Gayanada Islom

Gayanada islom xristianlik va hinduizmdan keyin dindorlar soni boʻyicha uchinchi dindir. 2002-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Gayana aholisining 7,3 % musulmonlar. Biroq, Pew Research Center tomonidan 2010-yilda oʻtkazilgan aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholining 6,4 foizi oʻzlarini musulmon deb bilishgan.

Islom Gayanaga Gʻarbiy Afrikadan qullar orqali kelgan, ammo plantatsiyalarda dindorlikning namoyon boʻlishi bostirilgan. Biroq, Islom haqiqatan ham XIX asrning oʻrtalarida Gayanada oʻsdi, oʻshanda koloniyaga Janubiy Osiyodan xizmatkorlar va qullar olib kelingan. 1966-yilda mustaqillikka erishgach, Gayana Yaqin Sharq mamlakatlari va musulmon dunyosining boshqa qismlari bilan aloqalarini mustahkamladi. 1998 yilda Gayana Islom hamkorlik tashkilotiga qoʻshildi.

Qurbon hayiti, Ramazon hayiti va Mavlid bayramlari Gayanada rasman tan olingan. Musulmon bayramlarini nishonlash islom taqvimidagi sanaga qarab farq qiladi.

Koʻpchilik musulmon gayanliklar hindlarning avlodlari yoki toʻgʻridan-toʻgʻri hind boʻlganligi sababli, hind tili ular oasida mashhurdir. Bu tilda ular Bollivud filmlarini tomosha qilishadi va hind musiqasini tinglashadi.

Amerikalik-gayaniyalik professor Raymond Chikri soʻzlariga koʻra, Gayana musulmonlari boshqa din vakillari bilan faol hamkorlik qiladi. Chikri aytganidek, „Gayanadagi musulmonlar va hinduiylar juda iliq munosabatlarga ega. Ular bir-birlarining makonini hurmat qilishadi, madaniy va hatto til jihatidan ham hamkorlik qilishadi.“

Musulmonlarga 1994 yilgacha ovoz berish huquqi berilmagan. Shabnam Alli „Musulmonlar Gayana ijtimoiy-iqtisodiy sektorida faol ishtirok etmoqda“ deb yozadi. Biroq hukumatda musulmonlar kam.

 Tarixi 
Koʻpgina Janubiy Amerika davlatlarida boʻlgani kabi, Islom Atlantika orqali boʻlgan qul savdosi orqali Gayanaga kirgan. Mandinka va fulani xalqlaridan boʻlgan musulmonlar Gayanadagi shakar plantatsiyalarida ishlash uchun qul ishchilari sifatida kelishgan. Biroq mustamlakadagi ogʻir qullik sharoiti mintaqada islom dinining yoʻq boʻlib ketishiga olib keldi, 1838-yilda esa Hindiston, Pokiston va Afgʻonistondan 240 ming kishi koloniyaga yetib keldi. Ularning aksariyati hinduiylar edi, oz qismi esa musulmonlar edi. 1966-yilda Gayana mustaqillikka erishgandan soʻng, Misr, Iroq va Liviya kabi arab davlatlari bilan diplomatik aloqalarni yoʻlga qoʻydi, ularning Gayana poytaxti Jorjtaunda elchixonalari bor. Musulmon yoshlarning bir qismi Islomni chuqurroq oʻrganish, shuningdek, arab tilini oʻrganish uchun Saudiya Arabistoni, Misr yoki Liviyaga borishdi. 1996 yilda Gayana prezidenti Cheddi Jagan Suriya, Quvayt, Bahrayn, Qatar, BAA va Livanga safar qildi va Yaqin Sharqqa elchi tayinladi. Oʻsha yili Gayana Islom hamkorlik tashkilotida doimiy kuzatuvchi boʻldi, 1998-yilda esa mamlakat tashkilotga aʼzo boʻlib, uning 56-aʼzosiga aylandi.

 Aholi 
2012-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholining taxminan 6,8 % musulmon (746,955 kishidan 50,572). Musulmonlarning aksariyati hind ildizga ega. Musulmon aholisi vaqt oʻtishi bilan emigratsiya tufayli kamayib bordi.
+Yil Gayana aholisi Gayana musulmon aholisi % 1980 759 567 66 122 8.7 1991 723 673 57 669 8.0 2002 751 223 54 554 7.3 2012 746 955 50 572 6.8

 Mamlakat boʻyicha taqsimoti 
Essequibo Islands-West Demerara musulmonlarning Gayana regionlari boʻylab eng koʻp taqsimlanishiga ega. Region aholisining 12 foizga yaqinini musulmonlar tashkil qiladi. Keyingi oʻrinlarda East Berbice-Corentyne (10 %) va Mahaica-Berbice (9 %) hududlari turadi.
+№ Hudud Hudud aholisi (2012) Musulmon aholi % 1 Barima-Waini 27 643 70 0.3 2 Pomeroon-Supenaam 46 810 3 201 6.8 3 Essequibo Islands-West Demerara) 107 785 12 688 11.8 4 Demerara-Mahaica 311 563 18 702 6.0 5 Mahaica-Berbice 49 820 4494 9.0 6 East Berbice-Corentyne 109 652 10 448 9.5 7 Cuyuni-Mazaruni 18 375 350 1.9 8 Potaro-Siparuni 11 077 67 0,6 9 Upper Takutu-Upper Essequibo 24 238 135 0,6 10 Upper Demerara-Berbice 39 992 417 1.0 Gayana 746 955 50 572 6.8

 Tashkilotlar 

 Gayana Markaziy Islom Tashkiloti 
Gayana Markaziy Islom Tashkiloti (ingl. Central Islamic Organization of Guyana, CIOG) — Gayanadagi eng qadimgi islomiy guruhdir. Ular yetimlarga va boshqa masalalarda yordam berishadi.

 Gayana Islom jamgʻarmasi 
Gayana Islom jamgʻarmasi (ingl. Guyana Islamic Trust, GIT) – 1978-yilda tashkil etilgan koʻp tomonlama notijorat tashkilotdir. GIJ Gayanadagi shaxslar, oilalar va jamoalarni intellektual, axloqiy va maʼnaviy sohalarda yuksaltirish jarayoniga oʻzini bagʻishladi.

Ularning maqsadi taʼlimdir, jamgʻarma aʼzolari „jaholat jamiyatimiz va dunyomizga kirib borgan murosasizlik, irqchilik, axloqsizlik va jinoyatchilikning asosiy sababidir“ deb ishonadilar.

Jamgʻarmaning aholi punktlari faoliyati 14 ta maʼmuriy tuman tomonidan nazorat qilinadi. Jamgʻarma operatsiyalari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
 Yoshlar va keksalar uchun islomiy taʼlimni tashkil etish
 Muntazam oilaviy yigʻilishlar va ijtimoiy tadbirlar
 Maktablarda islomiy jamoalarni tashkil etish va nazorat qilish
 Yoshar uchun dasturlar
 Jamoat bilan hamkorlik
 Odamlarni Islomga daʼvat qilish
 Ijtimoiy taʼminot das
 Ayollarda malaka oshirish
 Taʼlim faoliyati
 Tibbiy dasturlar

 Islom opa-singillar milliy assotsiatsiyasi 
Islom opa-singillar milliy assotsiatsiyasi (ingl. National Islamic Sisters Association) – GIJning ayollar boʻlimidir. Uyushma faoliyatiga quyidagilar kiradi:
 Gayana ayollari orasida islomiy qadriyatlar va taʼlimotlarni targʻib qilish
 Qur’on va Sunnat amaliyotlarini qayta tiklash
 Ayollarga oʻz majburiyatlarini bajarishga yordam berish
 Islomiy oilaviy qadriyatlarni targʻib qilish
 Gayanadagi islomiy hayotni qayta tashkil etish jarayoni
 Zarur hollarda maslahat berish
 Loyihalar uchun pul yigʻish

 Gayana Islom instituti 
Gayana Islom instituti (ingl. Guyana Islamic Institute, GII) – Karib havzasidagi islomni oʻrganish boʻyicha asosiy tashkilotdir. Institut 1986-yilda tashkil etilganidan buyon Qur’on ilmi, arab tili yoki islomshunoslik yoʻnalishlari boʻyicha koʻplab odamlar institutni tamomlagan.

Institutni tamomlaganlarning aksariyati hozir shayx, imom boʻlib yetishib chiqib, nafaqat Gayana, balki Karib dengizining boshqa qismlari, Shimoliy Amerika va boshqa mamlakatlardagi islom jamoalariga xizmat qilmoqda.

GII oʻz talabalariga hurmatli islom jamoalarida duot (daʼvat oʻqiydigan shaxs) boʻlishga yordam berishda davom etmoqda. Tashkilot talabalarga islom – hayot, oʻlim va boshqa dunyo tushunchalari haqida koʻproq maʼlumot olishga yordam beradi; musulmon boʻlmaganlarni Islomga jalb qilishda ularga yordam berish; Qur’on va Sunnat asosida islom haqidagi bilimlarini oshirish;

Institut talabalariga quyidagi mavzularda darslar oʻtiladi:
 Arab tili
 Qur’on ilmlari
 Aqida
 Hofiz
 Fiqh
 Hadis
 Islom tarixi
 Daʼvat metodologiyasi
 Sira

Talabalar quyidagi sohalarda ham tajribaga ega:
 Pedagogika va oʻrganish
 Xutba oʻqish
 Daʼvat, musulmon boʻlmaganlarni Islomga jalb qilish
 Yoshlar faoliyatini tashkil etish va ishtirok etish
 Stipendiya

 Birlashgan halol milliy rahbariyati 
Birlashgan halol milliy rahbariyati (ingl. National United Halaal Authority, NUHA) – 2011-yilda tashkil etilgan oziq-ovqat tashkilotidir. Musulmonlar uchun halol tasdiqlangan mahsulotlarni ishlab chiqarish va sertifikatlashni nazorat qiladi.

 Gayana Ahmadiya musulmonlar jamiyati 
Gayana Ahmadiya musulmonlar jamiyati (ingl. Ahmadiyya Muslim Community in Guyana) – 1960-yillarda tashkil etilgan Ahmadiya musulmon jamoasidir. Hozir jamiyat mamlakatdagi bir nechta masjidlarga egalik qiladi, jumladan Jorjtaun, Rosignol, Nyu-Amsterdam va Sisters Village masjidlari.

 Islom hamkorlik tashkiloti 
Islom hamkorlik tashkiloti (ingl. Organization of Islamic Cooperation, OIC) —xalqaro islom tashkiloti boʻlib, oʻz ichiga Gayana va Surinamni oladi. Ular ushbu tashkilotga aʼzo boʻlgan yagona Amerika davlatlari (mos ravishda 1996- va 1998-yilda).

 

Turkum:Davlatlarga koʻra Islom