Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Avdarma (daryo)

Avdarma (moldavcha: va gagauzcha: Avdarma) – Moldovadagi daryo, Gagauziya muxtor hududiy tuzilmaning Bessarabiya, Komrat va Chadir-Lung tumanlari hududlari boʻylab oʻtadi, Lunga daryosining oʻng irmogʻi (Dunay havzasi) chegaralarida oqadi. Uchinchi darajadagi irmoq hisoblanadi .

 Nomlanishi 
Suv havzasi nomi noʻgʻay tilidan kelib chiqqan boʻlib, daryo oqib oʻtadigan Avdarma vodiysi hududining fizik-geografik xususiyatlari bilan bogʻliq. „Avdar“ soʻzi (tarjimada – „aylantirmoq“ va feʼl oʻzagidan ot hosil qiluvchi -ma qoʻshimchasidan hosil boʻlgan) . Avdarma nomining kelib chiqishining muqobil varianti „av“ – ov va „darma“ – hovli, panjara, „ov hududi“ degan maʼnoni ham anglatadi .

 Tavsif 
Avdarma daryosi Boshqaliya qishlogʻidan 3,0 km janubi-sharqda 185,91 m balandlikdagi yomgʻir suvlaridan hosil boʻladigan manbadan boshlanib, u yerdan oʻz irmogʻini hosil qiladi va shimol-janub yoʻnalishida Chadir-Lunga shahrigacha oqib keladi va Lunga daryosiga 49,57 m balandlikdan quyiladi .

Yuqori oqimida daryo havzasi keng, kengayuvchi va sayoz, silliq tushishlari bilan yarim doira shakliga ega. Vodiy oʻrta va quyi oqimlarda aniq aks etgan trapetsa shaklga ega boʻlib, yaqqol ifodalangan. Nishablarning pastki qismi orasidagi kenglik 70 dan 250 m gacha, qirgʻoqlari orasi – 0,8 dan 1,1 km.gacha choʻziladi. Ikkala yonbagʻir ham qishloq xoʻjaligi ekinlarni yetishtirish uchun foydalaniladi. Daryoning manbasidan to Avdarma qishlogʻigacha boʻlgan oqimi tabiiy boʻlib, oʻrta va quyi qismida havzasini toʻgʻrilash va chuqurlashtirish yoʻli bilan tartibga solingan. Daryoning oʻrtacha chuqurligi 0,05 m, tubi qumli-silliq. Oqimning kengligi 0,6 dan 9,3 m gacha, suv toshqini tekisligida – 16,4 m. 2,0 m balandlikdagi loyli substrat oʻt-oʻlan bilan qoplangan. Daryo juda sekin oqadi, tezligi 0,25 m/s .

Yomgʻir suvlaridan hosil boʻladigan manbadan 2,7 km masofada joylashgan va quyiga oqadigan hamda Avdarma qishlogʻidan 1,5 km shimolda, 153,46 m balandlikda joylashgan buloq daryoning doimiy manbai hisoblanadi. Geografik koordinatalari: 46°16’24.95"Shm. va 28°49’53.07"Shr.

 Morfometrik va morfografik xususiyatlari 

 asosiy daryo uzunligi 23,9 km ;
 havzasining uzunligi 24,5 km ;
 havza maydoni 62,1 km² ;
 tushish 136,3 m, oʻrtacha qiyalik 5,7 m/km (0,0057 %) ;
 daryo qiyaligi 1,039 ;
 gidrografik tarmoqning zichligi 0,62 km/km² ;
 koʻllarning ulushi 1,339 % ;
 oʻrmonlar ulushi 0,199 % .

 Daryo etagi 
Lunga daryosiga quyiladi. Qoʻshilish nuqtasi Chadir-Lunga shahrining shimoli-sharqiy chekkasida, 49,57 m balandlikda joylashgan. Geografik koordinatlari: 46°5’22,35"Shm. 28°50’40,04"Shr.

 Daryoning ekologik holati 
Avdarma daryosining ekologik holatiga asosiy antropogen taʼsirni tozalash inshootlari yoʻqligi sababli Avdama qishlogʻi koʻrsatmoqda .

Avdarma daryosining sifat koʻrsatkichlariga taʼsir etuvchi tabiiy omillar qatoriga kuchli yogʻingarchilik kiradi, bu esa suv yigʻish joylari yuzasidan qattiq zarrachalar, qishloq xoʻjaligida ishlatiladigan kimyoviy moddalar, maishiy chiqindilar va boshqalarni yuvish jarayonlarini kuchaytiradi.

 

Turkum:Moldovadagi daryolar
Sukimi Namiki

Sukimi Namiki (tugʻ. 1998-yil 17-sentyabr, Narita, Chiba Prefecture, Yaponiya) – yaponiyalik bokschi, 51 kg gacha boʻlgan vazn toifasida ishtirok etadi, Yaponiya terma jamoasi aʼzosi. 2018-yilgi Jahon chempionati gʻolibi, 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarining bronza medali sovrindori.

 Faoliyati 
U 2018-yilda Hindistonda ayollar oʻrtasida boʻlib oʻtgan boks Jahon chempionatida 1/2 final jangida qozogʻistonlik bokschi Jayna Shekerbekova bilan ringga tushadi va gʻolib boʻlgan, Jahon chempionatidagi oʻyinini yakunlab, bronza medalini qoʻlga kiritgan. Bu yapon qizining boks boʻyicha xalqaro turnirlardagi birinchi ahamiyatga molik gʻalabasi etganhttp://www.asbcnews.org/tokyo-olympians-japans-tsukimi-namiki-defeated-aiba-womens-world-champions-in-the-recent-three-years/.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 51 kg vazn toifasida yaponiyalik sportchi yarim finalgacha yetib borgan. Musobaqa davomida Uganda, Braziliya va Kolumbiya sportchilari nokautga uchradi. Yarim finalda u Stoyka Krastevaga imkoniyatni boy berib, oʻyinlarning bronza medalini qoʻlga kiritganhttps://olympics.com/en/olympic-games/tokyo-2020/results/boxing.

 

Turkum:2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi bokschilar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:1998-yilda tugʻilganlar
Turkum:Ayol bokschilar
Turkum:Yaponiya sportchilari
Abaete (daryo)

Abaete ( — Braziliya janubi-sharqidagi Minas-Jerays) shtatidagi daryo. Daryo San-Gottardo munitsipalitetining gʻarbiy qismidan boshlanadi, keyin shimolga oqib, San-Fransisko daryosiga quyiladi. Abaete daryosining mansabidagi hudud baliqlar uchun muhim urugʻlanish joyidir.

 Geografiyasi 
Abaete daryosining uzunligi 270 kilometr, kengligi 61 metrdan 150 metrgacha. Bu baland togʻ daryosi boʻlib, tubi toshli, gil yotqiziqlari uchraydi, koʻp sonli sharsharalari bor . Daryo Minas-Jerays shtatining toʻqqizta munitsipaliteti hududidan oqib oʻtadi:

 San-Gotardu;
 Riu Paranaiba;
 Matutina;
 Arapua;
 Tirus;
 Karmu du Paranaiba;
 Patus di Minas;
 Varjan di Minas;
 San-Gonzalu-du-Abaete.

 Geologiyasi 
Olmoslar daryoda birinchi marta 1780-1785-yillarda topilgan. Braziliyada topilgan eng yirik olmoslardan baʼzilari bu yerda topilgan, ammo oʻrta va past sifatli toshlar koʻproq uchraydi. 1791-yilda bir guruh oltin izlovchilat daryoda „Abaete olmosi“ deb nomlanuvchi olmos topgan.

Granat, oltin, iridiy, yashma, osmiy va platinadan tashqari daryo shagʻalida yana 30 ta mineral mavjud. Abaete daryosida joylashgan palladiysiz platina kuchli magnit xususiyatlarga ega va temirga boy.

 

Turkum:Braziliyadagi daryolar
Abasilax (Lena irmogʻi)

Abasilah Resursi poverxnostnix vod SSSR: Gidrologicheskaya izuchennost.{Q-51-XXXV,XXXVI}} (eski. Abaasilaax, ){|253426|Abaasilaax}} – Yoqutistonning Kobyay ulusidagi daryo, Lena daryosining chap irmogʻi.

 Tavsifi 
Abasilaxning uzunligi 39 kmAbaasilaax : rus. / textual.ru // Gosudarstvenniy vodniy reestr : arx. 15 oktyabrya 2013 / Minprirodi Rossii. – 2009. – 29 marta.. Daryoning quyilgungacha boʻlgan kengligi 12 metr, chuqurligi 1,2 m, tubi qumli. Umumiy yoʻnalishda gʻarbdan sharqqa qarab, yuqori oqimida janubga bir oz qiyalik bilan oqadi, quyi oqimda shimolga qiyalik ortib boradi. Koʻpgina hududlarda oʻzani ilonizilashadi, ayniqsa, mansabidan oldin yaqqol koʻrinadi. Oqim boʻylab u bir nechta kichik koʻllarni hosil qiladi. Arzigulik irmoqlari yoʻq.

Abasilax Bililyax koʻlidan taxminan 5-6 kilometr sharqdagi botqoqdan boshlanadi, u yerda ikkita yoʻqolib borayotgan manba dengiz sathidan 106 m balandlikda umumiy oʻzanga oqib tushadi. Oʻrmon (tilogʻoch, qurigan daraxt) va butalar orasidan, goh-goh botqoqli. Dyerlardan oʻtadi. Kungkabir irmogʻi orqali taxminan 50 m balandlikda Lenaga quyiladi. Quyilish nuqtasi Lenaning mansabidan 1086 km uzoqlikda, Vilyuy oʻtish yoʻlidan bir oz pastroqda joylashgan.

 Suv reyestri maʼlumotlari 
Rossiya davlat suv reyestrining maʼlumotlariga koʻra, u Lena havzasi okrugiga, Lena daryosining Vilyuy daryosining quyilish joyidan Djarjan GMSgacha boʻlgan suv xoʻjaligi uchastkasiga, Lena daryosining daryo quyi havzasiga kiradi. Daryo oqimi havzasi – Lena.

Davlat suv reyestridagi obyekt kodi – 18030900112117500001369.

 

Turkum:Rossiyadagi daryolar
Turkum:Daryolar
Turkum:Geografiya
Turkum:Fan
Babarinka

Babarinka (daryoning qadimgi nomi Barim) — Rossiya Federasiyasining Tyumen viloyatidagi kichik daryo, Tura daryosining oʻng irmogʻi. U Tyumen shahridan oqib oʻtib, bir nechta koʻl va havzalarni hosil qiladi.

 Etimologiyasi 
Ilgari daryo Barim deb atalgan. 1798-yil xaritasida Barim daryosi sifatida belgilangan.

Tatar tilining baʼzi dialektlarida „barym“ soʻzi „kuch“, „qudrat“ deb tarjima qilinganIstoki tatarskogo literaturnogo yazika. — Akademiya nauk SSSR, Kazanskiy filial, Institut yazika, literaturi i istorii im. G. Ibragimova, 1988. — s. 110..

Babarinka koʻchasi va Tyumen shahrining tarixiy tumani daryo nomi bilan nomlangan.

 Geografiyasi 
Daryo sobiq Roshchino qoʻrgʻoni (hozirda mikrotuman) hududidan boshlanadi. U Aylanma yoʻl-Yamskaya transport tarmogʻidan oʻtib, Olovyannikov (Kolokolnikov) hovuziga quyiladi. Soʻngra Barnaulskaya koʻchasi ostiga yotqizilgan quvur orqali oqib, katta Tsimlyanskoye koʻliga quyiladi va u yerda oʻz irmogʻi bilan birlashadi. Keyin sharqqa qarab oqadi va u yerda Polevaya koʻchasi oldida toʻgʻondan hosil boʻlgan hovuzga quyiladi. Shundan soʻng Melzavodskoy (Melnichniy) hovuziga quyiladi. Keyinroq u botqoqli pasttekislikka tushib, Kommunistlar koʻchasi ostidan oqib oʻtib, Tura ga quyiladi.

Daryo uzunligi manbasidan (daryoni toʻydiradigan kalitlar) etagigacha boʻlgan uzunligi taxminan 16-20 km.

 Irmoqlari 
Jarliklarda hosil boʻladigan irmoqlar Babarinka daryosiga quyiladi. Eng yirik irmogʻi daryo bilan birga Tsimlyansk koʻlini hosil qiladi.

 Tarixi 
left|thumb|300x300px| S. U. Remezovning „Sibirning chizilgan kitobi“ dan Tyumen va atrofi xaritasi. 1701
Remezovning eski xaritasida Tyumenka va Babarinka daryolari Tura va Pishma daryolari vodiylari orasidagi botqoqliklar va koʻllardan oziqlanadi.

 

 
 A. S. Ivanenko Novie progulki po Tyumeni — izdatelstvo „Raduga-T“: 2008 g.
Turkum: Turlar Kollari
Turkum: Tyumen tumani daryolari
Turkum: Tyumen viloyati daryolari
Qanotsiz piyoda temirchak

Qanotsiz piyoda temirchak{ Стриганова Б. Р., Захаров А. А. Пятиязычный словарь названий животных: Насекомые (латинский-русский-английский-немецкий-французский) / Под ред. д-ра биол. наук, проф. Б. Р. Стригановой. — М.: РУССО, 2000. — С. 32. — 1060 экз. — ISBN 5-88721-162-8.} — Catantopinae kenja oilasining toʻgʻri qanotli hasharoti.

 Tavsifi 
Erkagining tana uzunligi 17–19 mm, urgʻochisiniki 24–30 mm. Tanasi qoʻngʻir-malla, sariq va qora naqshli dogʻ va chiziqlari borPeter Detzel: Die Heuschrecken Baden-Württembergs. Eugen Ulmer, Stuttgart 1998, ISBN 3-8001-3507-8, S. 350ff.Heiko Bellmann: Der Kosmos Heuschreckenführer. Die Arten Mitteleuropas sicher bestimmen. Franckh-Kosmos, Stuttgart 2006, ISBN 3-440-10447-8, S. 200.. Heiko Bellmann: Der Kosmos Heuschreckenführer. Qanotlari kichik qoʻngʻir plastinkalargacha kichrayadi. Tananing old va pastki qismi sariq rangda.

 Tarqalishi 
Rossiya (Yevropa qismi, Sibirning janubi, Buryatiya, Chita oblasti), Yevropa, Shimoliy va Gʻarbiy Qozogʻiston, Shimoliy Moʻgʻuliston.

 Yashash tarzi 
Oʻt-oʻlanlarning yashil qismlari bilan oziqlanadiBertrand & Hannes Baur, Christian & Daniel Roesti: Die Heuschrecken der Schweiz. Haupt Verlag, Bern 2006, ISBN 3-258-07053-9, S. 210.. Urgʻochisi tuxumlarini tuproqqa qoʻyadi. Tuxumxalta uzunligi 9 dan 16 mm gacha, qalinligi 4,5 dan 6,5 mm gacha boʻlib, 11 tadan 32 tagacha tuxumni oʻz ichiga oladi. Tuxum uzunligi 4,5-5,1 mm, qalinligi 1,2-1,5 mm.
Babol (daryo)

Babol Iran. Masshtab 1:2 500 000. Karta GUGK, 1986 (sobiq Rudhaneye-Babol ; — Eron shimolidagi suvga toʻyingan daryo, Mozandaron viloyati hududidan oqib oʻtadi. Elburs togʻlarining Savadkuh shahristonidagi manbadan boshlanib, Babol va Babolser shahristonlari hududidan oqib oʻtadi. Babolser shahrida Kaspiy dengiziga quyiladi . Daryoning uzunligi 78 km.

 Suv omborlari 

 Alburs toʻgʻoni

Daryoning manbai va etagi oʻrtasidagi sezilarli farq tufayli daryo va irmoqlarida koʻplab toʻgʻonlar barpo qilingan. Ulardan biri dahiston Lofur oʻrmonlarida joylashgan Alburs toʻgʻoni boʻlib, u Erondagi eng yirik tuproqli toʻgʻon hisoblanadi. Toʻgʻon uzunligi 838 m, balandligi 78 m. Suv ombori sigʻimi 150 mln m³.

Toʻgʻonni qurish boʻyicha dastlabki tayyorgarlik ishlari Pahlaviy davridayoq boshlangan, ammo bu ishlar Islom inqilobi bilan toʻxtab qolgan. Va nihoyat, 1996-yilda (Eron taqvimi boʻyicha 1374-yil) Rafsanjoniy hukumati toʻgʻonni qurishga qaror qildi, lekin toʻgʻon joyini yuqoriga koʻchirdi. Toʻgʻon 2001-yilda ishga tushirilgan (E. taqvimi b.1379-y).

 Shiyade tuproq toʻgʻoni

left|thumb| Shiyade suv ombori
Babol shahridan 31–32 km janubda, Babolrud daryosining irmoqlari boʻlgan Bazrud va Chalim daryolari boʻyida joylashgan. Tuproq va loy aralashmasidan qurilgan. Uzunligi 450 m, balandligi 33 m boʻlgan toʻgʻon 2001-yilda foydalanishga topshirilgan. Maydoni 480 ming m² boʻlgan suv omborida 5 million m³ suv toʻplanadi. Unda koʻpi bilan 8 million m³ suv toʻplash mumkin. Suv ombori 2 ming gektar sholi maydonlarini yil davomida bir xil sugʻorish imkonini beradi
 Sombolrud tuproq toʻgʻoni

Sombolrud toʻgʻoni Shirgoh shahridan 10 km gʻarbda Savadkuh shahristonidan oʻtuvchi Sombolrud daryosi boʻyida joylashgan (Bobolrudning irmogʻi). Tuproq va loy aralashmasidan qurilgan. Toʻgʻon uzunligi 889 m, balandligi 122,5 m . 2000-yilda foydalanishga topshirilgan. Suv havzasi sigʻimi 250 ming m². Unda 2 100 000 m³ suv toʻplangan. Bu 1100 gektar qishloq xoʻjaligi maydonini yil davomida bir xil sugʻorishni taʼminlaydi Damba Sombolrud .
Bagut-Sala

Bagut-Sala — Qalmiq Respublikasining Iki-Burul tumanidan oʻtuvchi daryo . Sharin-Salu daryosiga quyiladi. Uzunligi — 12 km. Suv havzasining maydoni 57,8 km². Gʻarbiy Kaspiy havzasi okrugida joylashganKarti Genshtaba L-38 (A) 1:100000. Respublika Kalmikiya i Rostovskaya oblastKarti Genshtaba L-38 (A) 1:100000. Respublika Kalmikiya i Rostovskaya oblast .

 Fizik-geografik xususiyatlari 
Bagut-Sala daryosi Ergeninskiy tepaliklarida, Oran Bulg qoʻrgʻonidan shimolda shu nomdagi soydan boshlanadi. Gʻarbiy Kaspiy havzasining yopiq mintaqasidagi boshqa daryolar singari, Bagut-Sala daryosi oqimining shakllanishida yilning sovuq davrida boʻladigan yogʻingarchilik asosiy rol oʻynaydi. Bahor-yoz davrida sezilarli bugʻlanish tufayli yomgʻir suvlaridan toʻyinish unchalik ham sezilmaydi. Qoidaga koʻra, daryo suvlari bahorgi 30-50 kun ichida oqib oʻtadi, baʼzan bu muddat 10 kungacha qisqaradiSKIOVO besstochnix rayonov mejdurechya Tereka, Dona i Volgi. Kniga 1. Obщaya xarakteristika besstochnix rayonov.

Daryoda ikkita tuproqli toʻgʻon bor.

 

 
 Qalmoq Respublikasining atlasi, „Shimoliy Kavkaz aerogeodeziya korxonasi“ Federal davlat unitar korxonasi, Pyatigorsk, 2010-yil, 139, 140-betlar.

 
 List karti L-38-XV Elista. Masshtab: 1 : 200 000. Ukazat datu vipuska/sostoyaniya mestnosti.
Maadim vodiysi

Maadim vodiysi  — Marsning eng katta vodiylaridan biri, daryoning quruq oʻzani uzunligi taxminan 700 km. Kengligi 20 km dan ortiq, chuqurligi baʼzi joylarda 2 km ga yetadi. U janubiy pasttekisliklardan boshlanadi, u yerda bir vaqtlar katta koʻllar guruhi boʻlgan deb hisoblanadi (qarang. Eridaniya). U sayyora ekvatori yaqinidagi Gusev kraterigacha boradi.

Maadim vodiysi Marsning erta tarixida oqar suv kesib oʻtishi orqali shakllangan deb hisoblanadi. Vodiy chegaralaridagi baʼzi qisqa, tor kanallar, aftidan, koʻmilib ketgan. Koʻmilish yer osti suvlari togʻ jinslarini qisman eritib, buzib yuborganda sodir boʻladi, ular qoʻporilib, qoldiqlari maydalanadi va eroziya jarayonida olib ketiladi.

„Maadim“ ( — Mars sayyorasining ivritcha atalishi. Vodiy nomi 1973-yilda Xalqaro Astronomiya Ittifoqi tomonidan tasdiqlangan.|Международным астрономическим союзом в 1973 году

 Yana qarang 

 Mars gidrosferasi
 Mars kanallari

 

 

 Google Mars xaritasida Maadim vodiysi )

Turkum:Vodiylar
Baddon

Baddon (osetincha. Baddon) — Rossiyadagi daryo Shimoliy Osetiyaning Alagir tumanidan oqib oʻtadi. Ardonning oʻng irmogʻi (Terek havzasi).

Uzunligi 11 km, suv havzasining maydoni 42 km² . Umumiy quyilishi — 1880,1 m, qiyaligi — 170,91 m/km. Badikom darasi boʻylab oqib oʻtadi. Daryo boʻyida qadimgi Bad qishlogʻi joylashgan. Daryoning oʻrta oqimidagi vodiy (asosan chap qirgʻogʻida) yuqori togʻ qayinzor oʻrmondir"Atlas SO ASSR" / Glavnoe upravlenie geodezii i kartografii pri Sovete ministrov SSSR, Москва, 1967 god (ispolzovana karta rastitelnosti i gidrologicheskaya karta). Daryo Shimoliy Osetiya davlat qoʻriqxonasi hududidan oqib oʻtadi.

 Nomlanishi 
Daryo nomi Bad qishlogʻi (Badovlar qishlogʻi) nomiga borib taqaladi: Bad + Don (osetincha. Don — suv, daryo). Bad toponimi qishloq va daryodan tashqari Yuqori Bad togʻi va daryo oqib oʻtadigan Badikom darasi nomlarida ham bor.

 Oqimi 
Daryo Tsmiakomxox togʻidan (4128 m) 3,2 km sharqdagi muzliklardan boshlanadi. Dastlab ayni muzlikdan oquvchi bir nechta irmoqlar bilan birlashib, shimolga oqadi. Keyinchalik shimoli-gʻarbiy tomonga buriladi. Bad qishlogʻidan bir oz pastroqda, yana shimolga buriladi. Ardon daryosiga, uning oʻng tomonidan, etagidan 58 km uzoqlikda, Mizur qishlogʻining yuqori qismiga qarama-qarshi tomondan quyiladi.

 Suv tartibi 
Daryoda yozgi toshqin davriga ega boʻlib, bu togʻli hududlarda qor va muzliklarning kuchli erishi bilan bogʻliq.
Axtir

Axtir-Rossiyaning Krasnodar oʻlkasining Abinsk tumanidagi Daryo. Daryo Bondarev tepaligining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. Daryoning oʻrta oqimida Axtir qishlogʻi joylashgan. Xabl fermasidan janubi-sharqda Nam Xabl daryosiga quyiladi. Uzunligi 32 km, drenaj havzasining maydoni 175 km²Водный объект : рус. / textual.ru // Государственный водный реестр : арх. 15 октября 2013 / Минприроды России. — 2009. — 29 марта..

 Flora va fauna 
Daryoning yuqori qismida eman daraxti, kavkaz joʻka va sharq shoxlari hukmronlik qiladi. Oʻrta oqimda soqolli alder ustunlik qiladi. Pastki oqimlarda tol, aspen va boshqa pakana daraxtlar va butalar oʻsadi.Daryoning suvlarida golavl, peskar, karas vaqti-vaqti bilan alabalık yashaydi. Daryoning quyi oqimida tekislikdagi oʻrmonlarda yovvoyi choʻchqalar ham uchraydi.

 Etimologiya 
Axtir gidronimi turkiy Aktura — „oq qal’a“ ga olib keladi, bu yerda ak — „oq“, tura — „qal’a“.Avvalroq, daryo Qumatir deb atalgan, bu yerda kum — „qum“, adir — „togʻ etaklari“ yoki „tepalik“; bu holda gidronim nomi „togʻ etaklari qumi“ kabi koʻrinishga ega boʻladi (turk).

 

 
 Трофимов С. А. Путеводитель по Северо-Западному Кавказу. Абинск, 2006 г.

Turkum:Abin tumani suv ob'ektlari
Turkum:Kubani Havzasi
Alt fleyta

Alt fleyta (; ) — flyetaning kam foydalaniladigan turi.

Katta fleytaga nisbatan kvarta yoki kvinta pastroq tovush beradi. Shu sababli, alt fleyta transpozitsiyalanuvchi cholgʻular qatoriga kiradi va sol (in G) yoki fa (in F) sozlarida ishlatiladi. Ovoz diapazoni kichik oktavadagi fa diyez notasidan, uchinchi oktavadagi do diyez notasigacha bo‘ladi. Simfonik orkestrda alt fleytani odatda katta fleytani ijro etuvchi sozanda chaladi. Bunday hollarda cholgʻu asbobi o‘zgartirilishi muta in belgisi bilan ko‘rsatiladi.

Cholgʻuning tembri toʻliq, keng, eng katta goʻzallik pastki registrda. Katta fleyta bilan solishtirganda, alto biroz uzunroq va qalinroq. Barmoqlar joylashuv tartibi bir xil. Katta va kichik fleyta bilan birgalikda simfonik orkestr tarkibiga kiradi.Alt fleyta, asosan, orkestrda maxsus tembrning oʻziga xos past tovushlarini chiqarish uchun ishlatiladi, ammo XX asrning ikkinchi yarmida u ansambl va yakkaxon cholgʻu sifatida ham qoʻllana boshlandi. Uni birinchilardan boʻlib Rimskiy-Korsakov „Mlada“ opera-baletida ishlatgan (1890). Keyinchalik alto nay qismi A.K. Glazunov (Sakkizinchi simfoniya), M. Ravel („Dafnis va Xloya“), I.F. Stravinskiy („Muqaddas bahor“), G. Xolst („Sayyoralar“), D.D. Shostakovich (Yettinchi simfoniya) va boshqa bastakorlar asarlarida paydo boʻldi. Alto fleyta Pyer Bulezning „Ustasiz bolgʻa“ asari ansambliga kiritilgan. Alto fleyta uchun yakkaxon asarlar Mati Kuulberg, Egil Hovlann, Leonid Bashmakov, Aulis Sallinen, Erland fon Koh tomonidan yozilgan. Shuningdek, keksaligida uni afzal koʻrgan Theobald Böhm ham alto fleyta uchun yozgan.

 

 
 

 

 

Turkum:Zamonaviy fleyta
Sergey Borodin davlat adabiy-memorial uy-muzeyi

Sergey Borodin uy-muzeyi – 1981-yilda tashkil etilgan. Ushbu muzey XX asr oʻrtalarida yashagan va 1950-1974-yillarda bir qator yirik tarixiy prozaik janrlar muallifi rus yozuvchisi Sergey Borodin xotirasiga bagʻishlangan.

Muzey adabiy ekspozitsiyasining ikkita zali adib hayoti va ijodiy faoliyatining asosiy bosqichlarini oʻz ichiga oladi.

Birinchi xonada Sergey Borodinning bolalik va yoshlik haqidagi xotiralar mavjud. Rasmlar, xatlar, hujjatlardan anglash mumkinki, bu boʻlajak yozuvchining qiziqishlari erta shakllanganidan dalolat beradi.

Ikkinchi zalda Sergey Borodinning 1930-yillardagi hayotining soʻnggi kunlarigacha boʻlgan faoliyati haqida hikoya qiluvchi ekspozitsiya nazardan chetda qolmaydi.

Muzeyning memorial qismida yozuvchi hayot chogʻidagi uy jihozlari saqlanib qolgan. 10 mingdan ziyod kitoblar bilan boyitilgan kutubxona, rassom doʻstlari tomonidan taqdim etilgan devorlarda osilgan kartina mehmonxonaga zavq bagʻishlab turganini payqash mumkin. Adibning ijod xonasida esa — qogʻoz uyumlari, oilaviy tushgan fotosuratlar ham joy olgan.

 
Literaturno-memorialniy dom-muzey Sergeya Borodina

Gosudarstvenniy literaturno-memorialniy dom-muzey Sergeya Borodina myday.uz

Turkum:Toshkent muzeylari
Turkum:Oʻzbekistondagi adabiy muzeylar
Turkum:Tarix
Turkum:Geografiya
Turkum:Fan
Garman (qishloq xo'jaligi asbobi)

Xersonda garman — otlar yordamida chopish uchun moʻljallangan moslama hisoblanadi. Bu kabi chopish ilgari tejamli usul deb hisoblanmagan. Chunki donning bir qismi oyoq osti boʻlib, parchalanib ketar, somon esa yaroqsiz holga kelar edi . Garman yordamida chopish usulining umumiy nomi — gonba yoki hayvonlar tomonidan donni oyoq osti qilish boʻlib, unga ko‘ra boshoqlar aravalarning g‘ildiraklari bilan bosilib, doni ajratiladi .

 Tarixi 
right|thumb|250x250px| Garman Zmeinogorsk muzeyida
right|thumb|250x250px| Hex garmoni
Garman olti yoki undan ortiq tishli gʻaltak koʻrinishidagi tosh boʻlib, Novorossiyaning janubiy xoʻjaliklarida don ekinlarini chopishda ishlatilgan; shuningdek, Donda ham keng qoʻllanilgan.Starinnie kamennie shesterni dlya obmolota zerna U Kvarsitdan qoʻlda tayyorlanib — bardoshli va qayta ishlashda qiyin boʻlgan tabiiy tosh hisoblanadi.

Asbobning nomi „garmanda chopish“ umumiy nomidan kelib chiqqan boʻlib, uy hayvonlari tomonidan donni oyoq osti qilish (gonba) va harakatlanuvchi aravalarning gʻildiraklarini siqib chiqaradi. Toʻrlar tayyorlangan tekis tuproqli maydonga yotqizilib, ular boʻylab garmanni qoʻlda yoki otlar yordamida (koʻpincha qulaylik uchun — gir aylana) yurgazilgan. Ilgari, Rossiyada gʻalla oʻrish qoʻlda boʻgʻimlarni yiqitish yoʻli bilan amalga oshirilgan, shuning uchun garmanlar maʼlum darajada donni maydalashni mexanizatsiyalagan. Maydalagichdan foydalanish (ularning birinchisi bugʻli boʻlgan) donni qoʻlda maydalashni yoʻq qildi.

Hozirgi vaqtda Rostov tumanidagi qishloqlarda garmanlarning turli darajada saqlanib qolganini koʻrish mumkin. Ular oʻzining qadimiyligi va chiroyli koʻrinishi tufayli landshaft dizaynida va ochiq muzey ekspozitsiyalarini loyihalashda qoʻllanadi. Koʻpincha ularni tegirmon toshiga oid deb hisoblashadi, ammo bu fikr notoʻgʻri .

 Yana qarang 

 Gumno
 Tegirmon tosh

 

 Adabiyot 

 Garman // Tirik buyuk rus tilining izohli lugʻati : 4 jildda / aut.-stat. V. I. Dal . — 2-nashr. — Sankt-Peterburg. : M. O. Wolf bosmaxonasi, 1880-1882.
 Garman / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
 Vitaptivanie zerna jivotnimi / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
 Garman / / Brokxaus va Efronning kichik ensiklopedik lugʻati : 4 jildda — Sankt-Peterburg., 1907-1909.
 V.I. Naulko (Kerivnik), L. F. Artyux, V. F. Gorlenko, T. V. Kosmina, O. V. Kurochkin, S. V. Mishanich, T. O. Nikolaeva, A. P. Ponomaryov, V. T Skurativskiy, M. L. Strunka, L. O. Tkachenko, G. S. Ukrainskiy pop va Sh .  — Doʻstimga koʻrgan, koʻproq qayta ishlangan. — K .: Libid, 1993-yil.

 

 Guk muzeyining garmanlari
 Garman )
 Oʻgʻirlash. 40 asrlar.
 tosh tishli
 Thresher nima? Baytil kollejining ramziy tarixini tiklash )
Torban

Torban — ukrain xalq torli cholgʻu asbobi (30-40 torli), lyutnyalar oilasidan, teorba va bandura bilan turdosh boʻlib, bogʻlama pardalari bilan undan ajralib turadi.

 Tavsifi 
Tashqi tomondan torban nemischa teorbo va angelikaga juda oʻxshaydi, lekin banduradagi kabi korpusida torlari koʻproq. Biror balandlikdagi tovushni chiqarish uchun torbanchi torni pardaga bosib taranglashtiradi va qisqartirilmaydigan torlarni paypaslab ovoz tanlaydi.

 Tarixi 
thumb|„Torbanchi“ („Gʻarib“). Vladimir Makovskiyning rasmi.
Torban XVII-asrning birinchi yarmidan XX-asr boshlariga qadar Polsha, Ukraina va keyinroq Rossiyada tarqaldi. Torbanni Yasnaya Gora Tuliglovskiylik polyak monaxi Paulin ixtiro qilgan, ammo u asosan Ukrainada keng tarqalgan.

Torban yasash qimmatga tushgan, murakkab chalish texnikasini talab qilgan va faqat zodagonlar salonlari, kazak oqsoqollarida boʻlgan, ammo torban chaluvchilarning aksariyati past tabaqadan edi. Koʻpincha „Pan Bandurasi“ deb ataladigan ushbu cholgʻuning yetarli darajada yoʻqsilbop emasligi XX-asrning boshlarida turmushdan olib tashlanishining asosiy sababi boʻlishi mumkin.

 

 Ukraina tadqiqotlari entsiklopediyasi
 http://torban.org Torban tarixi (ing.)

 

 UKRAINA TEATR, MUSIQA VA KINO MUZEYI
 Quvnoq Abetka. Oʻquvchi. Ukraina musiqa asboblari

Turkum:Musiqa asboblari
Mirzo Ulugʻbek memorial muzeyi

Mirzo Ulugʻbek memorial muzeyi — Oʻrta asrlarda yashab oʻtgan atoqli Oʻrta Osiyo davlat arbobi, matematik, astronom va shoir Mirzo Ulugʻbek va mintaqaning tarixiy astronomiyasiga bagʻishlangan muzey. Samarqandda Ulugʻbek rasadxonasi roʻparasida joylashgan. Muzeyning oʻng tomonida, quyiroqda yulduzli osmon tasvirlangan Ulugʻbek haykali qad rostlab turibdi.
250px|thumb|Ulugʻbek rasadxonasi muzeyi
Muzey Oʻzbekistonda Sharof Rashidov davrida 1964-yilda ochilgan. Uning loyiha muallifi arxitektor A.Boboxonov sanaladi. 2010-yilda Ulugʻbek rasadxonasi, muzey va yaqin atrofdagi tarixiy obidalarni keng koʻlamli kapital taʼmirlash va qayta tiklash ishlari amalga oshirildi.

Muzey Mirzo Ulugʻbek hayoti va ijodi, ilmiy izlanishlari, oʻsha davr astronomiya va matematikasi haqida hikoya qiladi. Bundan tashqari muzeyda  tarixiy astronomiya va riyoziyot asbob-uskunalari, asboblarini koʻzdan kechirish mumkin. Mazkur muzeyda tarixiy kitoblar hamda qoʻlyozmalar, rasadxona va uning atrofidagi hududlar xarobalari, jumladan Afrosiyobdan topilgan eksponatlar, Samarqand va Oʻzbekistonning boshqa bir qator meʼmoriy yodgorliklarining kichraytirilgan maketlari, jumladan Buxoro va Shahrisabzning ayrim meʼmoriy yodgorliklari va boshqa eksponatlarni tomosha qilishingiz mumkin.

 Galereya 

 Yana qarang 
 Ulugʻbek rasadxonasi
 

Turkum:Muzeylar
Turkum:Madaniy meʼros obyektlari
Turkum:Tarix muzeylari
Turkum:Tarix
Turkum:Oʻzbekistondagi muzeylar
Adirna (musiqa asbobi)

Adirna — qadimgi qozoq koʻp torli cholgʻu asbobi. Qadimgi turklar va qipchoqlar tomonidan ishlatilgan. Asbobning tanasi ichi boʻsh, old tomoni dagʻal teri bilan qoplanganАдырна // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — ISBN 9965-9389-9-7. (CC BY-SA 3.0). U dastlab yogʻoch va teridan kamon shaklida yasalgan. Baʼzan cholgʻu shoxli hayvonlar (kiyik, bugʻu, echki) tarzida ifoda qilingan . Adirnaning torlari tuya yoki pay ipidan. Asbobning uzunligi 48-50 sm, qalinligi 8-10 sm, torlari 7 tadan 13 tagacha. D. Shokparuli, A. Kumarov yasagan adirnaning bir qancha namunalari Yqilas nomidagi musiqa asboblari muzeyida saqlanmoqda.

Asbobni chalish texnikasi barmoqlar bilan torlarni tortishdir.

 1985-yilda Suyunbay nomidagi Olmaota viloyat filarmoniyasida folklor-etnografik ansambl tuzilib, unga saklar davriga oid Issik qoʻrgʻonlarida olib borilgan arxeologik qazishmalar paytida topilgan „Adirna“ qadimiy cholgʻu asbobi nomi berilganhttp://solyarissystem.ru/_8/adyrna.html.
 2004-yilda „Kazpochta“ Tojikiston pochtasi bilan birgalikda „Adirna“ (qozoq) va „Gijjak“ (tojik) xalq cholgʻu asboblari tasvirlangan markalarni chiqardi.
 2005-yilda Qozogʻiston Respublikasi Milliy banki „Amaliy sanʼat“ turkumida ushbu qadimiy xalq cholgʻu asbobi tasvirlangan nominal qiymati 500 tanga boʻlgan kumush tanga chiqardiПоказать аукцион — Молоток. РуМонеты мира — 500 тенге — Адырна.
alt=|thumb|231x231px| Pochta markasidagi Adirna tasviri.

 

 
 Адырна — музыкальный инструмент | Великая музыка

Turkum:Turkiy musiqa asboblari
Turkum:Xordofonlar
Turkum:Qozoq musiqa asboblari
Turkum:Torli musiqa asboblar
Turkum:Cite web (til koʻrsatilmagan)
Kora (musiqiy asbob)

Kora — Gʻarbiy Afrikada tarqalgan 21 torli cholgʻu asbobdir. Tuzilishi va ovozi boʻyicha kora lyut va arfaga yaqin.

 Tavsifi 
left|thumb|285x285px| Gambiyalik usta Alleu Suso
Kora yarmidan boʻlingan va sigir terisi bilan bogʻlangan katta kalabasdan qilingan. Bu rezonator; uning orqa tomoni ham ritmni saqlash uchun ishlatilishi mumkin. Rezonator kichik teshikka ega. Rezonatorga tishchalari boʻlgan boʻyin biriktirilgan. Kora tovushi arfa tovushiga oʻxshaydi, lekin anʼanaviy uslubda chalinganda u koʻproq flamenko yoki blyuz gitara texnikasini eslatadi. Sozanda asbobni qolgan barmoqlari bilan ushlab turgan holda, bosh va koʻrsatkich barmogʻi bilan torlarni tortadi.

Anʼanaviy kora 21 torli boʻlib, chap qoʻl uchun oʻn bitta va oʻng qoʻl uchun oʻnta. Zamonaviy koralar qoʻshimcha bas torlariga ega boʻlishi mumkin (toʻrttagacha) — masalan, Senegal janubida shunday qilishadi. Anʼanaga koʻra, torlar antilopa yoki boshqa hayvon terisining yupqa tasmalaridan qilingan. Hozirda torlar neylon ipdan yoki arfa uchun torlardan foydalaniladi. Baʼzan bu torlar qalinroq boʻlishi uchun toʻqiladi.

Kora boʻynidagi maxsus charm halqalarni siljitish orqali sozlanadi. Shunday qilib, asbobni toʻrtta yetti notali gammalardan biriga sozlash mumkin. Bu gammalar gʻarbiy major, minor va lidiya ladlariga yaqinCora Connection.

Anʼanaga koʻra, griotlar — sargardon qoʻshiqchilar, hikoyachilar va afsona aytuvchilar kora chaladilar. Ular asosan Gvineya, Mali, Senegal, Gvineya-Bisau va Gambiya aholisi. Kora chaluvchi ustalar jali deb ataladi. Kora chalishda mahoratga erishgan jali oʻz asbobini oʻzi yasashi kerak.

 Foydalanish 
Kora — Mandinka xalqining musiqiy anʼanalarida markaziy asbobdir. Koʻpincha djembe va balafon bilan birgalikda ishlatiladi.

 

 

 Cora Connection 
 Kora Music 
 Kumbengo Koras 

Turkum:Xordofonlar
Turkum:Torli musiqa cholgʻu asboblari
Turkum:Afrika musiqa asboblari
Turkum:Cite web (til koʻrsatilmagan)
Erkin Vohidov uy-muzeyi

Margʻilon shahridagi Erkin Vohidov memorial muzeyi bilan adashtirib yuborilmasin.
Oʻzbekiston xalq shoiri Erkin Vohidov tavalludining 80 yilligini keng nishonlash toʻgʻrisida Fargʻona viloyati hokimining 2016-yil qaroriga asosan Erkin Vohidov uy-muzeyi tashkil etilgan. Ushbu muzey binosi 1996-yilda maxsus qurilgan.  

Bu muzeyda Oʻzbekiston xalq shoiri Erkin Vohidovning hayoti va ijodiga bag’ishlangan. Mazkur ekspozitsiyasi Erkin Voxodovning tugʻilgan joyi, bolaligi, oʻsmirlik davri, ilk asari, shoirning faoliyati, yozuvchilik, dramaturg sifatida, hajviy asarlar va tarjimonlik ishlarini aks etirilishi xronologik tartibda ko’rsatilgan.

Muzeyda 500 tadan ziyod eksponatlar mavjud. Erkin Vohidovning hayoti davomida oʻzi qo’llagan shaxsiy nodir buyumlar bilan ekspozitsiya boyitilgan. Muzeydagi eksponatlar Erkin Vohidov muxlislari tomonidan taqdim etilgan kitoblar, buyumlar, oilaviy fotosuratlar, kiyim-kechaklar va suvinirlar shular jumlasidandir.Erkin Vohidov uy muzeyi museumfergana.uz

 

Turkum:Oltiariq tumani
Turkum:Oʻzbekistondagi uy-muzeylar
Musiqiy kamon

Musiqiy kamon  — cholgʻu asbobi, xordofonlarning eng qadimgisi hisoblanadi.

U yoy shaklida egilgan egiluvchan yogʻoch asos va uchlari orasiga choʻzilgan tordan (odatda oʻsimlik tolasidan) iborat. Yogʻoch qismning uzunligi 0,5 dan 3 m gacha boʻlishi mumkin.

Musiqiy kamon koʻpincha ov kamonidan yaratilgan deb taxmin qilinadi, chunki ular bir xil shaklga ega. Taxminlarga koʻra, ovchilar choʻzilgan kamonning ovozini eshitib, kamonlarini musiqa chalish uchun ishlata boshlaganlar. Biroq, Kurt Zaks oʻzining „Musiqa asboblari tarixi“ asarida maʼlum boʻlgan eng qadimgi musiqiy kamonlarning ov kamonlariga umuman oʻxshamasligini taʼkidlaydi: xususan, „tor“ yogʻoch asosning ajralib chiqqan qismi boʻlib, otish uchun mutlaqo yaroqsiz. Bundan tashqari, musiqiy kamon hali ham mavjud boʻlgan madaniyatlarda ularning ovchilik marosimlari va eʼtiqodlari bilan hech qanday aloqasi yoʻq.

Zaks musiqiy kamonlarning uch turini ajratib koʻrsatadi: alohida rezonatorlilar, biriktirilgan rezonatorlilar va sozandaning ogʻzi rezonator boʻlib xizmat qiladiganlar. Birinchi turdagi kamon odatda katta; ular ichi boʻsh idishga — sopol idish yoki kalebasga qoʻyiladi va tovush torga va idishga zarbalar orqali chiqariladi. Ikkinchi turdagi kamon uchun tepasi kesilgan quritilgan ichi boʻsh qovoq odatda rezonator boʻlib xizmat qiladi: sozanda uni koʻkragiga bosib tutib turadi. Nihoyat, uchinchi turdagi kamonlarni chalganda yo yogʻoch qismi tishlarga bosib turiladi yoki tor sozandaning ogʻziga solinadi va u yerda tebranish hosil qilinadi. Asosiy ohangning balandligini oʻzgartirishga imkon beruvchi maxsus texnika va qurilmalar mavjud. Shuningdek, ikki va uch torli musiqiy kamon ham bor, uni chalganda kamonchadan foydalanish mumkin. Musiqiy kamonning maxsus koʻp torli turi pluriark deb ataladi. Musiqiy kamon ham yakkaxon, ham joʻr asbob boʻlishi mumkin; u koʻpincha diniy marosimlarda va jodu marosimlarda qoʻllanadi.

Musiqiy kamon Afrika, Amerika, Okeaniya, Osiyoning ayrim qismlarida keng tarqalgan; ilgari Yevropada ham uchragan. Ushbu asbob hali ham mashhur boʻlgan Afrikada uning juda koʻp mavjud. Musiqiy kamon Janubiy Amerika hindulari orasida Ispaniya istilosidan oldin mavjud boʻlgan yagona torli asbob boʻlib, keyinchalik Appalachida, oq koʻchmanchilar avlodlari orasida musiqali kamon keng tarqalgan. G. N. Bratilov tomonidan tahrir qilingan „Dunyo xalqlarining musiqa asboblari“ ensiklopedik lugʻatida musiqiy kamonlarning quyidagi keltirilgan: bogen (Germaniya), bou-fiddles (Angliya), bumbas (Yevropa), villadi vadyam (Hindiston), zeza-i-uta (Keniya), itono (Uganda), kihombo (Salvador), kon-kon (Mari El), mtangala (Zambiya), ndonga (Tanzaniya), siels (Latviya), timbirimba (Lotin Amerikasi), urukungu va berimbau (Braziliya), yauramid (Estoniya) va boshqalar.

 

 

 
 

Turkum:Amerika musiqa asboblari
Turkum:Lotin Amerikasi musiqa asboblari
Turkum:Hindu musiqa asboblari
Turkum:Afrika musiqa asboblari
Turkum:Xordofonlar
Turkum:Cite web (til koʻrsatilmagan)
Yorugʻlik kuchi

Yorugʻlik kuchi  — fizik kattalik boʻlib, asosiy yorugʻlik fotometrik kattaliklaridan biri. U maʼlum bir yoʻnalishda vaqt birligiga uzatiladigan yorugʻlik energiyasi miqdorini tavsiflaydi. Miqdoriy jihatdan elementar qattiq burchak ichida tarqaladigan yorugʻlik oqimining bu burchakka nisbatiga teng.

 

Uning oʻlchov birligi- Xalqaro oʻlchov birliklar tizimida (SI) "kandela" (ruscha belgi: kd xalqaro: cd) deb kiritilgan

Yorugʻlik kuchi tushunchasi faqat yorugʻlik manbasidan uning chiziqli oʻlchamlaridan sezilarli darajada ortib ketadigan masofalar uchun qoʻllanishi mumkin.

 Nurlanish kuchi bilan bogʻliqlik 
right|thumb|300x300px| Kunduzgi (qizil chiziq) va tungi (koʻk chiziq) koʻrish uchun nisbiy spektral yorugʻlik samaradorligi.
Energiya fotometrik kattaliklari tizimida yorugʻlik kuchining muqobili- nurlanish kuchi hisoblanadi. . Nurlanish kuchiga nisbatan yorugʻlik kuchi — bu kunduzgi koʻrish uchun monoxromatik nurlanishning nisbiy spektral yorugʻlik samaradorligi qiymatlari yordamida olingan kichraytirilgan fotometrik kattalikdir. :

 

Bu yerda  — monoxromatik nurlanishning spektral yorugʻlik samaradorligining maksimal qiymati (nurlanishning fotometrik ekvivalenti), 683 lm / Vt ga tengЧисло 683 лм/Вт является приближённым значением , повсеместно принятым для использования на практике. Более точное значение — 683,002 лм/Вт. Подробности приведены в статье Кандела. va nurlanish kuchining spektral zichligi boʻlib, kattalikka aniqlangan nisbiylik va oʻrtasidagi kichik spektral intervalga tushadi va bu intervalning kengligiga:

 

 Misollar 
Turli ning yorugʻlik kuchi:
Manba Quvvat, Vt Taxminiy yorugʻlik kuchi, cd Sham 1 Zamonaviy (2010) anʼanaviy qiziydigan lampa 100 100 Oddiy LED 0.015…0.1 0,005…3 Oʻta yorqin LED 1 1…30 Kollimatorli oʻta yorqin LED 1 1500 Zamonaviy (2010-yil) lyuminestsent lampa 22 120 Quyosh 3,83 2,84 

 

Turkum:Yorugʻlik
Turkum:Optika
Difenilsiyanarsin

Difenilsiyanarsin (Clark II, DC) 1918-yilda italiyaliklar Sturniolo va Bellitsioni tomonidan kashf etilgan sternitlar guruhiga mansub jangovar kimyoviy zaharlovchi moddadir. Oʻsha yilning mart oyidayoq nemislar uni Birinchi Jahon urushi maydonlarida qoʻllashdiChemical Weapons in World War I .

 Xususiyatlari 
Difenilsiyanarsin kimyoviy xossalari va odamlarga taʼsiri boʻyicha difenilxlorarsinga oʻxshash, ammo ikkala koʻrsatkichda ham ikkinchisidan past. Kimyoviy jihatdan kamroq chidamli va zaharililik xususiyati nisbatan kamroq. 0,00001 mg / l konsentratsiyada difenilsiyanarsinning taʼsiri sezila boshlaydi. 0,0005-0,001 mg / l konsentratsiyada esa odam uni gazga qarshi niqobisiz koʻtara olmaydi. Teri bilan aloqa qilganda kuyishga olib keladi.

 Yana qarang 

 Difenilxlorarsin
 Adamsit
 Birinchi jahon urushidagi jangovar zaharlovchi moddalar

 

 Adabiyot 

 

 

 Difenilsiyanarsin „Pubmed Compound“ (ingl.) (
Shaqildoq

Shaqildoq, treskotux - rus xalqining zarbli musiqiy cholg'u asbobi, idiofon.

 Tarixi 
1992-yilda Novgoroddagi arxeologik qazilmalar paytida ikkita yupqa taxta topilgan, ular V.I.Povetkin, XII asrdagi qadimiy Novgorod shaqildoqlari to'plamiga kiritiladi.

 Tuzilmasi 
Rossiyaning janubi-g'arbiy qismida (Kursk, Tula va Kaluj viloyatlarida) to'y, ulug' marosimlar yoki raqsbop qo'shiqlarga, ba'zida garmojkali livenka ansamblida hamrohlik qilish uchun qo'llanilgan.

Uning bir uchi arqonga tortilgan 14-20 dona kichik (uzunligi 130-150, eni 50-70 mm) eman, yongʻoq yoki chinor taxtalardan iborat toʻplam hisoblanadi. Taxtalar o'rtasida bo'shliqlar mavjud bo'lib, ular ba'zida 4-8 qo'ng'iroqchalar bilan jihozlangan bo'ladi. Shaqildoqlar arqonning uchlaridagi ilmoqlar tomonidan ushlab turiladi va o'tkir yoki silliq harakatlar bilan bir maromli novdalar ustiga bosiladi.
thumb|220x220px| B-rasmdagi mandal. M. Vasnetsova Biryuchi (chapda)
Rossiyaning shimoli-g'arbiy qismida qo'llanilgan shaqildoq 200×100 mm o'lchamdagi to'rtburchak ramkadan iborat bo'lib, uning qisqa tomoniga mahkamlangan 1-4 ta tarang novda hisoblanib, uning uzunligi taxminan ramka uzunligiga teng. Ramka qo'lda aylanadi, uning bo'sh uchlari elastik chiziqlar bu tutqichning tishli qismi bilan aloqa qiladi. Natijada paydo bo'lgan shitirlash pulemyotning uzluksiz otishmasini eslatadi.

Leningrad va Novgorod viloyatlarida u ov va bolalar asbobi sifatida saqlanib qolgan.

 Yana qarang 

 Shaqildoq pochtasi
 Pxachich

 

 Adabiyot 

 
 
 
 
 
 Povetkin V.I. Novgorod shitirlashlarining kashfiyoti (Qayta tiklash ishlari tajribasidan) // Madaniyat yodgorliklari. Yangi kashfiyotlar: Yozish. Art. Arxeologiya. Yilnoma - 2000. - M .: Nauka, 2001. - S. 160-166.

 

 Rus asboblari
 Shaqildoqlar
Uchburchak (musiqa asbobi)

Uchburchak (va , ) — metall tayoqchadan (odatda, poʻlat yoki alyuminiydan) uchburchak shaklida egib ishlangan zarbli musiqa asbobi. Burchaklaridan biri ochiq qoldiriladi (tayoqning uchlari deyarli tegadi).

Uchburchak nomaʼlum balandlikdagi sozlarga tegishli, yorqin va tiniq tembrga ega, hatto kuchli orkestr tuttisini ham bezashga qodir. Odatda, unga yengilroq ritmik figuralar va tremolo topshiriladi. Qoʻlda tutib turish yoki taglikka biriktirish uchun uchburchak burchaklardan biriga ingichka sim yoki tasmacha osilgan boʻladi. Uchburchak metall (kamdan-kam hollarda yogʻoch) tayoqcha bilan uriladi (musiqachilar jargonida bu tayoq „mixchoʻp“ deb ataladi).

Cholgʻuning kelib chiqishi aniqlanmagan, ammo Brockhaus va Efron ensiklopedik lugʻatida uchburchak birinchi marta Sharqda paydo boʻlganligi aytiladi.

XVIII-asr oxiridan boshlab uchburchak simfonik orkestrning asosiy zarbli cholgʻu asboblaridan biri boʻlib kelgan. Gaydn, Motsart va Betxovenning kompozitsiyalarida u „Yanichar musiqasi“ deb nomlangan musiqaga taqlid qilish uchun ishlatilgan. Uchburchakka juda masʼuliyatli mustaqil qism ishonib topshirilgan birinchi asarlardan biri List orkestri bilan 1-sonli fortepiano konsertidir. Musiqachilar orasida bu asar baʼzan hazilomuz „uchburchak uchun konsert“ deb ataladi.

Rossinining „Vilgelm Tell“ operasi, Grigning „Pier Gyunt“ dramasi uchun musiqasi (Anitra raqsi, arab raqsi) va boshqa kompozitsiyalarning oʻrta qismida uchburchakning oʻziga xos ovozi eshitiladi. Uchburchak Braziliya shimoli-sharqidagi forro, samba va boshqa mashhur musiqa da keng qoʻllanadi. Shuningdek, jaz va rok musiqalarida ham uning ovozi yangraydi.

 

 Treugolniki orkestrovie // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1960. — T. VIII. — Stb. 974

 
 

 Ivanov V. D. Slovar muzikanta-duxovika: — M.; Muzika,2007. — 128 s. (nedostupnaya ssilka) (nedostupnaya ssilka s 14-06-2016 2143 dnya)
 Solovyov N. F. Treugolnik, muzikalniy instrument // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
 Treugolnik // Muzikalniy slovar : v 3 t. / sost. X. Riman; dop. russkim otdelom pri sotrud. P. Veymarna i dr.; per. i vse dop. pod red. Yu. D. Engelya. — per. s 5-go nem. izd. — Moskva—Leypsig : izd. B. P. Yurgensona, 1904.

Turkum:Musiqa asboblari
Agir

AgirАгир (№ 0662074) / Реестр наименований географических объектов на территорию Республики Башкортостан по состоянию на 22.12.2020 // Государственный каталог географических названий. rosreestr.ru. Әгер // Словарь топонимов Республики Башкортостан / сост.: А. А. Камалов, Р. З. Шакуров, З. Г. Ураксин, М. Ф. Хисматов. — Уфа : Китап, 2002. — С. 230. — 5000 экз. — ISBN 5-295-03192-6. — Boshqirdistonning Tuymazin tumani hududidan oqib oʻtadigan Rossiyadagi daryo. Usen daryosining oʻng irmogʻi.

Daryo nomi, ehtimol, aygʻir — „aygʻir“ dan kelib chiqqanАгир : рус. / verum.wiki // Государственный водный реестр : арх. 15 октября 2013 / Минприроды России. — 2009. — 29 марта..

Daryoning uzunligi 15 km, suv havzasi 75,5 km² tashkil etadi.

Agir Tyumenyak qishlogʻi yaqinida boshlanadi. Asosan janubi-gʻarbiy tomonga oqib oʻtadi. Usenga 21 km uzoqlikda, Tuymazi shahri ichida oqib tushadiЛист карты N-39-48 — ФГУП «ГОСГИСЦЕНТР»Таблица 2. Перечень рек длиной 10 и более км бассейна р. Ик в пределах Туймазинского района // География и экология Туймазинского района: учебное пособие Текст /А. М. Гареев, Р. Ф. Гатауллин, Л. М. Мухаметшина. — Октябрьский: ГУП РБ «ОГТ», 2005. — С. 28.

 Suv reestri maʼlumotlari 
Rossiya davlat suv reestriga koʻra, u Kama havzasi okrugiga tegishli boʻlib, daryoning suv xoʻjaligi qismi Ik manbasiga qadarЛист карты N-39-XVIII — ФГУП «ГОСГИСЦЕНТР», daryoning pastki havzasi — Kama irmoqlarining havzalari Belaya daryosining oqimlari qoʻshilishigacha. Daryoning daryo havzasi — KamaГраница городского поселения город Туймазы // Данные получены при помощи Публичной кадастровой карты на официальном сайте Росреестра..

Davlat suv reestrining obyektidagi maxsus kodi — 10010101312111100028404.
Aglinruchey

AglinrucheyАглинручей (№ 0473351) / Реестр наименований географических объектов на территорию Республики Карелия по состоянию на 17.12.2019 // Государственный каталог географических названий. rosreestr.ru.Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 2. Карелия и Северо-Запад / под ред. Е. Н. Таракановой. — Л.: Гидрометеоиздат, 1965. — 700 с. — Rossiyada joylashgan soy boʻlib, Arxangelsk viloyatining Onega tumani hududidan oqib oʻtadiДанные получены при помощи картографического сервиса Яндекс.Карты.. Soyning uzunligi 12 kmруч. Аглинручей : рус. / textual.ru // Государственный водный реестр : арх. 15 октября 2013 / Минприроды России. — 2009. — 29 марта..

Oqim Ortomoh botqogʻidan boshlanib, soʻngra asosan shimoliy yoʻnalishda botqoq yerlardan oqib oʻtadiЛист карты P-37-15-A,B — ФГУП «ГОСГИСЦЕНТР»Лист карты P-37-15,16 Юдмозеро. Масштаб: 1 : 100 000..

Daryoning umumiy uzunligi 44 kmРесурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 2. Карелия и Северо-Запад / под ред. Е. Н. Таракановой. — Л.: Гидрометеоиздат, 1965. — С. 121. boʻlgan jami 14 irmogʻi mavjud.

Dengiz sathidan 50 m balandlikda Sulasrucheyga oqib borib, Leveshka daryosiga oqib oʻtadi, u oʻz navbatida Oq dengizning Onega koʻrfaziga (Pomorskiy qirgʻogʻi)-ga quyiladigan Kusherekaga quyiladi.

Daryoda aholi punktlari mavjud emas.

Davlat suv reestrining obyektidagi kodi — 03010000212202000007633.

 

Turkum: Kushereki Havzasi
Turkum:Onega tumanining daryolari
Bakanka

Bakanka (Bakan, Bekken) — Rossiyaning Krasnodar oʻlkasidagi daryo. Neberjay daryosi bilan birgalikda u Adagum daryosining tarkibiy qismidir.

Daryo Verxnebakanskiy qishlogʻidan 8 km janubi-sharqda boshlanadi. Daryoning uzunligi 29 km, suv havzasi maydoni 179 km². Sayoz, ammo togʻlarda kuchli yomgʻirlardan soʻng u loyqa suvning notinch koʻchkisiga aylanadi. Daryodagi suv minerallashuvning ortishi bilan ajralib turadi.

Irmoqlari: Atakay, BarabashkaБаканка, сост. р. Адагум : рус. / textual.ru // Государственный водный реестр : арх. 15 октября 2013 / Минприроды России. — 2009. — 29 марта., Chuqur boʻshliq, Toʻgʻri boʻshliq, Temryuchki, Chubukova boʻshligʻi.

Daryo nomi, ehtimol, bzybsning oʻziga xos nomidan kelib chiqqan. Keyinchalik „l“ harfining yoʻqolishi bilan turkiy „Bolqon“ soʻzidan kelib chiqqan boʻlishi ham mumkin.

 Tabiiy ofatlar 
Bir necha yilda bir marta, kuchli yomgʻirdan soʻng, daryoning oqimi juda kengayib, qirgʻoqlaridan sezilarli darajada toshib ketadi va Nijnebakanskaya qishlogʻining yaqin atrofdagi koʻchalari va uy xoʻjaliklarini suv bosadi.

Daryoning oxirgi yirik toshqini 2012-yil 7-iyulga oʻtar kechasi, Nijnebakanskaya qishlogʻiga oqib kelgan Bakanka daryosiОткуда пришла вода в станицу Нижнебаканскую beton koʻprikni qisman shikastlagan, bir nechta uylarni qisman vayron qilgan va qirgʻoq boʻylab joylashgan uy xoʻjaliklarini suv bosgan, keyin Neberjay daryosi bilan Adagumga qoʻshilib, Krimsk shahrini suv bosgan.

 

 

 Лотышев И. П. География Кубани. Энциклопедический словарь. Майкоп, 2006.

Turkum:Krasnodar oʻlkasining daryolari
Turkum:Adagum havzasi
Murat Jioyev

Murat Kuzmich Jioyev (1955-yil 1 oktyabrda tugʻilgan, Gruziya SSR, SSSR Janubiy Osetiya Avtonom viloyati, Djavskiy tumani, Buzala qishlogʻi) — Janubiy Osetiya davlat arbobi va diplomati.

 Biografiya 

 Taʼlim 

 1977 yil — Janubiy Osetiya davlat pedagogika institutining tarix fakultetini tamomlagan.
 1977-1981 — M. V. Lomonosov NOMLI Moskva davlat universitetining aspiranturasida tahsil olgan.
 1982 yildan — tarix fanlari nomzodi.
 1995 yildan — dotsent.

 Karyera 

1981 yildan 1998 yilgacha — Janubiy Osetiya ilmiy-tadqiqot institutining kichik ilmiy xodimi, katta ilmiy xodimi, ilmiy kotibi.

1990 yildan 1993 yilgacha — Janubiy Osetiya Oliy Kengashining deputati.

1993 yildan buyon Janubiy Osetiya davlat universitetida tarix fanlari boʻyicha dars beradi.

20 dan ortiq ilmiy ishlar muallifi. Ilmiy manfaatlar doirasi-Kavkaz xalqlarining oʻrta asr tarixi, yangi va zamonaviy Osetiya tarixi.

1998 yildan 2002 yilgacha-Janubiy Osetiya Respublikasi tashqi aloqalar vaziri.

2002 yildan 2012 yilgacha va 2016 yildan Janubiy Osetiya Respublikasi tashqi ishlar vaziri.

 Oila 
Uylangan, ikki o‘g‘li bor.

 Mukofotlar 

 III darajali „Shon-sharaf va shon-sharaf“ ordeni (Abxaziya, 2006 yil 15 iyun) — Abxaziya va Janubiy Osetiya xalqlari oʻrtasidagi doʻstlikni mustahkamlashdagi ulkan xizmatlari uchunБагапш наградил глав Южной Осетии и Приднестровья орденами «Честь и Слава»Ордена «Ахьдз-апша» третьей степени Мурад Джиоев, Дмитрий Медоев и Коста Кочиев.
 II darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni (Dnestryanı, 2006-yil 7 iyun)Указ Президента ПМР от 7 июня 2006 года № 267 «О награждении орденом „За заслуги“ II степени Министра иностранных дел Республики Южная Осетия Джиоева М. К.».
 Pridnestroviya Moldova Respublikasi Diplomatik xizmatining xizmat ko‘rsatgan xodimi (2009-yil 15 iyun) — Janubiy Osetiya Respublikasi va Pridnestroviya Moldaviya Respublikasi o‘rtasidagi do‘stlik va hamkorlikni rivojlantirishga qo‘shgan shaxsiy hissasi, respublika manfaatlarini himoya qilishdagi faol saʼy-harakatlari uchun. Janubiy Osetiya va Pridnestro Moldaviya Respublikasining xalqaro maydonda diplomatik yoʻllar bilanУказ Президента ПМР от 15 июня 2009 года № 411 «О присвоении почетных званий гражданам Республики Южная Осетия».

 

 
 Биография на сайте ИА «Рес»
 Министром иностранных дел Южной Осетии вновь назначен Мурат Джиоев
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:1955-yilda tugʻilganlar
Turkum:1-oktyabrda tugʻilganlar