Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Qays ibn Saʼd

Qays ibn Saʼd  – sahoba, Roshidun xalifaligining musulmon lashkari mashhur sarkardalaridan biri, janglarda mudofaa usullaridan oqilona foydalanishi bilan tanilgan. Ali ibn Abu Tolibning yaqin doʻstlaridan biriMadelung, Wilferd. The Succession to Muḥammad: A Study of The Early Caliphate. Cambridge: Cambridge University Press, 1997. Print. pp. 152, 153, 190, 191, and 192Khalid, Muhammad Khali, and Khalid Muhammad Khalid. Men Around The Messenger. Kuala Lumpur: Islamic Book Trust, 2005. Print. pp. 276–280.

 Hayoti 
Qays ibn Saʼd paygʻambar Muhammad hayotligida Madinada tugʻilgan. Otasi Xazraj qabilasi boshligʻi Saʼd ibn Uboda boʻlganKhalid, Muhammad Khali, and Khalid Muhammad Khalid. Men Around The Messenger. Kuala Lumpur: Islamic Book Trust, 2005. Print. pp. 276–280.

Misrlik diniy olim Xolid Muhammad Xolidning taʼkidlashicha, Qays ibn Saʼd islomni qabul qilishidan oldin nihoyatda ayyor kishi boʻlganKhalid, Muhammad Khali, and Khalid Muhammad Khalid. Men Around The Messenger. Kuala Lumpur: Islamic Book Trust, 2005. Print. pp. 276–280. Uning maʼlumotlariga koʻra, Qays oʻzining hiyla-nayrangi bilan Madina va uning atrofini oʻzgartirishga kirishgan.

Ali Qays ibn Saʼdni Misrga hokim qilib tayinlaganMadelung, Wilferd. The Succession to Muḥammad: A Study of The Early Caliphate. Cambridge: Cambridge University Press, 1997. Print. pp. 152, 153, 190, 191, and 192Ibn Abu Talib, Ali. Sermons from Imam Ali, Nahj al-Balagha. N.p.: Sohale Sizar, n.d. Print. pp. 67, 123, 124, and 181.

 Oʻlimi 
Qays hijriy 59 (milodiy 678–679)-yili Madinada vafot etgan.

 

Turkum:Misrdagi Roshidun xalifaligi noiblari
Turkum:Madina kishilari
Turkum:Sahobalar
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Abbosiylar — Karolinglar ittifoqi

thumb|814-yil atrofida Abbosiylar va Karolinglar imperiyalarining xaritasi
VIII-IX asrlarda Abbosiy – Karoling ittifoqi mavjud boʻlib, u Frank Karoling imperiyasi va Abbosiylar xalifaligi oʻrtasidagi bir qator elchixonalar, yaqinlashuvlar va qoʻshma harbiy harakatlar orqali amalga oshirilganHeck, p.172Shalem, p.94-95Carolingian Chronicles by Bernhard Walter Scholz, p.16.

Bu ittifoq dastlab Pippin Pakana va al-Mansur oʻrtasida shakllanib, keyinchalik Buyuk Karl va Horun ar-Rashid davrida ham davom etgan boʻlishi ehtimolga yaqin. Ushbu aloqalar 732-yildagi Poitiers jangida oʻz aksini topgan Karolinglar va Kordova amirligi oʻrtasidagi keskin ziddiyatdan soʻng oʻrnatilgan boʻlib, Yaqin Sharqda joylashgan „uzoqdagi“ Abbosiylar imperiyasi bilan qarshi ittifoq tuzishga qaratilgan edi. Bir muddat oʻtgach, Vizantiya imperiyasiga qarshi kurashda yana bir Karoling-Abbosiy ittifoqini tuzishga urinish boʻlgan.
 

Turkum:9-asrda al-Andalus
Turkum:Horun ar-Rashid
Turkum:Abbosiylar xalifaligida 9-asr
Turkum:Abbosiylar xalifaligida 8-asr
Banu al-Furot

Banu al-Furot 9-asr oxiri va 10-asr boshlarida Abbosiylar xalifaligida faoliyat yuritgan shia oilasi boʻlib, oilaning bir necha aʼzolari vazir lavozimini egallagan fuqarolik amaldorlari edi. da oila aʼzolari asosan shunchaki Ibn al-Furot deb eslab oʻtilgan. Ushbu oila oʻz raqibi Banu al-Jarroh bilan birga 10-asr boshidagi oʻn yilliklar davomida xalifalik markaziy boshqaruvini nazorat qilib kelishgan.

Oilaning eng mashhur aʼzolari quyidagilar:
 Abulabbos Ahmad ibn Muhammad ibn Muso ibn al-Hasan ibn al-Furot (904-yilda vafot etgan) vafotiga qadar al-Muʼtazid va al-Muktafiyning bosh moliya vaziri lavozimida xizmat qilgan.
 Abulhasan Ali ibn Muhammad ibn Muso ibn al-Hasan ibn al-Furot (855—904) akasi Ahmadning oʻrinbosari lavozimida ish boshlab, 908—912, 917—918 va 923—924-yillarda vazir boʻlgan. 924-yil iyulda hokimiyatdan chetlatilib, oʻgʻli al-Muhassin bilan birgalikda qamoqqa olingan hamda qatl qilingan.
 Abulxattob Jaʼfar ibn Muhammad ibn Muso ibn al-Hasan ibn al-Furot (909/910-yilda vafot etgan) 908-yilda vafotiga qadar Sharq va Gʻarb yerlari boʻlimi rahbari boʻlgan.
 Al-Fadl ibn Jaʼfar ibn al-Furot (938-yilda vafot etgan) yer daromadlari boʻyicha moliya vazirliklarida bir necha lavozimlarni egallagan, 932 va 937-yillarda esa bir necha oy davomida vazir lavozimida faoliyat yuritgan. Xalifa al-Muqtadir billohning soʻnggi vaziri boʻlgan. Shuningdek, xalifa ar-Radiy davrida ham vazir boʻlgan.
 Abulfadl Jaʼfar ibn al-Fadl ibn al-Furot (921—1001) Ibn Hinzaba ismi bilan ham atalgan. Misr Ixshidiylari vaziri. Mamlakatni Fotimiylar egallagungacha boʻlgan soʻnggi yillarda maʼmuriyatni boshqargan.

 

 
 
 
 Abdullah Burgu, Vizier Ibn al-Furât and His Family During the Collapse of Abbasids (PhD thesis under preparation, Selcuk University)
Turkum:Banu al-Furot
Turkum:Abbosiylar xalifaligi hukumati
Turkum:Arab etnik guruhlari
Muhammad-Ali (atama)

thumb|upright|left|Muhammad va Ali ismlarining Islom xattotligi uslubida yozilgan yozuvi, chapda Ali, oʻngda Muhammad.

Turkiya alaviylarida Muhammad-Ali atamasi Muhammad va Alini bitta butunlik yoki aql nuri sifatida ifodalaydi.

Bu eʼtiqodning kelib chiqishi quyidagi mashhur shia hadisi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin:

 

Turkum:Alaviylik
Turkum:Ali
Turkum:Muhammad
Iyod ibn Gʻanm

Iyod ibn Gʻanm ibn Zuhayr al-Fihriy (641-yilda vafot etgan) – arab qoʻmondoni, musulmonlarning Jazira (Yuqori Mesopotamiya) va shimoliy Suriyadagi fathlarida yetakchi rol oʻynagan. Quraysh qabilasidan mansub, 630-yilda sodir boʻlgan ommaviy islomga kirishdan avval bu dinni qabul qilgan oz sonli kishilardan biri boʻlgan. Islom paygʻambari Muhammadning sahobalaridan. 634-yilda xalifa Abu Bakr hukmronligi davrida Shimoliy Arabistondagi Dumat al-Jandal vohasiga noib etib tayinlangan. Keyinchalik 637-yilda al-Jazira (Yuqori Mesopotamiya) viloyatiga noib boʻlgan, biroq xalifa Umar tomonidan ayrim nojoʻya ishlari sababli lavozimidan ozod etilgan. Shundan soʻng, oʻzining amakivachchasi va jiyani Abu Ubayda ibn al-Jarrohning yaqin harbiy yordamchisiga aylangan. Aynan Abu Ubayda boshchiligida Vizantiya imperiyasi nazorati ostida boʻlgan shimoliy Suriyaning katta qismini, jumladan, Halab, Manbij va Cyrrhus shaharlarini fath etgan.

 Yoshlik davri 
Iyod Abdulgʻanm ibn Zuhayr al-Fihriyning oʻgʻli boʻlgan. U Quraysh qabilasining al-Horis ibn Fihr ibn Molik boʻlimiga mansub edi. Bu nasl, asosan, Arabiston yarim orolining gʻarbiy qismidagi Makka shahrida joylashgan savdogar arab qabilasi hisoblangan. Iyod 628-yilda paygʻambar Muhammad bilan, asosan, mushrik Quraysh qabilasi oʻrtasida tuzilgan Hudaybiya shartnomasidan oldin islomni qabul qilgan oz sonli Quraysh qabilasi vakillaridan biri boʻlgan. Iyod ushbu sulh muzokaralari davomida Muhammad bilan birga ishtirok etgan. Islomni qabul qilgach, Iyod ismini Ibn Abdugʻanmdan Ibn Gʻanmga oʻzgartirgan, chunki uning otasining ismi Abdugʻanm arabchaga „Ganmning quli“ deb tarjima qilingan. Gʻanm esa johiliyat davrida arablar sigʻingan butlardan biri boʻlgan. Quraysh qabilasining qolgan aʼzolari esa 630-yilda islomni qabul qilgan.

 

Turkum:Himsdagi Roshidun xalifaligi noiblari
Turkum:Sahobalar
Turkum:641-yilda vafot etganlar
Turkum:Roshidun xalifaligi generallari
Richard Bell

Richard Bell (1876–1952) – britaniyalik arabshunos va Qur’on tadqiqotchisi. Edinburg universitetida arab tili oʻqituvchisi boʻlgan, shuningdek, 1907–1921-yillarda Newton Wamphray qishlogʻida cherkov vaziri lavozimida ishlagan. Edinburgga qaytgach, hayotining qolgan qismini Qur’on oʻrganishga bagʻishlagan. 1937–1939-yillarda Qur’onning tarjimasini nashr etgan, 1953-yilda esa „Qur’onga kirish“ asari chop etilgan (1970-yilda W. Montgomery Watt tomonidan qayta ishlangan). Ushbu asarlar Gʻarbda Qur’on tadqiqotlarining rivojiga katta taʼsir koʻrsatganRichard Bell bilan birga Qur’onni oʻqish.

Bell Islom rivojidagi nasroniy taʼsirlarini oʻrganuvchi dastlabki olimlardan biri hisoblanadi.

 Asarlari 
 Qur’on. Tarjima va suralarning tanqidiy tartibi (2 jild), Edinburg universiteti nashriyoti, 1937–1939-yillar
 Islom kelib chiqishining nasroniy muhitidagi ildizlari (Gunning maʼruzalari), Edinburg universiteti nashriyoti, 1925-yil
 Qur’onga kirish (Islomiy tadqiqotlar seriyasi 8), Edinburg universiteti nashriyoti, 1953; W. Montgomery Watt tomonidan qayta ishlangan, 1970; yangi nashr 1995 

 

 
 Qur’on onlayn versiyasi (1937/1939-yillardagi birinchi nashr, T. & T. Clark, Edinburg)

Turkum:Britaniyalik arabshunoslar
Turkum:Shotlandiya sharqshunoslari
Turkum:Shotlandiya tarjimonlari
Turkum:Edinburg universiteti akademiklari
Turkum:1876-yilda tugʻilganlar
Turkum:1952-yilda vafot etganlar
Abd al-Azim al-Hasaniy

right|thumb|325x325px|Hazrati Abd al-Azim al-Hasaniy ziyoratgohi, Ray, Eron
Abd al-Azim al-Hasaniy (Shoh Abdulazim nomi bilan tanilganAbdol Azim Hasani iribnews.irShrine of Shah Abdol-Azim aparat.comShah Abd al-Azim mashreghnews.ir) – shia Islomining ikkinchi imomi boʻlmish Hasan ibn Alining avlodidan boʻlgan olimlardanRey, Hazrat Abdol Azim mashreghnews.ir. Toʻliq ismi: Abulqosim Abd al-Azim bin Abdulloh bin Ali bin al-Hasan bin Zayd (bin Ali) bin al-Hasan bin Ali bin Abu TolibRijal al-Najashi, Vol.2, P.65Hazrat Abd al-Azim erfan.ir.

Abd al-Azim, ayniqsa rasmiy nutq va xabarlarda Hazrat Abd al-Azim Hasaniy nomi bilan tanilgan, hadis rivoyat qiluvchi ediHazrat Abd al-Azim yjc.irHazrat Abd al-Azim Hasani old.aviny.com'Adarudi, Musnad al-Imam al-Jawad (a), p. 302.The martyrdom date of Hazrat Abd al-Azim hadana.ir. Ibn Bobovay Abd al-Azim tomonidan yetkazilgan islomiy rivoyatlarni jamlagan boʻlib, bu toʻplam „Jomi’-al-Axbor Abd al-Azim“ nomi bilan mashhurdirSaduq, al-Hedaayah, p. 174 (introduction).
right|thumb|325x325px|Hazrati Abd al-Azim al-Hasaniy ziyoratgohi ichi
Kunyalari Abul-QosimQomi, Abbas, Montahi al-Amal, Vol.1Sayyid Abd Al-Azim Al-Hasani al-islam.org va Abul-Fath The articles collection of congress of Hazrat Abdol-Azim, Vol.3, P.181-185 boʻlgan Abd al-Azim shialarning toʻqqizinchi va oʻninchi imomlari, yaʼni Muhammad al-Javod va Ali al-Hadiyning hamrohlari ediMaʼjam Rejal al-Hadith lib.eshia.irMaʼjam Rijal al-Hadith, Khooei, abolqasem, Vol.10, P.49. Bundan tashqari, Rijol at-Tusiyning yozishicha, Abd al-Azim shialarning oʻn birinchi imomi Hasan al-Askariyning ham hamrohlaridan boʻlganRijal Tusi, P.401. 866-yil 2-noyabrda vafot etganal-Turayhi, P.8 va Eronning Ray shahridagi Shoh Abd al-Azim ziyoratgohida dafn etilganThe shrine of Hazrat Abdol Azim Hasani abdulazim.comThe Ziyarah of Hazrat abd al-Azim article.tebyan.net. Sayyid Ali Qozi Asqar Abd al-azim Hassaniy ziyoratgohining yangi homiysi boʻlib, u Eron Islom Respublikasi Oliy rahbari Ali Xomanaiy tomonidan 2022-yil 27-martda bu lavozimga tayinlanganAppointment of Hojjatoleslam Qazi Askar to the tutelage of Hazrat Abdul Azim (AS) Farsnews.ir, Retrieved 28 March 2022.
 

 Yana oʻqish uchun 
 
 
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:866-yilda vafot etganlar
Turkum:Imomzodalar
Turkum:Shia imomlari
Mavlono Sher Ali

Mavlono Sher Ali Ranjha (1875-yil 24-noyabr – 1947-yil 13-noyabr)"In the Company of the Promised Messiah" – Ali Muhammad, 1977-yil, 148-bet – taniqli ahmadiya olimi va Mirzo Gʻulom Ahmadning shogirdi.

 Hayotining boshlangʻich davri 
Sher Ali boy va ziyoli zamindor oilasida, Ranjha jat qabilasida tugʻilgan. U Mavlono Nizomiddinning oʻgʻli edi. Onasi 1907-yil 7-martda vafot etgan. Sher Alining qizi Xadicha Begum uning qisqa tarjimai holini Hadrat Mavlono Sher Ali hayoti nomi bilan yozganSeerat Hadrat Maulvi Sher Ali by Khadija Begum et al. Sher Ali 1897-yilda bakalavr darajasini olgan.

 Faoliyati 
Mirzo Gʻulom Ahmadning daʼvosini eshitgach, u Qodiyonga safar qilib, uning qoʻlida bayʼat (sadoqat qasmi) olgan. Qodiyondagi Talim-ul-Islom oʻrta maktabida direktor boʻlib ishlagan"The Daily Alfazal" gazetasi, Rabvah, 1947-yil 14-noyabr. U butun hayotini ahmadiya harakati xizmatiga bagʻishlagan. 1924-yilda Ahmadiya harakatining ikkinchi xalifasi Mirzo Bashiruddin Mahmud Ahmad bilan Yevropaga safar qilib, 1924-yil Wembley dinlar konferensiyasida qatnashgan. U diniy fanlar va arab tili boʻyicha kuchli bilimdon olim edi. Jamoatning markaziy tashkilotida Mavlono Sher Ali Qodiyonda nashriyotlar direktori (Nazir Talif) lavozimida ishlagan"The Daily Alfazal" gazetasi, Rabvah, 1947-yil 14-noyabr. U Qur’onni ingliz tiliga tarjima qilganhttps://new.alislam.org/library/books/quran-english?option=toc. Shuningdek, u Yana bi’ul Islom kitobiga tahlil va raddiya yozib, Dinlar sharhi jurnalida nashr ettirgan"Hadrat Mavlono Sher Ali hayoti" – Xadicha Begum va boshqalar.

 Vafoti 
Xotini 1942-yil 12-iyulda, Sher Ali esa 1947-yil 13-noyabrda Lahorda vafot etgan. U Rabvahdagi Bahishti Maqbara (Jannat qabristoni)ga dafn qilingan"The Daily Alfazal" gazetasi, Rabvah, 1947-yil 14-noyabr.

 

Turkum:Hindiston ahmadiylari
Turkum:1875-yilda tugʻilganlar
Turkum:1947-yilda vafot etganlar
Said ibn Amir al-Jumahiy

Said ibn Amir al-Jumahiy  – sahoba. Xalifa Umar hukmronligi davrida Suriyaning Hims viloyati noibi boʻlib xizmat qilgan.

 Hayoti 
Yoshlik chogʻida Said Quraysh qabilasining taklifiga binoan Makka shahrining chekka qismida joylashgan Tanim hududiga joʻnab ketgan minglab odamlar orasida bor edi. Bu yigʻilish sahoba, Quraysh qabilasi tomonidan asir olingan va Badr jangida Quraysh qabilasi koʻrgan talofatlar va yoʻqotishlari uchun qasos Xubayb ibn Adiyni qatl qilish marosimini tomosha qilish uchun tashkil etilgan edi. Xubaybning oʻlimidan koʻp oʻtmay Said islomni qabul qilgan va Madinaga hijrat qilgan. U yerda paygʻambar Muhammadga ergashgan, shuningdek, Xaybar jangi hamda boshqa harbiy yurishlarda ishtirok etgan. 632-yilda paygʻambar Muhammadning vafotidan keyin ham Said faol xizmat qilishda davom etgan. Paygʻambardan keyingi ikki xalifa Abu Bakr va Umar uning halolligi va taqvosini yaxshi bilgan va Saidning maslahatlariga quloq solib turgan.

 Hims hokimi 
Said ibn Amir xalifa Umar tomonidan Suriyaning Hims viloyatiga hokim etib tayinlangan.

Turkum:Himsdagi Roshidun xalifaligi noiblari
Turkum:Sahobalar
Aharon Ben-Shemesh

Aharon Ben-Shemesh (1889–1988) – isroillik yozuvchi, tarjimon va Tel-Aviv universitetida Islom huquqi boʻyicha dotsent. U 1971-yilda Qurʼonning arabcha asl nusxasidan zamonaviy ivrit tiliga tarjimasini, 1979-yilda esa ingliz tiliga tarjimasini nashr etgan.

 Tanlangan asarlari 
 
 
 
 
 

 

Turkum:1889-yilda tugʻilganlar
Turkum:1988-yilda vafot etganlar
Turkum:Isroil arabshunoslari
Turkum:Tel-Aviv universiteti oʻqituvchilari
Turkum:20-asr Isroil tarjimonlari
Umayr ibn Saʼd al-Ansoriy

Umayr ibn Saʼd al-Ansoriy  – sahoba. Yoshlik chogʻidayoq otasidan ayrilgan, buning ketidan Umayr va onasi nochor hayot kechirgan. Oxir-oqibat, onasi Madinaning eng boy kishilaridan biri, al-Avs qabilasidan boʻlgan Julos ibn Suvaydga turmushga chiqqan. Umayr endigina oʻn yoshga toʻlganida islomni qabul qilgan va musulmon boʻlgan. Yosh boʻlishiga qaramay, tez-tez masjidga borib turgan.

 

Turkum:Himsdagi Roshidun xalifaligi noiblari
Turkum:Sahobalar
John Medows Rodwell

thumb|St Ethelburga's Bishopsgatedagi Rodwellga bagʻishlangan yodgorlik lavhasi
John Medows Rodwell (1808–1900) – Angliya cherkovining ruhoniysi va islomshunos olim boʻlib, Qurʼonni ingliz tiliga tarjima qilgan.

Rodwell Charlz Darvin bilan Kembrij universitetida tahsil olayotgan paytda doʻst boʻlgan va ular bitirgach ham yozishmalarini davom ettirgan. 1836–1843-yillarda Londonning Saffron Hill shahridagi Avliyo Pyotr cherkovi rektori, 1843–1900-yillarda esa London Avliyo Ethelburga cherkovi rektori lavozimlarida ishlagan.

 Qurʼon tarjimasi 
Rodwellning Qurʼon tarjimasi birinchi marta 1861-yilda nashr etilgan. 1994-yilda Everyman Library tomonidan chiqarilgan nashrda Rodwellning dastlabki xronologik tartibda joylashtirgan suralari anʼanaviy (uzundan qisqaga) tartibga qaytarilgan. Rodwellning eskirgan kirish soʻzi va professor G. Margoliouthning izohlari oʻrniga Alan Johnsning yangi kirish qismi qoʻshilgan, shuningdek, baʼzi eskirgan izohlar ham olib tashlanganJones, Alan (ed.) (1994). The Koran. Everyman Library. London, UK. . pp. ix–xx; xix–xxvii.. Johnsning taʼkidlashicha, Rodwellning tarjimasi Sale (1734), Palmer (1880), Pickthall (1930), Bell (1937-1939) va Arberry (1955) tarjimalariga nisbatan „XIX asr pozitivistik yondashuvi“ va Bibliya matnlariga aniq murojaat qilishi jihatidan ustunlik qiladi, bu esa „Qurʼonni tushunish uchun juda muhim“dir.

 

 
 Qurʼon: Arabchadan tarjima qilingan, suralar xronologik tartibda – 1861-yil birinchi nashri, London, Williams and Norgate nashriyoti.
 Al-Qurʼon loyihasida Jon Medous Rodvellning Qurʼon tarjimasi mavjud

Turkum:1808-yilda tugʻilganlar
Turkum:1900-yilda vafot etganlar
Turkum:Islomni oʻrgangan nasroniy olimlar
Turkum:19-asr britaniyalik tarjimonlar
Abdulgʻofir al-Forsiy

Abdulgʻofir ibn Ismoil ibn Abdulgʻofir ibn Muhammad al-Forsiy  – mashhur fors sunniy muhaddis, tarixchi va eng oliy darajali grammatikachiImam Dhahabi’s Siyar Alam Nubala, Volume 18, Page 19. Imom al-Haramayn al-Juvayniyning shogirdi boʻlgan. Imom Gʻazzoliyning zamondoshi boʻlib, uning birinchi tarjimai hol yozuvchisi ham boʻlganGriffel, Frank (2009). Al-Ghazālī's Philosophical Theology. Oxford: Oxford University Press, Page 21. Bundan tashqari, buyuk Imom Al-Qushayriyning nabirasi ediAl-Zarkali, Khair Al-Din (May 2002 AD). The Flags – Part 4 (15th ed.). Beirut: House of Science for Millions. Page 31. Archived from the original on December 10, 2019..
 

Turkum:1135-yilda vafot etganlar
Turkum:1059-yilda tugʻilganlar
Turkum:Sunniy musulmon ulamolar
Turkum:12-asr huquqshunoslari
Turkum:11-asr huquqshunoslari
Turkum:Mujaddidlar
Turkum:Shofiʼiylar
Usmon ibn Abu al-Os

Usmon ibn Abu al-As Saqafiy (671 yoki 675-yillarda vafot etgan) – sahoba. Banu Saqif qabilasiga mansub boʻlgan. 636–650-yillar oraligʻida xalifa Umar va xalifa Usmon hukmronligi davrida Bahrayn (sharqiy Arabiston) va Ummon (Janubi-sharqiy Arabiston) viloyatlariga noib etib tayinlangan. Noiblik davrida Eronning Sosoniylar sulolasiga qarshi Fars mintaqasidagi harbiy yurishlarga rahbarlik qilgan. Lavozimidan olinishi ortidan Basra shahriga koʻchib oʻtgan va u yerda xalifa tomonidan unga katta yer-mulk ajratilgan. Basrada mashhur olim Hasan al-Basriyga koʻplab hadislarni rivoyat qilgan va aynan shu shaharda vafot etgan.

Usmon 650-yildan keyin xalifa tomonidan lavozimidan ozod etilgan va Basra shahriga koʻchib ketgan. 650-yilning fevral oyida xalifa unga shahar yaqinida, Furot daryosi boʻyida joylashgan al-Ubulla (Apologos) hududidan katta yer-mulk hadya qilgan. Usmon bu yerda har bir ukasi uchun alohida yer ajratgan. Ushbu hududda qazilgan kanal uning nomi uning sharafiga „Shatt Usmon“ deb atalgan. Usmon 671, 672 yoki 675 yilda Basrada vafot etgan.

 

Turkum:Bahrayndagi Roshidun xalifaligi noiblari
Turkum:Sahobalar
Turkum:Sahoba hadis roviylari
Shahla Humbatova

Shahla Humbatova  – 2013-yildan beri Ozarbayjonda inson huquqlari boʻyicha ishlaydigan huquqshunos. Qamoqxona sharoitlari haqida gapirgani uchun advokatlik litsenziyasidan mahrum etilgan. Xalqaro noroziliklarga sabab boʻlgan bu voqeadan soʻng, 2020-yilda AQSh Davlat kotibi Mike Pompeo tomonidan Jasoratli ayol deb tan olingan.

 Hayoti 
U 2013-yilda Ozarbayjonda huquqshunoslik faoliyatini boshlagan, bu yerda inson huquqlari boʻyicha ishlovchi advokatlar onlayn tahqirlarga uchragan holda, hatto litsenziyadan ham mahrum qilinishi mumkin edi. U oʻz mamlakatining konservativ madaniyatida bunday ishlarni olib borishga tayyor boʻlgan ikki ayoldan biridir. U LGBT mijozlarini himoya qilgani uchun tanqid ham, shuhart ham qozongan. Uning misoli boshqalarni ham shu yoʻldan borishga undamoqda.
left|thumb|Uning Jasoratli xalqaro ayol mukofoti

2019-yilda u siyosiy mahbus va jurnalist Mehman Huseynovning yomon qamoqxona sharoitlarida qoldirilgani haqida ochiq gapirgan. Huseynov uning mijozlaridan biri edi va keyinchalik u qamoqxona xizmati tomonidan „notoʻgʻri maʼlumot tarqatgani“ uchun ogohlantirilgan, Ozarbayjon advokatlar assotsiatsiyasi esa unga qarshi ish koʻrish bilan tahdid qilgan. Shundan soʻng qamoqxona unga mijozlarini kirib koʻrishni taqiqladi. Advokatlar assotsiatsiyasi Humbatovani litsenziyadan mahrum qilishga uringani uchun xalqaro tanqidlarga uchradi. Tanqidchilar orasida Xalqaro advokatlar assotsiatsiyasining Inson huquqlari instituti va „Lawyers for lawyers“ (Huquqshunoslar uchun huquqshunoslar) tashkiloti bor edi Advokatlar assotsiatsiyasidan „oʻzboshimchalik“ haqidagi daʼvolarni qaytarib olish soʻraldi.

2020-yil 4-mart kuni AQSh Davlat kotibi tomonidan unga Jasoratli ayol mukofoti topshirildi. AQSh elchisi Earle D. Litzenberger uni qoʻllab-quvvatlash uchun Vashingtonga qaytib keldi. U Ozarbayjondan bu mukofotni qoʻlga kiritgan birinchi shaxs boʻldi. Keyinchalik u oʻz mamlakatida jazolangan narsasi uchun Amerikada mukofotlanganini taʼkidlaydi.

 

Turkum:yashayotgan insonlar
Turkum:21-asr Ozarbayjon huquqshunoslari
Turkum:Ozarbayjon inson huquqlari faollari
Turkum:Ozarbayjon LGBT huquqlari himoyachilari
Turkum:Xalqaro jasoratli ayollar mukofoti sovrindorlari
Turkum:21-asr ayol huquqshunoslari
Turkum:Ayol fuqarolik huquqlari himoyachilari
Elmira Süleymanova

Elmira Teymur qizi Suleymanova (1937-yil 17-iyul – 2024-yil 25-aprel) – ozarbayjonlik kimyogar va davlat arbobi. 2002-yilda Ozarbayjon Respublikasining Inson huquqlari boʻyicha vakili (Ombudsman) etib tayinlangan.

 Hayoti 
Suleymanova 1937-yil 17-iyulda Boku shahrida tugʻilib, Ozarbayjon Davlat universitetining kimyo fakultetini imtiyozli diplom bilan tamomlagan. Keyinchalik Ozarbayjon Milliy fanlar akademiyasi Neft-kimyo jarayonlari institutida laborant boʻlib ishlagan va keyinchalik laboratoriya mudiri lavozimiga koʻtarilgan. 1967-yilda aspiranturani, 1980-yilda doktoranturani tamomlagan. 1988-yildan universitet professori boʻlib ishlagan. 1997-yildan Nyu-York fanlar akademiyasi aʼzosi boʻlgan. 200 dan ortiq ilmiy ishlar muallifi va kimyo sanoati uchun 40 ga yaqin ixtirolarda ishtirok etgan.

Suleymanova neft kimyosi va organik kimyo sohasida mutaxassis boʻlgan. U Birlashgan Millatlar Tashkilotining Iqtisodiy va Ijtimoiy kengashi bilan maslahat maqomiga ega boʻlgan „Ozarbayjon ayollar va taraqqiyot markazi“ notijorat tashkilotining asoschisi va faxriy prezidenti boʻlgan.

Suleymanova 2024-yil 25-aprelda Bokuda 86 yoshida vafot etgan.

 Ombudsman sifatidagi faoliyati 
Ozarbayjon milliy majlisi Suleymanovani 2002-yil 2-iyulda birinchi Ombudsman etib saylagan va uni 2010-yilda qayta shu lavozimga saylagan.

2004-yilda Ramil Safarovga 30 yillik qamoq jazosi berilganida, Suleymanova Safarovning jazosi haddan tashqari qattiq ekanligini va „Safarov ozarbayjon yoshlari uchun vatanparvarlik namunasi boʻlishi kerak“ degan fikrni bildirgan"Zerkalo" gazetasi, Boku, 2004-yil 28-fevral

2015-yilda u Osiyo Ombudsmanlar assotsiatsiyasi vitse-prezidenti etib saylandi va shuningdek, Yevropa Ombudsman instituti aʼzosi ham boʻldi. Ombudsman sifatida u ayollar, keksalar, yoshlar, kambagʻallar va zoʻravonlik qurbonlarining huquqlarini himoya qilishga qaratilgan dasturlarni amalga oshirgan.

Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev uni inson huquqlarini himoya qilishdagi xizmatlari uchun 2007-yilda Shon-sharaf ordeni, 2017-yilda esa Sharaf ordeni bilan taqdirlaganE. T. Süleymanovanın „Şöhrət“ ordeni ilə təltif edilməsi haqqında E. T.Süleymanovanın „Şərəf“ ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı Elmira Süleymanova „Şərəf“ ordeni ilə təltif edilib .

 

Turkum:1937-yilda tugʻilganlar
Turkum:2024-yilda vafot etganlar
Turkum:Bokulik siyosatchilar
Turkum:Bokulik olimlar
Turkum:Ozarbayjon Davlat universiteti bitiruvchilari
Turkum:Ozarbayjonda ombudsmanlar
Turkum:Shon-sharaf ordeni sohiblari
Turkum:Sharaf ordeni sohiblari
Turkum:Shuhrat ordeni sohiblari
Yevropa yoshlar maqsadlari

Yevropa yoshlar maqsadlari – bu Yevropa Ittifoqi (YI) doirasidagi yoshlar siyosati uchun ishlab chiqilgan 11 ta oʻzaro bogʻliq maqsadlar toʻplami boʻlib, yoshlarning kelajakdagi istaklarini aks ettiradi. Ushbu maqsadlar YI Yoshlar Dialogining 6-siklida ishlab chiqilgan va 2019–2027-yillardagi YI Yoshlar Strategiyasiga kiritilgan.

 Yevropa yoshlar maqsadlarining shakllanishi 

Yoshlar Maqsadlari 2017–2018-yillarda (Estoniya, Avstriya va Bolgariya prezidentligi davrida) boʻlib oʻtgan „Yevropadagi Yoshlar: Keyingisi nima?“ mavzusidagi Yoshlar Dialogi chogʻida ishlab chiqilgan. Ushbu tadbir yoshlarning fikrlarini toʻplash va ularning ishtirokida yangi Yoshlar strategiyasini yaratishga yordam berishni maqsad qilgan.

Maqsadlarni ishlab chiqish jarayonida keng konsultatsiyalar va uchta Yevropa yoshlar konferensiyasi (Tallin, Vena va Sofiya) oʻtkazilgan. Maqsadlar, ayniqsa, Yoshlar dialogida faol ishtirok etgan yoshlarning nuqtai nazarini aks ettirishi kerak.

 11 ta Yevropa yoshlar maqsadi 

 Yevropa Ittifoqini yoshlar bilan bogʻlash
 Gender tengligi
 Inklyuziv jamiyatlar
 Axborot va konstruktiv muloqot
 Ruhiy salomatlik va farovonlik
 Qishloq Yoshlarini rivojlantirish
 Hamma uchun Bandlikni taʼminlash
 Sifatli oʻqish
 Hamma uchun boʻsh joy va Ishtirok etish
 Barqaror yashil Yevropa
 Yoshlar tashkilotlari va Yevropa das

 

 

 Yevropa Yoshlar Maqsadlari rasmiy veb-sayti
 YI Yoshlar Dialogi (Yevropa Ittifoqi rasmiy sayti)
Turkum:Yevropa Ittifoqi
Turkum:Yevropada yoshlar huquqlari
Xalqaro yoshlar huquqlari

Xalqaro Yoshlar Huquqlari (XYH), (xitoycha: 国际青年权利会, koreyscha: 국제청소년권리협회) 2009-yilda yoshlar huquqlarini rivojlantirish uchun tashkil etilgan notijorat, nodavlat, siyosiy faoliyatdan tashqari xalqaro tashkilotdir. Uning shiori: „A united force of the youth, by the youth, for the youth and beyond.“ Hozirgi kunga kelib, XYH Xitoyda faoliyat yurituvchi kam sonli yoshlar huquqlari tashkilotlaridan biridir.

 Tarixi 
XYH 2009-yil dekabr oyida Suzhou Singapore xalqro maktabi talabasi Seung Vu Son tomonidan tashkil etilgan. Birinchi inauguratsion konferensiya 2010-yil iyun oyida Soochov universitetida (Xitoy) boʻlib oʻtgan.

2010-yilda tashkilotga xalqaro aʼzolar UNICEFning Voices of Youth blogi orqali qoʻshilgan. Tashkilot har yili turli mavzular asosida faoliyat olib boradi. Yillik mavzular orasida uy va maktablarda jismoniy jazo, Umumjahon boshlangʻich taʼlim va bolalarning sogʻligʻi kabi masalalar boʻlgan.

Tashkilotning hozirda 21 ta mamlakatda aʼzolari mavjud: Misr, Nigeriya, Kamerun, Uganda, Ruanda, Gambiya, Keniya, Madagaskar, Janubiy Afrika, Gana, AQSh, Meksika, Xitoy, Yaponiya, Vyetnam, Hindiston, Pokiston, Yaman, Belgiya, Germaniya va Albaniya. XYH Bolalar huquqlari xalqaro tarmogʻi (Child Rights International Network) aʼzosi hisoblanadi.

 Faoliyati 
Xalqaro yoshlar huquqlari tashkilotining asosiy maqsadlari:
 Butun dunyo boʻylab yoshlar tashkilotlarini birlashtirish
 Yoshlarning ovozini jahon miqyosida eshittirish
 Jahon rahbarlarining qarorlariga taʼsir oʻtkazish
 Yoshlar va bolalarga global eʼtiborni qaratish
 Yoshlarni bugun va ertaga qaror qabul qiluvchilar sifatida qoʻllab-quvvatlash

2011-yilda XYH Xalqaro yoshlar hisobotini tuzib, Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bolalar Fondi (UNICEF) va „Bolalarga nisbatan jismoniy jazoni tugatish global tashabbusi“ga taqdim etgan. 2011-yil 27-mayda tashkilot Xitoy va Mongoliya xalqaro maktablari assotsiatsiyasi tomonidan Xizmat mukofoti bilan taqdirlangan.

Xitoyda XYH tugʻma yurak nuqsoni boʻlgan bolalarning jarrohlik xarajatlarini qoplash dasturini amalga oshiradi.

 

Turkum:Yoshlar huquqlari tashkilotlari
Fouad Abdelmoumni

Fouad Abdelmoumni (arabcha: فؤاد عبد المؤمن) – Marokashlik inson huquqlari himoyachisi va iqtisodchi. 2016-yil 13-fevraldan beri Transparency Maroc (Marokash Shaffoflik Tashkiloti)ning bosh kotibi lavozimida ishlab kelmoqda. 1997-2010-yillarda Al-Amana notijorat tashkilotining bosh direktori boʻlgan.

 

Turkum:Fuqarolik huquqlari himoyachilari
Turkum:yashayotgan insonlar
Turkum:Marokashlik inson huquqlari faollari
Fariba Balouch

220px|thumb|Fariba Balouch 2024-yilda Oq uyda boʻlib oʻtgan „Xalqaro jasoratli ayollari“ mukofoti taqdirlash marosimida
Fariba Balouch (forscha: فریبا بلوچ) – Londonda istiqomat qiluvchi eronlik inson huquqlari faoli. U baluj millatiga mansub boʻlib, Siston va Balujiston viloyatidagi ayollar huquqlari va inson huquqlari himoyasi uchun faoliyat olib boradi. 2024-yilda u Jahon jasoratli ayollari mukofoti bilan taqdirlangan.

U ayniqsa Balujiston viloyatidagi ayollar duch keladigan qiyinchiliklarni ochiq fosh etib, gender tengligi va inson huquqlari buzilishlari sharoitida adolat uchun kurashadi. Uning hayoti va faoliyati „In This Cage“ („Bu qafasda“) hujjatli filmida aks etgan boʻlib, film Siston va Balujistondagi ayollar duch kelgan qiyinchiliklar va mintaqadagi inson huquqlari inqirozini yoritadi.

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Eron ayollar huquqlari himoyachilari
Turkum:Jahon jasoratli ayollari mukofoti sovrindorlari
Keith Hefner

Keith Hefner – nodavlat „Youth Communication“ tashkilotining asoschisi va bosh direktori boʻlib, yoshlar tomonidan va yoshlar uchun jurnal va kitoblar nashr ettirgan. Tashkilot nashrlari orasida Nyu-York shahri oʻsmirlari tomonidan yozilgan YCteen (ilgari New Youth Connections nomi bilan tanilgan) va farovonlik tizimidagi yoshlar uchun Represent (ilgari Foster Care Youth United yoki FCYU) jurnallari bor. Shuningdek, u Michigan shtatidagi yoshlar huquqlari tashkiloti Youth Liberation of Ann Arborning asoschilaridan biridir.

 Hayoti 
Ann-Arbor shahrida oʻsgan Hefner oʻn birinchi sinfda maktab gazetasini direktor senzura qilganini koʻrib, yoshlar yetakchiligidagi media sohasiga qizib qoladi. Tez orada u mahalliy yoshlar faollari uchun FPS jurnalini chiqara boshlaydi(nd) An Interview with Keith Hefner of Youth Communication . W. Clement and Jessie Stone Foundation. Retrieved May 8, 2007..

1971–1979-yillarda Hefner yoshlar huquqlari harakatining milliy nashriyotiga aylangan Youth Liberation tashkilotini boshqargan. Youth Liberation Press uning How to Start a High School Underground Newspaper, Students and Youth Organizing va yoshlar huquqlariga oid boshqa kitoblarini nashr ettirganHefner, K. (1998) „The Movement for Youth Rights: 1945-2000 ,“ Social Policy. Spring 1998. Retrieved May 7, 2007..

1979-yilda Hefner Nyu-Yorkga koʻchib oʻtadi va Chikagodagi yangi yoshlar gazetasidan ilhomlanib, Youth Communicationni tashkil qiladi(nd) An Interview with Keith Hefner of Youth Communication ..

 Tan olinishi 
Hefner yoshlarni rivojlantirish, farovonlik tizimi va yoshlar yetakchiligidagi media sohalaridagi faoliyati uchun koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan. 1989-yilda MacArthur Fellowship mukofotini qoʻlga kiritgan. 1986-yilda Kolumbiya universitetida „Nyu-York shahrining kelajagi“ boʻyicha Charles H. Revson stipendiyasi sohibi boʻlgan. 1997-yilda New York Association of Black Journalists tomonidan „Taʼlim sohasidagi ajoyib yutuqlar uchun“ Luther P. Jackson mukofotini olgan(nd) Youth Communications Staff . YouthComm. Org website. Retrieved May 8, 2007..

 Yana qarang 
 Amerika Qoʻshma Shtatlarida yoshlar huquqlari tarixi
 Sonia Yaco

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Amerikalik bolalar huquqlari himoyachilari
Turkum:Yoshlar huquqlari faollari
Turkum:Amerikalik faollar
Turkum:Yoshlar tarixi
Turkum:MacArthur stipendiyasi laureatlari
Zineb Benani

Zineb Benani (1940-yil 1-yanvarda Sidi-Kasem, Marokashda tugʻilgan) — marokashlik inson huquqlari faoli, sobiq siyosatchi, yozuvchi va rassom. Benani Marokash tarixidagi birinchi ayol siyosatchi hisoblanadi.

Bir necha urinish va muvaffaqiyatsizliklardan so‘ng, Benani 1976-yil 12-noyabrda Sidi-Kasem shahrining to‘rtinchi okrugidagi saylovda g‘alaba qozonib, birinchi ayol siyosatchi sifatida saylandi. Shu bilan u Marokashda shahar kengashi aʼzoligiga saylangan ilk ayol bo‘ldi va Cherarda Beni-Hassen mintaqasidagi mahalliy kommunaning birinchi ayol aʼzosiga aylandi. U shahar kengashining vitse-prezidenti, davlat xizmatchisi va madaniyat komissiyasi raisi lavozimlarida ishlagan. Benani Ommaviy kuchlar sotsialistik ittifoqi (USFP) partiyasi aʼzosi edi. Uning 1976-yildagi saylovi Marokash ayollarining siyosiy tarixi uchun muhim voqea bo‘lib, bu holat 1970-yillardagi siyosiy sharoit va ayollarning ozodligi uchun kurash bilan bog‘liq edi. Ayniqsa, bu davrda ayollar huquqlari Marokashda juda nozik mavzu bo'lgan.

Siyosiy faoliyatidan keyin Benani Sidi-Kasem shahridagi qizlar maktabida o‘qituvchi bo‘lib ishlagan. Keyinchalik, 1990-yillarda Rabotdagi maktab direktori lavozimida faoliyat yuritgan.

Benani madaniyat bilan ham qiziqqan. U 2005-yilda Marokash madaniyat vazirligi zali (Rabot)da o‘zining rasmlarini taqdim etgan ko‘rgazmani tashkil qilgan. Shuningdek, u ayollar huquqlari va umuman inson huquqlari uchun kurashini ifodalovchi sheʼrlar to‘plamini nashr ettirgan.

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:1940-yilda tugʻilganlar
Turkum:Marokashlik inson huquqlari faollari
Abdurahmon ibn Robiʼa

Abdurahmon ibn Rabi’a al-Bahiliy  – Roshidun xalifaligiga xizmat qilgan mashhur arab lashkarboshisi. Birinchi Arab–Xazar urushi, VII asrdagi ilk islomiy fathlar davrida arab qoʻshinlariga boshchilik qilgan. Xazar xoqonligi bilan boʻlgan muhim jang va toʻqnashuvlarga rahbarlik qilgan. Kavkazdagi yurishlari bir necha marta muvaffaqiyatli yakunlangan, shuningdek, magʻlubiyatga uchragan yurishlari ham boʻlgan. 652-yilda Balanjar shahriga uyushtirilgan qamal chogʻida 4 000 askari bilan birgalikda halok boʻlgan.

 Hayoti 
Bahila qabilasidan boʻlgan Abdurahmon ibn Robi’a Zul-Nur yoki Zul-Nun nomi bilan ham tanilgan. U Salmon ibn Robiyaning akasi boʻlgan. Abdurahmon Saʼd ibn Abu Vaqqos bilan Sosoniy forslarga qarshi Qodisiya jangida qatnashgan. Soʻngra 641-yilgacha Kufa shahri qozisi boʻlib xizmat qilgan.

 

Turkum:Roshidun xalifaligi generallari
Crissy Haslam

Crissy Haslam (qizlik familyasi: Garrett, 1958-yil noyabrda tugʻilgan) – amerikalik xayriyachi, bolalar huquqlari himoyachisi. 2011–2019-yillarda Tennessee shtatining birinchi xonimi boʻlib ishlagan, uning eri Bill Haslam esa shu davr mobaynida Tennessee gubernatori lavozimida xizmat qilgan.

 Yoshligi va taʼlimi 
Crissy Garrett 1958-yil noyabr oyida Texas shtatining Houston shahrida Chris va Ed Garrett oilasida tugʻilgan Yoshligida oilasi bilan Tennessee shtatining Memfis shahriga koʻchib oʻtgan va u yerda Saint Mary’s Episcopal maktabida tahsil olgan. 1980-yilda Emory universitetini moliya va marketing yoʻnalishlari boʻyicha tamomlagan. Keyin Knoxvillega koʻchib oʻtib, Tennessi universitetida qabul qilish boʻyicha yordamchi direktor boʻlib ishlagan. 1985-yilda taʼlim sohasida magistr darajasini olgan.

 Tennessee birinchi xonimi (2011–2019) 
2011-yilda eri Bill Tennessee gubernatori lavozimiga qasamyod qilgach, Crissy shtatning birinchi xonimi boʻlgan.

Haslamning birinchi xonim sifatidagi faoliyati bolalarning taʼlimi va oʻqish qobiliyatida ota-onalarning ishtirokini oshirishga qaratilgan edi.

2012-yil 1-iyunda Haslam „Read20 Family Book Club“ loyihasini ishga tushirgan, uning maqsadi bolalar savodxonligini oshirish edi. Dastur ota-onalarga bolalari bilan kuniga kamida 20 daqiqa vaqt oʻqishga sarflashni tavsiya qilgan. Haslam Dolly Partonning Imagination Library tashkilotining faol homiysi boʻlib, uning faoliyatini kengaytirishga yordam bergan.

„Read20 Book Club“dan tashqari, Haslam „Read20 Book Patrol“ni ham ishga tushirgan. Bu dastur bolalar, oilalar va jamoalar oʻrtasidagi hamkorlikni, shuningdek mahalliy huquqni muhofaza qilish organlari bilan hamkorlikni ragʻbatlantirishga qaratilgan. Loyiha Tennesseedagi kam taʼminlangan jamoalar uchun kitoblar bilan taʼminlash vazifasini ham oʻtagan.

 Shaxsiy hayoti 
Crissy Haslam 1981-yilda Knoxvilleda Bill Haslamga turmushga chiqqan. Ularning uch farzandi va yetti nabirasi bor. Haslam „Love Kitchen“ kabi jamoat tashkilotlarida koʻngilli boʻlib ishlagan, bu tashkilot Knoxvilledagi qashshoq va uyda qolgan aholiga ovqat yetkazib berish bilan shugʻullanadi.

 

Turkum:1958-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Amerikalik ayol xayriyachilar
Turkum:Amerikalik ayol faollar
Turkum:Tennessidagi faollar
Turkum:Yoshlar huquqlari himoyachilari
Turkum:Savodxonlikni targʻib qiluvchilar
Turkum:Tennessidagi xayriyachilar
Alqama ibn Mujazziz al-Kinoniy

Alqama ibn Mujazziz al-Mudlijiy al-Kinoniy – islom paygʻambari Muhammad hamda xalifalar Abu Bakr va Umar davrida xizmat qilgan ilk musulmon sarkardalardan biri. Abu Bakr, Umar va ehtimol qisqa muddat xalifa Usmon davrida ham Jund Filastinning yetakchi sarkardasi va noibi boʻlib xizmat qilgan.

 Hayoti 
Alqamaning otasi Mujazziz (baʼzi rivoyatlarga koʻra Muharriz) Kinona qabilasining Mudlij urugʻidan boʻlgan. 630-yildan boshlab paygʻambar Muhammad uni bir nechta harbiy yurishlarga sarkarda qilib tayinlagan. Muhammadning vafotidan keyin xalifa Abu Bakr davrida ham qoʻmondonlik faoliyatini davom ettirgan.

Abu Bakr Alqamani Amr ibn al-Os bilan birga Falastinni fath qilish uchun yuborgan. 636 yoki 637-yilda xalifa Umar Alqama ibn Mujazzizni Falastin hududida yangidan tashkil etilgan harbiy-boshqaruv hududi Jund Filastinning yarmi ustidan boshqaruv huquqni bergan. Falastinning qolgan yarmini esa Alqama ibn Hakim al-Kinoniy boshqargan. Islomiy rivoyatlarga koʻra, Vizantiya (Sharqiy Rim) qoʻshinlari Gʻazo shahrida toʻplangan paytda Alqama ularga qarshi jang qilish vazifasini olgan.

 

Turkum:Roshidun xalifaligi generallari
Xolid ibn Urfuta

Xolid ibn Urfuta musulmonlarning Eronga bosqini davomida harbiy qoʻmondon boʻlgan. Roshidun xalifaligi nomidan Valashobod, Veh Antiok Xusrav (ar-Rumiyya) va Veh-Ardashir shaharlarini qoʻlga kiritgan.

Turkum:Sahoba hadis roviylari
Turkum:Roshidun xalifaligi generallari
Turkum:Arab musulmonlari
Xorija ibn Huzofa

Xorija ibn Huzofa (661-yil 22-yanvarda vafot etgan) – sahoba. Xalifa Umar hukmronligi davrida musulmonlarning Misrni fath qilishida ishtirok etgan musulmon qoʻmondonlaridan biri. Amr ibn al-Os Misr noibi lavozimida xizmat qilgan davrda Xorija qoʻriqlash xizmati va sud ishlariga mas’ul boʻlgan.

 Hayoti 
Xorija ibn Huzofa Makkaning Quraysh qabilasiga mansub boʻlgan. da uning aniq qaysi urugʻdan bo'lganligi boʻyicha ziddiyatli maʼlumotlar mavjud, uning Banu Sahm, Banu Adiy yoki Banu Amir ibn Lu’ayy urugʻlaridan biriga mansubligi aytiladi. Xorija islom paygʻambari Muhammadning sahobalaridan boʻlgan. Paygʻambar Muhammad tiriklik vaqtida Xorija oʻzining jasorati va kuchli otliq jangchisi boʻlganligi bilan ajralib turgan. 640-yilda xalifa Umar uni Amr ibn al-Osning Vizantiya imperiyasi nazorati ostida boʻlgan Misr viloyatini zabt etish yurishlarini kuchaytirish maqsadida Zubayr ibn Avvom boshchiligidagi arab qoʻshinlarining toʻrt qoʻmondonidan biri sifatida yuborgan. Heliopolis jangida musulmonlar gʻalaba qozongandan soʻng, Amr ibn al-Os Xorijaning ukasi Abdullohni Heliopolis shahrini egallash va uning atrofidagi qishloqlar aholisi bilan tinchlik shartnomasi tuzish uchun joʻnatgan. 641-yilning aprelida Bobil qoʻlga kiritilgach, Amr ibn Os Xorijani Fayum vohasi, Germopolis, Ahmim, Bashrudat va Yuqori Misrning boshqa qishloqlarini zabt etish va aholi bilan shartnomalar tuzish uchun yuborgan.

 

Turkum:Roshidun xalifaligi generallari
Turkum:661-yilda vafot etganlar
Turkum:Sahobalar
Safvon ibn Muattal

Safvon ibn al-Mu’attal as-Sulamiy (638 yoki 679-yilda vafot etgan) – sahoba, ilk musulmonlar istilolarida ishtirok etgan arab qoʻmondonlaridan biri. Banu Sulaym qabilasiga mansub boʻlib, islomni birinchilardan boʻlib qabul qilganlardan hisoblanadi. Safvon Muhammadning rafiqasi Oysha bilan karvondan ajralib qolganida munofiq shoir Abdulloh ibn Ubay ibn Salul tomonidan tuhmatga uchragan. Keyinchalik amir etib tayinlangan va Madinadan Basraga koʻchib oʻtgan. Vizantiyaliklarga qarshi Jazira (Yuqori Mesopotamiya) va Armaniston hududlarida olib borilgan harbiy yurishlarda ishtirok etga. Baʼzi da uning Armanistonda halok boʻlgani aytilsa, boshqa maʼlumotlar uning uzoq umr koʻrib, Armaniston noibi lavozimida xizmat qilgan vaqtida vafot etganligini keltirib oʻtgan.

 Hayoti 
Safvon ibn al-Muattal yirik Banu Sulaym qabilasining Zakvon urugʻiga mansub boʻlganLecker 1997, p. 817.. Uning tugʻilgan yili da qayd etilmaganJuynboll 1995, p. 819.. Sulaym qabilasining koʻplab vakillari al-Harra mintaqasida istiqomat qilar edi. Ushbu urugʻning koʻpchiligi Makka shahrida yashab, Quraysh qabilasi bilan yaqin aloqada boʻlishgan. Ulardan farqli ravishda Safvon Madinada yashagan. Safvon paygʻambar Muhammadning 627-yilda al-Muraysiy qudugʻiga yurishidan oldin islomni qabul qilganJuynboll 1995, p. 820..

 

Turkum:Madina kishilari
Turkum:Sahobalar
Turkum:Roshidun xalifaligi generallari
Turkum:679-yilda vafot etganlar
Anna Haava

Anna Haava (tavallud paytidagi ismi Anna Rozali Haavakivi; 1864-yil 15-oktyabrda tugʻilgan – 1957-yil 13-martda vafot etgan) – XIX asr oxiri va XX asrlarda ijod qilgan eston shoiri, yozuvchi va tarjimon. 1922-yilda Estoniya Yozuvchilar uyushmasining asoschilaridan biri boʻlgan. Uning mehnatlari 1930-yilda 3-darajali „Burgut xochi“ ordeni, 1935-yilda 2-darajali Estoniya Qizil Xoch ordeni, 1954-yilda Estoniya SSR Xalq yozuvchisi unvoni hamda „Faxriy belgisi“ ordeni kabi faxriy unvon va mukofotlar bilan taqdirlangan.

 Biografiyasi 
Anna Rosalie Haavakivi 1864-yil 15-oktyabrda Estoniyaning sharqiy qismida joylashgan Peipsiääre cherkovining bir qismi boʻlgan Kodavere qishlogʻida dunyoga kelgan. Haavaning otasi Joosep Haavakivi (1836–1891) 1860-yilda Estoniyaning Punikvere qishlogʻidan boʻlgan Sohvi Janastga uylangan. Haavakivi dehqon oilasida voyaga yetgan. Uning Elisabet ismli opasi (1860–1893) hamda Rudolf ismli ukasi (1870–1950) boʻlgan. Maʼlumotlarga koʻra, otasi skripka chalganida Anna unga qoʻshilib kuylagan, bu esa uning musiqiy isteʼdodini shakllantirib, keyinchalik sheʼriyati va asarlariga katta taʼsir koʻrsatgan.

1873 yilda Anna Haavakivi rasmiy taʼlim ola boshlagan. U dastlab Pataste va Saare-Vanamõisa maktablarida oʻqigan, soʻngra 1880–1884-yillarda Tartutagi Hoffmann nomidagi nemis tili xususiy maktabida tahsil olgan. Shuningdek, Anna Tartutagi nemis tilida oʻqitiladigan Qizlar oliy maktabini ham tamomlagan. Oʻsha davrda ushbu taʼlim turi Estoniya ayollari uchun mavjud boʻlgan yagona oliy taʼlim shakli edi. Shundan soʻng Anna Haava Tartu shahrida bolalar bogʻchasida tarbiyachi boʻlib ishlay boshlagan.

 

 

 https://web.archive.org/web/20080508171200/http://www.las-flores.ru/estonia/history/estonia-great-people-haava.html
 BnF.fr: https://data.bnf.fr/fr/12559787/anna_haava/https://www.worldcat.org/search?qt=worldcat_org_all&q=anna+haava
 Haavaning baʼzi sheʼrlari: https://sisu.ut.ee/ewod/h/haava/poems

Turkum:Rossiya imperiyasi shoirlari
Turkum:Estoniyalik shoiralar
Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar
Turkum:Tarjimonlar
Lydia Koidula

Lydia Emilie Florentine Jannsen (1843-yil 24-dekabrda tugʻilgan – 1886-yil 11-avgustda vafot etgan) – asosan, Koidula taxallusi bilan tanilgan eston shoirasi. Taxallusi Lydia eston tilida „Tong“ degan maʼnoni anglatadi. Unga bu nomni yozuvchi Carl Robert Jakobson bergan, shuningdek, taxallusi Koidulaulik deb ham atalgan.

XIX asr oʻrtalarida Yevropaning boshqa mamlakatlarida boʻlgani kabi Estoniyada ham obroʻli yosh ayol uchun yozuvchilik munosib kasb hisoblanmas edi. Shu sababli Koidulaning sheʼriy ijodi hamda mashhur jurnalist boʻlgan otasi Joxann Voldemar Janssen (1819–1890) uchun yozgan ijod namunalari anonim holda eʼlon qilingan. Shunga qaramay, Koidula oʻz davrining yirik adabiy arbobi, Estoniya teatrining asoschisi sanaladi. U oʻsha davrning taniqli radikali Carl Robert Jakobson (1841–1882) va eston xalq eposi „Kalevipoeg“ (Kalevning oʻgʻli) muallifi Friedrich Reinhold Kreutzwald (1803–1882) bilan yaqin aloqada boʻlgan. Vaqt oʻtishi bilan Koidula Estoniya xalq shoirasi maqomiga ega boʻlgan.

 Biografiyasi 
left|thumb|292x292px|Lydia Jannsenning yoshlik payti (taxminan 1860-yil)
Lydia Jannsen Estoniyaning Vändra (Fennern) shahrida tugʻilgan. 1850-yilda oilasi yaqin atrofdagi Pyarnu shahriga koʻchib oʻtgan. U yerda 1857-yilda otasi Johann Voldemar Jannsen eston tilidagi birinchi mahalliy gazetani tashkil etgan. Lydia esa shu shahardagi nemis tilida oʻqitiladigan gimnaziyada tahsil olgan. Jannsenlar oilasi 1864-yilda Tartu shahriga koʻchib oʻtgan.

Milliy ruhdagi har qanday ifoda, jumladan, mahalliy tillarda oʻz asarlarini nashr qilish Rossiya imperiyasi hududida nozik masala hisoblangan. Biroq imperator Aleksandr II (1855–1881) hukmronligi nisbatan liberalligi bilan ajralib turgan davr boʻlgan, Janssen 1864-yilda imperatorlik senzurasini koʻndira olgan va butun Estoniya boʻylab tarqaladigan birinchi eston tilidagi gazetani chop etishga ruxsat olgan. Pyarnudagi har ikkala mahalliy hamda respublika miqyosida bosiladigan gazeta ham Postimees („Xabarchi“) deb nomlangan. 1873-yilda Lydia harbiy shifokor Eduard Mishelson bilan turmush qurib, Sankt-Peterburg yaqinidagi orolda joylashgan Rossiya harbiy-dengiz bazasi Kronshtadtga koʻchib oʻtgan. 1876–1878-yillar oraligʻida Mishelsonlar oilasi Breslau, Strasburg va Vena shaharlariga safar qilgan. Koidula Kronshtadtda 13 yil yashagan, shu yillar davomida yoz oylarini Estoniyada oʻtkazgan boʻlsa-da, vatanga boʻlgan sogʻinchi hech qachon bosilmagan. Lydiya Koidula uch farzandning onasi edi.

1886-yil 11-avgustda koʻkrak bezi saratonidan vafot etgan. Uning soʻnggi sheʼri „Enne surma – Eestimaale!“ („Oʻlim oldidan – Estoniyaga!“) deb nomlangan.

 

Turkum:Estoniyalik shoiralar
Marie Under

Marie Under (1883-yil 27-martda tugʻilgan – 1980-yil 25-sentyabrda vafot etgan) – eston shoirasi. 14 yil davomida adabiyot boʻyicha Nobel mukofotiga nomzodi qoʻyilgan.

 Yoshlik yillari 
left|thumb|Marie Underning estoniyalik rassom Ants Laikmaa tomonidan 1904-yilda ishlangan portreti|234x234px
Marie Under 1883-yil 27-martda Estoniyaning Reval (Tallin) shahrida dunyoga kelgan. Unig ota-onasi Friedrich (1843–1930) va Liena Under (qizlik familiyasi Kerner; 1854–1934) maktab oʻqituvchilari boʻlgan. Oilada toʻrt farzandning biri boʻlgan Mariening Evangeline (1880–taxminan 1932) ismli opasi, Gotfrid (1881–1882) ismli akasi, Berta (1885–1974) ismli singlisi va Kristfrid (1887–1934) ismli ukasi boʻlgan. Marie nemis tilida taʼlim beruvchi qizlar xususiy maktabida taʼlim olgan. Maktabni tugatgach, bir muddat kitob doʻkonida sotuvchi boʻlib ishlagan. Boʻsh vaqtlarida esa nemis tilida sheʼrlar yozgan. 1902-yilda Marie estoniyalik hisobchi Carl Hacker bilan turmush qurgan. Ular Rossiyaning Moskva shahri yaqinidagi Kuchino shaharchasida istiqomat qilgan. Oʻsha davrda Marie Dagmar va Hedda ismli farzandlarini dunyoga keltirgan. Biroq 1904-yilda Marie va eston rassomi Ants Laikmaa oʻrtasida muhabbat rishtalarini paydo boʻlgan. Laikmaa Marieni sheʼrlarini eston tiliga tarjima qilishga undagan va tarjima qilingan asarlarini mahalliy gazetaga topshirgan.

 Estoniyaga qaytishi 
1904-yilda Mutti taxallusi bilan Marie Under oʻzining birinchi sheʼrini Postimees gazetasida nashr ettirgan.

1906-yilda Marie Under Tallinga qaytib kelgan. 1913-yilda kotib Artur Adson bilan uchrashgan. 1924-yilda Marie Under Carl Hacker bilan ajrashgan va Adson bilan oila qurgan.

 Galereya 

 

 

 Estoniya adabiy jurnali maqolasi da Archived, einst.ee
 Suratlardagi Mari Under, kirmus.ee