Sad ad-Davla al-Qavvasiy

Faxr al-Mulk Saʿd ad-Davla Abu Mansur SartakinSārtakīnʼ imlosi Esna yozuviga (bitigiga) asoslangan. ‘Patriarxlar tarixi’ asarida esa u ‘Shārdakīnʼ deb yozilgan. Qarang: . al-Qavvosiy ( 1080–1101) Fotimiylar xalifaligining hokimi va harbiy qoʻmondon edi. U franklar bilan urush chogʻida jangda halok boʻlgan.

 Yuqori Misr hokimi 
thumb|upright|Al-Qavvosiy qurdirgan Esna minorasi

Ibn al-Asirning yozgan maʼlumotlariga koʻra, u Badr al-Jamoliyning mamluki (qul askari) boʻlgan. Al-Qavvosiy taxallusi „kamonchi“ degan maʼnoni bildiradi. Ibn al-Qalonisiy uni amir deb ataydi. 1080-yilda u yaqinda taxtdan voz kechgan qirol Makuriyalik Sulaymon Asvonga al-Vadyi qishlogʻidagi avliyo Onufriy cherkovini ziyorat qilish maqsadida kelgan paytda, Qus hokimi edi. Al-Qavvosiy uni hibsga oladi va Qohiraga yuboradi, u yerda u Badr tomonidan mehmondoʻstona kutib olinadi. Bu voqea haqida al-Maqriziy ham, zamondoshining asari boʻlgan Iskandariya patriarxlari tarixida ham soʻz yuritiladi, ammo faqat ikkinchi manbada hokimning nomi keltirilgan; . Patriarxlar tarixi asarida u Asvon hokimi deb ataladi. Ibn Muyassar ham uni Qūs hokimi sifatida tilga oladi .. Sulaymon 1081-yilda Qohirada vafot etib, shu yerda dafn etilgan.

Oʻsha yili (1081) al-Qavvosiy Esnada minora qurdirdi. U 1077-yilda Badr tomonidan taʼmirlangan masjidning hozirgacha saqlanib qolgan yagona qismi hisoblanadi; . Bagʻishlov yozuvida u oʻzini al-Juyushiy deb atab, oʻzining Badr amir al-juyush (bosh qoʻmondon) bilan boʻlgan homiy–mijoz munosabatini taʼkidlaydi. Yozuvda Misr epigrafikasida ilk bor miʼzana (azon oʻqiladigan joy) atamasi qoʻllanilgan.

 Franklar bilan urush 
1101-yildagi birinchi Ramla jangida Misr qoʻmondoni sifatida al-Qavvosiyning roli borasida chalkashliklar mavjud. Arab i uning nisbasi (familiyasi), taqdiri va jang natijasi borasida oʻzaro kelishmovchiliklar bor. ga koʻra, „Misr qoʻshiniga kim qoʻmondonlik qilgani toʻliq aniq emas.“. Ibn Muyassar rivoyatida al-Qavvosiy misrliklarning markaziy qanotini boshqargan va jangda halok boʻlgan. Shundan soʻng misrliklar franklarni yenggan. Al-Maqriziyning taʼkidlashicha, aslida uning ismi at-Tavoshiy boʻlgan va u jangda tirik qolgan. Ibn al-Qalonisiy, uni al-Qavomisiy yoki al-Avvosiy deb atar ekan, 1101-yilning iyun–iyulidan sentyabr–oktyabrigacha boʻlgan davrda uni franklar hujumini kutib, Askalonda joylashtiradi. U al-Qavvosiy oʻz oti toyib yiqilganda, natijada jang chogʻida shahid boʻlganini aytadi. Al-Qavomisiy („ofatli, falokatli“) taxallusi ehtimol „qora yumor“ uslubidagi oʻyinomuz atama boʻlib, haqiqiy ism emas. Yana qarang .. Ibn al-Asir esa qoʻmondonni at-Tavoshiy deb atab, jangni misrliklar magʻlubiyati sifatida tasvirlaydi va buni at-Tavoshiyning otidan yiqilib tushganiga, shundan soʻng franklar uning chodirini qoʻlga kiritganiga bogʻlaydi. U, shuningdek, at-Tavoshiy munajjimlar tomonidan Bayrutga, u hokim etib tayinlangan joyga yetib borguniga qadar ot minmaslik haqida ogohlantirilganini ham qayd etadi; .. al-Ṭawāshī ismi „evnux (xizmatchi)“ yoki „birinchi darajali otliq askar“ degan maʼnoni anglatishi mumkin. Harbiy atama sifatida tavoshiy keyingi davrga oid boʻlib, uni tarixchilar tomonidan ishlatilishi, ehtimol, al-Qavvosiy nomi bilan adashtirilgan xato hisoblanadi.

Ibn Muyassar rivoyati izchil emas, chunki unda al-Qavvosiy 1102-yil may oyida franklarga hujum qilgani va 1103-yil iyunida boʻlib oʻtgan Ramlani qoʻlga kiritishda ishtirok etgani aytiladi, garchi u 1101-yilda vafot etgan deyilsa ham. Ibn al-Asir ham xuddi shunday al-Qavvosiyning magʻlubiyatini 1103-yilda amalga oshgan deydi.

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 

Turkum:11-asrda tugʻilganlar
Turkum:1101-yilda vafot etganlar
Turkum:Fotimiylar xalifaligining generallari
Turkum:12-asr generallari