilar harakati“ rivojlandi, deydi " Teatr for Dialogue " nodavlat tashkilotini yaratgan, feminist va tinchlik oʻrnatish boʻyicha tadqiqotchi va faol Oksana Potapova ayollar koʻngillilar harakatini qoʻllab-quvvatlagan.

 Ayollarga nisbatan zoʻravonlik 
Ukraina aholisining (45 million) taxminan 45 foizi jismoniy, jinsiy yoki ruhiy zoʻravonlikdan aziyat chekmoqda va ularning aksariyati ayollardir. Koʻcha ayollari eng zaif toifadir; ularning taxminan 40 foizi jinsiy zoʻravonlikdan aziyat chekmoqda, 25 foizi 18 yoshdan kichik. 2001- yilda Ukraina " Oiladagi zoʻravonlik (oldini olish) toʻgʻrisida " gi qonunni qabul qildi. Ukraina Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 173-2-moddasida „oila ustidan zoʻravonlik“ ham koʻrsatilgan. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Aholi jamgʻarmasining Ukrainadagi vakili Nuzhat Ehson 2013-yil fevral oyida „Ukraina haqiqatan ham, asosan erkaklar tomonidan va asosan spirtli ichimliklarni yuqori darajada isteʼmol qilish tufayli qabul qilib boʻlmaydigan zoʻravonlik darajasiga ega“ dedi.

 Ishchi kuchidagi ayollar 
Ayollar Ukraina aholisining 54 foizini va ishchi kuchining 47,4 foizini tashkil qiladi. Barcha ukrainalik ayollarning 60 % dan ortigʻi oliy maʼlumotga ega (kollej darajasi va undan yuqori). Biroq, ayollarning ishsizlik darajasi bir xil maʼlumotga ega boʻlgan erkaklarga nisbatan juda yuqori (Ukrainadagi barcha ishsizlarning 80 foizi ayollar), ayollar oʻrtasida yashirin ishsizlik haqida gapirmasa ham boʻladi.

Mehnat toʻgʻrisidagi qonunlar erkaklar va ayollarning huquqiy tengligini, shu jumladan teng ish uchun teng haq toʻlashni belgilaydi. Biroq, ayol ishchilar hukmron boʻlgan tarmoqlar eng past nisbiy ish haqiga ega boʻlib, ish haqi boʻyicha qarzdorlikdan eng koʻp zarar koʻrganlar edi. Pensiya yoshi bosqichma-bosqich oshirilmoqda, 2021-yilga kelib ayollar uchun 60 yoshga, erkak-davlat xizmatchilari uchun 62 yoshga (asl yoshi ayollar uchun 55 yosh va erkaklar uchun 60 yoshni tashkil etgan). Baʼzi ish beruvchilar homilador boʻlishi mumkin boʻlgan yosh ayollarni yoki 35 yoshdan oshgan ayollarni ishga olishdan bosh tortgani haqida xabarlar bor edi. Ayollar ham kam maosh oldilar va martaba koʻtarilish imkoniyati cheklangan edi. Kamdan-kam ayollar hukumatda, davlat yoki xususiy sanoatda yuqori boshqaruv lavozimlarida ishlagan.

 Ukraina biznesidagi ayollar 
Ayollar shunga oʻxshash lavozimlarni egallagan erkaklarga qaraganda oʻrtacha 30 % kamroq maosh oladi.On Womenʼs Day, struggle for equality remains, Kyiv Post (8 March 2012)

Ishchilarsiz barcha korxonalarning qariyb 50 foizi ayollarga tegishli. 1 dan 5 gacha xodimlarga ega korxonalar 27 % ayollarga tegishli. Xodimlar soni 50 dan kam boʻlgan korxonalar 30 % ayollarga tegishli. Bu raqamlar boshqa Gʻarb iqtisodlari bilan bir xil. Ayollar odatda chakana savdo, ulgurji savdo va umumiy ovqatlanish sohasida kichik biznesni boshqaradi. Yirik kompaniyalarning 2 foizini ayollar boshqaradi.

2008-yilda ayollar mehnatida ishtirok etish darajasi (LPR) taxminan 62 % ni tashkil etdi.

 Ukraina siyosatidagi ayollar 
2019-yilgi Ukraina parlament saylovlarida 87 nafar ayol parlamentga saylangan, bu Ukraina uchun rekord, deputatlar umumiy sonining 20,52 foizi. Saylovda saylangan deputatlarining qariyb 50 % ayollar, Yevropa birdamligidan saylangan deputatlarning 37 % ayollar; Ayollar uchun eng kam oʻrin 11,4 % bilan Muxolifat platformasi — Hayot uchun. 2014-yilda Oliy Radaning (Ukraina parlamenti) taxminan 12,1 foizini ayollar tashkil etdi. 2014-yilgi parlament saylovidan 2019-yilgi saylovga qadar bu raqam 53 taga, yaʼni 12,6 foizga oshgan. Ayol deputatlarning ulushi har bir saylovda oʻzgarib turadi. 2014-yilda parlamentga saylangan 47 nafar ayoldan faqat 2 nafari saylov okrugida gʻalaba qozonish orqali bunga erishdi (saylovda aralash saylov tizimi qoʻllangan, deputatlarning 53,2 foizi partiya roʻyxati boʻyicha, 46,8 foizi esa 198 okrugda saylanganParliamentary elections not to be held at nine constituencies in Donetsk region and six constituencies in Luhansk region — CEC, Interfax-Ukraine (25 October 2014)). 2019-yilda 26 nafar ayol saylov okrugi deputatligini qoʻlga kiritdi. 2012-yilgi Ukraina parlament saylovlarida saylangan parlamentda ayollar parlamentning 9,9 foizini tashkil qilgan.Too few women in the Ukrainian parliament, Kyiv Post (14 December 2012) 1991-yilda Ukraina mustaqillikka erishgandan keyin 1994-yilda boʻlib oʻtgan birinchi parlament saylovlarida atigi 11 nafar ayol (parlamentning 2,3 foizi) saylangan. 2014-yil 12-noyabrda chop etilgan " Ukrainska pravda " tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, jahon miqyosida parlamentning oʻrtacha 22 foizi ayollardan iborat boʻlsa, Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida bu koʻrsatkich 25 foizni tashkil qiladi. Parlamentlararo ittifoq tomonidan oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra (2014-yil 1-noyabrda eʼlon qilingan) Ukraina parlamentdagi ayollarning siyosiy vakillik darajasi boʻyicha 189 davlat orasida 112-oʻrinni egallagan.Parliament has record number of women, Kyiv Post (11 December 2014) Parlamentda sovet davridagi ayollar uchun kvota (30 % yoki 35 %) qaytadan amalga oshirishga qaratilgan qonunlar parlamentda muhokama qilingan, biroq tasdiqlanmagan.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Y._Tymoshenko_in_Poland_%282008%29.JPG/220px-Y._Tymoshenko_in_Poland_%282008%29.JPG|thumb| Ukraina Bosh vaziri Yuliya Timoshenko va Polsha prezidenti Lex Kachinski (2008-yil iyul)
Yuliya Timoshenko va uning vorisi "Batkivshchina " blokiAfter the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions , Centre for Eastern Studies (7 November 2012) parlamentga oʻtgan yagona ayol partiya boʻldi. Xanna Xopko 2014-yil oktabr oyida Ukraina parlamenti saylovlarida uchinchi oʻrinni egallagan Self Reliance partiyasi roʻyxatida birinchi boʻldi.Poroshenko Bloc to have greatest number of seats in parliament, Ukrinform (8 November 2014)Peopleʼs Front 0.33 % ahead of Poroshenko Bloc with all ballots counted in Ukraine elections — CEC, Interfax-Ukraine (8 November 2014)Poroshenko Bloc to get 132 seats in parliament — CEC, Interfax-Ukraine (8 November 2014) Xuddi shu saylovda Nadiya Savchenko „Batkivshchina“ partiyasi roʻyxatida birinchi oʻrinni egalladi (partiya saylovda oltinchi oʻrinni egalladi).Tymoshenkoʻs Batkivshchyna: Two women at top will propel party into parliament, Kyiv Post (Oct. 13, 2014) Ukrainada ayollar boshchiligidagi partiyalar koʻproq va hattoki bir nechta „ayol muammosi“ partiyalari mavjud (tahlilchilar ularni „muxolifat partiyalarining ovozlarini oʻgʻirlash uchun yaratilgan virtual partiyalar“ deb taʼriflagan).

Ikkinchi Yatsenyuk hukumati (2014-yil 2-dekabrda tayinlangan) ikkita ayol vazirga ega edi. Undan oldingi Yatsenyuk hukumati (2014-yil 27-fevralda tayinlangan) bir ayol vazirga ega edi.Maidan nominates Yatseniuk for prime minister, Interfax-Ukraine (26 February 2014)Ukrainian parliament endorses new cabinet, Interfax-Ukraine (27 February 2014) 2016—2019-yillarda Groysman hukumati besh ayol aʼzosi bilan oʻz vakolatlarini yakunladi.

Hozirgacha ayol vazirlari boʻlmagan yagona hukumat (va oʻsha paytda tarkibida birorta ham ayol aʼzo boʻlmagan Yevropadagi yagona hukumat edi) 2010-yil 11-martda tayinlanganVR approved structure of Cabinet of Ministers (update), Ukrainian Independent Information Agency (March 11, 2010) birinchi Azarov hukumati boʻlib, Raisa Bohatyryova tayinlandi. 2012-yil 14-fevralda Ukraina sogʻliqni saqlash vaziri va Bosh vazir oʻrinbosariBohatyriova appointed vice premier and health minister, Kyiv Post (14 February 2012)Azarov’s cabinet has highest number of ministers in Europe, Kyiv Post (March 16, 2010) Bosh vazir Nikolay Azarov 2010-yil mart oyida bu hukumatda birorta ham ayol vazir yoʻqligini, chunki „Islohotlar ayollar vakolatiga kirmaydi“, deya taʼkidlagan va u ayollarni juda hurmat qilishini aytgan.Ukrainian Prime Minister Azarov had his office blessed , Interfax-Ukraine (March 19, 2010)Ukrainian women berate 'Neanderthal' PM for sexist remarks, The Guardian (March 24, 2010) Ukrainadagi ayollar guruhlari bu soʻzlardan soʻng Azarovni mamlakat ombudsmaniga xabar qilishdi. Ular uni gender kamsitishda va neandertal qarashlarga egalikda ayblaydilar va unga qarshi turli xil sud ishlarini qoʻzgʻatdilar.Women accuse Ukraineʼs Azarov of discrimination, Kyiv Post (1 April 2010) Azorovning ketma-ket ikkinchi Azarov hukumati (2012-yil 24-dekabrdan 2014-yil 27-fevralgachaRada dismisses previous government, to form new one, Interfax-Ukraine (27 February 2014) davom etgan) uchta ayol vazirga ega edi.Yanukovych appoints new Cabinet of Ministers, Kyiv Post (24 December 2012)Ukrainian President Appoints New Justice Minister , Radio Free Europe/Radio Liberty (4 July 2013)

2010-yilgi prezidentlik saylovlarida oʻsha paytdagi nomzod Viktor Yanukovich oʻzining ayol raqibi bosh vazir Yuliya Timoshenko bilan bahslashishdan bosh tortgan va buni „ayolning oʻrni oshxonada“ deya oqlagan edi. Oliy Radaning (sobiq) raisi Vladimir Litvin ham ayollarga nisbatan beadablik sifatida baholanishi mumkin boʻlgan izohlar berdi.Honoring Women, Ukrainian Government-Style , Radio Free Europe/Radio Liberty (8 March 2012)

Abortni taqiqlovchi qonun loyihasi (Andriy Shkil tomonidan yozilgan) 2012-yil 12-martda Yunon katolik cherkovi va Vatikan ruhoniylarining iltimosiga binoan Oliy Radada roʻyxatga olinganUkrainian clergy condemn FEMEN protest on Sophia Cathedral bell tower, Kyiv Post (11 April 2012)

 Ukraina armiyasidagi ayollar 
Ukrainada ayollarga harbiy xizmatga kirishga ruxsat berilganWomen in the military by country#Ukraine, lekin tarixan bu jangovar boʻlmagan rollar bilan chegaralangan: shifokor, oshpaz, hisobchi va boshqalar 2016-yil iyul oyidan boshlab, Ukraina harbiy kuchlari ayollarga jangovar rollarda, jumladan, pulemyotchi, harbiy skaut va snayperda qatnashishga ruxsat berishni boshladi.

 Qoʻshimcha adabiyot 

 
 Women in the military by country#Ukraine

 

Turkum:Pages with unreviewed translations
Turkum:Davlatlarga koʻra ayollar