Bardaa

Bardaa (arabchadan — egar; armancha — Partav) — Ozarbayjon Respublikasidagi shahar (1948-yildan). Qorabogʻ tekisligidagi Terter daryosi boʻyida. Yevlax temir yoʻl stansiyasidan 26 km janubda. Yevlax — Agʻdam avtomobil yoʻli yoqasida. Aholisi 31,6 ming (1991). Paxta tozalash, yogʻ-sir va temir-beton buyumlari zavodlari, tikuvchilik fabrikasi bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Aftidan milodiy 4-asrda ham mavjud boʻlgan. 5-asrda bir muncha vaqt Perozapat (ehtimol sosoniy shohlaridan Peroz yoxud Feruz nomidan olingan boʻlsa kerak) deb atalib Kavkaz Albaniyasining poytaxti boʻlgan. 6-asr oʻrtasida koʻchmanchilarning tez-tez hujumlari natijasida alban katolikoslarining qarorgohi oʻrta asr Chol shahridan Bardaaga koʻchirilgan.

8- asr boshida butun Albaniya kabi Bardaani ham arablar fath qilgan. Hosildor tekislikda, Sharq karvon yoʻllari kesishgan joyda joylashgan Bardaa yirik savdo-hunarmandchilik shahriga aylangan. Bardaaning mudofaa devori, xandaqi, tosh koʻpriklari, timlari boʻlgan. 10-asrda saluriylar, soʻngra shimoldan kelgan ruslar tomonidan egallangan. Harbiy harakatlar natijasida tanazzulga yuz tutgan. 13-asr 1-yarmida moʻgʻullar istilosidan soʻng qishloqqa aylangan. Bardaa shahar harobasi — Ozarbayjondagi hozirgi Bardaa shahridan bir necha km masofada joylashgan. Bardaada naxichevanlik meʼmor Ahmad tomonidan 1322-yil qurilgan gʻishtin maqbara (diametri 10 m, balandligi 14 m) saqlanib qolgan.

 Tarixi 
 Oʻrta asrlar tarixi 
300px|thumb|right|Aleksandr Makedonskiy Bardaadagi Nushoblar ayvonida. Nizomiy Ganjaviy
Shahar taxminan 789-yilda Arminiya provinsiyasi hokimining (ostikan) ikkinchi muqobil poytaxti (Dvindan keyin) boʻldi. Uning hokimlari shimoldan kelayotgan xazarlar bosqiniga qarshi turish maqsadida shahar mudofaasini kuchaytirdilar. 768-yilda barcha armanlarning katolikosi Sion I Bavonats'i Partavda cherkov kengashini chaqirdi, u arman cherkovini boshqarish va nikoh amaliyoti bilan bogʻliq masalalarni hal qiluvchi yigirma toʻrtta qonunni qabul qildi Ulubabyan, Bagrat. s.v. "Partav," Armenian Soviet Encyclopedia, vol. 9, p. 210.. IX-X asrlarga kelib Bardaa oʻzining iqtisodiy ahamiyatini yaqin atrofdagi Gandzak/Ganja shahriga nisbatan sezilarli darajada yoʻqotdi. Albaniya cherkovi katolikosining oʻrni ham Bardakka (Berdakur) koʻchirilib, Partav yepiskoplik qilib qoʻyildiKirakos Gandzaketsi. History of the Armenians. Trans. Robert Bedrosian.. Musulmon geograflari Istaxriy, Ibn Havqal va Muqaddasiylarning fikricha, oʻziga xos Kavkaz alban tili (geograflar uni ar-Raniya yoki arroniy deb atashgan) ilk islom davrida saqlanib qolgan va X asrda ham Bardaada soʻzlashilganBosworth, C. E. "Arrān." Encyclopaedia Iranica.. Ibn Havqal Bardaa ahli arroniy tilida gaplashishini taʼkidlasa, Istaxriy esa Arroniy tili „Barda mamlakati“ning tili boʻlganini aytadi.

Bu vaqt ichida shahar musulmon arab aholisi bilan fahrlanar edi, shuningdek, xristian jamoasi ham katta edi. Bardaa hatto 10-asrda Nestorian (xristian) yepiskopining qarorgohi boʻlgan. XI asr oxiridagi voqealarga ishora qilib, XII asr arman tarixchisi Edessalik Metyu Partavni „Arman shahri “K’aghak’n Hayots'" deb taʼriflagan, u Paytakaran deb ham atalgan va keng dengiz Kaspiy yaqinida joylashgan"Matthew of Edessa (1993). Armenia and the Crusades: Tenth to Twelfth centuries: The Chronicle of Matthew of Edessa. Trans. Ara E. Dosturian. Lanham: University Press of America, p. 151.. Musulmon geograflari ham Bardaani qalʼa, masjid (Arran xazinasi shu yerda joylashgan), aylanma devor va darvozalar hamda „Karaki“, „Koraki“ yoki „al-Kurki“ (yunoncha κυριακή kyriaki, Xudoning kuni va yakshanbasidan olingan nom; armancha kiraki ham xuddi shunday kyriaki soʻzidan olingan) deb nomlangan yakshanba bozori boʻlgan gullab-yashnayotgan shahar deb taʼriflashganWheatley, Paul. The Places Where Men Pray Together: Cities in Islamic lands, Seventh through the Tenth Centuries. Chicago: University of Chicago Press, 2001, p 159.Istaxriyning taʼkidlashicha, Bardada mahalliy aholi orasida „Koraki“ nomi bilan mashhur boʻlgan yakshanba bozori boʻlgan, olim Jorj Burnoutyanning fikriga koʻra, yakshanba („Kiraki“) soʻzining yunoncha emas, balki toʻgʻridan-toʻgʻri armancha tarjimasidan olingan. Shu asosda, Burnoutian X asrda shaharda hali ham muhim arman elementi mavjud boʻlgan, deb taxmin qiladi: Jamol Javansher Qorabogʻi, Qorabogʻ tarixi boʻyicha ikki yilnoma: Mirzo Jamol Javansherning „Tarix-e Qorabogʻi“ va Mirzo Adigoʻzal begʻimning Qorabogʻ nomi. Jorj A. Bournoutian tomonidan kirish va izohli tarjima. Kosta Mesa, CA: Mazda Publishers, 2004, p. 40n2.. 914-yilda shahar ruslar tomonidan bosib olindi va uni olti oy davomida egallab oldi. 943-yilda u ruslar tomonidan yana bir bor hujumga uchradi va talon-taroj qilindi. Bu, ehtimol, X asrning ikkinchi yarmida Bardaaning tanazzulga uchrashiga, qoʻshni viloyatlar hukmdorlarining bosqinlari va zulmiga sabab boʻlgan boʻlishi mumkin, chunki shahar nufuz jihatdan Baylaqondan ortda qolgan.

Asrlar davomida sodir boʻlgan zilzilalar va nihoyat, moʻgʻullar istilosi shaharning diqqatga sazovor joylarining koʻp qismini vayron qildi, 14-asrda meʼmor Ahmad ibn Ayyub Naxichevoniy tomonidan qurilgan Ahmad Zocheybana qabri bundan mustasno. Maqbara silindrsimon gʻishtli minora boʻlib, firuza koshinlar bilan bezatilgan. Shuningdek, yaqinda qurilgan Imomzoda masjidi ham bor, u toʻrt minorali.

 Zamonaviy davr 
Qishloq xoʻjaligi hududdagi asosiy faoliyat turi hisoblanadi. Mahalliy iqtisodiyotning asosini paxta, ipak, parrandachilik va sut mahsulotlari ishlab chiqarish va qayta ishlash tashkil etadi. 1994-yilda Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi yakunida tuzilgan otashkesim liniyasi Bardaadan bir necha kilometr gʻarbda, Terter yaqinida joylashgan.

2020-yil 27-oktyabrda Armaniston raketalari shaharga zarba berdi, natijada kamida 21 nafar tinch aholi, jumladan, 7 yoshli qiz halok boʻldi va 70 kishi yaralandi. Human Rights Watch va Amnesty International Armaniston tomonidan kassetali oʻqlardan foydalanilganini tasdiqladi.

 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Barda tumani aholi punktlari
Turkum:Sosoniylar shaharlari
Turkum:Kavkaz Albaniyasi
Turkum:Tarixiy mamlakatlar poytaxtlari
Turkum:Ozarbayjon shaharlari
Turkum:Yelizavetpol guberniyasi