Mir Masjidiyxon

Mir Masjidiy Xon (1841-yilda vafot etgan) U vafotigacha Kobul va Shimoliy Afg‘oniston va uning atrofida bosqinchi kuchlarga qarshi shiddatli kurash olib bordi Lady Florentia Sale, Journal of the Disasters in Afghanistanʼ, 1841-42, Pub. 1843, pp.140-141.

Mir Masjidiyxon avliyo sayyidlar oilasida tug‘ilgan Maj ® Nur Muhammad Shah Kohistani, Nur-i-Kohistan (Urdu; Eng Trans. 'The Light of Kohistanʼ) pub. Lahore: Ferozsons, 1957, p.46 . Uning otasi Sohibzoda Is’hoq Jonxon o‘sha yerning badavlat mulkdori bo‘lib, oila islomiy ilmlari, taqvodorligi va davlat ishlarida halolligi uchun bu hududda ular chuqur hurmatga sazovor bo‘lganNur Muhammad Shah, pp.46-47.

Mir Masjidiyning bolalik yillari betakror qishloqlarda oʻtgan, Qur’on va shariat va fors adabiyotini oʻrganishdan tashqari, chavandozlik va jangovar koʻnikmalarni egallash bilan shugʻullanganIncluding poets such as Hafiz Shirazi, Bedil and Rumi, of whose works he was especially fond. Nur Muhammad Shah, p.47.

Uning oilasi nufuzli oila bo‘lganligi va u boshidanoq tug‘ma isteʼdot va donolikka ega bo‘lganligi sababli u erta martabaga erishib, o‘z vaqtida afg‘on boshliqlari va o‘sha davrning eng hurmatli kishilaridan biriga aylangan Shah, p.49.

 Kurash va halokatlar 
Dastlab, o‘z davrining ko‘p odamlari singari, Mir Masjidiy ham Shujoshoh („Shoh Shuja“)ning qaytishiga turli xil tuyg‘ular bilan qaragan.

Biroq, Shoh ser William Hay Macnaghten va boshqa ingliz zobitlari bilan haqiqiy siyosat nazorati ostida boʻlgan oddiy shaxs ekanligi maʼlum boʻldi Hayat Khan, p40

Mir Masjidiy o‘zining shaxsiy jangovar mahorati va taʼsirchan maʼnaviy-ijtimoiy mavqei tufayli tez orada o‘sha davrdagi mintaqaviy qo‘zg‘olonning Other chiefs from Kohistan area included Ali Khan of Tutam Darra, Sultan Khan of Nijrao, Malik Saifuddin of Kala Dera, Mir Darwesh, Khawaja Abdul Khaliq and others; Christine Noelle-Karimi, State and Tribe in Nineteenth Century Afghanistan:The Reign of Amir Dost Mohammad Khan, 1826-1863, London, Routledge, nd, p. 45. See at https://books.google.com/books?id=iqkiRvaDThgC&pg=P6AEwBA#v=onepage&q=mir%20masjidi%20khan&f=false Retrieved 28 April 2012 asosiy rahbarlaridan biriga aylandi va Nijrab vodiysi va Ko‘histonning (hozirgi Kapisa viloyati) boshqa hududlarini mustahkamladi, ingliz qoʻshinlariga qarshi chiqdi va Shuja Shohga Sir Vincent Eyrie, The Kabul Insurrection, London, 1879 bay’at qilishdan bosh tortdi. Mir Masjidiy qoʻmondonligi ostidagi bu qarshilikning birinchi gʻalabalaridan biri Charikarni qisqartirish uchun yuborilgan ekspeditsiyani qirib tashlaganlarida, bu ingliz qoʻshinining qoʻmondoni mayor Eldred Pottinger ham ogʻir yaralangan ediEyrie, 1879 . Bir muddat Mir Masjidiy qochoq sobiq amir Doʻst Muhammadga ham boshpana bergan, u inglizlar tomonidan Kobulga borib qochib, Hindukushda yashiringan edi Hayat Khan, p.42.

1840-yilda Mir Masjidiy Afgʻonistondagi Britaniya qoʻshinlariga taslim boʻlish arafasida edi va bu taslim boʻlish tafsilotlarini Alexander Burnes bilan muhokama qildi. Biroq, Shotlandiya tarixchisi William Dalrymple soʻzlariga koʻra, inglizlar bu shartnomani bajarishdan bosh tortdilar William Dalrymple, Return of a King, London, Bloomsbury, 2013, p.246.

Shundan so‘ng , Mir Kobuldagi ingliz garnizoni uchun katta tikonga aylandi, ularni har qadamda taʼqib qildi va Macnagthen tez orada undan qutulish uchun „boshqa yechimlar“ izlay boshladi Lady Sale, p.141 va unga katta mukofot eʼlon qildi. Avvaliga bundan ko‘p natija chiqmagan bo‘lsa-da, ingliz qo‘shinlari pora olgan baʼzi mahalliy boshliqlar bilan til biriktirib, oxir-oqibat Mir Masjidiyning ko‘p mulklarini musodara qilishga muvaffaq bo‘ldilar Shah, pp.49-50 va u ko‘chada yashashga majbur bo‘ldi. Taxminan 1841-yil boshida Macnagthen oʻzining hind maxsus agenti Mohan Lal Zutshining diplomatik hiyla-nayranglari orqali Mir Masjidiyning oʻldirilishini uyushtirishga qaror qilgani, „Aga Hasan Kashmiri“ Lady Sale, p.141 va Mir Masjidiy tez orada oʻldirilgani aytiladi , keyin toʻsatdan kasal boʻlib, bir-ikki kun ichida vafot etdi, ehtimol zaharlanish tufayli vafot etgandir Shah, p.52.

Bugungi kunda Afg‘oniston va Shimoliy-G‘arbiy Pokistonda Mir Masjidy Xon umumiy manfaatlar uchun o‘zini fidokorona qurbon qilgan g‘oziy (jangchi) va shahid (shahid) sifatida hamon eslab kelinadi.

 

Turkum:1841-yilda vafot etganlar
Turkum:Birinchi ingliz-afgʻon urushi ishtirokchilari