Al-Qurna

Al-Qurna (Kurna yoki Qurna, arabchada bogʻlanish, boʻgʻin degan maʼnoni anglatadi) – Iroq janubidagi, Basradan 74 km shim.-gʻarbda, Nahayrat konglomeratsiyasi tarkibida joylashgan shahar. Qurna Dajla va Furot daryolarining qoʻshilish nuqtasida joylashgan boʻlib , Shatt al-Arab suv yoʻlini hosil qiladi. Mahalliy folklor Qurnani Bibliyadagi jannatning asl joyi, Adan bogʻi va Bilim daraxti joylashgan joy deb hisoblaydi.

 Tarixi 
left|thumb| Qur’onning 1885-yildagi koʻrinishi (Ridpath)
Mahalliy folklor Qur’onni Adan bogʻi va general Selevk Nikator I tomonidan shahar joylashgan joy deb hisoblaydi Bibliyadan. Daraxt biroz vaqt oldin nobud boʻlib, uning oʻrniga daraxtlar ekilgan. Ezra qabri ham yaqin atrofda joylashganligi va Dajla daryosining yuqori oqimida joylashganligi tasvirlangan .

1855-yilda Al Qurna Qurna falokatining joyi boʻlib, unda mahalliy qabilalar Viktor Pleysning Xorsobodga, Raulinsonning Kuyunjikga va Fresnelning missiyasi tomonidan topilgan 240 ta qadimiy buyumlarni olib ketayotgan kema va sallar karvoniga hujum qilib, choʻkib ketgan. BobilLarsen, M. T., The Conquest of Assyria: Excavations in an Antique Land, Routledge, 2014, pp 344-9. Mintaqaning qadimiy yodgorliklarini tadqiq qilayotganlar uchun bebaho qadimiy yodgorliklarning yoʻqolishi katta ofat boʻldi. Qurna falokatida yoʻqolgan qadimiy yodgorliklarni qayta tiklash boʻyicha keyingi harakatlar, jumladan 1971-2-yillarda Yaponiya ekspeditsiyasi, asosan, muvaffaqiyatsizlikka uchradi.
left|thumb| Dajla daryosi boʻylab suzib yurgan antik buyumlar bilan toʻldirilgan daryo sallari (V oʻrin, 1867)
Shahar Qurna jangini Birinchi jahon urushining Mesopotamiya yurishi paytida, inglizlar 1914-yilda Basradan chekingan Usmoniylar qoʻshinlarini magʻlub etganda boshidan Qurna jangi Britaniyaning janubiy Mesopotamiyadagi front chizigʻini taʼminladi va shu bilan Basra va Forsdagi (hozirgi Eron) Abadandagi neftni qayta ishlash zavodlarini himoya qildiA. J. Barker, The First Iraq War, 1914–1918, Britainʼs Mesopotamian Campaign ,(Enigma, New York, 2009; originally published in 1967 as The Bastard War(US)/The Neglected War(UK)), 36.

1977-yilda Tor Xeyerdal Mesopotamiya va Hind vodiysi tsivilizatsiyasi oʻrtasida koʻchish mumkinligini koʻrsatish uchun al-Qurnadan qamish qayiqda suzib ketdi. Sayohat mintaqadagi urushlar tufayli murakkab boʻlib chiqdi va kema oxir-oqibat Jibuti yaqinida yoʻqoldi.
left|thumb| Al Qurna hududining 1994-yildagi xaritasi, botqoqlarning drenajini koʻrsatadi.
Birinchi Fors koʻrfazi urushidan soʻng (1991), Saddam Husayn boshchiligidagi Iroq hukumati daryo suvini mahalliy botqoqlardan boshqa joyga yoʻnaltirdi va bu ularning butunlay qurib ketishiga olib keldi. Oʻshandan beri suv-botqoq erlar drenajdan oldingi maydonning 58% gacha qisqargan va 50% dan pastga tushishi taxmin qilinmoqdaAl-Hilli, Majeed & Warner, Barry & Asada, Taro & Douabul, Ali. . Bu yoʻqotish Turkiya va Eronning Dajla va Furot daryolarini toʻsib qoʻyishi natijasida ham boʻldi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti ushbu daryolarning umumiy hajmi 60% ga qisqarganini maʼlum qildi. Ushbu oʻzgarishlar hududni tanazzulga va choʻllanishga qarshi yanada zaif holga keltirgani aytiladiHamza, Kanar, „Desertification and political onstability in the Tigris and Euphrates River Basins“ (2010). .

 Soʻnggi oʻzgarishlar 
left|thumb| Al Qurna bilim daraxti joylashgan joy deyiladi.
Al-Qurna yaqinidagi Majnun oroli yirik Majnun neft konining neft qazib olish markazidir. Hudud neft quvurlari uchun yoʻllarni yaratish uchun qum tepalari va loydan qurilgan. Orol Iroq kimyoviy qurollari joylashtirilgunga qadar Eron-Iroq urushi paytida Eron armiyasi tomonidan ushlab turilgan.

2003-yilda AQShning Iroqqa bostirib kirishi boshlanishida shaharning ahvoli ayanchli boʻlgani xabar qilingan. Mahalliy mulklardagi yorilgan yoʻlaklar va oʻq teshiklari, mahalliy kasalxonaning talon-taroj qilinishi va bilim daraxtining yomon ahvoli bu hududga turizmni qaytarishni qiyinlashtirdi.

 Taniqli odamlari 

 Nuri Jaʼfar (1914 – 7 noyabr 1991), psixolog va taʼlim faylasufi. 

 Galereya 

 Shuningdek qarang 

 Qur’on falokati
 Qurna jangi (1914)
 Xaybar operatsiyasi (1984)
 Qurna jangi (Iroq urushi)
 Gʻarbiy Qurna neft koni
 Mesopotamiya botqoqlarini quritish
 Ezra qabri

 

 Tashqi 

 Iroq tasviri Archived – Al-Qurna sunʼiy yoʻldosh kuzatuvi
 1914-yilda Qurnaning qoʻlga olinishi – Qurna jangi haqida

Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Turkum:Basra muhofazoti aholi manzilgohlari
Turkum:Iroq muhofazotlari
Turkum:Arab tilidagi matnni o`z ichiga olgan maqolalar