Kitovras

Kitovras (boshqa kitō, yunon tilidan. Κ κνταυρος — „Kentavr“) — XIV-asrdan beri rus apokriflarida eslatib oʻtilgan afsonaviy mavjudot. Kitovras odatda yirtqich hayvon yoki shaxsiy ism degan maʼnoni anglatadi. U  maxluq-Kentavr, baʼzan qanotlari bilan tasvirlangan.

 Apokrif ertak 
Solomon haqida turli afsonalarda Kitovras akasi va sherigi, keyin dushman va raqib sifatida harakat qiladi. XV-asrning „Paley“ ning apokrifik afsonalaridan biri bizni Solomonning „ahd sandigʻi“ saqlanishi kerak boʻlgan Maʼbad qurilishi bilan tanishtiradi.
left|thumb|304x304px| Shoh Sulaymon va Kitovras. Vasilyevskiy darvozalarining muhri. 1335-1336-yillar Novgoroddagi Sofiya sobori. Rasmning yuqori qismidagi yozuv: „Kitovras qilich (t) uning akasi Sulaymon tomonidan vaʼda qilingan yurtga soʻz uchun“
Kitovras bashoratli mavjudotdir: Shoh Solomon tomonidan ushlangan, u donoligi bilan uni hayratda qoldiradi. Keyingi afsonalarda Kitovras „Lukorye doʻlida“ hukmronlik qiladi, u yerda kun davomida odamlar ustidan, kechasi esa hayvonlar ustidan shohdir. U baʼzan Solomonning rafiqasini oʻgʻirlab, u bilan jangda halok boʻladi. Solomon va Kitovras haqidagi rus apokrifalariga mos keladigan yahudiy afsonalarida uning oʻrniga Jin Asmodey paydo boʻladi. Ruslarda Kitovras va yahudiy afsonalarida Asmodeyning xususiyatlari Gʻarb afsonalarida Morolfa va Merlinga oʻtkaziladi.

Solomon haqidagi afsonalarning rivojlanish tarixi A. N. Veselovskiy „Solomon va Kitovras haqidagi slavyan afsonalari va Morolf va Merlin“ haqidagi Gʻarb afsonalari"asarida tasvirlangan.

Kitovras haqidagi hikoya Paleyada ieromonax Yefrosin (XV-asrning ikkinchi yarmi) tomonidan yozilgan Kirillo-Belozerskiy monastiri toʻplamida joylashtirilgan.

Kitovras ikonografiyasining ifodali namunasi Novgoroddagi Sofiya soborining Vasilevskiy darvozasi (1336) tomonidan saqlanib qolgan, Oprichniki tomonidan Aleksandr slobodaga koʻchirilgan, u yerda Uchlik soborining Janubiy kirish joyi hali ham bezatilgan: boshiga toj kiygan qudratli qanotli yarim odam, uning tanasi magʻrur otning boʻynidan oʻsib, oyoqlaridan ushlab turgan podshoh Solomonning qiyofasini silkitib turadi. Tasvir ustida bir yozuv bor: „(- Ki) tovars akasi Sol (o)mon  bilan soʻz uchun vaʼda qilingan yerga…“ yozuvi mavjud.

Kentavr Kitovrasning mashhur xususiyatlari qadimgi rus anʼanalarida va boshqa qahramonlarda tarqaldi. Ular „Goryuniya qizi“ ga, divii, oʻlim, apokaliptik dahshatli „chigirtka“ning bir qismiga berilishi mumkin edi. Kentavr shaklida, shuningdek, Bov — korolevich haqidagi tarjima hikoyasidan (asl nusxada-yarim it yarim odam) yarim qahramon tasvirlangan.

 Kitovras haqida qoʻshiq 
Nishona qilib kuylashni oʻrgatish uchun Kryukov alifbosida „Kitivars haqida qoʻshiq“ yoki „oʻrgatuvchi“ deb nomlangan qoʻshiqlar tuzilgan:

 Yana qarang 
 Polkan (folklor)
 

 
 
 
 
 
 
 
 „Lojnie i otrechennie knigi russkoy starini“, sobrannie A. N. Pipinim 1862 god: Povest o Kitovrase, str 51; Pritcha sarya Solomana o sari Kitovrase. str. 59
 Kitovras na russkix poyasnix pryajkax XVII — XVIII vv. Arxivnaya kopiya ot 8-iyunya 2019 na Wayback Machine 
Turkum:Diniy adabiyot
Turkum:Xristianlik tarixi
Turkum:Apokrifa
Turkum:Afsonaviy gibrid hayvonlar
Turkum:Kentavrlar
Turkum:Slavyan mifologiyasida afsonaviy maxluqlar