Kobul xalqaro aeroporti

Kobul xalqaro aeroporti  – Afgʻoniston poytaxti Kobul shahriga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroport. Shaharning shimoliy qismida joylashgan. Yuzdan ortiq harbiy va fuqarolik samolyotlarini qabul qila oladi. Hozirda BAAning GAAC Holding kompaniyasi hamda Afgʻoniston Transport va fuqaro aviatsiyasi vazirligi tomonidan boshqarilmoqda.

Aeroport dastlab qurilgan hududi nomi bilan Xoʻja Ravosh aeroporti deb nomlangan. 1960-yil Sovet Ittifoqi tomonidan terminal va beton uchish-qoʻnish yoʻlagi qurilgandan keyin Kobul aeroporti deb atalgan. 2014—2021-yillarda sobiq prezident Hamid Karzay sharafiga Hamid Karzay xalqaro aeroporti deb nomlangan. Tolibon hokimyat tepasiga kelgach, aeroport nomi Kobul xalqaro aeroporti deb oʻzgartirilgan.

Dengiz sathidan taxminan balandlikda joylashgan aeroport Hindukush togʻlari bilan oʻralgan. Ariana Airlines va Kam Air aviakompaniyalari uchun aviahab vazifasini bajaradi. Air Arabia, Flydubai va Turkish Airlines kabi xalqaro aviakompaniyalar ham yoʻlovchi tashish xizmatlarini koʻrsatadi.

Aeroport ikkita alohida terminalga ega: biri xalqaro, ikkinchisi mahalliy reyslar uchun moʻljallangan. Hududida ilgari AQSh Qurolli kuchlari va NATOning Xalqaro xavfsizlik yordam kchlari (ISAF), keyinchalik „Qatʼiy qoʻllab-quvvatlash missiyasi“ tomonidan foydalanilgan harbiy bazalar bor. Afgʻoniston Harbiy-havo kuchlari ham aeroportda oʻz bazasiga ega boʻlgan, yoʻlovchilar terminallarida xavfsizlikni Afgʻoniston Milliy xavfsizlik kuchlari taʼminlagan.

2021-yil AQSh boshchiligidagi kuchlar mamlakatni tark etgunicha Eron, Hindiston, Pokiston, Rossiya, Tojikiston, Turkiya, Xitoy, Oʻzbekiston hamba Fors koʻrfazi mintaqasiga muntazam reyslar amalga oshirilgan. Aeroportdan eng koʻp qatnov yoʻnalishi BAAning Dubay shahri boʻlgan va kamida toʻrt aviakompaniya bu yoʻnalishda bir nechta kunlik reyslarni amalga oshirgan.

Kobulga yaqin boshqa yirik aeroportlar sirasiga qoʻshni Parvon viloyatidagi Bagram aviabazasi, sharqda Nangarhor viloyatidagi Jalolobod aeroporti, janubi-sharqda Xost viloyatidagi Xost xalqaro aeroporti hamda shimoli-gʻarbda Bomiyon viloyatidagi Bomiyon aeroporti kiradi.

 Tarixi 
left|thumb|Avro 504 – Afgʻoniston Harbiy-havo kuchlari foydalangan ilk samolyot.
left|thumb|Aeroport tasvirlangan 1968-yilgi afgʻon pochta markasi

Kobul aeroporti 1920-yillarda Omonullaxon davrida qurilgan boʻlib, Afgʻoniston Harbiy-havo kuchlari hamda Afgʻoniston pochtasi samolyotlariga xizmat koʻrsatgan. 1960-yil sovet muhandislari tomonidan modernizatsiya qilingan. Aeroport Xoʻja Ravosh hududida qurilgani sababli mahalliy aholi uni Xoʻja Ravosh aeroporti deb atagan. Xorijiy sayyohlar Afgʻonistonga Kobul aeroporti orqali kela boshlagan. 1978-yilgi Savr inqilobi va ayniqsa, 1979-yilda Sovet Ittifoqining ishgʻolidan soʻng chet ellik sayyohlar tashrifi toʻxtagan.

1979—1989-yillardagi sovet-afgʻon urushida sovetlar tomonidan, Muhammad Najibulloh prezidentligi davrida harbiylar tomonidan foydalanilgan. Aeroport nazorati 1992-yildan keyin fuqarolar urushi davrida turli tomonlar oʻrtasida almashgan. 1996-yil noyabrdan 2001-yil oxiriga qadar Afgʻoniston Islom Amirligini boshqargan Mulla Muhammad Umar aeroportga egalik qilgan. Umar boshchiligidagi tolibon kuchlari 2001-yil oxirida AQShning Afgʻonistonni ishgʻol qilishi ortidan shaharni tark etgan. Tolibon hukumati davridagi xalqaro sanksiyalar ortidan 1990-yillar oxirida aeroport yopilgan va cheklangan miqdorda xalqaro reyslarga xizmat koʻrsatgan.

11-sentyabrdagi terror xurujlari ortidan AQShning Afgʻonistonga bostirib kirishi natijasida Kobul aeroporti AQSh va ittifoqchi kuchlar tomonidan bombardimon qilingan. ISAF nazoratni oʻz qoʻliga olgach, yillar davomida aeroport asta-sekin rivojlantirila boshlandi. 2005-yilda yangi radar tizimi oʻrnatildi va 2010-yilda tizim AQSh Federal aviatsiya boshqarmasi tomonidan yangilandi.
left|thumb|Sovetlar qurgan mahalliy terminal, 2008-yil

2008-yil noyabr oyida Yaponiya xalqaro hamkorlik agentligi (JICA) koʻmagida qurilgan xalqaro reyslarga moʻljallangan 35 million dollarlik yangi terminal ochiladi. Bu terminalda ikkita teletrap bor. Ochilish marosimida Afgʻonistonning oʻsha paytdagi prezidenti Hamid Karzay ishtirok etgan. Yangi terminal 2009-yil iyun oyida rasman xalqaro reyslar uchun xizmat koʻrsata boshlaydi. Mavjud terminal esa qayta taʼmirlanib, mahalliy reyslar uchun moʻljallanadi.

2010-yildan boshlab yoʻlovchilar soni yiliga 100 000 ni yoki kuniga 300 ni tashkil qilgan. 2012-yil boshida radar tizimi Afgʻonistonning butun havo hududini qamrab oladigan darajada yangilandi.

2014-yil oktyabr oyida Afgʻoniston Milliy shoʻrosi xizmatlari va mamlakatni qayta qurishga qoʻshgan hissasini eʼtirof etib, Afgʻonistonning sobiq prezidenti Hamid Karzay nomini aeroportga berishni taklif qiladi. Ushbu qaror yangi prezident Ashraf Gʻani hukumati tomonidan maʼqullangan va aeroport nomi Hamid Karzay xalqaro aeroporti deb oʻzgartirilgan.

Shimoliy tomon garnizoni – Kobul aeroporti majmuasi 2008-yil oktyabr oyida qurib bitkazilgan va AQSh Qurolli kuchlariga topshirilgan. Bu majmua Afgʻoniston Harbiy-havo kuchlari (AAF) uchun qoʻmondonlik inshootlarini oʻz ichiga oladi va turar joy, maʼmuriy, operatsion, texnik xizmat koʻrsatish va dam olish inshootlari bilan jihozlangan. Loyihaga ikkita yangi angar majmuasi, yangi taksi yoʻlagi va panduslar kiradi. Bu joy Afgʻoniston Harbiy-havo kuchlarining bosh qarorgohi va asosiy bazasi (1- yoki 201-eskadriliya) sifatida xizmat qiladi. Birinchi angar inshooti 2008-yil yanvar oyida AAFga topshirilgan, ikkinchi angar esa oʻsha yili qurib bitkazilgan.

 Infratuzilmasi 
thumb|Aeroportda turgan Ariana Afghan Airlines samolyotlari, 2007-yil
thumb|Aeroportning boshqaruv minorasi va Kam Air samolyoti, 2010-yil

Aeroportning ikkita terminali bor: 1960-yil ochilgan dastlabkisi va 2008-yilda ochilgan yangirogʻi. 2008-yil ochilgan terminal xalqaro parvozlar uchun, 1960-yil sovetlar qurgan terminal esa mahalliy parvozlar uchun xizmat koʻrsatadi. Uchish-qoʻnish yoʻlagi boʻylab bir nechta angarlar harbiy samolyotlar uchun moʻljallangan. Fuqarolik yoki tranzit samolyotlari uchun angarlar yoʻq. Aeroportda yettita vertolyot maydonchasi boʻlib, ular asosan harbiylar tomonidan foydalaniladi. Yongʻin oʻchirish uskunasi hozirgi vaqtda suv sigʻimiga ega va yongʻin oʻchoqlarini soʻndirish uchun balandligi gacha yetadi.

 Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar 

 Yana qarang 
 Afgʻoniston aeroportlari roʻyxati

 

 

 PDF on rebuilding the airport
 UK Ministry of Defence images of KBL

Turkum:Afgʻoniston aeroportlari
Turkum:Kobul
Turkum:Afgʻonistonning harbiy obyektlari
Turkum:Afgʻoniston — Sovet Ittifoqi munosabatlari
Turkum:Afgʻoniston-AQSH munosabatlari