Zilina

Zilina (slovak. Zilina, , , ) — Slovakiyaning shimoli-gʻarbiy qismida, Kisutsy va Raychanka daryolarining Vah daryolarining qoʻshilishida joylashgan shahar. Zilinskiy viloyatining markazi. Aholisi qariyb 86 ming kishi.

Shaharda Zilina universiteti, mahalliy diqqatga sazovor joylardan, Budatinskiy qal’asi, Mariinskiy maydonining ansambli, koʻplab cherkovlar va saroylar mavjud.

 Tarixi 
left|thumb|240x240px| Budatin qal’asi
Viloyat V asrda slavyanlar tomonidan oʻzlashtirilgan. Zilina hududidagi birinchi slavyan aholi punkti IX asrga toʻgʻri keladi. Shahar birinchi marta 1297-yilda tilga olingan. 1327-yilda u shahar maqomini olgan.

XII asrning oxirida Zilina katta yongʻin natijasida yonib ketdi. Nemis mustamlakachilari shaharga oqib kelishdi va uni qayta qurishni boshladilar.

1381-yilda Vengriya qiroli slovaklarning shikoyatlariga javoban shaharga slovaklar va nemislarni navbatma-navbat shahar meriyasiga saylash qoidasini oʻrnatgan. Bu Slavisga imtiyozlar nomlangan.

Shahar XV asrda gullab-yashnagan. XVI-XVII asrlarda Zilina Vengriyadagi reformatsiya markazi boʻlgan va 1686-yilda shaharni qayta katoliklashtirish boshlangan.

XVIII asrda shaharda yongʻinlar va epidemiyalar sodir boʻlgani natijasida shahar katta zarar koʻrdi. XIX asrning ikkinchi yarmida shaharning ikkinchi gullab-yashnash davri boshlandi. Bu yerda koʻplab zavod va fabrikalar qurildi.

Ikkinchi Jahon urushi paytida shahar 1945-yil 30-aprelda Moraviya-Ostrava operatsiyasi paytida 4-Ukraina fronti qoʻshinlari tomonidan ozod qilindi. 138-oʻqotar diviziyasi polkovniki Vasilev V.E, 17-oʻqchi gvardiya korpusi general-leytenantiMedvedev N. V., 3-chi alohida Chexoslovakiya piyoda brigadasi polkovniki Selner Yaroslav, 1-Chexoslovakiya armiya korpusi brigada generali Klapalek Karel, 146-toʻp artilleriya brigadasi polkovniki Mironov V. F. ushbu operatsiyada qatnashishgan.

Bugungi kunda Zilina Slovakiyaning beshinchi yirik shahri, universitetlar shaharchasi (1953 -yildan). 1960-yilda Zilina universiteti tashkil etildi. Qadimiy shahar markazi 1990-yillarda qayta tiklangan. 2006-yilda Kia Motors Slovakiya avtomobil zavodi ish boshladi. 2008-yildan beri Zilinada kattalar uchun animatsion filmlarga bagʻishlangan Fest Ancha oʻtkaziladi.

 Geografiya 
Zilina 49° shimoliy kenglik 18° sharqiy uzunlikda joylashgan. Shahar dengiz sathidan 345 m balandlikdagi togʻli hududda joylashgan.

 Iqlimi 
Shahar iqlimi nam kontinental (Dfb) boʻlib, yozi issiq, qishi esa nisbatan sovuq. Eng koʻp yogʻingarchilik iyun oyida, eng kami esa fevralda toʻgʻri keladi. Iqlimli yoz taxminan 3 oy yaʼni iyundan avgustgacha davom etadi. Qishi esa dekabrdan fevralgacha. Eng uzun kun davomiyligi iyun-iyul oylarida (16 soat), eng qisqasi kun davomiyligi dekabrga (8 soat) toʻgʻri keladi.

 Aholisi 
Zilina shahri aholisi:
 Zilina aholisi Yil Aholi Yil Aholi Yil Aholi Yil Aholi 1890 4100 1950 18000 1980 83000 2014 90 000 1900 5600 1961 32500 1991 83911 2017 103 325 1910 9200 1965 37000 2001 85400 2018 110 000 1921 12000 1970 41800 2011 81494 2019 114 500 1930 17500 1975 56000 2012 84360 2020 130 550

 Transport tizimi 
Zilinada transportlar asosan avtobuslar va trolleybuslardan iborat. Trolleybus harakati 1994yildan yoʻlga qoʻyilgan.

 Sport 
Sorgon-Ligada Zilina sharafini „Zilina“ futbol klubi himoya qiladi.
thumb|600x600px| Akademik rassomlar Robert Dubravets va Fero Kralj tomonidan „Zilina yurti“ vitraj oynasi (1956-yil, Chexoslovakiya) Zilina shahrining temir yoʻl stantsiyasida

 Eslatmalar 

 

 
 3D-карта города Жилина (slovatsk.)
 Фотогалерия города Жилина (slovatsk.)
 Военное кладбищe Красной армии в Жилине (slovatsk.)
Turkum:Zilina
Turkum:Slovakiya shaharlari