Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Abu Bakr Homid Shoshiy

Abu Bakr Homid Shoshiy, Abu Bakr Muhammad ibn Ali ibn Homid Shoshiy (1007—1092-yil, Hirot) — imom, alloma, shofiʼiylik shayxi. Oʻz yurtida fiqh ilmini Abu Bakr as-Sanjiydan oʻrgangan. Tarixchi Abu Saʼd Samʼoniyning yozishicha, Abu Bakr Homid Shoshiy uning bobosi Imom Abulmuzaf-far Samʼoniyning Marvdagi ashoblaridan boʻlgan, taqvodor, zohid, doimo ilm bilan mashgʻul boʻlgan. Fiqh ilmida „imom“ darajasiga yetishgan. Gʻazna sultoni uni saroyga taklif etgan. Bu yerda olim oila qurib, bola-chaqali boʻlgan hamda asarlar yozgan. Soʻngra Nizomulmulk uni Hirotga chor-lagan. Hirotdagi „Nizomiya“ madrasasida mudarrislik qilgan. Shu yerda u Mansur al-Qogʻaziy, yurtdoshi Haysam ibn Kulayb Shoshiydan hadis ilmini oʻrgangan.

 

Turkum:1007-yilda tugʻilganlar
Turkum:1092-yilda vafot etganlar
Abulgʻozixon (Ashtarxoniy)

Abulgʻozixon (Abulgʻozi Muhammad Bahodirxon) (XVIII asr, Buxoro xonligi — 1801—1802-yillar, Buxoro, Buxoro amirligi) — Ashtarxoniylar oʻzbek sulolasining soʻnggi vakili sifatida qaraladigan soxta xon. Mangʻitlar oʻzbek sulolasi davrida Buxoro xonligining rasmiy hukmdori (1758—1785). Amalda real hokimiyat Muhammad Doniyolbiyning qoʻlida boʻlgan.

Muhammad Doniyolbiyning vafotidan soʻng Abulgʻozixonning obroʻyi tushib ketadi. Shundan soʻng, Amir Shohmurod (1785—1800) uni taxtdan va hokimiyatdan butkul chetlashtiradi. Shu bilan 1601-yilda xonlik taxtiga kelgan va 1756-yilda rasman barham topgan Ashtarxoniylarning hukmronligi toʻlaligicha barham topadi.

 Kelib chiqishi 
Aksar da Abulgʻozixon Ashtarxoniylar xonadoniga mansub shaxs sifatida qaralsa, baʼzi bir da u Xorazm xonlari avlodi boʻlganligi taʼkidlanadi.

 Buxoro xonligining hukmdori 
Mangʻitlar sulolasining vakili Muhammad Rahimxon toʻsatdan vafot etgach (1758-yil 24-mart), marhum xonning oʻgʻil farzandlari boʻlmaganligi uchun Buxoro xonligi taxtiga dastlab uning balogʻat yoshiga yetmagan nevarasi Fozil toʻra oʻtqazilgan. Muhammad Rahimxonning amakisi Muhammad Doniyolbiy esa yangi xonga otaliq qilib tayinlangan. Biroq Fozilxon tez orada taxtdan tushirilib, uning oʻrniga Abulgʻozixon Buxoro xonligi hukmdori deb eʼlon qilingan.

Abulgʻozixon oʻzining xonlik davrida davlat ishlariga mutlaqo aralashmagan. U siyosatdan uzoq kishi boʻlib, faqat rasmiy hujjatlarga oʻz muhrini bosish va oʻz nomidan tanga chiqarish bilan cheklangan.

 Taxtdan chetlashtirilishi 
Abulgʻozixonni hokimiyatdan butkul chetlashtirgan shaxs Muhammad Doniyolbiyning oʻgʻli Amir Shohmurod (1785—1800-yillar) boʻlgan. Jumladan u Abulgʻozixonni taxtdan chetlashtirib, Arkdan tashqaridagi Bozor Xoʻjadagi hovlilardan biriga joylashtirib, unga umrbod nafaqa tayinlaydi.

Baʼzi tadqiqotlarda aytilishicha, Buxoroning Xankar tumanida yer ishlari bilan shugʻullangan. Amir Shohmurod davrida Abulgʻozi otaliq lavozimida boʻlgan.

Abulgʻozining keyingi taqdiri va oilaviy ahvoli haqida maʼlumot saqlanmagan. U 1801—1802-yillar oraligʻida vafot etgan.

 

 Adabiyot 
 
 

Turkum:Ashtarxoniylar
Bahrom Avazov

Bahrom Beknazarovich Avazov (1970-yil 3-yanvar, Gʻuzor tumani) – kurashchi, xalqaro miqyosdagi sport ustasi (1998), „Oʻzbekiston iftixori“ (2003)https://lex.uz/docs/2367699. Avazov kurashning 81, 90 kg va mutlaq vazn toifalarida Oʻzbekiston (1991-2001), Osiyo (2001, Toshkent) va jahon (2000, Antaliya; 2001, Budapesht) chempioni. Mutlaq vazn toifasida xalqaro musobaqalar (1996, Shahrisabz; 1998; Xiva) va Alpomish oʻyinlari (1998, Termiz) gʻolibi. Avazov Qarshi pedagogika institutini tugatgan (1991), shu institutda katta oʻqituvchi (1991-2003), Oʻzbekiston Bolalar sportini rivojlantirish jamgʻarmasi Qashqadaryo viloyati filiali direktori (2003-yildan)OʻzME.

 

Turkum:Oʻzbekiston kurashchilari‎
Turkum:Qarshi davlat universiteti bitiruvchilari
Shukurzya Avazova

Shukurzya Avazovna Avazova (1939. 16.5, Urganch shahri) – Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2002). Xorazm pedagogika institutini tugatgan (1968). 1962-yildan Urganch shahridagi 5-internat maktabida tarbiyachi, 1966-yildan 5-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Agʻitay Adilov

Agʻitay Adilov (1941.10.2, Taxtakoʻpir tumani) — qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi novatori, usta dehqon, Oʻzbekiston Qahramoni (2005). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan qishloq xoʻjaligi xodimi (1992), Qoraqalpogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan iqtisodchi (1976). Toshkent xalq xoʻjaligi institutini bitirgan. Taxtakoʻpir tumani „Qoʻngʻirotkoʻl“ davlat xoʻjaligida bosh hisobchi (1970-76), „Taxtakoʻpir“ davlat xoʻjaligi direktori (1977-93), 1993-yildan „Taxtakoʻpir“ shirkat xoʻjaligi raisi. Adilov rahbarlik qilgan yillarda xoʻjalik respublikada rentabelligi yuqori, iqtisodiy baquvvat xoʻjaliklardan biriga aylandi, xoʻjalikning mashina-traktor parki eng zamonaviy texnika bilan taʼminlandi, sholi, bugʻdoy, paxtadan yuqori hosil yetishtirishga erishdi, ijtimoiy-madaniy markazlar, maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, un, guruch ssxlari, gʻisht zavodi va boshqa qurildi. Adilov 12-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi (1990-1994), 1-chaqiriq Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, 2-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati. 2005-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Maj-lisi Senati aʼzosi, 3-chaqiriq qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi deputati. "Shuhrat" medali (1998), "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2003).

 

Turkum:Oʻzbekiston qozoqlari
Mannon Azizov

Mannon Azizovich Azizov (1913.1.5 – Toshkent – 1987.17.10) – kimyogar olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1964). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan ixtirochi (1961). Kimyo fanlari doktori (1968), professor (1960). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1937). Toshkent farmatsevtika institutida assistent (1937 –44), kafedra mudiri (1944-57), rektor (195770), laboratoriya rahbari (1970–78). Asosiy ilmiy ishlari bioaktiv koordinatsion birikmalar kimyosiga oid. A. rahbarligida mikroelementlarning turli bioaktiv moddalar bilan birgalikdagi 500 ga yaqin kompleks birikmasi sin-tez qilingan. Koamid, feramid, kobalt 30 va kupir preparatlari tib-biyot amaliyotiga joriy etilgan. Toshkent farmatsevtika institutida Mannon Azizov nomidagi stipendiya taʼsis etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 
 O kompleksnmx soyedineniyax biologi-cheski aktivnmx veshestv s mikroelementami, T., 1958; O kompleksnmx soyedineniyax nekoto-rnx mikroelementov s bioaktivnmmi veshe-stvami, T., 1969.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari

Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1913-yilda tugʻilganlar
Turkum:1-mayda tugʻilganlar
Turkum:1987-yilda vafot etganlar
Turkum:17-oktabrda vafot etganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekistondagi oliy oʻquv yurtlari rektorlari
Gulxatsha Ayimbetova

Gulxatsha Aymanovna Ayimbetova (1961.24.12, Taxtakoʻpir tumani) – xonanda, Qoraqalpogʻiston (1999) va Oʻzbekiston (2000) xalq artisti. J.Shomurotov nomidagi Nukus davlat sanʼat bilim yurtini tugatgan (1983). 1980–81 yillar Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston davlat filarmoniyasi qoshidagi "Oyqulash" ansamb-li, 1981-yildan "Amu toʻlqini" ansamblida xonanda. Jarangdor, keng diapa-zonli, mayin ovozga ega. Repertuaridan qoraqalpoq xalq qoʻshiqlari ("Musa sen yori", "Nozlining", "Jaqsiraq", "Ne bilsin" va boshqalar), qoraqalpoq kompozi-tor va bastakorlari asarlari ("Keng dala", "Ota makon" N.Muhammeddinov; "Vatan", "Ona tuprogʻim", "Oʻzbekiston", Q.Xilalov va boshqalar) oʻrin olgan. A.ning aksariyat qoʻshiqlari Qoraqalpoq radiosi fonotekasi va gramplas-tinkasi ("Gulxatsha Ayimbetova kuylaydi", 1982 va boshqalar)ga yozib olingan. O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz to‘rt yilligi arafasida „El-yurt hurmati“ ordeni bilan taqdirlangan.

 

Turkum:Oʻzbekiston xalq artistlari
Turkum:1961-yilda tugʻilganlar
Turkum:24-dekabrda tugʻilganlar
Corazon Aquino

Akino (Ayashpo) Korason (1933.25.1, Tarlak viloyati) — Filippin tarixida birinchi ayol-prezident (1986—92). Obroʻli Koxuangko oilasidan. Mamlakatda F. Markosning avtoritar tuzumiga qarshi kurashgan B. Akinoning bevasi. 1986-yil fevralda Maniladagi ommaviy namoyishlar natijasida F. Markos diktaturasi tugatilgach, hokimiyat tepasiga kelgan. 1987-yil hozirda ham amalda boʻlgan demokratik konstitutsiya qabul qilingan. Akino hokimiyatni boshqargan dastlabki davrda "diktatura qurboni va demokratiya xaloskori" sifatida juda mashhur boʻlgan. Iqtisodiyotni modernizatsiyalashga harakat qilgan. Qashshoqlik va korrupsiyaga qarshi kurashgan. Hukmron doiralar orasidagi ichki ziddiyatlar va muxolifatning faollashuvi natijasida Akino siyosati samarasiz boʻlgan. Biroq Akino hokimiyatni konstitutsiyada belgilab qoʻyilgan muddat tugaguncha idora etib hokimiyatni yangi prezidentga demokratik asosda topshirishga erishganOʻzME.

 

 

Turkum:Ayol prezidentlar
Muhammad Al-Baradei

Muhammad al-Baradey (1942, Qohira) — misrlik huquqshunos. Xalqaro huquq doktori (1974). Qohira universitetini tugatgan (1962). Qohiradagi diplomatiya xizmati xodimi (1964-yildan), Misr tashqi ishlar vazirining maxsus yordamchisi (1974—78), BMT qoshidagi Oʻquv va ilmiy tadqiqot institutida xalqaro huquq dasturi boʻyicha katta aspirant (1980-yildan), Nyu-York universitetida xalqaro huquq adyutant-professor(1981—87). Atom energiyasi boʻyicha xalqaro agentlik (MAGATE)ning Bosh direktori (1997-yildan). Atom energiyasidan harbiy maqsadlarda foydalanishning oldini olish va undan eng xavfsiz usullar bilan foydalanish uchun kurashgan. Nobel mukofoti laureati (2005, hamkorlikda)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Misrlik siyosatchilar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Afonso de Albuquerque

ALBUKERKI (A1iyaiyegyaiye) Afonsu d’ (1453, Aleksandriya, Lissabon yaqinida — 1515.15.12, Arabiston dengi-zi, Goa yaqinida) — portugaliyalik istilochi, Hindiston vitse-qiroli (1510-15). Ost-Indiyadagi Portugaliya mustamlaka imperiyasi asoschisi. 1503-yil Kochin shahrida portugal flotiliyasiga qoʻmondon boʻlib, fort qurgan. 1506-yil Tristan da Kunyaning ekspeditsiyasida qatnashgan, uning ixtiyorida ekspeditsiyadagi 16 kemadan 5 tasi boʻlgan. 1507-yil Fors qoʻltigʻidagi Hoʻrmuzki bosib olgan, biroq uni qoʻlda tutib tura olmagan. 1510-yil Goani egallab olib, uni portugaliyaliklarning Sharkdagi istilolarining tayanch punktiga aylantirgan. Dengiz savdo yoʻllarini nazorat qilish uchun 1511-yil Malakkani bosib olgan. A. portugaliyaliklarning Malabar sohillari, Seylon orol, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlariga qilgan dastlabki ekspeditsiyalariga rahbarlik qilgan. 1513-yil Adanni egallashga uringan, 1515-yil Hoʻrmuzni 2-marta bosib olgan.

 
 

Turkum:Portugaliya kishilari
Alisher Aliqulov

Alisher Mahmudovich Aliqulov (1966.20.11, Toshkent) — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (2003). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1987) va Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti (1995)ni tugatgan. Alisher monumental rang-tasvirda samarali ijod qiladi. Asarlari mavzui, asosan, Oʻzbekiston tarixiga bagʻishlangan. Tarixiy voqealar, shaxslar, anʼanalar va marosimlarni realizm asosida aks ettiradi: „Qadimiy Baqtriyada sport oʻyinlari“ (1996, Olimpiya shon-shuhrati muzeyida), „Dunyo xalqlari ertaklari“ (1997, Yosh tomoshabinlar teatrida); „Oʻzbekistonning buyuk siy-molari“ (1998, Toshkent shahri Kapital qurilish bosh boshqarmasida), Toshkent shahri hayvonot bogʻidagi bir necha dioramalar (1997-98), „Xalq qoʻzgʻolonlari va jadidchilik harakatlari“ (2000) va „Amir Temur jahon tarixida“ (2002, ikkalasi ham Oʻzbekiston tarixi muzeyida) va boshqa monumen-tal asarlar;" „Amir Temurning Toʻxta-mish ustidan gʻalabasi“ va „Samarqand bozori“ (1996, Temuriylar tarixi davlat muzeyida), „Amir temur maqbarasi“, „Bayroq uchun jang“ (1996) va „Qasrning zabt etilishi“ (1998, ikkalasi ham Markaziy ofiserlar uyida), „Sovgʻa“ (2003) va boshqa dastgoh asarlari. Alisher respublika va xorijiy mamlakatlar (Ozarbayjon, Turkiya, Misr, makedoniya, AQSH va boshqalar) dagi koʻrgazmalarda asarlari bilan qatnashdi. „Shuhrat“ medali bilan mukofotlangan (1996). Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi Oltin medali bilan taqdirlangan (2001).

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Yelmurat Allamuratov

Yelmurat Toremuratovich Allamuratov (1960.1.3, Kegeyli tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2005). Toshkent Davlat Universitetini tugatgan (1982). 1986-yildan Kegeyli tumanidagi 8-, 1987-yildan 4-maktabda geografiya oʻqituvchisi. Geografiya fani oʻquv rejasi asosida oʻquvchilarni Toshkent, Samarqand, Xiva shaharlari, Sulton Uvays togʻiga olib borib, sayohat dars oʻtadi. 8-sinf oʻquvchilari uchun „Qoraqalpogʻiston geografiyasi“ darsligi mualliflaridan biri.

 
Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Alouddin Xalji

Alouddin Xalji, Alouddin Muhammadshoh I — Dehli sultonligi hukmdori (1296- 1316). Ama-kisi Jaloliddin Xaljini xiyonatkorona oʻldirib taxtni egallagan. Saltanatni mustahkamlab, hududini kengaytirgan. Yagona maʼmuriy tizimni joriy qilgan, soliqlarni tartibga solgan. Musulmon ruhoniylarining davlat ishlariga aralashuviga chek qoʻygan. Iqtodorlar va musulmonlarmuassasalari (inomlar va vaqflar) davlat xazinasi foydasiga musodara qilingan, yerlardan olinadigan soliq miqdori ancha oshirilgan. Allouddin Xalji davrida dehqonlardan olinadigan natural soliqlar miqdori hosilning yarmigacha oshirilgan. Allouddin Xalji ul-kan qoʻshin tuzgan, moʻgʻullar salta-natning shimoli-gʻarbiy chegaralariga qilgan bosqinlarini bir necha marta (1303-08) qaytargan. Oʻz navbatida Jan.

Hindistonda zafarli urushlar olib borgan (1306-13 yillardagi Dekan yurishlari). Allouddin Xalji Ashoka davridan soʻng birinchi boʻlib butun Hindiston hududini oʻz ichiga olgan yagona davlat tuzishga erishgan.

Turkum:Dehli sultonlari
Mahmud Aminov

Mahmud Usmonovich Aminov (1908.4.6, Kogon tumani — 1992.8.6, Samarqand) — tarixchi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977), tarix fanlari nomzodi (1947), dotsent (1953). Oʻzbekiston pedagogika. akademiyasini tugatgan (1933). Samarqand Davlat Universitetida assistent, tarix fakulteti oʻqituvchisi va dekan oʻrinbosari (1937-41), Samarqand viloyati xalq taʼlimi pedagogika. kabineti mudiri (1941-44), 12-bilim yurti direktori va Oʻqituvchilar malakasini oshirish instituti oʻqituvchisi. pedagogika. institut direktor oʻrinbosari (1953-55). Samarqand Davlat Universitetining tarix fakulteti dekani (1944-53; 1956-74). Oʻzbekiston xalqlari tarixi kafedrasi mudiri (1967- 71), kafedra dotsenti (1974-92), oʻquv ishlari boʻyicha prorektor (1977-78).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbek tarixchilari
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1908-yilda tugʻilganlar
Turkum:1992-yilda vafot etganlar
Turkum:8-iyunda vafot etganlar
Turkum:4-iyunda tugʻilganlar
Turkum:Samarqandda vafot etganlar
Henri

Anri (1955.16.4, Bogzdorff) - Lyuksemburg davlat arbobi, Lyuksemburg Buyuk Gersogi Jean va Gersoginya Jozefin Sharlottning oʻgʻli. Jeneva universitetini tugatgan. Sendxorst (Buyuk Britaniya)dagi Qirollik harbiy akademiyasida oʻqigan (1974—75). 1980—2000 yillarda Luksemburg davlat kengashi aʼzosi, Lyuksemburg Buyuk Gersogi vakillik vazifalarining bir qismini bajaruvchi; ayni vaqtda Lyuksemburg Olimpiya qoʻmitasi prezidenti (1998—2000). 2000 yil 7 oktyabrdan Lyuksemburg Buyuk GersogiOʻzME.

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Armrestling

thumb|Armrestling

Armrestling (inglizcha: Arm — qoʻl, wrestling — kurash) — sport turi, ikki kishi (sportchi)ning maxsus stolda tirsagini tayanchdan uzmasdan bir-birining qoʻlini qayirib mushti sirtini stolga tegizish uchun kurashish. Agar oʻng (chap) qoʻl bilan musobaqalashilsa, chap (oʻng) qoʻl bilan stoldagi maxsus tutqichdan ushlanadi. Musobaqada vaqt cheklanmaydi. Erkaklar 50, 55, 60, 65, 70, 75, 80, 90, 100, 110 kg va 110 kg dan ziyod, ayollar 45, 50, 55, 60, 65, 70 va 80 kg dan ziyod vazn toifalarida musobaqalashadilar.

Armrestling qadimiy kuch sinashish dan biri boʻlishiga qaramasdan 20-asrning 50-yillariga kelibgina AQShdagi olis masofaga qatnovchi avtomobil haydovchilari oʻrtasida sport turi sifatida shakllandi. 1962-yilda Jahrn armrestling federatsiyasiga asos solindi, unga 95 davlat (Oʻzbekiston 1996-yildan) aʼzo (2005). Armrestling boʻyicha ilk jahon chempionati 1962-yilda (Osiyo chempionati 2000-yilda) oʻtkazildi. Shundan buyon har yili erkaklar, ayollar va yoshlar oʻrtasida jahon chempionatlari tashkil qilinadi. Armrestling AQSH, Gruziya, Rossiya, Ukraina, Qozogʻiston, Oʻzbekiston kabi davlatlarda yaxshi rivojlangan.

Oʻzbekistonda Armrestling 20-asrning 90-yillarida sport qatoridan oʻrin oldi. 1991-yilda Oʻzbekiston Armrestling federatsiyasi tuzildi va Oʻzbekiston chempionatlari (erkaklar va ayollar oʻrtasida) uyushtirildi. Hozirgi vaqtda mamlakatda Armrestling boʻyicha 10 dan ziyod turli toifadagi musobaqalar tashkil etiladi. Oʻzbekiston Armrestlingchilari 1995-yildan xalqaro musobaqalarda qatnasha boshladi. Armrestling boʻyicha oʻz vazn toifalarida Umidjon Ahmedov 6 karra (1998, 1999, 2000, 2002, 2003, 2005), Yusuf qodirov 2 karra (2000, 2002), Farid Usmonov 2 karra (ikki turda, 2005), Mirzohid Sharapov (2005) va yoshlar oʻrtasida Komil Kerimov (2001, Sarvinoz Tangatova 2 karra (ikki turda, 2005), Ruslan Muxtorov (2005) jahon chempioni boʻlishdi. Shuningdek, Avazbek Asadov, Jasur Aliakbarov, Yelena Shafronova, Amir Oʻroqov kabi Armrestlingchilar jahon chempionati sovrindorlari va Osiyo chempionlaridir va Oʻzbekistonda Armrestlingning kuchayishi eng katta hissa qoʻshgan inson bu hozirda Armrestling buyicha „Oʻzbekiston bosh armrestling ustozi“ Sultonbek Neʼmatullayevning oʻrni beqiyos. Respublikadagi 67 ta Armrestling boʻlimi va toʻgaraklarida Fikrat Kerimov, Qurbon Konishev, Igor Shishkov, Pavel Dokuchayev kabi 29 nafar murabbiy qoʻl ostida 809 kishi (45 nafari ayol) shu sport turi bilan muntazam shugʻullanadi (2005).

 

Turkum:Sport
Armstrong Lui Daniel

Armstrong Lui Daniel (1900.4.7, Nyu-Orlean — 1971.6.7, Nyu-York) — afro-amerikalik sozanda (truba), xonanda, aktyor, jaz sanʼati asoschilaridan. Ilk jaz ansambllarining tashkilotchisi va ishtirokchisi. Chikago va Nyu-York jazorkestrlarida qatnashgan. 1947-yil „Lui Armstrongning barcha yulduzlari“ ansamblini tashkil qilib, u bilan birga Yevropa, Afrika, Shimoliy va Janubiy Amerikada gastrolda boʻlgan. Oʻziga xos ehtirosli va badihagoʻy ijro uslubini yaratgan. Bir necha blyuz va qoʻshiqlar muallifi. Mohir truba ijrochisi sifatida koʻpgina tanlovlarda oliy mukofotlar bilan taqdirlangan. 1938-yildan kinoda suratga tushgan.

 

Turkum:Amerikalik erkak aktyorlar
Turkum:Afroamerikalik erkak aktyorlar
Turkum:Amerikalik erkak qoʻshiqchilar
Turkum:Afroamerikalik erkak qoʻshiqchilar
Turkum:Qoʻshiqlari Billboard Hot 100 xit-paradida eng yuqori pogʻonaga koʻtarilgan ijrochilar
Miguel Ángel Asturias

Miguel Angel Asturias (1899.19.10 – Gvatemala – 1974.9.6) – gvatemalalik jurnalist, yozuvchi va shoir. 1925—33 yillar Yevropada emig-ratsiyada boʻlgan. „Gvatemala afsonalari“ (1930) kitobida mayya qabilasi mifologiyasini sheʼriy yoʻlda aks ettirgan. „Senor prezident“ (1946) romanida zulmga asoslangan rejimni fosh qilgan. A.ning dunyoga tanitgan roman-trilogiyasi 20-asr Gvatemala xalqining ozodlikka erishish yoʻlidagi kurashi gʻoyalari bilan sugʻorilgan („Kuchli shamol“, 1950; „Yashil Papa“, 1954; „Dafn etilganlar koʻzi“, 1960). „Joʻxori odamlar“ (1949), „Mulat ayolning oʻzginasi“ (1964), „Lid Sol koʻzgusi“ (1967) romanlari ham bor. A. ijodiga Gvatemaladagi mahalliy aholi (mayyalar) urf-odatlari, folklori sezilarli taʼsir koʻrsatgan. Nobel mukofoti laureati (1967).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Adiblar
Turkum:1899-yilda tugʻilganlar
Turkum:19-oktabrda tugʻilganlar
Turkum:1974-yilda vafot etganlar
Turkum:9-iyunda vafot etganlar
Afrikaans

Afrikaans , bur tili — hindevropa tillari oilasidagi german tillaridan biri (gʻarbiy german guruhchasi). JARning rasmiy tili (ingliz tili bilan birga). Asosan, JARning Transvaal, Oranj, Kap viloyatlarida, shuningdek, Namibiya, Zambiyada va boshqa qoʻshni mamlakatlarda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 6 mln. kishiga yaqin (1980-yillar oxiri; 1990-yillar oxirida bu miqdor birmuncha kamaygan).

Afrikaans 17-asrda niderland tilining baʼzi lahjalari bilan nemis va ingliz tillarining hamda gottentot, bush-men, bantu kabi mahalliy tillarning oʻzaro yaqinlashuvi va aralashib ketishi jarayonida yuzaga kelgan. A.ning muhim belgisi uning hududiy lahjalarga boʻlinmaganligidir. Oʻziga xos xususiyatlari XVII asr oxirlarida Kap viloyati davrida shakllangan. XVII asrda va XIX asrning 1-yarmida faqat ogʻzaki soʻzlashuv tili sifatida amalda boʻlgan. Afrikaansda yozilgan dastlabki asarlar XIX asrning 70-yillaridagina paydo boʻlgan. Afrikaans 1925-yildagina rasmiy til maqomiga ega boʻlgan — Janubiy Afrika Ittifoqining davlat tili deb eʼtirof etilgan. 2022 yil may oyida afrikaans Janubiy Afrikaning mahalliy tili sifatida tan olingan.

Fonetik tizimi va leksikasi asosan niderland tili taʼsirida shakllangan; mahalliy afrika tillaridan oʻzlashgan soʻzlar ozchilikni tashkil etadi.

 Adabiyot 
 M i ronov S. A., Yazik afrikaans. M., 1969.
Iajuddin Ahmed

Iajuddin Ahmed — Bangladesh davlat arbobi. Dakka universiteti (1954), AQShda Viskonsin universiteti (1958)ni tugatgan. Tuproqshunoslik fanlari doktori. 1963-yildan Dakka universitetining tuproqshunoslik fakulteti professor yordamchisi, 1964-yildan professor oʻrinbosari, 1973-yildan professor 1968— 69 va 1976—79 yillarda Dakka universiteti tuproqshunoslik fanlari departamenti raisi, 1989—91 yillarda universitet biologiya fakulteti dekani. 1991-yildan Bangladesh muvaqqat hukumati maslahatchisi, Ijtimoiy xizmatlar komissiyasi ra isi, 1995-yildan Universitet grantlari komissiyasi raisi, 1999-yildan Bangladesh universiteti rektori. 2003-yil Fevraldan 2009-yil fevralgacha Bangladesh Xalq Respublikasi prezidenti. Bir qancha xorijiy universitetlar faxriy professorOʻzME

 

Turkum:Bangladesh prezidentlari
Barakat

Barakat — Turkmanistonning Bolqon viloyati Barakat tumanidagi shahar. Tuman markazi. Kurendogʻ tizmasining etagida, Qoraqum kanalining quyilish qismida joylashgan. Ashxoboddan 292 km shimoli-gʻarbda. Ashxobod — Turkmanboshi yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 20 ming kishiga yaqin (2005). Shahar oʻtmishda Qarsanjiq (1881-yilgacha shu nomdagi qishloq), keyinchalik Qazanjiq (1895-yildan) deb atalgan. Barakat qurilgandan keyin qishloq yaqinida stansiya vujudga kelgan. Bu nomlar mahalliy buloqlarning tuzilish shakliga qarab xalq tomonidan berilgan. 1939-yil Qazanjiq qishlogʻi shahar maqomini oldi, 1999-yildan Barakat shahri deb yuritiladi. Barakatda temir yoʻl transporti korxonalari, gilamchilik fabrikasi, qurilish materiallari zavodi faoliyat koʻrsatadi. 4 umumiy taʼlim maktabi, kutubxona, kasalxona, savdo va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari mavjud.

 

Turkum:Bolqon viloyati shaharlari
Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Turkum:Sovet Ittifoqida qurilgan shaharlar va shaharchalar
Barkamol avlod sport oʻyinlari

Barkamol avlod sport oʻyinlari – Oʻzbekistonning kasbhunar kollejlari va akademik litseylari oʻquvchilari oʻrtasida oʻtkaziladigan ommaviy sport musobaqalari. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasining „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 10 yilligini nishonlashga tayyorgarlik koʻrish va oʻtkazish toʻgʻrisida“gi qarori (2001-yil 19-yanvar) asosida tashkil etilgan hamda „Oʻquvchi va talaba yoshlarni sportga jalb qilishga qaratilgan uzluksiz sport musobaqalari tizimini tashkil etish toʻgʻrisida“gi (2003-yil 3-iyun) qaroriga binoan respublika final bosqichlari 3 yilda bir marta oʻtkazilishi belgilangan. Maqsadi – oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi tizimidagi oʻquv muassasalaridagi oʻquvchi yoshlarni jismonan yetuk, axloqan bar-kamol va vatanga sadoqat ruhida tarbiyalash, iqtidorli sportchi yoshlarni nufuzli musobaqalarga tayyorlash, yoshlar oʻrtasida jismoniy tarbiya va sportni yanada ommaviylashtirish. „Barkamol avlod sport oʻyinlari“ s.oʻ.da badiiy gimnastika, bas-ketbol, boks, voleybol, gandbol, yengil atletika, stol tennisi, suzish, tennis, futbol kabi olimpiada oʻyinlari dasturiga kirgan va shaxmat, bel-bogʻli kurash, kurash singari ommalashgan sport boʻyicha musobaqalar oʻtkaziladi. Saralash musobaqalari oʻquv yurti, tuman, shahar va viloyatlarda, respublika final bosqichi bitta hududda tantanali ravishda tashkil etiladi. Respublika final bosqichlari ilk bor Jizzax (2001), soʻngra Andijon (2003) va uchinchisi Toshkent (2005) viloyatlarida boʻlib oʻtdi. Uchinchi "Barkamol avlod sport oʻyinlari " s.oʻ. saralash musobaqalarida 645 mingdan ziyod, uning final bosqichida 2170 nafar oʻquvchi qatnashdi (2005).

Turkum:Oʻzbekistondagi sport musobaqalari
Barrel

Barrel (ing . agge1, asosiy maʼnosi — bochka) — ingliz oʻlchovlar tizimidan foydalaniladigan AQSH, Buyuk Britaniya va boshqa mamlakatlarda qoʻllanadigan sigʻim va hajm oʻlchovi. AQSH da quruq B. (115,628 dm3) va neft B. (158, 988 dm3) qoʻllanadi. Buyuk Britaniyada sochiluvchan modda uchun qoʻllanadigan B. 163,65 dm3ga teng .

 

Turkum:Imperial oʻlchov birliklari
Michelle Bachelet

Bachelet Mishel (1951, Santyago shahri) — Chili davlat arbobi. 1979 yil Chili universitetining tibbiyot fakultetiga oʻqishga kirgan. 1973 yil 11 sentyabrdagi harbiy toʻntarishdan soʻng, Avstraliya va Germaniya Demokratik Respublikasida yashagan; Berlindagi Gumboldt universitetida tibbiyot boʻyicha oʻqishni davom ettirgan. Vataniga qaytib kelgach, 1982 yil oʻqishni tugatgan. Chili sotsialistik partiyasi aʼzosi boʻlgan. Chili sogʻliqni saqlash vaziri lavozimida ishlagan. 2002 yildan mamlakat harbiy muassasasini boshqargan. 2006 yildan Chili Respublikasi prezidentiOʻzME.

 

Turkum:Prezidentlar
Turkum:Ayol prezidentlar
Turkum:Yashayotgan insonlar

 Oilaviy kelib chiqishi 
Bachelet arxeolog Anjela Jeria Gomes (1926–2020) va Harbiy havo kuchlari brigadasi generali Alberto Bachelet Martinesning (1923–1974) ikkinchi farzandi boʻlgan.

Uning katta bobosi Lui-Jozef Bachelet Lapier (1820–1864) fransuz vino sotuvchisi boʻlib, 1860-yilda Parijlik rafiqasi Fransuaza Jan Boul bilan birga Chiliga koʻchib kelgan. Fransuaza Jan Boul Shassagne-Montrachet shahridan boʻlgan. Bachelet Lapierrening oʻgʻli German 1862-yilda Santyagoda tugʻilgan va 1891-yilda shveytsariyalik Luisa Brandt Kadotga uylangan. Ular 1894-yilda Alberto Bachelet Brandtni dunyoga keltirdilar.

Bacheletning onasi tomonidan katta bobosi, ispan (Basklar mintaqasi) va yunon merosidan boʻlgan Maximo Jeria Chakon Chilida agrotexnika boʻyicha ilmiy daraja olgan birinchi odam edi. U mamlakatda bir qancha agronomiya maktablariga asos solgan10 va Chilida ishlaydigan ingliz shifokorining qizi Leli Jonsonga uylangan. Ularning oʻgʻli Maximo Jeria Jonson Anjela Gomes Zamoraga uylandi va besh farzand koʻrdi, Bacheletning onasi esa toʻrtinchi farzand edi

 Bolalik yillari 
Bachelet Santyagoning chekkasida joylashgan La Sisternadatugʻilgan. U bolaligining koʻp yillarini ona shahri Chili boʻylab sayohat qilib, oilasi bilan bir harbiy bazadan boshqasiga koʻchib oʻtgan. Jumladan Kintero, Antofagasta va San Bernardoda yashagan va boshlangʻich maktabni oʻsha joylarda oʻqigan. 1962-yilda u oilasi bilan Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtgandan soʻng, u yerda otasi Chilining Vashingtondagi elchixonasida harbiy missiyaga tayinlandi. Uning oilasi deyarli ikki yil davomida Merilend shtatining Bethesda shahrida yashagan, Bachelet u yerdagi Gʻarbiy oʻrta maktabda oʻqib, ingliz tilida ravon gapirishni ham oʻrgangan.
Bashshor ibn Burd

Bashshor ibn Burd (714, Basra - 783, Bagʻdod) — arab shoiri. Asli fors boʻlib, yoshligidan koʻzi koʻr boʻlgan. Basra va Bagʻdodda yashab, arab va fors tillarida ijod qilgan. Muhabbat lirikasining ustasi, maqtov-madhiya va hajviy mazmundagi sheʼrlar muallifi. Arab sheʼriyatidagi anʼanaviy qoidalarni buzib, "yangicha uslub"ning asoschisi boʻlgan. Ochiqchasiga zar-dushtiylik gʻoyalarini targʻib qilgani, binobarin, "axloqsizligi" uchun 744-yildan ona shahridan quvgʻin qilingan. Iroq boʻylab sarson-sargar-don boʻlib yurib, 762 yilda Basraga qaytib kelgan. Xalifa al-Mahdiyning saroy (maddoh) shoiri boʻlishga hara-kat qilgan. Vazir Yaʼqub ibn Dovud haqidagi zaharxanda hajviyasi uchun xalifa amriga koʻra kaltaklab oʻldirilgan. Bashshar ibn Burd haqida koʻplab lati-falar toʻqilgan; ular Abulfaraj isfahoniyning 20 j.li "Al-agʻoni ulkabir" ("Qoʻshiqlar katta kitobi")da saqlanib qolgan.Esat Ayyıldız, Abbâsî Dönemi Şairi Beşşâr b. Burd'un Uzun Manzumeleri, Filoloji Alanında Araştırma ve Değerlendirmeler, Ankara: Gece Kitaplığı, 2021, c. 2, s.27-58.
Benedikt XVI

Benedikt XVI, tugʻilgan nomi Joseph Aloisius Ratzinger (talaffuzi: Yozef Aloyzius Ratsinga; 16-aprel 1927, Marktl, Germaniya — 31-dekabr 2022, Vatikan) — Rim papasi (2005-2013), Rim katolik cherkovi va Vatikan davlati boshligʻi. Fuqarolik nomi — Yozef Ratsinger. Myunxen universiteti huzuridagi Ilohiyot institutini tugatgach, 1951-yili ruhoniy rutbasini qabul qildi. 1952—1977 yillarda Germaniyadagi oliy oʻquv yurtlarida oʻqituvchi. 1977-yildan Myunxen va Frayzing arxiyepiskopi, shuningdek, kardinal. 1981—2005-yillarda diniy taʼlimotlar boʻyicha kongregatsiya (boshqaruv organi) prefekti, Vatikan kardinallari hayʼati dekani (2002—2005). 2005-yil 19-aprelda Rim papasi va Rim katolik cherkovi boshligʻi etib saylandi hamda Benedikt XVI nomini oldi va 2013-yilgacha xizmat qildiOʻzME. Rim papalari ichida eng uzoq yashagan shaxs sifatida rekord oʻrnatgan. Kelib chiqishi nemis boʻlgan ilk Rim papasi (soʻnggi ming yil ichida).
Beshkent

Beshkent — Oʻzbekiston Respublikasining Qashqadaryo viloyati Qarshi tumanidagi shahar. 1977-yilda shahar maqomini olgan. 1964-yildan eʼtiboran Qarshi tumani markazi hisoblangan. 1926—1930 va 1935—1959-yillarda Beshkent tumani markazi boʻlgan.

 Etimologiyasi 
Mahalliy yerlik aholi besh kas (kas bu yerda odam, inson maʼnosida) birikmasini besh aka-ukalar qishloqchani tashkil etgan deb izohlashadi. Shuningdek, bir necha qishloq va mahallar yigʻindisi shaklida ham eʼtirof etiladi. Shahar nomi tarkibida besh soʻzi asli turkiycha soʻz hisoblanadi, forschada besh koʻp, ortiq, ziyod maʼnolarida qoʻllanadi.

Somʼoniy, Yoqut Hamaviy asarlarida Fijkant, Fijakent nomlari tilga olinaddi. XVI asr vaqf hujjatlarida bu nom Vijkat, Bijkat, Bejkat shaklida talqin etiladi. Nomning tovush tartibi oʻzgarib, boshlangʻich boʻgʻin fij — vij — bij — besh tarzida shakllangan. Yerlik aholi nomni oʻz tiliga moslab olgan. Shuningdek, ayrim hududlarda besh shakli emas pesh yoki pish shakli saqlangan.

Shahar nomining keyingi boʻgʻinidagi kent soʻzi qadimiy eron tiliga xos boʻlib, qoʻrgʻon, qishloq yoki qoʻrgʻonlar yigʻindisi maʼnosini anglatgan. Lekin bu oʻrinda kat soʻzi qadimiyroqdir. Yaʼni shahar nomi aslida Beshakat boʻlishi ham mumkin. Kent soʻzi bilan joy nomlarini atash asosan turkiy tilli xalqlar orasida keng tarqalgan. XVI asrning ikkinchi yarmiga kelib shahar nomidagi kat qoʻshimchasi kentga oʻzgarib ketgan. Qishloq Naxshabning quyi janubiy qismida joylashgan. Nom tarkibidagi fij — vij — bij — pish — vish — bish — besh soʻzi quyi qismi, adogʻi maʼnosini ham bergan. Shunga koʻra, Beshkent quyi qishloq degan maʼnoni anglatgan.

 Oʻxshash nomlar 
Samarqand viloyati Kattaqoʻrgʻon tumanida Beshkent qishlogʻi bor. Shuningdek, Qirgʻiziston va Tojikiston respublikalarida ham Beshkent nomli qishloqlar bor.

 Joylashuvi 
Beshkent shahri tumanning shimoli-sharqiy qismida joylashgan. Viloyat markazi va yaqin temir yoʻl stansiyasi joylashgan Qarshi shahrigacha 7 km lik masofa bor.

 Aholisi 
Aholisi 15,8 ming kishi (2005-yil).

2016-yil 1-yanvardagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra Beshkent shahrida 18,9 ming kishi yashashi qayd etilgan.

 Sanoati 
Xoʻjaliklari va aholisi Beshkent kanalidan suv oladi. Shaharda paxta tozalash zavodi, non kombinati, 5 qoʻshma korxona (shu jumladan, Oʻzbekiston — Rossiya, Oʻzbekiston — Pokiston qoʻshma korxonalari) faoliyat koʻrsatadi. Shuningdek, Qarshi choʻlini oʻzlashtirish bilan shugʻullanuvchi bir qancha korxona va muassasalar ham faoliyat yuritadi. Shaharcha hududida 4 ta umumiy taʼlim maktabi (3,9 ming oʻquvchi), 1 ta litsey (237 oʻquvchi), 1 kasb-hunar kolleji (627 oʻquvchi) mavjud. 11 ta sport inshooti, 32 ta jismoniy tarbiya va sport jamoalari faoliyat koʻrsatadi. 2 ta kutubxona, madaniyat va istirohat bogʻi, kasalxona, 3 ta poliklinika aholiga xizmat koʻrsatadi.

 

 
 

Turkum:Qashqadaryo viloyati shaharlari
Turkum:Qarshi tumani
Bit (oʻlchov birligi)

Bit (ing. ʼp, ʼtagu — ikkilik va y\$,I — belgi, raqam soʻzlaridan) — 1) ikkilik sanoq tizimidagi raqam; 2) axborotlar sonining oʻlchov birli-gi; son jihatidan "ha" — "yoʻq" turdagi maʼlumotdan (ikkilik kodida "0" — "1") iborat boʻlgan axborotlar hajmiga teng. Maʼlumotlar uzatish tezligi bit/sek da hisoblanadi. Hisoblash texnikasidagi eng kichik oʻlchov birligi.

 

Turkum:Axborot birliklari
Turkum:Oddiy maʻlumotlar
Islom Bobojonov

Bobojonov Islom Alimovich (1957.9.4, Xonqa tumani) — sobiq Xorazm viloyati hokimi, O'zbekiston Qahramoni (2002).

Biografiya
 Toshkent toʻqimachilik va yengil sanoat instituti (1979) 
 Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti Magistraturasini tugatgan (2000).
 Mehnat faoliyatini Xonqa paxta tozalash zavodida smena boshligʻi vazifasida boshlagan, shu korxonada texnika xavfsizligi muhandisi (1979—84),
 Xorazm viloyati paxta tayyorlash va qayta ishlash birlashmasi katta muhandisi (1984—85),
 Xonqa paxta tozalash zavodi bosh muhandisi (1985—86), shu korxona rahbari (1986—96),
 Xonqa tumani hokimi (1996—97),
 Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirining birinchi oʻrinbosari (1997—98), vazir (1998—99),
 1999-yil mart oyidan 2008-yilgacha Xorazm viloyati hokimi.
 2016-yil 16-sentyabrdan — Jizzax viloyati Zarbdor tumani hokimi.
 Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati aʼzosi (2003-2008), "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (1999-yil)OʻzME.

 

Turkum:Oʻzbekiston yetakchilari
Salomat Boboxonov

Salomat Boboxonov (1930.18.3, Shoʻrchi tumani, Surxondaryo viloyati) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2001). Buxoro oʻqituvchilar institutini tugatgan (1954). Boboxonov Shoʻrchi tumanidagi 10-maktabda ona tili va adabiyoti oʻqituvchisi (1954—1957; 1963—1986-yillarda oʻquv boʻlimi mudiri), 28-maktabda oʻquv boʻlimi mudiri (1957—1960), 52-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisy (1960-1963). 1986-2003-yillarda Shoʻrchi tumanidagi 42-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:1930-yilda tugʻilganlar
Turkum:18-martda tugʻilganlar
Turkum:Surxondaryoda tugʻilganlar
Zulayho Boyxonova

Zulayho Boyxonova (28-aprel, 1964-yil, Namangan viloyati, Uychi tumani) – aktrisa, xonanda (lirik soprano). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1996), Oʻzbekiston xalq artisti (2003).

 Biografiya 
Boyxonova Zulayho Muhammadovna 28-aprel 1964-yil Namangan viloyati Uychi tumanida tavallud topgan. 1980-yil maktabni tugatib, 1981-yil Mannon Uygʻur nomidagi Toshkent davlat sanʼat institutining musiqali drama fakultetiga oʻqishga kirdi. 1986-yil oliygohni bitirib, "Muqimiy" nomidagi oʻzbek davlat musiqa va drama teatriga ishga kiradi. Teatr sanʼatidagi xizmatlari va takrorlanmas ijodi uchun 1996-yil O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist unvoniga, 2003-yil esa Oʻzbekiston xalq artisti unvoniga ega boʻldi. 2005-yilda Zulayho Boyxonova Madaniyat va sport vazirligi tomonidan „Sahnamiz farishtasi“ nomi bilan taqdirlandi.

Xonanda hozirgi kunda ustozi Oʻzbekiston xalq artisti Abduhoshim Ismoilov boshchiligida „Ofarin“ ansamblining xonandasi boʻlib ishlaydi.

 Ijodiy faoliyati 
Nurxon (Komil Yashin, Toʻxtasin Jalilov, „Nurxon“) – uning sahnada yaratgan ilk obrazidir. Keyinchalik Zulayho Boyxonova teatrda sahnalashtirilgan deyarli barcha spektakllarda bosh rollarni ijro etib tanildi:

 Zulayho (Ramz Bobojon, F.Olimov, „Yusuf va Zulayho“);
 Nodirabegim (T.Toʻla, F.Olimov, „Nodirabegim“);
 Barchinoy (U.Azim, B.Lutfullayev, „Quduq tubidagi faryod“);
 Oyjamol (R.Maʼdiyev, B.Lutfullayev, „Taqdir“);
 Umida (R.Maʼdiyev, F.Olimov, „Devona“)
 Shirin (Xurshid, Yunus Rajabiy, „Farhod va Shirin“) va boshqa boshqalar.

 Diskografiyasi 
+YilNomiShoirBastarkorIzohSamarqand UshshogʻiFargʻona tong otgunchaGar sogʻinsamBoylandilarOʻzga yor yoʻqdirKechalarUnutmaOvoramizHolatTushimda koʻrsam ediSogʻindimYo RabEy doʻstSalomatlik kerakEy koʻngilAllaEhtiyojShahloga tushdiBibixonimHanuzBoʻlmasa-boʻlmasGadoiy

U shuningdek, telenovella („Izhor“da Zulayho), videofilm („Yusuf va Zulayho“da Zulayho, „Koʻngil koʻchalari“da Unsin, „Qirq togʻoraning qirq nogʻorasi“da Bonu va boshqalar)larda ham suratga tushgan.

 

Turkum:Xonandalar
__INDEKS__
Boyqobil gʻori

Boyqobil gʻori — Qashqadaryo viloyati Qamashi tumaniaati gʻor. Qorasirt togʻi (Hisor tizmasining janubi-gʻarbiy tarmogʻi)ning shimoli-gʻarbiy yon bagʻrida, Oʻradaryo vodiysida joylashgan. 1930 m balandlikda. Yuqori yura davriga mansub gips qatlamlarida hosil boʻlgan.

Gʻorning kirish qismi shimoliy tomonga qaragan, doira shaklida, diametri 4 m ga yaqin. Gʻor egri-bugri boʻlib boshlangan, eni 1,5 m dan 9 m gacha, balandligi 0,5 m dan 15 m gacha. Sahni ichkarisiga tomon bir oz koʻtarilgan. Gʻorda havoning temperaturasi kirish qismida 22°, ichkarisida 9°. Nisbiy namlik 97% (sentabr). Umumiy uz. 240 m, maydoni 1210 m2, hajmi 1440 m3.

 

Turkum:Oʻzbekiston gʻorlari
Turkum:Qashqadaryo viloyati geografiyasi
Turkum:Qamashi tumani
Bolalar ijodiyoti uyi

250px|thumb
Bolalar ijodiyoti uyi - bolalarning maktabdan tashqi ommaviy taʼlim-tarbiyaviy ishlarini tashkil qilish, yosh avlodni bilim darajasi, qiziqishlari, ijodiy qobiliyatini oʻstirish, kasb tanlashga yordam berish, ular tayyorlagan mahsulotni chet elda targʻib qilishga qaratilgan markaziy ijodiyot uyi. Oʻzbekiston Respublikasi xalq taʼlimi vazirligi tizimiga qaraydi. Bolalar ijodiyoti uyida radioelektron, yogʻoch oʻymakorligi, bichish va tikish, videostudiya, tasviriy sanʼat, adabiyot, lak miniatyurasi toʻgaraklari, shaxmat klubi, estrada-vokal studiyasi, kompyuter sinfi va boshqa bor. Ijodiyot uyi Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi bilan yaqindan hamkorlik qiladi. Bolalar ijodiyoti uyining binosi Toshkentning Eski juva maydonida 2005-yilda qurildi. Bino 2 qavatli boʻlib, spiral boʻylab yuqoriga chiqiladigan zinavor shakldagi oʻziga xos meʼmoriy yechimga ega. Bino balandligi 18,0 m, eni 42,9 m. 1-qavatda ijodiyot uyining toʻgaraklari, shuningdek, konferensiya zali, maʼmuriyat. 2-qavatdan koʻrgazma galereya (maydoni 480,0 kv.m), tomosha maydonchasi (16,8 kv.m) oʻrin odgan. Markaziy qismidagi muhtasham koʻrgazma zali 12 metrli gumbaz bilan yopilgan. Mazkur gumbaz Samarqanddagi Tillakori madrasasi gumbazidan andoza olingan bezaklar bilan pardozlangan. Milliy uslubdagi bezaklarni "Us to" uyushmasining Toshkent va Samarqand korxonalarining mohir ganchkor, naqqosh ustalaridan A.Ilhomov, A.Karimov, X.Jalolovlar shogirdlari bilan bajarganlar.

Toʻlqinoy Qodirovi, Rahmatilla Solihov.
Boriy (unsur)

BORIY (lotincha Vopshp). VN — Mendeleyev davriy sistemasining VII guru-higa mansub sunʼiy radioaktiv kimyoviy element. Tartib raqami 107. Barqaror nuklidlari yoʻq, massa soni 261 va 262 ga teng boʻlgan 2 ta izotopi maʼlum. Eng uzoq mavjud boʻluvchi nuklidi 62VT|/2= 1 1,8 mk sek, boshqa maʼlumotlarga koʻra (I— 2)-10’ sek. Oksidlanish darajasi +3 dan +7 gacha; baholangan maʼlumotlarga koʻra VN^’ ionining radiusi 0,083 nm. Ogʻirlik miqdorida olinmagan, uning xossalari oʻrganilmagan. Kimyoviy xossalariga koʻra Boriy (unsur) Ke (reniy)ning analogi boʻlishi kerak (nazariy hisoblar). VN°/ Vp5+ning standart elektron potensiali — 0,1V (hisoblab topilgan). Boriy (unsur) izotoplari V1 (vismut) izotoplarini 54Sg (xrom) ionlari bilan siklotronda nurlantirish (bombardirovka qilish) yoʻli bilan sintez qilinadi. Boriy (unsur)ni olish borasidagi ilk tajribalar 1976-yilda SSSRda Yu.Boriy (unsur)Oganesyan rahbarligida oʻtkazilgan. 262VN va 26|VN ning yadroviy xossalari toʻgʻrisidagi birinchi ishonchli maʼlumotlar tegishlicha 1981 va 1989-yillarda Germaniyada olingan. 1997-yilda IYUPAK elementni boriy (Boriy (unsur)Bor sharafiga) deb tasdikdadi.

 

Turkum:Kimyo
Turkum:Kimyoviy unsurlar
Hayitmat Bogʻbekov

Bogʻbekov Hayitmat (1953.27.6, Xiva tumani) — yogoch oʻymakori, Oʻzbekiston xalq ustasi (2001). Xiva hunar-texnika bilim yurtini yogʻoch oʻymakorligi boʻyicha tugatgan (1977). 1977-yildan Hayitmat Bogbekovning Toshkent shahri "Xotira va qadrlash maydoni"dagi ustunga ishlagan oʻymakorlik ishi.

"Us to" uyushmasida usta. B. Xiva va xorazm yogʻoch oʻymakorligi sanʼatini tiklash va taraqqiy ettirishga katta hissa qoʻshdi. 1969-yildan otasi usta Safo Bogʻbekov bilan birgalikda ishladi: K°ra dengiz flotining "Oʻzbekiston" kemasi uchun naqshinkor eshik, darvoza, ustunlar va boshqa tayyorladi. B. meʼmoriy yodgorliklarning yogʻoch oʻymakorligi bilan taʼmirlashda, zamonaviy binolarni sharqona bezashda samarali ijod qilmoqda; Turkmanistondagi jamoa xoʻjaliklaridagi madaniyat saroylari (1979), Yurmada shahridagi "Oʻzbekiston" restorani (1983), Xorazm yogʻoch oʻymakorligi namunasi (1983, Moskvadagi Xalq xoʻjaligi yutuqlari koʻrgazmasining sovrini bilan mukofotlangan), Toshkent shahridagi faxriylar choyxonasi (1991), Qoraqalpogʻistondagi Berdaq kinoteatri (1993) va boshqalardagi yogʻoch oʻymakorligi ishlarini yuk-sak did bilan bajardi. Toshkent shahridagi Xotira va qadrlash maydoni milliy ayvonining 12 ustuni hamda shifti uchun 1000 dona vassani islimiy va girix. naqshlar bilan bezab, tabaqa pardoz va doʻla pardoz usulida ziynatlashga rahbarlik qildi; Urganchdagi Xotira maydoni ayvonlarini farzandlari va shogirdlari bilan tiklashda B.ning isteʼdodi yorqin namoyon boʻldi. B. koʻplab shogirdlar tayyorladi.

 

Turkum:Oʻzbekiston xalq ustalari
Jamoliddin Boʻronov

Jamoliddin Boʻronov (1933.10.9, Shahrixon tumani) – tilshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989). Filologiya fanlari doktori (1981), professor (1983). Andijon pedagogika bilim yurtini (1952), Toshkent chet tillar pedagogika institutini (1956) tugatgan. Shu institutda oʻqituvchi (1956 – 57), katta oʻqituvchi, dekan oʻrinbosari (1961—62), dotsent, kafedra mudiri (1962—68; 1970-84), rektori (1984—1992-yil 15-may). 1992-2002-yillar Oʻzbekiston jahon tillari universiteti rektori. 2002-yildan shu universitetning tillar tipologiyasi, germanistika va ingliz tili tarixi kafedrasi mudiri. Buning asosiy ilmiy ishlari ger-man va turkiy tillarning diaxronik hamda sinxronik rivojidagi oʻziga xoyeliklarni tipologik tahlil qilishga, german va turkiy tillar leksikografiyasi masalalariga bagishlangan. "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (1997).

 Asarlari 
 Ingliz va oʻzbek tillari qiyosiy grammatikasi. Toshkent, „Oʻqituvchi“, 1973
 Ingliz tili grammatikasi (Boʻronova va Toshboyeva bilan hamkorlikda). Toshkent, „Oʻqituvchi“, 1978

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1933-yilda tugʻilganlar
Turkum:10-sentyabrda tugʻilganlar
Abdoulaye Wade

thumb|180px|right|Abdoulaye Wade (2009)

VAD (Uade) Abdullay (1926-yil 29-may, senegaliipg Sen-Lui shahri) – Senegal davlat arbobi. Senegaldagi Sebikotan shaharchasida federal maktabini tugatgan (1947-yilda). Fransiyadagi Bechapson, Dijon, Grenobl universitetlarida oliy taʼlim olgan. Iqtisodiyot va davlag huquqi, 1955–1957–yillar Bechanzon advokatlar kollegiyasida boʻlgan. 1960-yildan Dakar universitetida dotsent. 1967-yildan Bostop (AQSH) universitetida tajriba orttirgan, soʻng, Fransiya oʻquv yurtlarida, jumladan Sorbonne Universiteti oʻqituvchisi, 1970-yildan boshlab Dakar universitetida fakultet dekani, 1974-yildan Senegal parlamenti deputati, Senegal demokratik partiyasi taʼsischisi, bosh kotibi, Xalqaro Liberal partiya (Buyuk Britaniya, Lopdop) vitse-prezidenti. 1991-yildan boshlab Senegal Respublikasi davlat vaziri, 1995-yildan Senegal Respublikasi vaziri, 2000-yilda Senegal prezidenti. Iqtisodiyot va huquq boʻyicha bir qancha ilmiy asarlar muallifiOʻzME.

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Yelena Valyano

Yelena Dmitriyevna Valyano (1934.7.3, Rossiya Federatsiyasining Grozniy shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2002). Shimoliy Osstiya universitetini tugatgan (1959). 1966-yildai Guliston shahridagi 5-, 1972 -2003-yillarda Jizzax shahridagi 5-maktabda tarix oʻqituvchisi.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Varxuman

Varxuman — Sugd hukmdori (655 690). Ixshid unvoniga ega boʻlgan V.Shishpirdan keyin taxtga chiqqan. Uning davrida Sugʻd iqtisodi, madaniyati va sanʼati yuksak darajada rivojlandi. V. Samarqandla devoriy rasmlar bilan bezatilgap hashamatli saroy qurgan. Uizbu jahoiga mashhur boʻlgan rasmlarning birila V.ping oʻzi tasvir etilgan. V. davrila pul islo-\ogi oʻ|kachi;shb. Tan imisratorligi tashalariga oʻxshash jszlan tangalar tomopida 2 ta tamga tasvir etilgan boʻ.tsa, 2-tomonida hukmdorning ismi va unvopi yozilgan.

 Adabiyot 
 Smirnova O. I., Ocherki iz istorii Sogda, M., 1970.
Vashgird

Vashgird, Vashjird — ilk oʻrta asrlarda Shimoliy Toxaristondagi shahar va viloyat. Dastlab Avestoda Visagird, soʻngra Firdavsiyning "Shohnoma"sida Afrosiyob podsholigi davridagi voqealar bayopida Visa, Visagird shaklida qayd etilgan. Afrosiyobning vaziri Piron Visa nomi bilan bogliq boʻlishi yoxud "Vaxsh" va "Kard" — "maʼbud Vaxsh gomonidan yaratilgan" maʼnopi anglatgan boʻlishi \am e\timol. 19-asrla Oʻrga Osiyoda "vashgird" soʻzi dars qumidan oltinni ajratib olish uchup ishlatiladigan asbobpi anglatgan. 7-asrning 1-yarmida Xuttalon viloyagi rustoqlaridap biriping markazi boʻlgan. Xitoy yilnomasi "Tan-shu"ga koʻra, U-shs-ke, yani Vashgirl Xuttalonga tegishli Kumel rustogining maʼmuriy markachi boʻlgan. 9-asrda V. musulmonlarning eng yirik chegara sha\ri \isoblangan, unign atrofida 700 ga yaqin mustahkam iste\komlar ("hisp") boʻlgan. 826 — 827 yillarda V. viloyati xalifalikka 1000 dir-ham soliq toʻlagap. V. shahri toglar orasila joylashgap. 10-asrda V. sha\ri Shumandap kagta va Tsrmich b-i deyarli barobar boʻlgan. 12-asrla V.da mashhur rabotlar, islom dini kirib kelishidap avvalgi alifboda bitilgan ajoyib yozma yodyurliklar boʻlgan. V.ga turli xorijiy oʻlkalarlan say-shlar kslishgan.

V.V.Bartold V.pi \oz. Fayyubodoʻrnida boʻlgan leb hisoblayli. Biroq A.M. Bedepinkiyning fikricha, V.Faychoboldan biroch uchoqlikdagi Sari Mochor qishlogʻi chetida joylashgai Talli Voch-ljur sh. xarobasi (80 ga maydonga ega) oʻrpida boʻlgan. Shahar xarobasi yaqini-lagi qabristonla 9-asrdan Balxda yasha-gap mashhur sufny av.tiyo X.OJI Abu Abduraqmon Xatim mozori bor. Xotim xt-Asomm maqbarasi 17-asr ida qayd> etilgan. U balxlik mashhur sufiy Shaqiq Balxiyning shogirdi (851 yilda Balxda vafot etgan) boʻlgan. Shaqiq Balxiy mozori V.da 10-asrda maʼlum boʻlgan. Keyinchalik u Balxga qayta dafn etilgan.

L: Kamaliddiiov Sh. S.. Istori-cheskaya geografiya Yujioyu Sogda va Toxaris-tana po araboyazichtlm istochnikam IX — iachala XIII vv., T„ 19%.
Videokarta

Videokarta (lotincha — koʻrayapman va yunoncha saggeya — varaq) — kompyuterdagi mos keluvchi qurilma boshqaruvida monitor ishini boshqaruvchi mikro-sxema. Videokarta ichidagi xotirasi videoxotira deyiladi. Videoxotiraning 2 turi mavjud: ichki (kompyuter tezkor xotirasiga oʻriatilgan videoxotira) va tashqi (tezkor xotiraning tashqarisida joylashgan xotira). Tashqi turdagi videoxotira mukammalroq hisoblanadi.

 GPU (Grafik ishlov berish birligi) 
Grafik ishlov berish birligi yoki GPU shaxsiy va biznes hisoblash uchun hisoblash texnologiyasining eng muhim dan biriga aylandi. Parallel ishlov berish uchun moʻljallangan GPU keng koʻlamdagi dasturlarda, shu jumladan grafik va video renderlashda qoʻllanadi. Garchi ular oʻyinlardagi qobiliyatlari bilan tanilgan boʻlsalar-da, GPU-lar ijodiy ishlab chiqarish va sunʼiy intellekt (AI) da foydalanish uchun yanada ommalashmoqda.

Dastlab GPU-lar 3D grafikani koʻrsatishni tezlashtirish uchun ishlab chiqilgan. Vaqt oʻtishi bilan ular yanada moslashuvchan va dasturlashtiriladigan boʻlib, oʻz imkoniyatlarini oshirdilar. Bu grafik dasturchilarga yanada qiziqarli vizual effektlar va zamonaviy yoritish va soyalash texnikasi bilan real sahnalarni yaratishga imkon berdi. Boshqa ishlab chiquvchilar, shuningdek, yuqori samarali hisoblash (HPC), chuqur oʻrganish va boshqa qoʻshimcha ish yuklarini keskin tezlashtirish uchun GPU-larning kuchiga tegishni boshladilar.
 

 
 Zamonaviy video kartalarni taqqoslash | HDDV