Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Orujeynaya palata

Orujeynaya palata (Qurolaslaha palatasi) — Moskva Kremlidagi qad. rus muzeyi. 16-asrda aslahaxona sifatida tashkil qilingan; maxsus qurilgan binoda joylashgan (1844—51, meʼmori K. Ton). 16-asr 2-yarmi —18-asr boshlarida qurol, qimmatbaho taqinchoqpar, saroy roʻzgʻor buyumlari tayyorlash, sotib olish, saqlash markazlari tarzida shakllangan. 1960-yildan Moskva Kremli Davlat muzeylari tarkibida. Orujeynaya palatada Rossiya, Gʻarbiy Yevropa, Old Osiyodagi bir qator mamlakatlarda 5—20-asr boshlarida yaratilgan amaliy bezak sanʼa-ti namunalari, qurol-aslahalar, oʻyma naqshli, emal. qimmatbaho toshlar va boshqa bilan bezatilgan oltin va kumush idishlar, taqinchoklar, zar va dur tikib bezatilgan badiiy buyumlar, mato, hokimlik ramzi boʻlgan narsalar, serhasham ot abzallari va boshqa saqianadi. Orujeynaya palatada Oʻzbekiston hududida tayyorlangan badiiy hunarmandlik asarlari namunalari (baxmal, zandonachi kabi mato; zarbof liboslar, zardoʻzi buyumlar, Buxoro amirining taxti va boshqalar) ham saqlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Moskva
Orf Karl

Orf Karl (1895.10.7 - Myunxen — 1982.29.3) — nemis kompozitori, pedagog, dramaturg. Myunxendagi Musiqa sanʼati akademiyasida taʼlim olgan (1913—14). Bavariya sanʼat akademiyasi (1950), Rimdagi "Santa-Chechiliya" akademiyasi (1957) va boshqa akademi-yalar aʼzosi. Zalsburg (Avstriya) dagi xalqaro Musiqiy tarbiya instituti (hozirgi O. instituti) asoschisi va birinchi rahbarlaridan (1962-yildan). Zamonaviy drama teatri, misteriya (Oʻrta asr diniy te-atri) shakllari, marionetkalar, teatri, karnaval va boshqalarning ifodaviy vositalaridan foydalanib, musiqali spektaklning yangi ni yaratgan (mas, "sahnaviy kantata", "sahnaviy konsert" va boshqalar). "Karmina Burana" (1936), "Katulli karmina" (1942), "Afrodita triumfi" (1951), "Antigona" (1949), "Shoh Edip" (1959), "Pro-metey"(1967) va boshqa asarlari mashhur. O. 1930-yillarda kashf etgan bolalar mu-siqiy tarbiya tizimi, shuningdek, bolalar uchun maxsus ishlab chiqqan mu-siqa cholgʻulari ( sozshunos K. Zaks hamda cholgʻular ustasi K. Mendler bilan birgalikda) koʻpgina mamlakatlarda keng joriy etilgan. Germaniya Millim mukofoti bilan takdirlangan (1979).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1895-yilda tugʻilganlar
Turkum:1982-yilda vafot etganlar
Turkum:10-iyulda tugʻilganlar
Turkum:29-martda vafot etganlar
Orxit

Orxit (yunoncha: orchis — moyak. itis — yalligʻlanish) — moyakning yalligʻlanishi. Koʻpincha yuqumli kasalliklar (gripp, tepki, sil va boshqalar) asorati sifatida yoki yorgʻoqqa shikayet yetishi oqibatida (qarang Jinsiy aʼzolar) paydo boʻladi. Kasallik birdan boshlanadi: gavda temperaturasi koʻtariladi, moyak qattiq ogʻriydi, kattalashib, tarang tortadi va bezillab turadi. Kasallik belgilari paydo boʻlishi bilan vrachga murojaat etish va uning koʻrsatmalariga qatʼiy amal qilish zarur, aks holda yalligʻlanish jarayoni avj olib moyak funksiyasiga jiddiy putur yetishi mumkin. Bemor oʻrinda yotishi va suspenzoriy taqishi lozim. Yalligʻlanish jarayoni tarqalib, temperatura normallashgandan keyin ham suspenzoriy taqish yoki siqib turadigan trusik (plavki) kiyib yurish kerak vaqtincha jinsiy aloqadan oʻzni tiyish tavsiya etiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Orxus

thumb|300px|right|Orxus 
Orxus — Daniyadagi shahar, Yutlandiya yarim orolning sharqida. Orxus amtining maʼmuriy markazi. Aholisi 217,2 ming kishi (2000). Orxus-Bugt qoʻltigʻidagi port. Mashinasozlik, kimyo, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Un-t bor. Shahar 10-asrdan maʼlum. Meʼmoriy yodgorliklardan gotika sobori va cherkov (11 —15-asrlar) saqlangan. "Eski shahar" qismi ochiq osmon ostidagi meʼmoriy muzey hisoblanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Daniya
Orsha

Orsha — Belorussiyaning Vitebsk viloyatidagi shahar. Dnepr daryosi boʻyida. Yirik temir yoʻl tuguni. Aholisi 125,7 ming kishi (1998). Zigʻir tola kombinati, stanoksozlik, asbobsozlik, "Legmash" va boshqa zavodlar; qurilish materiallari, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. O. dastlab (Rsha shaklida) 1067-yilda tilga olingan. 1359-yildan Litva va Polsha tarkibida, 1772-yildan Rossiya imperiyasi tarkibida boʻlgan. Shaharda Bogoyavleniye monastiri (17-asr boshlari), barokko cherkovi bilan uniat monastiri (18 a.) saqlanib qolgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Orqa Ili Olatovi

Orqa ili olatovi - Tyanshan sistemasidagi togʻtizmasi. Qozogʻiston, Qirgʻiziston chegarasida. Uzunligi 350 km. Eng baland joyi 4973 m (Talgar choʻqqisi). Granit, konglomerat, ohaktosh va sla-netslardan tarkib topgan. Baʼzi choʻqqilari muzliklar bilan qoplangan (484 km²). Shimoliy yon bagʻirlaridan Ili daryosining chap irmoqlari oqib tushadi. Togʻ etaklari quruq dashtlardan iborat, balandrokda buta, dasht oʻsimliklari oʻsadi, oʻtloqlar va oʻrmonlar (olma, togʻterak, qoraqaragʻay) mavjud. Shimoliy etagida Olmaota shahri joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Oʻrta Osiyo
Orqa miya nervlari

Orqa miya nervlari - odamda orqa miyadan boshlanadigan nervlar. Orqa miya nervlarin. 31 juft: 8 juft boʻyin, 12 juft koʻkrak, 5 juft bel, 5 juft dumgʻaza va 1 juft dum nervi. Orqa miya nervlarin. gavda muskullariga, teriga tarqaladi. Orqa miya nervlarin. va ularda hosil boʻlgan boʻyin, yelka, bel, dumgʻaza va dum nerv tolalari, teri, ichki aʼzolar va butun gavda skelet muskullarini markaziy nerv sistemasi bilan bogʻlaydi (innervatsiya). Orqa miya nervlarin. tarkibida sezuvchi va harakatlantiruvchi tolalar boʻladi. Qoʻzgʻaluvchanlik aʼzolarda, muskullarda va terida joylashgan nerv oxirlari (retseptorlar) orqali sezgini qabul qilib markaziy nerv sistemasiga, u yerdan harakatlantiruvchi nervlar orqali ishchi aʼzolarga kerakli javob impulslarini yetkazadi. Taʼsirlarni oʻtkazish tezligi oʻrtacha 0,5– 120 m.ga teng, yoʻgʻon diametrli nervlarda tezroq boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Nerv sistemasi
Orqa miya soʻxtasi

Orqa miya soʻxtasi - zaxm kasalligining uchinchi yoki toʻrtinchi davrida orqa miyaning orqa ildizi va orqa ustunlarida roʻy beradigan degenerativ oʻzgarishlar. Bunda bemor muvozanatini yoʻqotadi, yurganida oyoklarini keng tashlab, koʻzi bilan kuzatib bosadi, koʻzini yumishga toʻgʻri kelsa, gandiraklab yiqilib tushishi ham mumkin. Soʻxtaning oxirgi bosqichida butunlay yura olmay qoladi. Bundan tashqari, pay reflekslari yoʻqoladi, boʻgʻimlar kechasi qattiq ogʻriydi, koʻzning koʻrish layoqati susayadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Orqa Olay tizmasi

Orqa olay tizmasi - Pomirning shim.dagi togʻ tizmasi, Olay vodiysini jan.dan oʻrab turadi. Asosan, Qirgʻiziston va Tojikiston chegarasida. Uz. 240 km, eng baland joyi 7134 m. Slanets, ohaktosh, qumtosh va konglomeratlardan tarkib topgan. Shimoliy yon bagʻri uzunroq. Yon bagʻirlarining quyi qismida togʻdasht va togʻ-oʻtloq oʻsimliklari oʻsadi, balandrokda — abadiy qor va muzliklar yotadi (1436 km²). Orqa Olay tizmasit.dagi Qizilort dovoni (4280 m) orqali Oʻsh — Xorugʻ avtomobil trakti oʻtgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Tojikiston togʻ tizmalari
Turkum:Qirgʻiziston geografiyasi
Turkum:Qirgʻiziston va Tojikiston chegarasi
Orqatogʻ

Orqatogʻ —Kunlunning markaziy qismidagi togʻ tizmasi, Xitoy hududida. Uz. 650 km. Eng baland joyi 7723 m (Ulugʻmuztogʻ choʻqqisi, Kunlundagi eng baland choʻqqi). Asosan, granit, gneys va qumtoshlardan tuzilgan. Choʻqqilari yassi, yon bagʻirlari qiya, hamma qis-mida qurum toshlar uchraydi. Toshloq choʻllar, koʻlli botiqlar va vodiylar bor. Togʻ tepalari adabiy qor va muzliklar bilan qoplangan. Shim. yon bagʻrida oltin konlari topilgan. Tizmani 1884 yilda rus sayyohi N. M. Prjevalskiy tadqiq etgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Xitoy geografiyasi
Turkum:Sinszyan-Uygʻur muxtor rayoni
Turkum:Tibet muxtor rayoni
Osaka

Osaka — Yaponiyadagi shahar. Xonsyu orolining janubiy qismida. Osaka prefekturasining maʼmuriy markazi. Aholisi 2,6 mln. kishi (2000). O. — kattaligi va iqtisodiy ahamiyati jihatdan mamlakatda 2-oʻrinni egallaydi. Transport yoʻllarining muhim tuguni. Ichki Yapon dengizi sohilidagi yirik port (yiliga 90 mln. t dan ortiq yuk ortibtushiriladi). Itami aeroporti xalqaro ahamiyatga ega.

O. — mamlakatning savdo-moliya markazi. Fond, sholi, paxta birjalari, banklar bor. Ogʻir sanoat markazi (jumladan, poʻlat, prokat, rangli metall buyumlari ishlab chiqariladi). Aniqmashinasozlik, kemachilik, energetika, priborsozlik va stanoksozlik, toʻqimachilik, kimyo-farmatsevtika, yogʻochsozlik, poligrafiya, sement, oyna-keramika sanoati korxonalari mavjud. 1933-yilda metropoliten qurilgan. 13 universitet va boshqa oliy oʻquv yurtlari, nafis sanʼat muzeyi va boshqa muzeylar, planetariy, teatrlar, botanika va hayvonot bogʻlari bor.

Shahar 4—7-asrlardan tilga olingan. Dastlab Naniva, 15-asrdan O. deb atalgan. 16-asr oxiridan O. mamlakat hoki-mining qarorgohi va yirik savdo shahri. Oʻrta asr meʼmoriy yodgorliklaridan ibodatxonalar, qasr va boshqa bor. 1970-yilda shaharda "EKSPO—70" butun jahon koʻrgazmasi boʻlib oʻtgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Yaponiya shaharlari
Osvensim

Osvensim — Polshaning jan.da, Sola daryosi boʻyida joylashgan shahar. Aholisi 46 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Kimyo sanoati rivojlangan. 1940—45 yillarda O. (nem. Aushvits) yaqinida nemis fashistlari konslageri boʻlgan. O.da 4 mln.dan ziyod kishi qirgʻin qilingan. 1945-yil 27-yanvarda Sovet armiyasi tomonidan ozod etilgan. Sobiq konslager hududida muzey ochilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Osetin tili

Osetin tili — hind-yevropa tillari oilasining eroniy tillar guruhiga mansub, asosan Shimoliy Osetiya Alaniyada va Janubiy Osetiya muxtor viloyatida, shuningdek, Kabarda-Balkariyada tarqalgan til. 500 mingdan ortiq kishi soʻzlashadi. 2 asosiy lahjasi bor: adabiy tilga asos boʻlgan iron lahjasi va digor lahjasi. Digor lahjasi Shimoliy Osetiyaning gʻarbida, iron lahjasi esa Shimoliy Osetiyaning qolgan hududlarida va Janubiy Osetiyada qoʻllanadi.

Osetin tilining oʻziga xos tomoni shundaki, u ham qad. Yevropa tillari, ham Kavkaz tillari bilan uzoq yillar aloqada boʻlgan. Natijada boshqa eroniy tillardan farqli ravishda uning fonetikasida portlovchi boʻgʻiz undoshlari, morfo-logiyasida koʻp kelishikli agglyutina-tiv turlanish paydo boʻlgan.

Yozuvi 18-asr oxiridan mavjud. 1844-yilda akademik A. Shyogren kirillitsa asosida yozuv yaratgan edi. Osetin tili 1923—38 yillarda lotin grafikasidan foydalangan. 1938-yildan yozuvi rus grafikasi asosida; jan. osetinlar 1938—54 yillarda gruzin yozuvidan foydalanganlarOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Tillar
Osetinlar

Osetinlar (oʻzlarini — iron, digoron deb ataydilar) — Rossiya Federatsiyasi (402,6 ming kishi; Shimoliy Osetiyada 335 ming kishi) va Gruziyadagi (164 ming kishi; Janubiy Osetiyada 65 ming kishi) xalq. Umumiy soni 598 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Osetin tilida soʻzlashadi. Dindorlari — asosan, pravoslavlar, sunniy musulmonlar ham bor. Etnogenezi jihatidan forsiy xalq hisoblanadi. O.ning shakllanishida skiflar, sarmatlar, alanlar hamda Shimoliy Kavkazning qad. aholisi ishtirok etgan. Alanlar O.ning eng yaqin ajdodlari hisoblanadi. O.ning aksariyati sanoatda band, shuningdek, tekisliklarda dehqonchilik va togʻli tumanlarda chorvachilik (qoʻychilik) bilan shugʻullanadilarOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Millatlar
Ocetpcimohlap

Ocetpcimohlap (Acipenseridae) -suyak-togʻayli baliklar turkumi (qarang Bakrabaliq).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Osiyo (gazeta)

Osiyo — jadidlar gazetasi. 1908-yil 9-apreldan Toshkent shahrida A. Bektemirov muharrirligida nashr etilgan. "Xurshid", "Shuhrat" gazetalari ishini davom ettirib, maorif sohasidagi islohotlar, dunyoviy ilmlarni oʻrganish zarurligi, maʼnaviy va iqtisodiy masala-muammolar toʻgʻrisida yozilgan maqolalar va sheʼrlarga keng oʻrin ajratgan. A. Ibrohimov, Munavvarqori, A. Avloniy va boshqa jadid adiblarining maqolalari eʼlon qilingan. Jami 5 soni chiqqach, Chor mustamlakachi maʼmurlari tomonidan yopilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Gazetalar
Turkum:Oʻzbekiston gazetalari
Osiyo antitsikloni

Osiyo antitsikloni, Markaziy Osiyo antitsikloni, Sibir antitsikloni — Osiyo ustidagi yuqori atmosfera taʼsirining mavsumiy markazlaridan biri. Qish oylarining koʻp yillik oʻrtacha haritalarida Osiyo ustida joylashgan yuqori bosimli maydon. Osiyo antitsikloni markazida oʻrtacha bosim 1030 dan past boʻlmaydi. Bu sovigan quruklik ustida antitsiklonlarning tez-tez shakllanishi, ularning kuchayishi va turib qolishining statik natijasidir. Bunga mahalliy topografiya va orografiyaning taʼsiri juda katta. Osiyo antitsikloni uyushgan joyda alohida antitsiklon yoki oʻrkachlarning Tinch okean tomon muttasil harakati kuzatiladi va yuqori bosimli subtropik zona jonlanib turadi. Yezda Osiyo antitsikloni oʻrnini Gʻarbiy Osiyo termik depressiyasi egallaydi. Osiyoning materik qismida Osiyo antitsikloni davrida sovuq (yer yuzasiga yaqin qatlamlarda), sokin, kam bulutli, kam qorli ob-havo xukmronlik qiladi. Eng past temperatura Osiyo antitsiklonining shimoli-sharqida (Verxoyansk shahrida) kuzatiladi. Bunda temperatura —70° gacha pasayadi, yanvar oyidagi oʻrtacha temperatura —50°dir. Osiyo antitsiklonining pastki qatlamlarida sovuq havoning chiqib ketishiga Sayan, Oltoy va boshqa togʻ tizmalari toʻsqinlik qiladi, shuning uchun Osiyo antitsikloni statsionar turgʻun antitsiklondir. Osiyoning sharqiy chekkalarida, sharq va jan.sharqdan ahyon-ahyonda dengiz havosi bostirib kelishi natijasida antitsiklonning markaziy rayonlariga qaraganda qish issiqroq boʻladi. Osiyo antitsiklonining jan.-gʻarbiy qismi Oʻrta Osiyo hududiga taʼsir qilib, bu yerda turgʻun, ochiq, tinch ob-havoga sabab boʻladi. Yozda Osiyo antitsikloni Osiyo depressiyasiga almashinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Osiyo depressiyasi

Osiyo depressiyasi, Janubiy Osiyo depressiyasi — Osiyo ustida paydo boʻladigan past bosimli barik maydon. Yozda Oʻrta Osiyoning janubi-sharqida quruq va issiq ob-havoni yuzaga keltiradigan frontsiz, 2 berk izobara bilan oʻralgan past bosimli, siklonli, sirkulyasiyasi yaxshi ifodalangan kuyi troposferada sodir boʻladi. Osiyo depressiyasi oʻrtacha 2,2—2,5 kun, baʼzi vaqtlar 5—7 kungacha davom etishi, shu davrda temperatura 40—45° gacha koʻtarilishi mumkin. Osiyo depressiyasi vaqtida eng past temperatura 30°. Osiyo depressiyasi qancha koʻp koʻtarilsa va uning mavjud davri kan-cha uzoq boʻlsa — yoz issiq, aks holda salqin keladi. Shamol va changtoʻzonlar koʻtariladi, uzoqni koʻrish sezgirligi 4–10 km gacha kamayadi.

Osiyo depressiyasi markazidagi bosim iyul oyida taxminan 995 gPa. Uning jan. qismi ekvatorial depressiya, yaʼni Osiyo materigining ekvatorial qismida qizigan va tropik kengliklarga siljigan havodan, shim. qismi esa materik ustida koʻp uchraydigan siklonlardan tashkil topadi. Osiyo depressiyasi yoz oylarining oʻrtacha koʻp yillik haritalarida beriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Osiyo taraqqiyot banki

Osiyo taraqqiyot banki – xalqaro mintaqaviy bank. Bankni tuzish haqidagi bitim 15 ta davlat hukumatlari tomonidan imzolangan boʻlib 1966-yil 22-avgustda kuchga kirgan. OTB tarkibiga aʼzo sifatida BMTning iqti-sodiy va ijtimoiy masalalar boʻyicha Osiyo—Tinch okean komissiyasiga aʼzo boʻlgan davlatlargina kiritilishi mumkin. Hozirda bankka 68 mamlakat aʼzo. Bank faoliyatining asosiy maq-sadi Osiyodagi rivojlanayotgan mamlakatlar iqtisodiy taraqqiyotiga va tashqi savdosiga koʻmaklashishi, moli-yaviy, texnik va iqtisodiy yordam koʻrsatish. Bank xususiy sektorni ri-vojlantirishga, mintaqaviy hamkorlik va atrof muhit tozaligini saqlashga alohida eʼtibor qaratadi. OTB tomonidan 1968—83 yilda 9,2 mlrd. dollar odatdagi kredit va 4,2 mlrd. dollar maxsus fond krediti berilgan. OTBning nizom jamgʻarmasi – 43,6 mlrd. AQSH dollariga teng . Bankning har qanday qarorini hamkorlikda 1/3 ovozga ega boʻlgan AQSH va Yaponiya toʻxtatib qoʻyishi mumkin. Ularning har biri nizom jamgʻarmasining 15,9% miqdorida ulushga ega. Shuningdek, bank huzurida 2 maxsus fond faoliyat koʻrsatadi – Osiyo taraqqiyot fondi va Texnika yordami maxsus fondi. Bankka rivojlangan davlatlarning taʼsiri katta: mablagʻlarning 50% ularga tegishli. Shtab kvartirasi Manila (Filippin)da. Oliy organi – Boshqaruvchilar kengashi. Yaponiya vakili hamisha bank prezidenti boʻladi. Oʻzbekiston Respublikasi 1995 yilda OTBga aʼzo boʻlgan. Respublikaning ushbu bankdagi kvotasi 310,5 mln. AQSH dollarini tashkil etadi. hozirgi paytda Oʻzbekistonda OTB ishtirokidagi umumiy miqdori 625,5 mln. AQSH dollariga teng boʻlgan 13 ta loyiha amalga oshirilmoqda.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Xalqaro banklar
Turkum:Bank
Turkum:Bankga oid chala maqolalar
Osiyo-tinch okean iqtisodiy hamkorligi

Osiyo-tinch okean iqtisodiy hamkorligi — xalqaro iqtisodiy tashkilot. Osiyo-Tinch okeanning 12 davlati — Avstraliya, Bruney, Indoneziya, AQSH, Kanada, Malayziya, Tailand, Singapur, Filippin, Koreya Respublikasi, Yaponiya, Yangi Zelandiya tashqi ishlar va savdo vazirlarining Kanberra shahrida (Avstraliya) boʻlib oʻtgan 1-konferensiyasida asos solingan (1989-yil noyabr). Tashkilotning aso-siy maqsadi - Osiyo-Tinch okean mintaqasida ochiq va erkin savdo hamda investitsiyalar uchun sharoit yaratib berish, atrof muhitni muhofaza qilish yuzasidan kuchgʻayratlarni muvofiqlashtirish. Bunda umuman mintaqada, va, xususan, tashkilot doirasida integratsiya jarayonlariga muhim eʼtibor beriladi. O.-Osiyo-tinch okean iqtisodiy hamkorligii.h.da integratsiya jarayonlari mintaqada sanoati rivojlangan davlatlar uchun 2010-yilgacha va rivojlanayotgan mamlakatlar uchun 2020-yilgacha ochiq va erkin savdoni taʼminlash va qoʻllab-quvvatlashni, O.Osiyo-tinch okean iqtisodiy hamkorligi.h. tashkilotiga aʼzo mamlakatlarning izchil surʼatda oʻsishi, bir tekis rivojlanishi va milliy barqarorligiga erishish uchun yaqin hamkorlik qilishni nazarda tutadi. Bu bayonot O.-Osiyo-tinch okean iqtisodiy hamkorligii.h. davlat boshliqlarining 1994-yilgi Bogor deklaratsiyasi nomini olgan.

Hamkorlik tashkiloti oʻz faoliyatini, asosan, 2 sohada olib bormoqda. Birinchidan, xalqaro savdoni erkinlashtirish va miqyosini kengaytirish maqsadida savdo sohasida hamkorlik qilish, ikkinchidan, Osiyo-Tinch okean mintaqasining texnologik rivojlanishi va yuksak taraqqiy etgan mintaqaviy infratuzilmani (bunda axbo-rot va aloqa industriyasi, transport, xodimlar tayyorlash va boshqa ham nazarda tutiladi) vujudga keltirishga harakat qilinmoqda.

O.-Osiyo-tinch okean iqtisodiy hamkorligii.h. mamlakatlari Oʻzbekiston bozorini birmuncha istiqbolli deb biladi, ayni chogʻda Oʻzbekiston Osiyo-Tinch okean mintaqasi mamlakatlari bilan siyosiy-iqtisodiy va ilmiy-madaniy hamkorlikni kuchaytirishga intiladi.

O.-Osiyo-tinch okean iqtisodiy hamkorligii.h. tashkilotining doimiy ishchi organi — Kotibiyat. U 1993-yil tashkil qilingan. Qarorgohi Singapur shahrida.

Sayfiddin Joʻrayev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Osiy

Osiy (arab. — isyon qiluvchi, itoatsiz, gunohkor) — diniy aqidaga koʻra, Allohning buyruqlari, paygʻambarning sunnat va koʻrsatmalariga rioya qilmaydigan, buyurilgan vazifalarni bajarish oʻrniga ularni butunlay yoki qisman inkor etadigan, sharʼan taqiklangan ishlarni qiladigan shaxs. O. bandalarning taqdiri Allohga havola etiladi. Ahl as-sunna val-jamoa aqidasiga koʻra, O. banda agar kufr yoki shirkka ketmagan boʻlsa, har qancha katta-kichik gunohlariga qaramay musulmon moʻmin sanaladi, yaʼni kofir boʻlib qolmaydi, balki gunohkor hisoblanadi. Boshqa baʼzi diniy oqimlarga koʻra, O. banda kufrga mahkumdir. O. ning qilgan baʼzi gunohlari uchun bu dunyoda sharʼiy jazo belgilangan. Misol uchun, islom mamlakatlarida, araq ichganga darra uriladi. O.ning qilgan har bir gunohi uchun u dunyoda alohida jazolar belgilangan. O. oʻz gunohlariga chin dildan tavba qilib, ularni qayta takrorlamasa, kechirilishi taʼkidlangan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Osipov isyoni

Osipov isyoni - Turkiston ASSR harbiy komissari K. Osipov boshchiligida sovet rejimiga qarshi koʻtarilgan isyon (1919-yil 18-21-yanvar). 1918-yil oxirida K. Osipov boshchiligida sovetlarga qarshi faoliyat koʻrsatuvchi Muvaqqat komitet tuzilgan. Osipov isyoni 1919-yil 18-yanvarda boshlangan. 19-yanvarga oʻtar kechasi K. Osipov buyrugʻi bilan Turkiston ASSR MI K raisi V. Votin-sev, Turkiston ASSR XKS raisi V. Figelskiy, CHK (favqulodda komissiya) raisi I. Fomenko, Toshkent Soveti raisi N. Shumilov va boshqa komissarlar otib tashlangan. Toshkent shahri deyarli toʻliq isyonchilar qoʻliga oʻtgan. Biroq, tez orada kommunistlar Qoʻqon, Samarqand, Perovskdan qizil askar otryadlarini chaqirib, isyonni bostirishgan. Isyonchilarga qarshi kurashga soʻl eser G. Koluzayev rahbarlik qilgan. Bu harbiy mojarolarga Eski shahardagi mahalliy aholi 1917-yil oktabrda boʻlgani singari befarq qaragan, chunki ular K. Osipov aslida hokimiyatni egallash uchun intilayotganini, Turkistonda demokratik respublika oʻrnatish haqidagi uning vaʼdalari quruq soʻz ekanligini tushunganlar. 21-yanvarda isyon tor-mor qilingach, K. Osipov kichikroq otryad bilan Fargʻona vodiysiga (Madaminbek huzuriga) borgan. U andijonlik Parpi qoʻrboshi (Parpibek) qarorgohida ham boʻlib, Toshkentdan keltirgan sovetlarning pul bosish mashinasida Qoʻqonqishloq (hozirgi Paxtaobod)da uning nomidan pul chiqarib, xalqqa tarqatgan. Soʻngra Buxoro amirligiga qochib borgan. 1920-yilda u xorijga oʻtib ketgan (uning Hindistonda yashagani haqida ayrim maʼlumotlar mavjud).

Sovet rejimi Osipov isyonini bostirish bahonasida sovet tuzumidan norozi boʻlgan koʻplab kishilarni terror va qatagʻon qilgan. Partiya va sovet ido-ralarida tozalashlar oʻtkazilgan.

 Yana q. 

 Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat

 Adabiyot 
 Turkestan v nachale XX veka: k istorii istokov natsionalnoy nezavisimosti, T., 2000.

Qahramon Rajabov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Toshkent tarixi
Turkum:Oʻzbekistondagi qoʻzgʻolonlar
Osma vodiy

Osma vodiy — boshqa vodiyga, dengiz yoki koʻl qirgʻogʻiga jarlik hosil qilib tik tushgan vodiy. Osma vodiy suv oqimi yoki muzlikning chuqurlatish eroziyasi boshqa vodiydagi chuqurlatish eroziyasidan yoki koʻl va dengizlardagi toʻlqin eroziyasidan sekin roʻy berganda hosil boʻladi, shuningdek, eroziya bazasining yoki dengiz va koʻl suv sathining keskin oʻzgarishi, tektonik harakatlar yemirilayotgan togʻ jinslari litologik tarkibining har xilligi natijasida ham vujudga keladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Geografik terminlar
Turkum:Geologiya
Osma konstruksiyalar

Osma konstruksiyalar - asosiy yuk koʻtaruvchi qismlari qayishqoq materiallar (arqonlar, kabellar, troslar, zanjirlar, membrana va boshqalar) dan iborat boʻlgan osma tizimlar. Asosiy — osma koʻpriklar, bino va inshootlarning baʼzi katta qulochli yopmalari, kanat yoʻllar, osma quvurlar va boshqa Qurilish mexanikasida, koʻpriksozlikda, jarlar ustidan yoʻllar oʻtkazishda, togʻli joylarda keng qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Osma koʻprik

thumb|Osma koʻprik

Osma koʻprik — egiluvchan elementlar (kabel, sim, arqon, zanjir va boshqalar)ga osilgan koʻprik. Uning transport katnaydigan va odamlar yuradiganlari koʻproq qoʻllanadi. Osma tizimlar, asosan, avtomobil yoʻllarida, shahar koʻpriklarida, jarlar, koʻrfazlar ustidan yoʻl oʻtkazishda ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Texnika
Turkum:Arxitektura
Osmanlar

Osmanlar –Turkiyaning Balıkesir viloyatining Sindirgi tumaniga qarashli mahallaMahalle , Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 22 May 2023.. Aholisi 2022-yilgi maʼlumotga koʻra 586 kishidan iborat.

 

Turkum:Sındırgı tumanidagi mahallalar
Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Seytumer Osmanov

Seytumer Osmanovich Osmanov (1907.20.12—2008) — biolog olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi. Biologiya fanlari doktori (1969). Simferopol pedagogika institutini tugatgan (1933). Chelyabinsk pedagogika instituti zoologiya kafedrasi dotsenti va mudiri (1938—1940), Sevastopol biologiya stansiyasida katta ilmiy xodim (1940— 41), Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—1944), Qoraqalpogʻiston pedagogika instituti zoologiya kafedrasi dotsenti va mudiri (1944—1950), Iqtisodiyot va madaniyat institutida katta ilmiy xodim (1950—1957), Kompleks ilmiy tadqiqot instituti baliqchilik laboratoriya mudiri (1957—1958). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻiston filiali zoologiya va parazitologiya sektori boshligʻi (1958—1959), parazitologiya laboratoriya mudiri (1959-yildan). Ilmiy ishlari baliqlar parazitlari ekologiyasi, sistema-tikasi, biologiyasi va zoogeografiyasiga bagʻishlangan.

 
 Paraziti rib Oʻzbekistona, T., 1971.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:1907-yilda tugʻilganlar
Turkum:2008-yilda vafot etganlar
Turkum:Qrim-tatarlar
Turkum:Toshkentda vafot etganlar
Turkum:Qrim partizanlari
Turkum:Biologiya fanlari doktorlari
Osmatuzi

Osmatuzi, qanot osma — ziynat buyumi; Xorazm ayollarining boshga taqadigan taqinchogʻi. Tillaqoshdan Xorazm zargarligiga xos bezaklari — panjarali qanotlarining aylana naqshgullar bilan toʻldirib bezatilganligi, uzun shokilalarining koʻpligi, ayniqsa, qanotlar kelib tutashadigan markaziy shaklning oʻziga xosligi hamda ukpar, par oʻrnatiladigan naychasi borligi bilan farq qiladi. Osmatuzi chakka taqinchogʻi — yarimtirnoq bilan birga ansambl hosil qiladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Zargarlik
Turkum:Kiyim
Osmiy

Osmiy (yun. osme — xid; lot. Osmium), Os — Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 76, atom massasi, 190,2. Tabiiy Osmiy 7 ta barqaror izotopdan iborat: l84Os(0,018%), l86Os(l,59%), 187Os(l,64%), 188Os(13,3%), 189Os(16,l%), 190Os(26,4%), 192Os(41,l%). Osmiyning sunʼ-iy radioaktiv izotoplari ichida 184Os eng uzoq vaqt mavjud boʻluvchi (T|/2=700 kun). Osmiyni 1804-yilda Osmiy Tennant plati-nani zar suvida eritishda ortib qolgan moddalar tarkibidan topgan. Osmiyning OsO4 tarkibli angidridi oʻziga xos oʻtkir hidli (xlor hidiga oʻxshaydi), kukun holidagi Osmiy ham shunday hidga ega. Osmiy Yer poʻstining massa jihatidan. 5-10~6%nitashkil qiladi. Tabiatda iridiy bilan qotishma holida, platina guruhi metallarining rudalarida uchraydi. Oʻzbekistonda Olmaliq va Qizilqum hududlaridagi polimetall rudalari tarkibida tarqoq holda mavjud.

Osmiy — koʻkimtir tusli qattiq metall. Metallar ichida eng ogʻiri. Zichligi 22,6 g/sm3 (15°da), suyuqlanish temperaturasi 3027°, qaynash temperaturasi 5027°. Osmiy kimyoviy xossalari jihatidan platina guruhidagi boshqa metallardan keskin ajralib turadi; u baʼzan metallmaslik xossalarini ham namoyon qiladi. Osmiy havoda qizdirilsa, oksidlanib, OsO4 — osmiy (USH)-oksidga aylanadi.

Osmiyning 2,4 va 8 valentli oksidlari bor. Osmiy oksidlari 600—950° da uchuvchan. Osmiy monooksid yoki osmiy (P)-oksid, OsO — qora tusli kukun, suvda va kislotalarda erimaydi, juda tez oksidlanadi. Osmiy (I V) - o k -sid, OsO2 jigarrang yoki qora kukun modda, suvda va suyultirilgan kislotalarda erimaydi, zichligi 7,91 g/sm3 (22°da), 650° da parchalanadi. Havoda qizdirilganda osmiy (USH)oksidga aylanadi. Osmiy (USH)-oksid yoki osmiy angidrid OsO4 rang-siz kristall modda, zichligi 4,96 g/ sm3 (22°da), suyuqlanish temperaturasi 39,5°, kaynash temperaturasi 130°. Zaharli. Suv, spirt va efirda yaxshi eriydi. Suvdagi erit-masi osmat kislota H2OsO4(OH)2 de-yiladi. Metall Osmiy kukuni ftor bilan 250° gacha qizdirilsa, osmiy (VIII) - ftorid OsF3 ga aylanadi. Qoʻshimcha sifa-tida OsF6 va OsF4 xdm paydo boʻladi. Osmiy xlor atmosferasida qizdirilsa, OsCl4, OsClj, OsCl2 lar vujudga keladi.

Osmiy tarkibida misnikelli sulfid rudalari va mis molibden boʻlgan rudalardan platina guruhi metallari bilan ajratib olinadi. Uni boshqa metallardan ajratishda OsO4 holidabosh-qa idishga oʻtkaziladi. Osmiy qotishmalari aniq oʻlchov asboblari oʻklarini tayyorlashda, radiotexnikada, kompozitsion materiallar olishda, birikmalari esa katalizatorlar sifatida tibbiyotda va fotografiyada ishlatiladi.

Omonulla Xoʻjayev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Kimyo
Turkum:Kimyoviy unsurlar
Osmiyli iridiy

Osmiyli iridiy - tugʻma elementlar sinfiga mansub minerallar guruhi. Osmiy va iridiyning tabiiy qattiq qorishmasi. Tarkibidagi komponentlar miqdoriga qarab har xil boʻladi. Qattiq qorishmalar geksagonal yoki kubik singoniyalarda kristallanadi, kristallar bir necha mkm dan 1 mm gacha tabletka yoki plastinka shaklida boʻladi. Metallsimon yaltiroq, magnit xossasi yoʻq. Tarkibida Ir koʻproq boʻlsa, rangi oq, Os koʻproq boʻlsa, qoʻngʻir-kulrang. Qattikligi 5— 7, zichligi 17600–22400 kg/m3. Osmiyli iridiy magmatik yoki gidrotermal yoʻl bilan hosil boʻladi. Oʻta asosli togʻ jinslarida tugʻ-ma platina, xromshpinelidlar, mis sulfidlari, baʼzan kvars tomirlarida tugʻma oltin bilan birga uchraydi. Tabiatda sochma holda juda kam miqdorda (100 mg/m3 gacha) boʻladi. Osmiyli iridiy minerallardan nevyanskit eng koʻp tarkal-gan, sisertskit kam; osmirid, tugʻma osmiy — juda kamyob minerallar. Osmiy, iridiy va ruteniy olishda xom ashyo sifatida ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Osmon koordinatalari

Osmon koordinatalari - osmon sferasida yoritqichlarning oʻrnini aniqlash uchun qoʻllaniladigan bir nechta koordinatalar sistemasining umumiy nomi (qarang Astronomik koordinatalar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Osmon mexanikasi

Osmon mexanikasi — astronomiyaning quyosh tizimiga kiruvchi tabiiy va sunʼiy jismlarning harakat nazariyasini yaratish bilan shugʻullanuvchi boʻlimi. Osmon mexanikasi asoslarini Kepler Iogann, Isaac Newton, Leonhard Euler, Joseph-Louis Lagrange, P. Laplas, S. Nyukom, Henri Poincaré va boshqa ishlab chiqishgan. Asosiy boʻlimlari:

 Yer sunʼiy yoʻldoshlari (YESY) va boshqa sayyoralarga uchirilgan kosmik apparatlar harakat nazariyalarini yaratish;
 Koʻp jism masalasi doirasida quyosh tizimining har bir tabiiy jism uchun harakati nazariyasi va matematik qonuniyatlarini aniqlash;
 Kuzatuv maʼlumotlari asosida osmonning ixtiyoriy jismi orbitasi elementlarini hisoblash usullarini takomillashtirish;
 Sayyoralar va ular yoʻldoshlarining toʻlqinsimon harakati uchun analitik nazariyalar ishlab chiqish;
 Quyosh tizimidagi asosiy tabiiy jismlarning fazoviy oʻrni va harakatiga oid maʼlumotlarni oldindan aniq hisoblab, astronomik yilnomalar tuzish.

Bu boʻlimlar mos ravishda oʻz obʼyektlari turi boʻyicha alohida yoʻnalishlarga boʻlinadi. Xususan, YESY harakati nazariyasida unga taʼsir etuvchi quyidagi omillar boʻyicha maxsus yunalishlar mavjud:

 Yerning murakkab shakli va unda materiyaning notekis taqsimoti taʼsiri;
 Oy va quyoshning gravitatsion taʼsiri;
 Yer atmosferasi taʼsiri;
 Quyosh va oy nurlarining YESYga bosimi;
 Yerdagi koʻtarilish va pasayish hodisalar taʼsiri va boshqalar.

Maʼlumki, 3 va undan ortiq jismlar masalalari umumiy holda aniq yechimga ega emas. Shu sababli, osmon mexanikasida maxsus keltirilgan masalalar oʻrganilib, natijalari bunga mos sistemada qoʻllanadi. Bunda muammoni aniq yechish maqsadida ayrim fizik parametrlar boʻyicha nomaʼlum funksiyalarni qatorlarga yoyish usullari ishlatiladi. Masalan, yer va sayyoralarning gravitatsion potensiallari sferik funksiyalar boʻyicha qatori, elliptik orbita boʻyicha harakatlanuvchi osmon jismi koordinatasi ekssentrisitet darajalari boʻyicha qatori amalda tez-tez uchrab turadi.

Quyosh tizimidagi har bir jism orbitasi elementlari vaqtga bogʻliq funksiyalardir. Ular evolyusiyasini ifodalovchi tenglamalarni birinchi boʻlib Leonhard Euler topgan. Harakatlanuvchi jismga taʼsir etuvchi kuch oʻz potensialiga ega bulsa, unda orbita elementlari uchun Lagranj tenglamalaridan foydalaniladi. Ushbu potensial osmon mexanikasida perturbatsion funksiya deyilib, uni aniq bilish va nazariyasini yaratish juda muhim ahamiyatga ega. Bu funksiya, odatda, maʼlum qatorlar tarzida qoʻllanadi.

Osmon mexanikasining usullari, xususan, yangi kometalar va asteroidlarni ilgari maʼlum boʻlganlaridan farqlashda ham keng qoʻllanadi, chunki faqat orbita elementlari orqali bu muammoni hal etish qiyin masala. Bunda "kometa invarianti", Tisseran mezoni, Yakobi integrali kabi tushunchalardan foydalaniladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Astronomiya
Osmonsoy

Osmonsoy — Jizzax viloyati Forish tumanidagi soy. Nurota togʻining shimoliy yon bagʻridan boshlanib shim.ga oqadi. Uz. 24 km, havzasining maydoni 31 km². Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,17m³/sek., oqim moduli 5,5 l/sek, km². Bahorda suvi koʻpayadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Turkum:Jizzax viloyati
Osmoregulyasiya

Osmoregulyasiya (yun osmos -turtki, bosim va lot. regulo — boshqaraman) — hayvonlar organizmi ichki muhitidagi osmotik faol moddalar konsentratsiyasini doimiy bir meʼyorda saqlab turishni taʼminlaydigan fizik va kimyoviy jarayonlar majmui. O. koʻpchilik hayvonlar uchun xos. Hayvonlarni osmotik bosim reaksiyasiga koʻra, poykilosmotik vagomoy-osmotik guruhlarga ajratish mumkin. Poykilosmotik hayvonlar tana-sida osmotik bosim muhit xususiyatlariga bogʻliq boʻlib, nisbatan keng chegarada oʻzgarishi mumkin. Gomoyos-motik hayvonlar osmotik jihatdan oʻzgarmas; tashqi muhit oʻzgarishidan qatʼi nazar ular tanasidagi suyuqlik bosimi nisbatan doimiy saqlanadi. Ichki muhit osmotik bosimi kuchiga nisbatan hayvonlar giperosmotik va gipoosmotik boʻladi. Ichki muhit suyuqligida osmotik faol moddalar konsentratsiyasi giperosmotik hayvonlar (quruklikda va chuchuk suvda yashovchilar, togʻayli baliqlar)da tashqi muhit bo-simiga nisbatan yuqori, gipoosmotik hayvonlar (dengiz suyakli baliklari, sudralib yuruvchilar va ayrim qisqichbaqasimonlar)da past, izoosmotik hayvonlar (dengiz mollyuskalari, igna-terililar va boshqalar)da esa teng boʻladi. O. giperosmotik hayvonlarda oziq bilan tuz, suvdan Na+ va S1~ ionlarini is-teʼmol qilish orqali sodir boʻladi. Bu jarayon jabralarda (mollyuskalar, qis-qichbaqasimonlar, baliqlar), terida (suvda va quruklikda yashovchilar), ogʻiz boʻshligʻi va kloakada (sudralib yuruvchilar), anal papillalarida (chivinlar qurtlari) joylashgan maxsus hujayralar yordamida roʻy beradi. Gavda qoplagichi orqali kiradigan suvning ortiqcha qismi ayirish organlari (qisqaruvchi vakuolalar, nefridiyalar va buyraklar) orqali chiqarib turiladi. Giperosmotik dengiz hayvonlarida O. qonda mochevina va trimetiloksidning toʻplanishiga bogʻliq. Gipoosmotik hayvonlarda O. dengiz suvini ichib, undan ortiqcha tuzlarni jabralarda joylashgan maxsus hujayralar yoki tuz ajratuvchi bezlar yordamida ajratib, uni chuchuklantirish orqali (sudralib yuruvchilar, qushlar) boradi. Ikki va-lentli ionlar esa ichak va buyrak yordamida ajratiladi. Sut emizuvchilarning buyraklari asosiy O. organi hisoblanadi. Oʻtkinchi baliklar (losos-simonlar va boshqalar) va ayrim qisqichbaqa-simonlar giper- va gipoosmatik O.ga ega boʻlib, dengiz va chuchuk suvda ham yashashi mumkin. Koʻpchilik umurtqasiz hayvonlarning har xil shoʻrlangan suvlarda yashashi hujayra O.si bilan bogʻliq. O. sistemasining nam tanqisli-giga moslashuvi bir qancha mexanizmlarni, konsentratsiyey xossasini oshirish orqali suvni tejash (kengurusimon kalamush), suvsizlanishga chidamlikning keskin oshishi (eshak), azotli almashinuvning oxirgi mahsuloti sifatida siydik kislotaning hosil boʻlishi (sudralib yuruvchilar, qushlar), tuz ajratadigan burun bezlarining boʻlishi (ayrim sudralib yuruvchilar) va boshqa ni oʻz ichiga oladi. O. refleks tarzida amalga oshadi. O.da gipofiz, buyrak usti bezlari, qalqonsimon bez va oshqozon osti bezlari hamda har xil sensor organlar va hara-kat sistemasi katnashadi. O. tufayli hayvonlar har xil muhitda yashashga moslashgan (yana qarang Moddalar almashinuvi).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Osmos

Osmos (yun. osmos — turtki, bosim) — erituvchining eritma bilan erituvchi orasiga yoki konsentratsiyasi turlicha boʻlgan. 2 eritma orasiga qoʻyilgan yarim oʻtkazgichli parda orqali oʻtishi hodisasi. Erituvchi (mas, suv) O. tufayli suyuqroq eritmadan quyuqroq eritmaga oʻtadi. O. eritmalar konsentratsiyasi orasidagi farqni yoʻqotib, sistemani muvozanat holatiga keltirishga intiladi. Bu hodisani dastlab 1748-yilda A. Nolle kuzatgan. Nolle tubi mol pu-fagi bilan bekitilgan shisha nayga kand eritmasi solib, nayning pufakli qismini suvga botirganida nay ichiga pufak orkali suv kirib, naydagi suyuqlik koʻtarila boshlagan. Suvning pufak orqali nayga oʻtishi maʼlum bosim (osmotik bosim) tufayli sodir boʻladi. Suyukdik nayda maʼlum balandlik-ka qadar koʻtariladi; naydagi suyuklikning gidrostatik bosimi osmotik bosimga tenglashea, suyuqlik koʻtarilishdan toʻxtaydi. Bu balandlikning kattaligi osmotik bosimning oʻlchovi boʻlib xizmat qiladi. O. hajmi cheklangan suyuqlikning ichki tomoniga yoʻnalgan boʻlsa, endosmos, tashqi tomoniga yoʻnalgan boʻlsa, ekzosmos deyiladi.

Yarim oʻtkazuvchi pardalarni polimer materialdan (mas, kollodiydan) yoki iviqsimon choʻkindilardan (mas, mis ferrotsianid Cu2Fe(CN)6 choʻkmasidan) tayyorlash mumkin.

O. polimerlarning molekulyar tavsifini aniqlashda, eritmalarni konsentratsiyalashda, baʼzi bir polimer materiallar olishda, yuqori minerallashgan suvlarni tozalashda qoʻllanadi. O. hodisasi oʻsimlik va hayvon organizmlarida nihoyatda katta ahamiyatga ega, chunki organizmdagi har qaysi hujayra yarimoʻtkazgich vazifasini bajara oladi. Bir xil osmotik bosimga ega boʻlgan eritmalar izotonik eritmalar deyiladi. Agar eritmalarning osmotik bosimi ichki xujayra su-yukligining osmotik bosimidan katta boʻlsa, gipertonik, kichik boʻlsa gipotonik eritmalar deyiladi. Bir eritma maʼlum bir turdagi hujayra uchun gipertonik, boshqasi uchun izotonik, uchinchisi uchun gipotonik boʻlishi mumkin. Tibbiyotda, odatda, izotonik eritmalar, ammo baʼzan gipertonik eritmalar (jarohatlarni bogʻlov bilan bogʻlashda) ham qoʻllanadi. Daraxtlarda suv ham O. tufayli yuqoriga koʻtariladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Osmotik bosim

Osmotik bosim, diffuziya bosimi — suyuqlikda erigan moddaning diffuziya harakati tufayli paydo boʻladigan bosimi. Osmotik bosim erituvchi bilan eritma orasiga qoʻyilgan yarim oʻtkazuvchi (oʻzidan erituvchini oʻtkazib, erigan moddani oʻtkazmaydigan) parda va osmometr yordamida aniklanadi. Osmotik bosim eritmada erigan moddaning konsentratsiyasini oʻta kamaytirish uchun erituvchining eritmaga soʻrilishini yuzaga keltirib chiqaradi.

Osmotik bosim bir xil boʻlgan eritmalar izotonik yoki izoosmotik eritmalar, agar bir eritmaning Osmotik bosimi boshkasinikiga nisbatan yuqori boʻlsa, gipertonik, past boʻlsa gipotonik eritma deyiladi.

Osmotik bosimni oʻlchash usullari va texnikasi haqidagi taʼlimot osmometriya deb ataladi. Osmometriya, asosan, polimerlarning molekulyar massasini aniqlaydi. Hayvon, oʻsimlik hujayralari, mikroorganizmlar va biologik suyuqliklarning Osmotik bosimi ularning suyuq mu-hitida erigan moddalarning konsent-ratsiyasiga bogʻliq. Osmotik bosim turgʻunligi suv-tuz almashinuvi bilan taʼminlanadi. Oʻsimliklardagi Osmotik bosim ularning oʻsish sharoitiga bogʻliq.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oson eriydigan qotishmalar

Oson eriydigan qotishmalar — qalayning nisbatan pastroq temperatura (taxminan 232°) da eriydigan qotishmalar. Tar-kibida turlicha nisbat va uygʻunlikda ushbu elementlar boʻladi: Sn (qalay), Bi (vismut), In (indiy), Pb (qoʻrgʻoshin), Cd (kadmiy), Zn (pyx), Sb (surma), Ga (galliy), Hg (simob) va boshqa Kavsharlar, eruvchan saqlagichlar, metall surkama (zamazka) lar, quyma qoliplar va zichlagichlar tayyorlanadigan materiallar sifatida ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bibiraba Ospanova

Bibiraba Rashidovna Ospanova (1950.15.6, Chimboy tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Qoraqalpogʻiston pedagogika institutini tugatgan (1974). 1974-yildan Nukus shahridagi 12-maktabda qoraqalpoq tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Darsda koʻrgazmali vositalardan, yangicha dare berish usullaridan foydalanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Ossuariy

Ossuariy, ostadon (lot. os — suyak) — zardushtiylik diniga mansub xalklarda marhumning suyagi solingan sopol, tosh yoki ganch idish, suyakdon. Zardushtiylarda oʻlikni yerga dafn etish man etilgan. Bunda ular "Ona yer mukaddas, u barcha jonzotning boquvchisi, tuproqning tarkibini buzmaslik kerak", degan aqidaga rioya qilishgan. Shuning uchun ham har bir qish-loq, tuman, shaharda, togʻ yon bagʻri yoki baland tepalikda maxsus supalar yasab, oʻlikni oʻsha yerga eltib barahna (yalangʻoch) tarzda qoʻyishgan. Oʻlimtikxoʻr hayvon va parrandalar murda goʻshtlarini yeb ketgach, suyaklarini yigʻishtirib olib, alohida joyda asrashgan. Baʼzi qavmlarda oʻlik kuydirilib, kuli yigʻishtirilib, eʼzozlab asralgan. Jamoada ajdodlar ruhini avaylab, ana shu suyaklarning baʼzi qismini, kulni saqlash maqsadida qopqokli xumga oʻxshatib O. — suyakdonlar yasashgan. Olar loydan kulollar tomonidan kesma naqshli tarzda yasalib, maxsus xumdonlarda pishirilgan. Ular turli hajmda boʻlgan. Bosh suyaklar saqlanadigan O.larning qopqogʻi tutqichiga marhum kallasining tasviri tushirilgan. O. oʻta mukammal ishlangan.

Oʻrta Osiyo xalqlarida O.ga solib koʻmish odati mil. av. 1-ming yillikning 1-yarmida shakllanib, milodiy 8-asrga-cha (islomiy dafn rusumlari qabul qilinguncha) davom etgan. Xorazmdan topilgan qad. O. haykallar shaklida boʻlib, oʻliklarni ilohiylashtirishni ifodalagan. Oʻrta Osiyo, Eron, Falas-tin, Misr va boshqa joylardan koʻplab O.lar topilgan boʻlib, ular yerga yoki novuslarda saqlangan. Zardushtiylik dini uzil-kesil shakllangach, bu udum barham topgan. Zeroki murdani kuydirish havoni bulgʻasa, oʻlik goʻshtini yegan darranda yoki qushlar daryo, ariq va hovuzlardan suv ichib, har xil yuqumli kasalliklarning vujudga kelishiga sabab boʻla boshlaydi. Bundan tashqari, otash (olov) mazdoparastlarda mu-qaddas sanalib, pokiza odamni kuy-dirmasligi kerak. Natijada ushbu din ulamolari atrof-muhit, suvning tozaligi, naslning asl boʻlishini koʻzlab, oʻlikni kafanga oʻrab, maʼlum chuqurlikka koʻmish, zaxkash mavzelarda esa, sagʻanalarda saqlashni joriy qilganlar; maxsus murdashuy gigiyenasi ishlab chiqilgan. O.lar eng koʻhna udumlarni oʻrganishga, ajdodlar amaliy sanʼatining nozik qirralarini aniklashga koʻmaklashadi.

Hamidjon Homidov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Arxitektura
Turkum:Dafn marosimlari
Ossuriylar

Ossuriylar, aysorlar (oʻzlarini aturai deb ataydilar) — Yaqin Sharq mamlakatlari, AQSH va boshqa mamlakatlarda yashaydigan xalq. 

Umumiy soni 350 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari), jumladan, Rossiya Federatsiyasi (10,6 ming kishi), Iroq (120 ming kishi), Eron (100 ming kishi), Turkiyada (70 ming kishi) va boshqa Ossuriy tilida soʻzlashadi. Dindorlari — asosan, nestorianlar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Xalqlar
Wilhelm Ostwald

right|200px|thumb|Wilhelm Ostwald
Wilhelm Ostwald (1853.2., Riga - 1932.4.4) - nemis fizik-kimyogari. Dernt universitetini tugatgan (1875). Riga politexnika bilim yurti (1881 — 87), Leypsig universiteti (1887—96) professor, universitet qoshidagi fizik-kimyo instituti doktori (1898—1905), 1906-yilda Leypsig yaqinidagi Grossbotenda "Energiya" laboratoriyani tashkil qilgan. Fizik-kimyo asoschilaridan biri. Elekt-rolitik dissotsiatsiya nazariyasi pay-do boʻlganidan soʻng kislota-asosli kataliz nazariyasini taklif qilgan (1886—87). Binar elektrolitlar suyul-tirilgan eritmalarining elektr oʻtkazuvchanligi va reaksiyaga kirishish qobiliyatining konsentratsiyaga bogʻlikligini ifodalovchi qonun (Ostvaldning suyultirish qonuni)ni ochgan (1888). Rangli indikatorlar nazariyasini olgʻa surgan (1891). Nobel mukofoti laureati (1909).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yilNobel mukofoti sovrindorlari

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1853-yilda tugʻilganlar
Turkum:2-sentabrda tugʻilganlar
Turkum:1932-yilda vafot etganlar
Turkum:4-aprelda vafot etganlar
Ostgotlar

Ostgotlar (Ostgothi), ostrogotlar (Ostrogothi), greytunglar (Greutungi) — german kabilasi, gotlarning sharqiy tarmogʻi. 3-asrda Qora dengiz boʻyidagi dashtlar. Dnepr bilan Don oraligʻi, qisman Qrimga kelib joylashganlar. 4-asrning 2-yarmida Er-manarix boshchiligida qudratli qabila ittifoqi barpo etishgan, bu ittifoq O.dan tashqari, boshqa german, shuningdek, skif-sarmat va slavyan qabilalarini birlashtirgan. 375 yil bu ittifoq gunnlar tomonidan tor-mor keltirilgan. O.ning asosiy qismi gunnlar bilan birga gʻarbga yoʻl olib, Pannoniyaga joylashgan. 5-asr oʻrtasida Attila vafotidan soʻng, O. gunnlarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarib ularning hukmronligidan xalos boʻlganlar. 493 yil O. Teodorix boshchiligida Italiyaga yurish qilib Ravenna shahrini egallaganlar va O. qirolligini barpo etganlar. Qirollik tarkibiga Italiya, Sitsiliya, Alp oldi rayonlari, Dalmatsiya, 510 yildan esa Provans kirgan. O.ning asosiy qismi Oʻrta va Shimoliy Italiyaga kelib joylashgan. O. Vizantiyaga qarshi urushda magʻlubiyatga uchrab (552 yil), 60 yil boshiga kelib O. qirolligi Vizantiya imperiyasiga tobe boʻlib, barham topgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Osteo...

Osteo... (yunoncha: osteon — suyak) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi qismi boʻlib, shu soʻzlarning suyakka, suyak toʻqimasiga aloqadorligini bildiradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Osteoma

Osteoma (osteo... va yun. oma — oʻsma) — suyak toʻqimasidan hosil boʻladigan xavfsiz oʻsma.Koʻmikli suyakdan tuzilgan (koʻmikli), qattiq suyakdan tuzilgan (kompakt), suyak pardasi atrofidan chiqadigan (paraostal) va suyakning biriktiruvchi toʻqimasidan chikadigan (periostal) bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Osteomalyasiya

Osteomalyasiya (yumshoqlik) — odam va hayvonlar (asosan, qoramollar)da uchraydigan kasallik. Bunda moddalar almashinuvi (ayniqsa, mineral moddalar almashinuvi) buzilib, koʻproq suyak toʻqimasi zararlanadi (suyak yumshab qoladi) va deformatsiyalanadi. Kasallikda suyak toʻqimalarida ishqorlik fosfatazalar faolligi oshib, vitamin D metabolitining hosil boʻlishi toʻxtab qoladi va bu skelet suyaklarida qayta qurilish roʻy berishiga olib keladi. Ayollarda, ayniqsa, homiladorlik davrida kuzatiladi. Bemorga servitamin ovqatlar buyuriladi. Hayvonlarda ozuqa ratsionida kalsiy, fosfor tuzlari, vitamin D yetishmasligi, oftobdan bahra oldirmaslik, yosh davrida qochirish Osteomalyasiyaga sabab boʻladi. Belgilari: hayvon boʻshashadi, koʻp yotadi, qaltiraydi, suyaklari yumshab moʻrtlashadi, chanoq, oyoq suyaklari qiyshayadi, tishi qimirlaydi, ishtahasi boʻgʻiladi, suyak va boʻgʻimlari ogʻriydi. Davosi: vitaminlarga, mineral moddalarga boy yem-xashak beriladi. Ratsionga suyak uni, fosforin, monokalsiy fosfat, bor, osh tuzi, baliq moyi kerakli miqdorda qoʻshiladi. Hayvonga sunʼiy ultrabinafsha nur tushiriladi. Kasallikning oldini olish uchun hayvonlarni toʻyimli va sifatli yem-xashak bilan boqish kerakOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Kasalliklar
Ostinato

Ostinato (lotincha obstinatus — oʻjar, qatʼiy) — musiqada muayyan kuy yoki ritm tuzilmasining ketma-ket, koʻp marotaba takrorlanishi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ost-indiya

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indies.PNG|right|thumb|300x300px| 
Ost-indiya (— Sharqiy Hindiston) — Hindiston hamda Janubiy va Jan.-Sharqiy Osiyodagi baʼzi mamlakatlar hududlarining yevropaliklar oʻrtasidagi eski nomi. Vest-Indiya terminining aksi sifatida vujudga kelgan. Oʻsha vaqtlarda Amerikaning Karib dengizidagi X. Kolumb kashf qilgan orollarini "Hindiston" deb hisoblagan yevropaliklar sharqqa tomon sayohat qilib, haqiqiy Hindistonni topgach, uni Ost-indiya deb atadilar. Angliya, Gollandiya va Fransiya Ost-Indiya kompaniyalarining mustamlakachilik faoliyatlari natijasida Ost-indiya nomi uzoq vaqt saqlanib keldi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ostit

Ostit (osteo... va lotincha itis — yalligʻla-nish) — suyak toʻqimasining yalligʻla-nishi. Odatda, osteomiyelit bilan birga uchraydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ostonalar

Ostonalar, ostona toshlar - daryo oʻzanining koʻtarilgan sayoz joylari. Bunday joylarda suv tez oqadi. Ostona odatda daryo qoyalarni yoki qattiq jinslarni kesib oʻtgan joylarda yoki oʻzanda katta gʻoʻla tosh (valun)lar toʻplanib qolgan yerlarda paydo boʻladi. Baʼzan sharsharalarda ham ostona uchraydi. Ostona etagiga GESlar (mas, Dnepr ostona-sida DneproGES, Volxov ostonasida Volxovstroy) quriladi. Ostona koʻpincha kema qatnoviga va yogʻoch oqizishga xala-qit beradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ostrava

Ostrava, Moravska-Ostrava — Chexiyadagi shahar, Odra daryosi buyida, Shimoliy Moraviya viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 320 ming kishi (2000). Transport yoʻllarining muhim tuguni. Mamlakatning yirik sanoat markazi. Qora metallurgiya, energetika, ogʻir mashinasozlik, koks-kimyo va kimyo sanoati korxonalari bor. Shahar yaqinidan toshkoʻmir qazib olinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Chexiya shaharlari