Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Ibn al-Mustavfiy

thumb|right|250px|Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Arbil shahrida joylashgan Ibn al-Mustavfiyning haykali.
Muborak ibn Ahmad Sharafiddin ibn al-Mustavfiy al-Lahmiy al-Irbiliy (1169—1239) Arbilning mashhur musulmon tarixchisi, qadimiy Erbil qal’asida tavallud topgan. Bir nechta sohalar, jumladan tarix, adabiyot va til boʻyicha asarlar yozgan. Shoh asari Erbil tarixiga oid toʻrt jildli kitobdirIbn al-Mustawfī, Sharaf al-Dīn Abū'l-Barakāt Ahmad. Tārīkh Irbil: al-musammā Nabāhat al-balad al-Khāmil bi-man waradahu min al-amāthil. Edited by Sāmī ibn al-Sayyid Khammās al-Saqqār. 2 vols. Baghdad: Dār al-Rashīd li'l-Nashr 1980..
 Biografiyasi 
Al-Mustavfiy Erbil qalʼasida tugʻilib, rahbar va olim oilasida ulgʻaygan. Otasi va amakisidan taʼlim olgan. Otasi uning bilimini oshirish uchun Erbil shahrining olimlariga murojaat qilgan. Notiqlik sanʼati va ushbu sanʼat bilan bogʻliq barcha ilmlarni oʻzlashtirdi. Shuningdek, til va adabiyotga ham qiziqish bildirgan.

Al-Mustavfiy Erbil shahrida shoir va vazir boʻlib, Sulton Salohiddin hukmronligi davrida Erbil noibi boʻlgan, keyinchalik esa Erbilning mustaqil hukmdoriga aylangan Muzaffariddin Goʻkboʻrining vaziri lavozimini egallaganEncyclopaedia of Islam, 'Begteginids': Encyclopaedia of Islam spelling not a typo or incorrect, Second Edition First published online: 2012, P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs (eds.), Brill, Leiden, Online version: section on the Begteginids First published online: 2012. First print edition (1960-2007): .

Ibn al-Mustavfiy 1236-yilda Goʻkboʻrining vafoti hamda moʻgʻullar Erbilni bosib olgach, Mosulga koʻchib oʻtib, umrining oxirigacha, ya’ni 1239-yilgacha shu yerda istiqomat qildi.
 Asarlari 
 Tārīkh Irbil: al-musammā Nabāhat al-balad al-Khāmil bi-man waradahu min al-amāthil, toʻrt jildli.
 Kitob an-Nizom fi shiar al-Mutanabbi va abi Tammam, oʻn jildli.
 Kitob isbat al-muhasaal fi nisbat abyat al-mufasaal, ikki jildli.
 Kitab sr al-Sanaa 
 Kitab aba qimash, koʻplab badiiy asarlar va rivoyatlar toʻplami.
 Kitab Ahkom an-Nijoom
 Shuningdek, sheʼrlar toʻplami ham mavjudAhmad al-Ghazali, Remembrance, and the Metaphysics of Love.
 

Turkum:1169-yilda tugʻilganlar
Turkum:1239-yilda vafot etganlar
Turkum:12-asr arab tilli shoirlar
Turkum:Hadisshunoslar
Turkum:13-asr arab tilli shoirlar
Nagor Shahul Hamid

Qutb al-Majid Fard al-Vohid Imom al-Avliyo as-Sayyid Abduqodirshoh al-Hamid Xodir Valiy Suhravardiy (15041570) – tasavvuf avliyosi, voiz vaHunter 1908, p. 3 mashhur soʻfiy avliyo Sayid Abd al-Qodir al-Jiloniyning 13-avlod avlodiRaj 2006, p. 69. Maqbarasi Hindistonning Tamilnadu shtati Nagor shahrida joylashgan.
 

 
..
.

Turkum:1579-yilda tugʻilganlar
Turkum:1490-yilda vafot etganlar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Muhammad Nabi Raza Shoh

Muhammad Nabi Raza Shoh (1867-yil 25-iyul1911-yil 24-mart; taxallusi Dada Miyan) – hindistonlik soʻfiy avliyo va islom olimi. Sunniy islomning Barelvi harakatiga mansub boʻlgan.
 

Turkum:Moturidiylar
Turkum:Hanafiylar
Turkum:Hindistonlik soʻfiylar
Turkum:1911-yilda vafot etganlar
Turkum:1867-yilda tugʻilganlar
Iso ibn Yazid al-Juludiy

Iso ibn Yazid al-Juludiy  – IX asrda yashagan Abbosiylar xalifaligi harbiy sarkardasi. 827-yildan 829-yilgacha, shuningdek, 829-yildan 830-yilgacha Misr hokimi boʻlib xizmat qilgan.

 Dastlabki faoliyati 
Tarixchi at-Tabariy yilnomasida Iso birinchi marta 813-yilda, raqib xalifalar al-Amin va al-Maʼmun oʻrtasidagi fuqarolar urushi tugashi arafasida al-Aminga yaqin shaxslardan biri sifatida tilga olingan. 813-yil sentabrida al-Amin qatl etilgandan soʻng, Iso al-Maʼmun tomonidan Bagʻdodga hokim etib tayinlangan al-Hasan ibn Sahlning xizmatiga kirgan va keyingi bir necha yil ichida xalifalikning markaziy yerlarida al-Maʼmun hokimiyatini saqlab qolish uchun.

 

Turkum:Abbosiylar xalifaligining Yamandagi hokimlari
Turkum:9-asr Yamanda
Turkum:9-asr arab shaxslari
Oqila

Oqila ( — oqil soʻzining muannasi) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Yana qarang 
 Oqil

 

Turkum:Oʻzbekcha ayollar ismlari
Orif

Orif ( — biluvchi, xabardor) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Orif Alimahsumov — xonanda va sozanda, Oʻzbekiston xalq artisti (1977);
 Orif Alimov — OʻzSSR Ministrlar Soveti Raisi (1953—1961);
 Orif Ayupov — oʻzbekistonlik jurnalist;
 Orif Hakimov — sovet va oʻzbek davlat va partiya yetakchisi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Surxondaryo viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi (1952—1961);
 Orif Komilov — tuproqshunos-meliorator olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1991), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1983), professor (1986);
 Orif Mamatkazin — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Orif Mirzoyev — professional turkman futbolchisi;
 Orif Olimjonov — Samarqand viloyati xalq taʼlimi boʻlimi mudiri, OʻzSSR Markaziy ijroiya qoʻmitasi raisi Yoʻldosh Oxunboboyevning shaxsiy kotibi;
 Orif Qosimov — sozanda (dutor), bastakor. Oʻzbekiston xalq artisti (1979);
 Orif Rasulov — huquqshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1969), professor (1970);
 Orif Tursunov — hujjatli kino operatori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1965);
 Orifjon Qobulov — toʻquvchi, hisobchi, moliyachi, suv xoʻjaligida ishlagan. Namangan tumani yer-suv boʻlimi boshligʻi;
 Orifjon Toshmatov — sozanda va bastakor, Oʻzbekiston xalq artisti;
 Orifxon Hotamov — xonanda, sozanda (tanbur, gʻijjak), bastakor. Oʻzbekiston xalq hofizi (1993). Milliy mumtoz musiqa (maqom, ashula, katta ashula, bastakorlik) sanʼatining yirik vakili;
 Orifxoʻja Abduxoliqov — oʻzbekistonlik futbolchi.

 Familiyalar 
 Orifov
 Orifova

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Agʻlan Tappeh dehistoni

Agʻlan Tappeh dehistoni Erondagi Alburz ustonining Chahorbogʻ shahristoni tarkibiga kiruvchi Ramjin baxshida joylashgan. Maʼmuriy markazi Agʻlan Tappeh qishlogʻi. Ushbu qishloqda 2016-yil hoaltiga koʻra, 635 xonadonda kishi istiqomat qilgan.

 Tarixi 
2010-yilda Alborz ustonini tashkil qilish maqsadida Savojbolagʻ shahristoni Tehron ustonidan ajratib olingan edi.

2020-yilda esa Chahorbogʻ shahristonini tashkil qilish maqsadida Chahorbogʻ baxshi shahristondan ajratilib, Markaziy baxshi deya qayta nomlandi. Agʻlan Tappeh dehistoni yangi tashkil etilgan Ramjin baxshi tarkibiga kiritildi.

Dehiston tarkibiga Aghcheh Hesar, Ibrohimobod, Kahrizak, Xeyrabod, Yoqubobod, Zafaroniy, Zakiobod kabi qishloqlar kiritilgan.
 Izohlar 

 

Turkum:Alborz ustoni dehistonlari
Turkum:Chahorbogʻ shahristoni aholi punktlari
Turkum:Eronda 2020-yilda tashkil etilganlar
Abdullaxon Amin al-Davla

thumb|Abdullaxon portreti
Abdullaxon, shuningdek Amin ud-Davla („davlating ishonchli vakili“; 1779–1847) taxallusi bilan ham tanilgan, Qojarlar shohi Fath Alishoh (hukmronligi 1797–1834) davrida bosh daromad hisobchisi yoki moliya vaziri (mostavfi ul-mamalik) va keyinchalik bosh vazir boʻlib ishlagan.

U sobiq bosh vazir Hoji Muhammad Husayn Isfahoniy (vaf. 1823-yil)ning toʻngʻich oʻgʻli boʻlgan. Onasi Baxtiyoriylar qabilasining kichik boshligʻi qizi. U Isfahonda tugʻilib, oʻz faoliyati davomida shu shaharning hokimi lavozimida ham ishlagan.

 

Turkum:1779-yilda tugʻilganlar
Turkum:1847-yilda vafot etganlar
Turkum:Isfahonliklar
Turkum:Isfahonning qojar hokimlari
Turkum:Eron Bosh vazirlari
Turkum:18-asr eron siyosatchilari
Turkum:19-asr eron siyosatchilari
Mavlo Shoh

Maula Shoh (Punjob / Urdu: مولا شاہ رحمتہ اللہ علیہ/ lਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ) (1836 – 1944) – Panjob shoiri. Keyinchalik zohid-soʻfiy va tasavvuf shoiri boʻlgan. Yttita sheʼriy kitob yozgan. Panjob adabiyotida buyuk xalq ertaklarining asoschisi boʻlgan, ammo uning mashhur sheʼriy kitoblari: Sassi Punnu, Bughamal Bishnun, Mirza Sahibon, Xer Ranja, Zohra Mushtari va Chandar Badan.

 

Turkum:1944-yilda vafot etganlar
Turkum:1836-yilda tugʻilganlar
Turkum:Soʻfiy shoirlar
Turkum:Qodiriya tariqati
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Isʼhoq ibn Yahyo ibn Muʼoz

Is’hoq ibn Yahyo ibn Mu’oz (851-yilda vafot etgan) IX asrda Abbosiylar xalifaligining Damashq va Misr viloyatlari hokimi boʻlib xizmat qilgan.

 Dastlabki faoliyati 
Is’hoq xurosonlik taniqli oilaning farzandi edi. Otasi Yahyo ibn Mu’oz ibn Muslim Damashq, Armaniston va Jazira hokimi boʻlgan katta amaldor edi. Is’hoqning oʻzi al-Maʼmun hukmronligi davrida xalifaning ukasi va vorisi Abu Is’hoq al-Muʼtasim tomonidan Jund Damashq hokimi etib tayinlangan va 833 yilda al-Maʼmunning vafotiga qadar shu lavozimda qolgan; ; ; .

836-yilda Samarra shahri tashkil topgach, Is’hoqqa markaziy shahardagi Katta xiyobon boʻylab yer ajratildi. 840-yilda xalifa al-Mu‘tasim uni oʻz qoʻriqchilari (haras) boshligʻi lavozimiga tayinladi va u bu lavozimda al-Votiq xalifa boʻlganidan keyin ham maʼlum muddat xizmatda qoldi; . 843–844-yillarda al-Vo­siq xalifalik kotiblariga qarshi kurash doirasida Ahmad ibn Isroil al-Anbariy ishini Is’hoqqa topshirdi va har kuni uni oʻn darra qamchilashni buyurdi. Xalifa al-Vosiq davrida Is’hoq Damashq hokimi sifatida ham xizmat qilgan; ; .

 

Turkum:851-yilda vafot etganlar
Turkum:Abbosiylar xalifaligining Damashqdagi hokimlari
Turkum:9-asr arab shaxslari
Gʻulom Ali Dehlaviy

Shoh Abdulloh taxallusi Shoh Gʻulom Ali Dehlaviy (1743 – 1824, urdu: ) 19-asr boshlarida Dehli soʻfiy shayxi boʻlgan. Naqshbandiya tariqati murshidi. Otasi uni Qodiriyga shogird qilmoqchi boʻlgan.
 

Turkum:Naqshbandiya tariqati
Turkum:Moturidiylar
Turkum:Hanafiylar
Turkum:1824-yilda vafot etganlar
Turkum:1743-yilda tugʻilganlar
Turkum:Webarxiv andozasi wayback i
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Turkum:Soʻfiy ustozlar
Turkum:Patialaliklar
Almas Xaniy Kanolayi

Sarhang Almas Xon  – Zandlar sulolasi davrida Kirmonshoh viloyatining Kenule qishlogʻida yashagan kurd shoiri. U ogʻzaki tarqalgan Kurd Shohnomasini yozma shaklga keltirgani bilan tanilgan. Asarlarini Guroni tilida yozgan.

 Asarlari 
 Kurd Shohnomasi
 „Gurba va Mush“ („Mushuk va sichqon“ sheʼri)

 

Turkum:Kirmonshoh viloyati aholisi
Turkum:Kurd shoirlari
Turkum:1706-yilda tugʻilganlar
Turkum:1777-yilda vafot etganlar
Turkum:18-asr kurd shaxslari
Kurd Shohnomasi

300px|thumbnail|Vejin meros qoʻmitasi arxividagi kurdcha Shohnoma qoʻlyozmasi
Kurdcha Shohnoma yoki Kurd Shohnomasi  – kurd ogʻzaki anʼanalarining bir qismi sifatida ogʻizdan-ogʻizga oʻtib yetib kelgan epik sheʼrlar toʻplamidir. Ommabop madaniyatda Shohnomani Guroni tilida toʻplash va yozish XVIII asrda kurd shoiri Almas Xaniy Kanolayiga nisbat berilsa-da, aslida bu matnni turli vaqtlarda va joylarda koʻplab yozuvchilar toʻplab yozib qoldirgan. Aslida, kurdcha Shohnomaning qadimgi va yangiroq qoʻlyozmalari ham mavjud. Kurdcha Shohnoma bilan Firdavsiyning Shohnomasi oʻrtasida bir qancha farqlar mavjud, xususan birinchisining sheʼrlari fors emas, kurd tilida yozilgan va Firdavsiy asarida tilga olinmagan bir qancha personajlar mavjud. Bundan tashqari, kurdcha Shohnomaning vazni boʻgʻinli boʻlib, bu Kurd adabiyotida koʻproq uchraydi. Shahram Nazeriy kurdcha Shohnomadan bir necha misralarni Avaze Asatirda kuylagan.

 

Turkum:Kurd adabiyoti
Turkum:Tarixiy sheʼrlar
Turkum:Kurd kitoblari
Turkum:Kurd tilidagi kitoblar
Ruhulloh Xotamiy

180px|thumbnail|right|Ruhulloh Xotamiy oʻgʻli Muhammad Xotamiy bilan, 1948-yil
Sayyid Ruhulloh Xotamiy (1906-yil 28-oktyabr – 1988-yil 27-oktyabr) – Eronning Yazd shahidagi yuqori martabali Islom ulamosi boʻlib, 1982-yil iyul oyida Ruhulloh Xumayniy tomonidan shu shaharning imomi etib tayinlangan.

U bir qator taniqli eronlik siyosatchilarning otasi hisoblanadi, jumladan sobiq prezident Muhammad Xotamiy, Islomiy Eron Ishtirokchi Fronti asoschisi Muhammad-Rizo Xotamiy, sobiq prezident bosh kotibi Ali Xotamiy va 1999-yilda Ardakon shahar kengashiga saylangan Fotima Xotamiy.

 

Turkum:1906-yilda tugʻilganlar
Turkum:1988-yilda vafot etganlar
Turkum:Eron oyatullohlari
Turkum:20-asr eron siyosatchilari
Turkum:Yazdliklar
Turkum:Muhammad Xotamiy
Shohi Olam

Shohi Olam (milodiy/hijriy 1415-yil 18-yanvar / hijriy 817-yil 17-zulqaʼda – 1475-yil 21-oktyabr / 880-yil 20-jumodissoni) – Hindistonning Patan shahrida tugʻilgan, musulmon diniy oʻqituvchisi va Gujarat sultonligi davrida Hindistonning Gujarat shtati Ahmadobod shahrida istiqomat qilgan valiy.

 Hayoti 
Sayyid Burhoniddin Qutub-ul-Olamning oʻgʻli va vorisi Sayyid Sirojiddin Muhammad „Shohi Olam“ unvoni bilan tanilgan. Otasi Shayx Burhoniddin, Qutub-ul-Olam nomi bilan ham mashhur boʻlgan, Sayid Maxdum Jahoniya Jahongashtning nabirasi ediMarat-e-Jalali (مرآت جلالی) by Syed Khalil Ahmed Bukhari Hassaini , First Edition 1918, Allahabad, Second Edition 1999, Karachi.. U oʻn beshinchi asr boshlarida, Ahmad Shoh I hukmronligi davrida Gujarotga kelib, Gujarot viloyatidagi Ahmadobod shahrining chekkasiga koʻchgan.

1475-yil 21-oktyabrda vafot etgan. Maqbara Toj Xam Narpali tomonidan qurilgan va hozir Shohi Olamning rozasi nomi bilan mashhur.

 

Turkum:1415-yilda tugʻilganlar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Turkum:18-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:1475-yilda vafot etganlar
Turkum:21-oktyabrda vafot etganlar
Ali Xotamiy

Ali Xotamiy – sobiq Eron prezidenti Muhammad Xotamiyning ukasi boʻlib, uning ikkinchi prezidentlik muddatida bosh kotib lavozimida ishlagan.

Xotamiy Ruhulloh Xotamiy oilasida tugʻilib, opa-singillari Fotima Xotamiy va Muhammad Xotamiy hamda ukasi Muhammad-Rizo Xotamiy bilan birga oʻsgan. U Fort-Lida yashagan va Bruklin politexnika institutida Sanoat muhandisligi boʻyicha magistrlik darajasini olgan.

2000-yilda, akasining Eron prezidenti sifatidagi birinchi muddatida, Eron matbuotida Ali Xotamiy „tizim amaldorlarini haqorat qiluvchi videolentalarni tarqatish“da ishtirok etgani haqida mish-mishlar tarqaldi. Bu mish-mishlar Prezident administratsiyasi tomonidan rad etildi va prezident oilasini yomon koʻrsatishga urinish sifatida tavsiflangan.

2001-yilda Muhammad Xotamiy ikkinchi muddatga prezident etib saylangach, Alini oʻzining bosh kotibi etib tayinladi.

 

 
 „Eron yadroviy masalasi va norasmiy tarmoqlar“, Dengiz Harbiy Kolleji Jurnali

Turkum:Eronlik muhandislar
Turkum:1953-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Bruklin politexnika instituti bitiruvchilari
Ali Xavariy

Ali Xavariy (1923-yil 22-mart – 2021-yil 19-mart) – eronlik kommunistik siyosatchi va Eron Tude partiyasining Bosh kotibi boʻlgan.

 Faoliyati 
1941-yilda qoʻshilgan Eron Tude partiyasida 1984-yilda Bosh kotib etib saylangan. 1960-yillarning boshlarida „Markaziy Qoʻmita“ga, 1979-yil inqilob arafasida esa „Siyosiy Qoʻmita“ va „Markaziy Qoʻmita Kotibiyati“ga saylangan.

 

Turkum:Eron Tude partiyasi bosh kotiblari
Turkum:1923-yilda tugʻilganlar
Turkum:2021-yilda vafot etganlar
Husayn Xezriy

Husayn Xezriy  – eronlik kurd faoli boʻlib, 2009-yilda Eron Inqilobiy sudi tomonidan „Xudoga qarshi urush olib borish“ aybi bilan oʻlimga hukm qilingan. Uning aybi Kurdiston Erkin Hayot partiyasi (PJAK) aʼzosi boʻlganligi edi . Xezriy 2008-yilda Kirmonshohda qamoqqa olingan va Urmiya qamoqxonasida saqlangan.

Xezriy oilasini qoʻllab-quvvatlash uchun sakkizinchi sinfda oʻqishni tashlagan, oila qurmagan ateist edi. U gilam toʻqish doʻkonida ishlagan, bu yerda noqulay sharoitlar tufayli koʻrish qobiliyatining 70% ni yoʻqotgan.

U 2011-yil 15-yanvarda Urmiya shahrida (Gʻarbiy Ozarbayjon, Eron) qatl etilgan. Eʼtiborli jihati shundaki, uning oilasi va advokati hukm ijro etilgunga qadar bu haqda xabardor qilinmagan.

 

Turkum:1983-yilda tugʻilganlar
Turkum:2011-yilda vafot etganlar
Turkum:Eron kurdlari
Turkum:Eron tomonidan qatl etilganlar
Turkum:Qatl etilgan kurdlar
Turkum:Eronda qiynoqqa solinganlar
Turkum:Eron faollari
Shamsiddin Sabzvari

thumb|Sabzvari ziyoratgohi Pokistonning Moʻlton shahrida joylashgan.
Shamsiddin Sabzvari Moʻltoniy (milodiy 1276-yilda vafot etgan) – Eronning Sabzevar shahridan boʻlgan musulmon avliyo. Milodiy 1200-yil boshida Pokistonning Moʻlton shahrida kelgan. Shu yerda dargoh tashkil etgan va mahalliy aholi orasida islom dinini targʻib qilganHazrat Pir Shamsuddin Sabzwari Multani. Moʻlton shahrida 1276-yilda vafot etgan. Mavzoleyi shu shaharda joylashganShah Shams Sabzwari Tomb. Shamsiddin Sabzvarining ursi har yili iyun oyida boʻlib oʻtadi.

 

Turkum:1276-yil vafot etganlar
Turkum:Panjoblik soʻfiylar
Turkum:Pokistonda tasavvuf
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Turkum:Moʻltonliklar
Javad Xiyabaniy

Muhammad Javad Xiyabaniy (1966-yil 28-oktyabrda tugʻilgan) – eronlik jurnalist, futbol sharhlovchisi va telekoʻrsatuv boshlovchisi.

 Hayoti 
Xiyabaniyning ota-onasi Zanjon viloyatidan. U Shohid Rojaee taʼlim universiteti bitiruvchisi.

 

 
 Janob Xon Javad Xibaniy uchun ozarbayjoncha qoʻshiq kuyladi YJC saytida

Turkum:1966-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Karajliklar
Turkum:Eron jurnalistlari
Turkum:Eron teleboshlovchilari
Turkum:Tehron ommaviy axborot vositalari arboblari
Turkum:Eron radio va televideniye boshlovchilari
Abdusamad Xorramshohiy

Abdusamad Xorramshohiy  – eronlik advokat.

Xorramshohiy bir qator bahsli ishlarda ishtirok etgan, jumladan 2009-yilda Eron prezidentligiga boʻlgan munozarali saylovlardan keyin hibsga olingan Britaniya elchixonasi siyosiy tahlilchisi Hussayn Rossam ishi shular jumlasidandir. Shuningdek, u Eron hukumati tomonidan josuslikda ayblanib hibsga olingan, ammo keyinchalik ozod qilingan eron-amerikalik jurnalist Roksana Saberiyni himoya qilgan. Xorramshohiy ishtirok etgan boshqa ishlar orasida Delara Darabiy va Shahla Jahid ishlari ham bor.

 Yana qarang 
 Shirin Ebodiy

 

Turkum:21-asr Eron huquqshunoslari
Turkum:Yashayotgan insonlar
Pir Shoh Jevna

thumb|Shah Jevna ziyoratgohi, Pokistonning Jang tumani
Shoh Jevna (Pir Shoh Jevna Mahbub Alam Naqvi al-Buxoriy nomi bilan ham tanilgan) – 15-asr avliyosi va naqvi sayyid. Hijriy 895-yili (milodiy 1493) Kannauj shahrida tugʻilgan. Jaloliddin Surx-Posh Buxoriyning bevosita avlodi, otasi Sayyid Sadruddin Shoh Kabir Naqvi al-Buxoriy shoh Sikandar Lodiyning bosh maslahatchisi boʻlgan.

Maxdum Jahanian Jahangast vafotidan keyin Shoh Jevnaning ajdodlari Kannaujga koʻchib oʻtishgan. Jevna Kannaujdan Shoh Jevnaga (uning nomi bilan atalgan shaharcha) koʻchib borgan. U yerga joylashgunga qadar, bu joy kimsasiz boʻlgan. Maxdum Jahanian masjidi hamon Kannaujda mavjud. Shoh Jevna hijriy 971-yilda (milodiy 1569) Boburiylar imperatori Jaloliddin Akbar hukmronligi davrida vafot etgan. Jevnaning avlodlari hozirgacha Hindiston va Pokistonning turli hududlarida istiqomat qiladi.

 

Turkum:Buxorolik kishilar
Turkum:1569-yilda vafot etganlar
Turkum:1493-yilda tugʻilganlar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Turkum:Kannaujliklar
Kilij Alixon

Kilij Alixon yoki Ali Xon Kilidja, gruzin ida Xanadjal nomi bilan tilga olinadi, Afshorlar davlatida Eron amaldori va harbiy qoʻmondoni boʻlib, Nodirshoh hukmronligi davrida (1736–1747) Kartli hokimi lavozimida ishlagan.

1744-yilda, 1743–1746-yillardagi Usmonli-Eron urushi davrida, Kilij Alixon va Teymuraz II (oʻsha paytda Afshorlar hokimi sifatida Kaxetini boshqargan) Gorining gʻarbidagi Ruis yaqinida Usmonlilar podshosi Yusuf Posho (Axaltsixe hokimi)ni magʻlubiyatga uchratadilar. Yusuf Posho Dogʻistonga safaviylar daʼvogari Safi Mirzoga yordam berish uchun yoʻl olgan edi.

 

Turkum:18-asr Eron harbiylari
Turkum:Kartli afshor hokimlari
Turkum:Afshoriylar generallari
Ortiq

Ortiq — erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Ortiq Fayzullayev — yogʻoch va suyak oʻymakori, Oʻzbekiston BA akad. (1999). Oʻzbekiston xalq rassomi (1997);
 Ortiq Otajonov — xonanda, Oʻzbekiston (1991), Turkmaniston va Qoraqalpogʻiston (1993) xalq artisti;
 Ortiq dodxoh — Sharqiy Buxoroda qizil armiyaga qarshi kurashgan qoʻrboshilardan biri. Ibrohimbek qoʻrboshining safdoshi;
 Ortiqali Qozoqov — rang-tasvir ustasi, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1998);
 Ortiqboy Irisbekov — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respubdikasi xalq oʻqituvchisi (2004);
 Ortiqxoʻja Imomxoʻjayev — qoʻshiqchi, Oʻzbekiston xalq hofizi (1949).

 Familiyalar 

 Ortiqov
 Ortiqova

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Otabek (ism)

Otabek — oʻzbekcha erkaklar ismi. Shahzoda, xonzoda; beklar boshligʻi kabi maʼnolarni bildiradi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Otabek Ahadov — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Otabek Akbarov — oʻzbek diplomati, filolog. Oʻzbekistonning Italiyadagi elchisi;
 Otabek Boymurodov — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Otabek Gʻulomxoʻjayev — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Otabek Hasanov — oʻzbek siyosatchisi, siyosiy fanlar doktori (DSc). Oʻzbekiston davlat arbobi;
 Otabek Ikromov — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Otabek Joʻraboyev — adabiyotshunos, Filologiya fanlari nomzodi;
 Otabek Joʻraqoʻziyev — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Otabek Mahkamov — oʻzbekistonlik kino aktyor, huquqshunos, bloger va Internet persona;
 Otabek Muhammadzohid — oʻzbek estrada xonandasi, bastakor, shoir;
 Otabek Murodov — Oʻzbekiston Respublikasi 5-Bosh prokurori;
 Otabek Sattoriy — oʻzbekistonlik mustaqil bloger va jurnalist;
 Otabek Shomurodov — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Otabek Shukurov — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Otabek Umarov — oʻzbekistonlik davlat xizmatchisi va sport homiysi;
 Otabek Valijonov — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Otabek Xolmatov — oʻzbekistonlik bokschi.

 Familiyalar 
 Otabekov
 Otabekova

 

 

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Il-76

Il-76 – Ilyushin konstruktorlik byurosida G. V. Novojilov boshchiligida loyiha boʻyicha ishlab chiqilgan Sovet va Rossiya ogʻir harbiy transport samolyoti. SSSR tarixidagi turbojetli dvigatelli birinchi harbiy transport samolyoti.

Oʻzbekistonda V. P. Chkalov nomidagi Toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasida seriyali ishlab chiqarilganname=autogenerated4. 2010-yilda samolyot ishlab chiqarish rasman Rossiyaga Ulyanovskdagi Aviastar-SP zavodiga topshirildi.

 Ishlab chiqarish 
1966-yil 28-iyunda SSSR Aviatsiya sanoati vazirligi S.VIlyushinning konstruktorlik byurosiga harbiy transport samolyoti loyihasini yaratish boʻyicha tadqiqot ishlarini olib borishni topshiradi. 1967-yil 25-fevralda bosh dizayner S.V Ilyushin Il-76 ni yaratish boʻyicha ishlab chiqilgan texnik taklifni tasdiqlanadi.

1967-yil 27-noyabrda SSSR Vazirlar Kengashi Il-76 ni yaratish boʻyicha ishlarni boshlash toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Samolyotni yaratish boʻyicha ishlar bosh konstruktor oʻrinbosari G. V. Novojilov boshchiligida olib boriladi.

Samolyotning dastlabki dizaynini ishlab chiqish D. V. Leshchiner boshchiligida amalga oshiriladi. 1969-yil 12-maydan 31-maygacha namunaviy komissiya harbiy havo kuchlari qoʻmondoni general-leytenant G. N. Pakilev boshchiligida ishladi.

Namunaviy komissiyaning ish dalolatnomasi 1969-yil 20-noyabrda harbiy havo kuchlari bosh qoʻmondoni P. S. Kutaxov tomonidan tasdiqlanganhttp://www.airwar.ru Ilyushin Il-76.

 Konstruksiya 
Samolyot qanoti trapezoidal boʻlib, orqa tomoni boʻylab bukilgan. Qanot shaklini tanlashda kruiz parvoz tezligi va qisqa parvoz va qoʻnish xususiyatlari hisboga olingan holda aniqlangan. Har bir qanot konsoli kuchli mexanizatsiyalash bilan jihozlangan va besh qismli shpal va ikkita uch uyali qanotga ega. Samolyotda ikki qismli aileron va toʻrtta tormoz qopqogʻi mavjud.

Elektr stantsiyasi qanot ostidagi ustunlarga osilgan toʻrtta turbojetli dvigateldan iborat. Birinchi seriyali modifikatsiyalar 11 000 kg gacha boʻlgan D-30KP-1 dvigatellari, keyin esa 12 000 kgf quvvatga ega D-30KP-2 bilan jihozlangan.

 Konstruksiya elementlari 
Reaktiv dvigatel|thumb|centre
Uchuvchilar kabinasi|thumb|centre
Yuk kabinasi|thumb|centre
ramp koʻrinishi|thumb|centre

 Samolyot ishtirokidagi halokatlar 
Aviation Safety Network veb-saytiga koʻra, 2023-yil 27-sentyabr holatiga koʻra, avariyalar va jiddiy avariyalar natijasida jami 94 ta Il-76 samolyoti yoʻqolgan. Bir marta IL-76 samolyotini olib qochmoqchi boʻlishgan, ammo hech kim oʻlmagan. Hodisalarda jami 1133 kishi halok boʻlgan.

Bundan tashqari, 2024-yil 14-yanvar va 2024-yil 23-fevral kunlari A-50 samolyotlari bilan avariyalar yuz berdi (Il-76 modifikatsiyalaridan biri). 2023-yil 26-fevralda Machulishchi harbiy aerodromida (Belarus) portlashlar natijasida shikastlangan va Rossiyadagi zavodga yuborilgan. Vaziyat nomaʼlum.

 Eksponat sifatida 
+ Turi Bort raqamiSeriya raqami Joylashuvi Il-76T UR-UCI083414444 KievIl-76MDCCCP-869130023438108IvanovoIl-76MCCCP-86047093418572MoskvaIl-76PSCCCP-766210043456695LuganskIl-76TEW-767090003427796Minsk

 

Turkum:Ilyushin samolyotlari
Kaydar Nasr ibn Abdulloh

Nasr ibn Abdulloh, shuningdek, Kaydar nomi bilan ham mashhur, al-Safadiy yoki al-Sugʻdiy nisbalari berilgan, 832-yildan 834-yilda vafotiga qadar Abbosiylar xalifaligining Misr viloyati hokimi boʻlib xizmat qilgan.

 Faoliyati 
Aftidan, Kaydar asli soʻgʻdlik boʻlishi mumkin. U moʻminlar amirining (Amir al-Moʻminin) mavlosi boʻlgan. Kaydarni xalifa al-Maʼmun 832-yil fevral oyida viloyatga qilgan tashrifidan soʻng Misr hokimi etib tayinlagan. Xalifa, shuningdek, Ibn Bistam ismli ajamni xavfsizlik boshligʻi (shurta) etib tayinlagan, biroq Kaydar uni poraxoʻrlikda ayblab, ishdan olgan va jamoat masjidida qamchilashga buyurgan. Shundan soʻng, u shurta boshligʻi lavozimiga oʻzining oʻgʻli Muzzaffarni tayinlagan; .

 

 

 
 
 
 

Turkum:834-yilda vafot etganlar
Molik ibn Kaydar

Molik ibn Kaydar (848-yilda vafot etgan) – IX asrda yashagan Abbosiylar xalifaligi harbiy xizmatchisi.

Molik Kaydar Nasr ibn Abdullohning oʻgʻli, Muzaffar ibn Kaydarning ukasi boʻlgan. 838-yilda Vizantiya imperiyasiga qarshi Amorium yurishi paytida turk qoʻmondoni Ashinas qoʻl ostida xizmat qilgan va musulmonlar qoʻshinidan qochgan Ankira aholisini taʼqib qilish va ularni asir olish ishlari uchun masʼul boʻlgan. 839-yilda Ashinas uni Misrning hokimi etib tayinlagan va XV asr tarixchisi Ibn Tag‘ribirdiy uning uning boshqaruvini maqtagan. Molik ikki yildan biroz ortiqroq vaqt davomida hokimlik qilgan, 841-yilda Ashinas tomonidan lavozimidan olinib, uning oʻrniga Ali ibn Yahyo al-Armaniy tayinlangan. Molik 848-yilda Iskandariyada vafot etgan; .

 

 

 
 
 

Turkum:848-yilda vafot etganlar
Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligining Misrdagi hokimlari
Al-Azroqiy

Muhammad ibn Abdulloh al-Azroqiy  – IX asr islom mufassiri va tarixchisi, „Kitob Axbar Makka“ asari muallifi.

Al-Azroqiy uzoq asrlar davomida Makkada yashab kelgan oiladan boʻlgan. U islomdan avvalgi davrda, 603-yilda sodir boʻlgan yongʻindan soʻng qayta qurilgan Kaʼbaning tuzilishi va rejasiga oid maʼlumotlarni taqdim etgan. Bu davr paygʻambar Muhammad tomonidan 630-yilda Makka egallanguniga qadar boʻlgan davrni qamrab oladi. Kaʼbaning ichida Hubal – Makkadagi asosiy erkak butxudo haykali hamda boshqa koʻplab butparastlikka oid buyumlar mavjud boʻlgan. Ular 630-yilda islomiy aqidalarga zid boʻlgani sababli yoʻq qilingan. Shuningdek, ichkarida Ibrohim paygʻambarning oʻgʻli Ismoilning oʻrniga qurbon qilgan qoʻchqor shoxlari, Iso hamda Maryam tasvirlangan rasm (ehtimol, fresco) ham boʻlgan. Al-Azroqiy tomonidan berilgan maʼlumotlarga koʻra, paygʻambar Muhammad bu narsalarni saqlab qolgan va ular 683-yilda Umaviylar tomonidan buzilmagunga qadar mavjud boʻlgan. Al-Azroqiy Kaʼbaning ichki qismidagi daraxt tasvirlariga oid tafsilotlarga toʻxtalib oʻtmagan. Bunday tasvirlar „al-Qalis cherkovi“ (Sano) devorlaridagi mozaika bezaklarida uchragan, keyinchalik Umaviylar davridagi Quddusdagi „Qoya Gumbazi“, Madinadagi „Al-Masjid an-Nabaviy“ hamda Damashqdagi „Umaviylar masjidi“ning mozaik bezaklarida ham paydo boʻlganKing, G. R. D. 2004. The Paintings of the Pre-Islamic Kaʼba. In Muqarnas: An Annual on the Visual Culture of the Islamic World, XXI, 219-230.

 

 

Turkum:9-asr arab shaxslari
Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi tarixchilari
Al-Asmoiy

Al-Asmoiy (– 828/833), Asmoiy yoki Asmaiy – arab tilshunosi, filolog va Basra nahv maktabining uch yetakchi nahviylaridan biri. Abbosiylar xalifasi Horun ar-Rashid saroyida filologiya, sheʼriyat, nasabnoma va tabiatshunoslik oʻrtasidagi ilmiy bogʻliqlikni oʻrgangan. Zoologiya boʻyicha ilk ilmiy izlanishlarni olib borgan. Mashhur sheʼriy antologiya „Asmoiyyot“ asarini tuzgan, shuningdek, Antara ibn Shaddod hayotiga doir doston ham aynan unga tegishli deyiladi iqtibos kerak . Xalil ibn Ahmad al-Farohidiy va Abu Amr ibn al-Aloning shogirdi boʻlgan Asmoiy Basra maktabining boshqa mashhur vakillari Abu Ubayda va Sibavayhlar bilan zamondosh va ilmiy raqobatda boʻlgan.

 

 

Turkum:9-asrda vafot etganlar
Turkum:8-asr filologlari
Turkum:9-asr botaniklari
Turkum:9-asr olimlari
Xoʻja Hasan Nizomiy

Xoja Hasan Nizomiy (1878-yil 6-yanvar – 1955-yil 31-iyul) hind soʻfiy avliyosi, mashhur urdu essenavisi, satirik va hajviy yozuvchi. „Muxzun axbar“ jurnali uchun koʻplab insholar yozgan.

 

Turkum:1955-yilda vafot etganlar
Turkum:1873-yilda tugʻilganlar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Halollik (islom)

Halollik — Islom shariatiga muvofiq, isteʼmol qilish va foydalanish mumkin boʻlgan; kishining shaxsiy mulki hisoblanadigan, oʻzining halol mehnati va peshona teri evaziga qoʻlga kiritilgan; xiyonat, firibgarlik kabi illatlardan xoli, noqonuniy yoʻllarga kirmaydigan, oʻzgalarni aldashga yoʻl qoʻymaydigan; rostgoʻy, pok va soflikni talab qiluvchi axloqiy meʼyorni ifodalaydigan tushuncha.

 

 
 

 

Turkum:Islom atamalari
Husayn Kokan

Husayn Usmoniy ( 1930-yil 28-sentyabrda Eronning Kirmonshoh viloyati Darvaleh-ye Pain qishlogʻida tugʻilgan – 2016-yil 26-iyulda Kirmonshoh viloyati Banevreh shahrida vafot etgan) Xalo Husayn Kokan (maʼnosi „Togʻni qazuvchi“ yoki „Gʻor odam“) yoki Ikkinchi Farhod nomi bilan ham tanilgan Eronlik kurd boʻlib, u 21 yil oldin qishlogʻini tark etib, Eronning Kirmonshoh viloyati Paveh tumanidagi Banevreh shahri yaqinidagi togʻda qoyalarni oʻymoqchi boʻlgan. U togʻda yettita xona va oʻz qabrini oʻyib yasagan. Unga Eron adabiyotidagi afsonaviy qahramon Farhodga nisbatan „Ikkinchi Farhod“ laqabi berilgan – afsonaga koʻra Farhod sevgisi uchun raqibi tomonidan surgunga yuborilganida togʻni oʻyishga majbur boʻlganHero of the KDPI Peshmerga, Hussein Koken, has died, Rudaw Media Network.Kurdish man hand-carved own home passes away , KurdPress News Agency.Kurdish Caveman Dies After 21 Years of Solitude, BasNews.حسین کوهکن یا فرهاد دوم کرمانشاه درگذشت, Voice of America (Persian).شاهکار خالو حسین کوهکن „فرهاد دوم، خالق حقیقتی شبیه افسانه‌ها در دل کوه‌های اورامانات“, Radio Zamaneh (Persian).فرهاد کوهکن زمانه درگذشت/ پایان داستان خالق غار سنگی, Mehr News Agency (Persian).6 Incredible Dark Tourism Sites in Iran to Visit on Your Next Tour, Destination Iran Website.Hussein Koken, Beloved Member of PDKI Passed Away , Democratic Party of Iranian Kurdistan Website..

 

 

 Xolo Husayn Kokan haqida hikoya YouTubeda
 Husayn Usmoniy: Eronlik kurd siyosatchi va jangchisi (Peshmerga) Dead-People.com saytida

Turkum:2016-yilda vafot etganlar
Turkum:1930-yilda tugʻilganlar
Turkum:Eron kurdlari
Turkum:Kermonshoh viloyatidagi sayyohlik joylari
Turkum:Kurd sunniy musulmonlari
Turkum:Kurd millatchilari
Murtazo Lutfiy

Murtazo Lutfiy  – eronlik islohotchi jurnalist va siyosatchi, Tehron shahar kengashi aʼzosi boʻlib ishlagan. Islomiy Mehnat partiyasining katta aʼzosi boʻlgan Lutfiy ilgari „Kar va Kargar“ gazetasining bosh muharriri boʻlgan.

 

 
 Tarjimai holi

Turkum:1955-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Bandi Navoz

Sayid Muhammad ibn Yusuf al-Husayniy (1321-yil 30-iyul – 1422-yil 1-noyabr; odatda Bandi Navoz yoki Gisu Daraz nomi bilan tanilgan*) – hindistonlik hanafiy moturidiy olimi va Chishtiya tariqati soʻfiy avliyosi.
 

Turkum:Sunniy soʻfiylar
Turkum:Hanafiylar
Turkum:Moturidiylar
Turkum:1422-yilda vafot etganlar
Turkum:1321-yilda tugʻilganlar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Turkum:Kalaburagiliklar
Turkum:Chishtiylar
Al-Madaniy

Al-Madaniy oilasi Quraysh qabilasining Shix Hasan Al-Madani boʻlimidan kelib chiqqan boʻlib, bu hozirgi hududlarda hukmronlik qilgan nufuzli va hukmdor qabila federatsiyasi hisoblanadi.

Al-Madaniy oilasining Lavar Shix hokimlari sifatidagi hukmronligi 1087-yilda Shix Muhammad ibn Shix Rashed ibn Shix Mostafa Al-Madaniy va unga ergashgan 1088 qabiladoshlari Madinadan koʻchib kelganida boshlangan.

 Yana qarang 
 Kuxerd
 Bestek
 Bandar Lenge
 Morbagʻ
 Magʻoh
 Madina
 Hoʻrmuzgon

 
 Eron viloyatlari geografik atlasi Atlas Gitashenasi Ostonhai Eron (Gitashenasi Province Atlas of Iran)

Turkum:Bastak tumani
Turkum:Eron tillaridagi familiyalar
Mahmud Qandiy

Mahmud Qandiy (1945-yil 25-avgust, Tehron – 1981-yil 28-iyun) – Eronlik siyosatchi, 1979–1981-yillarda Axborot va aloqa texnologiyalari vaziri lavozimida ishlagan. Qandiy 1981-yil 28-iyunda Tehron shahrida sodir etilgan Haft-e Tir portlashida Islom Respublikasi partiyasining 70 dan ortiq aʼzolari bilan birga oʻldirilgan.

 Yana qarang 
 Haft-e Tir portlashi

 

Turkum:Islom Respublikasi partiyasi siyosatchilari
Turkum:Eron terror qurbonlari
Turkum:1945-yilda tugʻilganlar
Turkum:1981-yilda vafot etganlar
Naqib al-Mamalek

Naqib al-Mamalek (forscha: نقیب‌ الممالک) – Qojarlar davlatida Eronning bosh ertakchisiga berilgan unvon boʻlgan. Nosiriddinshoh hukmronligi davrida mashhur fors dostonlari – Amir Arslon, Malak Jamshid va boshqa xalq ertaklari shohga aynan Naqib al-Mamalek tomonidan aytib berilgan:fa:امیر ارسلان نامدار.

Malak Jamshid dostoni aniq ravishda Mirzo Muhammad Ali Naqib al-Mamalekga (forscha: میرزا محمد علی نقیب‌ الممالک) tegishli<. Amir Arslon muallifi esa bahsli: Fors olimi doktor Muhammad Jaʼfar Mahjub bu dostoni ham Muhammad Ali Naqib al-Mamalekga tegishli deb hisoblasa, boshqa da esa Mirzo Ahmad Naqib al-Mamalek nomi keltiriladi.

 

Turkum:Qojarlar saroy aʼzolari
Turkum:19-asr Eron yozuvchilari
Axshunvor

Axshunvor (Soʻgʻdcha: əxšōnδār; Forscha: Xašnavāz) 5—6-asrlarda eftaliy podsholari qoʻllagan hukmronlik unvoni.

Unvon Sharqiy Erondan kelib chiqqan boʻlib, W.B.Henningning taʼkidlashicha, uning asl shakli ʾxšʾwndʾr (axšōndār) shaklida boʻlgan hamda „shoh“ yoki „hukmdor“ maʼnosini anglatgan. G.Widengren esa dastlabki shakli soʻgʻdcha ʾxšʾwnwʾr, yaʼni „hokimiyat egasi“ boʻlgan, degan versiyani ilgari surgan. Oʻrta asr fors shoiri Firdavsiyning yangi fors tilidagi Shohnoma dostonida bu nom Xushnavoz shaklida uchraydi. Xushnavoz soʻzi „goʻzal ijrochi, musiqachi“ degan maʼnoni anglatib, asl nomning oʻrnida ism sifatida ishlatilgan. Baʼzi olimlar Kidariylar shohi Kunxasning ismi Axshunvor bilan bir xil kelib chiqishga ega, degan nazariyani qoʻllab-quvvatlaydilar. Bu esa, oʻz navbatida, Axshunvor dastlab Kidariylar foydalangan, keyinchalik eftaliylar ularni siqib chiqargach, oʻzlariga qabul qilgan unvon, degan taxminni keltirib chiqargan.
 

 
 
 
 
Turkum:Eftaliylar
Turkum:Xuroson tarixi
Turkum:Soʻgʻdcha soʻz va atamalar
Turkum:Hukmronlik unvonlari
Abu Ali al-Marzuqiy

Abu Ali Ahmad ibn Muhammad ibn al-Hasan al-Marzuqiy (vafoti milodiy 1030-yil/hijriy 421-yil), koʻproq Abu Ali al-Marzuqiy nomi bilan tanilgan, eronlik adabiy tanqidchi, grammatik va leksikograf boʻlib, asarlarini arab tilida yozgan.
. U Isfahonda tugʻilgan va mashhur grammatik mutaxassis Abu Ali al-Forisiydan Sibavayhning „al-Kitob“ grammatik asarini oʻrgangan.

 

Turkum:1030-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr Eron yozuvchilari
Turkum:11-asr Eron yozuvchilari
Turkum:Isfahonlik yozuvchilar
Turkum:Eron adabiy tanqidchilari
Turkum:Eronlik grammatiklar
Turkum:Eron leksikograflari
Mavlono Muhammad Amin

Mavlono Muhammad Amin  – Safaviylar davlatidagi fors davlat arbobi boʻlib, 1588-yildan 1591/1592-yillargacha (vafotiga qadar) Shoh Abbos I davrida munshi al-mamalik („davlat kotibi“) lavozimida ishlagan va insha al-mamalik („imperial yozishmalar“) boshligʻi boʻlgan. U Ismoil Ining soʻnggi davri va uning vorisi Tahmosb Ining dastlabki yillarida mashhur kanselariya amaldori boʻlgan Mavlono Adhamning nabirasi edi.

 

Turkum:16-asr Eron siyosatchilari
Turkum:1591-yilda vafot etganlar
Turkum:16-asrda tugʻilganlar
Turkum:Safaviylar davlat amaldorlari
Fagʻanish

Fagʻanish — 6-asr oʻrtalarida Chagʻoniyon hukmdori boʻlgan eftaliy shahzoda. Dastlab Eftaliylar vassali boʻlgan Fagʻanish -yilda Sosoniylar davlati vassaliga aylandi. Bu voqea Eftaliylar imperiyasi Gol-Zarriunda sosoniy-turk qoʻshinlaridan magʻlubiyatga uchrab, bir nechta kichik podsholiklarga boʻlinib ketganidan keyin sodir boʻldi.
 Biografiyasi 
Fagʻanish 484-yilda Sosoniylar shohi Perozni magʻlub etib, oʻldirgan qudratli eftaliy hukmdor Xushnavozning avlodi boʻlgan. Fagʻanish Chagʻoniyonning mahalliy hukmdori boʻlib, eftaliylarning oliy hukmdori qoʻl ostida xizmat qilgan. Taxminan 560-yilda Sosoniylar va turkiylar birlashgan qoʻshini Soʻgʻddagi Buxoro yaqinida Gol-Zarriun nomli joyda eftaliylar shohi Gʻadfar va uning qoʻshinini magʻlub etgan. Natijada, eftaliylar imperiyasi vayron boʻlib, bir nechta kichik podsholiklarga parchalanib ketdi. Chagʻoniyonda Fagʻanish hukmdor boʻldi. Gʻadfar va uning odamlari janubga, Sosoniylar hududiga qochib, u yerdan panoh topdilar. Shu orada turkiy yabgʻu Istami eftaliy zodagonlari bilan kelishuvga erishib, Fagʻanishni eftaliylarning yangi shohi etib tayinladi.

Bu Sosoniylar shohi Xusrav I Anushirvon uchun juda yoqimsiz holat edi. Turklarning eftaliylar bilan hamkorligini sharqdagi hukmronligi uchun xavf deb hisoblardi. Shu sababli, Xusrav I Anushirvon Jurjondagi sosoniy-turk chegarasi tomon yurish boshladi. Belgilangan hududga yetib kelgan Anushirvonni turklar vakili Istami kutib oldi va sovgʻalar taqdim etdi. U yerda Xusrav oʻz hokimiyati va harbiy qudratini namoyish qilib, turklarni oʻzi bilan ittifoq tuzishga koʻndirdi. Ittifoqda mavjud bir shartnomaga koʻra, Fagʻanish Ktesifondagi Sosoniylar saroyiga yuborilishi va eftaliylar shohi maqomini olish uchun Xusravning roziligini olishi shart edi. Shunday qilib, Fagʻanish va uning Chagʻoniyon podsholigi Sosoniylar imperiyasi vassaliga aylandi. Bu voqea natijasida Sosoniylar Oksni oʻzlari va turklar oʻrtasidagi chegara etib belgiladilar. Fagʻanishning keyingi taqdiri nomaʼlum. Ehtimol, 7-asr boshlaridan 8-asr oxirigacha hukm surgan Chagʻoniyon bekligi asoschisi boʻlishi mumkin.
 

 
 
 
 
Turkum:Vafot etgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:6-asr Osiyodagi monarxlar
Turkum:Eftaliylar
Turkum:Xuroson tarixi
Turkum:Sosoniylar davlatining vassal hukmdorlari
Turkum:Xusrav I
Turkum:Chagʻoniyon monarxlari
Mehdi Bamdad

thumb|Mehdi Bamdadning fotosurati
Mehdi Bamdad (vafoti 1973-yil) – Eron davlat arbobi boʻlib, asosan Sharh-e hal-e rejal-e Iran dar qorun-e 12 va 13 va 14 hejri („Eronning 18-, 19- va 20-asrlardagi taniqli shaxslarining tarjimai hollari“) asari muallifi sifatida tanilgan. Bu Eronning milliy tarjimai holini tuzishga qilingan birinchi urinish boʻlganligi sababli, Bamdadning asari oʻz ichiga olgan tasvirlari tufayli muhim hisoblanadi.

 

 

 

Turkum:1973-yilda vafot etganlar
Turkum:Eron davlat arboblari
Turkum:20-asr Eron tarixchilari
Munim Pak

Maxdum Shoh Munim Pak (1671 – 1771) – Qodiriya soʻfiylik tariqatiga mansub hind soʻfiy avliyosi. Abulolay Naqshbandiy tasavvuf tariqatidan xalifalik unvoniga ega edi. Uning silsilasining bir zanjiri Ahmad Sirhindi bilan bogʻlangan.
 

Turkum:Naqshbandiya tariqati
Turkum:1771-yilda vafot etganlar
Turkum:1671-yilda tugʻilganlar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Mehtar Dovud

Mehtar Dovud (vafoti sentyabr 1662-yil) – Safaviylar davlati saroyining gruzin millatiga mansub yuqori martabali xizmatkori boʻlib, Safiy (1629-1642) va Abbos II (1642-1666) hukmronliklari davrida mehtar (saroy boshqaruvchisi) lavozimida xizmat qilgan.

Dovud oʻz davrining eng nufuzli va muhim ahamiyatga ega xizmatkorlaridan biri edi. Ilgari u qurchi-e tarkesh (maxsus qoʻriqchi), gʻolam-e xasseh (shaxsiy qul) va rish-sefid-e haram (saroy oqsoqoli) boʻlib xizmat qilgan. Uning akasi Evaz Beg davlat amaldori, yana bir akasi Muhammad Beg esa xizmatkor boʻlib, saroy gʻaznachisi lavozimida ishlagan. Bu oilaning yuqori mavqega ega boʻlishida Dovudning saroydagi nufuzli oʻrni muhim omil boʻlgan.

 

 
 
 
 
 

Turkum:1662-yilda vafot etganlar
Turkum:Safaviylar mehtarlari
Turkum:17-asr qullari
Turkum:Safaviylar qullari
Evaz Beg

Evaz Beg (shuningdek, Ivaz deb ham yoziladi) – 17-asr Safaviylar davlati davlat arbobi va shoh gʻulomi edi. Gruzin millatiga mansub boʻlib, Abbos II (1632-1666) hukmronligi davrida xizmat qilgan va oʻz davrining eng nufuzli saroy xizmatkori Mehtar Dovud hamda saroy gʻaznachisi va xizmatkor Muhammad Begning akasi edi.

1640-yilda Evaz Beg Lor hokimi (vazir) etib tayinlangan. Bir necha yildan soʻng, 1646–1647-yillarda u qisqa muddatga Bandar-Abbos va unga qarashli Hormuz, Keshm va Larekni oʻz ichiga olgan hududning hokimi (hakem) boʻlgan. 1656-yilda u Lor hokimi lavozimidan isteʼfoga chiqishga ruxsat olgan va devonbegi (kansler, bosh sudya) etib tayinlangan. Bir necha yildan soʻng, 1660-yilda u Gilondagi Biyo-pos va uning markazi Rasht hokimi (vazir) boʻlgan.

Evaz Begning avlodlari Lor (va keyinchalik Bandar-Abbos ham) hokimligini yana koʻp yillar davomida, 1725-yilgacha oʻz qoʻlida ushlab turishgan. Bu uzoq davr mobaynida u va uning oilasi Fors koʻrfazi sohilidagi siyosatda hukmronlik qilgan.

 

 
 
 
 
 

Turkum:17-asrda vafot etganlar
Turkum:Safaviylar gʻulomlari
Turkum:Rashtliklar
Turkum:Safaviylar hokimlari
Turkum:Safaviylar qullari
Otaxon

Otaxon — oʻzbekcha erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Otaxon Alamatov — Oʻzbekiston Qahramoni (1999);
 Otaxon Ollaberganov — rassom, haykaltarosh, san'at fanlari professori (2018), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981), Oʻzbekiston Badiiyot akademiyasi akademigi (2003).

 Familiyalar 
 Otaxonov
 Otaxonova

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Oydin (ism)

Oydin — xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Oydin Abdullayeva — oʻzbekistonlik bastakor, oʻqituvchi va siyosatchi;
 Oydin Hojiyeva — oʻzbekistonlik shoir, Oʻzbekiston xalq shoiri (1992);
 Oydin Norboyeva — Oʻzbekiston xalq artisti (1978);
 Oydin Yusupova — oʻzbekistonlik aktrisasi va xonandasi.

 

Turkum:Oʻzbekcha ayollar ismlari
Oyimposhsha

Oyimposhsha yoki Oyposhsha — xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 

Turkum:Oʻzbekcha ayollar ismlari
Ozod

Ozod ( — erkin, hur; asoratdan qutulgan; gʻam-tashvishdan xoli; oliyjanob; saxovatli) — kelib chiqishi forscha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Ozod Aminova — tojik va sovet shoiri, oʻqituvchi, muharrir, yozuvchi. Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi;
 Ozod Farmonov — Oʻzbekiston davlat arbobi, Qashqadaryo viloyati hokimi (1995—1998);
 Ozod Sharafiddinov — adabiyotshunos, adabiy tanqidchi;
 Ozodbek Akbarov — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1994);
 Ozodbek Ergashev — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Ozodbek Maʼrufov — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Ozodbek Nazarbekov — oʻzbekistonlik qoʻshiqchi va siyosatchi;
 Ozodbek Oʻktamov — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Ozodbek Qurbonov — oʻzbekistonlik futbolchi.

 Familiyalar 
 Ozodov
 Ozodova

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Ibn Aʼtam al-Kufiy

Abu Muhammad Ahmad ibn Aʼtam al-Kufiy al-Kindiy  – IX asrda yashagan arab millatiga mansub musulmon tarixchisi, shoir va voiz. VIII asr oxiri – IX asr boshlarida faol shaxs boʻlgan. Shialik mazhabining axboriy oqimiga mansub boʻlib, uning otasi 765-yilda vafot etgan oltinchi imom Jaʼfar as-Sodiqning shogirdi edi.

Ibn Aʼsam al-Kufiyning vafot etgan sanasi, odatda, hijriy 314-yil (milodiy 926/967) deb koʻrsatilgan boʻlsa-da, bu maʼlumot xato hisoblanadi. 

Uning yirik „Kitob al-futuh“ (Fathlar kitobi) asari xalifa al-Maʼmun hukmronligi davrida yaratilgan. Ibn Aʼtamning ushbu asari hozirda ikki jildlik qoʻlyozma shaklida Ahmad III 2956 raqami ostida Istanbulda saqlanadi.

 

Turkum:9-asr arab shaxslari
Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi tarixchilari
Ibn Abdulhakam

Abulqosim Abdurahmon ibn Abdulloh ibn Abdulhakam , asosan, Ibn Abdulhakam (milodiy 801– 871/hijriy 257) nomi bilan mashhur. Misrning Fustat shahrida yashagan musulmon (sunniylik) tarixchi va huquqshunos. Uning „Futuh Misr vaʼl-Magʻrib vaʼl-Andalus“ („Misr, Shimoliy Afrika va Andalusning fath etilishi“) nomli asari islom tarixidagi eng qadimgi arab tilidagi tarixiy dan biri sifatida eʼtirof etiladi va hozirgacha saqlanib qolgan muhim manba hisoblanadi.

 Hayoti 
Ibn Abdulhakamning oilasi arablardan boʻlgan. Yozuvchining otasi Abdulloh va ukasi Muhammad oʻz davrida (IX asr boshlari) Misrda Molikiylik mazhabi boʻyicha yetakchi ulamolardan edi. Otasining vafotidan soʻng, bu oila oʻz eʼtiqodidagi ortodoksal qarashlarga sodiqligi sababli abbosiy xalifa al-Vosiq tomonidan taʼqib qilingan iqtibos kerak .

Xalifa al-Mutavakkil hukmronligi davrida tarixchi Ibn Abdulhakam va uning birodarlari marhumga tegishli mulkni oʻzlashtirishda ayblanib, qamoqqa olingan. Qamoq davomida Ibn Abdulhakamning birodarlardan biri qiynoqlar ostida vafot etgan.

 

 

 Ibn ʿAbd al-Ḥakam, Kitāb futuḥ misr wa akbārahā, edited and with English preface by Charles Torrey (English title The History of the Conquests of Egypt, North Africa, and Spain), Yale University Press, 1922.
 Charles Torrey, „The Mohammedan Conquest of Egypt and North Africa in the years 643 to 705 A. D.“ Historical and Critical Contributions to Biblical Science vol 1, p. 535-293. Yale University Press, 1901. Translation with short preface.
 Robert Brunschvig, „Ibn 'Abdalh’akam et la conquête de l’Afrique du Nord par les Arabes.“ Annales de l’Institut d’Etudes Orientales, v. 6 (1942–44) 108-155. More accessibly reprinted in Al-Andalus, 40 (1975), pp. 92–75.

Turkum:870-yilda vafot etganlar
Turkum:9-asr misrlik kishilar
Turkum:Afrikalik tarixchilar
Turkum:9-asr arab shaxslari
Yoqub ibn as-Sikkit

Abu Yusuf Yaʼqub Ibn as-Sikkit  – asli kelib-chiqishi forslardan boʻlgan tilshunos, grammatik va adabiyotshunos. Abbosiylar xalifasi al-Mutavakkilning oʻgʻliga ustozlik qilgan. Til va sheʼriyat ilmidagi chuqur bilimlari bilan tanilgan, biroq xalifa buyrugʻi bilan jazoga tortilgan va 857 hamda 861-yillar oraligʻida vafot etgan.

 Oilasi 
Abu Yusuf al-Sikkitning oʻgʻli boʻlib, otasi Kufa nahviy maktabining yetuk tilshunosi, ilm-fan sohibi edi. U, shuningdek, mashhur olimlar al-Kisoiy va al-Farro bilan yaqin ilmiy aloqada boʻlgan. Otasi, asosan, sheʼriyat va tilshunoslikda yuksak salohiyatga ega boʻlgan, Abu Yusuf Yaʼqub nahv ilmidagi bilimlari bilan ajralib turgan. Abu Yusufning otasi Eronning Xuziston viloyati Ahvoz shahri yaqinidagi Davraq qishlogʻidan boʻlgan.

Yoqub bagʻdodlik olim boʻlgan va u yerda Kufa maktabining anʼanalariga asoslangan grammatika, Qur’on ilmi va sheʼriyat boʻyicha faoliyat yuritgan. U, shuningdek, xalifa al-Mutavakkilning oʻgʻillari al-Muntasir va al-Mu‘tazzga ustozlik qilgan.

Kunyasi Abu Yusuf boʻlib, oʻgʻli Yusuf al-Mu’tazid saroyida yashagan va xalifaning yaqin doʻsti va hamrohi boʻlgan.

 

Turkum:9-asrda vafot etganlar
Turkum:9-asr olimlari
Turkum:9-asr tilshunoslari
Turkum:9-asr faylasuflari
Muhammad ibn Habib al-Bagʻdodiy

Muhammad ibn Habib al-Bagʻdodiy , toʻliq ismi Abu Jaʼfar Muhammad ibn Habib ibn Umayya ibn Amr al-Hoshimiy, IX asrda yashagan tarixchi, adib va tilshunos boʻlib, Iroqning Bag‘dod shahrida hayot kechirgan.

 Faoliyati 
Al-Bagʻdodiy Abbosiylar xalifaligini tarafdori boʻlgan olim edi. U tarix, nasabshunoslik, tarjimai hol, arab tili, sheʼriyat toʻplamlari va tilshunoslikka oid mavzularda oʻnlab asarlar yozgan. 

Muhammad ibn Habib al-Bagʻdodiy 860-yilda (hijriy 245-yilda) vafot etgan.

 

Turkum:860-yilda vafot etganlar
Turkum:9-asr arab shaxslari
Turkum:Islom tarixi
Umara ibn Vosima

Abu Rifoa Umara ibn Vatima ibn Muso ibn al-Furot al-Forisiy (hijriy 289-yilda vafot etgan) – misrlik musulmon tarixchi. Fustot shahrida tugʻilgan. Taniqli tarixchi hamda ipak savdosi bilan shugʻullangan Vosima ibn Musoning oʻgʻli boʻlgan. Abu Rifoaning tugʻilgan yili nomaʼlum, otasi Vosima esa 851-yilda vafot etgan.

 

Turkum:9-asrda tugʻilganlar
Turkum:902-yilda vafot etganlar
Turkum:Qohiralik yozuvchilar