Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Mirza Oxundov

Mirza Fatali Oxundov 1812.30.6, Sheki (hozirgi Nuxa) - 1878.26.2, Tiflis — ozarbayjon yozuvchisi, maʼrifatparvari va faylasuf. "Pushkin oʻlimiga sharq dostoni" (1837) asari A.S.Pushkinga bagʻishlangan. "Pushkinning oʻlimi Rossiyada Lermontovni, Kavkazda Oxundovni uygʻotdi" degan ibora shu asardan keyin paydo boʻlgan. O., asosan, dramaturgiya sohasida katta yutuklarga erishgan. 1851-yil "Hikoya-ti Mulla Ibrohim Xalil kimyogar", "Nabotot hakimi musye Jordan va sehrgar darvesh Mastali shoh hikoyati" komediyasini yozgan. "Sarguzashti vaziri xoni Lankaron" (1851), "Hikoyati xirsi quldurboson", "Xoja qora" (1852), "Murofiya vakillarining hikoyati" (1856) komediyalarida 19-asr 1-yarmi ozarbayjon xalqi hayoti aks etgan. Sharq ida O.ni "Sharq Molyeri", "Ozarbayjon geniysi" deb atashgan. "Addangan yudduzlar" kissasi (1857) bilan ozarbayjon realistik nasriga asos solgan. Asarda ijtimoiy tuzum va hokim bilan xalq ommasi oʻrtasidagi keskin qarama-qarshiliklar tasvirlangan. O. arab alifbosini islohqilishga bagʻishlangan "Arab, fors, turk tillarining yozuvlari uchun yangi alifbo" (1857) asarining muallifi. O. falsafa va boshqa fanlarni dindan ajratish, tabiat sirlarini oʻrganishga, maʼrifatni egallashga chaqirgan. Uning falsafiy qarashlari "Ingliz faylasufi Yumga javob" (1870) asarida ifodalangan. Asar birmuncha oʻzgartirilib, "Hindiston shahzodasi Kamoluddavlaning Eron shahzodasi Jaloluddavlaga yozgan xati va Jaloluddavlaning javobi" falsafiy risolasiga ilova qilingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Ozarbayjonlik yozuvchilar
Turkum:Ozarbayjonlik nosirlar
Turkum:Ozarbayjon faylasuflari
Turkum:Ozarbayjon ateistlari
Oxunjon qiziq Huzurjonov

Oxunjon qiziq Huzurjonov (1903 — Margʻilon — 1967) — xalq qiziqchisi. Qiziqchilikni Yusufjon qiziq Shakarjonovdan oʻrgangan. Fargʻona, Samarqand, Xorazm viloyat teatrlarida, Toshsovet nomidagi teatr, Oʻzbekiston filarmoniyasida ishlagan. Oxunjon qiziq Huzurjonov oʻzbek anʼanaviy teatrining asosan kulki-hikoya janrida tanilgan. Katta qiziqchilardan eshitganlarini qayta ishlab aytib yurgan, lekin aksariyat kulki-hikoyalarini oʻzi toʻqigan. U turli xil voqealarni bir syujet ipiga tizib badiiy toʻqima hosil qilishda, oʻxshatish, sifatlash va boʻrttirib tasvirlashda yuksak maxrratga ega boʻlgan. "Savodsiz sartarosh", "Samolyot", "Sumalak", "Kinnachi kampir", "Poyezddagi chiptasiz kishi", "Zararli ichimlik", "Ziyorat", "Grammofon", "Maddohlik", "Ashulalar toʻplami" kabi yuzga yaqin kulki-qikoyalarida qayotda uchragan qalloblar, shaxsiyat-parastlarni fosh etib kelgan. 1937, 1951, 1959-yillarda Moskvada boʻlib oʻtgan oʻzbek sanʼati dekadalarida qatnashgan. "Qoʻshiklar parvoz etadi" hujjatli filmida suratga tushgan (1959). Umrining soʻnggi yillarida Margʻilon xalq teatrida ishlagan. O.k,, sanʼatini uning oʻgʻli Odiljon Oxunov bilan Muhiddin Darveshovlar davom ettirdilar.

 Adabiyot 
 K,odirov M., Masharaboz va qiziqchilar sanʼati, T., 1971.

Muhsin Qodirov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Sobirjon Oxunjonov

Sobirjon Oxunjonov (10-oktyabr 1919, Toshkent — 13-aprel 2012, Toshkent) — general-leytenant (1973). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1982). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi (1989). 1938-yildan armiya safida. Harbiy piyodalar bilim yurtini (1940), harbiy akademiyani (1955), Fargʻona pedagogika institutini (1966) tugatgan. Ikkinchi jahon urushi davrida Stalingrad, Jan.-Gʻarbiy, 1-Ukraina frontlarida xizmat qilgan. 1946—64 yillarda Turkiston harbiy okrugida turli lavozimlarda ishlagan. Fargʻona viloyati harbiy komissari (1964—67), Oʻzbekiston harbiy komissarining oʻrinbosari (1967—71). Oʻzbekiston grajdan mudofaasi boshligʻi oʻrinbosari, shtab boshligʻi (1971—86). Toshkent shahri urush va mehnat faxriylari kengashi raisi (1987—91). Oʻzbekiston Respublikasi urush va mehnat faxriylari kengashi raisi oʻrinbosari (1991—97).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Kitoblari 
+ S. S. Ohunjonov tomonidan chop etilgan kitoblar 1. Tabiiy ofatlarga qarshi kurash — umumxalq ishi (Toshkent, 1978). 2 Oʻzbek SSRining fuqaro muhofazasiga — 50 yil (Toshkent, 1982). 3 Fuqaro muhofazasi tizimida sanitariya yordami boʻlimi (Toshkent, 1982). 4 Oʻzbekistonning hozirgi bosqichida fuqaro muhofazasi (Toshkent, 1983). 5 Sovet xalqining 1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabasining jahon-tarixiy ahamiyati. (Toshkent, 1985).

 

 

Turkum:Oʻzbekiston generallari
Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Jaloliddin Oxunov

Jaloliddin Sobitovich Oxunov (15-iyun 1932 — Fargʻona — 14-iyun 1996) — aktyor, xonanda (dramatik bariton). Oʻzbekiston xalq artisti (1980). 1946—96 yillar Fargʻona teatrida ishlagan. Tohir (S.Abdulla, "Tohir va Zuxra"), Ravshan, Haydar (Komil Yashin, T.Jalilov, "Ravshan va Zulxumor", "Nurxon"), Norboyvachcha (Hamza, X.Toʻxtasinov, "Paranji sirlari"), Niyoz (I.Sulton, "Nomaʼlum kishi"), shaqar hokimi (N.Gogol, "Revizor"), Nuroxun (J.Mashrabiy, M. Murtazayev, "Qumrining murodi") va boshqa rollari bilan shuh-rat qozongan. Oxunov ijodiga jasur, matonatli kishilar obrazi yaqin boʻlib, qahramonlari harakterniy, ularning ichki kechinmalarini kuchli ehtiros orqali toʻliq ochib berish xos. Xonanda sifatida "Baland togʻlar", "Ey goʻzal", "Raqqosaga", "Barnoga oʻxshatdim", "Vaʼda berding", "Sendan boʻlak" sin-gari qoʻshiqlari bilan ham tanilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1932-yilda tugʻilganlar
Turkum:15-iyunda tugʻilganlar
Turkum:14-iyunda vafot etganlar
Turkum:1996-yilda vafot etganlar
Qosimjon Oxunov

Qosimjon Oxunov (1904— Andijon — 1989.17.5) — Oʻzbekiston xalq artisti (1967). Shoira Eʼtibor Oxunovaning ota-si. Andijon shahri maorifi qoshidagi mu-siqa dastasida (1922—24) M.Jabborov, T.Jalilov, Us t a Roʻzimatxon kabi sanʼ-atkorlardan tanbur, dutor boʻyicha taʼlim olgan. 1924-yildan Andijon teatri aktyori. Tabiiylik, samimiyat, mayin yumor O. ijodiga xos. U, ayniqsa, oddiy mehnatkash xalq vakillari obrazini mahorat bilan ijro etgan. Tabib (V.Yan, Choʻlpon, "Hujum"), Raxim yamoqchi, tabib (Gʻ.Zafariy, "Halima"), Vali (U.Hojibekov, "Arshin mol-olon"), Mulladoʻst (Hamza, "Maysaraning ishi"), Zayd (Xurshid, "Farhod va Shirin") kabi rollari bilan tanilgan. Xonanda sifatida "Dugoh", "Bayot-5", "Ushshoq" kabi qoʻshiklarni ijro etgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1904-yilda tugʻilganlar
Turkum:1989-yilda vafot etganlar
Turkum:17-mayda vafot etganlar
Tursunoy Oxunova

Tursunoy Oxunova (20-may 1937-yil, Eski Toshkent qishlogʻi, Chinoz tumani — 21-sentyabr 1983-yil) — oʻzbek xotin-qizlari orasida paxta terish texnikasini oʻzlashtirish harakati tashabbuskori, 2-marta Mehnat Qahramoni (1959, 1978), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan qishloq xoʻjaligi mexanizatori (1967).

Qishloq xoʻjaligi mexanizatorlari kursini bitirgandan keyin slesar, Paxta MTSda mexanizator (1954—60), 1960-yildan Chinoz tumanidagi Kirov nomidagi jamoa xoʻjaligi (hozirgi T. Oxunova nomidagi shirkat xoʻjaligi)da paxta terish mashinasi mexanik haydovchisi, kompleks mexanizatsiyalashgan paxtachilik brigada boshligʻi boʻlib ishladi. Oxunova boshliq brigada paxta yetishtirishning ilgʻor usullarini qoʻllab katta yutuqlarga erishdi. Shuningdek, u 2 qatorli vertikal shpindelli paxta terish mashi-nasi konstruksiyasini takomillash-tirishda va qishloq xoʻjaligi ga joriy etishda ishtirok etdi. 60—70-yillarda Oxunova tashabbusidan davlatning rasmiy targʻi-bottashviqot ishlarida keng foydala-niddi. Oxunova brigadasi bazasida „ilgʻor tajriba maktabi“, xotin-qizlar uchun mexanizatorlik hunar-texnika bilim yurti tashkil etildi, tursunoychilar harakati paxta yetishtiruvchi boshqarespublikalarga ham keng yoyildi. Lekin, dalalarning ekologik muhiti va mexanizatsiyalash ishlaridagi zoʻriqishlar ayollar organizmida zararli asoratlar qoldirishi natijasida keyinchalik xotin-qizlarning paxta terish mashinalarida ishlashiga barham berildi.

Chinoz tumanidagi Eski Toshkent qishlogʻida Oxunovaning byusti oʻrnatilgan, muzeyi bor, oʻrta maktab va mahalla uning nomi bilan ataladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 
 „Sovet Oʻzbekistoni“ 22-fevral 1962-yil
 „Sovet Oʻzbekistoni“ 6-avgust 1964-yil
 http://press.natlib.uz/ru/editions/77011
 http://press.natlib.uz/ru/editions/72692 
 Tursunoy Oxunovaga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi

Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Turkum:1937-yilda tugʻilganlar
Turkum:1983-yilda vafot etganlar
Turkum:20-mayda tugʻilganlar
Turkum:21-sentabrda vafot etganlar
Oxur

Oxur – chorva mollari (qoʻy, echki, sigir, ot)ga yem-xashak (pichan, silos, aralash ozuqa) beriladigan moslama (idish). Katta-kichikligi, yuza-chuqurligi mollarning soniga, yoshiga, turiga, boqilish usuliga qarab belgila-nadi. Asosan yogʻochdan yasaladi, baʼzan metall, plastmassa, betondan ham qurilishi mumkin. Oxurning bir tomonlama (mollar faqat bir tomondan ovqatlanadigan), ikki tomonlama, umumiy va aloqida-alohida, muqim (statsionar) va koʻchma xillari boʻladi. Yilqichilik fermarlarida devorga osib qoʻyiladigan oxur ham boʻlishi mumkin. Zamonaviy fermalarda, asosan, avtomat oxur qoʻllanadi. Parrandachilik fermerlarida don-dun va suv tushib turishiga moslangan avtomat-oxurdan foydalaniladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Atamalar
Otseola

Otseola (Oseola) (Osceola) (1800— 1838) — indeyslar sardori. AQSH hukumati tomonidan indeys-seminollarni Floridadan Arkanzas shtatiga koʻchirish siyosatiga qarshi qurolli qarshilik koʻrsatish (1835—42) rahbarlaridan biri. Asirlikda vafot etgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Och qolish

Och qolish (tibbiyotda) — oziq moddalarning organizmga butunlay yoki yetarli kirmay qoʻyishi yoki tuzuk oʻzlashtirilmasligi sababli organizmda roʻy beradigan holat; Och qolish sifatsiz ovqat isteʼmol qilganda yoki organizm biror sababga koʻra ovqatni singdira olmaganda ham vujudga keladi. Och qolish tabiatda hayvonlar orasida fiziologik holat hisoblanadi (ular qishki uyquga ketganda). Bunda organizmda moddalar almashinuvi keskin pasayadi.

Odamda Och qolish patologik hodisa boʻlib, ovqat yemaganda, yeyilgan ovqat hazm boʻlmaganda (masalan, meʼda-ichak kasalliklarida) yoki sifatsiz ovqat yeyil-ganda roʻy beradi. Och qolish ayniqsa, bolalar uchun zararli, bunday bolalar jismoniy va aqliy jihatdan tuzuk rivojlanmay qoladi.

Toʻliq, mutlaqo (absolyut) va chala (toʻyib ovqatlana olmay) Och qolish farq qilinadi. Bundan tashqari, ayrim oziq moddalar organizmga yetarli kirib turmasa, juzʼiy (sifat jihatdan) Och qolish deb yuritiladi. Toʻliq va mutlaqo (absolyut) Och qolishda organizmdagi zaxira oziq moddalar (ayniqsa, yogʻ) hisobiga u bir necha vaqt yashab turadi. Odam uchun toʻliq Och qolishning chegarasi 70 kungacha, bu kishining oʻziga xos jihatlari, yoshi, jinsi va boshqalarga bogʻliq. Ayollar Och qolishga koʻproqchidamli; bolalar va keksalarga Och qolish tez taʼsir etadi.

Yogʻ bosishni, baʼzan moddalar almashinuvining buzilishiga aloqador boʻlgan boshqa kasalliklar (podagra, qandli diabet va boshqalar), shuningdek, allergik va ruhiy kasalliklarni davolash maqsadida toʻliq va juzʼiy Och qolish tatbiqetiladi. Och qoldirib davolash kursi 2 davrdan iborat: och qolish va tiklanish, bu davo usulini kasalxona sharoitida olib borish maqsadga muvofiq.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochamayli

Ochamayli (achamayli, ochamoyli, ashamoyli) – 1) oʻzbeklarning doʻrmon, kenagas, nayman, qoʻngʻirot, qurama, yuz qabilalari tarkibiga kirgan yirik urugʻlardan biri, qozoqlar va qoraqalpoqlar tarkibida ham bor; 2) oʻzbek qoʻngʻirotlari va qoraqalpoq qoʻngʻirotlariga mansub qabila. Bu qabila qoraqalpoq qoʻngʻirotlarining Shulluk boʻlimi tarkibiga kiradi. Ochamayli qabilasi 13 urugʻdan tashkil topgan. Ular 19-asrning oʻrtalarida 750 ga yaqin xoʻjalikdan iborat boʻlganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Ocherk

Ocherk — badiiy adabiyotning epik tur janrlaridan biri. Ocherk oʻzining hozirjavobligi, ishonarliligi, haqiqiy hayotda roʻy bergan voqealarni ifodalash, hujjatlarga asoslanganligi bilan ajralib turadi. Ocherk badiiy toʻqimadan unumli foydalana olmasligi, qahramonni tipiklashtirish va individuallashtirish hamda asarning syujet va kompozitsiyey qurilishini belgilashda yozuvchining ijodiy yondashuvi bir qadar cheklanganligi bilan epik turning hikoya, qissa, roman janrlaridan farq qiladi. Chunki ocherknavis aniq tarixiy sharoitda boʻlib oʻtgan, oʻzi koʻrgan, guvohi boʻlgan voqeani qalamga oladi, yaratajak qahramoni bilan yuzma-yuz suxbatlashadi, uning hayoti va faoliyatini aniq ifodalaydi. Shu jihatdan ocherkda muallif oʻz qahramoniga nisbatan xayrixohligidan kelib chiqib, unda uchramaydigan sifatlarni yuklamaydi. Ocherk erkin kompozitsiya asosida yaratiladi. Unda hikoya, qissa, roman, dramalardagidek muallif "ixtiyoridan tashqari" turadigan mustahkam kompozitsion markaz boʻlavermaydi.

Ocherk hayotni aks ettirish tamoyillari jihatidan lirikaga yaqin turadi. Chunki ocherk janrida ham muallif xuddi lirikadagi singari hayotdan olgan taassurotlarini, unga munosabatini, ichki kechinmalarini bemalol ifodalash imkoniga ega.

Oʻzbek adabiyoti uchun ocherk janr sifatida yangi boʻlsa ham u, asosan, XX asrning 20—30-yillarida kirib kelgan, uning ildizlari mumtoz adabiyotning ilk na'munalaridan oziqlanadi. Masalan, UrxunYenisey va Kultegin yodnomalari, "Boburnoma" asarlarida ocherkga xos hujjatlilik seziladi. Ocherk aslida jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlarning paydo boʻlishi bilan bogʻliq ravishda rivoj topadi. Dastlabki paytda ocherk janrining shakllanishiga Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Oybek, Gʻafur Gʻulom, Abdulla Qahhor singari adiblar, keyinroq Nazir Safarov, Yoʻldosh Shamsharov, Habib Noʻʼmon, Sunnatillo Anorboyev, Rasul Rahmon va boshqa katta hissa qoʻshdilar. Hozirgi oʻzbek adabiyotida ocherk taraqqiyoti Dadaxon Nuriy, Yoqubjon Xoʻjamberdiyev kabilarning nomlari bilan bogʻliq. Ocherk tanlangan mavzu va yoʻnalishiga koʻra, yoʻl ocherklari, muammoli ocherklar, portret ocherklar, sud ocherklari kabi koʻrinishlarga ega. Har qanday ocherkda ham yozuvchi hayotiy voqealarni real, rostgoʻylik bilan tasvirlab berishga masʼuldir. Keyingi yillarda ocherk janri ham mazmunan, ham shaklan bir oz chekinishga yuz tutdi. Uning oʻrnini esse janri koʻproq egallay boshladi (qarang Esse).

Ad:. Adabiy turlar va janrlar 3 jildli, 1-j., 1991; Qoʻshjonov M., Maʼno va mezon, T., 1974.

Yoʻldosh Solijonov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochil dasturxon

"OCHIL DASTURXON" — sehrli ertaklardan. Sharq xalqlari orasida keng tarqalgan. "Chol bilan kampir", "Ochil, supram", "Ur, toʻqmoq" — mazkur ertakning variantlari. Ertak syujeti tilsim asosiga qurilgan. Hikoya qilingan voqea-hodisalar "yoʻqdan bor boʻlishga" asoslangan. Jodu kuchiga ega boʻlgan dasturxon badiiy detal sifatida kolliziya yaratadi va syujet davomida hal qiluvchi rol oʻynaydi. Tilsim vositalari amal qilganda, dasturxon ochilib, nozneʼmatlar paydo boʻladi. "Ur, toʻqmoq" variantida esa, qovoq ichidan toʻqmoklar chiqib, cholning raqibini doʻpposlaydi. Ertakda mehnatkash xalq ommasining toʻq va farovon hayot haqidagi orzu umidlari aks etgan. "Ochil dasturxon" da tinchlik va shodlik ulugʻlanib, egrilik va firibgarlik, zulm va zoʻrlik kabi ijtimoiy illatlar fosh etiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochilbek

Ochilbek, Ochil dev (taxminan 1883, Samarqand yaqinidagi Qoʻshtamgʻali qishlogʻi — 1923.10.5, Kitob atrofidagi Varganza qishlogʻi) — Samarqand viloyatida sovet rejimiga qarshi harakat rahbarlaridan biri. Oʻzbeklarning nayman urugʻidan boʻlgan. Samarqand va Toshkentdagi jadid maktablarida tahsil olgan. Gʻuzor beki Sayd Akram toʻra (Buxoro amiri Olimxonnnng amakisi) xizmatida boʻlib, harbiy ishni oʻrgangan.

1918-yil oxirida u boshchilik qilgan guruh Samarqand viloyatida qizil askarlarga qarshi hujum boshlagan. 1921-yildan Turkiston milliy birligi siyosiy tashkiloti koʻrsatmalari asosida ish olib borgan. Validiy uning qarorgohida boʻlib, bolsheviklarga qarshi kurashga gʻoyaviy rahbarlik qilgan (1922). Ochilbek boshchiligida 10 ta qoʻrboshi (Kattaqoʻrgʻonda Qoraqulbek, Urgutda Hoji Abdulqodir, Jizzax atrofida Maʼmur Niyozbek va Toʻrabek, Matcho bekligida Asrorxon, Nusratshoh, Hamidbek, Oʻratepada Xolboʻtabek va boshqalar) va 4000—5000 yigit faoliyat koʻrsatgan. U Samarqand viloyatidagi boshqa yirik qoʻrboshi — Bahrombek (vafoti 1922) bilan hamkorlikda harbiy hara-katlarda qatnashgan. Ochilbekning hujumlari oqibatida Samarqand—Zarafshon hududidan Matcho togʻlari etaklariga qadar boʻlgan joylarda sovet xokimiyati agʻdarilgan. 1923-yil may oyining boshlarida Ochilbek oʻz guruhi bilan Shaxrisabzdagi vatanparvarlarga yordamga borgan. Kitob atrofida qizil askarlar bilan boʻlgan jangda halok boʻlgan, uning omon qolgan (130 yigit) dastasiga Ziyovuddin boshchilik qilgan.

 Yana qarang 

 Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat

 Adabiyot 
 Validiy, Boʻlinganni boʻri yer Xotiralar, T., 1997; Rajabov Q., Buxoroga qizil armiya bosqini va unga qarshi kurash, T., 2002.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochilov Roʻzimurod

Ochilov Roʻzimurod (11-may 1926-yil, Kattaqoʻrgʻon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalqoʻqituvchisi (2002). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1963). 1950— 59 yillarda Kattaqoʻrgʻon tumanidagi 8-, 23-maktabda jismoniy tarbiya, harbiy taʼlim, 1959-yildan 10-maktabda tarix oʻqituvchisi. Darsni koʻrgazmali qurollar va texnika vositalaridan foydalanib, yangi pedagogik texnologiyalar asosida oʻtadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:Oʻzbekiston oʻqituvchilari
Ochiq aksiyadorlik jamiyati

Ochiq aksiyadorlik jamiyati — ishtirokchilari oʻzlariga qarashli aksiyalarni boshqa aksiyadorlarning roziligisiz erkin tasarruf etishi mumkin boʻlgan aksiyadorlar jamiyati. Bundam aksiyadorlik jamiyati oʻzi chiqaradigan aksiyalarga qonun hujjatlarida belgilab qoʻyiladigan shartlar asosida ochiq obuna oʻtkazishga va ularni erkin sotishga haqi. Ochiq aksiyadorlik jamiyatining muassislari tarkibiga kiruvchilarning eng kam soni cheklanmaydi. Oʻzbekistonda Ochiq aksiyadorlik jamiyati faoliyati "Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida"gi qonun (1996-yil 26-aprel) bilan tartibga solinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Iqtisodiy atamalar
Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochiq bozor

Ochiq bozor — tovarlarning boshqa yerdan erkin keltirilib va chegaralanmagan miqsorda oldi-sotdi qilinishi. Xalqaro bozor oʻz tabiati bilan ochiq bozor, unda hamma mamlakatlar qatnasha oladi. Ochiq bozor xorij mollari uchun ochiq boʻlgan milliy va davlatlararo (mintaqaviy) bozordir. Ochiq bozor boj toʻlovi bilan himoya qilinmaydi, bu yerga tovarlar cheklanmay oqib keladi. Ochiq bozor ayrim tovarlarga nisbatan ham qoʻllanadi. Milliy bozor bir tovar uchun ochiq boʻlsa, boshqasi uchun yopiq boʻlishi mumkin. Ochiq bozorning oʻziga xos muayyan sharoitlari ham bor. Yevropa Ittifoqi bozori unda ishtirokchi mamlakatlar uchun toʻla ochiq, lekin boshqa mamlakatlar uchun qisman ochiqOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Yana qarang 

 Bozor

 

 

Turkum:Iqtisodiyot
Turkum:Savdo
Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochiq dengiz

thumb|350px|
Ochiq dengiz (xalqaro huquqda) — hududiy suv chegaralaridan tashqarida boʻlgan, barcha davlatlar erkin foydalanadigan dengiz sah-ni. Ochiq dengizdan foydalanish xalqaro huquq rejimi Jeneva konvensiyasi (1958) va boshqa xalqaro huquq normalari bilan tartibga solinadi. Ochiq dengiz haqidagi konvensiya dengiz boʻyidagi va dengizga yaqin boʻlmagan barcha mamlakatlarga: kemalarning erkin suzish, suv osti kabeli va quvurlar oʻtkazish, dengiz ustidan uchish, shuningdek, baliq ovlash, okean osti relyefini oʻrganish va ilmiy tadqiqotlar olib borish huquqini beradi. Ochiq dengiz erkinligi mutlaq cheksiz emas. Boshqa mamlakatlarning qonuniy manfaatlari bilan hisoblashmay, undan turli maqsadlarda foydalanish man qilinadi (masalan, yadro sinovlari jarayonida dengiz suvini radioaktiv moddalar bilan zaharlash, chiqindilar bilan bulgʻash va boshqalar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochiq iqtisodiyot

Ochiq iqtisodiyot - jahon miqyosida tovarlar, xizmatlar, kapitallar va ishchi kuchi harakatida, milliy iqtisodiyotlar oʻrtasida oʻzaro toʻsqinliklar boʻlmaydigan iqtisodiyot. Ochiq iqtisodiyot unga teskari boʻlgan yopiq iqtisodiyotdan ayrim belgilariga koʻra farqlanadi: Ochiq iqtisodiyotda jami taklifning qoʻshimcha elementi — eksport bilan import oʻrtasidagi farqni belgilaydigan sof eksport mavjud boʻladi; ochiq sharoitlarida tovarlar, xizmatlar, pullar va moliyaviy aktivlar mehnat resurslari bilan birgalikda valyuta bozorini yuzaga keltiradi; bu bozordagi pul qiymati — valyuta kursi asosiy makroiqtisodiy parametrga aylanadi; Ochiq iqtisodiyotda fiskal va pulkredit siyosati yopiq xoʻjalikka nisbatan boshqa natijalarni yuzaga keltiradi.

Ochiq iqtisodiyotda monetar siyosat jami talabga taʼsir koʻrsatish nuqtai nazaridan mutlaq samarasiz boʻlib qoladi. Shuning uchun pul taklifini koʻpaytirish orqali barcha takliflarni ragʻbatlantirishga urinish "ortiqcha" pullarning Markaziy bankda valyutaga almashtirish uchun sotilishiga olib kelishi mumkin. Bu esa davlat valyuta zaxiralarini kamayishiga olib keladi, lekin umumiy talabga taʼsir koʻrsatmaydi. Hozirgi sharoitda turli bozorlarning ochiqlik darajasi ham bir xil emas.

Ayrim holatlarda yuqori darajada tovarlar, xizmat bozorlari, kam miqdorda kapitallar bozori, undan ham kam miqdorda esa mehnat bozorlari erkinlashtiriladi.

Milliy iqtisodiyotlarning bir-birlariga nisbatan oʻsib boruvchi ochiqligi iqtisodiyotni milliylashuvi jarayonining ajralmas, boshlangʻich qismidir. Bu jarayonlar xalqaro mehnat taqsimotini chuqurlashtirib, mahsulot va xizmatlar sifatining oʻsishiga va ishlab chiqarish harajatlarini pasayishga olib keladi. Koʻp mamlakatlar Ochiq iqtisodiyotga oʻtishda roʻy beradigan xavf-xatarlar boʻlishini hisobga olib, tashqi iqtisodiy aloqalarni boshqarishda bojxona bojlari stavkalarini qaytadan koʻrib chiqishga, import va eksportga miqdoriy kvotalar va litsenziyalar belgilashni takomillashtirishga, valyuta nazorati olib borishga ahamiyat beradilar. Bundan tashqari, xalqaro darajalarda mamlakatlar oʻrtasida xolisona taqsimot, harajatlarni eng kam darajaga olib kelish orqali xoʻjalik faoliyatini milliylashtirish boʻyicha mexanizmlarni topish ishlari ham izlanadi.

Dilerom Tojiboyeva.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochiq shahar

Ochiq shahar (xalqaro huquqda) — urushayotgan tomonlardan biri himoyasiz deb eʼlon qilgan shahar. Ochiq shahar harbiy harakatlar maydoni boʻlishi mumkin emas. Ochiq shaharning huquqiy maqomi 1907-yil Gaaga konferensiyasida qabul qilingan "Quruqlikdagi urush qonunlari va odatlari toʻgʻrisida"gi qoidaga asoslanadi. Unga koʻra, himoyalanmagan shaharlar, qishloklar, turar joy yoki imoratlarga har qanday usulda hujum qilish yoki bombalar tashlash man etiladi. Ikkinchi jahon urushi (1939—1945-yillar) vaqtida, masalan, Parij, Rim Ochiq shahar deb eʼlon qilingan edi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochlik eʼlon qilish

Ochlik eʼlon qilish — siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy norozilik shakllaridan biri; norozilik belgisi sifatida ovqat yeyishdan bosh tortish.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 

 Ochlik

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Severo Ochoa

OCHOA (Ochoa) Severo (24-sentyabr 1905-yil, Luarka, Ispaniya — 11-yanvar 1993-yil, Madras) — amerikalik biokimyogar, AQSH milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1957), tibbiyot doktori. Madrid universitetini tugatgan (1929). 1940-yildan AQShda. Ilmiy faoliyati nuklein kislotalar (NK) biokimyosi, fotosintez mexanizmiga oid. Severo Ochoa genetik kodning maʼnosini ochib berib, NK bio-sintezi mexanizmini oʻrgangan. Polinukleotidfosforilaza fermentini ajratib olib tadqiq etgan. Nobel mukofoti laureati (1959, Kornberg bilan birga).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kimyogarlar
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:24-sentyabrda tugʻilganlar
Turkum:1905-yilda tugʻilganlar
Turkum:1993-yilda vafot etganlar
Turkum:11-yanvarda vafot etganlar
Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Osh qovoq

Osh qovoq — qovoqdoshlar oilasiga mansub oʻsimlik (qarang Qovoq).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lev Oshanin

Lev Vasilyevich Oshanin (1884.7.3 — Toshkent — 1962.9.1) — antropolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1959). Professor (1935), biologiya fanlari doktori, (1939). Oʻrta Osiyo universiteti antropologiya kafedrasi mudiri (1939—60). Oʻrta Osiyo antropologiyasi asoslarini ishlab chiqqan. Oshanin Oʻrta Osiyo hududida 2 yevropeoid antropologik tip: zakaspiy va ikki dare oraligʻi irqi (qarang Pomir Fargʻona irqi)ni ajratgan, shuningdek, turkmanlarni skif-sarmatlardan kelib chiqqanligi haqidagi gipotezani asoslab bergan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1884-yilda tugʻilganlar
Turkum:7-martda tugʻilganlar
Turkum:1962-yilda vafot etganlar
Turkum:9-yanvarda vafot etganlar
Turkum:Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilganlar
Anatoliy Osheyko

Anatoliy Kuzmich Osheyko (1913.14.1, Uzoq Sharq oʻlkasidagi Lipovsi shahri —1987.2.11, Toshkent) — grafik rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1974). Vladivostok shahridagi badiiy maktabda oʻqigan (1928—30). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—45). Turkiston harbiy okrugi siyosiy ishlar bosh boshqarmasida rassom (1946—49), "Oʻzbekiston xotin-kizlari" jurnalda badiiy muharrir (1947— 60), Oʻzbekiston davlat nashriyotida bosh rassom (1960—87). O. ijodida kitob be-zagi va grafika yetakchi oʻrinni egallaydi. "Yosh Oʻzbekiston", "Oʻzbek xalq sheʼriyati", "Oltin qishloq" (M. Mirshakar), "Shuʼla" (M. Shayxzoda) va boshqa kito-blar bezagida oʻzbek xalq amaliy bezak sanʼati anʼanalaridan ijodiy foydalangan. Linogravyuralari ("Quyosh boti-shi. Samarqand", "Qirov", "Qish. Anhor", "Katta energiya" va boshqalar)da keskin ranglardan mohirona foydalanib, manzara, holatlar ifodaliligi va taʼsirchanligiga erishgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:1913-yilda tugʻilganlar
Turkum:1987-yilda vafot etganlar
Turkum:2-noyabrda vafot etganlar
Oshiq

thumb
Oshiq (, ; oshug, oshig, ashug nomlari ham mavjud) – ozarbayjon, arman va boshqa xalqlarda shoir, xonanda va bastakor.

Oshiqlar sanʼati qadimiy turkiy oʻzon va arman gusanlar anʼanalari negizida XVI–XVII asrlarda rivoj topdi. Repertuaridan ishqiy, qahramonlik, nasihatomuz va boshqa qoʻshiklar, dostonlar („Kurugli“, „Asli va Kerem“, „Oshiq Gʻarib“ va boshqalar), Oshiqlarning ijodiy mus-baqalarida ijro etiladigan aytishuvlar oʻrin olgan. Musiqa uslubiga baland pardalarda kuylash, tor hajmdagi ohanglar, ritmik badihagoʻylik, band-naqarot shakllar xosdir. Oshiqlar musiqa ijrosida soz, tor, kemancha kabi musiqa cholgʻularidan foydalanadi. Tarixda Sayat-Nova, Jivani, Sheram, Miskin Burji, Qurboni, Dilgam, Alesker, 20-asrda A. Rzayev, M. Bayramov, Grigor, Ashot va boshqa oshiqlar tanilgan.

 Yana qarang 

 Oqin
 Baxshi

 

Turkum:Ozarbayjon musiqasi
Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Oshiq gʻarib

„Oshiq gʻarib“ — ishqiy-romantik doston. Oʻrta Osiyo va Yaqin Sharqda turli variant va versiyalarda keng tarqalgan: „Oshiq Gʻarib va Shohsanam“, „Gʻarib va Sanam“, „Gʻarib Oshiq“, „Gʻaribjon“ kabi nomlar bilan ham mashhur. Dastlabki varianti Ozarbayjon yoki Turkiyada taxminan 14-asrda yaratilgan. 17-asr oʻrtalarida Oʻrta Osiyoga yoyilgan. Shoh-abbos oʻz vaziri bilan boʻlgʻusi farzandlarini unashtirib, quda boʻlishga vaʼdalashadi. Ammo vazir vafot etgach, shoh oʻz vaʼdasidan tonib, qizi Shohsanamni vazir oʻgʻli Gʻaribga berishdan bosh tortadi. Gʻarib arazlab, eldan bosh olib ketadi. Shohsanam Shohvaladga unash-tiriladi. Gʻarib xonanda-baxshi sifa-tida toʻy ustiga yetib keladi va xalq yordamida oʻz sevgilisiga yetadi. „Oshiq gʻarib“ variantlarida Oʻrta Osiyo va Kavkaz xalklari oʻrtasidagi ijtimoiy-iqti-sodiy va siyosiy munosabatlar, oʻzaro doʻstlik, shuningdek, ishq-muhabbat, vafodorlik kabi sof insoniy fazilatlar aks etgan. Doston ilk bor turk tilida Istanbulda (1880), keyin oʻzbek tilida Buxoroda (1906), Toshkentda (1907), ozarbayjon tilida Ganjada (1902) nashr etilgan. Yigʻma nashri Toshkentda chiqqan (1956).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ozarbayjon folklori
Oshiqoʻt

Oshiqoʻt - sutlamadoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Oʻzbekistonda bir necha , xususan, olmagul O. , qiyshiq O. uchraydi. Bir uyli, ayrim jinsli oʻsimlik. Sershox, barglari uzun bandli, keng tuxumsimon yoki rombsimon, chetlari oʻyma tishchali, uz. 2,5—6 sm, eni 1,8—5 sm. Tojbarglari koʻp, tupguli shingilsimon, sershox, chochoqtupgulli. Changchi gullari 5—8 ta, gulkosa va gultojibarglari 5 bulakli, urugʻchi gullari 2—6 ta, uzun gulbandda urnashgan. Kusakchasi tuklar bilan qoplangan. May— sentabr oylarida gullab, urugʻlaydi. Kupincha adir va togʻli mintaqalarda, ekinlar orasida oʻsadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Oshkoralik

Oshkoralik — demokratiyaning zarur sharti; jamoatchilikka muassasalar, tashkilotlar va mansabdor shaxslar fa-oliyatiga oid barcha maʼlumot, xabarlarni bilish, muhokama va nazorat etish uchun roʻy-rost eʼlon qilish. Turli darajadagi rahbarlarning jamoatchilik bilan erkin muloqotlari, savol-javoblari va bunda ommaviy axborot vositalari imkoniyatlaridan keng foydala-nish, senzuraga yoʻl qoʻymaslik O.ni taʼminlashga yordam beradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Mixail Gorbachyov
Turkum:Qayta qurish
Oshkormas funksiya

Oshkormas funksiya - erksiz oʻzgaruvchiga nisbatan yechilmagan holda berilgan funksiya. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oshkoʻklar

Oshkoʻklar — taomlarga (koʻk holicha) qoʻshiladigan koʻkatlar. O.ga jambil, kashnich, petrushka, rayhon, koʻk (barra) piyoz, shivit, sarimsoq koʻki, selderey hamda bahor oylarida yovvoyi oʻsadigan yalpiz va boshqa kiradi. Ular lazzatli taom tayyorlashda zirovarlar kabi muxim ahamiyatga ega. O. tarkibida ifori (efirli) moylar, turli vitaminlar mavjud. O. qoʻshilgan taomlar xushxoʻr boʻladi, yaxshi xazm boʻladi. Aksariyat O. toʻgʻralgan holda suyuq oshlarga qoʻshiladi, shuningdek, ularning shoxchalari salatlarni bezashda ishlatiladi. O.dan rayhon, jambil shoʻrvalarga shoxchasi bilan ham solinadi. Baʼzi O. (mas, ukrop, petrushka) bodring va pomidor tuzlashda, sirkalab konserva qilishda ishlatiladi. Soya joyda quritib elaki qilingan O. tolqonidan qish faslida ham foydalanish mumkin.

Oʻzbek pazandaligida otquloq, ismaloq, yalpiz, jagʻ-jagʻ, momaqaymoq beda, anzur piyozi, semizoʻt kabilarning yangi unib chiqqan barglaridan yog qoʻshib (somsa, chuchvara va boshqalar) taomlar tayyorlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oshlash

Oshlash, teri oshlash — maxsus moddalar, eritmalar (qarang Oshlovchi moddalar) bilan teri va moʻynani ishlash, terining junini toʻkish (yalangʻochlash). Terini O. bilan odamlar qadimdan shugʻullanishgan. Ibtidoiy odamlar kiyim oʻrnida hayvon terisini yopinib yurishgan. Ular asta-sekin teri O.ni, unga kimyoviy va mexanik ishlov berib, undan charm tayyorlashni, charmdan poyabzal va kiyim-bosh tikishni oʻrganib olishgan. Oʻrta Osiyo shahar va qishloqlarida ham teri oshlash hunari mashhur boʻlgan, dastlabki teri Oshlash doʻkonlari 19-asr 2-yarmida paydo boʻlgan. 20-asr boshlarida artellar, zavodlar tashkil boʻla boshlagan. Pekin xususiy teri oshlovchilar ham saqlanib qolgan (ular hozir ham mavjud). Oshlash zavodlarda chanlar, barkaslar, barabanlarda amalga oshiriladi. Oshlash jarayonida jun qirish mashinasi, silliklash mashinasi va boshqa mashina hamda apparatlardan foydalaniladi (yana qarang Koʻnchilik, Koʻnpoyabzal sanoati).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oshlovchi moddalar

Oshlovchi moddalar — teri va moʻynani oshlashda ishlatiladigan moddalar. Oshlovchi moddalar mineral va organik turlarga boʻlinadi. Xrom, alyuminiy, sirkoniy, titan, kremniy, temir birikmalari mineral Oshlovchi moddalarga kiradi. Bu birikmalarning koʻpchiligi sulfat kislota tuzlari boʻlib, suvli eritmalar holida ishlatiladi. Xrom birik-malari teri va moʻynalarning barcha turini oshlashda keng qoʻllanadi. Sirkoniy birikmalari terini chidamli va sirtini silliq qiladi.

Organik. Oshlovchi moddalar hayvon, sunʼiy va sintetik turlarga boʻlinadi. Turli baliqlar va dengiz hayvonlarining yuqori toʻyinmagan yogʻlari hayvon Oshlovchi moddalariga mansubdir. Ular zamshani oshlashda qoʻllanadi. Oʻsimlik Oshlovchi moddalariga kiradigan tannidlar oʻsimlik organlarida boʻladi. Turli oʻsimliklardan olingan tannidlarning tarkibi turlicha, ular gidrolizlanadigan, kondensirla-nadigan va aralash xillarga boʻlinadi. Tannidlar eritmasini har qanday turdagi terini oshlashda ishlatish mumkin.

Sunʼiy Oshlovchi moddalar yuqori molekulali moddalar boʻlib, organik xom ashyolarni qayta ishlovchi sanoat chiqindilaridan iborat. Sunʼiy Oshlovchi moddalar ishlatish oson boʻlishi uchun konsentrlanadi, baʼzida esa tozalanadi. Sellyulozani qayta ishlashda hosil boʻlgan sulfit-sellyuloza ekstrakti sunʼiy Oshlovchi moddalarning yaqkrl vakilidir. Bu xil Oshlovchi moddalar teri yarim fabrikatiga tannidlarga Karaganda tez singadi.

Sintetik Oshlovchi moddalar yoki sintanlar turli organik birikmalardan olinadigan Oshlovchi moddalardir. Fenol va uning xreilalari, aromatik uglevodorodlar, naftollar, sulfonlar, lignosulfon kislotalar, formalin, mochevina va boshqa sintanlarning asosiy xom ashyosi hisoblanadi. Sintanlarning oʻsimlik Oshlovchi moddalar bilan birga ishlatiladigan xili ham bor. Yukrri sifatli sintetik Oshlovchi moddalar olini-shi natijasida qimmatbaho eman da-raxti ekstrakti ishlab chiqarish keskin ravishda kamaydi. Oshlovchi moddalarning turi koʻpaydi, xos-salari va sifati yaxshilandi va teri ishlab chiqarish jarayoni tezlashdi.

Xinon va formaldegid ham oshlash xossasiga ega boʻlgan oddiy organik birikmalardir. Ular tannidlar va xrom birikmalari bilan birga oshlashda ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oshogbo

thumb|300px|right|Osogbo (2015)
Oshogbo — Nigeriyaning jan.garbiy qismidagi shahar, Oshun daryosi boʻyida. Aholisi 650 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻli va avtomobil yoʻllari tuguni. Kakao, moyli palma mevasi, paxta, tamaki yetishtiriladigan qishloq xoʻjaligi rayonining yirik markazi. Tamaki va paxta tozalash korxonalari bor. Shaharga 17-asrda asos solingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oshxona (tosh davri manzilgohi)

Oshxona — soʻnggi mezolit davri manzilgohi. Sharqiy Pomirdagi Mirkansuv daryosining oʻng irmogʻi havzasida, Uysu muzligi (Tojikiston)dan 12 km uzoqlikda (dengiz sathidan 4100 m balandlikda) joylashgan. Tosh qurol ishlaydigan ustaxona va manzilgoxdan iborat. 1957-yil V. A. Ranov boshchiligidagi Tojikiston FA arxeologik otryadi oʻrgangan.

O.dan mezolitdan ilk neolitga oʻtish davrini kamrab oluvchi 4 ta madaniy qatlam ochilgan. O. materiallari kvars va chaqmoqtosh qurollarga arxaik paleolit usuli bilan ishlov berilganli-gini va mikrolitlgf, nukleuslar paydo boʻlayotganligini koʻrsatadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Arxeologiya
Turkum:Tojikiston tarixi
Oshhalol

Oshhalol, oshiqalol, oshalol — Oʻrta Osiyo xalklarida, jumladan, oʻzbeklarda podachilarga taom berish odati. Oʻtmishda qishloqlarda moli kam oilalar oʻz mollarini (koʻpincha qoramollarini) birlashtirib poda tashkil etganlar. Erta bahorda jamoa yigʻinida qishloq podasini boqish uchun kam-bagʻalroq va tajribali bir kishi podachi qilib tanlangan. Podachi oʻz mehnati evaziga (mol boshi va katta-kichikligiga qarab) har oyning oxirida kelishuvga koʻra, natura (don) yoki pul olishdan tashqari mol egalaridan har chorshanba kuni bitta non (mol soniga qarab), juma yoki yakshanba — bozor oqshomi kunlarida esa pishirilgan taom olgan. Odatda kechqurun poda kayt-ganda podachining oʻgʻillari xonadonma xonadon yurib O. yiqqanlar. Mol egalari O. sifatida ularga goʻja, ayron yoki non berishgan. Podachi taomlarni oilasi bilan tanovul qilib ortganini esa yaylovga olib chiqqan. Shu boisdan ham podachiga beriladigan bu taom O. (yaʼni, podachining halol mehnati uchun berilgan osh, taom), deb atalgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oyat

Oyat (arab. — ilohiy belgi, moʻʼjiza) — Qurʼon suralarining bandi. Islomga koʻra, O. Allohning oʻz elchisi Muhammadga vahiy qilib, bandalarga qoʻllanma sifatida yuborgan farmoyishi, moʻʼjizasi. Qurʼonning 7-asrga oid ilk nusxalaridayoq suralar O. larga boʻlingan va har sura doirasida tartib bilan raqamlangan. O.larning ayrimlari qisqa iboradan, baʼzilari bir necha jumladan tashkil topgan. Qurʼon O.larining soni 6236 ta ekani koʻproq da qayd etilgan. Ayrim O.lardan masjidlar, islom mamlakatlaridagi rasmiy idoralar va xususiy uylarning ichki va tashqi bezagi sifatida foydalaniladi. Qabrtoshlarga ham O. yozish uchrab turadi. Bir kancha O.lar va ularning qismlariga moʻʼjizakor, sexrli kuch sifatida qaralib, ulardan tumor qilingan; bunday O.lar oyat-ul hafz (himoyalovchi O.), oyat-ush shifo (shifo O.) deb ataladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oyatulloh

thumb|330x330px
Oyatulloh (arab. — Alloh moʻʼjiza-si) — shialikda mustaqil fatvo berish huquqiga ega boʻlgan diniy olim (mujtahid)larining unvoni. O. istilohi shu maʼnoda 19-asrning 2-yarmida ishlatila boshlagan. 20-asrning 40-yillaridan esa keng qoʻllanilmoqda. O.lar dindorlar orasida katta obroʻga, shialik tarqalgan davlatlarda (Eron, Iroq) siyosiy taʼsirga ham ega. O. unvoni yuzlab ulamolarda bor. Ulardan bir nechasi "Oyatullohi uzmo" ("Buyuk O."), eng yuksak obroʻga ega boʻlgan bittasi "Marjai taqlid" ("Taqlid qilinadigan inson") deb ataladi va u barcha shialarning oliy rahnamosi deb taniladi (yana qarang Ruhulloh Xumayniy).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Diniy atamalar
Oq ayiq

thumb|right|200px|Oq ayiq

Oq ayiq  – ayiqsimonlar oilasiga mansub sut emizuvchi; baʼzan alohida Thalarctos urugʻiga ajratiladi. Gavdasining uzunligi 2-2,5 m, baʼzan 3 m gacha, balandligi (yagʻrinidan) 1,5 m gacha, vazni 800 kg gacha. Yungi oq, baʼzan limon yoki kulrang tusda. Tovoni va panjalarining osti yung bilan qoplangan. Arktika faunasining tipik vakili, suzuvchi muzliklar va Shimoliy Muz okeani sohalari yaqinida yashaydi. Yaxshi suzadi va shoʻngʻiydi. Asosiy ozigʻi-tyulenlar.

Past haroratga yaxshi moslashgan, gavdasi massasining 40 % ini yogʻ tashkil etadi. Atrof muhit harorati —50° gacha pasayganida ham tanasidagi gaz almashinuvi kuchaymaydi, yaʼni termoregulyasiya uchun qoʻshimcha energiya sarflamaydi. Mart-aprel oylarida urchiydi. Urgʻochisi 2 yilda bir marta (dekabr-yanvarda) 1-3 ta koʻzi yumuq bola tugʻadi. Boʻgʻoz urgʻochisi qor ostidagi inida qishki uyquga ketadi va faqat mart-aprelda bolalari bilan inidan chiqadi va kezib hayot kechiradi. Bolalari 1,5 yilgacha onasiga ergashib yuradi. Oq ayiqni terisi va goʻshti uchun koʻp ovlanadi. 1956-yildan ovlash man qilingan. 1976-yildan xalqaro muhofazaga olingan, Xalqaro Qizil kitobga kiritilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 Sinonimlari 
 Ursus eogroenlandicus
 Ursus groenlandicus
 Ursus jenaensis
 Ursus labradorensis
 Ursus marinus
 Ursus polaris
 Ursus spitzbergensis
 Ursus ungavensis
 Thalarctos maritimus
 Galereya 

 

 

 

 Milliy yovvoyi hayot federatsiyasi: Oq ayiq 
 ARKive – Oq ayiq (Ursus maritimus) suratlari va u toʻgʻrisidagi filmlar 
 BBC Nature: Oq ayiq toʻgʻrisida yangiliklar va video kliplar 
 Oq ayiqlar populyatsiyasi, saqlanishi va DNK tadqiqotlarini moliyalashtiruvchi „Polar Bears International“ shirkati tarafidan olingan fotosuratlar va videolar 

Turkum:Biologik turlar
Turkum:Yirtqichlar
Turkum:Oq ayiqlar
Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar
Turkum:Ayiqsimonlar
Turkum:Ayiqlar
Oq akatsiya

Oq akatsiya, soxta akatsiya (Robinia pseudoacacaia L.) — dukkakdoshlar oilasiga mansub daraxt turi. Boʻyi 20—30 m. Bargi uzun bandli, uz. 10—25 sm, patsimon murakkab; har bir bargi 5—12 juftgacha yaproqchali. Gullari oq, hidli, shirali, toʻpguli shingilsi-mon. Dukkagi tuksiz, uz. 5—7 sm. Aprelning oxiri — mayning boshida gullaydi, oktabrda meva tugadi. Oʻrta Osiyoda manza-rali (asalli) daraxt sifatida park va xiyobonlarga ekiladi, qurgʻoqchilik-ka va shoʻrga chidamli boʻlgani bois togʻ yonbagʻirlarini va adirlarni oʻrmonlashtirish uchun koʻpaytiriladi. Yogʻochi pishiq. Duradgorlikda ishlatiladi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oq dengiz (maʼnolari)

Oq dengiz:

 Oq dengiz - Oq dengiz Qora dengiz, Osiyo, Yevropa va Afrika qitʼalari orasida qolgan va atrofida Turkiya, Yunoniston, Misir, Italyadek dunyo tarix va madaniyati boʻyicha muhim oʻlkalar joylashgan dengizdir.
 Oq dengiz (Shimoliy muz okeani) — Shim.
Oq dengiz (Shimoliy muz okeani)

Oq dengiz (; ) — Shimoliy Muz okeanining ichki dengizi. Rossiya Federatsiyasi Yevropa qismining shim. qirgʻoqlarigatutash. Shimolida Gorlo boʻgʻozi orqali Barens dengizi bilan bogʻlangan. Maydoni 90 ming km². Oʻrtacha chuq. 67 m, eng chuqur joyi 350 m. Yirik qoʻltiqlari: Kandalaksha, Onega, Dvina, Mezen. Yirik orollari: Solovki, Morjovets, Mudyuga. Oq dengiz Shimoliy muz okeaniga Shimoliy Dvina, Mezen, Onega, Vig, Umba, Varzuga, Ponoy daryolari quyiladi. Iklimi dengiz qutb iklimi bilan kontinental moʻʼtadil iklim orasida. Yanvarda havoning oʻrtacha temperaturasi —9° dan — 13° gacha, iyulda 8° —15°. Yillikyogʻin janubida 529 mm, shim.-sharkda 282 mm. Suvining temperaturasi dengiz yuzasida yezda 6,9° dan 15° gacha, qishda markaziy qismida —1,3° dan —1,7° gacha va qoʻltiqlarda 0,5° dan 0,7° gacha. Suvining shoʻrligi 24 %i gacha. Oq dengiz (Shimoliy muz okeani) oktabr—noyab.dan boshlab may—iyungacha muzlab yotadi. Suv koʻtarilishi 10 m gacha. Dengiz tubida yashaydigan 720 tur hayvon, 60 turdan ortiq baliq, 5 tur dengiz sut emizuvchilari bor. Portlari: Arxangelsk, Onega, Belomorsk, Kandalaksha, Kem, Mezen, Umba. Oq dengiz (Shimoliy muz okeani) Oq dengiz — Boltiq kanali orqali Boltiq dengizi va Volga — Boltik suv yoʻli orqali esa Azov, Kaspiy va Qora dengizlar bilan tutashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Dengizlar
Oq joʻxori

Oq joʻxori, qoʻqon joʻxori — boshoqdoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻsimlik. Joʻxorining bir turi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Bugʻdoydoshlar
Turkum:Xona oʻsimliklari
Oq idil

Oq idil, Belaya — Boshqirdiston Respublikasidagi daryo. Kamaning chap irmogʻi. Uzunligi 1430 km, havzasining maydoni 142 ming km². Iremel shahri sharqidan (Janubiy Ural) boshlanadi. Yuqori oqimida Janubiy Ural togʻlari orasidan, Ufa daryosi quyiladigan joydan quyirokda tekislikda oqadi. Asosan, qordan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi Birsk yaqinida 858 m³/sek. noyabrda muzlab, aprelda muzdan boʻshaydi. Asosiy irmoqlari: oʻngda — Nugush, Sim, Bir, Tanip, Ufa; chapda — Ashkadar, Urshak, Karmasan, Chermasan, Baza, Syun, Dyoma. Ufa shahridan boshlab kema qatnaydi. O.I. boʻyida Beloretsk, Salavat, Shimbay, Sterlitamak, Ufa, Birsk shaharlari joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 
thumb|Oq idil

 

Turkum:Rossiyadagi daryolar
Oq ilon

Oq ilon yoki chipor ilon – suvilonsimonlar oilasiga mansub tur. Gavdasining uzunligi 1–1,5 m. Terisi kulrang, baʼzan sargʻish, yashil tusda tovlanadi. Kaltakesaklar, qushlar va kemiruvchilar bilan oziqlanadi. Kunduzi devor yoriqlarida, toshlar tagida, turli kemiruvchilar inida, baʼzan odam yashaydigan binolarda yashirinib yotadi, ertalab va kechqurun faol. Urgʻochisi iyun–iyul oylarida 5–20 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumdan bolasi avgust–sentyabrda chiqadi. Oq ilon aprel–may oyida poʻst tashlaydi. Misr, Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekiston, Kavkazorti, shimoli-gʻarbiy Hindistonda tarqalgan. Oʻzbekistonda tipik kenja turi uchraydi. Zaharsiz, bezovta qilinsa, tishlaydi.

 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Turkum:Ilonlar
Oq kapalaklar

Oq kapalaklar (Pieridae) - kunduzgi kapalaklar oilasi. Yozilgan qanotlarining uz. 8 sm gacha, koʻpincha oq, sariq yoki alvon rangli qora doglari bor. Qurtlari yashil yoki olachi-por rangli, tanasi qalin va kalta tuklar bilan qoplangan. Gʻumbagi ipak bel-bog yordamida substratga yopishgan boʻladi. 500 ga yaqin, jumladan, Oʻzbekistonda 10 ga yaqin turi maʼlum. Qurtlari, asosan, karamdoshlar va burchoqdoshlarda rivojlanadi. Bir qancha (karam, turp, doʻlana kapalaklari) oʻsimliklarga jiddiy ziyon kel-tiradi. Ayrim vakillari noyob tur si-fatida muxrfaza qilinadi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
thumb|Colias nina
Oq kishmish

Oq kishmish — oʻrtapishar, mayizbop uzum navi. Vatani — Markaziy Osiyo va Yaqin Sharq. Uning Kishmishi Safed, Bedona mayiz, Kishmish, Sultonina (Fransiya), Tompsson Sidlesse (AQSH) nomlari bor. Sharqiy ekologik-geografik navlar guruhiga kiradi. Tupi kuchli oʻsadi. Bargi oʻrtacha kattalikda, dumaloq, 3—5 boʻlakchali, guli ikki jinsli.

Uzum bo-shi oʻrtacha kattal i kda (boʻyi 17, eni 10 sm), shakli silindrkonussimon, shingillari zich. Gʻujumi urugʻsiz, yuma-rangi och sariq, yupqa, karsillaydi. Sentabr boshlarida toʻliq pishadi. Tarkibida 25—26% qand, 4—4,5 g/l kislota bor. O. navi qurgʻoqchilikka chidamli, sovuqqa chidamsiz. Kul, atrakioz, barg oʻrovchilardan zararlanadi. Hosildorligi 200—250 s/ga. Uzumi yangiligida yeyiladi, mayiz qilinadi. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida rayonlashtirilgan. Samarqand viloyatida koʻp ekiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Uzum navlari
Oq masjid

Oq masjid — Samarqand viloyati Tim qishlogʻidagi meʼmoriy yodgorlik (15-asr 2-yarmi — 16-asr boshlari). Oq masjid peshtoq-ravoqli, bir xonali, gumbaz tomli. Devorlari ganch bilan qoplangan (nomi ham shundan). Bosh tarzi peshtoqli, ravoqli eshik orqali kiriladi. Eshik tepasidagi tobadon ganch panjara bilan bezatilgan, uning tepasiga darcha ishlangan. Peshtoqining oʻng qanoti tekis devorli, chap qanotida tomga chiqiladigan zina bor. Ikki yon tarzida eshik boʻlib, uning tepasidagi tobadonlar ham ganchkori panjaralar bilan bezatilgan. Ichki xonaning gumbaz osti bagʻallari 16 qirrali, ravoqsi-mon bezakli. Jan.gʻarbiy devoriga mehrob ishlangan. Umumiy tarhi 14,78x12,41 m, xonaqoh 7,10x7,10 m, pishik, gʻisht (27x27x5—6 sm) ganch qorishmasida terilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Oq mitti yulduzlar

thumb

Oq mitti yulduzlar — aynigan gazlardan iborat kichik oʻlchamli juda zich qaynoq yulduzlar. Massalari Quyosh massasiga yaqin, lekin oʻlchamlari Quyoshga nisbatan taxminan 100 marta kichik boʻladi. Shu tufayli oq mitti yulduzlarning zichliklari juda katta — 1010 kg/m. Radiusi bir necha ming km, sirtidagi temperatura 10 ming K. Temperaturasi va spektri oq rangli yulduzlarga mos ekani hamda oʻlchamlari kichikligi sababli shu nom bilan ataladi. Galaktikamizdagi yulduzlarning 10% ga yaqini oq mitti yulduzlarni tashkil qiladi. Ushbu fizik holat yulduzlar evolyutsiyasining eng oxirgi bosqichlaridan biriga toʻgʻri keladi. Oq mitti yulduzlar massasi yukrridan 1,4 quyosh massasi bilan chegaralanganligini birinchi boʻlib hind astronomi Subrahmanyan Chandrasekhar koʻrsatgan. Hisob-kitoblarga koʻra, oq mitti yulduzlar normal yulduzlarning portlab, tashqi qobiqlarining fazoga tarqab ketishi natijasida vujudga kelgan.

 Yana qarang 
 Qora mitti

 

 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Turkum:Yulduz evolyutsiyasi