Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Qoratogʻ zilzilasi

Qoratogʻ zilzilasi - 1907-yilning 21-oktabrida Hisor togʻining janubiy tizmalarida sodir boʻlgan. Zilziladan avval yer ostidan juda dahshatli guldiragan tovush eshitilib, ketma-ket yer qimirlashlar natijasida 100 km masofada 150 dan ortiq qishloq vayron boʻlgan, 1500 dan ortiq kishi oʻlgan. Shuningdek, Toʻpolondaryo sohillarida koʻchkilar, oʻpirilmalar sodir boʻlgan. Dunyodagi eng kuchli zilzilalar qatoridan oʻrin olgan bu zilzila oʻchogʻi uch joyda 20—25 minut orasida sodir boʻldi. 9—10 balli tebranish maydoni 2000 kmgʻgi tashkil etgan. Zilzilalardan tarqalgan seysmik toʻlqinlar 500–600 km masofada ham sezilgan.

Birinchi zilzila Surxon vodiysining shimoliy qismi bilan Machitli togʻining orasida joylashgan yer uzilmasida 21 oktabr soat 4 dan 23 min. oʻtganda 30 km chuqurlikda paydo boʻlgan. Epitsentrda uning kuchi 9—10 ball boʻlib, magnitudasi 7,5 ga yetgan. Oradan 20 min. oʻtmasdan ikkinchi marta yer silkinib, epitsentri gʻarbla, 30– 35 km keladigan Surxon togʻi yon bagʻ-rida 9 balli kuch bilan, 24 km chuqurlikda sodir boʻlgan va Boysun atrofidagi qishloqlarni yakson qilgan. Oradan 5—6 min. oʻtar-oʻtmas uchinchi zilzila sharq tomonla joylashgan qoratogʻ daryosi atroflarida 20 km chuqurlikda harakatga kelgan. Bu zilzi-lalarning kuchi 9 balldan ortiq, mag-nitudasi 7—7,3 ga teng boʻlgan. Oradan 6 kun oʻtgach, Machitli togʻining shimoli-sharqida joylashgan Choʻyanchi qishlogʻi atrofida magnitudasi 6,2 boʻlgan 8—9 balli yer silkinishi takrorlandi. Zilzila epitsentrlarining ikkitasi hozirgi Oʻzbekiston hududida joylashgan.

Bu zilzilalar umuman toʻrtlamchi davrdan hozirgigacha Hisor uzilmalari boʻyicha vaqt-vaqti bilan boʻlib turadigan tektonik harakatlarning faolli-gini koʻrsatadi. 1935 (Boysun), 1943 (Fayzobod), 1949 (Xayit) va 1968 (Boysun) yillardagi 8, 9, 10 ball bilan silkingan zilzilalar bu jarayonga misol boʻladi.

Qoratogʻ zilzilasidan yuzaga kelgan seysmik toʻlqinlar Jizzax atroflarida 5—6, Samarqandda 6—7, Termiz, Panjakent, Xoʻjand, Andijonda 4—5, Toshkentda 4 ball bilan sezilgan.

 

Turkum:Oʻzbekistondagi zilzilalar
Qoratogʻdaryo

Qoratogʻdaryo — Surxondaryo viloyatidagi daryo. Surxondaryonnng yirik chap irmogʻi hisoblanadi. Surxondaryo Toʻpolondaryo va Qoratogʻ daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Hisor tizmasining janubiy yon bagʻridan boshlanadi.

 Joylashuvi 
Qoratogʻ daryosi Hisor togʻining 4200 metrlik balandlikdagi janubiy yonbagʻirlaridan boshlanadi. Togʻlar orasida tor, yon bagʻirlari tik va baland vodiy orqali oqadi.

 Tuzilishi 
Uzunligi 99 km ni, havzasining umumiy maydoni esa 684 km² ni tashkil etadi. Tekislikka oqib chiqqach, daryo vodiysi kengayib boradi.

 Daryo oʻzani va irmoqlari 
Daryo oʻzani shagʻal, tosh, qumtosh va boshqa jinslardan tashkil topgan. Bu daryo shu nomdagi qishloqqa yetib borguniga qadar V shaklidagi tor vodiyda oqadi. Ayrim hududlarda vodiy 200-250 metrni tashkil etadi. Vodiynining yon bagʻirlari juda tik. Daryo kengligi oʻrtacha 60-100 metrni tashkil qiladi. Qishloq hududida daryo tekislikda oqadi va 8 km masofagacha daryo vodiysi oʻzgarib boradi. Vodiyning kengligi Qoratogʻ qishlogʻi yaqinida 300 metrni, Oltinyaylov qishlogʻi yonida shuningdek, Zargar bilan Jonchekka qishloqlari oraligʻida esa 3 km gacha yetadi. Keyinchalik vodiy torayib boradi. Toʻpalangdaryo bilan qoʻshilish hududida esa vodiy kengligi 500-600 metrni tashkil qiladi.

Qoratogʻ daryosi Shirkent va Oqjarsoylarning qoʻshilishidan yanayam kengayadi.

 Suv sarfi 
Oʻrtacha yillik suv sarfi 22,5 m³/sek ni tashkil etadi. Maksimal suv sarfi sekundiga 23,9 m³/sek, minimal miqdori esa 2.5 m³/sek ga teng. Qoratogʻdaryo yil davomida sersuv boʻladi. Daryo asosan qor va muzlik suvlaridan toʻyinadi. Yillik oqimning 56.7 foizi mart — iyun oylarida, 31,8 foizi iyul — sentabr va 11,5 foizi oktabr — fevral oylarida oqib oʻtadi. Daryodan bir necha ariq va kanallar chiqarilgan.

Toʻpalangdaryo, Qoratogʻdaryo va Surxondaryoning boshqa barcha irmoqlarining suvlari togʻlardan chiqishlari bilanoq sertarmoq kanallar orqali sugʻorish hududlariga yoʻnaltirilishi natijasida bu daryolarning suvi asosiy bosh daryo — Surxondaryoga sellar oʻtish vaqtidagina yetib borib qoʻshiladi yoki quyi oqimlarida oʻzanlariga sizib chiqqan grunt suvlarini olib borib quyadi. Shu sababli ham, bu irmoqlarni alohida mustaqil daryolar deb hisoblash mumkin.

Toʻpalangdaryoning suv yigʻadigan maydoniga qaraganda Qoratogʻ daryosining suv yigʻilish maydoni Surxondaryo vodiysi boʻylab esadigan havo massalari uchun ancha qulay va ochiq hududda joy olgan, buning natijasida esa daryoga koʻp miqdorda yogʻin tushadi hamda Toʻpalangdaryo havzasidagiga nisbatan bu hududlarda qor chegarasi nisbatan pastroqdan oʻtadi.

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Qoraxitoy gaz-neft koni

Qoraxitoy gaz-neft koni - Qashqadaryo viloyati Koson tumanidagi kon. Qarshi shahridan 20 km shim.-sharqda. 1961-yilda ochilgan. 1965-yilda foydalanishga topshirilgan. Kon relyefi kuchsiz tabaqalangan tekislikdan iborat. Q.g.-n.k. Muborak koʻtarilmasining jan. qismidagi eng baland maydonda, 15gorizont shipi boʻyicha asimmetrik braxiantiklinal burmada joylashgan. Burma shim.-gʻarbiy yoʻnalishda choʻzilgan, uning gumbazi koʻtarilma-uzilma koʻrinishida. Q.g.-n.k.da jami 17 ta quduq qazilgan; paleozoy erasi, yura, boʻr va neogen, toʻrtlamchi davr jinslari ochilgan. Sanoat miqyosidagi gaz-lilik quyi boʻr davrining (12-, 13gorizontlar), neftgazlilik esa, yuqori yura davrining yotqiziqlari bilan bogʻliq. Gaz uyumi toʻliq qatlamli, gumbazli, tektonik toʻsilgan tipga mansub. Uyum oʻlchami 4,3x2,05 km, balandligi 155 m. Gazga toʻyingan qatlam qalinligi 23,3 m. Neft uyumi ustida gaz qopqogʻi mavjud. Neft yuqori oltingugurtli (2,35%), smolali (15,5— 30%), parafinli (2,29-4,01%). Q.g.-n.k. zaxirasiga koʻra kichik konlar toifasiga kiradi. Hozirgi kunda kondan foydalanilmokda.

 

Turkum:Oʻzbekiston gaz konlari
Turkum:Koson tumani
Turkum:Oʻzbekiston neft konlari
Qoraxitoylar

Qoraxitoylar - kidanlar davlati tor-mor etilgach (1125), Urta Osiyoga kelgan kidanlar va ulardan ilgariroq bu yerga koʻchib kelgan kidanlarga (16 ming oila) oʻrta asr muarrixlari tomonidan berilgan nom. 12-asr oʻrtasi — 13-asr boshlarida 18 yoshga toʻlgan barcha Q. Qoraxitoylar davlatini tuzgan kidanlarning Yelyuy urugʻidan chiqqan gurxonlarning qoʻshinida harbiy xizmatni oʻtashgan. Q.ning asosiy qismi Talas va Chu daryolari vodiysida chorvachilik bilan mashgʻul boʻlganlar. Q.da patriarxal-urugʻchilik tuzumi qoldiqlari bilan uygʻunlashib ketgan mulkchilik munosabatlari ustuvor boʻlgan, biroq ayollar katta huquqqa ega edilar. q. buddaviylar boʻlsa-da, osmon, yer va ajdodlar ruhiga qurbonlik qilishgan. Chingizxoyusht maslahatchisi Yelyuy chuqay Q. orasida boʻlganida ularning yuksak adabiy fazilatlarga ega dosto-nini yozib olgan. Keyinchalik q. qoʻshni turkiy xalqlar tarkibiga singib ketishgan. Qirgʻiz, qozoq va qoraqalpoqlar tarkibida Q. qabila-urugʻ nomi uchraydi. Q. moddiy madaniyati obidalari tadqiq etilmagan.

 

Turkum:Markaziy Osiyo tarixi
Qoraxitoylar davlati

Qoraxitoylar davlati - oʻrta asrlarda Sharqiy Turkiston, Ili va Chu vodiysi, Yettisuv va Oʻrta Osiyoda mavjud boʻlgan davlat (taxminan 1140— 1213). Poytaxti — Chu daryosi boʻyida joylashgan Xusi-orda (Bolasogʻun). Asoschisi — Yelyuy Dashi. U 1124 yil gurxon unvonini qabul qilgan. 1125-yil kidonlar saltanati chjurchjenlar tomonidan tor-mor etilgach, bir guruh tarafdorlari bilan Shim.ga qochgan. turli qabila jangchilari bilan oʻz qoʻshi-nini toʻldirib Gʻarbga yoʻl olgan va ilgari bu oʻlkalarga kelib joylashgan kidanlar yordamida butun Turkistonni bosib olgan (1141). Gurxonlar kidanlarga taqlidan tangalar zarb etdirganlar, lekin mamlakatning iqtisodiyoti va ichki ishlariga kam aralashganlar, ular faqat vas-sallaridan (Balx, Xorazm, Xoʻtan, Gaochan va boshqalar) soliq olish bilan kifo-yalanganlar. Qoraxitoylar davlatini 2 marta ayollar idora etgan. Qoraxitoylar davlati Amudaryo va Balxash koʻlidan Kunlun va Beyshan togʻlariga qadar hududni egallagan. Qoraxitoylar davlatining qulashi moʻgʻullar tomonidan Sharqiy Turkistonni bosib olinishi va 1208 yil ulardan qochgan nay-manlarning kelishi va 1211 yil Gurxonning asir olinishi (2 yildan soʻng vafot etgan) bilan bogʻliq boʻlgan. 1218 yil naymanlar Chingizxon tomonidan boʻysundirilgan.

 Yana qarang 
 Qoraxitoylar
 

Turkum:Markaziy Osiyo tarixi
Qoracha (maʼnolari)

Qoracha:

 Qoracha - {{Bilgiquti aholi punkti 
| ozbekcha nomi = Qoracha 
| mavqe = qishloq
| mamlakat = Qirgʻiziston
| mintaqa turi = viloyat
| mintaqa = Jalolobod viloyati
| jadvalda mintaqa = Jalolobod viloyati
| tuman turi = Ovul okrug
| tuman = Bozor-QoʻrgʻonBozor-Qoʻrgʻon 
| jadvalda tuman = Beshik-Joʻn ovul okrugi
| jamoat turi =
| jamoat =
| jadvalda jamoat =
| qaram =
| gerb =
| bayroq =
 |lat_deg= 41|lat_min= 6|lat_sec=0
 |lon_deg= 72|lon_min= 48|lon_sec=0
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
| mamlakat xaritasi olchami = 300
| mintaqa xaritasi olchami =
| tuman xaritasi olchami =
| mamlakat xaritasi =
| mintaqa xaritasi =
| tuman xaritasi =
| ichki bolinishi =
| rahbar turi = 
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi =
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 
| balandlik turi =
| AP markazi balandligi = 
| iqlim =
| rasmiy til =
| aholi = 2 523 <ref name="Этно2009.
 Qoracha (tabaqa) — 1) oʻrta asrlarda aholining zodagon boʻlmagan tabaqasi; 2) ayrim turkiy xalqlarda urugʻ nomi (mas, qirgʻiz va qozoqlarda, oʻzbeklarning qatagʻon, laqay, qirq, saroy qabilalari tarkibida q.
Qorachiq

'''Qorachiq - kamalak parda o'rtasidagi teshikka aytiladi. Yorugʻlik nurlari Qorachiq. orqali koʻz ichiga kiradi. Qorachiq teshigi kengayib va torayib, yorug'lik o'tishini boshqaradi. Yorug'lik kam bo'lganda qorachiq kengayib, ko'zga ko'proq yorug'lik o'tkazadi. Kuchli yorug'likda qorachiq torayib, yorug'lik o'tishini kamaytiradi, shuningdek, kishi ogʻriqdan iztirob chekkanda va o. taʼsirotlarda u kengayadi. Qorachiq torayishi(parasimpatik) va kengayishi(simpatik) vegetativ nerv sistemasi bo'lib odam ixtiyoriga bo'ysunmaydi. Q. reaksiyalarini tekshirish muhim diagnostik ahamiyatga ega (yana qarang Koʻz).
Qorachoylar

Qorachoylar (oʻzlarini таулу deb atashadi) — turkiy xalq. asosan, Rossiya Federatsiyasidagining Qorachoy Cherkasiya Respublikasi va Stavropol oʻlkasida yashaydilar. RF da 192 mingdan ortiq (2002). Qorachoylarning kichik guruhlari Oʻrta Osiyo, Qozogʻiston, Turkiya, Suriya va AQShda yashaydi. Qorachoy tilida soʻzlashadi. Dindorlari — sunniy musulmonlar. Qorachoylarning shakllanishida Shimoliy Kavkazning mahalliy togʻliq qabilalari hamda bulgʻor, qipchoq va alanlar qatnashgan. Soʻnggi oʻrta asrlarda Qorachoylar Katta Kabarda taʼsirida boʻlganlar. 1828 yil Rossiya imperiyasi tarkibiga kirganlar. 1943-yil Qorachoylar oʻz yurtidan Oʻrta Osiyo va Qozogistonga majburan koʻchirilganlar. 1957-yil Qorachoylar oʻz joylariga qaytib kelganlar. Asosiy mashgʻulotlari yaylov chorvachiligi va dehqonchilik boʻlgan.

Hunarmandchilikning har xil ; zardoʻzlik, namat ishlab chiqarish, yogʻoch oʻymakorligi, gʻilam toʻqish, sangtaroshlik va hokazo rivojlangan.

 

Turkum:Millatlar
Qorachoʻrin

Qorachoʻrin - Gʻarbiy Turk xoqonligi hukmdorlaridan biri (576—603). Istamining oʻgli.

Q. 576 yil Istami yabgʻu vafot etgach, uning oʻrnini egallaydi. Q. otasining ishini davom ettirib, asosiy eʼtiborni Gʻarbga, xususan, Sosoniylar Eroniga qaratadi.

Q. davrida Turk xoqonligi — sosoniylar siyosiy munosabatlarida xoqonlikning qoʻli baland kela boshlaydi.

6-asrning oxirgi choragiga kelib xoqonlikning sharqiy qismida boshboshdoqlik avj ola boshlagan. Taspar xoqon vafot etgach (581), uning vorislari orasida taxt talashuvlari avj oladi. Sharqiy Turk xoqonligi hukmdori Ishbara xoqon davrida (581—587) undan norozi boʻlgan shahzodalar Xitoy sulolalari bilan til biriktira boshlaydilar. Bunga Q. ham tortiladi. Xitoydagi Suy sulolasi xoqonlikni parchalash niyatida "Oʻn oʻq" boshqaruvi yabgʻusi Q.ga elchi yuborib, uni yagona Turk xoqoni sifatida tan olishini bildiradi. Natijada, markazi Yettisuv boʻlgan Shim. Qora dengiz boʻylari, Shim. Kavkaz, Volgaboʻyi, Amudaryo-Sirdaryo oraligʻi, Xuroson, Shim. Afgʻoniston, Sharqiy Turkiston hududlarini oʻz ichiga olgan Gʻarbiy Turk xoqonligi tashkil topadi.

Suy sulolasi Turk xoqonligining bir markazga birlashtirishga harakat qilgan Tuli (600—609) tarafini oladi, Toʻnga Turon oʻldiriladi (600), fursatdan foydalangan Q. markaziy hokimiyatni egallaydi. Endi Suy sulolasi Tulini Q.ga qarshi qoʻya boshlaydi. 601—603 yillar orasida Xitoyning shim. viloyatlariga bir necha safar uyushtirib Tulini bartaraf etishga harakat qilgan Q. muvaffaqiyatsizlikka uchrab, zaiflashadi. Buning ustiga tele qabilalarining isyoni hokimiyatga qarshi katta zarba boʻladi. Q. hokimiyatni boy berib, 603 yilda Nanshan togʻlari atrofida yashovchi tuguxun (togon) lar huzuriga qochib, oʻsha yerda bedarak ketadi.
 
 Klyashtornyy S.G., Savinov D.G. Stepnyye imperii drevney Yevrazii. SPb.: Filologicheskiy fakul'tet Sankt Petersburg, 2005. 
 Gʻaybulla Boboyorov.

Turkum:Kishilar
Turkum:Tarixiy shaxslar
Turkum:Davlat yetakchilari
Turkum:603-yilda vafot etganlar
Turkum:Turkiy hukmdorlar
Turkum:Ashina sulolasi
Qoraoʻzak

Qoraoʻzak, Karao'zek yoki Karauzyak ( qoraqalpoq: Qaraózek) — Oʻzbekiston Respublikasi Qoraqalpogʻiston Respublikasining Qoraoʻzak tumanidagi shahar va markaz.1989-yilda shahar aholisi 10656 kishi ediPopulation census-1989.

 

Turkum:Oʻzbekiston:Shaharchalar
Turkum:Qoraoʻzak tumani aholi punktlari‎
Qoraqayin

thumb
left|thumb|(Fagus sylvatica)
Qoraqayin, buk - qoraqayindoshlarga mansub bir uyli, barg toʻkuvchi daraxtlar turkumi. Shim. yarim sharda 10 turi oʻsadi. Yovropa va Sharq Q. ekiladi. Boʻyi 50 m, dia-metri 2 m, tanasi kulrang, silliq poʻstlokli. Issiqsevar, soyabardosh daraxt. Urta Osiyoda yovvoyi hodda uchramaydi. Barglari oddiy, tekis, koʻpincha cheti hoshiyali. Barglari yozilishi bilan gullaydi. Shamol vositasida changlanadi. 20—40, baʼzi 60 yoshidan mevaga kiradi. Mevasi yogʻochsimon poʻst bilan oʻr&chgan uch qirrali yongʻoqcha. Togʻlarda 2300 m balandliklarda ham oʻsadi. 40—100 yil tez oʻsadi, 350—500 yilgacha yashaydi. Yogʻochi pishiq, ogʻir va yaxshi silliqlanadi. Suv osti qurilishlarida, mebelsozlikda ishlatiladi, musiqa asboblari, faner va boshqa tayyorlanadi, metil spirti olinadi. Mevasi tarkibida zaharli alkaloid-fagin bor. Yongʻoqchalaridan ovqatbop va texnik moy olinadi. Oʻzbekistonda manzarali daraxt sifatida ekiladi. Urugʻi va ildiz bachkisidan koʻpaytiriladi. Ochiq urug'li osimlik

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Turkum:Manzarali daraxtlar
Turkum:Shimoliy Amerika florasi
Karakalpakiya (shaharcha)

Karakalpakiya - Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qoʻngʻirot tuma-nidagi shaharcha (1971-yildan). Qoʻngʻirot — Beynov temir yoʻl shoxobchasi qurilishi munosabati bilan 1971-yil bunyod etilgan. Transport yoʻli stansiyasi. Aholisi 3,8 ming kishi (2005). 2 umumiy taʼlim maktabi, qurilish tashkilotlari, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, madaniyat uyi, kasalxona va poliklinika mavjud. "QORAQALPOGʻISTON " ("Qaraqalpaqstan") — ijtimoiy-siyosiy, ilmiy-ommabop, adabiy-badiiy jurnal. 2 oyda 1 marta Nukus shahrida chiqadi. muassislari — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi va Hukumati. Dastlab "Qizil Qoraqalpogʻiston" (1930-yil 1 fevral) nomida chop etilgan. 2000-yildan hozirgi nomda. Asosiy yoʻnalishi oʻzlikni anglash, milliy qadriyatlarni targʻib etib, xalq ongiga sing-dirish, yosh avlodni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, Respublikaning mustaqillik yillarida qoʻlga kiritgan muvaffaqiyatlarini targʻib etish, Orol muammosi hamda ushbu muammo yechimi yoʻlida mavjud imkoniyatlarni safarbar etishni targʻib etishdan iborat. Ofset usulida 8 bosma taboq hajmida qoraqalpoq, oʻzbek, rus va ingliz tillarida nashr etiladi. Bosh muharriri Tabisqan Qanaatov (1998-yildan).

 

Turkum:Oʻzbekiston:Shaharchalar
Turkum:Qoʻngʻirot tumani
Qoraqalpogʻiston (nashriyot)

"QORAQALPOGʻISTON" ("Qaraqalpaqstan") — Qoraqalpogʻistondagi nashriyot. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Matbuot va axborot agentligi tasarrufida. 1928-yil Qoraqalpoq davlat nashriyoti nomida tashkil etilgan. 1964-yil iyuldan hozirgi nomda. Nukus shahrida joylashgan. Nashriyot jahon adabiyoti klassiklari asarlarini, shuningdek, badiiy, ijtimoiy-siyosiy, ilmiy-texnik , tibbiyot, oʻquv-pedagogika sohalariga oid asarlar nashr etadi. 1930—31 yillar "Q."ning Toʻrtkoʻldagi bosmaxonasi hamda gaz. tahririyatlari birlashib, qoraqalpoq va qozoq tillarida, jami 46 nomda kitoblar nashr etgan. 2004-yil "Qoraqalpogʻiston" nashriyotida 53 nomda 141 ming 500 nusxada bosma mahsulot nashr etildi.

 

Turkum:Oʻzbekistondagi nashriyotlar
Qoraqalpogʻiston dehqonchilik instituti

Qoraqalpogʻiston dehqonchilik instituti, Sh.Musayev nomidagi Qoraqalpogʻiston dehqonchilik ilmiy tadqiqot instituti — ilmiy muassasa. Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi ilmiy-ishlab chiqarish markazi tarkibida. Chimboy shahrida joylashgan. 1958-yilda Butunittifoq paxtachilik ilmiy tadqiqotlar instituti (SoyuzNIXI)ning Chimboy zonal tajriba stansiyasi (1928) bazasida tashkil etilgan. Institutda gʻoʻza seleksiyasi va urugʻchiligi (gʻoʻza seleksiyasi va urugʻchiligi, genetika va gʻoʻza tolasi texnologiyasi laboratoriya bilan), don ekinlari yetishtirish texnologiyasi va urugʻchiligi (moyli, yem-xashak ekinlari urugʻchiligi, agroekologiya va dehqonchilik, sugorish va melioratsiya laboratoriya bilan), oʻsimliklarni himoya qilish boʻlimlari; Turtkoʻl janubiy filiali, biofabrika, ilmiy kutubxona bor (2005). Qoraqalpogʻiston dehqonchilik instituti oʻtkazish va tajribalar qoʻyish uchun institut eksperimental bazasiga 250 ga yer ajratilgan. Tad-qiqotlarning asosiy yoʻnalishlari: hozirgi Orol boʻyidagi ekstremal sharoitlarga mos keladigan, U-tip tola beradigan, qimmatli xoʻjalik belgilariga ega boʻlgan tezpishar, shoʻr va qurgʻoqchilikka chidamli gʻoʻza navlarini yara-tish va joriy etish; don, dukkakli, moyli va yem-xashak ekinlari yetishtirish texnologiyasini ishlab chiqish; xoʻjalik yuritishning yangi tashkiliy tuzilmalarida oʻsimliklarni kasallik va zararkunandalardan himoya qilishning uygʻunlashgan usulini takomillashtirish, qishloq xoʻjaligida qoʻllaniladigan kimyoviy preparatlarning ekologik-iqtisodiy va biologik samaradorli-gini oʻrganish va boshqa Keyingi yillarda institutda gʻoʻza, beda, sudan oʻtining bir necha istiqbolli navlari yaratildi. Chimboy-160, Chimboy-3000, Chimboy-4104 gʻoʻza navlari, Qoraqalpogʻiston (1, 2, 5) beda navlari rayonlashtirildi. Koʻp yillik ilmiy izlanishlar natijasida Qoraqalpogʻiston sharoitlariga mos Chimboy-5 nok navi, Chimboy qandak oʻrik navi, qovunning vitaminlarga boy Zamcha, Qariqiz, Bishak navlari yaratildi, 30 mahalliy navi tiklandi. Almashlab ekish sxemalari, tunroqni ishlash usullari, oʻgʻitlash sistemasi, kimyoviy va biologik himoya usullari boʻyicha ilmiy asoslangan tavsiyanomalar ishlab chyqildi. Institut faoliyati yilR.Kurbonov, U.Toremuratov, Z.Toxtabayev, I.Smeshov, D.Shamshetov, A.N. Tribunskiy, A.V.Bereznyakova, M.Azi-zov, B.Mambetnazarov, B.Yusupov, Ye.Toreniyazov va boshqa olimlarning nomlari bilan bogʻliq. Institut olimlari chet el- innovatsiyalari va grantlari boʻyicha ham tadqiqotlar olib boradilar. Chet el firmalari, AQSH qishloq xoʻjaligi departamenti bilan ilmiy aloqalar yoʻlga qoʻyilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi
Turkum:Oʻzbekiston ilmiy institutlari
Qoraqalpogʻiston yosh tomoshabinlar teatri

Qoraqalpogʻiston yosh tomoshabinlar teatri, Sapar Xoʻjaniyozov nomidagi Qora-qalpogʻiston yosh tomoshabin-yaar teatri — yoshlar va oʻsmirlar uchun moʻljallangan teatr. 1978-yil sentabrda "Kechikkan bahor" (K.Rahmonov) spektakli bilan ochilgan. Teatrning ijodiy jamoasini, asosan, Toshkent teatr va rassomlik sanʼati intini tugatib borgan yoshlar (J.Abillayev, J. Jumanov, A.Navroʻzova, D.Keunimjayev, N.Xoʻjamurodov va boshqalar) va Berdaq nomidagi teatrdan oʻtgan S.Ollomurodova, X.Saparov, M.Matchonov, S. Oʻtepbergenov, G.Dushimov, B.Qaipovlar tashkil etdi. Teatr repertuarining shakllanishi, janr va mavzu nuqtai nazaridan boy va xilma-xilligini taʼminlashda mahalliy dramaturglardan K.Rahmonov, S.Jumagulov, S.Xoʻjaniyozov, Q.Matmurodov va boshqalarning xizmatlari katta boʻldi. Chorak asr davomida teatr repertuari "Xeops piramidasi" (T.Qaipbergenov), "Mening doʻstlarim" (S.Xoʻjaniyozov), "Nukus afsonasi" (T.Seytjonov), "Toʻqqiz bemaza toʻngʻildoq va bir ud-daburon chinqildoq" (K.Rahmonov), "Suyunchi" (P. Aytmurodov), "Pitoniyga sayohat" (J. Xoʻjanov), "Odamlar nega ayniydi" (S.Jumagulov), "Dutorly soldat" (P. Tlegenov) kabi zamonaviy va afsonaviy, doston va xalq ertaklari asosida yaratilgan sermazmun, tomoshabop spektakllar bilan boyib bordi. Teatrga turli yillarda rahbarlik qilib kelgan N.Ansatboyev, R.Toʻraniyozov, teatr rassomlaridan B.Nurimbetov, L.Kazachok, N.Ashbekov va boshqa qoraqalpoq yoshlarini qardosh xalqlar va jahon dramaturgiyasining durdonalari bilan tanishtirib bordilar: "Kuzning birinchi kuni" (Oʻ.Umarbekov), "Ota taqdiri" (B.Ja-kiyev), "Bolaga ota kerak" (I.Lazutin), "Ikki boyga bir malay" (K.Goldo-ni), "Skapenning nayranglari" (J.Molyer), "Buratino" (A.Tolstoy), "Etikli mushuk" (Sh.Pyero) va boshqa A.Navroʻzova, I.Aybatov, Q.Kubesova, A.Xudoynazarov, A.Ansatboyev, D.Keunimjayev, J.Abdimov, L.Xoliqnazarova, K.Shomurodovalar teatrning yetakchi aktyorlaridir. Teatr direktori — M.Eshjonov, bosh rejissyori — R.Aytboyev.

 

Turkum:Oʻzbekiston teatrlari
Qoraqand (qovun)

Qoraqand — kechpishar qovun navn. Shakli tuxumsimon, uchi goʻmtoq. yn-rik (uz. 25—30 sm, ogʻirligi 2.5—4,5 kg). Sirti sal tilpm-tilim. toʻri yirik, baʼzi joylari goʻrsiz. Tusi jigarrang yuatanib tuaeadigan toʻq yashil. Sirtidagi gullari tusidan sat farq qila:shgan deyarli qora, toʻq yashil ensiz yoʻllarlan iborat. Poʻsti qaggiq, eti qalin (5,5 — 6 sm). och-yashil. noʻstiga yaqin joyi yashil. Urugxonasi uncha katta emas, urugʻi yirik. Tarkibila 8,3 — 1 1.4% qand, 1 1-13,5% quruq modda bor. Urugʻi unib chiqqandan soʻng hosili 100—110 kunda pishadi. Hosildorligi 250—300 s/ga. Olis joylarga yuborishga, saqlashga va tashishga yaroqli. Ushbu nav 1946-yildan Samarqand, Surxondaryo, Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Xorazm viloyatlarida ekish uchun rayonlashtirilgan.

 

Turkum:Qovun navlari
Qoraqatdoshlar

Qoraqatdoshlar - ikki urugʻpallalilarga mansub oʻsimliklar oilasi. Oʻt, buta va kichik daraxtlardan iborat. Barglari oddiy, yon bargchasiz, ketma-ket qarama-qarshi yoki rozetka holida joylashgan. Gullari ikki jinsli, aktinomorf, toj-barglari 5, baʼzan 4 ta, bittadan yoki toʻpgullarga yigʻilgan. Mevasi koʻsak-cha, 35 turkumi (600 turi) mavjud, asosan, Shimoliy yarim sharning sovuq va moʻʼtadil mintaqalarida, ayniqsa, togʻlarda tarqalgan. Oʻzbekistonda 4 turkumga mansub 6 turi oʻsadi. Bular ichida isteʼmol qilinadigan qoraqat keng tarqalgan. Q.ning toshyorar, gortenziya, filodelfiya turkumi vakillari manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Badan turi tarkibida 20% gacha oshlovchi moddalar bor. Q.ning hamma asalarilar uchun oziq.
Qoraqozonlar

Qoraqozonlar — Toshkent qokimi Yunusxoʻja davri (18-asrning oxiri — 19-asr boshi)da qoʻshin nomi. Yunusxoʻja 6 ming kishidan iborat qoʻshin tuzib, askarlarni pilta miltiq, qilich, nay-za, qalqon bilan qurollantirgan. Bu qoʻshin "qora qozon" deb atalib, unda, asosan. turli shaharlardan kelgan musofir kishilar va asirlar xizmat qilgan. Yunusxoʻja urush vaqtida oʻtroq va koʻchmanchi aholidan 50—60 ming askar toʻplay olgan. Qoʻshin turli rangdagi bayroqtar, nogʻora. karnay va surnaylar bilan taʼminlangan. Urush borishiga qarab. har bir xonadondan bir-ikki kishi qoʻshinga jalb etilgan. Q. soliqlarlan ozod qilingan.

 

Turkum:Toshkent tarixi
Turkum:Oʻzbekiston harbiy tarixi
Juman Qoraqulov

Juman Qoraqulov (1921, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Toʻrtkoʻl tumani – 1944.18.10. Chexoslovakiya, Zvala shahrichasi) – Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1942-yildan frontda. 327-gvardiyachi togʻ oʻqchi polki (4-Ukraina fronti 1-gvardiyachi armiyaning 128-gvardiyachi togʻ oʻqchi diviziyasi)ning gvardiyachi oddiy askari. Zvala shahrichasini ozod etishda koʻrsatgan jasorati uchun Qahramon unvoni berilgan (1945.24.3, vafotidan soʻng). Qoraqalpogʻiston Respublikasining Chimboy shahridagi koʻcha va maktabga uning nomi berilgan.
 Tarjimayi holi 
Juman Qoraqulov 1921-yilda Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududidagi Orol dengizining janubida joylashgan qishloqda dehqon oilasida tugʻilgan, millati qozoq. Boshlangʻich maʼlumotni olgach, paxtachilik kolxozida ishlaydi. Boshqa maʼlumotlarga koʻra, Juman Qoraqulov maktabni, oʻqituvchilar kurslarini tugatgan va boshlangʻich maktab mudiri boʻlgan.

1942-yil 7-fevralda Qizil Armiya safiga chaqirilib, 1942-yil 17-fevraldan boshlab 83-Turkiston togʻ otishma diviziyasi (128-gvardiya togʻ oʻqchi diviziyasi) safiga chaqirildi. Shimoliy Kavkaz, Kuban va Qrimdagi janglarda qatnashgan. U Kerch yarim orolidagi janglarda jasorati ajralib turdi, 1944-yil 14-yanvarda birinchi boʻlib xandaqqa kirib, shaxsiy qurollari bilan dushmanning 5 nafar askarini oʻldiradi. 1944-yil 20-yanvarda 3-darajali Shon-sharaf ordeni bilan taqdirlangan.

1944-yil oktyabr oyida diviziya Karpat-Dukla operatsiyasi paytida Karpat togʻlarini kesib oʻtadi va Slovakiya hududida hujumini davom ettiradi. 1944-yil 17-oktyabrda Zvala qishlogʻi yaqinidagi 762-sonli istehkom uchun jang boshlandi. Shu kuni Qizil Armiya askari Qoraqulov askar Romanovskiy bilan birga hujumda boʻlinmadan oldin xandaqqa bostirib kiradi va uch soat davomida ikkalasi istehkomni ushlab turishadi. Biroq, keyin qaytishga majbur boʻlishdi. Ertasi kuni, 1944-yil 18-oktyabrda polkning 2-batalyoni va pulemyotchilar guruhi yana hujumga oʻtadi. Qizil Armiya askari Qoraqulov yana xandaqqa bostirib kirib, bir necha soat istehkomni ushlab turadi va yana uni tark etishga majbur boʻladi. Uchinchi hujumda voqealar avvalgidek rivojlandi. Dushman oʻt ochishni boshlaganida, Qoraqulov qoʻlida granata bilan oʻt ochish joyini portlatib yuboradi.

Juman Qoraqulov Zvalaning shimoli-gʻarbiy chekkasida dafn etilgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi farmoni bilan fashist bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi hamda koʻrsatilgan jasorati va qahramonligi uchun Qizil Armiya askari Qoraqulov Juman vafotidan keyin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Chimboy shahridagi koʻcha va tugʻilib oʻsgan qishlogʻidagi maktabga Juman Qoraqulov nomi berilgan.
 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1921-yilda tugʻilganlar
Turkum:1944-yilda vafot etganlar
Turkum:18-oktyabrda vafot etganlar
Qoraqum kanali

Qoraqum kanali, Qoraqumdaryo — Turkmanistonning janubi-sharqidagi sugʻorish kanali. Jahondagi yirik gidrotexnika majmualaridan biri. Hozirgi uz. 1100 km. Suv oʻtka-zish imkoniyati 502 m³/sek. Amudaryo suvini Turkmanistonning janubidagi yerlar — Murgʻob, Tajan havzalari va Qopetdogʻdan oqib tushadigan va boshqa kichik daryolarning kamsuv havzalariga chiqarib beradi. Amudaryoning chap qirgʻogʻidan, hozirgi Karki shahrining yuqori-rogʻidan boshlanadi. Turkmanistonning janubiy qismini kesib oʻtadi. Sutorish maydoni 500 ming ga dan ortiq, 5 ming ga yaylovga suv beradi. Qoraqum kanali oʻzi oqar, kengligi 200 m gacha, chuq. 7,5 m gacha, bosh qismida 465 km.ida kemalar qatnaydi, baliqchilik rivojlangan. Kanalning Amudaryodan Murgʻobgacha boʻlgan 400 km li 1-navbati 1954— 59 yillar qurilgan. 100 ming ga qishloq xoʻjaligiga yaroqli yerlarni sugʻoradi. Murgʻobdan Tajangacha boʻlgan 140 km li 2-navbati 1960-yilda qurilgan, suv sarfi 200 m³/ sek. Kanalning 2-navbati ishga tushirilishi natijasida Tajan vohasida 70 ming ga ga yaqin yangi yer oʻzlashtirildi, ilgari sugʻorib kelingan 30 ming ga yerda sugʻorish ishlari yaxshilandi. Tajandan Goʻktepagacha 300 km uzunlikdagi 3-navbati 1961—69 yillarda qurilgan, bu esa 100 ming ga yerni sugʻorish imkoniyatini beradi. 1971-yildan 4-navbati qurilishi boshlandi. Qurilgan qismi 1100 km, 2003-yilga qadar Barekat shahrigacha yetkazildi. Qoraqum kanalida 4 suv ombori, jumladan, Hovuzxon va Kopetdogʻ suv omborlari qurildi. Qoraqum kanali toʻla qurilib bitkazilgandan soʻng uning uz. 1435 km, suv oʻtkazish imkoniyati 1000 m³/sek.ga yetadi. Turkmanboshi shahar atrofi sanoat rayonlari suv bilan taʼminlanadi.

 

Turkum:Oʻrta Osiyo
Turkum:Kanallar
Turkum:Turkmaniston geografiyasi
Qoraqurum

Qoraqurum — Markaziy Osiyodagi togʻ sistemasi, Hindiston (Jammu va Kashmir shtatlarida) va Xitoy hududlarida. Yer yuzidagi eng baland togʻ sistemalaridan biri. Shimolida Pomir va Kunlun, janubida Himolay va Gandi-sishan tizmalari oraligʻida. Uzunligi 500 km, sharqidagi Changchenmo va Pangong tizmalari bilan birga 800 km chamasida. Eni 150–250 km. Oʻrtacha balandligi 6000 m, eng baland joyi 8611 m (Chogori choʻqqisi). Bir qancha choʻqqilarining balandligi 8000 m dan ziyod. Q. alp burmalanishida vujudga kelgan boʻlib, yalon-gʻoch qoyali choʻqqilar, toshloq, tik yon bagirli chuqur daralar, qurumlar xos. Zamini granit, marmar, kristalli slanets, gneys, vulkanogen choʻkindi jinslardan tarkib topgan. Iqlimi keskin kontinental, choʻl iqlimi. Janubiy yon bagʻri Hind okeani mussonlari taʼsirida bir oz sernam. Yillik yogʻin 100–500 mm. Muzliklar maydoni 16,3 ming km², yiriklari: Siachen (uz. 75 km), Baltoro, Rimo. Q. Hind va tarim daryolari oʻrtasida suvayirgʻichdir. Daryolari qor va muzliklardan toʻyinadi. Oqmas koʻl va botqoqliklar bor. 3000–3500 m balandlikkacha qaragʻay, himolay kedri, daryo vodiylarida tol, terak oʻrmonlari oʻsadi. Shimoliy yon bagʻirlari sovuq choʻl va quruq dasht, jan. musson taʼsiridagi yon bagʻri dasht landshaftli, alp oʻtloqlari bor. Togʻ yon bagʻirlarida donli ekinlar ekiladi, mol boqiladi, bogʻ va tokzorlar barpo qilingan.

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Markaziy Osiyo
Turkum:Afgʻoniston togʻ tizmalari
Qoraqoʻl

Qoraqoʻl (1889-1921 va 1939-90 yillarda Prjevalsk) – Qirgʻiziston Respublikasi Issiqkoʻl viloyatidagi shahar, viloyat markazi. Terskay Olatovining shimoliy etagida, Qoraqoʻl daryosi boʻyida. Avtomobil yoʻllari chorrahasi. Aholisi 64,3 ming kishi (1999). 1871-yildan Jetisuv viloyatidagi uyezd shahri. Oziq-ovqat, meva-sharob, gʻalla mahsulotlari, shu jumladan, non, baliq zavodlari, sut, goʻsht kombinatlari va yengil sanoat (poyabzal va tikuvchilik fabrikalari); elektr-texnika zavodi, elektr issiklik markazi, aeroport bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi (temir-beton qorishmalari, gʻisht-shagʻal zavodlari). Pedagogika instituti, Issiqkoʻl universitetining oliy iqtisod kolleji, oʻlkashunoslik muzeyi mavjud. Qoraqoʻl atrofida „Oqsuv“ va „Jetioʻgʻiz“ balneologik kurortlari joylashgan.

 
 

Turkum:Qirgʻiziston shaharlari
Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Qoragʻoz

Qoragʻoz, oq peshona kichik gʻoz — gʻozsimonlar turkumi oʻrdaklar oilasiga mansub qush. Yevrosiyoning tundra mintaqasida tarqalgan. Bolqon yarim oroli, Zakavkazye, Yaponiya, Koreya yarim oroli va Xitoyning jan.-sharqiy qirgʻoqlarida, baʼzan Gʻarbiy Yevropa, Kichik, Gʻarbiy Osiyo, Kaspiy dengizining janubi-sharqida qishlaydi. Oʻzbekistonda Amudaryo va Sirdaryo havzalari. Orolboʻyida uchib oʻtish va qishlash davrida uchraydi. Vazni 1,6—2,5 kg. Tumshugʻi asosining atrofi oq. Qovogʻining cheti bir oq. Tundradagi koʻl atrofidagi joylarda yashaydi. Butalar orasiga, suvga yaqin qoyalarga uya quradi; 4—8 ta tuxum qoʻyadi. Oʻtlar bilan oziqlanadi. Ovlash taqiqlangan. Tabiat va tabiiy resurslarni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi Qizil roʻyxatiga va Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

 

Turkum:Qushlar
Qori

Qori ( — oʻquvchi) — Qurʼonning barcha suralarini yod olgan va qiroat bilan oʻqiydigan kishi. Koʻzi ojiz, koʻr kishilarni ham hurmat yuzasidan qori deb atash odat boʻlgan
Qori Qunduziy

Qori Qunduziy (asl ismi Imomali Sulton Muhammad) (1786, Qunduz — 1857, Qoʻqon) — shoir va tarixchi.

Tugʻma koʻr boʻlgan. Buxoroda tahsil olib, u yerda „Hofizi Qurʼon“ boʻlib tanilgan. Arab tilining sarf va nahvi, fiqh, hadis va adabiyot ilmini chuqur bilgan. Umarxon (1787—1822) Qoʻqon xonligi taxtiga oʻtirgach, Qori Qunduziy ham Qoʻqon shahriga butunlay koʻchib kelgan. Oʻzbek va fors tillarida ijod qilgan. Qoʻqon shoirlari va olimlari orasida ham yuksak eʼtiborga ega boʻlgap. Abdulkarim Fazliy ham oʻzining „Majmuai shoiron“ tajirasida uni „fiqhu tafsirdan xabardor“, „ahodis mazmuni va sheʼr qonunidan boxabar“. „kalomi majid zamirini ravshan qiluvchi sirlar qulfiga tili kalit“ ekanligini alohida taʼkidlagan.

Qori Qunduziy „Mahfiy“ vl „Komiy“ taxalluslari bilan ijod qilgan. Gʻazal, taʼrix va muammolar yozgan. Asosan, sheʼriy taʼrixlarni oʻzida jamlagan „Tavorixi manzuma“ („Nazmiy taʼrixlar“) asari bizgacha toʻla yetib kelgan. Asar XIX asr oʻzbek mumtoz adabiyotining nodir namunalaridan boʻlish bilan birga, Qoʻqon xonligi tarixini yorituvchi muhim tarixiy asarlardan biri hisoblanadi. Bu asarda asosan, 1822—1848-yillarda xonlik tarixida muhim oʻrin tutgan taniqli siymolar: xonlar, vazirlar, qozilar, mingboshilar, shoirlar, olimlarning vafot sanalari; baʼzi binolarning qurilshi yillari va boshqa ayrim muhim sanalar sheʼriy yoʻsinla goʻzal ifoda etilgan. Masalan, Bobur, Amir Umarxon kabi hukmdorlar, Ado, Maxmur, Nola, Vazir kabi shoirlarning vafot sanalari, Nodirabegim va Muhammad Alixonning Amir Nasrulloh tomonidan oʻldirilishi, Olloqulixon vafoti, Sheralixon, Xudoyorxonlarning taxtga oʻtirishlari kabi voqealar sheʼriy taʼrix qilingan. Qori Qunduziyning muammo janriga bagishlangan „Hall ul-faroid“ (Muammolarni yechish yoʻllari), shariat qoidalariga doir „Viqoya“ asari asosida „Sharhi Viqoya“ nomli kpgoblar yaratgani xaqida ham maʼlumotlar bor.

 Adabiyot 
 Qayyumov P, Tarixi Qayyumiy |1-kitob, T., 1998.

Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Abduvohidqori Abduraufqoriyev

Abduvohid Qoriyev, Abduraufqoriyev Abdulvohdqori (1855 – Toshkent – 1938.12.1) – jamoat va din arbobi, pedagog . Dastlab Koʻkcha dahalik maktabdor Yoqubxoʻja eshondan eski usulda saboq olgan. 1870-80 yillarda Eshonqulidodxoh va 1880-88 yillarla Buxorodagi Ernazarboy madrasalarida tahsil koʻrgan. 1888-1906-yillarla Toshkent shahri Shayx Xovandi Tohur dahasidagp Mir abdullaboy masjid-madrasasida imom, mudarris, shu daha qozisi. 1906-yilda Toshkent shahri dumasi aʼzosi. 1907-yilda Rossiya Davdat dumasiping deputati. U Dumaga mahalliy aholi nomidan Pirmuhammad aʼlam Tursunmuhammad oʻgʻli bilan hamkorlikda ishlab chiqqan talabnomasini topshirgan. Shu yili aholini oʻz haq-huquqi uchun kurashga chorlovchi „chaqiriq“larni oʻzbek va tojik tilida yozib tarqatgan. Shuning uchun 1909-yilda Tula viloyatiga 5 yilga surgun qilingan. U rus adibi L. N. Tolstoy bilan shaxsan koʻrishib, suhbatlashib, 1910-yilda uning dafn marosimida ishtirok etgan.

Qoriyev surgundan qaytgach, 1917-yil aprelgacha mudarris, aprel oyidan „Shoʻroyi islom“ raisi. 1918-yildan „Fuqaho“ („Huquqshunoslar“) jamiyat aʼzosi. Oʻrta Osiyo mahkamai shariya idorasining raisi. 1923-yilda shu idora delegatsiyasi tarkibida Ufaga borib, Usmon Kurʼonini olib kelishda ishtirok etadi. 1926-yilda Makka shahrida boʻlib oʻtgan xalqaro musulmonlar kongressi ishtirokchisi.

Qoriyev 1937-yilda asossiz ravishla qamoqqa olingan va 1938-yil kaltaklab oʻldirilgan. 1957-yilda oqlangan.

 

Turkum:1855-yilda tugʻilganlar
Turkum:1938-yilda vafot etganlar
Turkum:Toshkent madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Eshonquli dodho madrasasida tahsil olganlar
Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Ernazar elchi madrasasida tahsil olganlar
Turkum:Toshkent madrasalarida mudarrislik qilganlar
Turkum:Mir Abdullaboy madrasasida mudarrislik qilganlar
Turkum:Qatagʻon qurbonlari
Maqsud Qoriyev

Maqsud Qoriyev (1926.1.8, Toshkent) — yozuvchi va jurnalist. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1968). Toshkent yuridik institutini tugatgan. Yuridik fanlari nomzodi, dotsent (1994). "Toshkent haqiqati" gaetasida muharrir oʻrinbosari, bosh muharrir (1954— 63), "Sovet Oʻzbekistoni" gach. (1964-84), "Mushtum" jurnalida bosh muharrir (1984—92). Jurnalistik faoliyati 50-yillarning boshlaridan, adabiy faoliyati esa 60-yillarning 2-yarmida kichik hikoyalar yozish bilan boshlangan. Maqsud Qoriyevning "Oydin kechalar" (1968), "Jiyda gullaganda" (1970), "Oy tutilgan kecha" (1971). "Qiz uzatib borganda" (1972). "Afrosiyob goʻzali" (1974). "Turnalar baland uchadi" (1976) qissa va hikoyalar toʻplamlarida yosh tmondosh.tari hayotiga murojaat etib, ular hayoti va ruhiy olamida kechayotgan oʻzgarishlarni tasvirlashga alohida ahamiyat bergan. Q.ning keyingi ijodida tarixiy oʻtmish mavzui ustuvorlik qiladi: "Spitamen" (1985), "Ibn Sino" (1995). "Gʻaznaviylar" kabi tarixiy romanlar, "Ibn Sinoning bolaligi" (2002) qissasi kitobini yozgan. Maqsud Qoriyev shuninglek, "Davlat va huquq nazariyasi" darsligi mualliflaridan biri. Maqsud Qoriyevning lirik qissalari asosida "Mirzo va Lola" telespektakli, "Qaldirgʻochlar bahorda keladi" (rejissyor H.Ahmar). "Qiz uzatib borganda" (rejissyor U.Nazarov) badiiy filmlari yaratilgan.

Maqsud Qoriyev"Shuhrat" medali (1996) va "El-yurt hurmati" (1998) ordeni bilan taqdirlangan.

 
 Saylanma asarlar 3 j.lp. 1—2j., T.. 2000.

 

Turkum:Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Turkum:Shuhrat medali sohiblari
Turkum:El-yurt hurmati ordeni sohiblari
Rahim Qoriyev

Rahim Majidovich Qoriyev (1905. 31.12 - Toshkent - 1989.24.8) - teatr arbobi. Oʻzbekiston (1967) va qoraqalpogʻiston (1957)da xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Leningraddagi Gersen nomidagi pedagogika, Plexanov nomidagi Moskva xalq xoʻjaligi, Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutlarida taʼlim olgan. Oʻzbekiston XKS huzuridagi Sanʼat ishlari boshqarmayei boshligʻining oʻrinbosari hamda Oʻzbek davlat opera va balet teatri lirektori (1934—41), Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941 — 45). 1946— 57 yillar Navoiy teatri direktori. Madaniyat vazirligi Sanʼat boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari (1958-62), 1962-85 yillar Oʻzbekiston Teatr jamiyati prezidiumi raisi oʻrinbosari.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Bernora Qoriyeva

Bernora Rahimovna Qoriyeva (1936.28.1. Toshkent) – balerina, baletmeyster. Rahim Qoriyevning qizi. SSSR xalq artisti (1973), Oʻzbekiston xalq artisti (1964). Qirgiziston xalq artisti (1996), professor (1985-yildan). Toshkent (1952) va Moskva Katta opera va balet teatri qoshidagi akademik xoreografiya bilim yurtini (1955), Toshkent madaniyat institutini tugatgan (1980). 1955-yildan Navoiy nomidagi opera va balet teatrida balerina. baletmeyster. 1985—98 yillarda Oʻzbekiston teatr arboblari uyushmasi raisi. 1994—2002-yillar Navoiy nomidagi opera va balet teatri direktori va badiiy rahbari. Q. repertuari asosini jahon mumtoz va zamonavyay baletlar tashkil qiladi: Mariya („Bogʻchasaroy favvorasi“), Shopeniapa (F.Shopsn. ATlachunov. „Shopeniana“). Jizel (L.Atan. „Jichel“), Frigiya (A.Xachaguryan. „Spartak“). Xonim (D.Shostakovich, „Lolita va bezori“) va mumtoz balet texnikasini puxta egallagan aktrisa har bir obrazla qahramnlarining ichki kechinmalari, his-tuygularini berishda mohirlik koʻrsatadi. Bu ayniqsa, zamondosh kompozitorlar yaratgan „Maskarad“ (Nina), „Momaqaldiroq soʻqmoqlarida“ (Sari), „Don Juan“ (Donna Anna), „Anna Karenina“ (Anna Karenina) kabi baletlarida oʻz ifodasini topdi. Milliy repertuarda u gavdalantirgan Mehri (M. Leviyev, „Suhayl va Mehri“), Soxani, Zarrina (M.Ashrafiy, „Sevgi tumori“, „Sevgi va qilich“), Nurxon (A. Koz-lovskiy, „Tanavor“), Nargis (U. musayev, „Afsonalar vodiysida“) obrazlari madaniy hayotda katta voqea boʻldi. U „Muhabbat afsonasi“ (T.Jalilov, B.Broviin) opera-baletining balet partiyalari ijodkoridir. 80 yil larning 1-yarmida Q. Hamza, Blok, Turgenev asarlari asosida „Zaharli hayot“, „Notanish ayol“, „Elegiya“ baletlarini yaratilishida (kom-pozitor R.Vildanov bilan hamkorlik-da) faol qatnashib, oʻzi Maryam, Ayol hamda Asya Polozova va Liza kalitina kabi rus ayollarining dramatizmga toʻla poetik obrazlarini yaratdi. Ketma-ket Julyetta, Ofeliya (P. Chaykovskiy, „Romeo va Julyetta“, „Hamlet“), Dezdemona (Persell, „Otello“) obrazlarini gavdalantirdi. Q. ijodiga bagʻishlangan „Bernora Qoriyeva raqsga tushadi“ va „Men balerinaman“ filmlari ishlangan. Yevropa, Osiyo, Shimoliy va Janubiy Amerika mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. SSSR Davlat (1983) va Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofotlari (1970, 1982) laureati. „Doʻstlik“ ordeni (1996) bilan mukofotlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil8 mart – Xalqaro xotin-qizlar kuni munosabati bilan mukofotlash toʻgʻrisida

 

Turkum:Toshkentlik raqqosalar
Turkum:Oʻzbekistonlik baletmeysterlar
Qorinoyoqli mollyuskalar

Qorinoyoqli mollyuskalar, shilliqqurtlar — mollyuskalar sinfi. Gavdasi asimmetrik tuzilgan; tana (ichki xalta). Oyoq va bosh boʻlimlaridan iborat. Koʻpchilik qorinoyoqli mollyuskalar tanasi va boshini chigʻanoq ichiga tortib olish xususiyatiga ega. chigʻanogining balandligi 0,5 mm dan 70 sm gacha. Yagona yassi oyogʻi yerdamida tovonidagi ma.xsus bezlar ajratib chiqaradigan shilimshiq modda ustida sirpanib harakatlanadi. Ichki xaltasi chigʻanoq ichida buralib joylashgan boʻlib, mantiya bilan oʻralgan. Boshida 1 juft (quruqlik qorinoyoqli mollyuskalarida 2 juft) paylaslagichlari, ular asosida (quruqlik qorinoyoqli mollyuskalarida paypaslagichlar uchida) bir juft koʻz va ogʻiz teshigi bor. Chigʻanogʻi xilma-xil: konussimon, spiral yoki kosasimon; ayrim qorinoyoqli mollyuskalar (yalangʻoch shilliqlar) la redukpiyaga uchragan. Ogʻzida 2 ta dan 17–16 ming tagacha tishchalar bilan qoplangan radula (qirgʻich tilcha) bor. Anal teshigi boshi ostida yoki uning yonida joylashgan. Nafas olish organlari suvda yashovchi qorinoyoqli mollyuskalarda bitta yoki bir juft patsimon jabra; quruqlik va koʻpchilik chuchuk suv mollyuskalarida – oʻpka. Nerv sistemasi – tarqoq joylashgan nerv tugunlari. Odatda, 5 juft.

Muvozanat saqlash (statonistlar) va kimyoviy sezgi orkshi (osfradiylar) bor. Germafrolitlar ayrim jinsli. Urugʻlanishi ichki, germafrodit qorinoyoqli mollyuskalar bir-birini uruglantiradi. Chuchuk suv va quruqlik qorinoyoqli mollyuskalari oʻzgarishsiz, dengiz qorinoyoqli mollyuskalari metamorfoz orqali rivojlanadi (tuxumdan plankton veliger lichinka chiqadi).

Qorinoyoqli mollyuskalarning 90 000 ga yaqin turi bor; keng tarqalgan. Oʻzbekiston faunasida 100 ga yaqnn turi maʼlum. Bentosla (qarang Bentos) yashaydi; ayrim suzadi. Yirtqich oʻsimlikxoʻr yoki parazit. Bir qancha quruqlik va chuchuk suv qorinoyoqli mollyuskalar gelmintlarning oraliq xoʻjayini. Quruqlikda yashovchi bir qancha qorinoyoqli mollyuskalar madaniy oʻsimliklarga ziyon keltiradi. Ayrim sanoat miqyosida ovlanadi.

 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Qorixona

Qorixona — musulmon oʻquv yurtlarining bir turi. Unda qorilar tayyorlangan. Dastlab arab mamlakaglarida, keyinchalik Oʻrta Osiyoda paydo boʻlgan. Qorixonalar, odatda, maktabxonalar qoshida va katta mozorlar yonida ochilgan. Qorixonaga maktabxonani tugatgan 10 yoshdan katta oʻgʻil bolalar qabul qilingan. Qorixonalar xususiy boʻlib, domlalar daromadi bolalar hisobiga boʻlgan. Qorixonada bolalar 3—4 yil oʻqitilgan. Oʻqish jumadan tashqari har kuni ertalabdan kechgacha davom etgan. Diniy bayram kunlari mashgʻulotlar toʻxtatilgan. Qorixonalarda, asosan, Qurʼon suralari yodlatilgan. Qurʼondagi barcha suralarni yod ayta oladigan bola qorixonani tugatgan hisoblangan. Oʻrta Osiyoda, ayniqsa, Buxoro, Samarqand, Toshkent, Qoʻqonda qorixonalar koʻp boʻlgan.

Ayrim hujjatlarda qorixonani madrasa soʻzi bilan ifodalanish hollari uchraydi.

 

 
 

Turkum:Oʻquv yurtlari
Qorixona xonaqohi

Qorixona xonaqohi - Fargʻona viloyatidagi meʼmoriy yodgorlik (17—18-asrlar); qorilar (Qurʼon oʻquvchilar) xonasi. Dastlab xonaqoh vazifasini oʻtagan Qishloq xoʻjaligi hovli, hujralar, gumbazli xona (tamaddixona), sagʻana hamda chillaxonadan iborat: hujralar hovlining 2 yonida joylashgan, ular oraligʻida gumbazli xona qad koʻtargan, hovlining janubida shu yerlik eshonning ravoqti sagʻanasi, uning yonida esa 2 m chuqurlikda chillaxona joylashgan. Qishloq xoʻjaligi gumbazi xom gʻishtdan oʻziga xos tuxumsimon shaklda ishlangan. Xonalar tosh oʻchoq bilan isitilgan.

 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Olti Qorliyev

Olti Qorliyev (1909.6.1 — Ashxobod — 1973.11.12) — turkman aktyori, rejissyor, dramaturg. Xalq artisti (1955). Boku teatr texnikumini tugatgan (1931). Turkman drama, opera teatrlarida aktyor, rejissyor, bosh rejissyor boʻlib ishlagan. 1956—60 yillar "Turkmanfilm" direktori. 1957-yildan shu kinostudiyada rejissyor, aktyor. Nuri ("Dursun"). kerim ("Uzoqdagi kelin"), Aldarkoʻsa ("Sehrgar kristall"). choʻpon Durdi va uning oʻgʻli Qadam ("Choʻpon oʻgʻli"), Bayram ("Oila nomusi") kabi rollari bilan turkman kinosi rivojiga munosib hissa qoʻshdi. Rejissyor sifatida "Maxsus topshiriq", "Ayna", "Dadil qadam", "Mahtumquli", "Daryo orti chegara", "Muqom sirlari" singari filmlarni suratga olgan. 1974-yildan "Turkmanfilm" Qorliyev nomi bilan yuritiladi. Turkmaniston Davlat mukofotlari laureati (1966, 1976).

 

Turkum:1909-yilda tugʻilganlar
Turkum:1973-yilda vafot etganlar
Turkum:11-dekabrda vafot etganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha rejissyorlar
Turkum:Sovet erkak aktyorlari
Qorovul (qishloq)

Qorovul – Xorazm viloyati Urganch tumanidagi qishloq, tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi – Urganç (4 km). Qorovuldan viloyat markazi (Urganch şahri) gaça 4 km. Aholisi 10 ming kişiga yaqin (2005). Aholisi va xöjaliklari Shovot, Qirğizyop va boşqa kanallardan suv oladi. Paxta tozalaş, ğişt zavodlari, avtokorxona, „Xorazm – Nurtop“ ip gazlama korxonasi, quriliş taşkilotlari, sut va uzumni qayta işlaş sexlari bor. Kiçik va örta biznes korxonalari, mikrofirmalar işlab turibdi. Umumiy talim, bolalar musiqa, sport maktablari, kasb-hunar kolleji, tuman markaziy kutubxonasi, madaniyat uylari mavjud. Stadion, sport maydonçalari va boşqa sport inşootlari bor. Tuman markaziy kasalxonasi, poliklinika, dorixonalar va boşqa tibbiy muassasalar aholiga xizmat koʻrsatadi. Qorovuldan Urgançgaça avtobus va marşrutli taksilar qatnovi yölga qöyilgan.

 

Turkum:Urganch tumanidagi aholi punktlari
Qosim Shayx xonaqohi

thumb|300px|Qosim Shayx xonaqohida joylashgan jomeʼ masjid (XVI asr)
thumb|300px|Qosim Shayx xonaqohi (XVI asr)
thumb|300px|Qosim Shayx majmuasi, Karmana
thumb|300px|Amir Abdulahadxon daxmasi tashqi tomondan koʻrinishi Oʻzbekistonning Navoiy viloyati Karmana tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (XVI asr). Xonaqohning gʻarb tarafiga 1910—1911-yillarda amir Olimxon tomonidan daxma qurilib, unga amir Abdulahadxon qabri joylashtiriladi. Qosim Shayx xonaqohi xonaqoh, goʻrxona, masjid, ayvon va amir Abdulahadxon daxmasi, hujralar va boshqa xonalardan iborat.
Dastlab Buxoro xonligi hukmdori Abdullaxon II donorligida Qosim Shayx uchun xonaqoh bunyod etilgan (1558). Shayx vafotidan soʻng xonaqohning sharq tarafidagi hovliga dafn etilgan. Xonaqoh chortoq tarhli, qoʻsh gumbazli (poygumbaz balandligi 14 metr), ichki gumbaz osti bagʻallari iroqi muqarnaslar bilan toʻldirilgandir.Tarzining 3 tomoni peshtoqli; janubiy peshtoq hashamatliligi bilan ajralib turadi. 1910-yilda atrofi devor bilan oʻralib, hazira tarzida qoʻshimcha binolar (ziyoratxona, masjid, ayvon va boshqa xonalar) qurilgan.
SSSR davrida boshqa arxitektura yodgorliklari singari Qosim Shayx Azizon majmuasi ham qarovsiz ahvolda qoldi. Majmuadagi koʻplab tarixiy ashyolar izsiz yoʻqoldi, devorlar nurab ketdi. 1999-2000-yillarda Islom Karimovning tashabbusi bilan majmua qaytadan obod maskanga aylantirildi. Bundan tashqari, Sayyid Abdul-Axad Xonning xazirasining asosiy jabhasida mehrob va hujralarga kirish joylari qurilgan. Hozirgi kunda Qosim-Shayxning tarixiy-meʼmoriy majmua muzeyi oʻz ichiga juda koʻp tarixiy eksponatlarni oladi, uning kolleksiyasida 2000 nafardan oshiqroq eksponatlar mavjud. Masjidning markaziy jabhasi yuqori portalga ega boʻlib, unda koʻplab murakkab dekorativ arabcha yozuvlar mavjud.
Bugungi kunda Qosim Shayx xonaqohiga koʻplab turistlar tashrif buyurishmoqda. 

 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
–
Qosim shoshiy

Qosim shoshiy (toʻliq ismsharifi Abu Ali Hasan al-Qosim ibn Imom Abu Bakr Muhammad ibn Ali al Qaffol ash-Shoshiy) (10-asr) — faqih. Qaffol Shoshiyning oʻgʻli. Q.shahridan Xuroson va Iroq faqihlari taʼlim olishgan. Q.Sh. "at-Taqrib fil-furuʼ" ("Furuʼga yaqinlashish") asari tufayli da ulugʻ imomlardan biri sifatida eʼtirof etilgan. Ibn Xallikonning yozishicha, "bu asar shofiʼiy mazhabidagi moʻʼtabar kitoblardan boʻlib, kimning huzurida bu kitob boʻlsa, boshqasining hojati yoʻkdir". Islomshunoslikda Q.shahrining "at-Taqrib" asari turli fiqhiy ni oʻrganish va tadqiq etishda muhim ahamiyat kasb etadi.