Afgʻoniston va Eron chegarasi

Afgʻoniston va Eron chegarasi uzunligi xalqaro chegara boʻlib, shimolda Turkmaniston bilan uch tomonlama chegara nuqtasidan janubda Pokiston bilan uch tomonlama chegara nuqtasigacha boradi.
thumb| Afgʻoniston va Eron oʻrtasidagi chegara xaritasi

 Tavsifi 
Chegara Harirud daryosining Turkmaniston bilan uch tomonlama chegara nuqtasidan boshlanadi va Eronning Toybod shahridan sharqda quruqlikda davom etadi. Keyin chegara Daryocha-yi Namakzor va Daqqi Patirgon shoʻr koʻllari orqali oʻtadigan bir qator qisqa toʻgʻri chiziqlardan oʻtadi; Eron hududining ikkita „tumshugʻi“ bu qism boʻylab Afgʻonistonga chiqadi. Oʻrtadagi „Turk qismi“ (pastga qarang) tekislik boʻylab bir qator toʻgʻri chiziqlardan iborat boʻlib, janubda baʼzi togʻlar boʻlib, chegara sharqqa keskin burilib ketadigan Koʻhi Siyoh togʻida tugaydi. U janubga burilishdan oldin Hamun koʻlini kesib oʻtadi va u yerda Juyi Siksar daryosi boʻylab Hilmand daryosiga qoʻshilishgacha boradi. Chegara janubi-gʻarbga, Koʻhi Malik Solih togʻidagi Pokiston bilan uch tomonlama chegara nuqtasiga boradigan uzun toʻgʻri chiziqdan iborat.

Chegara asosan qurgʻoqchil, yashash uchun qulay boʻlmagan, aholisi kam boʻlgan hududdan oʻtadi, asosiy chegara oʻtish joyi joylashgan Zobul-Zaranj hududi bundan mustasno.

 Tarixi 
Persiya va Afgʻoniston oʻrtasidagi chegara 1872—1935-yillarda Parij shartnomasi (1857) asosida uchinchi tomon arbitrajlari tomonidan rasmiylashtirilgan boʻlib, unda Fors va Afgʻoniston oʻrtasidagi har qanday nizoni Britaniyaga arbitrajga topshirishga rozi boʻlgan (oʻsha vaqtda Britaniya Hindistonning katta qismini, shu jumladan hozirgi Pokistonni ham nazorat qilgan). 1860-yillarda Afgʻoniston va Persiya oʻrtasidagi bir qator toʻqnashuvlar Fors shohi Nosiriddinshoh Qojarni inglizlardan Afgʻoniston-Persiya chegarasini rasmiylashtirishni talab qilishga undadi. 1872-yilda ser Frederik Jon Goldsmid boshchiligidagi qoʻmita tomonidan Bandadan Koʻhi Malik Siyohga (zamonaviy Afgʻoniston-Eron-Pokiston chegarasidagi tepalik) Hilmand daryosi orqali oʻtgan yoʻnalish boʻyicha qoʻpol delimitatsiya taklif qilingan. Ikkala tomon ham bu taklifni qabul qilishdi, ammo oʻsha paytda u amalga oshirilmadi.

thumb| Afgʻonistonning Nimroʻz viloyatidagi Zaranj gʻarbidagi Abresham (Ipak koʻprigi) chegara oʻtish joyi

Goldsmid chegarasi, ayniqsa, Hilmand yoʻnalishining oʻzgarishi hisobga olinsa, yetarli emasligi isbotlandi va shu sababli keyingi oʻn yilliklar davomida uch qismga boʻlingan aniqroq chegara belgilandi: shimoliy qismi 1888—1891-yillarda Xuroson va Seistondagi Britaniya bosh konsuli va general CS Maklin tomonidan, janubiy qismi 1903—1905-yillarda polkovnik ser Genri Makmahon tomonidan va nihoyat oʻrta qism 1934—1935-yillarda Turkiya generali Fahrettin Oltoy tomonidanInternational Boundary Study No. 6 – Afghanistan-Iran Boundary (PDF), 20 June 1961, retrieved 16 September 2018Encyclopædia Iranica – Boundaries of Afghanistan, retrieved 16 September 2018. Har bir demarkatsiyadan keyin chegara ustunlari oʻrnatildi, bu chegaraning daryo boʻlmagan qismlarida jami 172 ta ustun oʻrnatilishiga olib keldi.

Chegaraning oʻzi 1935-yildan keyin bahsli emas edi, biroq mintaqada suv resurslarini taqsimlash boʻyicha kelishmovchiliklar koʻp yillar davomida davom etib keldi va 1973-yilgacha toʻliq hal etilmadi.

 Chegara oʻtish joylari 
thumb| Afgʻonistondagi Islom qal’asiga Eronning Toybodidan kirish nuqtasi
Afgʻoniston – Eron chegara oʻtish joylari:
 Afgʻon nazorat punktlari Eron nazorat punktlariIslom Qal’a (Hirot viloyati)Toybod (Razaviy Xuroson ustoni)Abu Nasr Farohiy (Faroh viloyati)Mohirud (Janubiy Xuroson ustoni)Zaranj (Nimroʻz viloyati)Milak (Siston and Balujiston ustoni)

 Chegara yaqinidagi aholi punktlari 

 Afgʻoniston 

 Choh Sagak
 Islom Qal’a
 Qalatayi Nazarxon
 Korizi Ilyos
 Komisari
 Mirzo Abu Bakr
 Pish Rabot
 Tahonayi Chohi Sangar
 Zaranj

 Eron 

 Jannatobod, Turbati Jom
 Qalatayi Kabud
 Kamanayi Muhammadxon
 Kamari Yusuf
 Katamak, Hirmand
 Malu Paʼin
 Masumobod, Zirkuh
 Musaobod
 Posgohi Koʻragon
 Qal’a Burj
 Toybod
 Zobul

 Yana qarang 

 Erondagi afgʻonlar

 

Turkum:Xalqaro chegaralar
Turkum:Afgʻoniston chegaralari
Turkum:Eron chegaralari
Turkum:Afgʻoniston va Eron chegarasi
Turkum:Eronning tarixiy geografiyasi