Hanswurst

Hanswurst (yoki Hans Wurst) — nemis tilida soʻzlashuvchi xalqlar improvizatsiya komediyasining anʼanaviy, qoʻpol va hajviy qahramoni. Nemis tilidan soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „Yogʻli Hans“ yoki „Kolbasa Hans“ („Johnny Sausage“) degan maʼnoni anglatadi. Tadqiqotchi Richard Pischelning taʼrifiga koʻra, Hanswurst — „yarim ahmoq, yarim ayyor, gohida tentak, gohida hamma narsani biladigan, tadbirli va qoʻrqoq, oʻzidan mamnun va quvnoq kishi boʻlib, u sharoitga qarab oʻzining u yoki bu xususiyatini namoyon qiladi“Pischel, Richard. The Home of the Puppet Play. London: Luzac & Company, 1902. p. 22. XVI va XVII asrlar davomida u qishloq karnavallari teatrlarida va sayyor truppalarda asosiy masxaraboz personaj boʻlib xizmat qilgan.

 Tarixi 
Ushbu ism yozma da birinchi marta 1494-yilda Sebastian Brantning „Ahmoqlar kemasi“ (Ship of Fools) asarining quyi nemischa versiyasida paydo boʻlgan. „Hanswurst“ atamasi uzoq vaqt davomida nafaqat personaj nomi, balki haqorat va masxara sifatida ham ishlatilgan. Martin Lyuter 1541-yilda yozgan „Wider Hans Worst“ (Hanswurstga qarshi) nomli risolasi orqali katolik gersogi Henry of Brunswickka qarshi hujum qilgan va unga nisbatan ushbu haqoratli nomni qoʻllaganLohse, Bernhard. Martin Luther: an introduction to his life and work. Fortress Press, 1980. p. 87.

1712-yilda Venada yashagan aktyor Joseph Anton Stranitzky Hanswurst rolini rivojlantirdi va uni ommalashtirdiEncyclopædia Britannica Online. Joseph Anton Stranitzky. 2011. Teatr tarixchisi Otto Rommel buni Vena xalq teatrining tugʻilishi deb hisoblagan. Stranitzky ijrosidagi Hanswurst Zalsburg dehqonlari kabi keng qirrali shlyapa va oʻziga xos libos kiygan. Uning yumori koʻpincha ochiq-oydin va qoʻpol xarakterda boʻlganWagner, Irmgard. Das Wiener Volksstück. Americangoethesociety.org. p. 4.

 Hanswurst bahsi 
1730-yillarda nemis adabiyotshunosi Johann Christoph Gottshed va aktrisa Friederike Caroline Neuber nemis sahnasini Hanswurst kabi qoʻpol qahramonlardan tozalashga intilishgan. Ular nemis komediyasining sifatini va ijtimoiy nufuzini oshirish maqsadida Hanswurstni sahnadan „haydash“ (ramziy maʼnoda yoqib yuborish) marosimini oʻtkazishganMitchell, Phillip Marshall. Johann Christoph Gottsched (1700–1766): harbinger of German classicism. Columbia, SC, 1995. p. 45. Bu harakat ayniqsa Venada katta qarshilikka uchragan. Shunga qaramay, bu voqea nemis teatri tarixida xalqona improvizatsiyadan zamonaviy burjua adabiy teatriga oʻtishning ramziy lahzasi sifatida koʻriladiJürs-Munby, Karen. Hanswurst and Herr Ich: Subjection and Abjection in Enlightenment Censorship of the Comic Figure. p. 125.

 Keyingi rivojlanishi 
Oxirgi mashhur Hanswurst ijrochisi Franz Schuch boʻlib, u bu qahramonni italiyalik Arlekin (Harlequin) obrazi bilan birlashtirdiEncyclopædia Britannica Online. Franz Schuch. 2011. XVIII asr oxiriga kelib Hanswurst urfdan qoldi va asosan qoʻgʻirchoq teatrida saqlanib qoldi. Uni Pancho yoki Staberrl kabi boshqa hajviy qahramonlar almashtirdi. Iosif II davrida improvizatsiya qilingan komediyalar taqiqlandi va teatr koʻproq qatʼiy adabiy asarlarga yoʻnaltirildi. 1775-yilda 26 yoshli Johann Wolfgang von Goethe „Hanswurstning toʻyi“ nomli fars yozgan boʻlsa, 1892-yilda aktyor Lyudvig Gottsleben Vena koʻrgazmasida oxirgi marta Hanswurstni jonlantirdi.

 XX asrda 
1941-yilda suratga olingan „Komediantlar“ nomli nemis filmida nemis milliy shoiri Lessingning qoʻpol va ogʻzi buzuq Hanswurstga qarshi gʻalabali kurashi tasvirlangan. Tarixiy Lessing esa oʻz asarlarida Hanswurstni teatrdan haydashni „eng katta masxarabozlik“ deb atagan ediJürs-Munby, Karen. Hanswurst and Herr Ich: Subjection and Abjection in Enlightenment Censorship of the Comic Figure. p. 125.

 

Turkum:Nemis xalq teatri
Turkum:Mifologik personajlar
Turkum:Olmoniya madaniyati
Turkum:Yumoristik personajlar