Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Oltintosh

Oltintosh, Oltuntosh al-hojib (asl ismi Abu Saʼid) (? — 1032) — turk gʻulomlaridan, keyinchalik gʻaznaviylaraan Ca-buktegin va uning 2 vorisining lashkarboshisi. Sabuktegin davridayoq u xukmdor gvardiyasidagi eng yuqori martaba — "ulugʻ qojib" unvoniga ega boʻlgan; Mahmud Gʻaznaviy davrida qora-xoniylar bilan boʻlgan katta jangda (1008 yil 1-yanvar) O. qoʻshinning oʻng qanotiga qoʻmondonlik qilgan; 1000—11 yillar u Hirot noibi sifatida da qayd etilgan. Xorazm zabt etilgach (1017), O. xorazmshoh unvoni bilan ushbu viloyatga noib etib tayinlangan, u bu lavozimni vafot etguniga qadar egallab turgan. O. chegara viloyati boʻlgan Xorazmni ehtiyotkorona idora etgan va oʻzini qoʻshni turkiy qabilalardan muvaffaqiyatli suratda mudofaa qilgan, bu bilan u Xorazmdagi oʻz hokimiyatini yanada mustahkamlagan. Mahmud va Masʼud Gʻaznaviylar O.ning bu harakatlariga shubha bilan qarashgan, ular hiyla bilan O.ni daf etish yoʻliga oʻtishgan. 1032-yil bahorida O. sulton Masʼud topshiri-gʻiga koʻra, Alitegita qarshi otlangan va Dabusiya yaqinidagi jangda ogʻir jarohatlanib vafot etgan. Noiblik uning oʻgʻli Horunga topshirilgan, xorazmshoh unvoni Masʼudning oʻgʻli Saʼidga berilgan, Horun mamlakatni faqat shahzodaning vakili sifatidagina boshqara olishi mumkin boʻlgan. Biroq 1034-yil avgustda Horun oʻzini mustaqil deb eʼlon qilgan, ammo kelasi yili gʻaznaviylar koʻrsatmasiga koʻra, oʻldirilgan; uning birodari va vorisi Ismo-il Xandon Xorazmni 1041-yilgacha idora qilgan, soʻngra gʻaznaviylar topshirigʻiga koʻra, Jand hokimi Shoh Malik tomonidan quvib yuborilgan. Shu bilan O. tomonidan asos solingan sulola barham topgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Kishilar
Turkum:Tarixiy shaxslar
Turkum:Davlat yetakchilari
Turkum:1032-yilda vafot etganlar
Turkum:Oltintoshiylar
Oltintogʻ

Oltintogʻ — Markaziy Qizilqumdagi qoldiq togʻlar. Boʻkantovning janubda joylashgan. Janubi-gʻarbda Aytimtov bilan tutashgan. Janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa 10 km ga choʻzilgan. Eng baland joyi 322 m. Paleozoyning granit, gra-nodiorit, slanets, alevrolit, kvarsit, marmarlashgan ohaktosh, qumtosh, etaklari esa boʻr va paleogen va toʻrtlamchi davrning qumoq va qum jinslaridan tuzilgan. Shimoli-gʻarbiy yon bagʻri tik-rok va chuqur soylar bilan oʻyilgan. Shimoliy-gʻarbida Avliyosoy, janubi-sharqida Meshtepasoy va Marasoy kabi quruq oʻzanlar bor. Nurash jarayonlari kuchli.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Oʻzbekistonning relef shakllari
Oltintogʻ pegmatit koni

Oltintogʻ pegmatit koni - Janubiy Boʻkantovda, Uchquduq shahridan 28 km shimoli-sharkda joylashgan. Pegmatit tomirlari tokembriy kremniyli slanetslari va Oltintogʻ intruziyasi granitlari endokontakt zonasida joylashgan. Ularning tarqalgan maydoni 80– 85 km² ni tashkil etadi. Kon qalinligi 2,0—2,5 m li 117 ta pegmatit tanasidan iborat. Pegmatit tomirlarida dala shpatining miqdori oʻrtacha 70—75%, kvars 25%. Muskovit va granat minerallari mavjud. Kon razvedka qilingan va kazib olishga tayyorlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oltinxon Toʻra

Oltinxon Toʻra, Mahmud ibn Sayid Nazir at-Taroziy (taxminan 1894, Avliyo ota, hozirgi Taroz shahri — 1991.26.6, Makka) — ulamo, adib, tarjimon. Dastlabki taʼlimni padari buzrukvoridan, soʻngra shayx ibn Kamol Nosirxon Toʻra Kosoniydan, davrining boshqa yetuk olimlaridan oldi. Xoʻjand, Toshkent, Buxoro madrasalarida oʻqidi. Arab, fors, turk tillarining barcha lahjalarini mukammal egalladi, mudarris boʻlib yetishdi. Shoʻro tuzumining ziyolilarga, ilm ahllariga oʻtkazgan nohaq zugʻumi sababli mamlakatdan chiqib ketishga majbur boʻldi. 1932-yildan Kobul shahrida istiqomat qila boshladi. Vir muddat Afgʻoniston maorif vazirligida maslahatchi lavozimiga tayinlandi. Soʻng Hindistonning Bombay shahridagi masjidda imom xatib boʻlib xizmat qildi. Ikkinchi jahon urushi boshlangandan keyin Saudiya Arabistoniga koʻchib borib, umrining oxirigacha Makka va Madina shaharlarida yashab ijod etdi. O.T. Makkadagi Harami sharif, Madinadagi Masjid an-nabaviyda mudarrislik qilib Qurʼon va hadislardan saboq berdi.

O.T. tafsir, hadis, fikh, adabiyot va ilmning boshqa sohalariga oid 20 dan ortiq asarlar muallifi va tarjimonidir. U Qurʼoni karimni hozirgi zamon oʻzbek tiliga ilk bor tarjima qilib, tafsir yozdi. Bu kitob Hindiston, Pokiston (1976) va Saudiya Arabistonida (1985) chop etilgan. Shuningdek, olim Kurʼonning ayrim suralarini ham tarjima va tafsirlari bilan alohida holda nashr qildirgan. Imom Abu Zakariyo anNabaviyning paygʻambar hadislariga bagʻishlangan "Riyoz us-solihiyn" ("Yaxshilar gulshani") nomli 4 jildli asarini, Imomi Aʼzamning "Fikh al-akbar" ("Asosiy shariat qoidalari"), "Aqoid islomiya", "Hizb al-Aʼzam" kabi kitoblarini arabchadan oʻzbek tiliga oʻgirdi. Oʻzbek, arab, fors, urdu tillarida diniy maʼrifiy mazmunda risolalar, tasniflar, ruboiylar yozdi. O.T. tomonidan atTermiziy qalamiga mansub "Kitob ashshamoilu an-Nabaviya" asarining oʻzbek tiliga qilingan tarjimasi sunggi yillarda Toshkentda arab va hozirgi oʻzbek imlosida bir necha marta nashr etildi.

 
 Riyoz us-solihin (Yaxshilar gulshani), 1-kitob, T., 1991; Kitob al-haj, T., 1993.

 Adabiyot 
 Jalilov S, Sayid Mahmud Taroziy — Oltinxon toʻra, T., 1997.

Turkum:Toshkent madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Oltinxonlar

Oltinxonlar — faxriy laqab yoki unvon; chjurchjenlarning Xitoydagi Szin (xitoycha — oltin) sulolasini mugullar tomonidan atalishi. Keyinchalik bu unvonga tumatlar knyazi Oltinxon va xotogoytlar (Shim.-Gʻarbiy Mongoliya) elati knyazlari ega bulishgan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Sidney Altman

Sidney Altman (1939.8.5, Monreal) — amerikalik kimyogar. Kolorado universiteti falsafa doktori, Yel universiteti professor (1971). Asosiy ilmiy ishlari nuklein kislotalar kimyosiga oid. 1970-yillarning oʻrtalarida ichak tayoqchasida gayrioddiy ferment topib, unga ribonukleaza yoki (RNKaza) R deb nom bergan. Keyinchalik bu fermentning nafaqat bakteriyalarda, balki hayvon tuqimalarida ham mavjudligini aniklagan. Ribonukleaza RNK va oqsil komponentlaridan tashkil topganligini, ularni ajratish va qayta biriktirish mumkinligini, RNK dan ajratib olingan oqsil komponentlari fermentativ faollikka ega emasligini isbot qildi. RNK fragmentlari ayni vaqtgacha faqat oqsil fermentlarga taallukli deb hisoblangan, barcha klassik-katalitik xossalarga ega boʻlgan yangi riobizm kashf etdi (1983). Nobel mukofoti laureati (1989, R. Chek bilan hamkorlikda)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1939-yilda tugʻilganlar
Turkum:8-mayda tugʻilganlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:Amerikalik kimyogarlar
Turkum:2022-yilda vafot etganlar

Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Altai

Oltoy yoki Oltoy quyidagilarga murojaat qilishilari mumkin:

 Joylar 

 Oltoy togʻlari, Markaziy va Sharqiy Osiyoda, Xitoy, Moʻgʻuliston, Qozogʻiston va Rossiya tomonidan taqsimlangan mintaqa hisoblanadi.

 Xitoyda 

 Oltoy prefekturasi (shnjiangzhouxàn), Shinjon-Uygʻur avtonom viloyati, Xitoy
 Oltoy shahri (yǎngǎngǎ), shuningdek, Oltoy prefekturasining shahri „Aletay“ deb ham yozilgan.

 Qozogʻistonda 

 Oltoy shahri, Qozogʻistondagi shahar, 2019-yilgacha Zyryan yoki Zyryanovsk nomi bilan mashhur edi.

 Moʻgʻulistonda 

 Oltoy shahri
 Oltoy, Govi-Oltoy, sum (tumanlari)
 Oltoy, Bayan-Olgii, soʻm
 Oltoy, Xovd, soʻm

 Rossiyada 

 Oltoy oʻlkasi, Rossiyaning federal sub’ektlari
 Oltoy, Oltoy oʻlkasi
 Oltoy Respublikasi, Rossiyaning federal sub’ekti

 Odamlari va tillari 

 Altay (ism), ism yoki familiyaga ega boʻlgan odamlar roʻyxati
 Oltoy xalqi, etnik guruh
 Oltoy tillari, bu xalqlar gapiradigan tillardir

 

 Oltoy, Vu Mingning tarixiy romani
 Rupes Oltoy, Oy geografiyasining oʻziga xos xususiyati
 Oltoy qoʻylari, qoʻy zoti
 Altay SK, Turkiyaning Izmir shahridagi futbol klubi
 Altay SK (ayollar futboli), Turkiyaning Izmir shahridagi ayollar futbol jamoasi
 Oltoy (tank), Turkiyaning asosiy jangovar tanki
 Oltoy sinfidagi moychi, Sovet dengiz flotining kema sinfi
 Oltoy gaz quvuri, Rossiya va Xitoy oʻrtasida taklif qilingan tabiiy gaz quvuri
 Oltoy (uyali telefon tizimi), Sovet uyali aloqadan oldingi radiotelefon xizmati

 Yana qarang 

 Altayskiy (aniqlash)
 Alt-A, AQSH ipoteka turi
 Computer Associates International, Inc. v. Oltay, Inc. , AQSh huquqiy ishi
Niccolò Cusano Universiteti

Niccolò Cusano Universiteti Italiya davlatining Rim shahridagi universitet. 2006-yilda tashkil topgan.

 
 Rasmiy veb-sayti

Turkum:Rim
Oltoy qoʻriqxonasi

Oltoy qoʻriqxonasi - Oltoyning shimoli-sharqiy qismidagi davlat qoʻriqxonasi. Rossiyaning Oltoy oʻlkasidagi Telets koʻli (Oltinkoʻl) yaqinida. Maydoni 889 ming ga (1999). Tayganing oʻziga xos tabiatini hamda Janubiy Sibirning baland togʻli tundrasini qoʻrikdash maqsadida tashkil etilgan. Togʻlarda balandlik mintaqalari koʻzga yaqqol tashlanib turadi; oq qaragʻay, oq qaragʻay-kedr va kedr-tilogʻochli tayga oʻrmonli subalp mintaqasi bilan almashingan, undan yuqoriroqda esa alp mintaqasi (butali tundra va alp oʻtloqlari, shagʻallilishaynikli va toshloq tundra) boshlanadi. Hayvonlardan maral, los, kabarga, morxoʻr, yelik, qoʻngʻir ayiq, suvsar, boʻrsiq, tiyin, burunduq, bars; parrandalardan ular, oq va tundra kakliklari, karqur, chil, qur koʻp.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Tabiat
Turkum:Ekologiya
Turkum:Oltoy oʻlkasi
Turkum:Oltoy togʻlari
Turkum:Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Oltoylar

Oltoylar (oʻzlarini — oltoy-kiji deb ataydilar) — Oltoy Respublikasidagi Turkiy xalq (59 ming kishi). Rossiya Federatsiyasida jami 69 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Quyidagi etnografik guruxlarga boʻlinadi: oltoy-kiji, telengitlar, teleslar, teleutlar, tubalorlar, chelkanlar, kumandinlar. Oltoy tilida soʻzlashadi. Dindorlari — pravoslavlar, bir qismi baptistlar, anʼanaviy diniy eʼtiqodlar saqlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Olxoʻri

thumb

Olxoʻri, olu (Prunus) — raʼnodoshlar oilasiga mansub danakli meva daraxti yoki buta. 30 dan ortiq turi maʼlum. Eng koʻp tarqalgan turi oddiy O. boʻlib, togʻolcha bilan yovvoyi olxoʻri (tern)ning tabiiy chatishishidan kelib chiqqan deb taxmin kilinadi. Vatani — Kichik Osiyo, Kavkaz, Shimoliy Eron. Oʻzbekistonga Eron orqali keltirilgan. Hozir Oʻrta Osiyoda dastlab keltirilgan oq olu, sariq olu, qora olu va ulardan kelib chiqqan navlar tarqalgan. O. joy tanlamaydi. 2000 ga yaqin (Oʻzbekistonda 200 dan ortiq) navi bor. Oʻzbekistonda ekilish maydoni jihatidan danakli meva daraxtlari orasida oʻrikdan keyin turadi. Barglari ketma-ket, gullari yakka yoki 2—3 tadan oʻrnashgan, oq yoki koʻkish.

O. mevasi dumaloq, tuxumsimon, choʻzinchoq, 60—100 g, sariq, yashil, qizil, koʻkimtir-qora; mumgʻubor bilan qoplangan. Tarkibida 14—21% qand, 0,5—1,2% kislota, azotli moddalar va vitaminlar mavjud. Yangiligida yeyiladi, qoqi, konserva qilinadi, shar-batli ichimliklar, jem, murabbo, qiyom va boshqa mahsulotlar tayyorlanadi.

O., asosan, payvandlab hamda ildiz bachkisidan koʻpaytiriladi. O. uchun eng yaxshi payvandtag togʻolcha. Koʻchati oʻt-qazilgach, 4—6-yili hosilga kiradi. Oʻzbekistonda mart-apr.da gullaydi, mevasi iyunning ikkinchi yarmidan sentabr oxirigacha pishadi. 20—25 yil yaxshi hosil beradi (daraxti 30–50 kg, ayrimlari 100 kg gacha); sovuqqa chidamli. Parvarishi danakli meva daraxtlarinikiga oʻxshash. Oʻzbekistonda Vengerka, Berton, Ispolin olxoʻrisi, Samarqand qora olusi, Vashington va boshqa navlari ekiladi.

Zararkunandalari: olxoʻri qurti, olma qurti.

Kasalliklari: klyasterosporioz va boshqa

 Adabiyot 
 Pomologiya Uzbekistana, T., 1983;
 Ribakov A. A., Ostrouxova S. A., Ozbekistan mevaçiligi, T., 1967.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Raʼnodoshlar
Turkum:Osiyo o'simliklari
Turkum:Danak
Turkum:Shimoliy Amerika florasi
Turkum:Yevropa o'simliklari
Turkum:Olxoʻrilar
Turkum:Dorivor oʻsimliklar
Olcha

thumb

Olcha (Cerasus) — raʼnodoshlar oilasiga mansub barg toʻkuvchi daraxtlar turkumi; mevali daraxt, 150 ga yaqin turi bor. Asosan, Osiyoda, shu jumladan, Oʻrta Osiyo va Kavkazda 25 ga yaqin turi usadi. Madaniy dan oddiy O. (C.vulgaris) koʻp tarqalgan. Juda qadimdan Markaziy va Jan. Yevropada, Shim. Afrika, Sharq-iy Osiyo, Shim. Amerikada ekiladi. Oʻzbekistonda O.ning mahaleb O.si yoki kamxastak (C.mahaleb), qizilmevali O. yoki chiya (toshchiya) (S. erythrocarpa Neski.) yovvoyi adir va togʻ yon bagʻirlarida uchraydi. Oddiy O. darax-tining boʻyi 6-7 m, sovuqqa, qurgʻoqchilikka chidamli, unumdor tuproklarda yaxshi oʻsadi va moʻl hosil beradi, 30— 40 yil (baʼzan 100 yilgacha) yashaydi. Mevasi mayda, dumaloq, danakli, suvli, nordon, och qizildan toʻq qizilgacha. O. meva bandining uzunligi bilan boshqa danakli mevalardan farq qiladi. Tarkibida 7,3—14,5% qand, 0,8—2,4% organik kislotalar, 0,15—0,88% oshlovchi moddalar, S, V2, V9 vitaminlar va boshqa mavjud. Yangiligida yeyiladi, konservalar, murabbo, jem, vino, qandolat mahsulotlari tayyorlanadi. Hosildorligi 100 s/ga. Mevasi may— iyunda pishib yetiladi. O. danagidan, iddiz bachkisidan hamda payvandlab koʻpaytiriladi. Ekilgandan soʻng 3—4-yili hosilga kiradi, 6—7-yili yaxshi hosil beradi. O.ga qisqa tanali qilib, siyrak pogʻonali shakl beriladi. Oʻzbekistonda O.ning Griot, Lyubskaya 15, Podbelskaya, Samarqand, Turgenevka, Qora shpanka navlari ekiladi (2003). Zararkunandalari: olcha arra-kashi, olcha uzunburuni, bitlar, olcha pashshasi va boshqa Kasalliklari: meva chirishi, klyasterosporioz, kokkomikoz, sitosporoz va boshqaLeyn A. N., Olcha va gilos, T., 1962; Ribakov A. A., Ostrouxova S. A., Oʻzbekiston mevachiligi, T., 1967.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Raʼnodoshlar
Turkum:Mevali daraxtlar
Turkum:Giloslar
Turkum:Danak
Olchin

Olchin, alchin — bir qancha turkiy xalqlar tarkibiga kirgan yirik qabila ittifoqi. Olchinlar qadimiy turkiy xalqlardan boʻlib, milodning boshlarida Oltoyda va Irtish daryosi yaqinidagi choʻllarda yashaganlar. Keyinchalik (6-asrdan) Turk xoqonligi, Kimaklar davlati, qipchoqlar ittifoqi va boshqalar tarkibida boʻlgan.

Moʻgʻullar davlati parchalanishi bilan Olchinlar Noʻgʻay Oʻrda va 16-asr oʻrtalarida esa qozoq xalqi tarkibiga kirgan. Olchinlarning ayrim guruhlari boshqird, Qozon tatarlari, Qrim va Shimoliy Kavkaz noʻgʻaylari va qoraqalpoqlar, kichik bir qismi oʻzbeklar tarkibida ham bor. 1926-yil maʼlumotlariga koʻra, Buxoro vohasida (2525 kishi), Karmana atrofida (750 kishi) va Qashqadaryoning quyi oqimida (Olchin qishlogʻida, 300 kishi) yashaganlar. Olchinlar alimuli, bayuli, jetiuru qabilalariga, bularning har biri, oʻz navbatida, yana bir qancha urugʻlarga boʻlingan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Olchin (oʻlchov birlik)

Olchin — uzunlik oʻlchov birligi; arshin va gaz qiymatlari (177 sm)ga teng.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻlchov birliklari
Olborg

Olborg — Daniyadagi shahar, Yutlandiya yarim orolning shimolida, Shimoliy Yutlandiya amtining maʼmuriy markazi. Aholisi 119,6 ming kishi (2000). Limford boʻgʻozidagi port. Mashinasozlik (asosan, kemasozlik va sement sanoati uchun jixrzlar ishlab chiqarish) sanoati rivojlangan. Sement, baliqni qayta ishlash, toʻqimachilik, kimyo sanoati korxonalari borOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:Daniya
Olgerd

Olgerd (Algirdas) — Litva buyuk knyazi (1345—77). Gedimin o'gli. Litva buyuk knyazligi hududini kengaytirish uchun kurashgan. Tevton ordeni (1348, 1370), Oltin Oʻrda (1363) ustidan gʻalaba qozongan, gʻarbiy rus yerlarining bir qismini qoʻshib olgan. Tver knyazligini qoʻllab-quvvatlagan va 3-marta (1368, 1370, 1372) Moskvaga muvaffaqiyatsiz yurish qilgan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Olgin

Olgin — Kubadagi munitsipalitet va shahar, Golgin provinsiyasining poytaxti boʻlib. Gavana, Santyago-de-Kuba va Kamagueydan keyin Kubaning toʻrtinchi yirik shahri malum boʻlgan.
Turkum:Kuba shaharlari
Turkum:Kuba aholi punktlari
Olmek madaniyati

Olmek madaniyati — Meksikaning Verakrus va Tavasko shtatlari hududida qadimda yashagan nomaʼlum indeys xalqi madaniyati. Olmek madaniyati miloddan avvalgi 8—4-asrlarda ravnaq topgan. Olmek madaniyati nomi bu hududda keyinchalik, milodiy 11 — 14-asrlarda yashagan kichik qabilalar guruhi (olmeklar) nomi bilan shartli atalgan. Olmek madaniyati iqtisodiyoti dehqonchilik va baliqchilikka asoslangan. Olmek madaniyatini yaratgan xalq Amerikada ilk bor sinfiy taraqqiyot yoʻliga oʻtgan xalklardan biri boʻlgan. Uning miloddan avvalgi 8—2-asrlardagi madaniyati va sanʼati Markaziy Amerikaning qoʻshni indeys xalqlari (mayya va boshqalar) madaniyatiga katta taʼsir koʻrsatgan. Olmek haykaltaroshligining ajoyib obidalari, jumladan, ulkan inson kallalari, koʻplab haykallar Olmek madaniyati aholisining bosh maʼbudi — yaguarni ifodalaydi. Turli diniy inshootlar: ehromlar, supalar va boshqa qoldiqlari saqlangan. Milodiy 3-asrda nomaʼlum sabablarga koʻra olmeklar gʻoyib boʻlishgan; ehtimol, bu yirik etnik koʻchishlar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Aborigenlar
Om Georg Simon

Om Georg Simon(1787.16.3, Erlangen — 1854.7.7, Myunxen) — nemis fizigi. London Qirollik jamiyati aʼzosi (1842-yildan). Erlangen universitetini tugatgan (1806). Nyurnberg (Germaniya) politexnika maktabi (1833-yildan), Myunxen universiteti (1849-yildan) professor. Ilmiy ishlari elektr, optika, kristallooptika hamda akustikaga oid. Elektr zanjirini kashf qilgan. Shu zanjirning eng muhim harakteristikalaridan biri — oʻtkazgichlar qarshiligi ekanligini koʻrsatib, qarshilik tushuncha-sini fanga kiritgan. Elektr tokining asosiy qonuni (qarang Om qonuni)np yaratgan. Elektr qarshilik birligi — Om uning nomi bilan ataladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Nemis fiziklari
Om

Om (symvol: Ω) — Xalqaro birliklar tizimi SIdagi elektr karshilik birligi. Om (Ω) bilan belgilanadi. Oʻtkazgichdan oʻtayotgan oʻzgarmas tok kuchi 1 amper va uning uchlaridagi kuchlanish 1 Volt boʻlganda uning qarshiligi 1 Om ga teng boʻla-di, yaʼni 1 Om=V/A. G. S. Om sharafiga qoʻyilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:SI hosilaviy birliklari
Ohm qonuni

thumb|176x176px|U, I va R (Elektr qarshilik) – Ohm qonuni parametrlari
Ohm qonuni  – oʻtkazgichda oʻtayotgan oʻzgarmas tok kuchi bilan uning uchlaridagi potensiallar farqi ning oʻzaro bogʻliqligini ifodalovchi qonun. Formulasi quyidagicha:

Om qonunining tarmoqlangan elektr zanjiri uchun umumlashgan koʻrinishi Kirchhoff qoidalari bilan tushuntiriladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. Om qonuni 1826-yilda olmon fizigi va matematigi Georg Ohm tomonidan o'rnatilgan bo'lib, 1827-yili nashr etilgan va uning nomiga atalgan.
Ombor

Ombor, ombor binolari:

 oziq-ovqat, asbob-anjom, xom ashyo, mahsulotlar, uskunalar, har xil materiallar saqlanadigan joy. Omborlarning usti ochiq, yarim yopiq (bostirma), koʻp oraliqli, koʻp qavatli, isitiladigan, isitilmaydigan mavjud. Omborlar tosh, shagʻal, sement, gʻisht, yogʻoch va boshqa materiallardan quriladi;
 suv toʻplanadigan joy, suv havzasi, suv ombori.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Logistika
Turkum:Atamalar
Ombur

Ombur — mix sugʻurish, narsalarni qisib ushlash, egish, qirqish uchun ishlatiladigan ikki jagʻli asbob. Yassi jagʻli, dumaloq jagʻli, oʻtkir jagʻli, gajombur (jagʻlari bir tomonga egilgan), noʻgʻaydoʻz (etikdoʻzlik va kavushdoʻzlikda ishlatiladigan), qalamgir (temirchilikda ishlatiladigan), nov O. (jagʻining oʻrtasi novsimon, taqachilar ishlatadi) va boshqa xillari bor. Baʼzi stanoklarda ombur stanokning bir qismi va-zifasini oʻtaydi. Turli-tuman donali yuklarni koʻtarishda yuk omburi ishlatiladi. Materialni (mas, simni) ham egib, ham qirqib, ham qisadigan (mon-tyorlar ishlatadigan) universal omburlar ham bor. Metallurgiya, metallsozlik, duradgorlik, temirchilik, zargarlik, montyorlik va boshqa sohalarda, uy-roʻzgʻorda ishlatiladi; 2) elektrotexnikada yuqori voltli liniyalarda tok kuchi va elektr kuchlanishini oʻlchaydigan asbob. Kallagi ferromagnit oʻzakdan iborat. Unda induktivlik gʻaltagi joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Omdurman

Omdurman — Sudandagi shahar. Oq Nil daryosi boʻyida (uning Koʻk Nilga qoʻshilish joyida). Aholisi 230 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Hartum va Shimoliy Hartum shaharlari bilan birlashib yirik aglomeratsiyani tashkil etadi. Savdotransport markazi (chorva, teri, matolar bilan savdo qilinadi). Toʻqimachilik, teri, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Islom universiteti, Milliy teatr, Maxdi Muhammad Ahmad maqbarasi bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Omin

Omin (arabcha, somiycha) – islom, yahudiy va xristian dinlarida dindorlar oʻrtasida „qabul etsin“, „ijobat boʻlsin“ maʼnosida ishlatiladigan soʻz. Qurʼoni karimdagi Fotiha surasi tilovat qilib boʻlingach, oʻqigan va eshitganlar „Omin“ deb qoʻyish lozimligi xaqida hadisda aytilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ommabop musiqa

Ommabop musiqa - 1) keng maʼnoda — eng mashhur musiqa asarlari; ijrochilar repertuaridan doimiy oʻrin olgan turli janr va uslub namunalari (mas, xalq qoʻshiq va kuylari, mumtoz kompozitor asarlari)dan iborat; 2) tarixiy tushuncha sifatida — 20-asr madaniyatida qaror topgan musiqa turi. Yoshlar musiqasi, pop-musiqa, rok-musiqa, estrada musiqasi kabi yoʻnalishlarni oʻz ichiga oladi. Uning rivoj topishiga dastlab 20-asrda yuz bergan ijtimoiy (mas, urbanizatsiya) va maʼnaviy hayot (diniy qarashlarga nisbatan dunyoviy mafkura keng yoyilishi va boshqalar) oʻzgarishlari zamin yaratgan. Natijada, shahar aholisida keskin koʻpaygan boʻsh vaqtini toʻldirish maqsadida muntazam ravishda utkaziladigan kungilochar tomosha va konsertlar keng rivoj topgan. Oldin shahar bogʻi va xiyobonlari, restoran (kabare, kafeshantan) va boshqa joylarda, keyinchalik maxsus qurilgan teatr va sahna (mas, myuzikxoll, diskoteka)larda faoliyat koʻrsatgan yangi badiiy jamoalar ijodida Ommabop musiqaning asosiy janr va shakllari qaror topgan. Ommabop musiqaning hozirgi dunyo madaniyatida keng yoyilishda, ayniqsa, ommaviy axborot vositalari (radio, televideniye), ovoz yozish va tarqatish apparatlari (grammofon, magnitofon va boshqalar)ning kashf etilishi katta taʼsir oʻtkazgan. Ommabop musiqa tinglovchidan musiqa uquvi, keng badiiy tajriba, baʼzida idrok etishda alohida ahamiyatni x.am talab etmaydigan namunalardan iborat boʻlib, ular shakllarning oddiyligi, musika tilining baynalmilal (universal) ohanglarga yaqinligi, kuproq raqsbop usullarga moyilligi bilan ajralib turadi.

Olimjon Vekov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ommaviy qirgʻin qurollari

Ommaviy qirgʻin qurollari — dushmanning jonli kuchlariga, qurol-aslahalariga, inshootlariga yalpi (ommaviy) talafot yetkazish uchun moʻljallangan jangovar vositalar, qirgʻin qurollari. Jangovarlik (talafot yetkazish, qirgin qilish) xususiyatlariga koʻra, boshqa barcha jangovar vositalar, qurollardan samaraliroq hisoblanadi. Ommaviy qirgʻin qurollari jumlasiga bakteriologik (biologik), kimyoviy va yadroviy qurollar kiradi. Bu qurollar ichida eng katta ziyon va talafot keltiruvchisi, yalpi qiradigani, asorat qoldiradigani, eng dahshatlisi yadro qurolidir. Ommaviy qirgʻin qurollari ishlatish sharoiti, hududi, miqyosi deyarli cheklan-magan. Hozircha Ommaviy qirgʻin qurollari eng katta zaxirasi ikki yirik davlat — AQSH va Rossiya Federatsiyasida jamlangan. Pokiston, Eron, Hindiston, Shimoliy Koreya, Iroq va boshqa baʼzi davlatlar Ommaviy qirgʻin qurollarini ishlab chiqarish va zaxira hosil qilish harakatida. Ommaviy qirgʻin qurollaridan mudofaa qilish choratadbirlari, umumiy va shaxsiy himoya vositalari ishlab chiqilgan. Baʼzi yirik mamlakatlar (AQSH, Angliya, Germaniya, Rossiya Federatsiyasi va boshqalar)da aholini ommaviy qirgʻin qurollari q.dan himoya qilish uchun yaxshilab jihozlangan bombapanalar mavjud, fuqaro mudofaasi tizimi tashkil qilingan va vaqt-vaqti bilan mashgʻulotlar oʻtkazib turiladi (qarang Bakteriologik qurol, Kimyoviy qurollar, Yadro quroli)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Arsenal
«Uchinchi olam» davlatlari 1992 yilgi OQQ DavlatBallistik raketaKimyoviy qurollarBakteriologik qurolYadro quroliboʻlishi mumkinboʻlishi mumkinehtimoliyehtimoliyehtimoliyehtimoliyboʻlishi mumkinehtimoliyв разработкеboʻlishi mumkinboʻlishi mumkinehtimoliyehtimoliyвероятноehtimoliyehtimoliyehtimoliyehtimoliyboʻlishi mumkinboʻlishi mumkinboʻlishi mumkinboʻlishi mumkinehtimoliyвероятноehtimoliyehtimoliyboʻlishi mumkinehtimoliy

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ommaviy qirgʻin qurollaridan mudofaa

Ommaviy qirgʻin qurollaridan mudofaa — qoʻshin, aholi va mamlakat xalq xoʻjaligi obʼyektlarini dushmanning yadro, kimyoviy va bakteriologik qurollari taʼsiridan himoya qilishda qoʻllaniladigan chora-tadbirlar kompleksi. Bunda individual himoya vositalari, transheyalar, maxsus jihozlangan pana joylardan foydalaniladi, epidemiyaga qarshi va boshqa tibbiy tadbirlar, dezaktivatsiya, degazatsiya hamda umumdavlat mudofaa tadbirlari koʻriladi (qarang Fuqaro mudofaasi).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ommaviy qoʻshiq

Ommaviy qoʻshiq - qoʻshiq turi; xalq orasida ommalashuviga moʻljallangan kompozitor asari. Koʻpincha jamoaviy (xor) tarzda, cholgʻu joʻrligisiz ijro etiladi. Ommaviy qoʻshiq namunalariga band (band-naqarot) shakli, yorqin, esda qoladigan kuyi, ayni paytda, musiqiy va sheʼriy bayonining oddiyligi, kuy hajmining oʻrta vokal re-gistrga asoslanganligi xosdir. Asosan, namoyish, miting, yirik yigʻilish kabi jamoaviy tadbirlarda ijro etiladi. Ilk namunalari Buyuk Fransiya inqilobi davrida yuzaga kelgan (mas, "Marselyeza" — hozirda Fransiya Davlat madhiyasi). Inqilobiy qoʻshiq, harbiylar (safda ijro etiladigan) qoʻshigʻi, Davlat madhiyasi kabi bor. Oʻzbekistonda 20-asrning 1-choragida yuzaga kelgan (Hamzaning "Biz ishchimiz", "Xoy ishchilar" va boshqalar), keyinchalik bastakor (T. Jalilov, K. Jabborov va boshqalar) va kompozitor (S. Yudakov, M. Burhonov)lar ijodida oʻrin olgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ommetr

thumb|right|OmmetrOmmetr (om va ...metr) — elektr qarshiligini oʻlchaydigan asbob. Ishi oʻzgarmas kuchlanishli tok manbaida oʻlchanadigan qarshilik orqali oʻtadigan tok kuchini oʻlchashga asoslangan. Oʻlchanadigan qarshilik diapazoniga qarab, megaommetrlar, teraommetrlar, mikroommetrlarga; magnitoelektrik oʻlchagichli, magnitoelektrik logometrli, elektron ommetrlarga boʻlinadi. Kattaligi 100 Om dan bir necha MOm gacha qarshiliklarni oʻlchash uchun ommetr oʻlchanadigan qarshilikka ketma-ket ulanadi. Katta qarshiliklar megaommetr bilan, kichik qarshiliklar mikroommetr bilan oʻlchanadi.

 Yana qarang 
 Voltmetr
 Ampermetr
Omo...

Omo... (yun. homos — bir xil, oʻxshash) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi qismi boʻlib, ikkinchi qismdan anglashilgan tushunchaning bir xil, oʻxshash, teng boʻlishini bildiradi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Omolon

Omolon — RF Magadan viloyati va Saxa (Yakutiya)dagi daryo. Kolimaning oʻng irmogʻi. Uz. 1114 km, havzasining maydoni 113 ming km². Kolima togʻligidan boshlanib, Yukagir yassitogʻligining sharqiy chekkasidan, quyi qismida Kolima pasttekisligidan oqib oʻtadi. Kor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Okt.da muzlab, mayda muzdan boʻshaydi. Asosiy irmoqlari: oʻngda — Molongda, Oloy, Oloychan; chapda — Kedon. Quyi oqimida yogʻoch oqiziladi. Shcherbakovo pristanidan quyilish joyigacha (600 km) kema qatnaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Rossiyadagi daryolar
Turkum:Saxa
Turkum:Viloyatlar
Turkum:Havzalararo suv oʻtkazish
Omon Matjon

Omon Matjon (taxallusi; asl ism-sharifi: Omon Matchonov; 1943-yil 14-fevral, Xorazm viloyati, OʻzSSS – 2020-yil 29-oktyabr, Toshkent, Oʻzbekiston) – oʻzbekistonlik shoir, Oʻzbekiston xalq shoiri.

 Bolalik yillari 
Omon Matjon goʻdaklik davridayoq onasidan ayriladi. Omon Matjon maktabning uchinchi sinfida oʻqib yurgan paytlarida sheʼrlar, ertaklar yozgan. Uning ilk sheʼri 1958-yilning 15-martida Yangibozor tuman gazetasida bosilib chiqqan. Oʻn olti yoshida oʻrta maktabni tugatgan.

 Faoliyati 
Omon Matjon oliy maktabni tamomlagach, Toshkentga kelib, Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida muharrir, boʻlim mudiri (1969–1985), „Yoshlik“ jurnalida bosh muharrir (1985–1991), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonida masʼul xodim (1991–1994), Oʻzbekiston Respublikasi Davlat matbuot qoʻmitasida rais oʻrinbosari (1994–1999), „Choʻlpon“ nashriyotida direktor (1999–2001), 2001-yildan „Gulxan“ jurnalida bosh muharriri kabi lavozimlarda faoliyat yuritgan.

 Ijodi 
Shoirning sheʼrlari 1965-yildan boshlab eʼlon qilina boshlagan. Shoirning „Karvon qoʻngʻirogʻi“ (1973), „Quyosh soati“ (1974), „Yonayotgan daraxt“ (1977), „Yarador chaqmoq“ (1977), „Seni yaxshi koʻraman“ (1981), „Daraxtlar va giyohlar“ (1984), „Oʻrtamizda birgina olma“ (1990), „Odamning soyasi quyoshga tushdi“ (1991), „Qush yoʻli“ (1993), „Iymon yogʻdusi“ (1994), „Ardaxiva“ (2000), „Xoja Ahror ziyoratlari“ (2002) va boshqa sheʼriy asarlarida voqelikni nozik his etgan holda badiiy ifodalash, muayyan hodisadan favqulodda falsafiy xulosalar chiqarish, oʻzi tugʻilib oʻsgan muhit koloritiga mos ifodalar topish tamoyili ustuvorlik qiladi. Omon Matjon lirik sheʼrlar bilan birga lirik qissa va dramatik doston janrlarida ham ijod qilib, Xorazm xalq afsonalarining oʻziga xos badiiy talqini – „Haqqush qichqirigʻi“ (40 afsona, 1979) sheʼrlar kitobini, istiqlol arafasidagi shoʻrolar mamlakati hayotining ziddiyatli manzaralari va jarohatlari tasviriga bagʻishlangan „Gaplashadigan vaqtlar“ (1986) qissasini, shuningdek, oʻzbek xalqining Xorazmdan chiqqan buyuk siymolari haqidagi dramatik dostonlari („Pahlavon Mahmud“, 1975; „Beruniy“, 1977 va boshqalar) ni yaratgan. „Ming bir yogʻdu“ (1982) asari Alisher Navoiy „Xamsa“si taʼsirida yozilgan. Omon Matjon bu asarlarida oʻtmishda yashab ijod qilgan oʻlmas siymolar hayoti va hozirgi davr muammolarini tasvirlashda liro-epik sheʼriyat imkoniyatlaridan mahorat bilan foydalangan. Oʻzbek sheʼriyatiga Xorazm shevasiga xos leksik unsurlar va musiqiy ohanglarni olib kirgan, lirik sheʼriyatni epik sheʼriyat unsurlari bilan boyitgan.

 Mukofotlari 
 Oʻzbekiston xalq shoiri (1993)
 Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1989)Jumaboyeva J., Omon Matjon, T., 1993..
 * Mehnat shuhrati ordeni (2021-yil);

 

 

Turkum:Oʻzbekistonlik tarjimonlar
Omonat

Omonat — umumiy maʼnoda: saqlashga ishonib topshirilgan, ishonchli. Bir insonning ikkinchi insonga vaqtinchalik ishonib topshirgan narsasi ham omonat hisoblanadi. Bu nomoddiy qadriyatlarni (til, madaniyat, millat) va moddiy (narsalar, ko'chmas mulk) saqlash uchun berilgan deb ham tushuniladi.

Omonat — mijozning maʼlum bir shartlar asosida bankka qoʻygan pul mablagʻlari. Omonatga pul mablagʻlarini kirim kilish miqdori, ularni saqlash muddati va maqsadi omonatning turi shartlaridan kelib chiqqan holda belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasida amaldagi qonunchilikka koʻra, omonat kimning nomiga qabul qilinsa, uning nomiga omonat daftarchasi rasmiylashtiriladi. Omonat nomiga boshqa shaxs mablagʻ topshirishi mumkin, bunda mablagʻ kimning nomidan topshirilgan boʻlsa, oʻsha shaxs omonatchi hisoblanadi. Omonatdan mablagʻlar omonatchining birinchi talabiga koʻra, toʻliq yoki qisman berilishi taʼminlanadi. Omonatchi omonatga qoʻygan mablagʻidan shaxsan oʻzi yoki ishonchli vakili orqali foydalanish huquqiga ega. Omonatdagi mablagʻlar bir yoki bir necha kishiga, shuningdek, davlatga, alohida tashkilot va korxonalarga vasiyat qilinishi mumkin. Omonat boʻyicha daromadlar foiz yoki yutuq koʻrinishida toʻlanadi. Foiz stavkasining miqdori banklar tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi. Banklar talab qilib olinadigan, muddatli va jamgʻariluvchi omonat ga pul mablagʻlarini qabul qiladilar (yana qarang Depozit)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:Banklar
Omonat sertifikati

Omonat sertifikati, depozit sertifikati — omonat banki yoki boshqa kredit muassasasining pul omonatga qoʻyilganligini tasdiqlovchi hujjati. U pul belgilangan muddat oʻtishi bilan omonatni va u boʻyicha foizlarni talab qilib olish uchun asos boʻlib xizmat qiladi. 2 turda muomalaga chiqariladi: yuridik shaxslarga 1 yilgacha muddatga beriladigan O.s; jismoniy shaxslarga 3 yilgacha muddatga beriladigan Omonat sertifikati Omonat sertifikatining muomalada boʻlish muddati u berilgan kundan boshlab omonatni talab qilib olish sanasigacha hisoblanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Omonat shartnomasi

Omonat shartnomasi (OʻzR da) — shartnoma dan biri. Bunda bir taraf (omonat saqlovchi) ikkinchi taraf (saklashga topshiruvchi) bergan ashyoni sakdash va bu ashyoni toʻla holda qaytarish majburiyatini oladi. Omonat saqlashdan asosiy maqsad ashyolarning butligini taʼminlashdan, unga oʻzga shaxslar tomonidan zarar yetkazilishi va oʻzlashtirib olinishidan asrashdan iborat. Shartnoma boʻyicha topshirilgan mulkning saqlanishi va uni albatta butun holda qaytarilishi nazarda tutiladi. Omonat shartnomasi yozma shaklda boʻladi. Undan tashkari omonat saqlashga topshirishda beriladigan patta, tilxat, guvohnoma kabilar ham, agar unda omonat saqlovchi imzo qoʻygan boʻlsa, yozma shartnoma hisobiga oʻtadi (FK, 876-modda).

Omonat shartnomasi boʻyicha omonatchi ashyoga nisbatan mulk huquqiga, ashyoni tasarruf kilish huquqiga ega boʻla olmaydi, u faqat ashyoni saqlab berishi lozim. Omonat shartnomasida katna-shuvchi taraflar fukarolar va yuridik shaxs hisoblangan tashkilotlardir. Tashkilotlar oʻz ustav (nizom)larida nazarda tutilgan hollardagina omonat saqlash faoliyati bilan shugʻullanishlari mumkin. Jismoniy xususiyatlari jihatidan omonat saklovchining ixtiyoridagi binoga yoki hududga joylashtirilishi mumkin boʻlgan buyumlargina Omonat shartnomasining predmeti boʻla oladi. Shu sababli kuchmas mulk va xajmi ulkan obʼyektlar buyicha Omonat shartnomasi tuzilishi mumkin emas. Bunday obʼyektni qoʻrikdash ishi qorovul va shahrik. bilan mehnat shartnomasi tuzish asosida amalga oshiriladi. Saqlanishi qonun hujjatlari bilan taqiklangan narsalar — qoradori, zaharli moddalar, har xil oʻqotar qurol va hokazo omonat saqlash shartnomasining predmeti boʻlishi mumkin emas. FK ning 878-moddasiga muvofiq, omonat saklovchi ashyoni shartnomada kelishilgan muddat davomida saqlashi shart. Agar Omonat shartnomasida muddat nazarda tutilmagan boʻlsa, ashyo shaxs tomonidan talab qilib olinguncha saqlanadi.

Sotiboldi Boboqulov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Huquqiy atamalar
Turkum:Shartnomalar
Omonatlarni indeksatsiyalash

Omonatlarni indeksatsiyalash — mamlakatda narxlarning umumiy darajasi oʻsishiga qarab omonatdagi pul miqdorining oshirilishi. Bu inflyasiya tufayli pul birligi qadrqimmatining, yaʼni xarid qobiliyatining pasayishi bilan bogʻliq. Omonatlarni indeksatsiyalash orqali qadrsizlanishi natijasida omonatchi koʻrgan zarar krplanadi.

Oʻzbekiston Respublikasida 1993-yil 12-noyabrda "soʻm-kupon"ning va yana keyinchalik 1994-yil 1-iyuldan uning oʻrniga soʻmning muomalaga kiritilishi natijasida Omonatlarni indeksatsiyalash amalga oshirildi. Bank omonatlaridagi va qimmatbaho qogʻozlarga investitsiya qilingan pul mablagʻlari 1000 soʻm-kuponga 1 soʻm qilib qayta hisoblangan. 1992—95 yillarda Oʻzbekistonda narxlar indeksining 3860 baravar oʻsganligidan kelib chiqib, 1996-yildan boshlab aholining soʻmda ifodalangan omonatlarining xarid qobiliyatini saqlab qolish maqsadida Omonatlarni indeksatsiyalash miqdori 4 ming baravar qilib belgilangan. Fuqarolarning omonatlarini toʻgʻri va asosli indek-satsiyalash uchun pul mablagʻlarini indeksatsiya qilish boʻyicha respublika, viloyat, shahar va tuman komissiyalari tuzilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Omonimlar

Omonimlar (omo … va yunoncha: oputa – nom, ism) – umumiy maʼno unsurlariga ega boʻlmagan, tasavvuriy bogʻlanmagan, lekin bir xil yozilib, bir xil aytiladigan soʻzlar; ular orasida semantik aloqa boʻlmaydi. Ana shunday soʻzlarning tilda mavjud boʻlishi va shunga bogʻliq hodisalar omonimiya deyiladi. Omonimlarning lugʻaviy va grammatik koʻrinishlari farqlanadi.

Omonimlar bilan bir qatorda tilda ularning alohida sifatida omograflar (bir xil yoziladigan, lekin urgʻu va talaffuz bilan farqlanadigan soʻzlar: olma(meva nomi)—olma(„-ma“ qoʻshimchasini olgan ish-harakat), tom (uy tomi) – tom (kitob tomi) va boshqalar, hamda, omofonlar (bir xil talaffuz qilinadigan, lekin yozilishida farq qiladigan soʻzlar): yetti (son) – yetdi (feʼl); yot (begona) – yod (xotira) va hokazo. Omonimiyaning mazkur barcha koʻrinishlariga mansub soʻzlar maʼnosi asosan matn orqali bilinadi.

Omonimlar mumtoz adabiyotda tajnis sanʼati va tuyuq janrini yaratishda, askiya payrovlarida esa soʻz oʻyini va qochiriq sifatida ishlatiladi. Soʻz ustalari, ayniqsa, shoirlar (Al-Xorazmiy, Lutfiy, Navoiy, Bobur, Soʻfi Olloyor, Habibiy va boshqalar) poetik taʼsirchanlikni oshirishda omonimlar dan mahorat bilan foydalanganlar. Xorazmiyning: „Buyung sarvu sanubartek“, „beling-qil“, „Vafo qilgan kishilarga vafo qil“ bayti yoki Alisher Navoiyning: Olmani sundi nigorim – ol, —dedi, Olma birla bu koʻngilni ol, – dedi, Soʻrdim ersa olmasining rangini, Ne soʻrarsan? – olma rangi ol, dedi. Tuyugʻi buning yorqin isbotidir. Dastlabki baytda qil soʻzi 2 maʼnoda (qilga oʻxshash ingichka; qilmoq feʼlning oʻzagi) ishlatilgan boʻlsa, tuyukda ol soʻzi 3 maʼnoda ishlatilgan (buyruq feʼli; koʻngil ovlamoq; qizil rang, ol rangOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Yana qarang 

 Paronimlar‎

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Omonnisoxonim nafisiy

Omonnisoxonim nafisiy (1534 — Sharqiy Turkiston Makit tumani — 1567) — Yorkend (Yakan) xoni Abdurashidxon davrida (1533—69) yashagan uygʻur maqomshunosi, shoira, xattot. Yoshligidan sato va tanbur chalishni oʻrgangan. Abdurashidxonning O. N.ga uylanishi uning ijodiy faoliyatiga keng yoʻl ochib bergan, natijada musiqashunos olima, shoira, usta xattot boʻlib yetishib, xonlik madaniyati rivojiga katta hissa qoʻshgan. O.N. "Na-fisiy" taxallusi bilan sheʼrlar yozgan va "Devoni Nafisiy" nomli mashhur sheʼrlar toʻplami, xotinqizlarga na-sihat mazmunidagi "Axloqi jamila" ("Goʻzal xulqlar") va shoirlik, nagʻmachilik va xattotlikka oid "Shuruh ul-qulub" ("Qalblar sharhi") nomli asarlar yozib qoldirgan. O. N. Qidirxon Yorkandiy bilan "Oʻn ikki maqom"ni tiklash ishiga hissa qoʻshgan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ominaxon Omonova

Ominaxon Ergashevna Omonova (1957.21.8, Andijon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Andijon pedagogika institutini tugatgan (1977). 1977-yildan Andijon shahridagi 27-maktabda tarix oʻqituvchisi, 2001-yildan Andijon qishloq xoʻjaligi instituti qoshidagi Kuygan-yor akademik litseyida huquqshunoslik fani oʻqituvchisi. Yosh avlodga bilim berishda turli metodik qoʻllanmalardan foydalanadi. Maktabda fan kabineti tashkil etib, zamonaviy oʻquv qurollari bilan jihozlagan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Hamroxon Omonova

Hamroxon Omonova (1918.20.2, Navbahor tumani – 1996.26.9, Kattaqoʻrgʻon shahri) – Oʻzbekiston xalq artista (1981), 1945—96 yillar A. Majidiy nomidagi Kattaqoʻrgʻon teatrida aktrisa. Asosiy rollari: Oysara, Xolcha (K.Yashin, „Gulsara“, „Nurxon“), Maysara, Hoji ona (Hamza, „Maysaraning ishi“, „Boy ila xizmatchi“), Fotima (S.Jamol, „Foti-ma Sabriy“), Adolat (Uygʻun, „Parvona“), Xosiyat xola (I.Sulton, „Imon“), Boʻston xola (A.Qaxlor, „Ayajonlarim“), Farmonbibi (S.Ahmad „Kelinlar qoʻzgʻoloni“), Qumri (Oʻ. Umarbekov, „Qargʻalar uchsa qaraylik“), Sunbul (H. Gʻulom, „Ajab savdolar“) va boshqaOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1918-yilda tugʻilganlar
Turkum:1996-yilda vafot etganlar
Turkum:20-fevralda tugʻilganlar
Turkum:26-sentabrda vafot etganlar
Omonullaxon

thumb|

Omonullaxon (1892.1.6, Kobul -1960.25.4, Syurix) — Afgʻoniston amiri (1919—29), barakzaylar sulolasidan. Amir Habibullaxonnmnt oʻgʻli. Otasi saroy fitnasi natijasida oʻldirilgach, taxtga chiqqan (1919-yil 21-fevral), Afgʻoniston mustaqil davlat deb eʼlon qilingandan soʻng (1919-yil 28-fevral), Angliya tomonidan Uchinchi inglizafgʻon urushi boshdangan (1919-yil 6-may). Bu urushda afgʻonlar gʻalaba qilib, Ravalpindida tinchlik shartnomasi imzolangan (1919-yil 8 avgust). Rossiya, Tur-kiya, Eron, Germaniya, Italiya va Fransiyaga favqulodda missiyalar yuborib, bu davlatlar bilan yosh Afgʻoniston oʻrtasida diplomatik munosabatlar oʻrnatdi. O. Yosh afyunlar taʼsirida Afgʻonistonda muhim islohotlar oʻtkazgan. Abdulquddusxon Ittimodiy bosh vazir, Mahmud Tarziy tashqi ishlar vaziri, general Muhammad Nodirxon (Nodirshoh) harbiy vazir boʻldi. Afgʻoniston Konstitutsiyasi qabul qilingan (1923). 1927-yil dekabr — 1928-yil iyunda Hindis-ton, Turkiya, Eron, SSSR va boshqa mamlakatlarda boʻlib, Gʻarb turmushidagi taraqqiyparvar anʼanalarini Afgʻoniston hayotiga tatbiq qilishga intilgan. Biroq O.ning islohotlari qattiq qarshilikka uchradi. Bir tomondan, mulla Levanay boshchiligidagi jan, qabilalarning markaziy hokimiyatga qarshi isyonlari kuchaygan boʻlsa, ikkinchi tomondan, hukumat ichidagi konservativ fikrlovchi ayrim vazirlar (Nodirxon va boshqalar) muxolifatga qoʻshilgan. 1928—29 yillarda tojik deh-qoni Habibulla-Bachai Saqqo rahbarligida shimolida koʻtarilgan qoʻzgʻolon natijasida O. taxtdan voz kechishga majbur boʻlgan (1929-yil 14-yanvar) va Qandahorga qochib ketgan.

Afgʻoniston tashqi ishlar vaziri Gʻulom Siddiqxon va mamlakatning SSSR dagi elchisi Gʻulom Nabixon Charxiy Moskvada I.V.Stalin bilan uch-rashgach, O.ga harbiy yordam koʻrsatish haqidagi rasmiy taklif qondiriladi (1929-yil mart). V. Primakov boshchiligidagi sovet harbiy qismlari Afgʻonistonga kiritilgan (1929-yil 14-aprel — 31-may). Biroq 1929-yil may oyining oxirida yangi amir — Habibullaxonga qarshi kurashni toʻxtatib, O. 20 xalta tilla (10 mln. oltin tilla) va boshqa qimmatbaho boyliklar hamda qarindosh-urugʻlarni olib, avval Hindiston, soʻngra Italiyaga joʻnashgan. 1948-yilda Afgʻonistondagi mavjud siyosiy hoki-miyatni tan olgach, uning fuqarolik huquqlari tiklandi. Jalolobod (Afgʻ-oniston)da dafn etilgan.

Ad:. Nazarov X., Sotsialnie dvijeniya 20-godov XX veka v Afganistane, Dushanbe, 1989; Rajabov Q., Buxoroga Qizil armiya bosqini va unga qarshi kurash, T., 2002.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Barakzoilar sulolasi
Turkum:Afgʻoniston amirlari
Turkum:20-asr afgʻon hukmdorlari
Turkum:Taxtdan voz kechgan hukmdorlar
Turkum:20-asr afgʻon siyosatchilari
Turkum:Afgʻoniston podsholari
Turkum:Afgʻon fuqarolar urushi (1928–1929)
Omonqoʻton gʻori

Omonqoʻton gʻori — mustye davriga oid gʻor. Samarqand viloyati, Urgut tumanidagi Omonqoʻton qishlogʻidan 2 km sharq tomondagi Bulbulzorsoyning baland sohilida joylashgan. Arxeolog D. N. Lev tekshirgan (1947— 57). 2 ta madaniy qatlam aniqlangan. Omonqoʻton gʻorida yashagan odamlarning mehnat qurollari diorit, kvars va chaqmoqtoshdan yasalgan qirgʻichlar, tigʻi qirrali qoʻpol pichoqlar, nayzasimon tosh qurollar va nukleuslardan iborat (jami 140 ta tosh qurol topilgan). Gʻordan koʻpdab hayvon (arhar, qoʻngʻir ayiq va boshqalar) suyaklari chiqqan; suyaklar uzunasiga yorilgan, ularda olovda kuyganlik izlari bor. O.gʻ. Oʻzbekistondagi eng qadimgi manzilgoxlardan boʻlib, fan uchun ahamiyati kattaOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.Hozirgi kunda Omonqutonda tabiat ajoyib tus olgan.Bu yerning togʻlari,soylari va oʻrmon kabi daraxtzorlari kishilarni oʻziga jalb etmoqda.Har erta bahordan boshlab bu yerga viloyatning koʻplab yerlaridan sayyohlar dam olish uchun tashrif buyurishadi.Togʻning salqin havosi va musaffo tabiati insonlarning baxru dilini ochib kunglini xushnud qilishda davom etmoqda

 

Turkum:Oʻzbekiston gʻorlari
Turkum:Arxeologiya
Turkum:Samarqand viloyati geografiyasi
Turkum:Urgut tumani
Omot tillari

Omot tillari - Janubi-Gʻarbiy Efiopiyada tarqalgan tillar guruhi. Soʻzlashuvchilarning umumiy miqdori 2 mln. kishiga yaqin. Omot tillarining genetik mansubligi haqidagi fikrlar bir xil emas: baʼzi olimlar ularni kushit tillari tarmogʻiga mansub desalar, koʻpchilik olimlar Omot tillari afrika-osiyo tillarining alohida guruhi deb hisoblaydilar.

Omot tillarining asosiy guruhchalari: aribanna, dizimaji, kaffa, gimirra-janjero, ometo (volamo, ometo, chara, zayse va boshqa tillar). Omot tillari fonologik jihatdan boshqa kushit tillariga yaqin; lablangan va chuqur til orqa undoshlari mavjud emas; otlarda jins va son grammatik i barham topgan, lekin kelishik kategoriyasi rivojlangan; sifat alohida soʻz turkumi tarzida ajratilmaydi. Koʻplik sondagi kishilik olmoshlari; suffikslar yordamida soʻz va shakl yasalishi, gapdagi soʻz tartibi kushit tillaridagiga oʻxshash, leksikasi bir oz farq qiladi. Omot tillari oʻz yozuvlariga ega emas.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:Tillar
Omoch

asbob. Qad. (hali traktor va plug boʻlmagan davrlar)da asosiy yer haydash quroli hisoblangan. O., asosan, 3 qism: qismlari qat-tiq yogʻochdan tayyorlanadi. Tananing old tomoni uchli boʻlib, unga tish (metall tigʻ) kiydirilgan (shu tigʻ bilan chi ning old tomoniga, quloqning pastrogʻiga qoqiladigan chorqirra, yassiroq yogʻoch. a mahkamlangan. U tana va quloqni oldinga tortib borgan. O. baʼzi mamla-katlar (mas, Hindiston, Afgʻoniston va ar plugaa haydaladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Asboblar
Turkum:Qishloq xoʻjaligi
Omsk

Omsk yoki Ombi — Rossiya Federatsiyasi Omsk viloyatidagi shahar, viloyat markazi. Om daryosi Irtishga quyiladigan yerda. Yirik port va temir yoʻl tuguni. Aeroport bor. Aholisi 1104 ming kishi (2024). Omsk aholisining soni va maydoni jihatdan Sibirda 2-oʻrinda turadi (Novosibirskdan keyin). 7 shahar tumani bor. Mashinasozlik (qishloq xoʻjaligi mashinalari, elektr priborlari va boshqalar), neftni qayta ishlash va neft kimyosi (shina, texnik rezina, plastmassa va boshqa mahsulotlar ishlab chiqarish), yengil, oziq-ovqat, yogʻochsozlik sanoat korxonalari bor. 4 teatr, tarixiy va adabiyot, tasviriy sanʼat muzeylari mavjud. 1716-yilda Sibirni egallash uchun tayanch punkti sifatida qurilgan. 1782-yilgacha Om ostrogi, 1782—97 yillarda va 1804-yildan shahar. Sibir kazak qoʻshinlari (1808—1917), Gʻarbiy Sibir (1824—82) va Choʻl general-gubernatorliklari (1882—1917) markaziOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.