Nihat Erim

thumb| 1950-yil 24-martdagi „Oqshom“ gazetasida Nihat Erimning bolalikdagi surati.
thumb| Galatasaroy oʻrta maktab yillari. Nihat Erim (chapda) „Oqshom“ gazetasi 1950-yil 27-martdagi surat.
thumb| Nihat Erim va uning oilasi. „Oqshom“ gazetasida, 1950-yil 17-martdagi surat.
Ismoil Nihat Erim - (1912-yil 17-mart, Kandira, Kojaeli – 1980-yil 19-iyul, Istanbul), turk huquqshunosi, akademik va siyosatchi . Besh yil Turkiya Oliy Millat Majlisida Respublika Xalq partiyasidan deputatlik qilgan. Erim 1948-50-yillar orasida jamoat ishlari vaziri va bosh vazir oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 12-mart memorandumidan keyin 1971-1972-yillarda Turkiya Respublikasi Bosh vaziri lavozimida ishlagan. U 1980-yil 19-iyulda Istanbulning Dragos shahrida inqilobiy soʻl jangarilar tomonidan uyushtirilgan suiqasd natijasida 68 yoshida vafot etdi.

 Hayoti 

 Dastlabki yillari, taʼlimi va akademikligi 
Nihat Erim 1912-yil 17-martda Istanbul viloyatining Qandira tumanida tugʻilgan (hozirda Kojaeli chegarasida joylashgan). U Raif Bey va Majide Xonimning oʻgʻli. Muallif Ahmet Gulen Erim haqidagi doktorlik dissertatsiyasida Erimning tugʻilgan sanasini Erimning kuyovi Akin Oʻnalp tomonidan 1911-yil 4-noyabr deb bildirganligini taʼkidlab oʻtgan.

Galatasaroy litseyini va Istanbul universitetining huquq fakultetini bitirgan. Parij huquq fakultetida doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan. 1939-yilda Anqara universiteti huquq fakultetining „Jamoat huquqi“ kafedrasi dotsenti, 1941-yilda esa professor boʻlgan. Anqara universiteti huquq fakultetida davlat huquqi kurslaridan tashqari siyosiy fanlar fakultetida xalqaro huquq fanlaridan dars bergan. U 1959-1961 yillar oraligʻida Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro huquq komissiyasi aʼzosi boʻlib ishlagan.

1943-1950 yillarda Turkiya Oliy Millat Majlisida deputat sifatida ishlagan. Saka hukumatida jamoat ishlari vaziri, Gunaltay hukumatida bosh vazir oʻrinbosari lavozimlarida faoliyat yuritgan. Demokratik partiya mahalliy saylovlarga boykot eʼlon qilganidan soʻng u 1946-yil 30-mayda shunday degan edi: "Ijtimoiy tuzumda chuqur tartibsizliklar kuzatilsa, ularni bartaraf etishning yoʻli, Ozodlik xudosining ustiga bir roʻmol yopmoq va yuqoridan quyigacha hokimiyat oʻrnatmoqdir ". CHP muxolifatga aylanganidan soʻng u partiyaning matbuot organi Millatning bosh muharriri boʻldi. Bu gazeta 1953-yilda yopilgach, 1955-yilgacha „Yangi Millat“ va „Xalqchi“ gazetalarini nashr qildi. Bosh vazir Adnan Menderesning iltimosiga binoan u Kipr Respublikasi Konstitutsiyasini tayyorlashda ishtirok etgan. 1961-yili Turkiya Oliy Millat Majlisiga CHP deputat sifatida qaytdi. U CHP ichida Ismet Inoni boshlagan " Oʻrtaning chapi " harakatiga qoʻshildi va keyin CHPdan chiqib , Respublika Ishonch partiyasini tuzdi. Professor Doktor Turhan Feyzi oʻgʻli bilan birga muxolifatda turdi.

1971-yil 12-martdagi Memorendumdan keyin unga CHPdan chiqish sharti bilan hukumatni tuzish topshirildi. 1971-yil 26-martda u tuzgan harbiy xunta hukumati 1971-yil 3-dekabrda isteʼfoga chiqgan. Unga hukumatni qayta tiklash topshirildi va u oʻrnatgan 34-prezident Turkiya Respublikasi hukumati 1972-yil 22-maygacha hokimiyatda qoldi. U 1961-yilgi Konstitutsiya Turkiya uchun “hashamatli” ekanligini taʼkidladi va 12-mart kuni Memorendumni chiqarganlarning koʻrsatmalariga muvofiq, u Konstitutsiyaning 40-moddasiga oʻzgartirishlar kiritgan. Husayn Inan va Yusuf Aslanning qatl etilishiga sabab boʻlgan " Balyoz operatsiyasi " deb nomlanuvchi amaliyotlarni boshlagani uchun Deniz Gezmish „Balyoz“ laqabini oldi. iqtibos keltirish kerak U 1977-yilgacha Respublika Senatida kvota senatori lavozimida ishlagan.

 Shaxsiy hayoti 
U 1911-yilda Bayan Kamile bilan turmush qurgan va u Ishik Osim (1937) va Ayshe Ishil Önalp (1940)ning otasi.

 Kitoblari 
U Kipr haqidagi xotiralari va kuzatishlarini jamlab 1975-yilda „Men bilgan va koʻrgan Kipr“ nomli kitobini nashr etgan. Oʻlimidan yillar oʻtib, Qurilish kreditlari nashrlari tomonidan „12-mart xotiralari“ va „Kundaliklar“ kitoblari nashr etilgan.

 Oʻlimi 
1979-yilning 15-iyulida uyiga portlovchi moddalar tashlanganida hech qanday zarar koʻrmagan Nihat Erim bir yildan soʻng Istanbulning Maltepe Dragos shahridagi dengiz klubi oldida Dev-Sol jangarilari tomonidan uyushtirilgan suiqasd natijasida halok boʻldi. (1980-yil 19-iyul) . Voqea joyida "Fashist Gun Sazakdan keyin inqilobchilarning qiynoqlari va oʻldirilishiga norozilik bildirgan fashist Erimni ham jazoladik. (Inqilobiy chap)" deyilgan bayonot topildi. Uning oʻlimi butun Turkiya boʻylab katta taʼsir oʻtkazdi, Bulent Ejevit va Alparslan Turkesh milliy birlikka chaqirdi va matbuot katta munosabat bildirgan.

1980-yil 22-iyulda oʻtkazilgan dafn marosimidan soʻng Zinjirlikuyu qabristoniga dafn qilindiMeydan-Larousse Büyük Lügat ve Ansiklopedisi, Cilt:4 s.319. Meydan Yayınevi, İstanbul..

 Manba 

 Tashqi 

 
 İsmail Nihat Erim Biyografisi4 Aralık 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Turkum:Turkiya Bosh vazirlari
Turkum:1980-yilda vafot etganlar
Turkum:1912-yilda tugʻilganlar