Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan qushlar roʻyxati

Ushbu roʻyxatga Oʻzbekiston „Qizil kitob“ning 2009-yilgi (uchinchi) nashriga kiritilgan 50 ta qushning tur va kenja kiritilgan. „Qizil kitob“ning oldingi nashri (1998) bilan solishtirganda roʻyxatdan ikki tur – choʻl chumchugʻi (populyatsiyasining qayta tiklanganligi) va kichkina oqqush (uchib oʻtish paytida tafovut koʻp boʻlganligi uchun) chiqarildi.

Mavsumiy qush maqomidan kelib chiqqan holda, kitobga IUCN (Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi) muhofaza maqomiga ega LC toifasidan yuqori boʻlgan 3 tur kiritilmagan: katta baliqchiqush (NT), quruqburun (VU), anas formosa (VU).

IUCN muhofaza maqomi belgilari:

 CR – ogʻir ahvolda
 EN – xavf ostida
 LC – minimal xavf ostida
 NT – tahdid qilingan guruhga oʻtishga yaqin
 VU – zaif
Turkum, oila va turlarning nomlari alifbo tartibida, tur va kenja turlarning lotincha nomlari Oʻzbekiston Qizil kitobida qoʻllanilganiga muvofiq tarzda berilgan.
 Tasvir Nomi Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan muhofaza qilinadigan holati/Oʻzbekiston hududidagi holati, soni va tarqalishi IUCN muhofaza maqomi Manba Laylaksimonlar turkumi (Ciconiiformes) Laylaklar oilasi (Ciconiidae) 200x200px Turkiston oq laylagi (Ciconia ciconia asiatica)3. Zaif turlarga yaqin Uyalovchi, uchib oʻtuvchi kenja tur.Soni: 1960—1980-yillarda Oʻzbekistonning markaziy va janubi-gʻarbiy qismida keng tarqalgan boʻlib, hozirda faqat sharqiy populyatsiyalari saqlanib qolgan. 1,5 mingga yaqin juft (dunyo boʻyicha ushbu turning 70-80% i) uyalaydi, shundan 95% i Fargʻona vodiysiga toʻgʻri keladi; faqatgina bir necha yuz laylakgina qishlash uchun qoladi.Tarqalishi: Sirdaryoning oʻrta oqimi, Chirchiq daryosining oʻrta va quyi oqimi, Fargʻona vodiysi, Turkiston tizmasi togʻ etaklari, Surxondaryo viloyatining janubida.LC 200x200px Qora laylak (Ciconia nigra)2. Zaif Uyalovchi, mavsumiy kenja tur.Soni: Asosan soni kam boʻlib kelgan. 20 juftgacha, migratsiya davrida – bir necha oʻnlab koʻpayishi mumkin.Tarqalishi: Gʻarbiy Tyan-Shan, Gʻarbiy Pomir Olay (uya qoʻyadi), tekislik va past togʻli hududlari (uchib oʻtadi).LC Ibislar oilasi (Threskiornithidae) 200x200px Qoravoy (Plegadis falcinellus)2. ZaifUyalovchi, koʻchib yuruvchi tur. Soni: 1960-yillarda janubiy Orolboʻyida keng tarqalgan boʻlib, hozir koʻplab yashash joylarida uchramaydi. Amudaryo deltasida 700-800 jufti uya quradi; bir necha yuzlab qoravoylar qishda uchib ketadi.Tarqalishi: Amudaryoning quyi oqimi (uyalaydi), Amudaryo va Sirdaryo vodiylaridagi suv omborlari (uchib oʻtadi).LC 200x200px Qoshiqburun (Platalea leucorodia)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: 1960-yillarda janubiy Orolboʻyida keng tarqalgan boʻlib, hozir koʻplab yashash joylaridan yoʻqolib ketgan. Amudaryo deltasida 200 juftgacha, Fargʻona vodiysida 50 ga yaqin, Arnasoy koʻllarida 50 juft, Amu-Buxoro va Qarshi kanallarida 100 juftga yaqin uya quradi.Tarqalishi: janubiy Orol, Sirdaryo, Amudaryo, Surxondaryo havzalari; Fargʻona vodiysi (uya qoʻyadi, koʻchib yuradi).LC Qoʻtonlar oilasi (Ardeidae) 200x200px Sariq qarqara (Ardeola ralloides)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur.Soni: 1960-yillarda janubiy Orolboʻyida keng tarqalgan boʻlib, hozir koʻplab yashash joylarida uchramaydi. 100 ga yaqin juft Amudaryoning quyi oqimida uyalaydi.Tarqalishi: Amudaryoning quyi oqimi (uyalaydi), Amudaryo havzasi (uchib oʻtadi).LC 200x200px Kichik oqqoʻton (Egretta garzetta)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: 1960-yillarda janubiy Orolboʻyida keng tarqalgan boʻlib, hozir koʻplab yashash joylarida uchramaydi. 100 ga yaqin juft Amudaryoning quyi oqimida uyalaydi.Tarqalishi: Amudaryoning quyi oqimi (uyalaydi), Amudaryo havzasi (uchib oʻtadi).LC Kaptarsimonlar turkumi (Columbiformes) Kaptarlar oilasi (Columba) 200x200px Qora kaptar (Columba eversmanni)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: Oʻtmishda keng tarqalgan, bir necha minggacha uyalari boʻlganligi ehtimoli bor. 1960—1970-yillarda ularning soni keskin kamaygan, hozirgi vaqtda – bir necha yuz qush qolgan.Tarqalishi: Gʻarbiy Tyan-Shan, Gʻarbiy Pomir-Oloy pasttekisliklari, Sirdaryo, Amudaryo, Zarafshon, Qashqadaryo vodiylari (uyalaydi); tekislik va togʻ oldi hududlari (uchib oʻtadi)VU Gʻozsimonlar turkumi (Anseriformes) Oʻrdaksimonlar oilasi (Anatidae) 200x200px Olaqanot (Aythya nyroca)3. Zaif turlarga yaqin Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: 1960-yillarda janubiy Orolboʻyida keng tarqalgan boʻlib, hozir koʻplab yashash joylarida uchramaydi. 100 ga yaqin juft Amudaryoning quyi oqimida uyalaydi.Tarqalishi: Amudaryo, Sirdaryo, Zarafshon daryolari havzalari (uyalaydi, koʻchib oʻtadi, qishlaydi).NT 200x200px Qiziltomoq gʻoz (Branta ruficollis)2. Zaif Uchib oʻtuvchi turSoni: Soni doimo kam boʻlib kelgan. Bir nechtadan oʻntagacha qush mavsumiy davrda uchib oʻtadiTarqalishi: Qoraqir, Haydarkoʻl, Tuzkon, Dengizkoʻl, Chordara suv ombori, Oqtepa (qishlaydi).EN 200x200px Qiyqirdoq oqqush (Cygnus cygnus)2. Zaif Uchib oʻtuvchi tur. Soni: Doimo kam boʻlgan, keyingi oʻn yillikda yanada kamayib ketdi. Migratsiya va qishlov davrida bir necha oʻndan yuzlabgacha boʻlgan galalar qayd etilganTarqalishi: tekisliokdagi suv omborlari, Orol dengizining janubiy qismi, Janubiy Surxon suv ombori, Buxoro viloyati koʻllari, Tuzkon, Aydarkoʻl (qishlaydi) koʻllari.LC 200x200px Vishildoq oqqush (Cygnus olor)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: 1950-yillarga qadar janubiy Orolboʻyida keng tarqalgan boʻlsa, hozir baʼzi yashash joylarida uchramaydi. Amudaryo deltasida bir necha yuz boshdan 300-400 juftgacha, kichik guruhlarga boʻlinib (2-15), migratsiya va qishlash davrida uyalaydi.Tarqalishi: Amudaryo havzasi (uyalaydi); Qizilqum choʻli (qishlaydi)LC 200x200px Marmar churrak (Marmaronetta angustirostris)1. Yoʻqolib ketish arafasida Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: 1960-yillargacha Amudaryo va Sirdaryo daryolari havzalarida keng tarqalgan boʻlsa, hozir koʻp yashash joylaridan yoʻqolib ketgan. 200-300 jufti uyalaydi (dunyo populyatsiyasining 1,5-2% i). Migratsiya davrida – 0,5-1,5 minggacha toʻplanadi. Katta janubiy suv omborlarida kuz va qishda 200-400 tagacha boʻlgan galalarni hosil qiladi.Tarqalishi: Amudaryo havzasi Termizdan Urganchgacha, Zarafshon daryosi vodiysi (uyalaydi), Dengizkoʻl (qishlaydi).VU 200x200px Oq peshonali kichik gʻoz (Anser erythropus)2. Zaif Uchib oʻtuvchi tur.Soni: Har doim kam boʻlgan. Hozirgi vaqtda turli yillarda 200 dan 2000 tagacha tur (dunyo populyatsiyasining 0,5-5% i) uchib oʻtadi va qishlaydi.Tarqalishi: Amudaryo, Sirdaryo havzalari; Janubiy Orol dengizi, Dengizkoʻl, Aydarkoʻl koʻllari; Chordara, Janubiy Surxon suv omborlari (uchib oʻtadi, qishlaydi).VU 200x200px Oqbosh oʻrdak (Oxyura leucocephala)1. Yoʻqolib ketish arafasida Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: 1930-yillarda Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonda 30 mingdan ortiq qushlar yashagan. Hozirda 2 minggacha individlar (dunyo populyatsiyasining 20% i) uya qurib, uchib ketiadi; parvoz davomida 5000 dan oshadi. Dengizkoʻlda 5 mingtagacha qushlar qishlaydi. Tarqalishi: janubiy Orolboʻyi, Zaravshon daryosining quyi oqimi (uyalaydi); Markaziy Qizilqum, Xorazm vohasi, Mirzachoʻl (oraliq); Dengizkoʻl (qishlaydi).EN Turnasimonlar turkumi (Gruiformes) Tuvaloqlar oilasi (Otididae) 200x200px Yoʻrgʻa tuvaloq (Chlamydotis undulata macqueenii)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: uyalash davrida – 1,5-3 ming (kv. km ga 0,05-0,4 bosh); migratsiya davrida – 20 ming boshgacha. 1960-yillardan soni va tarqalish diapazoni qisqara boshlagan, 1980-yillardan boshlab esa yanada keskin kamayish kuzatilgan.Tarqalishi: Qizilqum choʻli.VU 200x200px Toʻxta tuvaloq (Otis tarda)1. Yoʻqolib ketish arafasida Uchib oʻtuvchi tur. Soni: Ilgari kamdan-kam uyalashgan, qishlash paytida tez-tez uchrab turadi, hozirda uyalash va qishlash paytida uchramaydi; migratsiyada – yolgʻiz va kichik guruhlar (11 qushgacha) kuzatilganTarqalishi: Ustyurt platosi (oraliq); Janubi-gʻarbiy Qizilqum, Zarafshon daryosi vodiysi, Surxondaryo va Sheroboddaryoning quyi oqimi (parvoz, avval qishlogʻi); Mirzachoʻl va Dalverzinskaya dashtlari, Nurota tizmasining etaklari (parvoz, ilgari uyalar).VU 200x200px Bizgʻaldoq (Tetrax tetrax)2. Zaif Uyalovchi, koʻchib yuruvchi tur.Soni: migratsiya davrida bir necha kichik guruhlarga boʻlinadi. 1960—1970-yillarda soni sezilarli darajada kamaygan, ammo hozirda barqarorlashmoqda. Qishlash hududlarida galalar soni bir necha minggacha yetadi.Tarqalishi: tekisliklar (uchib oʻtadi); Turkiston tizmasi (uya qoʻyishi mumkin), Janubiy Oʻzbekiston (qishlaydi).NT Turnalar oilasi (Gruidae) 200x200px Oq turna (Grus leucogeranus)1. Butunlay yoʻqolib ketish arafasida Uchib oʻtuvchi tur. Soni: yoʻqolib borayotgan Ob populyatsiyasining 20 ga yaqini uchib oʻtadi.Tarqalishi : Janubiy Orol, Amudaryo va Sirdaryo havzalari.CR Tovuqsimonlar turkum (Galliformes) Qirgʻovullar oilasi (Phasianidae) link=http://www.uzspb.uz/galery/bird0017.jpg|200x200px|Izobrajenie obiknovennogo fazana zeravshanskogo Zarafshon qirgʻovuli (Phasianus colchicus zerafschanicus)3. Zaif turlarga yaqin Osedliy endemichniy podvid. Soni: 1960-1970-yillarda keskin qisqardi, janubda yoʻq boʻlib ketdi. Hozirgi vaqtda soni barqarorlashgan (jami 5 mingga yaqin), ammo muhofazaga bogʻliq (Zarafshon davlat qoʻriqxonasida 2 mingga yaqin).Tarqalishi: Zarafshon daryosi vodiysi, oʻtmishda Qashqadaryo daryosi vodiysi.LC Kurakoyoqlilar (qushlar) turkumi (Pelecaniformes) Qoravoylar oilasi (Phalacrocoracidae) 200x200px Qorabuzov (Phalacrocorax pygmaeus)3. Zaif turlarga yaqin Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: Ilgari Orol dengizi orollarida uyalagan, hozirda bu yerda uchramaydi. Amudaryo va Sirdaryo havzalarida yaqin-yaqindan yashay boshlagan. 10-12 ming juft uyalaydi (dunyo boʻyicha populyatsiyasining 30-35%i); 10 mingga yaqini qishlaydi. Tarqalishi: Orol dengizi, Amudaryo, Zarafshon, Qashqadaryo havzalari, Sirdaryoning oʻrta oqimi va respublikaning janubi (uyalaydi va qishlaydi).LC Saqoqushlar oilasi (Pelecanidae) 200x200px Jingalaksoch saqoqush (Pelecanus crispus)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur.Soni: 1960-yillarda Janubiy Orolboʻyida uchragan, hozirda koʻplab yashash hududlaridan uchramaydi. Taxminan 250 juft qush uyalaydi (dunyo populyatsiyasining 5-6%), koʻchish paytida soni 1000 tagacha yetadi, qishda esa bir necha oʻndan bir necha yuzgacha qush qishlaydi. Tarqalishi: Amudaryo va Zarafshon daryolarining quyi oqimi, Sirdaryoning oʻrta oqimi (uyalaydi), Oʻzbekistonning markaziy va janubiy qismi (uchib oʻtadi va qishlaydi).VU 200x200px Pushti saqoqush (Pelecanus onocrotalus)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur.Soni: 1960-yillarda Janubiy Orolboʻyida keng tarqalgan, hozirda 7 minggacha qushni uchratish mumkin. 500-700 jufti uyalaydi (dunyo populyatsiyasining 2-3%). Bir necha yuzlab qush qishlaydi, bir necha minggacha gala uchib oʻtadi. Tarqalishi: Janubiy Orolboʻyi (uyalaydi); Amudaryo, Zarafshon, Sirdaryo havzalari (uchib oʻtadi, qishlaydi).LC Balchiqchilar turkumi (Charadriiformes) Loyxoʻraksimonlar oilasi (Scolopacidae) 200x200px Osiyo moki loyxoʻragi (Limnodromus semipalmatus)2. Zaif Uchib oʻtuvchi tur. Soni: Avvaldan soni kam boʻlgan. Uchib oʻtish paytida yakka-yakka va toʻp-toʻp boʻlib (2-6 ta) oʻtadi.Tarqalishi: Janubiy Orolboʻyi, Sirdaryoning oʻrta oqimi (Chinoz shahri atrofi, Dalvarzin koʻllari) – uchib oʻtadi.NT 200px Ingichka tumshuqli balchiqchi (Numenius tenuirostris)1. Yoʻqolib ketish arafasida Uchib oʻtuvchi tur. Soni: Avvaldan soni kam boʻlgan. Ilgari gala-gala boʻlib (3-15 tadan) uchib oʻtgan, hozirda esa yakka-yakka uchmoqda.Tarqalishi: Janubiy Orolboʻyi (uchib oʻtadi).CR Rjankalar oilasi (Charadriidae) 200x200px Torgʻoq (Vanellus gregarius)2. Zaif Uchib oʻtuvchi tur. Soni: Avvaldan soni kam boʻlgan. 1970-1980-yillarda uchish paytida kichik toʻdalar (10-20 ta) qayd etilgan; hozirgi kunda esa yakka holda yoki kichik guruhlar (3-5 ta) tarzida uchraydi.Tarqalishi: Janubiy Orolboʻyi, Kattaqoʻrgʻon va Chordara suv omborlari, Aydarkoʻl koʻli, Sirdaryoning oʻrta oqimi (uchib oʻtadi).CR Jiqtoqlar oilasi (Glareolidae) 200x200px Choʻl jiqtogʻi (Glareola nordmanni)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: Avvaldan soni kam boʻlgan. Uchib oʻtadi va yoz paytida (Orolboʻyi hududida) bir necha oʻnlab individlar uchraydi.Tarqalishi: Janubiy Orolboʻyi (uchib oʻtadi, in qurish hududlari), tekislik hududlari (uchib oʻtadi).NT Baliqchilar oilasi (Laridae) 200x200px Qoraboshli baliqchi (Larus ichthyaetus)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: Avvallari koʻp uchragan. Orol dengizi orollarida 3 minggacha individ in qurgan; hozirgi kunda in qurish hududlarida yoʻqolib ketgan, uchib oʻtish va qishlash paytida esa bir necha yuz individ uchraydi.Tarqalishi: Orol dengizi orollari, Janubiy Orolboʻyi (uyalaydi); tekislik suv havzalari (uchib oʻtadi); Sirdaryo va Amudaryoning oʻrta oqimlari (qishlaydi).LC Bulduruqsimonlar turkumi (Pteroclidiformes) Bulduruqlar oilasi (Pteroclididae) 200x200px Oqbovur (Pterocles alchata caudacutus)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi kenja tur. Soni: Avvallari koʻp uchragan. 1960—1970-yillarda mahalliy populyatsiyalarda 1 gektarda 0,4-3 dona, suv havzasida bir soatda 200 tagacha qush hisobga olingan; 1970-yillardan boshlab ularning soni keskin kamaygan, hozirda uyalash va uchib oʻtishda bir necha oʻn mingdan oshmaydi.Tarqalishi: Qizilqum choʻli (uyalaydi, avval qishlagan); Qarshi choʻli, Sandiqli qumlari, Nurota togʻ tizmasi etaklari, Amudaryo, Surxondaryo, Zarafshon daryolari vodiylari (uyalaydi); tekislik hududlari (uchib oʻtadi).LC Kunduzgi yirtqichlar turkumi (Falconiformes) Lochinlar oilasi (Falconidae) 200px Itolgʻi (Falco cherrug)3. Zaif turlarga yaqin Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: 1990-yillardan boshlab mahalliy miqyosda kamayib bormoqda. Taxminan jami 120-150 jufti uyalaydi; 500-700 tasi uchib oʻtadi; janubiy hududlarda 100-150 tasi qishlaydi, qolgan hududlarda yakka-yakka holda uchraydi.EN 200px Lochin (Falco peregrinus)2. Zaif Uchib oʻtuvchi tur. Soni: Avvaldan soni kam boʻlgan. Uchib oʻtish va qishlash paytida – yildan-yilga farq qilib, bir necha oʻndan 200-300 tagacha, yakka holda yoki 2-5 tadan iborat kichik guruhlar holida uchraydi.Tarqalishi: tekislik va togʻoldi rayonlari (uchib oʻtadi, qishlaydi).LC 200px Dasht miqqiysi (Falco naumanni)3. Zaif turlarga yaqin Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: 1970-yillargacha u uyalash va uchib oʻtish odatiy hol edi. 1970—1980-yillarda janubiy hududlarda 50-300 juft, shimoliy hududlarda alohida juftlar hisobga olingan; jami 500 juftga yaqin uyalar boʻlgan boʻlishi mumkin. Hozirgi vaqtda soni asta-sekin kamayib bormoqda.Tarqalishi: Gʻarbiy Tyan-Shan, Gʻarbiy Pomir-Oloy, Qizilqum qoldiq togʻlari, Amudaryoning quyi oqimi, Zarafshon daryosi vodiysi (uyalaydi); barcha hududlar – uchib oʻtadi.LC 200px Mallabosh lochin (Falco pelegrinoides)2. Zaif Yarim oʻtroq tur. Soni: Avvaldan soni kam boʻlgan. 1990-yillardan beri populyatsiya mahalliy miqyosda qisqarib bormoqda. Jami taxminan 15-20 juft in quradi; ayrimlari janubiy hududlarda qishlaydi.Tarqalishi: Gʻarbiy Tyan-Shan, Gʻarbiy Pomir-Oloy, Qizilqum qoldiq togʻlari, Amudaryoning quyi oqimi, Zarafshon daryosi vodiysi (uyalaydi); barcha hududlar – uchib oʻtadi.LC Qizilqanotsimonlar turkumi (Phoenicopteriformes) Qizilqanotlilar oilasi (Phoenicopteridae) 200px Qizilgʻoz (Phoenicopterus roseus)2. Zaif Uchib oʻtuvchi tur. Soni: Avvaldan soni kam boʻlgan. Bir necha oʻnlab va bir necha yuzlab individlardan iborat boʻlgan bu qushlar, odatda 10-15 tadan tashkil topgan galalar holida uchib oʻtadi.Tarqalishi: Orol dengizining janubiy qirgʻoqlari (muntazam uchib oʻtadi), Sirdaryo va Amudaryo havzalari.LC Qarchigʻaysimonlar turkumi (Accipitriformes) Skopalar oilasi (Pandionidae) 200px Suvqirgʻiy (Pandion haliaetus)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: Avvaldan soni kam boʻlgan. Uchib oʻtishda bir necha yuz individ yakka holda va kichik guruhlar shaklida kuzatiladi; Amudaryo quyi oqimida juda kam uchraydi (uyalaydi).Tarqalishi: Xorazm viloyati (uyalaydi); uchib oʻtishi – deyarli barcha hududda.LC Qarchigʻaylar oilasi (Accipitridae) 200pxOqboshli qumoy (Gyps fulvus)3. Zaif turlarga yaqin Oʻtroq tur. Soni: 1980-yillarda 140 ga yaqin uya juft (Nurota tizmasi – 45-70, Oqtov – 6-8, Turkiston – 20, Chotqol – 7, Hisor – 29 juft va 40-58 ta); jami joʻjalari bilan – bir necha yuzlab individ hisobga olingan. Soni asta-sekin kamayib bormoqda.Tarqalishi: Gʻarbiy Tyan-Shan, Gʻarbiy Pomir-Oloy (uyalaydi); deyarli barcha hududlarda mavsumiy koʻchib yurish kuzatiladi.LC 200px Burgut (Aquila chrysaetos daphanea)2. Zaif Oʻtroq kenja tur. Soni: Avvaldan soni kam boʻlgan. 1970—1980-yillarda 70-80 juft uya hisobga olingan (Boʻkantov tizmalari – 7-8, Tomditov – 7, Pistalitogʻ – 2, Nurota – 10, Hisor – 12-16, Turkiston – 4-5, Zarafshon – 2, Chotqol – 10).Tarqalishi: Gʻarbiy Tyanshan, Gʻarbiy Pomir-Oloy.LC 200px Janybiy Yevropa burguti (Aquila chrysaetos fulva)2. Zaif Oʻtroq kenja tur. Soni: Avvaldan soni kam boʻlgan. 1970—1980-yillarda 10-20 juft uya hisobga olingan (Ustyurt – 2, Qizilqum – 10).Tarqalishi: Ustyurt platosi, Janubiy Orolboʻyi, Qizilqum.LC 200px Katta burgut (Aquila clanga)2. Zaif Uchib oʻtuvchi tur. Soni: Avvaldan soni kam boʻlgan. Uchib oʻtishda – yakka-yakka va 2-3 tadan guruhlarga boʻlinadi.Tarqalishi: Tekislik va past togʻli rayonlar (uchib oʻtadi).VU 200px Boltayutar (Gypaetus barbatus)2. Zaif Oʻtroq tur. Soni: 50-70 juft uya quradi: Koʻhitang tizmasida 5-6 ta, Bobotogʻda 5 ta, Hisor tizmasida 15-20 ta, Zarafshon, Turkiston, Nurota va Chotqol tizmalarining har birida 5-6 tadan, Qurama, Piskom va Ugom tizmalarining har birida 2-3 tadan. Polaponlari bilan birgalikda taxminan 200 ta individ mavjud.Tarqalishi: Janubiy Orolboʻyi (uyalash); uchib oʻtish va qishlash payti – baland togʻlar va Fargʻona vodiysidan tashqari deyarli hamma yerda.LC 200px Ilonxoʻr burgut (Circaetus gallicus)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: 1970—1980-yillarda 20 ga yaqin uya qoʻygan juft qushlar qayd etilgan (Markaziy Qizilqum – 8 ta, Paygʻambarorol qoʻriqxonasi – 1 ta, Amudaryo quyi oqimi – 2 ta, Nurota togʻ tizmasi – 2 ta, Chatqol togʻ tizmasi – 4-5 ta); uyalash davrida 50 ga yaqin individ kuzatilgan; jami taxminan 30-40 ta uya qoʻygan juft boʻlgan. Hozirgi paytda soni keskin kamayib ketgan.Tarqalishi: Oʻzbekistonning barcha hududlarida, baland togʻlarda va ekin maydonlarida.LC 200px Choʻl burguti (Aquila rapax orientalis)3. Zaif turlarga yaqin Uyalovchi, uchib oʻtuvchi kenja tur. Soni: Yagona uyalash holati 1948-yilda qayd etilgan. Uchib oʻtish davrida – yakka-yakka va 2-3 tadan guruhlarga boʻlinadi.Tarqalishi: Ustyurt platosi (uyalaydi, uchib oʻtadi, koʻchib yuradi), tekislik va past togʻli hududlar (koʻchib yuradi).LC 200px Qironqora (Aquila heliaca heliaca)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi kenja tur. Soni: Avvaldan soni kam boʻlgan. 1970—1980-yillarda Bukantov va Shimoliy Qizilqum qoldiq togʻlarida uya qurish zichligi har 100 kvadrat kilometrga 0,4-0,8 juftni tashkil etgan; uchib oʻtish paytida yakka holda yoki 15 tagacha qushdan iborat guruhlar kuzatilgan. Hozirgi vaqtda ularning soni keskin kamayib ketgan.Tarqalishi: Ustyurt platosi, Shimoliy Qizilqum (uyalaydi); tekislik hududlari (uchib oʻtadi, koʻchib yuradi).VU 200px Kichik burgut (Hieraaetus pennatus)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni: 1950-yillargacha uchrashi oddiy hol boʻlgan. 1980-yillarda 20 ta uya juftlik qayd etilgan (Nurota tizmalarida – 14 ta, Turkiston tizmasida – 2 ta, Zarafshon tizmasida – 2 ta, Chatqol tizmasida – 2 ta). Hozirgi paytda soni keskin kamayib ketgan.Tarqalishi: Gʻarbiy Tyan-Shan, Gʻarbiy Pomir-Oloy, Sirdaryo havzasi (uyalaydi); barcha rayonlar (uchib oʻtadi).LC 200px Oq dumli suvburgut (Haliaeetus albicilla)2. Zaif Uyalovchi, uchib oʻtuvchi tur. Soni:Avvaldan soni kam boʻlgan. Yakka, juft va guruh boʻlib uchib oʻtadi; yakka va tartibsiz uyalaydi; 300-400 ga yaqin qush qishlaydi.Tarqalishi: Janubiy Orolboʻyi (uyalaydi); baland togʻlar va Fargʻona vodiysidan tashqari deyarli barcha hududlardan uchib oʻtadi va qishlaydi.LC 200px Uzun dumli suvburgut (Haliaeetus leucoryphus)2. Zaif Uchib oʻtuvchi tur. Soni: 1960-yillargacha bir necha oʻnlab qush qayd etilgan boʻlsa, hozirda bir nechta, asosan uchib oʻtuvchi va qishlovchi qushlar kuzatilgan.Tarqalishi: Janubiy Orolboʻyi (koʻchib oʻtadi); Amudaryoning Termizdan Urganchgacha boʻlgan havzasi (koʻchib oʻtadi, qishlaydi); Qizilqum (uchib oʻtadi).VU 200px Qumoy (Gyps himalayensis)2. Zaif Oʻtroq tur. Soni: Avvaldan soni kam boʻlgan. Hisor tizmasida yakka-yakka uyalash holatlari (16 ta qushdan iborat gala) qayd etilgan; boshqa hududlarda esa faqat yakka-yakka uchragan. Umumiy soni ehtimol 20 tadan oshmaydi.Tarqalishi: Hisor tizmasi (uyalaydi); Gʻarbiy Tyan-Shan, Turkiston tizmasi (koʻchib oʻtadi).LC 200px Choʻl boʻktargisi (Circus macrourus)3. Zaif turlarga yaqin Uchib oʻtuvchi tur. Soni: 1970—1980-yillarda odatdiy tarzda, baʼzi joylarda esa juda koʻp holatlarda uchrab turgan. Hozirgi kunda esa uchib oʻtish davrida bir necha yuzlab qush yakka holda yoki kichik guruhlar tarzida kuzatilmoqda.Tarqalishi: Qizilqum, Amudaryo, Sirdaryo, Zarafshon, Surxondaryo vodiylari (uchib oʻtadi).NT 200px Choʻl burguti (Aquila nipalensis) 3. Zaif turlarga yaqin Uchib oʻtuvchi tur. Soni: Uchib oʻtish davrida yakka holda yoki 2-3 tadan guruhlarda, baʼzan kuniga bir necha yuztagacha; bir necha oʻnlab qush koʻchib yuradi; ayrimlari tartibsiz qishlaydi.Tarqalishi: tekislik va past togʻli hududlar (uchib oʻtadi, qishlaydi).LC 200px Tasqara (Aegypius monachus)3. Zaif turlarga yaqin Oʻtroq tur.Soni: 1980-yillarda 80 ga yaqin juftlik qayd etilgan (Nurota tizmasida – 40-50, Bukantogʻda – 5-6, Boysuntogʻda – 1, Turkiston tizmasida – 6, Chotqol tizmasida – 10-13, Hisor tizmasida – 75-80 bosh). Hozirgi vaqtda ularning soni asta-sekin kamayib bormoqda.Tarqalishi: Gʻarbiy Tyan-Shan, Gʻarbiy Pomir-Oloy, Bukantov qoldiq togʻlari, Tomditov.NT 200px Qirgʻiyburgut (Hieraaetus fasciatus)1. Yoʻqolib ketish arafasida Uchib oʻtuvchi tur. Soni: Avvaldan soni kam boʻlgan. Qizilqumning qoldiq togʻlarida ayrim uyalar mavjudligi aniqlangan, Kattaqoʻrgʻon va Sherobod atroflarida ham boʻlishi ehtimoli bor edi. XX asr boshidan 1960-yillargacha 20 tadan koʻp boʻlmagan koʻchmanchi individlar qayd etilgan. Hozirgi kunda uyalash hududlaridan butunlay yoʻqolgan; 1980—1990-yillarda Janubi-Gʻarbiy Qizilqumda 4 ta yakka-yakka koʻchib yuruvchi individlar qayd etilgan („Jayron“ ekomarkazi, Qarnob choʻli).Tarqalishi: Qizilqum (koʻchib yuradi, oʻtmishda – uyalagan); Hisor, Nurota, Oloy tizmalari, Zarafshon daryosi qayirlari, Toshkent shahri atroflari.LC

 

 

Turkum:Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan hayvonlar roʻyxati