Rojer Ekroydning sirli qotili

Rojer Ekroydning sirli qotili – britaniyalik yozuvchi Agatha Christiening detektiv romanlaridan biri boʻlib, mashhur detektiv Hercule Poirot bosh qahramon sifatida ishtirok etadigan uchinchi romandir. Asar ilk bor 1926-yil iyun oyida Buyuk Britaniyada William Collins, Sons nashriyoti tomonidan chop etilgan. Ushbu roman bunda avvalroq, 1925-yil iyul–sentyabr oylari davomida London Evening News gazetasida „Ekroydni kim oʻldirgan?“ nomi bilan seriya tarzida chop etilgan edi. AQShdagi nashri esa 1926-yilda Dodd, Mead and Company tomonidan chiqarilgan.

Asar ilk bor nashr qilingan paytdan boshlab keng jamoatchilik eʼtirofiga sazovor boʻlgan. Koʻplab tanqidchilar uni Agatha Christiening shoh asari deb atashgan. 2013-yilda Britaniya kriminalist yozuvchilar uyushmasi uni „butun tarixdagi eng yaxshi detektiv roman“ deb eʼtirof etgan. Bu asar Christiening eng mashhur va eng bahsli romanlaridan biri boʻlib, uning yangicha va kutilmagan yakuni detektiv janriga ulkan taʼsir koʻrsatgan. Tanqidchi Howard Haycraft uni „eng taʼsirli jinoyat romanlari“ roʻyxatiga kiritgan.

 Syujeti 
Asar doktor James Sheppard tilidan hikoya qilinadi. U Angliyaning Kingʻs Abbot qishlogʻida turmushga chiqmagan singlisi Caroline bilan yashaydi. U hikoyani boy beva ayol – Ferrars xonimning oʻlimiga guvoh sifatida chaqirilganidan boshlaydi. Ayol oʻtgan yili zoʻravon eri vafotidan soʻng oʻz joniga qasd qilgan edi. Caroline Mrs Ferrars erini zaharlaganini, endi esa vijdon azobiga chidolmay oʻzini oʻldirganini taxmin qiladi.

Boy beva erkak va Fernly Park mulkdori Roger Ackroyd Dr Sheppardga zudlik bilan gaplashish kerakligini aytadi va uni shu oqshom kechki ovqatga taklif qiladi. Dr Shepparddan tashqari Major Blunt, Ackroydning xotinining singlisi Mrs Cecil Ackroyd, uning qizi Flora hamda Ackroydning shaxsiy kotibi Geoffrey Raymond ham mehmon boʻladi. Flora doktorga Ackroydning oʻgay oʻgʻli Ralph Paton bilan unashtirilganini aytadi, ammo bu unashtiruv hozircha sir tutilayotganini ham qoʻshib qoʻyadi.

Kechki ovqatdan soʻng oʻz xonasida Ackroyd doktor Sheppardga bir necha oydan beri Ferrars xonim bilan unashtirilganini va ayol kecha erini haqiqatan ham zaharlaganini tan olganini aytadi. Bundan tashqari, u kimdir tomonidan shantaj qilinayotganini va 24 soat ichida shantajchining ismini aytishga vaʼda berganini maʼlum qiladi. Shu payt Ackroydning xizmatkori Parker, Ferrars xonim oʻzini oʻldirishidan oldin yuborgan xatni olib kiradi. Ackroyd uzr soʻrab, doktor Shepparddan xatni yolgʻiz oʻqish uchun chiqib turishini soʻraydi.

Doktor Sheppard uyiga qaytganidan koʻp oʻtmay, Parker deb oʻzini tanishtirgan kishidan telefon qoʻngʻirogʻi oladi. U Carolinega Ackroyd oʻldirilganini aytadi va darhol Fernly Parkka qaytadi. Ammo Parker hech qanday telefon qoʻngʻirogʻi qilmaganini aytadi. Sheppard va Parker Ackroydning xonasini taqillatib javob ololmaganligi sababli eshikni buzib kirishga majbur boʻladi. Ular Ackroydni kresloda oʻlik holatda topadi. U oʻz pichogʻi bilan oʻldirilgan edi. Xat gʻoyib boʻlgan va ochiq derazadan xonaga kirib-chiqqan oyoq izlari topilgan.

Ralph gʻoyib boʻlgach, oyoq izlari uning poyabzaliga mos kelishi aniqlangani bois asosiy gumonlanuvchiga aylanadi. Flora Ralphning aybsiz ekaniga ishonch hosil qilib, yaqinda nafaqaga chiqqan detektiv Hercule Poirotdan tekshiruv oʻtkazishni iltimos qiladi. Poirot rozi boʻladi va jinoyat sodir etilgan joyga tashrif buyurib, doktor Shepparddan oʻzi bilan birga borishini soʻraydi.

Poirot mehmonlar va xodimlarni, jumladan, xizmatkor ayol Ursula Bourneni ham soʻroq qiladi.

Doktor Sheppard bilan yolgʻiz qolgach, Poirot uning oʻzi Ferrarsning shantajchisi hamda Ackroydning qotili ekanini bilishini maʼlum qiladi. Ferrarsning maktubi uni fosh qilishini tushungan Sheppard, kabinetdan chiqishdan oldin Ackroydni pichoqlagan edi.

 

 Qoʻshimcha oʻqish uchun 
 

 
 The Murder of Roger Ackroyd at the official Agatha Christie website

Turkum:Agata Kristi romanlari