Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Ishon xalqi

thumb
Ishon (isa, isan, esa, esan, eshon;Rolle, Nicholas. , University of California in Berkeley, Berkeley, October 17, 2012. Retrieved on 1 November 2014. esan, anvayn, esa, isa, Ishon) — Nigeriyaning janubidagi Edo shtatida yashovchi xalq. Bini xalqiga yaqin. Ularning soni 700 mingga yaqin.
thumb
Ular Benue-Kongo tillari oilasining Edoid boʻlimining esan tilida gaplashadi (ilgari bu guruh Kva oilasiga mansub edi).Lu Chen et al. Identifying and Interpreting Apparent Neanderthal Ancestry in African Individuals, January 30, 2020

Diniga koʻra, xristianlar (katoliklar va protestantlar) va anʼanaviy eʼtiqod tarafdorlariga ajralishadi.

Koʻpchilik Benindan kelgan, ular 15-16-asrlar oxirida imperiyaning bir qismi boʻlgan va hali ham oʻzlarini oliy hukmdorning subyektlari sifatida tan olishadi. Ozchilik qismi oʻzlarini yoruba , Igala , Nupe , Ibo (Igbo) , Itsekiri bilan bogʻlaydilar.Arun Durvasula, Sriram Sankararaman. Recovering signals of ghost archaic introgression in African populations // Science Advances, 12 Feb 2020.

Asosiy mashgʻuloti qishloq xoʻjaligi, asosiy ekinlari yams, moyli oʻsimliklar, hindiston yongʻogʻi palmasi, makkajoʻxori. Echki, qoʻy, parranda va chorvachilik bilan shugʻullanishadi. Hunarlari — toʻquvchilik va temirchilik. Qoʻshni xalqlar bilan oziq-ovqat va hunarmandchilik savdosi yuqori darajada rivojlangan.

Asosiy ijtimoiy birlik bu jamoa boʻlib, koʻpincha bir nechta jamoalarda birlashma mavjud, oilada ota- onalik va virilolokallik koʻp uchraydi.

Ishon xalqi orasida 0,026 Mb gacha neandertal aralashmasi aniqlangan. LAKU genetiklari „ 1000 genom“ loyihasidagi 405 Gʻarbiy Afrika genomini Xorvatiya gʻoridagi Vindiya neandertal genomi va Gʻarbiy Afrika populyatsiyalari genomlarida topilgan Denisov genomi bilan solishtirdi (Nigeriyada Esan (ESN), Syerra-Leonedagi Mende (MSL)), Gʻarbiy Gambiyadagi Gambiya (GWD) va Ibadan (YRI) dan Yoruba) 2 dan 19 % gacha boʻlgan aralashmani arvoh (arvoh) odam bilan kesib oʻtishda olingan aralashmaning taxminan 43 ming litrini tashkil qiladi. n. (95 % ishonch oraligʻi: 6000 dan 124000-yil oldin), zamonaviy odamlarning ajdodlaridan zamonaviy odamlar va neandertallar va denisovanlar qatorining boʻlinishidan oldin ham ajralgan — 625000-yilgacha. n. (95 % ishonch oraligʻi: 360 000 dan 975 000 yil oldin).

 

 

 Dunyo xalqlari va dinlari. Entsiklopediya. M., 1998-yil.
 TSB.
Kabye

Kabye (oʻz nomi: koretiba, katiba, kabiema, kabure, bekaburum, cabre) — shimoli-sharqda, shuningdek, Togo shtatining markaziy mintaqasida yashovchi xalq. Xarakterli til — Niger-Kordofaniya oilasining Gur guruhiga mansub Kabré. 1978-yildan lotin alifbosiga asoslangan yozuv. Kabi xalqining aksariyati anʼanaviy eʼtiqodlarga — ajdodlarga sigʻinishga, tabiatning jonlanishiga va oliy xudo Esoga ishonishga eʼtirof etadi. Bundan tashqari, kam sonli odamlar uchun sunniylik va katoliklik xarakterlidir.(Андрианов, Попов 1999: 209).

 Asosiy mashgʻulotlari 
Kabye xalqining anʼanaviy kasbi qoʻriqqa asoslangan dehqonchilik hisoblanadi. Kabye aholisi loviya, tariq, fonio, joʻxori va yer yongʻogʻi; quruq va qumloq yerlarda sholi va yams yetishtiradi.(Андрианов, Попов 1999: 209; Наумов 1979(ред.): 217; Первушин 1997: 48—51).
Yogʻli palma mevalarini yigʻish keng tarqalgan. Dehqonchilik bilan bir qatorda chorvachilik, hususan, mayda va yirik qoramol boqish ham keng tarqalgan. Ular parranda goʻshti va itlarni ham saqlashadi va isteʼmol qilinadi. Hunarmandchilikning eng rivojlangan yogʻochga ishlov berish, somon va yogʻochdan bezak yasash, bezak gazlamalari, savat toʻqishdir.(Андрианов, Попов 1999: 210; Ковалёв 1979(ред.): 422).

 Taomlari 
Kabye asosan oʻsimlik mahsulotlari va taomlari — sabzavotlar, tariq pishiriqlari, donli mahsulotlarni hamda sut ham isteʼmol qilishadi. (Andrianov, Popov 1999: 209).(Андрианов, Попов 1999: 209; Наумов 1979(ред.): 217).

 Ijtimoiy tashkilot 
Anʼanaviy jamiyatning asosini yosh guruhlari, koʻp oilali qishloq jamoalari, yashirin erkaklar uyushmalari, otasining urugʻi (ota tarafidagi qon qarindoshlari jamoasi) tashkil etadi. Nikohdan keyingi virilokal kelishuv (er-xotinning erining oilasi bilan yashashi), sotib olish nikohi, sororat (erkak oʻz xotinining bir nechta opa-singillari yoki amakivachchalariga bir vaqtning oʻzida yoki ketma-ket uylanishi), koʻpxotinlilik (bir erkakning bir nechta ayol bilan turmush qurishi), levirat (erkak bir vaqtning oʻzida ikki yoki undan ortiq opa-singillarga turmushga chiqadigan odat) marosimlari saqlanib qolgan.

 Anʼanalar 
Kabye aholisining qishloqlari juda tarqoq. Ular „sukala“ binolar majmualari bilan ajralib turadi: (toʻrtburchak va dumaloq shakldagi) loy devorlari boʻlgan panjara bilan oʻralgan turar-joylar.

Anʼanaviy erkaklar kiyimlari uzun zigʻir koʻylak, shortilar, ayollar kiyimlari esa rang-barang koʻylaklar, sviterlar, yubkalarni tashkil qiladi.

 

 

 Andrianov B. V., Popov V. A. Kabie // Dunyo xalqlari va dinlari / Bob. ed. V. A. Tishkov. M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 1999. — S. 209-210.
 Kovalev S. M. / Sovet entsiklopedik lugʻati. — M.: Sovet Entsiklopediyasi. 1979-yil.
 Naumov K. N. / Dunyo mamlakatlari va xalqlari. Afrika. Gʻarbiy va Markaziy Afrika. — M.: Oʻyladim. 1979. — S. 352.
 Pervushin V. Gʻarbiy Afrika mamlakatlari iqtisodiy rivojlanishining xususiyatlari. // Osiyo va Afrika bugun.: Oylik. ilmiy va jamiyat.-suvlangan. jurnal, 1997-yil, №. 5. — M.: 1997. — S. 48-51.
Saltuklu bekligi

Saltuklu bekligi  — 1071-1202-yillar orasida Erzurum va tutash hududlarda hukmronlik qilgan markazi Erzurum boʻlgan Onadoʻlidagi turk-islom bekligi. Beklikka 1071-yildagi Malazgirt jangidan soʻng, Saljuqiylar imperiyasi qoʻmondoni Ebü’l-Kāsım İzzeddin Saltuk Bey asos solgan. Beklikning nomi asoschisining ismidan kelib chiqqan.
 Tarix 
Amir Saltuk 1071-yilda Saljuqiylar imperiyasi va Vizantiya imperiyasi oʻrtasida boʻlib oʻtgan Malazgir jangida, saljuqiylar qoʻshini tarkibida jangovar birlikka boshchilik qilgan. Saljuqiylar qoʻshini gʻalaba qozongach, Sulton Alp Arslon tomonidan Erzurum va uning atrofini zabt etish topshirigʻi berilgan. Saltuk Bey ushbu hududlarni fath etgandan keyin, sulton iqto tariqasida oʻziga hadya qilgan. Amir Saltuk Erzurumni iqto qilib olgan boʻlsa-da, Erzurumning asosiy qismi Gruziya homiyligidagi sobiq Vizantiya qoʻmondoni tomonidan boshqarilgan. Saltuk Bey bu hududlarni 1080/1081-yillarda toʻlaqonli egallagan.

Saltuklular saljuqiylarning vassali sifatida gruzinlarga qarshi kurashni davom ettirib, hududlarini kengaytirishga va chegarani himoya qilishga harakat qildilar. 1155-yilda Saltuklu beki Izzettin Saltuk Ani atrofidagi jangda Gruziya podshohi Dimitriyga magʻlub boʻldi va asirga tushdi. Soʻngra katta toʻlov evaziga ozod qilindi.

Saltuklular Dânişmendliler bilan birlikta xristianlarga qarshi bir nechta katta muvafaqqiyatli urushlarni amalga oshirganlar. Koʻniya sultoni Rükneddin Süleyman Şah gruzinlarga qarshi harbiy safar uyushtirdi va Saltukli beki Alâeddîn Melik Şahni ham oʻz qoʻshiniga kelib qoʻshilishini va gruzinlarni birlikta yengish kerakligini aytdi. Ammo Saltuklu beki bu daʼvatga rozi boʻlmaganidan keyin, 1202-yilda Rükneddin Süleyman Şah Erzurum ustiga yurdi va shaharni egalladi. Shundan soʻng, Saltuklu bekligi ham tarix sahifalaridan oʻrin oldi.
 Saltuklu bekligi beklari 
1071-1202-yillar orasida markazi Erzurum boʻlgan va eng porloq davrlarida Kars, Gumushhane, Rize va Bayburt hududlariga hukmronlik qilgan turkman bekligining beklari quyidagilardir:
 BekYılmaz Öztuna, „Devletler ve Hanedanlar“ Cilt:2, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1996, s. 42 Hukmdorlik yili Izohlar Ebü’l-Kāsım İzzeddin Saltuk Bey 1071-1102 Beklik asoschisi. Melik Alaeddin Ali 1102-1145 Melik İzzeddin Saltuk 1145-1174 Melik Nasreddin Mehmed 1174-1185 Melik Rükneddin Melikşah 1185-1202 

 

Turkum:Onadoʻli bekliklari
Turkum:Sunniy sulolalar
Turkum:Turkman sulolalari
Kavalan

thumb|200x200px| Ayollar kavalan raqsi
Kavalan (kav. kbaran k ɨ b a r á n ; „tekislikda yashovchi odamlar“; xitoycha trad. língānzānzú , pinyin Gámǎlánzú) yoki Kuvalan — Tayvanning tub aholisi hisoblanadi. Ularning aksariyati 19-asrda Xan koʻchmanchilarining bosqinlari tufayli Xualyan va Taydun okruglarining qirgʻoqboʻyi hududlariga koʻchib oʻtgan. Ular Kavalan tilida gaplashadilar. 2000-yillardagi holatiga koʻra, eng katta aholi punkti Sinshe (kav. pateRongan) dengiz boʻyidagi qishlogʻi boʻlib, Xualyanning Fengbin shaharchasida joylashgan.

 Tarixi 
Afsonaga koʻra, Kavalan dengiz orqali sharqdan kelgan va bu yerning goʻzalligidan hayratda qolgan Tayvanning unumdor yurtiga joylashishga qaror qilgan. Kavalan jangchilari mahalliy atayaliklar bilan koʻp janglarda qatnashib, oxir-oqibat atayal xalqini togʻlarga siqib chiqarishgan — shuning uchun oʻz nomi „kavalan“, yaʼni „tekislik xalqi“ degan maʼnoni anglatadi. Keyinchalik, bu nom Yilan tekisligi va zamonaviy Yilan shahri nomi kelib chiqqan „hamalan“ ga aylantirildi. Hammasi boʻlib 36 ta Kavalan qabilalari (xit. anan. chàngīngčiči) maʼlum boʻlgan, ammo boshqa ga koʻra ularning soni 60 dan ortiq boʻlgan. Oʻtmishda Lanyan daryosidan shimolda joylashgan qabilalar Say-se- xoan (xitoycha anan. língāng), daryodan janubda joylashgan qabilalar esa Tan-se- xoan (xitoy anan. míngān) deb atalgan.

Kavalan haqidagi eng qadimgi yozma maʼlumot 1632-yilda, Ispaniya kemasi tayfun tufayli bu hududda halokatga uchragan. Yanada ishonchli qaydlar 1650-yilda Gollandiyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi dengizchilari tomonidan qilingan. Xan xitoylari 1768-yildan beri bu hududga joylashishga harakat qilmoqda. Biroq, ularning birinchi aholi punkti faqat 1796-yilda tashkil etilgan, hozir bu Tuchen shahriga toʻgʻri keladi. Keyinchalik, Xan xalqining Tayvanga oqimi koʻpaydi, bu esa Kavalanning turmush tarzini oʻzgartirdi. Ularning koʻpchiligi 1830-1840-yillar oraligʻida janubga Beypu qishlogʻi (Singchen shaharchasi, Xualyan okrugiga) koʻchib oʻtdi..
thumb|Kavalan erkaklari, 1945-yilgacha olingan fotosurat.

 Karevan voqeasi 
1878-yilda Kavalan aholisi va ularning ittifoqchilari sakizaya xalqi sin amaldorlari bilan nizo qoʻzgʻolonga sabab boʻlganidan soʻng sin bosqinchilariga qarshi jang qilishgan. Bu voqea kavalonlar va sakizoylar uchun muvoffaqiyatsizlik bilan yakunlanib, koʻpchilik halok boʻldi („Galivan voqeasi“ yoki „Kalyavan jangi“ deb ham ataladi). Boshqalar esa xan muhojirlari tomonidan koʻchirilgan. Ayni paytda, qolgan Sakizaya oʻz shaxsiyatini himoya qilish uchun bir urinish amis kabi boshqa xalqlar bilan aralashib, yashirinishga majbur boʻldi.

 

 Tayvan aborigen madaniyat parki veb-saytidagi Kuvalan qabilalari sayti.
 Tayvan Aboriginal Ishlar Qoʻmitasi veb-sayti — Kavalan xalqi. 2021-yil 11-dekabrda Wayback Machineda arxivlangan
Nguonlar xalqi

Nguonlar — Kuangbin provinsiyasining Minxoa tumanida vi va 1A avtomagistralidan taxminan 50 km uzoqlikdagi Tuyenxoa tumani vi Dongle shahar kommunasiga yaqin joyda yashovchi xalq hisoblanadi.Nguon people group of Laos .

Nguonlar Tit xalqlari — shat, suk va boshqalar bilan birga yashaydilar. Ular qishloq xoʻjaligi, ovchilik, baliqchilik bilan shugʻullanadi; koʻp Nguonlar mevalar, yovvoyi ildizmevalar yigʻish bilan shugʻullanadi.Chamberlain, J.R. 1998, „The origin of Sek: implications for Tai and Vietnamese history“, in The International Conference on Tai Studies, ed. S. Burusphat, Bangkok, Thailand, pp. 97-128. Institute of Language and Culture for Rural Development, Mahidol University.

Laos nguonlari mavjud, ammo ularning tarqalishi haqida aniq maʼlumotlar yoʻq. Chamberlenning soʻzlariga koʻra, Laosning markazida Xammuan provinsiyasida Banpakphanang nomi bilan mashhur Nguon qishlogʻi mavjud.

Ayrim tadqiqotchilar nguonlarni muonglarga yaqinroq deb hisoblasalar, boshqalari bu xalqni vyetnamliklarga yaqinroq deb hisoblashadiPhạm, 1975.
Ndebele Janubiy Afrika xalqi

thumb
Ndebele (ndebele : amaNdebele) Путеводитель Le Petit Futé, 2007, с. 135.  — Janubiy Afrikaning nguni xalqi, asosan sobiq Transvaal provinsiyasida istiqomat qiluvchi xalq. Ndebelelar Janubiy Afrikaning sharqiy qirgʻogʻida yashagan nguni urugʻlaridan biri edi. Birinchi ngunilar, Musi ismli boshliqning izdoshlari, 18-asrda Transvaalda joylashdilar; ular keyinchalik Mfekana shahrida Chaki armiyasining sobiq qoʻmondoni Mzilikazi hokimiyatni qoʻlga kiritganida qatnashdilar. Ndebelening bir qismi Mzilikazini bilan qoʻshilib shimolga, hozirgi Zimbabvega (Matabelelend) ketishdi. Transvaalda hozir ikkita ndebele guruhi mavjud: shimoliy — Limpopoda , Mokopan (Pothitersryus) va Polokvane (Pitersburg) shaharlari atrofida — va janubiy (Bronkhorstspreit atrofida, Pretoriyaning sharqida).

19-asrning oxirida Nyabela boshchiligida ndebele Pit Juber boshchiligidagi bur koʻchmanchilariga qarshi muvaffaqiyatsiz kurash olib bordi, ular keyinchalik birinchi va ikkinchi ingliz-bur urushlarida mashhurlikka erishdilar.

Shimoliy ndebele hozirgi kunda qoʻshnilari (soto va tsvana) bilan til va urf-odatlar nuqtai nazaridan deyarli butunlay uygʻunlashib ketishgan. Janubiy ndebele tilini yaxshiroq saqlab qolgan va aparteid davrida ular uchun maxsus bantustan Kvandebele yaratilgan. Endi uning hududi Mpumalanga provinsiyasi tarkibiga kiradi va ndebele Janubiy Afrikaning rasmiy tillaridan biridir. Nguni guruhida ndebele tili svati va puti tillariga yaqin boʻlib, tekela kichik guruhining bir qismi hisoblanadi.
left|thumb| BA samolyotining dumiga ndebele naqshlari tushirilgan.
Ndebelening boʻyalgan uylari juda mashhur. Afsonaga koʻra, Xudo Afrika xalqlari uchun kasblarni taqsimlaganida, ndebele uchun hech qanday mashgʻulot qoldirmadi. Shundan keyin Xudo osmonga qaradi va u yerda kamalakni koʻrdi. Shundan soʻng u shunday dedi: „Shunday ekan, ndebele erkaklari va ayollari oʻz kulbalari va kiyimlarini kamalak ranglari bilan bezashsin. Bu narsa  - dehqonlar va konchilar vayron qilgan goʻzallikni yaratish — ularning asosiy daʼvatiga aylanadi“. 1997-yilda British Airways bir nechta samolyotlarni bezash uchun ndebele naqshlaridan foydalangan.

 

 
 
 Kortni Klark Margaret. Ndebele: Afrika qabilasining sanʼati. — L..: Temza va Hudson, 1986. — ISBN 0-500-28387-7
 Karolin P. Early Nguni tarixi: lingvistik dalillar va uning arxeologiya va ogʻzaki anʼanalar bilan bogʻliqligi. — Doktorlik dissertatsiyasi, Kaliforniya universiteti, Los-Anjeles, 1985-yil.
 Pauell I. va Lyuis M. Ndebele: Odamlar va ularning sanʼati. — Keyptaun: Struik Publishers (Pty) Ltd, 1995-yil.
Basenji

Basenji (basenji), afrikalik hurmaydigan it, eng qadimgi it zotlaridan biri hisoblanadi.

 Itning tarixi 

Qadimgi Misrda bu itlar fir’avnlarga sovgʻa sifatida olib kelingan, Misrliklar bu it zotini juda hurmat qilgan va ularni tirik tumor deb hisoblagan. Bu gapning isbotini fir’avn qabrlaridagi devor tasvirlari, shuningdek itlarning topilgan mumiyalari tasdiqlaydi. Basenji kabi itlar Nubiyada (zamonaviy Sudan hududi) keng tarqalgan. Kermaning qadimgi Nubiya madaniyati davrida arxeologlar ayol qabridan, basenjiga oʻxshash itning suyak qoldiqlari topilgan.

left|thumb|Oq-jigarrang koʻrinishdagi Basenji

Kongo Demokratik Respublikasi) hayvonlarni ovlash mavsumida bu it zotidan yordamchi sifatida foydalanishadi va ularni yuksak etirof etishadi. Basenji itlari 1895-yilda birinchi marta Afrika qitʼasini tark etdi va dengizchilar tomonidan Angliyaga olib ketildi, ammo bu itlar iqlimga moslasha olmay qirilib ketdi.

1905-yilda Basenji Berlin hayvonot bogʻida ekzotik hayvonlar sifatida paydo boʻldi va 1930-yillarda ular Angliyaga olib kelindi, u yerda Basenji zotidagi standarti tasdiqlandi, bugungi kunda ham boqib kelinadi. 1937-yilda birinchi Basenji Amerika Qo'shma Shtatlaridagi koʻrgazmada „Kongo teriyeri“ nomi bilan paydo boʻldi, shundan keyin bu zot eʼtiborga olindi. 1941-yilda Amerikaga bir nechta basenji olib kelindi va bu zotning dunyo boʻylab tarqalishi ular bilan boshlandi. Basenji ham hurishi mumkin, lekin odatda faqat bir marta huriydi va keyin jim qoladi. Shuningdek, u qisman xonakilashtirilgan deb taxmin qilinadi. Uning metabolizmi boshqa uy hayvonlarinikiga oʻxshamaydi.

right|thumb|Oq-qora va jigarrang rangli Basenji

 Tavsifi 
• Boʻyi – 43 sm

• Vazn – 11 kg

• Rangi – 4 xil

 
1)Noonan, C. H. B.; Kay, J. M. (1990). „Prevalence and Geographic-distribution of Fanconi syndrome in Basenjis in the United States“. Journal of the American Veterinary Medical Association.

2)Dollman, Guy (April 1937). „The Basenji Dog“. Journal of the Royal African Society

3)Edwards, Richard J.; Field, Matt A.; Ferguson, James M.; Dudchenko, Olga; Keilwagen, Jens; Rosen, Benjamin D.; Johnson, Gary S.; Rice, Edward S.; Hillier, La Deanna; Hammond, Jillian M.; Towarnicki, Samuel G.; Omer, Arina; Khan, Ruqayya; Skvortsova, Ksenia; Bogdanovic, Ozren; Zammit, Robert A.; Aiden, Erez Lieberman; Warren, Wesley C.; Ballard, J. William O. (2021). – „Chromosome-length genome assembly and structural variations of the primal Basenji dog (Canis lupus familiaris) genome“
Kazu

Kazu  — Amerika xalq cholgʻu asbobi, skiffl ) musiqiy uslubida qoʻllanadi.

 Tuzilishi 
Kazu — bir uchi torayib boruvchi metall, plastmassa yoki yogʻoch silindr. Silindr yuqori yuzasining oʻrtasiga papiros qogʻozidan yasalgan membranali metall mantar oʻrnatiladi. Kazooda musiqa ijro etish uchun unga qoʻshiq aytish kerak, qogʻoz membrana ovozni sezilarli darajada oʻzgartiradi.How to Play Kazoo, Kazoos.com, 2013, accessed July 12, 2013Harness, Jill, Great Moments In Kazoo History, Mental Floss, January 28, 2012, accessed July 12, 2013

Rossiyada kazuga oʻxshash asbob uzoq zamonlardan maʼlum boʻlgan — bu tishlarga qoʻyiluvchi papiros qogʻozli taroq. Evgeniy Vaxtangov bu cholgʻu asbobidan „Malika Turandot“ spektaklida maxsus effekt uchun foydalangan — kerakli vaqtda skripkachilar skripkalarini qoʻyib, taroqlarda vals chalishgan. Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi skiffle ansambllarida kazoo yuvish taxtasi singari noanʼanaviy musiqa asboblariga joʻr boʻladi. Yuvish taxtasi ustiga angishvona va yoki kontrabas bilan chalinadigan, rux qoplangan togʻoraga belkurak dastasi oʻrnatilib yasalgan , tovonlari bilan musiqa ritmiga mos yuradigan yogʻoch odam tuba tovushiga oʻxshab bas tovush chiqarish uchun ikki gallonlik viski solinadigan sopol idish (jaga) va hokazolar oʻrnatilib qoʻllanadi.

Kazuning tor uchini yopish yoki qogʻoz membranani barmoq bilan bosish, boʻshatish orqali maʼlum bir ritmik naqsh hosil qilish mumkin.Kazoo Patent, U.S. Patent Office, Washington, D.C., accessed July 12, 2013

Klarkning XIX asrning 40-yillarida ishlab chiqqan metall kazusi klassik shakl va oʻlchamlarga ega. Mantari buramali boʻlib, bu membrananing bosimini sozlashni osonlashtiradi va shu bilan kazuni „sozlaydi“.Smith's Kazoo Patent, U.S. Patent Office, Washington, D.C., accessed July 12, 2013

 Tarixi 
1916-yilda Nyu-Yorkning Eden shahridagi Original American Kazoo kompaniyasi kazu cholgʻu asbobini ommaviy ishlab chiqara boshladi.
Musiqiy quticha

thumb|Musiqiy quticha
Musiqiy quticha — mexanik musiqa asbobi. U aylanuvchi silindrda boʻrtib chiqqan oʻsimtalarning metall taroq tishlariga tegishi natijasida ohanglar hosil qiladi. Qutichada yangraydigan ohang taroqdagi tishlarning uzunligi va boʻrtmalarning joylashish tartibiga bogʻliq. Asbob XIX asr hamda XX asr boshlarida grammofonlar tarqalishidan oldin mashhur boʻlgan.

Musiqiy qutichaning oʻziga xos ohangidan baʼzi qoʻshiqlarda, asosan, pianinoga joʻr boʻlishida foydalaniladi.

Oʻz vaqtida qirolicha Viktoriya uchun gʻayrioddiy quticha yasalgan, unga oʻtirilganda Britaniya madhiyasini ijro eta boshlagan.

 

 

 
 Shkatulki muzikalnie // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1961. — T. IX. — Stb. 649—650 — 890 s.
Klave

Klave, klaves ( — kalit, koʻplikdagi shakli — claves) — ansamblga asosiy ritmni beruvchi ikkita qattiq yogʻoch tayoq koʻrinishidagi afro-kuba zarbli cholg‘u asbobi hisoblanadi.

Klavni ijro qilayotgan sozanda (yoki xonanda) qoʻlida tayoqlardan birini shunday ushlaydiki, natijada kaft rezonatorga oʻxshash koʻrinishda turadi, shunda boshqasi bilan esa birinchisiga ritmik zarbalar berib, yuqori tondagi aniq tovushlarni chiqaradi. Klavedan turli ritmik naqshlarni ijro etishda ham foydalanish mumkin; ammo u asosan bir necha turlarda maʼlum boʻlgan bir xil nomdagi klave ritmini bajarishda foydalaniladi: guaguanko klave, son klave, kolumbia klave, braziliya klave va boshqalar. Klave asosan Kubs musiqasida, shuningdek Lotin Amerikasi musiqasining mambo, salsa va shu kabi boshqa uslublarida ham keng qoʻllanadi.
 

 Adabiyot
Idin buryatlari

Idin buryatlari (bur. Idyn Buryaaduud) — buryat etnosi tarkibiga kiruvchi etnohududiy guruh hisoblanadi. Ular Ida,Os daryolari vodiylarida va ularning irmoqlarida, shuningdek sharqdan Angaraga oqib tushadigan Udaning yuqori oqimida joylashgan.

 Qabila tarkibi 
thumb|271x271px| Ida daryosi
Idin buryatlarining etnohududiy guruhi tarkibiga gotol, yangud, irxidey, olzoy, muruy, xulmenge, noyod, xogoy, ongoy, onxotoy, xoltubay, baray, bulud, sharalday, zomod, xurdud, obogon, xuldad (xuldud), buin, obondoy, manxolyud (mogolyud), argahan, narad, togto, segen, xangajin kabi mayda qabilalar kiradi. Obogoni olon qabila birlashmasi tarkibida quyidagi urugʻlar qayd etilgan: xoogoy, ongoy, irxidey, xoltubay, onxotoy, bulud. Yangud turkumi esa besh boʻlimni oʻz ichiga oladi: xuxeney, aaday, gabaali, obxoy, ubey.. Idin zindoni yaqinida yashovchi urugʻlar orasida M.N.Bogdanov chigut (kingult)ni ham tilga olinadi. Idin buryatlarining asosiy qismini bulagat qabilalari tashkil etadi. Yagona exirit togto qabilasidandir. Qolgan qabilalar esa xuddi shu nomdagi moʻgʻul qabilalarining boʻlaklari boʻlib, asosan, oyratlardan sanaladi..

 Yana qarang 

 Buryat etnoslari
 qabilalar va urug'lari

 

 

 Nanzatov B. Z. XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27.
 Nanzatov B. Z. Gʻarbiy Buryatlarning etnogenezi (VI — XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p.
 Baldaev S.P. Buryatlarning genealogik afsonalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p.
Tanrıbermiş bekligi

Tanrıbermiş bekligi  — gʻarbiy Onadoʻlida XI asrda mavjud boʻlgan kichik va qisqa umrli turk-islom bekligiProf.Yaşar Yücel-Prof Ali Sevim:Türkiye tarihi vol I, AKDTYKTTK Yayınları, 1991, pp 174.

1071-yilgi Malazgirt jangidan soʻng, koʻplab turkman beklari singari Onadoʻliga hujumlar uyushtirgan Tanrıbermiş 1074-yilda Vizantiya imperiyasidan Efes shahrini tortib oldi va oʻzini Efes beki deb eʼlon qildi. Uning bekligi hududi Filadelfiya (hozirgi Alashehir) va Efesni oʻz ichiga olgan.

Ammo 1098-yilda Birinchi salib yurishlari davomida Vizantiya va xristianlar qoʻshini qoʻmondoni Aleksis I tomonidan Efes egallanishi bilan beklik ham tugatildi. Turklar taxminan ikki asr davomida, yaʼni Aydınoğulları bekligi davrigacha gʻarbiy Onadoʻluga kira olmadilar. Filadelfiya hududlari turklar tomonidan 1390-yilgacha bosib olinmagan.
 

Turkum:Onadoʻli bekliklari
Futbol qoidalari

Xalqaro Futbol Asatsatsiyasi
 Futbolning qisqacha tarixi 
Futbol tarixi (qisqacha) Futbolning paydo boʻlishining aniq sanasi nomaʼlum, ammo aytish shuni aytish mumkinki, futbol tarixi bir asrdankoʻproqqa borib taqaladi va koʻplab mamlakatlarga oʻz taʼsirini koʻrsatgan. Toʻp oʻyinlari deyarli barcha qitʼalarda mashhur boʻlgan, buni keng tarqalgan arxeologik topilmalar tasdiqlaydi. Zamonaviy futbol 1860-yillarda Angliyada ixtiro qilingan.
Eski ssenariychi sditrudrteyffftfy

 Futbolda penaltilar seriyasi 
Raqib oʻyinchisi zarbani amalga oshirayotganda darvozabon darvozaga gol oʻtkazmaligi talab etiladi. Futbolda penaltilar seriyasi quyidagi qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi: jamoalar 11 metr masofadan raqib darvozasiga 5 marta zarba berishadi, barcha zarbalar turli oʻyinchilar tomonidan amalga oshiriladi yaʼni bir oʻyinchi ikki marta tepishi mumkin emas. Agar 5 ta zarbadan keyin penalti hisobi teng boʻlsa, jamoalar gʻolib aniqlanmaguncha penalti tepishda davom etadilar.
 Oʻyindan tashqari holat 
Agar oʻyinchi toʻpdan koʻra raqib darvoza chizigʻiga yaqinroq boʻlsa va raqibning ikkinchidan oxirgi oʻyinchisiga, shu jumladan darvozabonga yaqinroq boʻlsa, oʻyinchi oʻyindan tashqari holatida deb hisoblanadi.
 Sariq va qizil kartochkalar 
Sariq va qizil kartochkalar oʻyinchilarni qoʻpollik va sportga mos kelmaydigan xatti-harakatlari uchun hakam tomonidan beriladigan kartochkalardir. Sariq kartochka ehtiyotkor xarakterga ega va futbolchiga quyidagi hollarda beriladi:
 qasddan qoʻl toʻpi uchun;
 vaqt oʻynash uchun;
 hujumni buzish uchun;
 hushtak oldidan tepsa, jonli devordan ogohlantirishsiz chiqish (toʻgʻridan-toʻgʻri erkin zarba);
 qoʻpol oʻyin uchun;
 sportga xos boʻlmagan xatti-harakatlar uchun;
 hakam bilan nizolar, bahslangani uchun;
 simulyatsiya uchun;
 hakamning ruxsatisiz oʻyinni tark etganligi yoki oʻyinga kirganligi uchun.
 Futbol qoidalarining oʻzgartirilgan yillari 

1938-yildan hozirgacha oʻzgarishlar jadval asosida keltirilmoqda:

+ Law 1938 1996 1997 2016 1 Oʻyin maydoni 2 Koptok (Toʻp) 3 Oʻyinchilar soni Oʻyinchilar soni Oʻyinchilar 4 Oʻyinchilarning jihozlanishi Oʻyinchilar jihozlari 5 Hakamlar Hakam 6 Laysmenlar Yordamchi hakamlar Yordamchi hakamlar Boshqa oʻyin rasmiy mehmonlari 7 Oʻyin davomiyligi Uchrashuvning davomiyligi 8 Oʻyin boshlanishi Oʻyinni boshlash va qayta boshlash 9 Oʻyinda va oʻyindan tashqarida Oʻyinda va oʻyindan tashqarida 10 Method of Scoring The Method of Scoring Determining the Outcome of a Match 11 Baholash usuli Baholash usuli 12 Uchrashuv natijasi 13 Erkin zarba Erkin zarbalar 14 Penalti tepish Penalti tepish 15 Toʻpni maydonga tushurish Toʻpni maydonga tushurish 16 Gol zarbasi Gol zarbasi 17 Burchak zarbasi Burchak zarbasi
 

Turkum:Futbol assotsiatsiyasi qonunlari
Turkum:Futbol terminologiyasi
Google Cloud Search

Google Cloud Search (ilgari Google Springboard nomi bilan tanilgan) sunʼiy intellekt asosida ishlaydigan yordamchi boʻlib, u foydalanuvchilarga tegishli maʼlumotlarni kerakli vaqtda va kerak boʻlganda barcha bogʻlangan Google ilovalari (Docs, Google Drive, Google Calendar, Google Contacts va boshqalar)dagi, jumladan (lekin ular bilan cheklanmagan) Gmail, Google orqali tezda topishga yordam beradi. Shuningdek, u Machine Learning yordamida toʻplangan statistik ehtimollik asosida foydalanuvchilarga “harakat qilinadigan maʼlumotlar va tavsiyalar”ni taqdim etadi.

Shuningdek ushbu xizmat kompaniyalar o'z tizimlariga bog'lash orqali o'z xodimlari uchun ichki dan qulay izlash tizimini taklif etishlari maqsad qilingan. Buning uchun google tomonidan dasturchilar uchun mo'ljallangan API taqdim etilganhttps://developers.google.com/cloud-search/docs/guides. API orqali korxonaning barcha elektron ma'lumotlarini indeksatsiyalar va keyinchalik korxona xodimlari uchun qulay, izlash muhitini yaratish imkoniyati mavjud.

Hozirgi kunda biznes uchun google Start, Standart va Biznes Plus ta'riflarini taklif qiladi va narxlar berilgan imkoniyatlarga qarab farqlanadihttps://workspace.google.com/pricing.html.

Springboard shuningdek, veb-sahifalarni yaratish uchun vosita bo'lgan Google Sites bilan integratsiyalashgan. Yangilangan ilova endi foydalanuvchilar oʻrtasidagi hamkorlikni qoʻllab-quvvatlaydi va ularga Google Docs, Calendar va Google Maps kabi xizmatlardan kontent qoʻshish imkonini beradi. Uning ba'zi ilovalari qo'llanmalar va foydalanish yo'riqnomasi (lari) kabi narsalarni tezda yaratish uchun bo'lishi mumkin.

2017-yil fevral oyida Google Springboard Google Cloud Search deb oʻzgartirildi.

 Versiyalar tarixi 
Ishga tushirilgan vaqtda (2016-yil 13-iyun) Google oʻzining “Springboard” tizimiga keng miqyosda “Faqat taklif qilish orqali” kirish huquqiga ega edi va hozirda u oʻzining “Early Adopter” dasturidagi ilovalarni yopdi.

 

Turkum:Google das
Birlashgan Arab Amirliklari geografiyasi

thumb|300x300px|Birlashgan Arab Amirliklari geografiyasi.

Birlashgan Arab Amirliklari hududi Arabiston yarim orolining shimoli-sharqiy qismida joylashgan. BAA janubda va gʻarbda Saudiya Arabistoni, sharqda Ummon bilan chegaradosh. Uning shimoliy qirgʻogʻi Eron qarshisidagi Fors koʻrfazi boʻylab joylashgan. Qatar esa shimoli-gʻarbda atigi 50 km uzoqlikda joylashgan. BAA yettita amirlikdan iborat — Abu Dabi, Ajman, Dubay, Fujayra, Ras al-Xayma, Sharja va Umm al-Qayvayn. Bu amirliklar birgalikda Portugaliya bilan bir xil kattalikdagi maydonni egallaydi. Abu-Dabi amirligi BAA umumiy maydonining 85 foizini egallaydi. Amirliklarning eng kichigi Ajman — atigi 250 km²ATLAS dunyoning iqtisodiy va ijtimoiy geografiysi. I.A.Ustinova, V.A.Nuraliyeva.

BAA geografiyasining oʻziga xos xususiyati shundaki, Birlashgan Arab Amirliklari hududining katta qismini choʻl (Rub al-Xali) egallaydi. Bu dunyodagi qum bilan qoplangan eng katta hudud. Birlashgan Arab Amirliklarining qirgʻoqboʻyi hududlari tuz qatlami bilan qoplangan, u yerda tuz konlari bor, mamlakatning shimoliy va sharqiy hududlari esa yashil maydon (tabiat) bilan qoplangan. Respublikaning shimoliy va sharqiy rayonlari uchun togʻli releflarning ahamiyati katta. left|thumb|300x300px|BAA xaritasi

 Iqlim 
Mamlakatning iqlimi juda issiq va quruq (tropik choʻl). Bu yerda qum boʻronlarini uchratish mumkin. Yoz oylarida soya-salqinda oʻrtacha maksimal harorat taxminan 40-47 °C ni tashkil qiladi, lekin koʻpincha 50 °C ga yetadi. Qishki harorat: kunduzi 20-23 °C, kechasi sovuqroq, ammo sovuqlar juda kam uchraydi. Yogʻingarchilik mavsumi tartibsiz, asosan noyabrdan maygacha, yillik koʻrsatkichi taxminan 100 mmJahonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi (2006, A.Qayumov, I.Safarov, M.Tillaboyeva).

 Yovvoyi tabiat 
thumb|300x300px|BAAning geografik tuzilishi

2007-yilda fauna vakillari - arab leopari va arab oriksi tabiatga qaytdi ya'ni ko'paydi. Uyerda koʻpincha bir oʻrakachli tuyalar va yovvoyi echkilarni koʻrish mumkin. Bahorgi va kuzgi mavsumda Markaziy Osiyo va Sharqiy Afrikadan uchib kelayotgan qushlarning, mamlakat shimolida katta galasini kuzatish mumkin.

Fujayra va Ras al-Xayma amirliklaridagi togʻli hududlardan tashqarida, hukumatning mamlakatdagi koʻkalamzorlashtirish dasturi asosida, oʻsimliklarning katta qismi hamda mamlakatning sharqiy chegarasidagi Buraymi vohasidagi xurmozorlar ham ko'chirib olib kelingan. Oʻsimlik dunyosi uchun qiyin boʻlgan choʻl iqlimiga qaramay, Dubayda dunyodagi eng katta gul bogʻi ochildi.

 Yana qarang 
• Arabiston yarim oroli
Alisa (ovoz yordamchisi)

Alisa – Yandex tomonidan ishlab chiqilgan virtual ovoz yordamchisi (2024-yil holatiga koʻra, faqat rus tilida ishlaydi). Maxsus algoritmi tufayli qurilma bilan bogʻliq turli vazifalarni bajarishi, tabiiy ovozni tushunishi, savollarga javob berishi, jonli ovozni taqlid qilishi mumkin. Alisa smartfonlarda, kompyuter va avtomobillarda ishlaydi. 2019-yil dekabr oyi holatiga 45 mln foydalanuvchiga ega.

 Tarixi 
Alisa oʻz raqobatchilari: Siri, Google Assistant, Amazon Alexa, Cortanaga qaraganda kechroq 2016-yilda ishlab chiqila boshlandi. Rasman 2017-yil 10-oktabr sanasida eʼlon qilindi: Yandexning Android va IOS uchun ishlab chiqilgan qidiruv tizimlarida hamda sinov talqinida Microsoft Windowsda ishlay boshladi.

2018-yil holatiga koʻra Alisa Rosiyadagi smartfonlarning 53%da hamda 20 mlndan ortiq avtomobillarda oʻrnatilgan
thumb|right|350 pks|Vladimir Putinning „Yandex“ ofisiga tashrifi

 „Alisa“ning shakllanishi 
Vladimir Guriyev boshchiligidagi jamoaning „Alisa“ning shakllanishidagi oʻrni beqiyos hisoblanadi. Alisaning ovozi dublyaj aktrisasi Tatyana Shitova'ga tegishli. Bundan avval u OS1 operatsion tizimi obrazi uchun ovoz bergan edi.

Ovoz yordamchisi uchun ism tanlash bir necha bosqichda amalga oshirildi. Misol uchun bolalar talaffuz qilishi qiyin boʻlgan „R“ boʻlmasligi kerak edi.

 Texnologiyalar 
Alisa Yandexning bir nechta dasga biriktirilgan boʻlib, bular: qidiruv dasturi, Yandex Navigator va Yandex Browserning mobil hamda desktop talqinlari.

Asisstent bilan aloqa ovoz yoki klaviatura orqali amalga oshiriladi. Alisa javobni muloqot oynasida koʻrsatishi yoki kerakli havolani, dasturni ochib beradi. Bundan tashqari musiqani yoqish, uygʻotgich hamda taymer oʻrnatishi, har-hil oʻyinlar oʻynashi mumkin.

Alisa bugungi kunda faqat Rus tilini tushunadi. Uning Turk tilidagi talqini Yandex Navigatordagina mavjud.

 Alisa uchun eng yaxshi buyruqlar 
Quyida dastur tomonidan yaxshi javob beriluvchi buyruqlar roʻyhati keltirilgan:
 Musiqa – „Vklyuchi bodriy rok“, „Vklyuchi radio“, „Davay muziku dlya romanticheskogo svidaniya“;
 Video – „Naydi video s kotikami“, „Poiщi serial pro vikingov“, „Vklyuchi melodramu“;
 Ob-havo – „Rasskaji pogodu na tri dnya“, „Budet li dojd?“;
 Taymer – „Postav taymer na 7 minut“, „Skolko do konsa taymera?“;
 Joylashuv – „Gde poest borщ?“, „Naydi apteku ryadom“, „Postroy marshrut do blijayshego supermarketa“;
 Muloqot – „Davay poboltaem“, „O chem ti dumaesh?“;
 Taksi – „Vizovi taksi“.
Bundan tashqari Alisa uchun yana koʻplab maxsus buyruqlar ishlab chiqilgan.

 

Turkum:Yandex
Write once, run anywhere

Bir marta yozing, istalgan joyda ishga tushiring (WORA) yoki baʼzan bir marta yozing, hamma joyda ishga tushiring (WORE) Java tilining platformalararo afzalliklarini koʻrsatish uchun Sun Microsystems tomonidan 1995-yilda yaratilgan shiori edi. Ideal holda, bu Java dasturi har qanday qurilmada ishlab chiqilishi, standart bayt kodiga kompilyatsiya qilinishi va Java virtual mashinasi (JVM) bilan jihozlangan har qanday qurilmada ishlashi kutilishi mumkinligini anglatadi. JVM yoki Java interpreyeterini chiplar, qurilmalar yoki dasturiy taʼminot paketlariga oʻrnatish sanoat standartiga aylandi.

Dasturchi kompyuterda kod yozadi va uni Javani qoʻllab-quvvatlaydigan mobil telefonlarda, shuningdek, Java oʻrnatilgan boshqa qurilmalarda hech qanday tuzatishlarsiz ishlatishi mumkin. Bu dasturiy taʼminotni ishlab chiquvchilarni oʻzlari joylashtirmoqchi boʻlgan har bir platforma yoki operatsion tizim uchun ishlab chiqayotgan dasning boshqa shu platformaga mos versiyasini yozish uchun ketadigan vaqtni tejash uchun chiqarilgan.

Ushbu gʻoya 1960-yillarda IBM M44/44X bilan paydo boʻlgan va 1970-yillarning oxirida p-kodni ishlab chiqarish va kompilyatsiya qilish uchun UCSD Paskal tizimi ishlab chiqilgan. UCSD Paskal (Smalltalk virtual mashinasi bilan birga) Jeyms Gosling tomonidan taʼkidlanganidek, JVM dizayniga asosiy taʼsir koʻrsatdi. 

Shunisi eʼtiborga loyiqki, turli xil operatsion tizimlar bilan bir qatorda bir nechta JVM ilovalari mavjud boʻlgani sababli, dasturning har bir JVM/OS kombinatsiyasida qanday bajarilishida nozik farqlar boʻlishi mumkin, bu esa har bir platformada dasturni avval sinab koʻrishni talab qiladi. Va bu holat Java dasturchilari orasida „bir marta yozing, hamma joyda tekshirib koʻring(Write Once, Debug Everywhere)“ degan hazil tarqalishiga sabab boʻladi.

Taqqoslash uchun, Squeak Smalltalk dasturlash tili va muhiti haqiqiy har qanday joyda bir marta ishga tushirish qobiliyatiga egaligi bilan maqtanadi, chunki u barcha bazasida bir xil kodlarni ishga tushiradi.

Anʼanaviy dasturlash tili boʻlgan C yoki C++ dasturni kompilyatsiya qilinganda maʼlum bir operatsion sistema tushunadigan kodga aylantiradi. Agar biz bir xil kodni operatsion sistemaga ega boʻlgan boshqa kompyuterda ishga tushirishimiz kerak boʻlsa, yangi operatsion sistema tushunishi uchun kodni qayta kompilyatsiya qilish kerak. Aks holda, bu xatolikka olib keladi.
 

 
 WORA konseptsiyasi haqida maqola
 GeekForGeeks platformasidagi WORA ga oid maqola
 W3Schools dagi ushbu mavzuga oid maqola 
 WORA ga oid ingliz tilidagi foydali manba

Turkum:Java
Turkum:Obyektga asoslangan dasturlash
Turkum:Dasturlash
Turkum:Dasturlash tillari
Turkum:Informatika
Uta Abe

Uta Abe (tugʻ. 2000-yil 14-iyul, Kobe, Yaponiya) — yaponiyalik dzudochi, 52 kg gacha vazn toifasida, Yaponiya terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlari chempioni va kumush medali sovrindori, ikki karra Jahon chempioni.

 Faoliyati 
Uta Abe dzyudochi, Yozgi Olimpida va ikki karra Jahon chempioni Hifumi Abening singlisi.

2016-yil fevral oyida Dusseldorfda (Germaniya) Gran-prisida Abe birinchi oʻrinni egallab, IJF (Xalqaro dzudo federatsiyasi) Gran-prisini yutgan eng yosh ayol dzudochi boʻldi.

2018-yilda Bokuda (Ozarbayjon) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida u 52 kg gacha vazn toifasida ishtirok etdi va 18 yoshida birinchi Jahon chempionligini qoʻlga kiritdi. Uta Abe tarixda sayyoramizning eng yaxshi dzudochi unvonini qoʻlga kiritgan uchinchi eng yosh dzudochiga aylandi.https://www.judoinside.com/news/2868/Uta_Abe_makes_miracles_come_true_with_World_title Avvaliga Abe polshalik dzudochi Karolina Penkovskani, keyin esa shveysariyalik Fabien Kocherni magʻlub etdi. U yarim finalda fransiyalik Amandine Buchardni 40 soniyadan kamroq vaqt ichida magʻlub etishdan oldin braziliyalik Jessica Pereyrani magʻlub etdi. Finalda Abe hamyurti, amaldagi Jahon chempioni Ai Shishime bilan toʻqnash keldi va oltin medalni qoʻlga kiritdi.https://www.ijf.org/judoka/35696

2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u finalda rossiyalik sportchi Natalya Kuzyutinani magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.https://www.the-sports.org/t-spf470647.html Keyingi yili u Toshkentda (Oʻzbekiston) va Qozonda (Rossiya) boʻlib oʻtgan „Katta dubulgʻa“ turnirlarida gʻolib chiqdi. U 2021-yilgi Jahon chempionatida ishtirok etmayapti, bu yerda hamyurti Ai Shishime chempionlikni qoʻlga kiritadi.https://ici.radio-canada.ca/sports/1798924/double-japonais-aux-championnats-du-monde-de-judo

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u 52 kg gacha vazn toifasida final bahsida fransiyalik Amandine Buchardni magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.https://www.olympedia.org/athletes/144401https://english.kyodonews.net/news/2021/07/4e5dbc4be0ba-olympics-abe-siblings-aim-for-golden-judo-double.html

 

 
 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar
Turkum:Dzyudo boʻyicha Olimpiada chempionlari
Turkum:2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi dzyudochilar
Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi dzyudochilar
Woods–Saxon potensiali

right|thumb|300x300px| uchun Woods-Saxon potensiali, a va uchun V0 ga nisbatan grafik
Woods-Saxon potensiali atom yadrosi ichidagi nuklonlar (protonlar va neytronlar) uchun asosiy maydon potentsiali bo'lib, yadro qobig'i modelida har bir nuklonga ta'sir qiluvchi kuchlarni taxminan tasvirlash uchun ishlatiladi. Potensial Rojer D. Vuds va Devid S. Sakson sharafiga nomlangan.

Potensialning yadro markazidan r masofaga bog'liqlik ifodasi quyidagicha:

Bu yerda V 0 (energiya o'lchamiga ega) potensial o'ra chuqurligi, a - yadroning "sirt zichligini" ifodalovchi uzunlik va -yadro radiusi, va A - massa soni.

Parametrlar uchun odatiy qiymatlar: , .

Katta atom raqamli yadrolar uchun uchun bu potentsial potentsial o'raga o'xshaydi. U quyidagi xususiyatlarga ega:

 U masofa bilan monoton ravishda ortib boradi.
 Katta yadro massalari uchun uning shakli markazda taqribiy tekislik bo'ladi.
 Yadro yuzasiga yaqin joylashgan nuklonlarga ta'sir kuchi (ya'ni a tartibli masofada, bo'lganda) markazga yo'nalgan va katta qiymatga ega.
 r cheksizlikka intilganda potensial qiymati tez nolga yaqinlashadi, bu kuchli yadro ta'sirining qisqa masofali tabiatini aks ettiradi.

Ushbu potentsialning Shredinger tenglamasini analitik tarzda, uni gipergeometrik differensial tenglamaga aylantirish orqali yechish mumkin. To'lqin funksiyasi radial qismi quyidagicha bilan berilgan:

buyerda , , , va . Bu yerda gipergeometrik funktsiyadir.

 Yana qarang 
 Chekli potentsial oʻra
 Kvant garmonik ossilyator
 Yukava potensiali
 Yadroviy kuchlar
 Yadro tuzilishi
 Qobiq modeli

 

 
 
 

 
 http://nucracker.volya.net/ Woods-Saxon Solver

Turkum:Fizika
Helsinki kelishuvlari

thumb|300px|Germaniya Federativ Respublikasi (Gʻarbiy Germaniya) kansleri Gelmut Shmidt, Germaniya Demokratik Respublikasi (Sharqiy Germaniya) Davlat kengashi raisi Erich Xonekker, AQSH prezidenti Gerald Ford va Avstriya kansleri Bruno Kreisky.

thumb|300x300px|Chapdan oʻngacga Henry Kissinger, Brejnev, Ford va Gromiko AQSh elchixonasi tashqarisida, Helsinki, Finlandiya, 1975)
Helsinki kelishuvlari, yoki Helsinki Yakuniy akti va Helsinki deklaratsiyasi deb ham ataladigan hujjat 1975-yil 30-iyuldan 1-avgustgacha Finlandiyaning Helsinki shahrida boʻlib oʻtgan Yevropada xavfsizlik va hamkorlik boʻyicha konferensiyaning uchinchi bosqichining yakuniy yigʻilishida imzolangan hujjatdir. Helsinki jarayoni deb nomlanuvchi ikki yillik muzokaralardan soʻng boʻlgan voqeadir. Oʻsha paytda mavjud boʻlgan barcha Yevropa mamlakatlari (Xitoyparast Albaniya va yarim suveren Andorra hisoblamaganda), shuningdek, AQSh va Kanada, yaʼni jami 35ta ishtirokchi davlatlar, toʻgʻrirogʻi etganda Sharq va Gʻarb oʻrtasidagi Sovuq urushni pasayishni yaxshilash maqsadida Yakuniy hujjatni imzolaydilar. Biroq, Helsinki kelishuvlari majburiy emas edi, chunki ular parlamentlar tomonidan ratifikatsiya qilinishi kerak boʻlgan shartnoma maqomiga ega emas ediEncyclopædia Britannica. Helsinki Accords. Manbada mavjud: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/260615/Helsinki-Accords. Baʼzan „Helsinki pakti(lar)i“ atamasi norasmiy ravishda ham qoʻllangan.

 Hujjat 

Yevropa xavfsizlik va hamkorlik komissiyasi terminologiyasida toʻrtta guruh yoki savat mavjud edi. Birinchi savatda „Ishtirokchi davlatlar oʻrtasidagi munosabatlarni boshqaradigan tamoyillar toʻgʻrisidagi deklaratsiya“ (shuningdek, „Dekalog“ deb ham atalgan) quyidagi 10 banddan iborat edi:

I. Suveren tenglik, suverenitetga xos boʻlgan huquqlarni hurmat qilish

II. Doʻq-poʻpisa qilish yoki kuch ishlatishdan voz kechish

III. Chegaralarning daxlsizligi

IV. Davlatlarning hududiy yaxlitligi

V. Nizolarni tinch yoʻl bilan hal qilish

VI. Ichki ishlarga aralashmaslik

VII. Inson huquqlari va asosiy erkinliklarini, shu jumladan fikr, vijdon, din yoki eʼtiqod erkinligini hurmat qilish

VIII. Teng huquqlar va xalqlarning oʻz taqdirini oʻzi belgilashligi

IX. Davlatlar oʻrtasidagi hamkorlik

X. Xalqaro huquq boʻyicha majburiyatlarni vijdonan bajarish

Ikkinchi savat iqtisodiy, ilmiy va texnologik hamkorlikni vaʼda qildi; ishbilarmonlik aloqalari va sanoat kooperatsiyasini rivojlantirish; transport tarmoqlarini bir-biriga ulash; va axborot oqimini oshirish. Uchinchi savatga oilaviy birlashish, nikoh va sayohat kabi insoniy kontekstni yaxshilash boʻyicha majburiyatlar kiritilgan. Shuningdek, jurnalistlar sharoitini yaxshilash va madaniy aloqalarni kengaytirishga intildi. Toʻrtinchi savat ijroni nazorat qilish va kelajakdagi uchrashuvlarni rejalashtirish tartib-qoidalari bilan bogʻliq boʻldiTimothy J. Lynch, ed., The Oxford Encyclopedia of American Military and Diplomatic History (2013) 1: 460-62..

 Kelishgan tomonlar 

 
 
 Bolgariya
 
 
 Czexoslovakiya 
 
 Sharqiy Germaniya
 
 
 
 
 Mojariston
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Polsha
 
 Ruminiya
 
 
 Ispaniya
 
 
 
 
 
 Gʻarbiy Germaniya
 

 

Turkum:Sovuq urush
Chekli xato

Chekli Xato.Tasodifiy xatolar belgilangan miqdordan oshmasligi shart. Bu miqdor xatoning chegarasi yoki chekli xato deyiladi. Ehtimollik nazariyasiga koʻra, normal sharoitda obyektni 1000 marta oʻlchanganda 3 martasidagina tasodifiy xato qiymati yoʻl qoʻyiladigan oʻrtacha kvadratik xato qiymatidan oshishi mumkin. Shunga koʻra oʻrtacha kvadratik xatoning oʻlchangan qiymati chekli xato deb qabul qilinadi.

Hozirgi kunda oʻlchash natijalariga katta talab qoʻyilishi munosabati bilan chekli xato qilib oʻrtacha kvadratik xatoni ikkilangan miqdori qabul qilinadi.
Agar oʻlchashda roʻy bergan tasodifiy xato yoʻl qoʻyiladigan eng chekka miqdorga teng yoki undan kichik boʻlsa — oʻlchash qoniqarli hisoblanadi, katta boʻlsa — oʻlchash qoniqarsiz hisoblanadi.
O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi

Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi — Oʻzbekiston SSR faxriy unvoni, xizmat koʻrsatgan fuqarolar va jamoalarning davlat va jamiyat tomonidan eʼtirof etilish shakllaridan biri sanaladi. 1966-yil 27-sentabrda Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining „Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan muhandis“, „Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi“, „Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi“ faxriy unvonlarini taʼsis etish toʻgʻrisida"gi Farmoni bilan asoslangan. Oʻzbekiston SSR aloqachisi", „Oʻzbekiston SSR avtomobil transportida xizmat koʻrsatgan xodim“ va „Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan savdo xodimi“ faxriy unvonlari davlat va jamiyat tomonidan belgilandi.

Madaniyat, sanʼat, taʼlim, matbaa, matbuot, radio va televideniye muassasalari, tashkilotlari va organlarining yuqori malakali xodimlari, badiiy havaskorlik ishtirokchilari hamda tashkilot, muassasalar va madaniyat organlari ishida ixtiyoriy ravishda ishtirok etayotgan shaxslar madaniyat rivojidagi xizmatlari uchun taqdirlanishdi.

Faxriy unvonga sazovor boʻlgan shaxslar Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumining yorliqlari va kumush bilan qoplangan rangli metalldan yasalgan tegishli koʻkrak nishoni bilan taqdirlanishgan. Nishon koʻkrakning oʻng tomoniga taqilgan. Bu unvon Oʻzbekiston SSR davlat mukofotlari tizimiga kiritilgan. SSSR parchalanishi bilan mazkur unvon bilan taqdirlanish yoʻqqa chiqarildi.

 

Turkum:Oʻzbekiston SSRning faxriy unvonlari
O‘zbekiston SSR xalq artisti

Oʻzbekiston SSR xalq artisti – faxriy unvon, 1940-yil 16-yanvarda taʼsis etilgan. Ushbu unvon Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumi tomonidan teatr, musiqa va kino sanʼati rivojiga qoʻshgan alohida xizmat koʻrsatgan taniqli sanʼatkorlarga berilgan. Mazkur unvon qoidaga koʻra, „Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist“ yoki „Oʻzbekiston SSR xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi“ faxriy unvoni berilganidan keyin kamida besh yil oʻtgach beriladi. Keyingisi „SSSR xalq artisti“ unvoni edi.

Birinchi 1932-yilda – raqqosa Tamaraxonim bu unvon sohibi boʻldi.

Soʻnggi unvon 1991-yilda aktyor Sharipov Xusan Ortiqovichga nasib qilgan.

Oʻzbekistonda Sovet Ittifoqi parchalanishi bilan „Oʻzbekiston SSR xalq artisti“ unvoni „Oʻzbekiston xalq artisti“ unvoni bilan almashtirildi, bu unvon esa sobiq SSSR va Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida nazarda tutilgan huquq va majburiyatlarni oʻz ichida saqlab qoldi.

 

 Zvaniya pochyotnie – statya iz Bolshoy sovetskoy ensiklopedii. 
Turkum:Oʻzbekiston SSRning faxriy unvonlari
Vasiliy Aleksandrov

Vasiliy Georgievich Aleksandrov 1887-yil 24-may, Sankt-Peterburg, Rossiya imperiyasida tavallud topgan. 1964-yil 16-yanvar, xuddi shu joyda (Leningrad) vafot etgan. Vasiliy sovet botaniki va o'simliklar anatomiyasi yo'nalishida yetuk shaxs bo'lganA. M. Proxorova - 3-nashr. Sovet Entsiklopediyasi , 1969-yil..

Biografiya
1887-yil 24-mayda Sankt-Peterburgda tug'ilgan. Yoshligida u Imperator Sankt-Peterburg universitetiga o'qishga kiradi va u yerda, o'z bilimlarini yanada mustahkamlab o'qishini muvaffaqiyatli tarzda yakunlaydiakovleva O. V, E. A. Miroslavov (Ilmiy va biografik 1887-1963).

1910-yillarning oxirida u professorlik dissertatsiyasini himoya qildi va 1920-yilda bir vaqtning o'zida ikkita universitetda - Tbilisi va Tomskda professorlik qiladi, u yerda 1929-yilgacha ishladi. 1929-yilda Vasiliy Aleksandrov Butunittifoq o'simlikchilik institutiga ishga bordi va u yerda o'simlik anatomiyasi laboratoriyasining mudiri etib tayinlandi. 1942-yilda SSSR Fanlar akademiyasining Botanika institutida o'simliklar anatomiyasi va morfologiya kafedrasi mudiri bo'ldi.

1954-yilda u "O'simliklar anatomiyasi" darsligini nashr etdi, o'sha yilning boshida u o'simliklar anatomistlari maktablarini ochdi. 1964-yil 16-yanvarda Leningradda vafot etdi.

 Mukofotlar 
Mehnat Qizil Bayroq ordeni (06.10.1945)

 Ilmiy ishlar 
Asosiy ilmiy ishlari madaniy va yovvoyi o'simliklarning fiziologik anatomiyasiga: tolali, efirli, kauchuk, yog'li o'simliklar, kartoshka, dukkaklilar, kabi ga bag'ishlangan...

 U oʻsimliklarning oʻtkazuvchanlik tizimini, kalsiy oksalat kristallarining toʻplanishi va oʻzgarishini, yogʻochlanish va lignifikatsiya jarayonlarini, yashil plastidlarning tuzilishi va funksiyasini, mevalarning tuzilishi va rivojlanishini oʻrgangan.
 Fiziologik anatomiyaning asosiy tamoyillarini ishlab chiqadi hamda, anatomik xususiyatlardan filogenetik sistematika, genetika va seleksiyada foydalanadi.
 U barg izlari nazariyasiga katta hissa qo'shdi.
 Bast tolali oʻsimliklar poyasida tolani “grafik” aniqlash usullari ishlab chiqgan