Xarkov

Xarkov  – Ukrainaning Xarkov viloyatidagi shahar, viloyatning maʼmuriy va iqtisodiy markazi. Yirik transport yoʻllari chorrahasi. Aholisi 1000 ming kishi (2023).

Shahar 1655—1656-yillarda qalʼa sifatida bunyod etildi. 1919—1934-yillarda USSRning poytaxti boʻlib turdi. Xarkov mashinasozlik boʻyicha Ukrainada yetakchi oʻrinda (respublikada ishlab chiqariladigan mahsulotning 1/5 qismini beradi). Xarkovda energetika mashinasozligi, shu jumladan, elektrotexnika sanoati („Turboatom“, „Elektrotyajmash“, „Ukrelektromash“ va boshqa ishlab chiqarish birlashmalari; elektromexanika, „Yujkabel“ va boshqa zavodlar), traktor mashinasozligi („Xarkovskiy traktorniy zavod“ va boshqalar), qishloq xoʻjaligi va transport mashinasozligi (motor yigʻish, „Serp va molot“ ishlab chiqarish birlashmalari; aviatsiya sanoati va boshqalar), stanok va priborsozlik; radioelektronika sanoati va boshqa; kimyo va kimyofarmatsevtika, oziq-ovqat, yengil (toʻqimachilik, poyabzal, koʻnteri, moʻynachilik va boshqalar) sanoatlari rivojlangan. Metropoliten (1975-yildan), 21 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, 3 universitet), 6 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri), tarixiy, badiiy, tabiat muzeylari bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Pokrovskiy (XVII asr), Uspeniye (XVIII asr) soborlari; Yekaterina saroyi (XVIII asr), proviant omborlari (XVIII asr) saqlangan.

 Tarixi 

 Iqtisodiyoti 
thumb|Sumska koʻchasi – Xarkovning asosiy yoʻli.
2016–2020-yillardagi iqtisodiy rivojlanish strategiyasi: „Xarkov Muvaffaqiyati Strategiyasi“. Mazkur strategiya Xarkov shahrining rivojlanishi uchun ishlab chiqilgan.

 Ilm-fan va taʼlim 

 Oliy taʼlim 
Vasil N. Karazin nomidagi Xarkov Milliy Universiteti eng nufuzli universitet boʻlib, 1804–1805-yillarda Xarkov shahrida Vasiliy Karazinning saʼy-harakatlari natijasida tashkil etilgan.

Rentgen instituti 1931-yilda ochilgan. Bu 87 tadqiqotchi, 20 professor va mutaxassis tibbiy xodimlari boʻlgan maxsus onkologiya muolaja markazi hisoblanadi. Institutda kimyo, fiziologiya va bakteriologiya boʻyicha eksperimental davolash laboratoriyalari mavjud edi. Institut butun mamlakat uchun rentgen apparatlarini ishlab chiqargan.

Xarkovdagi oliy taʼlim muassasalarida 17 000 dan ortiq professor-oʻqituvchilar va ilmiy xodimlar ishlaydi.

 

1989-yil Sovet Ittifoqi tomonidan oʻtkazilgan aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shahar aholisi 1,593,970 kishi boʻlgan. 1991-yilga kelib, bu raqam 1,510,200 kishiga (shu jumladan 1,494,200 doimiy aholi) kamaygan. 2023-yilda aholi soni 1 430 885 kishini tashkil etgan. Xarkov Ukrainaning poytaxti Kiyevdan keyin ikkinchi yirik shahardir.

Ukrainaning mustaqillik davridagi birinchi umumukraina aholini roʻyxatga olish amaliyoti 2001-yil dekabr oyida oʻtkazilgan. Keyingi umumukraina aholini roʻyxatga olinishi hozir davom etayotgan Rossiya-Ukraina urushi tugagandan soʻng oʻtkazilishi belgilangan. 2001-yil holatiga koʻra, Xarkov viloyati aholisining taqsimoti quyidagicha: 78.5% aholi shaharlarda, 21.5% esa qishloqlarda yashaydi.

 Etnik tarkib 
 Etnik guruh 1897Pervaya vseobщaya perepis naseleniya Rossiyskoy Imperii 1897 g. Raspredelenie naseleniya po rodnomu yaziku i uezdam 50 guberniy Yevropeyskoy Rossii Demoskop192619391959Іstorіya mіsta Xarkova XX stolіttya, Xarkіv 2004, r. 45619892001 Ukrainlar 25.9%38.6% 48.5% 48.4% 50.4% 62.8% Ruslar 63.2%37.2%32.9%40.4%43.6%33.2% Yahudiy 5.7%19.5%15.6%8.7%3.0%0.7%

 Eslatmalar 
 1660-yil – taxminiy hisob-kitob
 1788-yil – bolalar hisobga olinmagan
 1920-yil – Rossiya fuqarolar urushi davri
 1941-yil – 1-may holatiga koʻra taxminiy hisob-kitob; Germaniya-Sovet urushi arafasida
 1941-yil – sentyabr oyidagi keyingi taxmin 1,400,000 dan 1,450,000 gacha
 1941-yil – dekabr oyida, bosqinchilik davridagi taxminiy hisob-kitob (bolalar hisobga olinmagan)
 1943-yil – 23-avgust, shahar ozod qilingan; taxmin 170,000 dan 220,000 gacha
 1976-yil – 1-iyun holatiga koʻra taxminiy hisob-kitob
 1982-yil – mart oyidagi taxminiy hisob-kitob

Xarkovda katta vyetnamliklar jamoasi mavjud boʻlib, ular mahalliy (Yevropadagi eng yirik bozorlardan biri) faoliyat yuritishadi. Bu bozorda vyetnamlik savdogarlarning koʻpchiligi oʻz ismlarining ukrainlashtirilgan versiyasidan foydalanadilar.

 Tili 
Xarkov shahri aholisining ona tili boʻyicha taqsimoti 2001-yilgi roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra:
 Til Soni Foiz Ukraincha 460 607 31.77% Ruscha 954 901 65.86% Boshqalar 34 363 2.37% Umumiy 1,449,871 100.00%
2023-yil aprel-may oylarida Xalqaro Respublikachilar Instituti tomonidan oʻtkazilgan soʻrovga koʻra, shahar aholisining 16% ukrain tilida, 78% esa rus tilida gaplashadi.

 Qardosh shaharlar 

Xarkov quyidagi shaharlar bilan qardosh shahar aloqalarini oʻrnatgan:

 Bolonya, Italiya (1966-yil)
 Brno, Chexiya (2005-yil)
 Cetinje, Chernogoriya (2011)
 Cincinnati, AQSH (1989-yil)
 Daejon, Janubiy Koreya (2013-yil)
 Daugavpils, Latviya (2006-yil)
 Debrecen, Vengriya (2016-yil)
 Gaziantep, Turkiya (2011-yil)
 Geroskipou, Kipr (2018-yil)
 Jinan, Xitoy (2004-yil)
 Kaunas, Litva (2001-yil)
 Kutaisi, Gruziya (2005-yil)
 Lill, Fransiya (1978-yil)
 Maribor, Sloveniya (2012-yil)
 Nyurnberg, Germaniya (1990-yil)
 Polis, Kipr (2018-yil)
 Poznań, Polsha (1998-yil)
 Rishon LeZion, Isroil (2008-yil)
 Tbilisi, Gruziya (2012-yil)
 Tyanszin, Xitoy (1993-yil)
 Tirana, Albaniya (2017-yil)
 Trnava, Slovakiya (2013-yil)
 Turku, Finlyandiya (2022-yil)
 Varna, Bolgariya (1995-yil)

 Galereya 

 

 

 
 
 Citynet UA  – Xarkov shahar axborot markazining rasmiy sayti 
 Xarkov shahar kengashi  – Xarkov shahar kengashining rasmiy veb-sayti 
 Xarkovda oʻqish  – Ukrainada oʻqish uchun rasmiy veb-sayt Lvov shahar qoʻllanmasi va interaktiv xaritasi
 Xarkov shahrining ingliz tilidagi shahar qoʻllanmasi

Turkum:Xarkov