Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Nishopur

Nishopur — Eronning shim.-sharqiy qismidagi shahar, Xuroson ostonida. Aholisi 160 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. Sugʻorma dehqonchilik qilinadigan rayon (paxta, moyli ekinlar; bogʻlar, tokchilik; chorvachilik) markazi. Oziq-ovqat va koʻn sanoati korxonalari bor. Shahar yaqinidan feruza qazib olinadi. Sha-harga 3-asr oʻrtalarida asos solingan. Shahar nomini sosoniylar shohi Sho-pur 1 (yoki Shopur II) nomi bilan bogʻlaydilar. Shaharni 7-asr oʻrtalarida arablar egallagan. 9-asrda Tohiriylar davlati, 10-asrda Somoniylar davlatiningXuroson noibligi poytaxti. N. 9—12-asrlarda Urta Sharqning muhim iqti-sodiy markazlaridan edi. 1153-yilda oʻgʻuzlar, 1221-yilda moʻgʻullar tomonidan vayron qilingan, aholisi deyarli qirib tashlangan. 14—15-asrlarda shahar qayta tiklandi, biroq iqtisodiy ahamiyati pasayib bordi. 1722-yilda af-gʻonlar tomonidan vayron qilingan. Nishopurda fors shoiri Umar Xayyom va Fa-riduddin Attor yashab, ijod qilgan va oʻsha yerga dafn etilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Eron shaharlari
Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Turkum:Eron milliy asarlari
Turkum:Shopur I
Turkum:Eronning arxeologik manzilgohlari
Turkum:Razaviy Xuroson ustoni shaharlari
Nishopur togʻlari

Nishopur togʻlari - Eronning shim.-sharqiy qismidagi togʻlar, Turkmaniston—Xuroson togʻlarining jan. tarmogʻi. Shim.-gʻarbdan jan.-sharqqa taxminan 350 km ga choʻzilgan. Urtacha bal. 3000 m. Eng baland joyi 3314 m (Kengzoshk choʻqqisi). Keng yassi vodiylar, botiqlar bilan ajralib turgan bir necha tizmadan iborat. Nishopur togʻlari Goʻrgon—Mashhad botiqlari orqali Kopetdogʻdan ajralgan. Togʻlar choʻkindi va metamorfik jinslardan, porfirit va granitlardan tuzilgan. Issiq suvli buloqlar, feruza konlari bor. Togʻ etaklari choʻl, yon bagʻirlari chala choʻl, yuqori qismi togʻ dashtlaridan iborat.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Osiyo
Nishotiy Muhammadniyoz

Nishotiy Muhammadniyoz (XVIII asr, Xorazm) – shoir.

 Hayoti 
Xiva madrasalarida oʻqigan. Xorazm xonligida siyosiy ahvol ogʻirligi tufayli Nishotiy Buxoroga kelgan, gʻariblik va muhtojlikda yashagan. Adabiy merosi „Husnu Dil“ dostoni, „Qushlar munozarasi“ manzumasi hamda 1500 misra sheʼr – 38 gʻazal, 14 muhammas, 1 qasida va musaddasdan iborat. Lirikasi dunyoviy muhabbat mavzuida. Unda shoir oʻz kechinmalari, zamona xaqidagi fikr-mulohazalarini ifodalagan, vafo, sadoqat, goʻzallik va nafosatni kuylagan. „Qushlar munozarasi“da 14 xil qushning oʻzaro bahs-u munozaralari orqali oʻsha davrdagi ijtimoiy tuzumga xos illatlar, jaholat, mansabparastlik va boshqa majoziy shaklda tanqid qilingan, mehnat ahlining kamtarligi ulugʻlangan. „Husnu Dil“ dostoni (1779) – shoir ijodining choʻqqisi. U Sharq xalqlari orasida mashhur syujet asosida nazmda yaratilgan. Doston 15584 misra, 62 bobdan iborat. Anʼanaviy kirish (1—5-boblar)dan soʻng shoir oʻzi xaqida, dostonning yozilish sabablari, soʻz va uning qudrati, hamsanavislar (Nizomiy, Xusrav Dehlaviy, Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy va boshqalar) haqida fikr yuritgan. Asosiy qism 11-bobdan boshlanadi va asar xotima bilan yakunlanadi. Yetakchi mavzui – sevgi. U Husn va Dilning murakkab sarguzashtlarida oʻz aksini topgan. Aql, Ishq, Vafo, Mehr, Nomus, Himmat, Sabr, Raqib kabi obrazlarda kishilardagi muayyan xususiyatlar ifodalangan. Doston Husn va Dilning toʻy tantanasi, yaʼni ezgulikning smonlik ustidan gʻalabasi bilan tugaydi. Ayearda Vatanni sevish, xalqparvarlik, maʼrifat va adolat, mardlik, sevgi-sadoqat, yaxshi xulq-odob kabi gʻoyalar ilgari surilgan.

Doston qoʻlyozma nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti (inv. № 1198, 7013, 1997, 1666, 1027), Sam-DU (inv. № 21828) qoʻlyozma fondlarida saqlanadi.

 
 Abdullayev V., Xoksor va Nishotiy, Samarqand, 1960;
 Oʻzbek adabiyoti tari-xi |5 j.li, 3-j., T., 1978;
 Tanlangan asarlar, T., 1960;
 Husn va Dil, Lirika, T., 1967.

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Xorazm madrasalarida tahsil olganlar
Nishxoʻrd

Nishxoʻrd — hayvonlarga berilgan yem-xashak qoldigʻi, chiqit. Hayonlar konsentrat ozuqalardan (yorma holdagi don va don chiqindilari, kepak, kun-jara va shrotlardan), odatda, N. qoldirmaydi. N. koʻk oʻtlar, silos, senaj, pichan, poxol va toʻponlardan qoladi. Bunday ozuqalardan chiqadigan N. miq-dorini ularga ishlov berib yedirishga tayyorlash (ivitish, bugʻlash, maydalash, mineral qoʻshimchalar aralashtirish va boshqalar) yoʻli bilan kamaytirish mumkin. N.ni kamaytirishning yana bir yoʻli ttichanlardan donador ozuqalar va briketlar tayyorlashdir. Briket bilan boqilgan qora-mollarda N. chiqarish 4% dan oshmaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Niqob

Niqob — maskarad, karnaval qatnashchisining oʻzini tanitmaslik uchun yuziga kiyadigan (koʻz oʻrni ochiqboʻlgan), baʼzan odam basharasini, xdyvon yoki afsonaviy maxduq boshini tasvirlay-digan maxsus krplama. Hozirgi N.lar magʻ-zi soxta, plastmassa, rezina va boshqa ma-teriallardan yasaladi. N. kad. zamonlarda ov qilingan hayvon va qushlarning ta-biiy kallalari, poʻstaklari va patlaridan yasalgan. Odam timsollarini koʻrsatishda kalla suyaklari ishlatilgan. Keyinchalik ular oʻlgan kishini eslash va ajdodlar ruhiga sigʻinish bilan bogʻliq marosimlarda qoʻllanuvchi shartli tasvirlar bilan almashtirilgan. Yunon va Rim teatrida, Shark, mamla-katlari va qad. Xorazm, Baqtriya, Par-kona (Davan), Soʻgʻdiyona davlatlaridagi anʼanaviy shakldagi teatrlarda N.dan keng foydalanilgan. Afrosiyob, Xolchayon, Oyxonim, Tuproqqalʼa kabi qad. shaharlardan topilgan N. tasvirlari shundan dalolatdir. Arxeologik qazishlar natijasida Afrosiyobdan (1 -a.) qoʻlida N. ushlab turgan toʻrt aktyorning tasviri, Tuproqqalʼadan (3asr) masharaboz N.i topilgan. U rta asrlarda N. masharabozlar teatrida keng qoʻllangan. Xorazm masharabozlari "Xatarli oʻyin" degan turkum tomoshalarida shu kungacha N.dan foydalanib keladilar. Mamlakatning boshqa joylarida N. dor masharabozlari tomoshalarida uchraydi. Hindiston, Xitoy, Yaponiya va boshqalarning zamonaviy teatrlarida N. oʻrniga koʻpincha niqobsimon grimlardan foydalaniladi. Shuningdek, bu mamlakatlar va baʼzi Afrika xalqlari tomoshalarida ot, sher, ajdarqo va boshqa hayvon hamda afsonaviy mavjudotlar ifodalangan N. liboslar keng tarqalgan (yana qarang Maska).

Muhsin Qodirov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Niqoblash

thumbnail|İmitasiya Pantsir-C1
Niqoblash, maskirovka — harbiy ishda — oʻz qoʻshinlarini dushman razvedkasi kuzatuvidan yashirish, dushmanni chalgʻitish uchun qoʻllanila-digan tadbirlar majmui. Haqiqiy obʼyektlarni yashirish (panalash), soxta obʼyektlar qurish, chalgʻitma harakatlar qilish, radiotexnika vositalari bilan yolgʻondakam shovqinlar tarqatish, N. toʻrlari qoʻllash, soxta xabarlar tarqatish, boshqaruv punktlarining oʻrnini tez-tez oʻzgertirib turish va boshqa tadbirlar orqali amalga oshiriladi. N.dagi asosiy vositalar: niqoblovchi kiyim-bosh, boʻyoqlar, oʻsimliklar, yorugʻlik, tutun, shovqinlar, toʻrlar va boshqa OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Yusupjon Nigʻmatov

Yusupjon Qoʻchqorovich Nigʻmatov (1940.1.1, Toshkent shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1963). 1967-yildan Sobir Rahimov tumanidagi 11-sonli maktabda, 1968-yildan Shayxontohur tumanidagi 169-sonli, 1974—1999 yillarda Sobir Raximov tumanidagi 243-maktabda kimyo oʻqituvchisi. Pedagogik faoliyati davomida kimyo boʻyicha ixtisoslashgan sinflar tashkil etish hamda dars sifati va samaradorligini oshirishda ibratli ishlarni amalga oshirdiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:1940-yilda tugʻilganlar
Turkum:1-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Nihol

Nihol — ekilgan urugʻdan tuproq yuzasiga unib chiqqan oʻsimlik.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Botanika
Nobeliy

Nobeliy (Nobelium), No - Mendeleyev davriy sistemasining III guruhiga mansub sunʼiy kimyoviy element; aktinoidlarta kiradi. Tartib raqami 102. Barqaror izotoplari yoʻq. Massa sonlari 251—259 boʻlgan 9 ta izotopi maʼlum. Eng uzoq mavjud boʻluvchi izotopi —259No (T|/2=l soat). Oksidlanish darajei +2, +3; ion radiusi No2+ uchun 0,11 nm. Ogirlik miqdorida olinmagan, xossalari 10 ta atomidan foydalanib oʻrganilgan. Stokgolmda (Shvetsiya) xalqaro olimlar guruhi 1957-yilda Nobeliy atomi olinganligini eʼlon qildi va uni Nobeliy Nobel (yana qarang Nobellar) nomi bilan atashni tavsiya etdi. Nobeliyning massa soni 252— 256 boʻlgan izotoplari 1963—67 yillarda Dubna shahrida Nobeliy Nobeliy Flerov boshchiligida olimlar tomonidan olindi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

 

Turkum:Kimyo
Turkum:Kimyoviy unsurlar
Nobellar

Nobellar — shved ixtirochilari va sanoatchilari. E m Manuel Nobel (1801.24.3 - 1872.3.9) - suv osti minalari ixtirochisi. 1842—59 yillarda Peterburg (Rossiya)da yashagan, u yerda mexanika zavodiga asos solgan. Alfred Bernhard Nobel (1833. 21.10 — 1896.10.12) — dinamit ixtirochisi. Em Manuel Nobelning oʻgʻli. 1867-yilda dinamit tayyorlashga An-gliyadan patent olgan. Dinamit ishlab chiqaradigan korxona egasi. Koʻp mamlakatlarda dinamit ishlab chiqarish fabrikalari qurgan. London Qirollik jamiyati va Shvetsiya Fanlar akademiyasi aʼzosi. Nobel mukofotlari taʼsis qilish haqida vasiyat qilgan. Lyudvig Nobel (1831.27.7 - 1888.12.4) - korxona egasi, stanoklar konstruktori. Emmanuel N.ning oʻgʻli. Peterburgdagi otasi asos solgan korxonani "Lyudvig Nobel" nomli yirik mashinasozlik zavodiga aylantirgan. 1871-yil aka-ukalari Robert va Alfredlar bilan birgalikda Boku (Ozarbayjon) da neft sanoati korxonasi (1879-yildan "Aka-uka Nobellar hamkor-ligi")ga asos solgan. Emmanuel Nobel (1859.22.6 - 1932.31.5) - Lyudvig N.ning oʻgʻli. Peterburgda "Aka-uka Nobellar hamkorligi"ni, "Lyudvig Nobel" jamiyati va boshqa korxonalarni boshqargan (1888—1917).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Nobile Umberto

Nobile (Nobile) Umberto (1885— 1978) — italyan dirijabl konstruktori va sayoxatchisi. R.Amundsen ekspeditsiyasida oʻzi qurgan "Norvegiya" dirijablida ishtirok etgan (1926), "Italiya" dirijablida Shimoliy qutbga qilingan ekspeditsiyasiga rahbarlik qilgan. Nobile Umberto 1932—1936 yillarda SSSRda ishlab, dirijablsozlikka oʻz hissasini qoʻshganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:Sayohatchilar
Turkum:1885-yilda tugʻilganlar
Turkum:1978-yilda vafot etganlar
Turkum:Italiyada tugʻilganlar
Nobilitet

Nobilitet (lotincha nobilitas – yuqori tabaqa, oqsuyak) – Rim respublikasida miloddan avvalgi 3-asr boshiga kelib, patrisiylar bilan plebeylar oʻrtasidagi kurash natijasida shakllangan hukmron tabaqa. Nobilitet davlatning oliy mansablarini egallash huquqiga ega edi. Nobilitet aristokratik respublikaning siyosat anʼanalarini saqlovchilari hisoblangan, lekin uning orasidan siyosiy muxoliflar ham chiqqan. Imperatorlar davrida eski Nobilitet ga mansublik ilgarigidek ahamiyat kasb etmagan. Keng maʼnoda (qad. mualliflarda) Nobilitet— „xalq“, „qora xalq“ning ziddi boʻlgan „yuqori tabaka“, „oqsuyak“.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Atamalar
Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Nov

Nov — 1) kanal, jar, soy va yoʻllar ustidan suv oʻtkazish maqsadida quriladigan maxsus gidrotexnik inshoot (ensiz, qiya sunʼiy kanal, ariqcha). Ilgari charxpalakda chikarilgan suv N. orqali ekinzorlarga yuborilgan. N. Oʻzbekiston hududida qad.dan qoʻllanib kelingan. Asosan, yogʻoch va toshdan ishlangan (qarang Joʻyi Arziz). Yogʻoch oqizish novi yogʻochlarni bittalab va koʻplab oqizish, gidroinshootdan oʻtkazish uchun moʻljallanadi. Baliq oʻtka-z i sh novi toʻsiqsiz va qarshi oqimli boʻladi. Tegirmon toshi va GES tur-binalarini aylantirish, mollarga suv berish va boshqa maqsadlarda ishlatiladigan N.lar ham bor (yana qarang Akveduk); 2) okeanlar ostidagi koʻpincha uzun choʻzilgan chuqur botiqlar. Mas, Mariana novi, Yava novi va boshqa OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Novadon arigʻi

Novadon arigʻi - Samarqand shahrining eng qad. suv idan biri. Shahar hududini shim.dan jan-.ga kesib oʻtuvchi Novadon arigʻi buloq suvidan hosil boʻlgan. Abu Tohirxojaning "Samariya" asarida "Samar kazdirgan buloq" sifatida qayd etilgan. Man-balarda koʻrsatilishicha, Novadon arigʻidan chiqarilgan maxsus ariq orqali miloddan avvalgi 5—4-asrlarda Afrosiyo’bga suv olib kelingan. Ilk oʻrta asrlarda Novadon arigʻi "Chokardiza" nomi bilan mashhur boʻlgan. Undan suv shaharga Joʻyi Arziz orkali olib oʻtilgan. Ehtimol shu tufayli bu suv manbai — Novadon, yaʼni "Novali" nomini olgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Samarqand viloyati kanallari
Turkum:Samarqand geografiyasi
Novaya Zemlya

thumb
Novaya zemlya — Shim. Muz okeanidagi arxipelag. Barens va Karadengizlari orasida, RF Arxangelsk viloyati tarkibida. Matochkin Shar boʻgʻozi (eni 2–3 km) ajratib turadigan 2 katta orol — Shimoliy va Janubiy orollardan va bir kancha mayda orollardan tarkib topgan. Janubiy-gʻarbdan shimoliy-sharqqa taxminan 1000 km choʻzilgan. Maydoni 83 ming km² dan ziyod. N.Z. Ural-Payxoy burmali oblastining shim. davomi hisoblanadi. Paleozoy davrining yotqiziqlaridan tarkib topgan. Muzlik, delyuviy, dengiz, torf-botqoq yotqiziqlari keng tarqalgan. Eng baland joyi 1547 m. Hamma joyda koʻp yillik toʻngib yotgan muzloq yerlar bor. Iqlimi dengiz ark-tika iqlimi, sovuq. Qishi uzoq va sovuq (—40° gacha), kuchli shamol (tezligi 40–50 m/sek) va boʻronlar boʻladi. Avg.ning oʻrtacha temperaturasi shim.da 2,5°dan jan.da 6,5°gacha. Yiliga 300–600 mm yogʻin tushadi. Muzning qalinligi 300 m dan ortiq. Orollarning bir qismi tundra zonasida. Koʻp joylar botqoq. Yoʻsinlishaynik oʻsadi. Sut emizuvchilardan qutb tulkisi, lemming, shimol bugʻusi, oq ayiq; dengizlarda nerpa, dengiz quyoni, Grenlandiya tyuleni, morj, beluxa, treska, seld bor. Yezda qushlar uchib keladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Novaya Sibir orollari

Novaya sibir orollari - Laptevlar va Sharqiy Sibir dengizlari orasidagi arxipelag. Saxa (Yakutiya) tarkibida. Maydoni 38 ming km² ga yaqin. Novaya Sibir yoki Anju (29 ming km²), Lyaxov (6,1 ming km²), De-Long o.laridan iborat. Orollar mezozoy burmala-nishida paydo boʻlgan va asosan, paleozoy ohaktoshlari, mezozoy slanetslari, qumtoshlari va otqindi jinslardan tarkib topgan. Toʻrtlamchi davr allyuvial, koʻl-allyuvial, dengiz va muzlik yotqiziqlari keng tarqalgan. Relyefi, asosan, akkumulyativ tekislik, oʻrtacha bal. 60–80 m. Eng baland joyi 374 m (Kotelniy o.dagi Mala-katin-Tas togʻi).

Novaya Sibir orollario. iklimi nisbatan kontinen-tal Arktika sovuq iklimi. Qish 7—8 oy davom etadi, qor qoplami 9 oy erimay turadi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —28°dan —ZGgacha, iyulniki 1—3°. Yillik yogʻin 132 mm gacha. Yer osti (qazil-ma) muzliklari keng tarqalgan.

Tundra landshafti asosiy oʻrin tutadi. Shimol bugʻusi, boʻri, qutb tulkisi, oq ayiq, oq kaklik, lemming uchraydi. Dengizlarda morjlar, qoyali qirgʻoqlarda "qushlar bozori" bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Orollar
Novvos

Novvos - 2-3 yoshli buqacha. N. 6-8 oyligida jinsiy yetiladi. Zotli N.lar 16—18 oyligida sigirlarni qochirishga qoʻyiladi. Xoʻjaliklarda ulgʻaygan N.lardan 6—8 yil sigirlarni qochirishda foydalaniladi. N.larning aksariyat qismi goʻsht yetishtirish uchun boqiladi. N.lar jadal usulda boqilganda 15 oylikdan 18 oylikkacha har kuni bir kg dan et oladi, ekstensiv usulda parvarishlanganda kunlik oʻsish darajasi past boʻladi. N.lar tirik vazni 420–450 kg ga yetganda soʻyiladi va goʻsht chiqimi 58—60% gacha boradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Novvot

thumb|right|Novvot (oq shakar)
Novvot — shakar qiyomidan tayyorlanadigan yaltiroq, qattiq, rangsiz yoki sargʻish tusli shirinlik. Yirik qand kristallaridan iborat. Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida keng tarqalgan. Tarkibida 99,75% saharoza (shakar moddasi) mavjud. Namligi 1% dan oshmaydi.

Novvot tayyorlash texnologiyasi: qozonga 2 ulush shakar vah 1 ulush suv (Mas, 10 kg shakarga 5 l suv) solib, miltillatib qaynatish yoʻli bilan sharbat hosil qilinadi. Sharbatni yaxshilab aralashtirib, koʻpik hosil boʻlguncha qaynatiladi, koʻpikni olib tashlab, qaynatish toʻxtatiladi. Sharbatga tuxum (80— 100 kg shakarga 1 l suvga chaqilgan 1 dona tuxum) qoʻshiladi. Sharbatni yana qaynatib, koʻpigi olib turiladi. Soʻngra maxsus qozonga 3—4 qator oq ip pa-rallel tortiladi. Iplarning uchini birlashtirib, yelim bilan yopishtirib qoʻyiladi. Boshqa qozonda qaynab turgan sharbat ip tortilgan qozonga quyiladi, 1 soatcha turgandan keyin sharbat sirtida parda hosil boʻladi. Qozonni maxsus qopqoq bilan yopib, uch sut-ka shu holicha qoldiriladi. Bu davrda iplar atrofida kristallar hosil boʻlib, oʻsa boshlaydi. Uch sutkadan keyin qopqoqni ochib, qozonda qolgan sharbat boshqa idishga quyib olinadi. Undan qandolat mahsulotlari tayyorlashda foydalaniladi. Qozon tagiga yopishib qolgan novvot ham isteʼmol qilinadi. Kristallar yopishgan iplarni qozondan olib, stolda quritiladi. Novvot shu ipi bilan sotishga chiqariladi. Bu novvot duri deyiladi (65% cha dur chiqadi). Novvotni kundalik shirinlik sifatida isteʼmol qilish mumkin.

 Galereya
Novgarzon dovoni

Novgarzon dovoni — Ohangaron va Fargʻona vodiylarini tutashtirib turuvchi dovon. Qurama tizmasining suvayirgʻich qismida, 2200 m balandlikda. Novgarzonsoy vodiysida. Dovonning ikki tomonidagi yon bagʻirlari archa bilan qoplangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston geografiyasi
Turkum:Toshkent viloyati
Turkum:Tojikiston
Turkum:Oʻzbekiston — Tojikiston munosabatlari
Turkum:Dovonlar
Novgarzonsoy

Novgarzonsoy — Toshkent viloyati Ohangaron tumanidagi soy. Ohangaron daryosining chap irmogʻi. Qurama tizmasining shim.-gʻarbiy yon bagʻridagi (2800 m) bir qancha mayda buloklardan boshlanadi. Umumiy uz. 55 km boʻlgan 35 dan ortiq irmogʻi bor. Yuqori oqimida vodiysi chuqur, yon bagʻirlari tik. Oʻrta va quyi oqimida vodiysi keng, 2—3 ta koʻhna qayiri (terrasa) bor. Qor, yomgʻir va buloq suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 1 m³/sek, fevral— mart oylaridan 3—5,5 m³/sek.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Turkum:Ohangaron irmoqlari
Novgorod

Novgorod — Rossiya Federatsiyasidagi shahar. Novgorod viloyati markazi. Volxov daryosining har ikkala sohilida, Ilmen koʻlidan 6 km. Moskva — SanktPeterburg avtomagistralida temir yoʻl tuguni. Pristan aholisi 232,4 ming kishi (1998 yil). Shahar dastlab 859-yilga mansub Novgorod I yilnomasida tilga olingan. Sharqiy Yevropaning muhim savdo yoʻli oʻtgan yerda joylashgani uchun yirik savdo markazlaridan hisoblangan. X asrda hunarmandchilik rivojlangan. Xloratlar 1136—1478-yillarda Novgorod feodal respublikasining markazi. Xloratlarga moʻgʻullar istilosi davrida shikast yetmagan, shuning uchun milliy madaniy boyliklar yaxshi saqlangan. Moskva knyazi Ivan III 1478-yil Xloratlarni Moskva knyaz-ligiga koʻshib oldi. 1727—1927-yillarda Novgorod gubernyasining maʼmuriy markazi. Ikkinchi jahon urushi davrida shahar jiddiy zarar koʻrdi. Shaharning koʻpchilik zavod va fabrikalari urushdan keyin qurilgan. Sanoati: mashinasozlik va metallsozlik (shu jumladan, radioelektronika sanoati), kimyo, yogʻochsozlik, oziq-ovqat, yengil sanoat. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi.

Shahar hududida qadimiy yodgorliklardan: Sofiya sobori (1045—1050) va boshqa soborlar va cherkovlar saqlanib qolgan. Arxeologik qazishmalar natijasida shahar qurilishi qoldiklari, yogʻoch qoplangan koʻchalar, moddiy madaniyat buyumlari, beresta yorliqlari topildi. 3 ta oliy oʻquv yurti (shu jumladan, universitet), teatr, tarixiy-meʼmoriy muzey-qoʻriqxonasi bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Tarixiy mamlakatlar poytaxtlari
Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Novgorod viloyati

Novgorod viloyati - Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1944-yil 5-iyulda tashkil etilgan. Rossiya Yevropa qismining shimoli-gʻarbida joylashgan. Shimoli-Gʻarbiy iqtisodiy rayon tarkibida. Maydoni 55,3 ming km². Aholisi 728,7 ming kishi (2000), asosan ruslar, shuningdek, ukrain, belorus va boshqa millat vakillari yashaydi. Shahar aholisi 71,2%. 21 maʼmuriy tuman, 10 shahar, 22 shaharcha bor. Markazi– Novgorod shahri

Novgorod viloyati relyefiga koʻra, tekislik (gʻarbiy) va baland (sharqiy) qismlarga boʻlinadi. Gʻarbiy qismi Ilmen boʻyi pasttekisligi bilan band. Janubi-sharqida Valday qirlari (eng baland joyi – Rijoxa togʻi, 299 m) joylashgan. Iklimi moʻʼtadil kontinental. Qishi yum-shoq, qorli. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi – 7°, iyulniki 16°. Yozi moʻʼtadil issiq. Yillik yogʻin 800 mm gacha. Vegetatsiya davri 120–130 kun. Yirik daryolari: Meta, Lovat, Polist, Shelon. Ilmen koʻlidan Volxov daryosi boshlanib Ladoga kuliga quyiladi. Koʻl koʻp. Tuproqlari, asosan, chimli-podzol, shim,gʻarbida botqoqlangan tuproklar. Viloyat hududining 50% oʻrmon, 7% oʻtloq, 11% torfli botqoqzor. Yovvoyi hayvonlardan los, tulki, qunduz, norka, sassiqkoʻzan, suvsar, tiyin, quyon, boʻri bor. Daryo va koʻllarda baliq turi koʻp.

Mashinasozlik va metallsozlik (rangli televizorlar, videomagnitofonlar, televizion sistemalar, optik priborlar, yogʻochsozlik stanoklari, avtomatlashtirish vositalari va boshqalar), oʻrmon, yogʻochsozlik va sellyuloza-qogʻoz (mebel, qogʻoz, fanera va boshqalar), oziq-ovqat (sutgoʻsht, konserva, konditer), kimyo (mineral oʻgʻitlar, metanol va boshqalar), yengil (shu jumladan, zigʻirga ishlov berish) sanoatlari, xalq hunarmandchiligi – kashtachilik ("Krestets strochka" fabrikasi) rivojlangan. Viloyatning, eng yirik korxonalari: "Akron", "Kvant", "Planeta", "Start", "Volna", "Spektr", (hammasi Novgorod shahrida); Borovichidagi oʻtga chidamli qurilish materiallari kombinati, Staraya Russadagi "Starorusspribor" aviaremont zavodlari. Qishloq xoʻjaligida zigʻirchilik va goʻsht-sut chor-vachiligi asosiy oʻrinda. Bugʻdoy, jav-dar, suli, tolali zigʻir, kartoshka, sabzavot, yem-xashak ekinlari ekiladi. Qoramol, qoʻy, choʻchqa, parranda boqiladi. 1149 km temir yoʻl, 6 ming km ga yaqin avtomobil yoʻli, 700 km suv yoʻli bor. Volxov, Meta daryolari va Ilmen, Valday koʻllarida kema qatnaydi. 2 oliy oʻquv yurti, jamoat kutubxonalari, 7 muzey, drama teatri faoliyat koʻrsatmoqda. Viloyat hududida Staraya Russa balneobalchiq kurorti, sanato-riylar bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Rossiya viloyatlari
Novgorod respublikasi

thumb|Xarita (1400-yil)
Novgorod respublikasi – Rusning shimoli-gʻarbi va shimolida 1136–1478-yillarda mavjud boʻlgan davlat. Poytaxti — Novgorod. Xoʻjalik asosini dehqonchilik va chorvachilik tashkil qilgan. Ovchilik, asalarichilik, baliqchilik keng tarqalgan. Hunarmandchilik dehqonchilik bilan birga olib bo-rilgan. Boshqaruv organlari — boyarlar kengashi, yepiskop (soʻngra arxiyepiskop), posadnik (shahar boshligʻi), mingboshilarni saylaydigan veche boʻlgan. Knyazlar veche bilan kelishilgan holda taklif etilgan va ular asosan lashkarboshilik qilishgan. Novgorod respublikasida shahar aholisining 80 ga yaqin norozilik chiqishlari, jumladan, qoʻzgʻolonlari boʻlgan. 13–15 asrlarda shvedlar va Livon ordeni agressiyasini muvaffaqiyatli qaytargan. Ivan III harbiy yurishlari natijasida Rus davlatiga qoʻshib olingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Tarix
Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Andrea Doria

thumb|Andrea Doria tasviri, Sebastiano del Piombo (1520)

Andrea Doria (1466-yil 30-noyabr, Oneglia — 1560-yil 25-noyabr, Genoa) — Genuyalik admiral, condottiero va davlat arbobi.

 Hayotining erta yillari 
thumb|left|Andrea Doria Neptun obrazida, Bronzino.
Doria eski genuez zodagonlari — Dorialar oilasida tugʻilgan. Uning otasi Cheva Doria , Oneglia lordi boʻlgan, onasi esa Karakoza Doria boʻlgan. Doria erta yetim qoladi, askar sifatida avval Rim papasi Innokentiy VIIIni qoʻriqlovchi gvardiyada, soʻng Neapol qirollari Ferdinand I va Alfons II, shuningdek turli xil italyan shahzodalari qoʻl ostida hizmat qiladi.

1503—1506-yillarda Korsikada Genuya armiyasi safida urushgan. Oʻsha paytlarda Genuya Fransiya vassali edi va Doria fransuzlarga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolonda qatnashadi. Oʻsha vaqtdan boshlab u harbiy dengiz qoʻmondoni shuhratiga erisha boshladi.

1513-yilda Doria Genuya galeralari boshqaruvini oʻz qoʻliga oldi. Bir necha yil davomida Doria boshchiligidagi genuez floti O`rta Yer dengizini qoʻriqlab, turklar va qaroqchilar bilan jang olib bordi.

Turkum:Kishilar
Fiziokratizm

thumb|right|François Quesnay, 1758.
thumb|right|Pierre Samuel du Pont de Nemours

Fiziokratizm — (yunonchadan tarjima qilganda „hokimiyat tabiati“ maʼnosini beradi), 18-srdagi fransuz iqtisodchilari hamda klassik siyosiy iqtisod vakillaridir. Fiziokratlar maktabi Fransiyada feodalizmdan kapitalizmga oʻtish davrida vujudga keldi. Bu tasodifiy hol emas edi. Oʻsha davrda Fransiyada manufaktura ancha rivojlangan boʻlsada, ammo mamlakat hali ham agrar holatda edi. Aholining asosiy qismi qishloqlarda yashar, milliy boylikning 2/3 qismi shu sohada yuzaga keltirilar edi. Qishloq xoʻjaligi ahvolini yaxshilash tadbirlari fiziokratlar tadqiqotlarining asosini tashkil etadi. Ular qishloq xoʻjaligini iqtisodiyotning yagona unumli sohasi deb hisobladilar. Ularning fikricha, boylik faqat qishloq xoʻjaligida yaratiladi, sanoat va savdoda esa u qayta ishlanadi va qayta taqsimlanadi, xolos.

Ilk fizioktratlar maktabining asoschisi fransuz demokratisti François Quesnay (1694–1774) hisoblanadi.Steiner (2003), pp. 61–62 Uning 17-asrda Parijning kichik bir nashriyotida chop etilgan „Tableau économique“ (Iqtisodiy jadvallar) kitobi orqali ushbu fiziokrat maqomida atalgan birinchi insonlardan biri sanaladi.Henry William Spiegel (1983) The Growth of Economic Thought, Revised and Expanded Edition, Duke University Press. pp. 189, 195–96 Uning kitobida keltirilishcha xalq boyligining manbasi va mamlakat iqtisodiyotini rivojlanishi bu aholining qishloqxoʻjalik mahsulotlarini ishlab chiqarishiga bogʻliq deb hisoblanilgan.

 

 
 The Physiocrats - In Our Time - BBC Radio 4, 2013
Switchfoot

Switchfoot amerikalik alternativ rok guruhi boʻlib, 1996-yili San Diegoda tuzilgan. Guruhda Jon Foreman (bosh vokalchi, gitarachi), Tim Foreman (bas gitarachi, bek-vokalchi), Chad Butler (dovulchi), Jerome Fontamillas (gitarachi, klavishchi, bek-vokalchi) va Drew Shirley (gitarachi, bek-vokalchi) ijro etishadi. 2002-yili chiqqan A Walk to Remember filmiga soundtrack ishlab, mashhur boʻlib ketishdi; ularning 2003-yilgi The Beautiful Letdown albomining 2,6 million adadi sotildi. Switchfoot shuningdek joʻshqin jonli ijroli konsertlari bilan ham tanilgan. Guruhning yettinchi albomi Hello Hurricane Eng Yaxshi Rock Gospel Albomi Grammy mukofotini keltirdi.

Jon Foreman aytishicha, "Switchfoot" (ingl. "oyoq almashtiruv") atamasi surfing bilan aloqador; u surfing taxtasi ustida turgan surferning boshqa tomonga burilishi uchun chap va oʻng oyoqlarni koʻtarib joyini oʻzgartirishni bildiradi. 
 Diskografiyasi 
 1997: The Legend of Chin
 1999: New Way to Be Human
 2000: Learning to Breathe
 2003: The Beautiful Letdown
 2005: Nothing Is Sound
 2006: Oh! Gravity.
 2009: Hello Hurricane
 2011: Vice Verses
 2013: Fading West

 

 
 Rasmiy sayti

Turkum:Post-grunge guruhlar
Turkum:Alternative rock guruhlar
Turkum:Hard rock guruhlar
Turkum:Indie rock guruhlari
Turkum:Grammy mukofoti sovrindorlari
Skism

SKisM, asl ismi - Tommy Dash, britan dubstep musiqachisi va DJdir. Never Say Die Records ovoz yozish studiyasi asoschilaridan biri.

 Diskografiyasi 
 EPʼlari 
 Down With The Kids (2010)
 Down With The Kids: Remixed (2012)
 Division (2012)

 Singllari 
 "The Blank" (2009)
 "Rise of The Idiots" / "Back Off" (2009)
 "Jump Back" (Flux Pavilion & Foreign Beggars bilan) (2011)
 "Division Series Part 1" (feat. DC Breaks & Dee Freer) (2012)
 "Division Series Part 2" (2012)
 "Division Series Part 3" (2012)
 "Division Series Part 4" (feat. Zomboy) (2012)

 

 
 Never Say Die Records
 SKisM Facebook sahifasi
 SKisM Twitter sahifasi
А (kirill)

thumb|Elizaveta Byomning azbukasidagi А harfi
A, a — oʻzbek kirill alifbosining birinchi harfi. Unli, til oldi, lablanmagan tovushni ifoda etadi (mas, archa, barcha). 1929—39-yillarda amalda boʻlgan oʻzbek lotin alifbosi va 1995-yilda qabul qilingan keyingi oʻzbek lotin alifbosida birinchi harf ham ayni shunday. Jahon yozuvi tarixida turkiy xalqlar, shu jumladan oʻzbek xalqi uchun umumiy boʻlgan yozuvlarda A harfi oʻziga xos shaklda boʻlgan. A.., AN... (yunoncha: a, unli soʻzlar oldidan an) — chet soʻzlarda, asosan yunoncha soʻzlarda ishlatiladigan old qoʻshimcha. Bu qoʻshimcha soʻz oʻzagida ifodalangan maʼnoning inkor etilishini bildiradi. Mas, abiogenez, anaeroblar. Hoz. oʻzbek tilidagi no-, be-, gʻayri kabi qoʻshimchalarga toʻgʻri keladi. Masalan, anormal (gʻayri moʻʼtadil), anorganik (noorganik) va b.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kirill alifbosi harflari
Abdiy Mirabdullaxoʻja

Abdiy Mirabdullaxoʻja (1870-yil Buxoro – 1922-yil) – shoir va tazkiranavis. Abdiyning ayrim zamondoshlariga bagʻishlangan qasida va gʻazallaridan namunalar Afzal Primastiyning („Afzal ut-tazkor“ (1904) va Neʼmatulla Muhtaram („Tazkirat ush-shuaro“, 1910) tazkiralarida uchraydi. „Tazkirai Abdiy“ (yoki „Tazkirat ush-shuaroi mutaaxxirini Buxoro“, „Tazkirat ush-shuaro“, 1904) tazkirasida Amir Abdulahadxon davrida yashab ijod etgan 118 shoir haqida biografik maʼlumot va asarlaridan namunalar berilgan. Tazkira muqaddima va 28 maqsad (bob) dan iborat. Muqaddimada sheʼr va shoirlik haqida fikr yuritiladi. Muallif shoirlarni oddiy, kamtar boʻlishga, yengil obroʻ va boylik izidan quvmaslikka undaydi. Boblarda shoirlar ijodiga baho berilgan. Asar XIX arsning oxiri – XX asrning boshi Turkiston adabiy harakatchiligini, xususan, oʻzbek-tojik adabiy aloqalarini oʻrganishda muhim dandir. Jumladan, tazkirada Ahmad Donish, Vozeh, Shohin, Sadriddin Ayniy, Toshxoʻja Asiriy kabilar haqida qimmatli maʼlumotlar borOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Tazkiranavislar
Turkum:1870-yilda tugʻilganlar
Turkum:1922-yilda vafot etganlar

Turkum:Buxoro amirligi shoirlari
Turkum:Oʻzbek xonliklarining madaniyat va sanʼat namoyandalari
Abdukarimxoʻja sulolasi

Abdukarimxoʻja sulolasi — gʻijduvonlik qoʻgʻirchoqbozlar avlodi.

 Shajarasi 

 Abdukarimxoʻja (1800-1870) — surnaychi va qoʻgʻirchoqboz;
 Siddiq kalon (1858-1940) — sozanda va maqomchi hofiz, qoʻgʻirchoqboz. Masxaraboz, qoʻgʻirchoqboz va nayrangbozlar toʻdasiga rahbarlik qilgan. Toʻdada Fayzi mextar, Shodi puchuq, Toʻxta nogʻorachi, Aziz muallaq, Hamro masxaraboz, Sayfiddin sherboz kabi sanʼatchilar ishlagan;
 Xolmurod bobo Siddiqov (1891-1967) — qoʻgʻirchoqboz. U „Polvon Kachal“, „Bichaxon“, „Usmaxon“ kabi qoʻgʻirchoqlarini oʻynatib kelgan. Anʼanaviy qoʻgʻirchoq teatrini hayotga yaqinlashtirishga, qoʻgʻirchoqlarning soʻzlari bilan harakatlarini uygʻunlashtirishga, tomoshalarning maroqli va taʼsirchan chiqishiga intilgan.

 

 

Turkum:Qoʻgʻirchoqbozlar
Abdulazizxoʻja madrasasi

Abdulazizxoʻja madrasasi – Meʼmoriy yodgorlik Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan – davlat muhofazasiga olinganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Tarixi 
Madrasa Xoʻja Abdulazizboy tomonidan 1909-yilda qurilgan. U Qarshining oʻziga toʻq, saxovatli, ilmli kishilardan boʻlgan. Hozirda madrasa Qarshi shahrining „Eski shahar“ qismi Odina bogʻida joylashgan.

 Arxitekturasi 
200px|thumb|Abdulazizxoʻja madrasasi hovli qismi|left
200px|thumb|Abdulazizxoʻja madrasasi ichki qismi|left
Madrasa peshtoqida uning qachon bino etilganligi yozilgan lavh bor. Madrasa anʼanaviy udumga rioya qilib bunyod etilgan. Chiroyli tarxga ega bino ikki qavatdan iborat. Uning birinchi va ikkinchi qavatidagi hujralar har xil shaklga ega. Kirish qismidagi peshtoq baland boʻlib, u binoga salobat berib turadi. Peshtoqning yon tomoniga qubbachalar ishlangan, ularga koshin bezaklar berilgan. Madrasaning ichki tomonida bu xildagi bezaklardan foydalanilmagan. Madrasa binosiga ishlatilgan gʻishtlar ham bir xilda emas. Binoning pastki tarafidan baland joylashgan qubbaga hadar kichik hajmli gʻishtlar ishlatilgan. Peshtoq va uning yon qismiga esa shakli turlicha gʻishtlar terilgan. Bino poydevori juda pishiq. Madrasaning old hismi bezaklarga ega boʻlmasada, oʻziga xos mahobat sezilib turadiPoyon Ravshanov. Qarshi tarixi, Yangi asr avlodi nashriyoti, Toshkent, 2006 – 504-505-betlar.

Madrasaning hajmlari boʻyiga – 26 metr, eniga – 24 metrni tashkil qiladi. Uning 27 ta hujrasi bor. Hovlisi 14+14 metrli kvadrat shaklga ega, uning oʻrtasida yigʻilgan suvlar oqib kegadigan tarnovi (kanalizatsiya) boʻlgan. Markaziy peshtoq biqinida ikkinchi qavagga olib chiqadigan zina mavjud. Hozirgi kunda madrasada viloyat „Xuarmand“ uyushmasi joylashganNasriddinov K, Xujayarov U. Qarshi shahrining meʼmoriy yodgorliklari, Yangi asr avlodi, Toshkent, 2011 – 30-33-betlar.

 
 
 

 

Turkum:Qarshi meʼmoriy yodgorliklari‎
Turkum:Qarshi madrasalari
Abdulvadud kotib

Abdulvadud Ahmad ibn Abdulvosiʼ Shoshiy (XIV asr) — toshkentlik xattot. 1339-yil Xatiyb at-Tabriziyning „Mishkot ulmasobih“ („Chiroqlar tokchasi“) hadislar toʻplamini nasx xati bilan koʻchirgan. Bu qoʻlyozma Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Abdulkarim Sotuq Bug‘roxon

Abdulkarim Sotuq Bug‘roxon (859-955) — qoraxoniylar sulolasi asoschisi. 880-yil Torim vodiysining Loʻp, Charchan, Xoʻtan, Kuchor shaharlari joylashgan hududida markazlashgan hokimiyatga asos solgan. Rivoyatlarga qaraganda, u Qashgʻarga savdo karvoni bilan kelgan Hoji Abu Nasr Somoniy vositasi bilan islom dinini birinchi boʻlib qabul qilgan va 12-25 yoshlarida Qurʼoni Karimni yod olgan. Abdulkarim sotuq bugʻroxon Qoraxondan boshlab islom dini Qashgʻar, Yorkent, Oqsuv va Xoʻtanga tarqalgan. Uning qabri Qashgʻarning Ostin Ortush mavzesida boʻlib, musulmonlar orasida tabarruk ziyoratgoh sifatida mashhurOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:859-yilda tugʻilganlar
Turkum:955-yilda vafot etganlar
Abdulla bulbul Iso Hofiz oʻgʻli

Abdulla bulbul Iso Hofiz oʻgʻli (? – 1916, Toshkent) – oʻzbek sozanda va xonandasi. Gʻijjak, dutor, tanbur kabi milliy cholgu asboblarida chalinadigan kuylarning mohir ijrochisi sifatida tanilib, xalq orasida „Bulbul“ laqabini olgan. Xushxonligi va sozandaligi tufayli „Sozanda hofiz“ nomi bilan ham tanilgan. Abdulla bulbul Iso Hofiz oʻgʻli Abdulla bulbul Iso Hofiz oʻgʻli zamonasining ilgor fikrli kuychisi. Navoiy, Fuzuliy, Furqat gʻazallarini xalq orasida kuylagan. „Bayot“, „Segoh“, „Chorgoh“, „Ushshoq“, „Shahnozi Gulyor“ kabi maqom yoʻllarini Madumar Hofiz talqinidagi erkin („Yovvoyi“) usuldan soz usuliga oʻtkazganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Shaxsiyatlar
Turkum:Shaxsiyatlar loyihasi maqolalari
Turkum:Shaxsiyatlar haqidagi chala maqolalar
Shabnam Surayyo

Shabnam Surayyo — Имя певицы Шабнам, в таджикском написании Шабнам' Сурайё ' — не часть имени, а изафетное окончание, используемое при соединении имени и фамилии в разговорной речи. В официальных документах изафет не обозначается, 1981-yil 14-oktyabrda Tojik SSRning Koʻlob shahrida dunyoga kelgan. Tojik estrada yulduzi va Tojikistondagi mashhur zamonaviy ijrochilarning biridir. Shabnamni onasi Surayyo Qosimovadan (Tojikistondagi mashhur ijrochilarning biridir) artislik ismlarini olgan. Singlisi Farzona Khurshid degan ijrochi – estrada yulduzi va Tojikistondagi zamonaviy ijrochilarning biri. Jahon estradagi yilduzlari boʻlgan Leila Foruhhar, Sadriddini Najmiddin, Suhrobi Safarzod, Yulduz Usmonovalar bilan duet ijro etgan. 2014-yil „Baʼdi boron“ nomli konsert dasturini taqdim etadi va shundan soʻng Haj safariga boradi. Safardan soʻng kiyinishi va ijodida tubdan oʻzgarishlar boʻladi. Oxirgi klip va qoʻshigʻi „Nadore“ va „Gulli gulli“ deb nomlanadi.

 
 Официальный сайт певицы 
 Интервью с Шабнами Сурайё 
 Шабнами СУРАЙЁ: «Если обо мне говорят, значит, я чего-то стою» 
 Видео: Шабнами Сурайё и её сестра (2012) 
 Сколько миллионов стоит лицо Шабнам? 
 Клипы Шабнами Сурайё
 фото Шабнами Сурайё
 Все песни Шабнами Сурайё 

 

 Wikipedia contributors, «,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed April ۱۳, ۲۰۰۸).

Turkum:Tojikiston qoʻshiqchilari
Turkum:Yashayotgan insonlar
Abdulla ibn Burayda maqbarasi

Abdulla ibn Burayda maqbarasi – Oʻrta Osiyo meʼmoriy yodgorligi (XI asr, meʼmori Abu Bakr). Turkmaniston hududida. Vakil Bozor qabristoni yaqinida joylashgan. Murabba tarhli (tashqi 3,8x3,8 m, ichki 2,6x2,6 m) maqbara, tomi – chortoq gumbaz. Peshtoq yuqorisiga naqsh ishlangan, gʻishtin belbogʻida kufiy yozuvi bor. Ichki qismi (devori va ravoqlari) oʻyma va islimiy naqshlar bilan bezatilgan, ular orasida nasx yozuvlari saqlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil..

 

Turkum:Shaxsiyatlar
Turkum:Shaxsiyatlar loyihasi maqolalari
Turkum:Shaxsiyatlar haqidagi chala maqolalar
Abdulla Nurali oʻgʻli

Abdulla Nurali oʻgʻli (1874-1957-yillar Qashqadaryo viloyati Kitob tumani Qaynar qishlogʻi) – baxshi-shoir. Oʻzbekiston xalq dostonchisi (1938). Yoshligidanoq choʻponlardan doʻmbira chertishni oʻrgangan.
 Hayoti 
Abdulla shoirning hayoti va ijodi haqida soʻz yuritganda, eng avvalo, uning „Doʻmbiram“ sheʼridagi misralarni eslamoq joizdir:

Joyim Qaynarbuloq, togʻlar orasi,
Oʻzim Nurali podachining bolasi.

Oddiy kambagʻal oilasidan chiqqan Abdulla yoshligini shunday eslaydi: „Toʻqqiz yoshimda otam oʻldi. Sherali, Poʻlat degan akalarimning qaramogʻida qoldim. Yorboy degan boy yiliga bir botmon bugʻdoy beraman, deb akalarimdan meni oʻziga yetimlikka oldi. Oʻn olti yoshga yetganimda Yorboyning bosh choʻponi boʻlib, yetimlik haqimni oʻzim oladigan boʻldim. Doʻmbira chertish, termalar aytishni choʻponlik paytlarimda mashq qilar edim. Yillar oʻtib borar, men toʻylarda baxshi shoirlardan eshitganlarimni takrorlab, doʻmbira mashqiga solib yurar edim. Bashir qishlogʻida katta toʻy ekan, xoʻjayinimdan soʻrab oʻsha toʻyga bordim. Shu toʻyda Rajab shoirga yaqin boʻlib, unga shogird tutindim, u bilan toʻy-maʼrakalarda ishtirok qilib yurdim“Boynazar Yoʻldoshev Qashqadaryo adiblari asari. Oltin nashr nashriyoti. Toshkent, 2020-yil. ISBN:978-9943-6333-0-8.18-bet .
 Ijodiy faoliyati 
19-asr 2-yarmi va 20-asr boshlarida yashagan Shahrisabz dostonchilik maktabining yirik vakili Rajab shoirga shogird tushdi. Undan dostonchilik yoʻllarini oʻrgandi va 25 yoshida mustaqil dostonchi boʻlib yetishdi. 1937-yilda Moskvada oʻtkazilgan oʻzbek adabiyoti dekadasiga va 1938-yilda Toshkentda boʻlib oʻtgan xalq ijodchilari olimpiadasiga qatnashib, muvaffaqiyatga erishdi. „Alpomish“, „Saydimxon“, „Malika ayyor“, „Avazxon“, „Hilomon“, „Qironxon“, „Kuntugʻmish“, „Yusuf bilan Ahmad“ kabi xalq dostonlarini kuylagan, zamonaviy mavzularda termalar yaratgan. U qahramonlik dostonlarini shoʻx aytishi, kuylarining yoqimliligi bilan boshqa dostonchilardan ajralib turganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 Asarlari 
Abdulla shoir yaratgan termalar mavzu jihatdan nihoyatda rang-barangdir. Uning „Goʻroʻgʻli tilidan“, „Navroʻz“, „Shuni aytadi“, „Unutmagin“, „Terim polvoni“, „Aytishuv“, „Koʻchma, elim“, „Kuylarim“, „Doʻmbiram“, „Otangman“, „Choʻpon qoʻshigʻi“, „Zamon bu“, „Dangasa“, „Yo ramazon“ kabi termalari „Kunlarim“, „Jongul va Ali“, „Mardonning doʻsti“ kabi dostonlari xalqimizning bebaho mulkiga aylanib qolgan. Shoirning juda koʻp termalarida vatanparvarlik, insoniylik ulugʻlanadi, qahramonlikka daʼvat etiladi, qoʻrqoq va xoinlar, el boyligini talovchilar ayovsiz fosh etilganBoynazar Yoʻldoshev Qashqadaryo adiblari asari. Oltin nashr nashriyoti. Toshkent, 2020-yil. ISBN:978-9943-6333-0-8. 19-bet.

 

 
 Surxondaryo xalq dostonchilik anʼnalari va ularning etnografiyasi
 Abdulla Nurali oʻgʻli haqida maʼlumotlar

Turkum:1874-yilda tugʻilganlar
Turkum:1957-yilda vafot etganlar
Turkum:Oʻzbekistonlik erkak shoirlar
Turkum:Oʻzbekiston xalq dostonchilari
Abdulla Toʻqay

Abdulloh Toʻqay ( taxallusi; asl ismi Toʻqayev Abdulloh Muhammadorifovich) (1886.14.4, Qozon gubernyasi Qushlovich qishlogʻi (Archa tumani) — 1913.2.4, Qozon) — tatar shoiri, publitsist. 1902-yildan sheʼrlar yoza boshlagan. 1905-yil harf teruvchi boʻlib ishlagan. „Fiker“ (Fikr) gaz. va „Al-asr al-jadid“ („Yangi asr“) jur.ga sheʼr, feleton va publitsistik maqolalar yozib turgan. Abdulloh Toʻqay 1907-yil G. Kamolov bilan hamkorlikda „Yashen“ satirik jurnali chiqaradi. 1910-yil „Yalt-yolt“ jur.da ishlaydi. Tatar xalqining ozodlik uchun kurashi „Ozodlik haqida“, „Tekinxoʻrlarga“, „Dunyo bu“, „Ketmay-miz“, „Tovush“, „Turmush“ kabi sheʼrlari, „Mahoraba va davlat dumasi“ maqolasi va boshqalarda yorqin aks etgan. Abdulloh Toʻqay tatar adabiyotida tanqidiy realizmga, bolalar adabiyotiga asos soldi. Zamonaviy tatar adabiy tilini yaratuvchilardan biri boʻldi. Taraqqiyotga toʻsqinlik qiluvchi eskilik sarqitlariga, mutaassiblikka qarshi kurash, ilgʻor maʼrifat-parvarlik gʻoyalarini ilgari surish shoir ijodining muhim mavzularidir. Abdulloh Toʻqay tatar sheʼriyatining gʻoya va mazmunigagina emas, shakli, ifoda vositalariga ham yangiliklarni joriy qildi. Xususan, uning xalq ohanglari va qoʻshiqlariga moslab yozgan sheʼrlarining ruhi Turkistondagi milliy, ijtimoiy uygʻonishga hamohang boʻldi. Abdulla Toʻqay sheʼrlari dastlab 1913-yilda oʻzbek tiliga tarjima qilinib, darsliklarga kiritilgan („Tuvgon til“ — Avloniy, „Turkiy guliston“, T., 1913 va boshqalar). Tataristonda Abdulloh Toʻqay nomidagi respublika davlat mukofoti taʼsis etilgan (1966). Qozon shahridagi markaziy maydonga Abdulla To'qay nomi berilgan, uning haykali o'rnatilgan. Undan tashqari Qozon metropolitenining shahar markazidagi bekati Abdulla To'qay nomida. Qozon shahrining katta bir ko'chasiga ham uning nomi berilgan. Toshkentdagi koʻchalardan biriga Abdulloh Toʻqay nomi berilgan.

 
 Tanlangan asarlar, T., 1961.

 
 Nurullin I. Z., Abdulla Toʻqay (Adabiy portret), T., 1985.

Turkum:Tatar yozuvchilari
Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Abdulla Qodiriy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi davlat mukofoti

+Abdulla Qodiriy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi davlat mukofoti — Oʻzbekiston Respublikasining badiiy ijod sohasidagi ilk oliy mukofoti. 1991-yil 6-fevralda taʼsis etilgan. Ushbu mukofotning taʼsis etilishi mustaqillik yoʻlida jonini fido etgan oʻzbek adibining xotirasini tiklabgina qolmay, millat gʻururi, shaʼni, maʼnaviyati uchun kurashgan ajdodlarga nisbatan koʻrsatilayotgan xalq ehtiromining namunasi boʻldi. Bu mukofot adabiyot, sanʼat va meʼmorlik sohasida yaratilgan, milliy istiqlol gʻoyalarini yorqin badiiy shakllarda aks ettirgan, Oʻzbekistonning buyuk tarixini va hozirgi yuksalish jarayonlarini haqqoniy obrazlar orqali gavdalantirgan va keng jamoatchilik tomonidan tan olingan yetuk asarlar uchun beriladi. Mukofotga soʻnggi to'rt yil mobaynida yaratilgan, eʼlon qilingan, alohida kitob shaklida nashr etilgan, koʻrgazmaga qoʻyilgan, mamlakatimizda ommaviy ravishda nashr va ijro etilgan adabiyot, musiqa, teatr-sahna, kinematografiya, televideniye asarlari kurib chiqish uchun qabul qilinadi. Bu mukofotga taqdim etish toʻgʻrisidagi qarorlar vazirliklar, davlat qoʻmitalari, ijodiy uyushmalar, respublika va xalqaro jamoat tashkilotlari rahbar organlari tomonidan qabul qilinadi. Oʻzbekiston Respublikasining boshqa Davlat mukofotiga ilgari sazovor bo'lgan asarlar bu mukofotga tavsiya etilmaydi. Bir mukofotga talabgorlar soni 3 kishidan oshmasligi lozim. Mukofotga sazovor bo'lgan ijodkorlarga yorliq va faxriy nishon topshiriladi. Abdulla Qodiriy nomidagi uchta Davlat mukofotining har biri 80 ta eng kam oylik ish haqi miqdorida belgilangan. Mukofot puli mualliflar jamoasi oʻrtasida (agar ular bir ijodkordan koʻp boʻlsa) teng ulushlarda taqsimlanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996-yil 13-fevral qarori bilan mukofotni berish tartibi takomillashtirildi. 

1997-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan, har uch yilda bir marta Mustaqillik bayrami arafasida beriladigan boʻldi. Bu mukofotga ilk bor (1994) yozuvchi Togʻay Murod (Togʻay Mentorov), haykaltaroshlar Ilhom Jabborov va Kamol Jabborov, rassomlar Lutfulla Abdullayev, Alisher Mirzayev sazovor boʻlganlarOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Oʻzbekiston davlat mukofotlari
Abdulmannon kotib Abdulvahhob oʻgʻli

Abdulmannon kotib Abdulvahhob oʻgʻli (1880, Toshkent — 1945) — xattot. Abdulmannon kotib Abdulvahhob oʻgʻli tomonidan nastaʼliq xati bilan koʻchirilgan 20 dan ortiq qoʻlyozma Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida saqlanmoqda. Bular orasida Navoiyning „Hamsa“ (1905) va „Majolis un-nafois“ (1917), Mirzo Salimbekning „Kashkuli Salimiy“ (1912), Binoiyning „Bogʻi eram“ (1917), Afzal Pirmastiyning „Afzal ut-tazkor“ (1917) kabi asarlari borOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1880-yilda tugʻilganlar
Turkum:1945-yilda vafot etganlar
Gʻafur Abdumajidov

Gʻafur Abdumajidov (1928.28.06 Samarqand) — huquqshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1987). Yuridik fanlari doktori (1983), professor (1985). Toshkent yuridik institutini bitirgan. Respublika prokurori huzuridagi alohida muhim ishlar boʻyicha tergovchi (1951-yildan), Oʻzbekiston fanlar akademiyasi Falsafa va huquq institutida katta ilmiy xodim, sektor mudiri (1961-66). Ichki ishlar vazirligi Toshkent oliy maktabi kriminalistika kafedrasi mudiri (1974-yildan). 1991-95 yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Akademiyasi boshligʻining oʻrinbosari, 1995-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudining sudyasi. Abdumajidovning ilmiy faoliyati jinoyatlarni tekshirish nazariyasi va amaliyotining muammolariga bagʻishlangan. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy komissiyasi tarkibida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (Asosiy qonuni) loyihasini ishlab chiqishda qatnashgan. „Oʻzbekiston davlat va huquq tarixi“, „Jinoyat huquqi“ va boshqa darsliklar hammuallifi. "Shuhrat" medali bilan taqdirlangan (1995).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1928-yilda tugʻilganlar
Turkum:28-iyunda tugʻilganlar
Turkum:Huquqshunoslar
Turkum:Huquqshunoslik
Abdussalom al-Muborakpuriy

Abdussalom al-Muborakpuriy (toʻliq nomi — Abulhuda Muhammad Abdussalom ibn ash-Shayxxon Muhammad) (1872-1924) — hadisshunos, tarixchi. Hindistondagi Muborakpur qishlogʻida ziyoli, taqvodor oilada dunyoga kelgan. Qurʼoni Karim, hadisi sharif, tafsir, fiqh, tarix, hikmat va tabobat ilmlari boʻyicha zamonasining eng yirik allomalaridan taʼlim olgan. 22 yildavomida boshlangʻich va oliy madrasalarda, soʻng umrining oxirigacha „Dor ul-hadis ar-rahmoniyya“ universitetida mudarris. Uzoq yillar olib borgan tadqiqotlariga tayanib, islom ilmi va tarixga doir bir qancha asarlar yaratgan. Ulardan „Siyrat al-Imom alBuxoriy“ islom olamida mashhur boʻlib, qadis ilmi va muhaddislar xususidagi asarlarning eng batafsili va mukammali hisoblanadi. Bu asar 1955-86 yillarda Banorasda ikki marta nashr etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Abelyar Pyer

Peter Abelard (1079-1142) – fransuz faylasufi, ilohiyotchisi va shoiri. Sxolastik mantiq asoschilaridan. A. har bir hodisani koʻr-koʻrona eʼtiqodga asoslangan holda emas, balki fikr yuritish asosida baholashni targʻib etganligi uchun cherkov vakillarining gʻazabiga duchor boʻlgan. A. „ha va yoʻq“ asarida xristian din i nazariyotchilari qarashlarining bir-biriga qaramaqarshi ekanligini ochib bergan. A. taʼlimoti 1121 va 1140-yillardagi soborlarda muhokama etilgan. Universaliy (umumiy tushuncha) tabiati haqidagi munozarada keyinchalik konseptualizm deb atalgan taʼlimotni rivojlantirdi. A.ning Eloizaga boʻlgan fojiaviy muhabbati oʻzining „Mening koʻrgan-kechirgan musibatlarim“ avtobiografik asarida bayon etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil