The Mystery of the Blue Train

The Mystery of the Blue Train  – britaniyalik yozuvchi Agatha Christiening detektiv romanlaridan biri boʻlib, ilk bor 1928-yil 29-martda Buyuk Britaniyada William Collins & Sons nashriyoti tomonidan va oʻsha yilning oʻzida AQShda Dodd, Mead and Company tomonidan chop etilgan. Buyuk Britaniya nashrining narxi yetti shilling va olti pens (7/6), AQSh nashri esa 2 dollar boʻlgan. Romanda Agatha Christiening mashhur detektivi Hercule Poirot ishtirok etadi.

Asarda voqealar Le Train Bleu nomli koʻk poyezdda sodir boʻlgan amerikalik merosxoʻr ayolning qotilligi atrofida rivojlanadi. Roman 2024-yilda AQShda jamoat mulkiga aylangan, biroq Buyuk Britaniyada mualliflik huquqi hali amal qiladi va Agatha Christiening vafotidan keyingi 70 yillik muddatga koʻra, 2047-yil 1-yanvargacha himoyalangan boʻladi.

 Taʼsiri va ahamiyati 
Roman syujeti 1923-yilda yozilgan va keyinchalik Poirot haqidagi hikoyalar toʻplamiga kiritilgan „The Plymouth Express“ nomli qisqa hikoyaga asoslangan. Ushbu hikoya AQShda 1951-yilda The Under Dog and Other Stories toʻplamida, Buyuk Britaniyada esa 1974-yilda Poirot's Early Cases toʻplamida kitob koʻrinishida chop etilgan.

Roman bir qator „ilk bor uchraydigan“ elementlarga ega. Ulardan biri toʻqima ingliz qishlogʻi St. Mary Meadga ishora qilinishi. Bu qishloq keyinchalik Agatha Christiening mashhur detektivi Miss Marplening yashash joyiga aylanadi. The Mystery of the Blue Train asarida esa bu joy qahramon Katherine Greyning vatani sifatida tilga olinadi. Mazkur qishloq, shuningdek, Miss Marple ilk bor paydo boʻlgan, 1927-yil dekabr oyida chop etilgan „The Tuesday Night Club“ hikoyasida ham uchraydi. Romanda yana bir nechta „birinchi“lar mavjud: Poirotning xizmatkori George ilk bor paydo boʻladi; shuningdek, mayda, ammo qayta-qayta uchraydigan qahramon Mr Goby ham ilk bor koʻrinadi. U keyinchalik After the Funeral va Uchinchi qiz asarlarida ham ishtirok etadi. Mr Goby boshqa bir necha Poirot romanlarida tilga olinadi va soʻnggi marta 1972-yildagi Elephants Can Remember asarida uchraydi.

Roman chop etilganidan bir necha oy oʻtib, fransuz yozuvchisi Arthur Bernède 1928-yilda Le mystère du train bleu nomli romanini chiqaradi. Unda Bernèdening mashhur detektivi Chantecoq ishtirok etadi. Voqealar Parijda kechadi va syujet butunlay boshqacha boʻlsa-da, Bernède bu nom orqali Poirotning mashhurligidan foydalanmoqchi boʻlgan boʻlishi ehtimoldan xoli emas.

 Adabiy ahamiyati va qabul qilinishi 
The Times Literary Supplement 1928-yil 3-may sonida romanga Agatha Christiening oʻzidan ham ijobiyroq baho bergan. Hikoyaning kirish qismini bayon qilganidan soʻng, sharhlovchi xulosa qiladi: „Oʻquvchining hafsalasi pir boʻlmaydi. Mashhur belgiyalik detektiv psixologik mulohazalarga tayangan holda havo ichidan deyarli dalillar yaratadi, ularni mohirlik bilan manfiy dalillar orqali mustahkamlaydi va oʻz ‘oʻljasini’ kutilmagan tarzda qoʻlga tushiradiThe Times Literary Supplement, 3 May 1928 (p. 337).“

1928-yil 12-avgustdagi The New York Times Book Review shunday yozadi: „Rasmiy jihatdan Poirot nafaqaga chiqqan, ammo nafaqa unga prima-donna uchun nimani anglatgan boʻlsa, xuddi shuni anglatadi. Yaxshi bir qotillik ishi uning oldiga kelib qolsa, uni bunga aralashishdan hech narsa qaytara olmaydiThe New York Times Book Review, 12 August 1928 (p. 17).“

Britaniyalik detektiv yozuvchi va tanqidchi Robert Barnard esa quyidagicha baho bergan: „Bu Christiening eng yoqtirmagan hikoyalaridan biri boʻlib, u ‘gʻoyib boʻlish’idan oldin va keyin bu asar ustida ter toʻkkan. Xalqaro muhit mutolaaga rang-baranglik qoʻshadi, ammo hikoyada maktab qizlari darajasidagi fransuzcha iboralar va trillerdan kirib kelgan salbiy unsurlar koʻp. ‘Christiening eng yomon asari’ unvoni uchun bundan ham munosibroq nomzodlar borBarnard, Robert. A Talent to Deceive – an appreciation of Agatha Christie – Revised edition (p. 200). Fontana Books, 1990. .“

 

 
 

Turkum:Agata Kristi romanlari