Vasabi

Vasabi (yaponcha :,, yoki , Eutrema japonicum) yoki yapon otqulog‘i Brassicaceae oilasiga mansub oʻsimlik. Oʻsimlikning vatani Yaponiya va Rossiyaning Uzoq Sharqi, Saxalin, Koreya yarim oroli. Yaponiyadagi tog‘ vodiylaridagi daryolar boʻylab tabiiy ravishda oʻsadi.
thumb|Vasabia japonica
O‘simlik o‘tkir ziravor tayyorlanadigan ildizpoyalari uchun oʻstiriladi. Uning taʼmi chili qalampiridan koʻra issiq xantal yoki xrenga oʻxshaydi, tildan koʻra koʻproq burunga ta‘sir qiladi, ammo yangi maydalangan vasabi juda aniq taʼmga ega. Bozordagi ikkita asosiy nav E. japonicum 'Darumaʼ va 'Mazumaʼ sotiladi.

Vasabining oziq-ovqat sifatida ishlatilishh haqidagi eng qadimgi yozuvi miloddan avvalgi VIII asrga toʻgʻri keladi. Ingliz tilida soʻzlashadigan mamlakatlarda vasabining mashhurligi sushining keng tarqalishi bilan bir vaqtga toʻgʻri keldiFrequency of „wasabi“ and „sushi“ in English-language sources from 1950 to 2008 wasabi vs. sushi in Google Books Ngram Viewer; wasabi tracks sushi, not other Japanese foods.

 Tavsif 
Uning uzun, ingichka katta barglari bor. Ular oddiy va katta, uzunligi 7,6-15,2 sm kengligi 7,6-15,3 sm. Vasabi gullari qishning oxiridan erta bahorgacha gullaydi .

 Foydalanish 
left|thumb| Plastinkaga Vasabi pastasi
Vasabi odatda ildizpoya, maydalangan poya, quritilgan kukun, naycha yoki foydalanishga tayyor pasta ko‘rinishida sotiladi. Baʼzi yuqori darajadagi restoranlarda pasta mijoz buyurtma qilgan paytda tayyorlanadi. Sushi tayyorlashda oshpazlar odatda vasabini baliq va guruch orasiga qoʻyishadi, chunki vasabining ustini yopish uning taʼmini saqlab qoladi.

Yangi vasabi barglarini xom holda isteʼmol qilish mumkin, vasabi poyalarining achchiq taʼmi bor, keng tarqalgan nojo‘ya taʼsiri diareya.

thumb| Vasabi ekini Azumino, Nagano, Yaponiyada yetishtiriladi
Vasabi toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nuriga toqat qilmaydi, havo harorati gacha boʻlishini talab qiladi. Yozda yuqori namlik bilan ta‘minlash lozim, bu holat esa vasabini juda qimmat qiladi.Shuning uchun, Yaponiyadan tashqarida haqiqiy vasabi oʻsimliklarini kamdan-kam holatda topish mumkin.

 Ozuqaviy qiymati 
thumb| Yangi vasabi poyalari
Vasabi odatda shunchalik oz miqdorda isteʼmol qilinadiki, uning ozuqaviy qiymati inson uchun ahamiyatsiz. Xom vasabi ildizining asosiy tarkibiy qismlari uglevodlar (23,5%), suv (69,1%), yogʻ (0,63%) va oqsil (4,8%).

 Kultivatsiya 
thumb| 1828-yilda Ivasaki Kanen tomonidan nashr etilgan vasabi oʻsimlikining chizmasi
thumb| AQShda tayyorlangan vasabi sousining plastik shishasi
Keng miqyosda vasabi yetishtirish uchun kam hudud mos keladi. Yaponiyada vasabi asosan quyidagi hududlarda etishtiriladi:

 Shizuoka prefekturasidagi Izu yarim oroli („Yaponiyaning Shizuoka shahridagi anʼanaviy Vasabi yetishtirish“ global va Yaponiya milliy ahamiyatga ega boʻlgan qishloq xoʻjaligi tizimi)
 Nagano prefekturasi, shu jumladan Azuminodagi Daio Vasabi fermasi (mashhur turistik diqqatga sazovor joy va dunyodagi eng yirik savdo vasabi fermasi)
 Ivate prefekturasi
 Shimane prefekturasi Hikimi vasabi nomi bilan tanilgan

+Yaponiyada 2016-yil vasabi ishlab chiqarish (metrik tonna) Excel file u008-28-032.xls Prefektura Suvda yetishtiriladi Tuproqda oʻstiriladi Jami Poyasi Barg sopi Poyasi Barg sopi Poyasi Barg sopi Jami Nagano 226.9 611.4 2.7 14.7 229.6 626.1 855,7 Iwate 8.2 5.5 16.0 488.4 24.2 493,9 518.1 Shizuoka 237,9 129.2 - 138.1 237,9 267.3 505.2 Kochi 0.1 0.1 26.7 45.8 26.8 45.9 72.7 Shimane 3.5 1.7 1.8 42.5 5.3 44.2 49.5 Oita 0.1 0,6 38.8 9.5 38.9 10.1 49,0 Boshqalar 32.9 59.7 46.4 76.3 79.3 136,0 215.3 Jami 509.6 808.2 132.4 815.3 642,0 1623,5 2265,5
+2009-yil Yaponiyada vasabi ishlab chiqarish (metrik tonna) Prefektura Suvda yetishtiriladi Tuproqda oʻstiriladi Jami Poyasi Barg sopi Poyasi Barg sopi Poyasi Barg sopi Jami Shizuoka 295.1 638.2 4.5 232.3 299.6 870.5 1170,1 Nagano 316.8 739.2 7.2 16.8 324.0 756,0 1080,0 Iwate 8.8 1.5 2.4 620.5 11.2 622,0 633.2 Shimane 2.4 10.1 9.0 113,0 11.4 123.1 134.5 Oita 0,5 8.9 - 94,0 0,5 102.9 103.4 Yamaguchi 2.5 2.2 22.5 54.2 25.0 56.4 81.4 Boshqalar 65.8 48.1 61.7 108.0 127.5 156.1 283.6 Jami 691,9 1448,2 107.3 1238,8 799.2 2687,0 3486,2
Xokkaydo va Kyushuda sun‘iy yetishtirush maydonlari mavjud. Vasabiga bo‘lgan talab Yaponiyada ishlab chiqarilishi mumkin boʻlganidan yuqori boʻlgani sababli, Yaponiya Amerika Qoʻshma Shtatlari, Kanada, Tayvan, Janubiy Koreya, Isroil, Tailand va Yangi Zelandiyadan koʻp miqdorda vasabini import qiladi. Shimoliy Amerikada Wasabia japonica Gʻarbiy Kanada qirgʻogʻidagi yomgʻir oʻrmonlarida, Oregon sohilidagi va Shimoliy Karolina va Tennessi shtatidagi Blue Ridge togʻlari hududlarida bir nechta kichik fermerlar tomonidan yetishtiriladi. Yevropada vasabi Islandiya, Niderlandiya, Vengriya va Buyuk Britaniyada tijorat maqsadida oʻstiriladi.

 Tayyorgarlik 
thumb| Vasabi metall oroshigane qirgʻichda
Vasabi koʻpincha metall oroshigane bilan bo‘laklanadi, lekin baʼzilari quritilgan akulalar terisidan (bir tomondan nozik teri, boshqa tomondan qoʻpol teri) qilingan anʼanaviy asbobda maydalanadi. Akula tishlari boʻlgan qoʻlda yasalgan qirgʻichdan ham foydalanish mumkin. Agar akula terisidan tayyorlangan qirgʻichdan foydalanish mumkin boʻlmasa, sopol qirgʻichdan foydalanish mumkin.

 

Turkum:Ziravorlar
Turkum:Dorivor oʻsimliklar