Koʻruv diski

Koʻruv diski (optik disk yoki koʻruv nervining boshlanish qismi) – koʻzdan chiqayotgan ganglionar hujayra aksonlarining chiqish nuqtasi. Optik disk sohasida tayoqcha va kolbachalar yoʻqligi sababli, u har bir koʻzda kichik koʻr nuqtaga yaʼni yorugʻlik signallari retseptor hujayralar tomonidan qabul qilinmaydigan sohaga toʻgʻri keladi.

Ganglionar hujayra aksonlari koʻzdan chiqqandan keyin koʻruv nervini hosil qiladi. Koʻruv diski esa koʻruv nervining boshlanish qismi va toʻr parda ganglionar hujayralarining aksonlari birlashadigan nuqta hisoblanadi. Sogʻlom inson koʻzining koʻruv diskida koʻzdan miyaga qarab yoʻnalgan 1-1,2 million afferent nerv tolalari mavjud. Koʻruv diski, shuningdek, toʻr pardani qon bilan taʼminlaydigan asosiy arteriyalar uchun kirish nuqtasi va venalarning toʻr pardadan chiqish nuqtasi ham hisoblanadi.

 Tuzilishi 
Koʻruv diski markaziy chuqurcha (fovea centralis) ning burun tomonidan 3-4 mm uzoqlikda joylashgan. Koʻruv diski vertikal oval shaklda boʻlib, oʻrtacha oʻlchamlari gorizontal sathda 1,76 mm va vertikal sathdada 1,92 mm ni tashkil etadi. Koʻruv diskida optik chashka deb ataladigan oʻzgaruvchan oʻlchamdagi markaziy botiqlik mavjud. Bu botiqlik sayoz chuqurchadan loviyasimon shaklgacha boʻlgan turli xil shakllarda boʻlishi mumkin va bu botiqlikning shakli baʼzi toʻr parda kasalliklari diagnostikasi uchun klinik ahamiyatga ega.

 Funksiyasi 
Koʻruv diski koʻzdan chiquvchi ganglionar hujayralar aksonlari uchun chiqish nuqtasi boʻlib, unda tayoqchalar va kolbachalar yoʻqligi sababli, u har bir koʻzda kichik koʻr nuqtaga toʻgʻri keladi.

 Klinik ahamiyati 
Odam koʻzining deyarli barcha tuzilmalari tegishli optik uskunalar va linzalar yordamida tekshirilishi mumkin. Zamonaviy bevosita oftalmoskopdan foydalanish yorugʻlikning qaytarilishi prinsipidan foydalangan holda optik diskni koʻrish imkonini beradi. Optik disk va koʻz ichidagi tuzilmalarning toʻliq stereoskopik koʻrinishi uchun tegishli asferik fokusli linzalar (+66D, +78D yoki +90D) bilan birga tirqishli lampa biomikroskopik tekshiruvi talab qilinadi.

Biomikroskopik tekshiruv koʻruv nervining holatini koʻrsatishi mumkin. Xususan, koʻz shifokori ushbu tekshiruvda koʻruv diskining rangini, optik chashka hajmini (chashka-disk nisbati sifatida), qirralarining aniqligini, koʻruv nervida shish bor yoki yoʻqligini, qon ketishini, koʻruv diskidagi tirqishlarni va boshqa noodatiy anomaliyalarni aniqlashi mumkin. Bu oʻzgarishlar glaukoma va boshqa optik neyropatiyalar, optik nevrit, oldingi ishemik optik neyropatiya yoki papilledema (yaʼni, intrakranial bosimning koʻtarilishi natijasida paydo boʻlgan optik diskning shishishi) va koʻruv diski druzenlari tashxisini tasdiqlovchi dalillarni topish uchun muhimdir.

Preeklampsiyasi mavjud boʻlgan homiladorlik ayollar intrakranial bosim oshishi dastlabki bosqichlarda aniqlash uchun koʻruv diskini oftalmoskopik tekshirish orqali tekshirilishi kerak.

 Rangpar koʻruv diski 
thumb|264x264px|Inson koʻzining sxematik diagrammasi, pastki chap tomonda koʻruv diski koʻrinadi. Yuqoridan koʻrilgan oʻng koʻzning gorizontal kesmasi koʻrsatilgan.
Sogʻlom optik diskning ranggi toʻq sariqdan pushti ranggacha boʻlib, millatlarga qarab farq qilishi mumkin. Och rangli disk rangi och pushti yoki toʻq sariq rangdan oqgacha boʻlgan optik disk hisoblanadi. Och rangli koʻruv diski patolgik holatning belgisidir.

 Instrumental tekshirish 
Anʼanaviy rangli plyonkali kamera tasvirlari tasvirlashda mos standart boʻlib, optik diskning standartlashtirilgan suratlarini olish uchun mutaxassis oftalmik fotograf, oftalmolog, optometrist yoki oftalmologni talab qiladi. Stereoskopik tasvirlar mutaxassis optometrist yoki oftalmologning qoʻlidagi shubhali oʻzgarishlarni ketma-ket kuzatish va tasdiqlash uchun ajoyib tekshiruv usuli boʻlib xizmat qiladi.

Bundan tashqari samaraliroq va arzonroq diagnostika imkonini beruvchi avtomatlashtirilgan texnikalar ham ishlab chiqilgan. Heidelberg retinal tomografiyasi (HRT), skanerli lazerli polarimetriya va optik kogerent tomografiya koʻzning turli tuzilmalarini, shu jumladan optik diskni tasvirlash uchun kompyuterlashtirilgan usullar hisoblanadi. Ular diskning nerv tolalari qatlami va uning atrofidagi toʻr pardaning miqdorini aniqlaydi va natijalarni oldindan tekshirilgan normal populyatsiyaning maʼlumotlar bazasi bilan statistik bogʻlaydi. Ular optik disk morfologiyasidagi daqiqali oʻzgarishlarni kuzatish uchun foydalidir. Tasvirlash tekshiruvlari klinik diagnostika uchun ishonchli dalillar keltirmaydi va bu dalillar funksional oʻzgarishlar uchun ketma-ket fiziologik testlar bilan almashtirilishi kerak. Bunday testlar koʻrish maydoni diagrammasi va koʻz shifokori tomonidan toʻliq koʻz tekshiruvining yakuniy klinik talqinini oʻz ichiga oladi.

Koʻzning toʻr pardasi va optik disk sohasidagi xorioideadagi qon oqimini invaziv boʻlmagan holda yaqin infraqizil lazer dopplerografiya yordamida aniqlash mumkinPuyo, L., M. Paques, M. Fink, J-A. Sahel, and M. Atlan. „In vivo laser Doppler holography of the human retina.“ Biomedical optics express 9, no. 9 (2018): 4113-4129.. Lazerli doppler tasviri mahalliy arterial qarshilik indeksini aniqlash imkonini beradi, shuningdek, toʻr parda arteriyalari va venalarini ularning sistola – diastola oʻzgarishlari asosida aniq identifikatsiya qilish imkoniyatini beradi va inson koʻzlaridagi gemodinamika aniqlanadiPuyo, Léo, Michel Paques, Mathias Fink, José-Alain Sahel, and Michael Atlan. „Waveform analysis of human retinal and choroidal blood flow with laser Doppler holography.“ Biomedical Optics Express 10, no. 10 (2019): 4942-4963.. Bundan tashqari, Doppler spektrining assimetriyasi optik oʻqqa nisbatan qon oqimining mahalliy yoʻnalishini ochib beradi. Ushbu yoʻnalish boʻyicha maʼlumotlar markaziy arteriya va vena (a. et v. centralis)dagi oqimni tasvirlash uchun standart kulrang rangdagi qon oqimi tasvirlariga asoslanadiPuyo, L., M. Paques, and M. Atlan. „Retinal blood flow reversal in out-of-plane vessels imaged with laser Doppler holography“ https://arxiv.org/abs/2008.09813.

106 ta tadqiqot va 16 260 koʻzni tizimli koʻrib chiqish tasvirlash usullari samaradorligini taqqoslanganda glaukomani aniqlashda uchta tasvirlash testlarining barchasi juda oʻxshash ekanligi aniqladi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, vizual tekshiruvdan oʻtgan 1000 ta bemordan 200 tasi aniq glaukoma boʻlsa, eng yaxshi diagnostika tasvirlash usullari glaukoma bilan ogʻrigan 200 bemordan 60 tasini oʻtkazib yuboradi va glaukoma boʻlmagan 800 bemordan 50 tasiga notoʻgʻri glaukoma tashxisini qoʻyadi.

 Anomaliyalar 

 Megalopapilla: optik diskning kattalashishi (diametri 2,1 mm dan ortiq) progressiv boʻlmagan boshqa morfologik anomaliyalarsiz keluvchi holat.
 Tonggi sharafsimon optik disk anomaliyasi: bachadonda optik nervning toʻliq shakllanmasligi natijasida yuzaga keladigan bir tomonlama tugʻma deformatsiya. Bu atama 1970-yilda Kindler anomaliyada notoʻgʻri rivojlangan optik nervning ertalabki sharaf guliga oʻxshashligini taʼkidlab, ushbu nomni taklif etgan.
 Optik chuqur: koʻzning rivojlanishidagi malformatsiyadan kelib chiqadigan optik diskning tugʻma chuqurligi.

 Galereya 

 Yana qarang 

 Toʻr parda
 Rangpar optik disk

 

Turkum:Anatomiya
Turkum:Oftalmologiya
Turkum:Koʻz