Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Aleksandr Tkachev

Aleksandr Illarionovich Tkachev (6-avgust 1907-yil Orenburg — 10-mart Denov, Surxondaryo) — Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi. Katta serjant boʻlgan paytda 1-darajali „Shon-sharaf“ ordeni bilan taqdirlangan.

 Tarjimai holi 
Aleksandr Illarionovich Tkachev 1907-yil 6 (19)-avgustda Orenburg viloyati, Novo-Troitskoye qishlogʻida dunyoga kelgan.
1929—1931-yillarda Qizil Armiya safida xizmat qilgan. 1938-yilda Toshkentdagi buxgalterlik kurslarini tamomlab, Termiz shahridagi daryo portida ishlagan.

 Ulugʻ Vatan urushi 
Nijniy Tagil RVK tomonidan 1944-yilda Ulugʻ Vatan urushiga chaqirilgan. Aleksandr Tkachev uchta „Shon-sharaf“ ordeni, Qizil Yulduz ordeni va „Jasorat uchun“ medali bilan taqdirlangan.

1944-yilda 23-iyulda 1-Ukraina fronti 172-oʻqchi diviziyasining buyrugʻi bilan №: 63/n 368-alohida armiya jazo kompaniyasining kotibi, katta serjant Tkachev dushmanning pulemyot oʻqlari ostida jang maydoniga oʻq-dorilarni yetkazib berganligi uchun „Jasorat uchun“ medali bilan mukofotlangan.

1944-yil 30-sentyabrda 1-Ukraina fronti 13-armiyasi Qurolli Kuchlarining buyrugʻi bilan №: 259/n, 368-alohida armiya jazo kompaniyasi boʻlimi komandiri, katta serjant Tkachev 1944-yil 17-iyuldan 22-iyulgacha boʻlgan janglarda dushmanning 11 ta askarini va 1 ta ofitserini granata bilan yoʻq qilgani uchun „Shon-sharaf“ ordeni bilan taqdirlangan.

1944-yil 19-oktyabrdagi buyrugʻi bilan №: 49/n 368-alohida armiya jazo otryadi boshligʻi, katta serjant Tkachev 1944-yil 14-sentyabrda birinchi boʻlib dushman tarafga oʻtib, ularning oʻt otishiga toʻsqinlik qilib oʻz avtomatining oʻqlari bilan dushmanni qoʻlga olganligi uchun 3-darajali „Shon-sharaf“ ordeni bilan mukofotlangan.

1944-yildan KPSS (b) aʼzosi etib tayinlangan.

1945-yil 14-martda 1-Ukraina frontining 13-armiyasi Qurolli Kuchlarining buyrugʻi bilan № 77/n, 395-Taman oʻqchi diviziyasining 368-alohida armiya jazo otryadi komandiri, katta serjant Tkachev oʻz boʻlinmasi kuchlari bilan 4 ta xonadondan dushmanni qoʻlga olgani, 8 ta hujumni qaytargani va 28 ta askarni yoʻq qilgani uchun 2-darajali „Shon-sharaf“ ordeni bilan taqdirlangan.

1945-yil 29-aprelda 395-oʻqchilar diviziyasining buyrugʻi bilan №: 20/n 395-Taman oʻqchi diviziyasining 368-alohida armiya otryadining komandiri, katta serjant Tkachev jang paytida dushmanni granata bilan yoʻq qilib birinchi boʻlib ular tarafga oʻtib avtomat oʻqi bilan 13 ta nemis askari va 1 ta zobitini yoʻq qilib 6 ta nemis qabilasi askarini asirga olgani uchun Qizil Yulduz ordeni bilan mukofotlangan.

 Urushdan keyin 
thumb
1945-yil oktyabr oyida urushdan keyin Tkachev Oʻzbekistonning Denov shahridagi „Selxozkimyo“da bosh hisobchi boʻlib ishlagan. 1976-yil 10-martda Surxondaryo viloyati Denov tumanida vafot etgan.

 

Turkum:Shuhrat ordeni bilan mukofotlanganlar
Turkum:Surxondaryo viloyatida vafot etganlar
Turkum:1976-yilda vafot etganlar
Turkum:10-martda vafot etganlar
Turkum:1907-yilda tugʻilganlar
Turkum:19-avgustda tugʻilganlar
Turkum:Jasurlik uchun medali bilan mukofotlanganlar
Turkum:Qizil Yulduz ordeni sohiblari
Abul Muin an-Nasafiy

Abul Muin an-Nasafiy (1027-yil — 1114-yil) — kalom ilmi allomasi, mutafakkir olim.
 Hayoti 
Abul Muin an-Nasafiy milodiy 1027-yilda Qarshi (Nasaf) shahrida tugʻilgan. Ayrim oʻrinlarda alloma ismiga Ibsoniy qoʻshimchasi ham qoʻshilganligi sababli, uning Ibson qishlogʻida tugʻilganligi haqida taxminlar mavjud.
 Taʼlimi 
Abul Muin an-Nasafiyning katta bobosi Makhul Nasafiy Imom Moturidiyning shogirtlaridan boʻlgan. Bobosi Moʻtamid ibn Makhul Nasafiy ham oʻz davrida mashhur hanafiy olimlaridan biri boʻlgan. Lekin kichik Nasafiyning bilimga boʻlga qiziqishi otasi Muhammad ibn Moʻtamid sababli yuzaga kelgan. Mazkur shaxs shaharning peshvo ulamolaridan biri boʻlgan. Abul Muin an-Nasafiy boshlangʻich taʼlimni avval bobosidan, soʻngra otasidan oladi. Keyinchalik esa Abul Yusr Pazdaviyga shogirt boʻlib unda saboq oladi.
 Ijodi 
Imom Nasafiy Abbosiylar xalifaligi davrida Samarqand va Buxoro shaharlarda isteqomat qilgan va shu yerda qolib ijod qilgan. U bu shaharlarda tarqalgan notoʻgʻri mazhablarga raddiya bergan hamda shu asnoda koʻplab kitoblarni taʼsnif qilgan. Olimning bugungi kungacha yetib kelgan asari „Tabsirtul adilla fi usuliddin“ kitobi boʻlib, mazkur asar moturidiylik taʼlimotida „Tavhid“ asaridan keyingi ikkinchi oʻrinni egallaydi. Bu kitob moturidiya taʼlimotining dunyo boʻylab tarqalishiga ulkan hissa qoʻshgan.

likda olimning yana koʻplab qoʻlyozma asarlari mavjud boʻlib, ularning hozirgi davrdagi ilmiy amaliy ahamiyati beqiyosdir. Shunday kitoblar orasiga: „At-Tamhid li qovaidit tavhid fi ilmil kalom“, „Moʻtaqidot“, „al-Umda fi usuli fiqh“, „al-Olim val mutaalim“ singari asarlari kiradi.

 Shogirdlari 
Abul Muin an-Nasafiyning Samarqand va Buxoroda koʻplab shogirdlari boʻlib, ular ham hanafiy olimlari orasida mashhurlikka erishgan. Shulardan biri Muhammad ibn Ahmad ibn Abu Ahmad Abu Bakr Alouddin Samarqandiy boʻlib, uning „Tuhfatul fuqiho“ nomli kitobi juda katta mashhurlikka erishgan.

 Vafoti 
Abul Muin Nasafiy umri davomida mol-dunyoga qiziqmadi. Oʻz davrida yuzaga kelgan muholif firqalarga qarshi turdi va ularning botil ekanligini bilan isbot etdi. Alloma milodiy 1114-yilda Samarqand shahrida vafot etdi. Uning qabri Qarshi tumanidagi Mu’in an-Nasafiy yodgorlik majmuasi tarkibidagi sagʻanaga dafn etilgan.

 Xotirasiga hurmat 
2019-yilning 25-dekabr sanasida Qashqadaryo viloyati hokimlik binosida Abul Muin Nasafiyning maʼrifiy faoliyatiga bagʻishlangan „Jaholatga qarshi maʼrifat bilan kurashgan buyuk alloma“ mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya boʻlib oʻtdi.

Ushbu ilmiy-amaliy konferensiyada Rossiya, Turkiya, Misr, Bangladesh, Tojikiston va Qirg‘iziston singari mamlakatlarning kuchli bilim va salohiyatga ega olimlari hamda yurtimizdagi yetakchi soha mutaxassislari ishtirok etdi. Konferensiya ishtirokchilari Abul Muin Nasafiyning diniy, ilmiy va maʼrifiy faoliyatiga aloqador boʻlgan maʼruzalarini keng ommaga havola etishdi.

 Yana qarang 
 Mu’in an-Nasafiy yodgorlik majmuasi
 

 

Turkum:Qashqadaryoda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekiston musulmonlari
Turkum:Sunniy musulmon ulamolar
Turkum:Moturidiylar
Turkum:Hanafiylar
Qunduzak masjidi

Qunduzak masjidi — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida barpo etilgan masjid. Masjid Koʻk Gumbaz masjidi qarama-qarshi tomonida joy olgan.
 Tarixi 
Mazkur masjid hijriy 1345-yil (milodiy 1926-yil) da qurib bitkazilgan. Masjidning qurilishiga aloqador qoʻlyozmalarda yozilishicha, masjid qurilishida usta Mulla Joʻra Soʻfi, duradgor ustalardan esa usta Almardon va usta Saidxoʻjalar ishtirok etgan.

 Tuzilishi 
Masjid old tomoni chiroyli, naqshinkor koshin bezaklar bilan bezaklangan.
 Taʼmirlash ishlari 
Masjidning bir qismi 2002-yilda qisman taʼmirdan chiqqan. Bugungi kunga kelib masjid jom’e masjidi sifatida faoliyat olib boradi. Masjidda nomozxonlar besh vaqt namoz oʻqishlari mumkin.

 Muhofaza qilinishi 
Qunduzak masjidi Davlat yodgorliklarini saqlash roʻyxatiga kiritilgan. Shuningdek, mazkur obyekt UNESCOning umuinsoniy qadriyatlar kitobidan ham joy egallagan.
 

Turkum:Qashqadaryo masjidlari
Turkum:Shahrisabzning tarixiy markazi
Chubin madrasasi

Chubin madrasasi — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida joylashgan tarixiy yodgorlik. U shaharning shimolida joy olgan. Bugungi kunda bu hududda Shahrisabz tarix muzeyi faoliat yuritadi.
 Joylashuvi 
Chubin madrasasi shaharning shimoliy qismida, Oqsaroy qarshisida joylashgan.
Madrasa yogʻochga ishlov beruvchi hunarmandlar mahallasida joylashgan.
 Tarixi 
Mazkur inshoot kim tomonidan barpo etilganligi aniqlanmagan. Xalq orasida ayrim taxminlar va rivoyatlar mavjud xolos. Bu madrasa „yogʻoch bozori“ yaqinida joylashganligi sababli ham chub — „yogʻoch“ soʻzi asnosida Chubin deya nomlanib ketilgan.

Madrasa XVI asrda bunyod etilgan boʻlib, oʻz davrida insonlarga diniy taʼlimdan saboq beruvchi darsgoh vazifasini oʻtagan. Shu sababli ham, mazkur hududda xonaqoh, oʻquv xonalari vatalabalar yashashi uchun hujralar ham bunyod etilgan.

Oʻrta asrlarga oid qoʻlyozma maʼlumotlariga koʻra, Shahrisabzda oʻsha davrda jami qirqdan ziyod madrasa faoliyat yuritgan. Ilmi toliblar bu yerga uzoq yurtlardan kelib taʼlim olganliklari sababli ham madrasa hovlisidagi hujralardan yotoqxona sifatida foydalanishgan.

Tuzilishi
Masjid tarkibi darsxona, hujralar va kirish darvozalaridan tashkil topgan. Madrasa binolari keng hovli atrofini o‘rab turadi. Darsxona devorlari va masjidning ichkari qismi ganch bezaklar bilan bezatilgan, tom qismi katta gumbazlar bilan yopilgan. Hujralar esa oddiy toqilar bilan yopilgan. Ular XVII asrning oxirida, qadimiy poydevorlar ustiga qurib bitkazilgan.

 Taʼmirlash ishlari 
1993—1996-yillarda madrasa hududida taʼmirlash ishlari amalga oshirilgan va muzeyga moslab qayta rekonstruksiya qilingan. Bugungi kunda bu yerda Shahrisabz tarix muzeyi faoliyat yuritib kelmoqda.

 Muhofazaga olinishi 
Oʻzbekiston Respublikasi vazirlar mahkamasining 2019-yil 30-maydagi qaroriga koʻra, Shahrisabzda birinchi muzey-qoʻriqxona barpo etilgan. Uning qamroviga Shahrisabz shahrida joylashgan 7 ta tarixiy yodgorlik obyeklari kirilgan boʻlib, Chubin madrasasi, Shahrisabz shahrining tarixiy qal’asi, Maliki Ashtar masjidi, Kunchiqar masjidi, Chorsu savdo gumbazi shular sirasiga kiradi.

 

 
 Chubin manzarasi haqidagi you tube videosi

Turkum:Qashqadaryo madrasalari
Rauf Qodirov

Rauf Gʻofurovich Qodirov (1952-yil 27-sentyabr, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari nomzodi, professor.
 Biografiyasi 
Rauf Gʻofurovich Qodirov 1952-yil 27-sentyabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi, kompozitor Gʻafur Qodirovning farzandi. 1975-yilda Toshkent davlat konservatoriyasi, 1999-yilda Toshkent pedagogika universiteti amaliy psixologiya fakultetini tamomlagan. 1975—1989-yillarda Toshkent pedagogika instituti xor dirijyorligi kafedrasi oʻqituvchisi, 1989—2000 yillarda musiqa pedagogikasi kafedrasi mudiri, 1999—2000 yillarda musiqa fakulteti dekani, 1991—2000-yillardan Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi musiqa pedagogikasi kafedrasi dotsenti, 2000—2009-yillarda Ilmiy kengashi ilmiy kotibi, 2002—2004-yillarda musiqa pedagogikasi kafedrasi mudiri vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2006-yildan Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi professori. 2017-yilda Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi unvoni bilan taqdirlangan.

 Ilmiy faoliyati 
1982—1985-yillarda Moskvada Butunittifoq Pedagogika fanlari akademiyasi Badiiy tarbiya ilmiy tadqiqot institutining musiqa boʻlimi aspiranturasida tahsil olgan va 1986-yilda mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini yoqlagan. 1992—1995-yillarda Toshkent pedagogika instituti pedagogika kafedrasi doktoranturasida oʻqigan. Rauf Qodirovning oʻquv, ilmiy va ijodiy tadqiqoti asosan musiqa pedagogikasi va psixologiyasi masalalariga oid. 400 dan ortiq  ilmiy-ijodiy ishlar, jumladan, „Boshlangʻich maktabda koʻp ovozli kuylash“ (1997), „Oʻzbekiston bolalar qoʻshiqlari antologiyasi“ (2002), „Musiqa psixologiyasi“ (oʻzbek va rus tillarida, 2005), „Muzikalnaya pedagogika“ (2009), „Musiqa pedagogikasi“ (2011), „Ommabop musiqiy glossariy“ (2014, 2016), „Kompozitor Gʻafur Qodirov: hayoti va ijodi — godi jizni i tvorchetstvo“ (Monografiyasi, konserti va DVD yozuvi, 2017), „Musiqa pedagogikasi“ (2018) kabi asarlar, bolalar uchun „Ayiqcham“, „Quyon“, „Mehribon oyijon“, „Aks sado“, „Eski shahar“ kabi qoʻshiqlar muallifi. Olim Abdurauf Fitratning „Oʻzbek klassik musiqasi va uning tarixi“, Abdurahmon Jomiyning „Kitob“, Abdulla Avloniyning „Musiqa“ kitoblarini ilmiy va sheʼriy tarjima qilgan, xalq ijodiyotiga mansub boʻlgan va kompozitorlarning bolalar qoʻshiqlarini sheʼriy tarjima qilgan va jamoa boʻlib kuylash uchun qayta ishlagan. 1999-yildan UNESCOning xalqaro musiqa ta’limi jamiyati (ISME) a’zosi.
 

Turkum:Oʻzbekiston olimlari
Turkum:Pedagogika fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Turkum:Musiqachilar
Turkum:Bastakorlar
Maliki Ashtar masjidi

Maliki Ashtar masjidi (yoki Hazrati Malik Ajdar, Maliki Ajdar nomlari bilan ham mashhur) — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida bunyod etilgan tarixiy meʼmoriy yodgorlik. Shuningdek, bu yodgorlik „Malik Ashtar“ va keyinroq esa „Malik Ajdar“ nomi bilan atala boshlangan. Asl nomi arab tilidan olingan. 
 Etimologiyasi 
„Malik Ashtar“ masjidining bu nomi arab tilidan kelib chiqqan boʻlib, u „Moliki ushtur“ soʻzidan olingan. Bu soʻz „tuyador“ degan maʼnoni anglatadi. Yaʼni masjid oʻz davrida savdo karvonlarida qatnaydigan koʻplab tuyalarga ega boʻlgan boy tomonidan barpo etilgan.
Maliki Ashtar masjidining nomlanishi (xalq orasida „Gumbaz“ masjidi deb ham ataladi) Maliki Ashtar ismli arab sarkardasining qabri, boshqa da esa „gʻilay“ Ashtar haqidagi afsonalar bilan ham bogʻliq deya hisoblaniladi.

 Tarixi 
Masjid binosi XVI - asr oxirida toʻliq shakllangan hozirgi koʻrinishga kelgan.
Baʼzi da qayd etilishicha avvallari bu yerda karvonsaroy ham faoliyat yuritgan boʻlishi mumkin. Masjid xonaqosi atrofidagi yigirmaga yaqin hujralar va qadimiy supalar shundan dalolat beradi.
Ayrim taxminlarga koʻra, 7-10-asrda bu hududda qandaydir ziyoratgoh va unda dafina-qabr ham mavjud boʻlgan.
 Tuzilishi 
Mazkur obyekt sinchkorlik tipidagi mavze masjidlar sirasiga kiradi. Masjidning oʻlchamlari 8x8 va 8x8.5 metrni tashkil etadi. Asosiy, katta yopiq xonaqosining yuqori qismi gumbaz bilan yopilgan. Bu gumbaz askasimon bagʻallar koʻrinishida shakllantirilgan boʻlib, musammaga asosiy zalvorini tashlab turadi. Xonaqoning har toʻrt tomoni ayvon shiyponlari bilan oʻrab olingan. Asosiy eltuvchi yoʻlak esa peshtoq koʻrinishida bunyod etilgan.
 Muhofazaga olinishi 
Malik Ashtar masjidi 2000-yilda UNESCOning „Umumjahon madaniy merosi“ roʻyxatiga kiritilgan. Shahrisabzda bunday yodgorliklardan 19 tasi mavjud. Bugungi kunda bu hudud jom’e masjidi sifatida foydalaniladi.
 

Turkum:Qashqadaryo masjidlari
Turkum:Shahrisabz
Gulnora Ernazarova

Gulnora Oblaqulovna Ernazarova (1967-yil 8-yanvar, Paxtachi tumani, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari doktori, professor.
 Biografiyasi 
Gulnora Ernazarova 1967-yil 8-yanvar Paxtachi tumanida tugʻilgan. 1989-yilda Toshkent irrigasiya va qishloq xoʻjaligini mexanizasiyalashtirish muhandislari instituti energetika va avtomatika fakultetini bitirgan. 1989—1999-yillarda Navoiy davlat konchilik instituti „Energetika“ kafedrasi assistenti, 1999—2005-yillarda Muborak sanoat kasb-hunar kolleji oʻqituvchisi, boʻlim mudiri, 2005—2009-yillarda Toshkent moliya instituti „Informatika“ kafedrasi katta oʻqituvchisi, 2009—2012-yillarda Paxtachi xizmat koʻrsatish va servis kasb-hunar kolleji direktori, 2012—2017-yillarda Navoiy davlat konchilik instituti Olmaliq kon-metallurgiya fakulteti „Ijtimoiy-gumanitar fanlar“ kafedrasi dotsenti, 2017—2019-yillarda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti Termiz filiali „Boshlangʻich taʼlim va aniq fanlar“ kafedrasi mudiri vazifasida ishlagan. 2019-yildan Chirchiq davlat pedagogika universiteti pedagogika fakulteti „Umumiy pedagogika“ kafedrasi mudiri.
 Ilmiy faoliyati 
Gulnora Ernazarova 2009-yil „Kasb — hunar kollejlarida umumkasbiy fanlarni oʻqitishda kompyuter texnologiyalaridan foydalanishning uslubiy asoslari („Elektrotexnika“ fani misolida)“ mavzusida nomzodlik dissertasiyasini himoya qilib, pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan diplomi berilgan. 180 dan ziyod ilmiy va uslubiy ishlar, shu jumladan 4 ta monografiya, 6 ta o‘quv qo‘llanma, 20 dan ortiq o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar muallifi. 
 

Turkum:Oʻzbekistonlik olim ayollar
Turkum:Pedagogika fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Vitr namozi

Vitr ‎ — xufton namozidan keyin oʻqiladigan va toq sonli rakaatlardan iborat namoz turi. Oxirgi rakatda qunut duosi oʻqiladi. Faqatgina ramazon oyida, tarovih namozidan keyin jamoat boʻlib oʻqiladi. Boshqa payti yakka tartibda oʻqiladi. Ayrim islom ulamolari (asosan hanafiylar) buni vojib namozlardan biri deb bilishadi.

 Namozni ado etish 
Vitr namozi xufton namozining sunnatidan keyin oʻqiladi. Uning oʻziga xos xususiyati qunut duosi namozning uchinchi rakaatida oʻqilishidir. Buxoriy, Muslim, Nasoiy, Termiziy, Abu Dovud va boshqalarning hadis toʻplamlarida Muhammad paygʻambar bu namozni oʻqiganligi haqida maʼlumotlar bor. Imom Abu Hanifa vitr namozini oʻqishni vojib deb hisoblagan, lekin uning shogirdlari Abu Yusuf, Muhammad ash-Shayboniy, shuningdek, yana uchta mazhab asoschilari — Imom Molik, imom Shofiy va Imom Ahmad ushbu namozni sunnati muakkada deb hisoblashadi.

Hanafiy mazhabida vitr namozi 3 rakat, qolgan uchta sunniy mazhabda esa 1 rakatdan iborat. Muayyan sharoitlarda vitr namozini koʻp rakat bilan oʻqish mumkin. Namoz yakka tartibda oʻqiladi, lekin Ramazon oyida jamoat bilan oʻqish mumkin. Hanafiy mazhabida vitr vojib amal boʻlganligi sababli, agar tark qilingan boʻlsa, qazo qilib oʻqishi kerak. Molikiy, Shofi’iy, Hanbaliy mazhablarida vitr namozining qazosi oʻqilmaydi.

 

 
 
Turkum:Namoz
Turkum:Namoz terminologiyasi
Dilorom Karimova (olima)

Dilorom Amonovna Karimova (1968-yil, Qiziltepa tumani, Navoiy viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, kimyo fanlari nomzodi, professor.
 Biografiyasi 
Dilorom Karimova 1968-yil Qiziltepa tumani Zarmetan qishlogʻida tugʻilgan. 1990-yilda Samarqand davlat universiteti kimyo fakultetini tamomlab, kimyo oʻqituvchisi ixtisosligini olgan. 1999-yilda Navoiy davlat konchilik institutini tugatib, muhandis-ekolog ixtisosligini olgan. 1990—1995-yillarda Qiziltepa tumani 13-umumiy oʻrta taʼlim maktabi oʻqituvchisi, 1995—2001-yillarda „Navoiyazot“ ishlab chiqarish birlashmasida smena boshligʻi, texnika xavfsizligi muhandisi, 2001—2004-yillarda Navoiy davlat konchilik instituti „Kimyoviy texnologiya“ kafedrasida assistent, 2004—2007-yillarda Navoiy davlat pedagogika instituti „Kimyo“ kafedrasi oʻqituvchisi, 2007—2010-yillarda katta oʻqituvchi, 2010—2012-yillarda „Kimyo va ekologiya“ kafedrasida dotsent vazifasini bajaruvchi, 2012—2013-yillarda „Kimyo va ekologiya“ kafedrasi dotsenti, 2013—2019-yillarda „Kimyo va ekologiya“ kafedrasi mudiri vazifasida ishlagan. 2019-yildan „Kimyo“ kafedrasi professori.
 Ilmiy faoliyati 
2010-yilda „Kompozitsion polimer sorbitlar ishlab chiqarish, undan sanoatning zararli gazlarini tozalashda foydalanish“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini yoqlagan. 300 dan ortiq ilmiy, oʻquv-uslubiy maqola va tezis hamda qoʻllanmalar muallifi. 
 

Turkum:1968-yilda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekistonlik olim ayollar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:Fan nomzodlari
Turkum:Professorlar
Masut Fatkulin

Masut Mahmudovich Fatkulin (1949-yil 24-aprelda OʻzSSR Qashqadaryo viloyati Qarshi shahrida tugʻilgan) — rassom, madaniyat arbobi, Rossiya Badiiy akademiyasining akademigi (2012-yil).

 Biografiyasi 
1949-yil 24-aprelda Qashqadaryo viloyati Qarshi shahrida tugʻilgan. Rossiyaning Moskva shahrida yashaydi va ishlaydi.

1973-yildan — SSSR Rassomlar uyushmasi, Rossiya Rassomlar uyushmasi aʼzosi, 1993-yildan — Moskva Rassomlar uyushmasi aʼzosi.

1993-yilda A. N. Ostrovskiy nomidagi Toshkent teatr va rassomlik institutini tamomlagan, monumental va dekorativ sanʼat rassomi (professor V. VA. Jmakin).

2001-yilda Rossiya Federatsiyasi Prezidenti huzuridagi Rossiya davlat boshqaruvi akademiyasini huquq yoʻnalishida oʻqib, tamomlagan.

2006-yilda huquq fanlari yoʻnalishi boʻyicha nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

2006-yilda u muxbir aʼzosi, 2012-yilda Rossiya Badiiy akademiyasining Rassomlik boʻlimidan akademigi etib saylangan.

2008-yilda Oʻzbekiston Badiiy akademiyasining xorijiy aʼzosi, 2013-yilda Ukraina Badiiy akademiyasining xorijiy aʼzosi etib saylangan.

Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy sanʼat va dizayn instituti YuNESKO kafedrasi mudiri.

1992-yilda u SSSR Rassomlar uyushmasining huquqiy vorisi sifatida Xalqaro rassomlar uyushmalari konfederatsiyasini tuzish tashabbusi bilan chiqdi.

2014-yilda Masut, Londondagi Sotheby’s auktsion uyi koʻrgazmasida MKSH kolleksiyasidagi asarlarni vakillik ishtirokini tashkil qildi.

Madaniyat va sanʼat xodimlari xalqaro ijodiy jamoat birlashmalari „Muvofiqlashtiruvchi kengash“ aʼzosi, MDHga aʼzo davlatlar madaniy hamkorlik kengashi aʼzosi (1995-yildan).

 Ijodiy faoliyat 
Asosiy ishlari: „Qish naqshlari“. (1974-yil,80x100), „Quva granatalari“ (1976-yil,80x100), „Nonushta“ (1981-yil, 100x100), „ Ikki qahramon“, „Tinch osmon ostida“ (1984 yil,120x80), „V. I. Lenin. Yangi kun tongida“ (1987-yil,225x110), „Quruq oʻtlar“ (1989-yil,100x80), „Bahor. Avtoportret“(1984-2012-yillar, 80x80), „Gulnora Karimova portreti“ (2013-yil ,100x80), „V. V. Putin. Inauguratsiya“ (2014-yil,200x100), „Jahon yetakchilarining portretlari“ (V. V. Putin, D. A. Medvedev, Si Szinpin, B. Obama, A. Merkel, D. Kameron va boshqalar).

 Mukofotlar 

 Doʻstlik ordeni (2006)
 II darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni (2002)
 „Moskvaning 850 yilligi xotirasiga“ medali (1998)
 Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligining „Madaniyatdagi yutuqlari uchun“ nishoni (1999)
 Oʻzbekiston Lenin komsomol mukofoti (1978)
 Qarshi shahri faxriy fuqarosi (2007)
 K.Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti faxriy professori, Toshkent, Oʻzbekiston (2003).
 Soka universitetining faxriy professori, Tokio, Yaponiya (2005)
 M.Uygʻur nomidagi Davlat sanʼat va madaniyat institutining faxriy professori, Toshkent, Oʻzbekiston (2006).

Badiiy akademiyaning mukofotlari

 Rossiya Badiiy akademiyasining oltin medali (2009)
 Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi oltin medali (2009)
 Rossiya Badiiy akademiyasining „Akademiya oldidagi xizmatlari uchun“ oltin medali (2014)

 

Turkum:Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Turkum:Rossiyaning Doʻstlik ordeni sohiblari
Turkum:Yashayotgan insonlar
Raisa Holiqova

Holiqova Raisa Halilovna ( 1934 – 2005) – boshqird tilshunosi, filologiya fanlari doktori (1992), professor (1995), Boshqirdiston ASSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1987).

 Biografiya 
Holiqova Raisa Halilovna 1934-yil 16-martda Oʻzbekiston SSR Qashqadaryo viloyati Qarshi shahrida tugʻilgan.

1958-yilda Raisa M. V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universiteti Sharq tillari institutini tamomlagan.

1962—1967-yillarda Sterlitamak davlat pedagogika institutida oʻqituvchi, boshqird tili va adabiyoti kafedrasi mudiri lavozimlarida ishlaydi.

1967—1972-yillarda Boshqird davlat pedagogika institutining rus tili va adabiyoti fakultetida ishlaydi.

1973—1993-yillarda SSSR Fanlar akademiyasi Ural filiali Boshqird ilmiy markazi tarix, til va adabiyot institutining katta ilmiy xodimi boʻlib ishlaydi.

1995-yildan beri Boshqird davlat pedagogika institutining boshqird tili kafedrasi mudiri. „Bilm“ jamiyatining boshqird yozuvi va adabiyoti tarixi, nutq madaniyati boʻyicha faol oʻqituvchisi .

 Mukofotlari 
J. G. Kiekbaeva nomidagi premiyaning laureati boʻlgan.

 Ilmiy ishlari 
U saksondan ortiq ilmiy ishlar, jumladan boshqird yozuvi va adabiy tili tarixiga oid, milliy maktablar uchun darsliklar va qator oʻquv qoʻllanmalarning muallifi:

 RSFSR milliy maktablarining 4-sinf oʻquvchilari uchun sinfdan tashqari oʻqish uchun kitob. L.: Maʼrifatparvarlik, 1988-270-yillar. (hammuallif))
 Boshqird adabiy tili tarixiga oid insholar. M., 1989-yil.
 18-19-asrlar boshqird shezerlarining tili va akt hujjatlari .R. X. Xoliqova ; E. R. Tenishev; SSSR Fanlar akademiyasi, Ural. boʻlimi.
 Boshqirdiston tarixi kitobi. 1993-yil (hammuallif)

 

 Olim va yozuvchi Jalil Giniyatovich Kiekbaev. Bibliografiya. Ufa. BashGU, 2011-yil. ISBN 978-5-9613-0167-0 .

 

 

 Xabibullina Z. A. Xalikova, Raisa Xalilovna // Bashkirskaya ensiklopediya / gl. red. M. A. Ilgamov. – Ufa : GAUN „Bashkirskaya ensiklopediya“, 2015—2020. – ISBN 978-5-88185-306-8.
 Xalikova Raisa Xalilovna . UNTs RAN
 https://hiddenshell.ru/en/bashkirskii-gosudarstvennyi-universitet-soobshchenie-bashkirskii/ – J. G. Kiekbaevava uning premiyasi haqida maʼlumot

Turkum:Filologiya fanlari doktorlari
Turkum:2005-yilda vafot etganlar
Suvtushar (sharshara)

Suvtushar sharsharasi — Hisor-Oloy togʻ tizimidagi sharshara, Oʻzbekiston hududida joylashgan. Hisor qoʻriqxonasi hududidagi shu nomdagi kichik daryo boʻyida joylashgan. Suv oqimining tushish balandligi 84 m. Sharshara mahalliy ekologik turizmning taniqli ob’ektlaridan biridir.
thumb|Suvtushar sharsharasi Qashqadaryo viloyati

Sharsharaning rasmiy nomi uni tashkil etuvchi suv oqimi nomidan kelib chiqqan, ammo mahalliy aholi uni koʻpincha Suttushar sharsharasi deb oʻzgartiradilar, bu „Sut sharsharasi“ degan maʼnoni anglatadi. Ushbu tabiiy diqqatga sazovor joy suv oqimining koʻplab spreylaridan qor-oq uchun shunday nom oldi..

 Tavsifi 
thumb|Suvtushar sharsharasi Shahrisabz
Sharshara Oʻzbekistonning eng janubida, Qashqadaryo viloyatida, Suvtushar qishlogʻidan 8 km uzoqlikda joylashgan. Maʼmuriy jihatdan Hisor qoʻriqxonasining Miraka uchastkasida joylashgan boʻlib, uni muhofaza qilish boshqaruvi zimmasiga yuklatilgan. Suvtushar sharsharasi Hisor-Oloy yon bagʻirlaridan boshlanuvchi shu nomdagi kichik daryo (oqim) kanalida hosil boʻlgan. Dengiz sathidan 2100 m balandlikda joylashgan. Kaskad tipidagi sharsharalarga tegishli, ammo uning qirralari tor va deyarli vertikal tekislikda joylashgan. Suv tushishining umumiy balandligi 84 m. Suv oqimi tor qoyali kanyonga tushadi, uning yon bagʻirlari archa (mahalliy archa turi) bilan qoplangan. Suvtushar daryosi muzliklar bilan toʻyingan, shuning uchun togʻlarda qorning intensiv erishi paytida suv ayniqsa toʻla boʻladi. Bu vaqtda sharshara butunlay oq suv devoridir.

 Maʼnosi 
Suvtushar sharsharasining goʻzalligi va qudrati hamisha estetik jihatdan ham, uning atrofida keng va chuqur daryolar yoʻqligi sababli ham odamlarning eʼtiborini oʻziga tortgan, shu bois katta suv massasi bu hududda alohida taassurot uygʻotadi. Sharshara Oʻzbekiston janubidagi diqqatga sazovor sayyohlik maskanlari qatoriga kiradi, shuning uchun qoʻriqxona tashkil etilgandan keyin ham unga kirish cheklanmagan. Bunday mashhurlikning salbiy oqibatlaridan biri atrofdagi hududning ifloslanishi edi. Tabiatni tiklash maqsadida Hisor qoʻriqxonasi qisqa muddatga (2015-yildan 2018-yilgacha) yopildi.

 

Turkum:Qashqadaryo viloyati suv omborlari
Turkum:Oʻzbekiston sharsharalari
Turkum:Qashqadaryo suv havzasi
Sara Waisglass

Sara Waisglass (1998 yil 3-iyulda tug'ilgan) — kanadalik aktrisa. 

 Biografiya 
1998 yil 3 iyulda Ontario shtatining Toronto shahrida tug'ilgan. U to'rt yil davomida Erl Xeyg o'rta maktabida va York universitetida o'qigan, ssenariy muallifi bo'yicha diplom bilan tugatgan va o'z karerasi o'sib borishi bilan yozishni xohlagan yo'ldir.

 Filmografiyasi 
+ Yil Sarlavha Rol 2007The Jane ShowJane (8 yosh) 2008AfterwardsTracey 2008Watering Mr. CocoaAmber 2009–2010Overruled!Jordy Cooper 2013–2014Degrassi: The Next GenerationFrankie Hollingsworth 2014Degrassi: MinisFrankie Hollingsworth 2015Degrassi: Don't Look BackFrankie Hollingsworth 2015LifeHigh School Hop Girl 2016–2017Degrassi: Next ClassFrankie Hollingsworth 2016Holiday JoyChanel 2017The Good DoctorOlivia Hartman 2017KilljoysQuin 2017Mary Goes RoundRobyn 2018Sled SeriousJess 2018SuitsTeen Esther 2018–2022Holly HobbieLyla 2020TaintedAnna 2020October FactionMadison St. Claire 2021 – hozirgachaGinny & GeorgiaMaxine Baker

 

 
 

Turkum:1998-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Kanadalik aktrisalar
Turkum:Kanadalik ovoz aktrisalari
Abdurahmon Tchiani

Abdurahmon Tchiani yoki Chiani (shuningdek Omar Tchiani, , ; 1960 yoki 1961-yil tugʻilgan) — Niger armiyasi generali va Niger prezidenti gvardiyasi qoʻmondoni. U 2023-yil Niger prezidenti Muhammad Bazoumni hibsga olish orqali uyushtirilgan davlat toʻntarishida asosiy shaxs sifatida tanilgan. 
 Tarjimai holi 
Abdurahmon Tchiani (shuningdek Abdurahmon Chiani, Omar Chiani, Omar Tchiani) 1960-yil (boshqa ga koʻra 1961-yil) tugʻilgan boʻlib, uning aniq tugʻilgan kuni nomaʼlum. Ayrim OAV maʼlumotlariga koʻra u Nigerning Tillabéri viloyatidan. 

2015-yilda Tchiani Niger prezidenti gvardiyasi qoʻmondoni vazifasiga tayinlangan. Oʻsha paytda u prezident Muhammadu Issufu bilan ittifoqdosh boʻlgan. Abdurahmon Tchiani 2018-yilda general unvonini olgan. 

U 2021-yilda davlat toʻntarishiga qarshi harakatlarni boshqargan. Shundan bir necha kun oʻtib Issufu prezidentlikdan ketib, bu lavozimni demokratik yoʻl bilan saylangan Muhammad Bazoumga boʻshatib bergan, Tchiani esa oʻz lavozimini saqlab qolgan.

Tchiani 2023-yilning 26-iyulida yuz bergan davlat toʻntarishi paytida prezident qoʻriqchilari boshligʻi lavozimini egallab turgan. Ushbu voqealar vaqtida Tchiani jamoatchilikka koʻrinmagan lekin norasmiy maʼlumotlarga koʻra davlat toʻntarishini aynan u boshqarib turgan (sharhlovchilarga koʻra Bazoum Tchianini oʻldirishni rejalashtirgan).

2023-yilning 28-iyulida Tchiani davlat televideniyesi orqali chiqish qilib, oʻzini Vatanni himoya qilish Milliy kengashining prezidenti deb eʼlon qildi. Uning aytishicha toʻntarish davlatni „asta-sekin va muqarrar oʻlim“dan asrab qolish uchun amalga oshirilgan va Bazoum bu achchiq haqiqatni yashirishga uringan. Abdurahmon Tchiani mamlakatning xavfsizlik strategiyasi samarasizligini tanqid qilgan ammo fuqarolik boshqaruvi qachon qayta oʻrnatilishini maʼlum qilmagan.

 

 

Turkum:Niger
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:1960-yilda tugʻilganlar
Hoshim Yahyoyev

Hoshim Qosimovich Yahyoyev (1950-yil 3-oktyabr, Yangiyoʻl tumani, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, qishloq xoʻjaligi fanlari doktori, professor.
 Biografiyasi 
Hoshim Yahyoyev 1950-yil 3-oktyabr Yangiyo‘l tumani Zangiota qishlog‘ida tugʻilgan. 1967—1972-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti matematika fakultetida tahsil olgan. 1972—1975-yillarda O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Kibernetika ilmiy-tadqiqot instituti muhandisi, 1975—1987-yillarda kichik ilmiy xodim, katta ilmiy xodim, laboratoriya mudiri, 1987—2007-yillarda O‘zbekiston o‘simliklarni himoya qilish ilmiy-tadqiqot instituti katta ilmiy xodimi, sektor mudiri, laboratoriya mudiri, institut ilmiy kotibi, 2007—2015-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar bo‘yicha o‘rinbosari lavozimida ishlagan. 2015-yildan institutning yetakchi ilmiy xodimi. 
 Ilmiy faoliyati 
Hoshim Yahyoyev 1980-yilda mavzusida nomzodlik, 2004-yilda mavzusida doktorlik dissertatsini himoya qilgan. 1989-yilda katta ilmiy xodim, 2018-yilda esa professor ilmiy unvonini berilgan. Hoshim Yahyoyevning ilmiy ishlari qishloq xo‘jaligi ekinlari zararli organizmlari rivojlanishi va tarqalishini prognozlashtirishning matematik modellari, algoritmlari va kompyuter dasni ishlab chiqish, qishloq xo‘jaligini modernizatsiyalashda avtomatlashtirish darajasini oshirish, axborot va kommunikatsiya texnologiyalarini agrar sohada qo‘llashga oid. 160 dan ortiq ilmiy maqola,5 ta monografiya, 6 ta risola, 9 ta ixtirolar, 11 ta ishlab chiqarishga tavsiyalar muallifi.
 

Turkum:Oʻzbekiston olimlari
Turkum:Qishloq xoʻjaligi fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Abdumo‘min Ro‘ziyev

Abdumoʻmin Roʻziyev – Geografiya fanlari doktori, professor, Termiz davlat universiteti geografiya kafedrasi asoschisihttps://tersu.uz/struct/view/115.
 Biografiyasi 
Abdumoʻmin Normurodovich Roʻziyev 1936-yil 18-iyunda Surxondaryo viloyati, Shoʻrchi tumani, Sayrak qishlogʻida tavallud topgan. Oʻrta maktabni muvaffaqiyat bilan tamomlagach Oʻrta Osiyo Davlat universitetining (Oʻzbekiston Milliy Universiteti) geografiya fakultetiga oʻqishga kirgan. 1960-yilda universitetni iqtisodchi-geograf mutaxassisligi bilan yakunlagan.

 Ish faoliyati 
Roʻziyev 1960-yildan 1963-yilga qadar SSSR Fanlar akademiyasi tasarrufidagi geografiya ilmiy tadqiqot boʻlimida laborant va kichik ilmiy xodim lavozimlarida faoliyat yuritgan. Ilmiy tadqiqot boʻlimida ishlash davomida yetuk olimlar A. N. Rakitnikov, K. I. Ivanov, Z. M. Akromovlardan maslahatlar olgan. Buning natijasida Roʻziyevda yangi soha hioblangan qishloq xoʻjalik geografiyasiga qiziqish uygʻongan. 1959-yilda Roʻziyev olimlar tomonidan uyushtirilgan „Surxondaryoning ishlab chiqarish kuchlarini oʻrganish“ nomli ilmiy ekspiditsiyada ishtirok etgan. Shu ekspiditsiyadan soʻng Roʻziyev Surxondaryo tabiati, yer osti boyliklari, ishlab chiqarishiga oid qator ilmiy tadqiqotlar olib borgan. Roʻziyev „Surxon-Sherobod vodiysida qishloq xoʻjaligining joylashishi va rivojlanishi“ nomli nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Keyinchalik bu nomzodlik dissertatsiyasi kitobcha holida chop etilgan.
 Qarshi Davlat pedagogika instituti 
Roʻziyev 1963-yilda Qarshi Davlat pedogogika institutiga talabalarga dars berish uchun chaqirilgan. 1963-yildan 1978-yilgacha institutda katta oʻqituvchi, dotsent, kafedra mudiri lavozimlarida faoliyat yuritgan.
 Termiz Davlat pedagogika instituti 
Roʻziyev 1978-yilda Termiz Davlat pedagogika instituti ish faoliyatini boshlagan. Institutda 1980-yildan 1983-yilgacha ilmiy ishlar boʻyicha prorektor, kafedra mudiri lavozimlarida ishlagan. 1987-ylda „Oʻzbekiston SSR agrosanoat kompleksida teritorial sistemalar va ularni takomillashtirish yoʻllari“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.
 Ilmiy faoliyati 
Roʻziyevning Oʻzbek sovet va Katta sovet ensiklopediyalarida 59 ta maqolasi chop etilgan. Olim 12 ta monografiya va risolalar, 121 ta ilmiy va 120 ta ilmiy-ommabop maqolalar muallifi xisoblanadi.
 

Turkum:Shaxsiyatlar
Turkum:Shaxsiyatlar loyihasi maqolalari
Turkum:Shaxsiyatlar haqidagi chala maqolalar
Hafiza Ortiqova

Hafiza Toʻymurodovna Ortiqova (1976-yil 24-dekabr, Buxoro tumani, Buxoro viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, biologiya fanlari doktori, professor.
 Biografiyasi 
Hafiza Ortiqova 1976-yil 24-dekabr Buxoro tumanida tugʻilgan. 1992—1997-yillarda Buxoro davlat universitetini tamomlagan. 1997—2001-yillarda Buxoro davlat universiteti oʻqituvchisi, 2001—2003-yillarda Buxoro davlat universiteti Agrokimyo va tuproqshunoslik kafedrasi katta oʻqituvchisi, 2006—2011-yillarda Kimyo-biologiya fakulteti oʻquv ishlari boʻyicha dekan oʻrinbosari, 2011—2013-yillarda Kimyo-biologiya fanlar fakulteti dekani, 2013—2015-yillarda Tabiiy fanlar fakulteti dekani vazifasida ishlgan. 2019-yildan Agronomiya va biotexnologiya fakulteti dekani hamda agronomiya va tuproqshunoslik kafedrasi professori.
 Ilmiy faoliyati 
100 dan ortiq ilmiy, ilmiy-uslubiy ishlar muallifi. 2005-yilda „Buxoro vohasi tuproqlarining sugʻorish taʼsirida oʻzgarishi“ mavzusida nomzodlik, 2019-yilda „Buxoro vohasi tuproqlarining evolyutsiyasi, ekologiyasi va tuproq unumdorligini oshirish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

 Mukofotlari 
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011);
 Shuhrat medali (2022).
 

Turkum:Oʻzbekistonlik olim ayollar
Turkum:Biologiya fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Turkum:Dekanlar
Bonnet teoremasi

Klassik mexanikada Bonnet teoremasi shuni koʻrsatadiki, agar n ta turli kuch maydonlarining har biri maʼlum bir P nuqtasida v1, v2 ,…, vn tezlikda boʻlsa ham, bir xil geometrik orbitani (masalan, berilgan oʻlchamdagi ellips) hosil qilsa, u holda P nuqtadagi tezlik teng boʻlsa, xuddi shu orbita boʻylab harakatlanadi

 

 Tarix 
Bu teorema birinchi marta 1817-yilda Adrien-Marie Legendre tomonidan olingan , lekin u Per Ossian Bonnet sharafiga nomlangan.

 Chiqarish 
Orbita shakli faqat orbitaning har bir nuqtasida markazga qoʻyiladigan kuchlar bilan belgilanadi, bu orbitaga perpendikulyar taʼsir qiluvchi kuchlardir. Aksincha, orbita boʻylab kuchlar faqat tezlikni oʻzgartiradi, lekin tezlikning yoʻnalishini emas.

Orbitadagi P nuqtadagi oniy egrilik radiusi R deb belgilansin. Ushbu orbitani hosil qiluvchi k kuch maydoni uchun orbitaga normal F k kuch markazga tortish kuchini taʼminlashi kerak:

 

Bu kuchlarning barchasini qoʻshsak, tenglama hosil boʻladi

 

Demak, agar P nuqtadagi tezlik teng boʻlsa, qoʻshma kuch maydoni bir xil orbitani hosil qiladi:

 

 

 1817-yilgi natijalar

Turkum:Fizika
Turkum:Mexanika
Nijnaya Poltavka

Nijnaya Poltavka — Rossiyaning Amur viloyati Konstantinovskiy tumanidajoylashgan Nijnepoltavskiy aholi yashash punktiga qarashli qismidagi qishloq . 2018-yilda aholi soni 1177 kishini tashkil etgan va bu yerda 12 ta ko'cha mavjud.

 Geografiya 
Nijnaya Poltavka Konstantinovkadan (tuman maʼmuriy markazi) 31 km shimoli-sharqda avtomobil o'tish yo'lida joylashgan qishloq hisoblanadi. Klyuchi - eng yaqin qishloqlardan biriРасстояние от Нижней Полтавки до Константиновки.

 

Turkum:Rossiya geografiyasiga oid chala maqolalar
Turkum:Rossiya aholi punktlari
Zarmas

Zarmas (shuningdek – Zarmast, Zarmos, Zarmost shaklida tallafuz qilinadi) – Oʻzbekistonning qadimiy qishloqlaridan biri. Aholi punkti Qashqadaryo viloyati Yakkabogʻ tumanida joylashgan.

Zarmas qishlogʻida Yakkabogʻ tumanidagi 81-umumiy oʻrta taʼlim maktabi faoliyat koʻrsatadi.

 

Turkum:Yakkabogʻ tumani aholi punktlari
Turkum:Qashqadaryo viloyati qishloqlari
Eshboy Turdiqulov

Eshboy Turdiqlov — Pedagogika fanlari doktori, professor. Toshkent shahar xalq taʼlimi xodimlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish hududiy markazi „Pedagogika va psixologiya va pedagogik menejment kafedrasi“ asoschilaridan biri. „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan xalq taʼlimi xodimi“ (1987-yil).
 Biografiyasi 
Turdiqulov Eshboy Otaqulovich 1936-yil 25-avgust kuni Surxondaryo viloyati Boysun tumani Machay qishlog'ida tavallud topgan. 1956-yilda oʻrta maktabni muvaffaqiyatli tamomlagan. Soʻngra Toshkent Davlat Universitetining (Oʻzbekiston Milliy Universiteti) fizika-matematika fakultetiga oʻqishga kirgan.
 Ish faoliyati 
1962-yilda universitetni tamomlab Tojikiston SSR Fanlar akademiyasiga qarshli fizika-matematika boʻlimida laborant boʻlib ishlagan. Oradan biroz vaqt oʻtib Dushanbe ob xavo boshqarmasiga injimer-sinoptik lavozimiga oʻtkzilgan. Keyinchalik Surxondaryo viloyatiga qaytib maktabda dars bergan.
Eshboy Turdiqulov 1967-yildan 1972-yilga qadar Oʻzbekiston pedagogika fanlariilmiy-tekshirish institutida kichik ilmiy xodim, labaratoriya mudiri, fizika va astronomiya oʻqitish sektori mudiri lavozimlarida ishlagan.
1972-yilda „Maktabda meteorologik hodisalarni oʻrgatish“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasni himoya qilgan.
 Ilmiy faoliyati 
Eshboy Turdiqulov 100 ga yaqin maqolalar muallifi. Uning muallifligidagi maqolalar Oʻzbek sovet ensiklopediyasida „Sovet maktabi“ va „Fizika v shkole“ jurnallarida chop etilgan. Olim 10 ta ilmiy metodik qoʻllanma va monografiyalar ham yozgan. Turdiqulov qoʻl ostida 12 nafar talaba nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Olim oʻzining fizikani oʻqitish metodikalari haqidagi maʼruzalai bilan koʻplab anjumanlarda ishtirok etgan. 1971-yildan buyin Eshboy Turdiqulov rahbarligida „Ilmiy asarlar toʻplami“ chop etish boshlangan.
1982-yil Moskvada „Tabiiy fanlarni oʻqitishda oʻquvchilarga ekologik taʼlim berish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.
Amir Temur dahmasi

Amir Temur dahmasi — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida joylashgan Dor ussiyodat majmuasida joylashgan qadimiy inshoot.
 Joylashuvi 
Hazrati Imom majmuasi yoki boshqacha qilib aytganda Jahongir Mirzo maqbarasida joylashgan darvozaxonasidagi qoldiqlaridan taxminan 35 metr sharqda joy olgan.
 Tarixi 
Ayrim dagi maʼlumotlarda zikr etilishicha, Amir Temur Shahrisabzda yashab yurgan davrlarda koʻplab meʼmor hamda muhandislarni toʻplagan va o‘g‘li Jahongir Mirzo maqbarasidan taxminan o‘ttiz-qirq qadam narida o‘zi uchun mo‘ljallangan maqbaraning qurilish loyihasini tayyorlashni buyurgan. Shaxsan oʻzi mana shu loyiha bo‘yicha ko‘rsatma va maslahatlarini berib borgan. Loyiha tayyor bo‘lganidan soʻng esa, uni ko‘zdan kechirish uchun kelgan Amir Temur, dahma tarxiga tegishli o‘zgartirishlar ham kiritib, maqbara qurilishini darhol boshlashga buyruq beradi. Qurilish ishlari taxminan 1394-yilda boshlangan.

Tarixshunos olimlarning fikricha ayni shu yerda Amir Temur oʻzi uchun tayyorlagan dahma joylashgan. Mazkur tarixiy inshoot noyob meʼmoriy yodgorlik hisoblanadi. Mazkur hududdagi chuqur arkasimon ravoqlar mavjudligi sababli bu hudud xochsimon shakl hosil qilib qolgan. Uning ravoqlari ohakdoshdan terib chiqilgan. Ravoqning ichki devorlari, arkalarning arxivoltasi yaʼni yuqori qismi tarixiy bitiklar bilan bezab chiqilgan.
 Arxeologik izlanishlar 
Arxeologik olimlar mazkur hududda koʻplab izlanishlar amalga oshirishgan boʻlib, jumladan, Y.Gʻulomov bu hududda 1933-yilda olib borgan izlanishlari davomida interyerdagi bitiklarni oʻqishga uringan. Keyinchalik, bu hududda 1942-yilda M.Messon va G.Puchenkovalar bir qator izlanishlar olib borgan. Ular olib borgan tadqiqot natijalariga asosan, bitiklardagi yozuvlar aniqlangan. Unga koʻra, „Dahma bir kishini dafn etish uchun moʻljallangan, oʻzining qatʼiy tusdagi koʻrkamligi va gʻayrioddiy hashamdorligi bilan kishini lol qoldiradi.“ deb yozilgan.

Devoriy bitiklar sulz xatining bir qator uslublarida bitilgan. Shuningdek, unda Qurʼondan olingan bir necha iqtiboslar ham joy olgan. Yana Allohning goʻzal ismlari ham identifikasiyalangan.
 Yana qarang 
 Dor ussiyodat majmuasi
 Jahongir Mirzo maqbarasi

 

Turkum:Qashqadaryo meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Amir Temur
Kondensator-ressor analogiyasi

Koʻzga koʻrinmaydigan elektr toki bilan suv oqimi yoki mexanik qurilmalarning harakati kabi koʻproq tanish jismoniy harakatlar oʻrtasida bir nechta rasmiy oʻxshashliklar mavjud.

Sigʻim boʻlsa, mexanik toʻgʻri chiziqli kondansator bilan bir oʻxshashlik — bu ressor mosligi sigʻimga oʻxshash boʻlgan bahor . Shunday qilib, elektrotexnikada kondansator tenglamani qondiradigan ideal elektr komponenti sifatida aniqlanishi mumkin.

 

bu yerda = kondansator terminallarida oʻlchangan kuchlanish, = kondensatorning sigʻimi, = kondansatkichning terminallari orasidagi oqim va = vaqt.

Yuqorida keltirilgan tenglama ideal massasiz buloqni tasvirlaydigan shaklga ega:

 , bu yerda:

 prujinaning ikki uchi orasiga qoʻllanadigan kuch, qattiqlik yoki kuch/joy almashinuvi sifatida aniqlangan bahor konstantasi (muvofiqlikka teskari) va  — buloqning bir uchining tezligi (yoki tezligi), ikkinchi uchi esa sobit.

Eʼtibor bering, elektr holatida oqim (I) zaryadning vaqtga nisbatan oʻzgarish tezligi (Q) sifatida aniqlanadi:

 

Mexanik holatda tezlik (v) vaqtga nisbatan siljishning oʻzgarish tezligi (x) sifatida aniqlanadi:

 

Shunday qilib, ushbu oʻxshashlikda:

 Zaryad chiziqli siljish bilan ifodalanadi,
 oqim chiziqli tezlik bilan ifodalanadi,
 kuch bilan kuchlanish .
 vaqti -vaqti bilan

Bundan tashqari, ushbu oʻxshash munosabatlar qoʻllanadi:

 energiya . Ressorda saqlanadigan energiya , kondansatorda saqlanadigan energiya esa .
 Elektr quvvati . Bu yerda tezlik va siljishning skalyar mahsuloti sifatida kuchning mexanik tushunchasi bilan sinusoidal qoʻzgʻalish bilan oʻzgaruvchan tok zanjirida quvvat mahsulotidir, degan elektr tushunchasi oʻrtasida oʻxshashlik mavjud, bu yerda  — oʻrtasidagi faza burchagi . va , RMS shartlarida oʻlchanadi.
 Elektr qarshiligi (R) mexanik viskoz qarshilik koeffitsientiga oʻxshaydi (tezlikka mutanosib boʻlgan kuch Ohm qonuniga oʻxshash — kuchlanish oqimga mutanosib).
 Massa (m) indüktans (L) ga oʻxshaydi, chunki esa . Shunday qilib, indüktans L boʻlgan ideal induktor m massali qattiq jismga oʻxshaydi.

Kondensatorning bu oʻxshashligi mexanik va elektr tizimlarining keng qamrovli empedans analogiyasining bir qismini tashkil qiladi.

 
 H. F. Olson, Dynamical Analogies, Van Nostrand, 2 ed, 1958

Turkum:Fizika
Turkum:Mexanika
Dilshod Eshmurodov

Dilshod Elmurodovich Eshmuradov (1969-yil 6-avgust, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari nomzodi, dotsent.
 Biografiyasi 
Dilshod Eshmuradov 1969-yil 6-avgustda Toshkent shahrida ziyolilar oilasida tug’ilgan. 1992-yilda Beruniy nomidagi Toshkent davlat texnika universitetini radiolektron vositalarni tuzish va texnologiyasi mutaxassisligi tamomlagan. 1994—1999-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi xodimi, 1999-2012-yillarda Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti Axborot texnologiyalari markazi direktori, dekan oʻrinbosari, 2012—2016-yillarda Toshkent davlat texnika universitetida kafedra mudiri, aviatsiya fakulteti dekani, 2015—2019-yillarda Toshkent arxitektura-qurilish instituti prorektori sifatida faoliyat yuritgan. 2019-yildan Toshkent davlat texnika universiteti metrologiya, texnik jihatdan tartibga solish, standartlashtirish va sertifikatlashtirish kafedrasi dotsenti.

 Oilasi 
Oilali, uch nafar farzandi bor.

 Ilmiy faoliyati 
100 ga yaqin ilmiy ishlar, shu jumladan, 1 ta monografiya, 4 ta o‘quv qoʻllanma muallifi.
 

Turkum:Oʻzbekiston olimlari
Turkum:Fan nomzodlari
Turkum:Dotsentlar
Turkum:Dekanlar
Jahongir Mirzo maqbarasi

Jahongir Mirzo maqbarasi — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahridagi Dor ussiyodat majmuasi tarkibiga kiruvchi tarixiy inshoot hisoblanadi.
 Tarixi 
Amir Temurning toʻngʻich oʻgʻli, taxt vorisi Jahongir Mirzo vafotidan soʻng Dor ussiyodat majmuasi tarkibida mazkur maqbara bunyod etilgan. Taniqli tarixchi M. E. Messonning xabar berishicha, Jahongir Mirzoning maqbarasi konussimon koʻrinishdagi gumbazdan tarkib topgan. Mazkur maʼlumotlarga koʻra, bu maqbaraning ayni Jahongir Mirzo sagʻanasi ekanligini koʻrish mumkin. Yana bir tarixiy versiyaga koʻra, maqbara avliyo Hazrati Imom sharafiga barpo etilgan boʻlishi mumkin ham deyiladi.
Mazkur inshoot bunyod etilayotgan vaqtda qurilish ishlariga Amir Temurning oʻzi ham bosh qosh boʻlgan. Jumladan, de Klavixo oʻz asarlarida, Amir Temurning oʻzi mazkur hududga tashrif buyurganligi, hamda maqbara eshigining past qurilganligi xususida aytgan fikrlari haqida yozadi. Mazkur holat keyinchalik arxeologik-arxetektura sohasida ham oʻz tasdigʻini topgan.

 Tuzilishi 
Jahongir maqbarasining tuzilishi deyarli kvadratsimon boʻlib, 6.30*6.35 metrni tashkil etadi. Uning har toʻrtala tomonida ham toksimon ravoqlar qad rostlagan. Gʻarb qismida joylashgan ravoq boshqalariga nisbatan ancha chuqur boʻlib, u mehrob koʻrinishida bunyod etilgan.

Maqbaraning ichki qismidagi hududi baland parolilipiped koʻrinishida yaʼni sandiqsimon interyerni oʻzida akslantirgan. Uning yuqori qismi oʻn olti qirrali gardishdan iborat konussimon gumbaz bilan yopilgan.

Janubiy fasad faqatgina oʻz vertikal qisminigina saqlab qolgan. Shuningdek unda peshtoq arkasining chap chekkasi ham saqlangan. Devorning yuza qismi gʻisht mozaika qadamalaridan barpo etilgan va devor oʻrtasida biroz yuqori qismi ikki tomondan roshchalar bilan hoshiyalangan.

Maqbaraning shimoliy fasadi keng hovli tomonga qaaragan boʻlib, mazkur hududda hozir 21-asrda qurilgan masjid va uning yordamchi hujralardan tarkib topgan hovli joylashgan. Mazkur qismdagi fasad gʻisht mozaika naqshinkor koshinlari bilan birikib ketgan yuksak badiiy bezaklarga ega. Ziyoratxona darvozasi uning shimoliy-sharqiy burchagida joylashgan boʻlib, obdon bezatilgan.
 Arxeologik izlanishlar 
Majmuada amalga oshirilgan arxeologik qaishma ishlari davomida Hazrati Imom maqbarasining marmarsimon ohakdosh bloklaridan bunyod etilgan poydevori ochilib qolgan. Poydevorning gʻarb tomoni toʻliq saqlanmagan, ammo janubroqda bir qator poydevor qismlari aniqlangan. Jumladan, koʻp qirrali minora qoldiqlaridagi dumaloq qismining shimoliy-gʻarbiy qismi ochilgan.

 Taʼmirlash ishlari 
Maqbara interyerida bir qator taʼmirlash ishlari amalga oshirilgan. Shular natijasida katta sagʻanada ganj suvoq izlari saqlanib qolgan. Uning ostida kvadratsimon j’ishtlardan barpo etilgan rovoqsimon xilxona joy olgan. Bu maskan xochsimon koʻrinishda bunyod etilgan boʻlib, unga sharq tomondagi eshik orqali kirish imkoni mavjud boʻlgan.
 Yana qarang 
 Dor ussiyodatt majmuasi