Tulane universiteti

Tulane universiteti — rasman Luiziana Tulane universiteti, Amerika Qo‘shma Shtatlarining Yangi Orlean shahrida joylashgan xususiy tadqiqot universiteti. 1834-yilda shifokorlar jamoasi tomonidan Luiziana tibbiyot kolleji sifatida tashkil etilgan, 1847-yilda Luiziana universiteti huzurida keng qamrovli davlat universitetiga aylandi. Muassasa 1884 va 1887-yillarda Pol Tulane va Jozefina Luiza Nyukomning xayriyalari ostida xususiylashtirildi. Tulane universitetining Huquqshunoslik fakulteti va Tibbiyot fakulteti, mos ravishda, Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi 12-eng qadimiy huquqshunoslik va 15-eng qadimiy tibbiyot o‘quv maskanlaridan hisoblanadi.

Tulane 1958-yildan beri Amerika universitetlari assotsiatsiyasi a’zosi bo‘lib, „R1: Doktorantura universitetlari - juda yuqori tadqiqot faoliyati“ toifasiga kiradi. Bitiruvchilar orasida Luiziana shtatining o‘n ikki nafar gubernatori; Amerika Qo‘shma Shtatlarining bitta Oliy sud raisi; Kongressning turli a’zolari, shu jumladan AQSH Vakillar palatasining bir spikeri; Amerika Qo‘shma Shtatlarining ikkita bosh sanitariya vrachi; 23 nafar Marshall stipendiyasi sovrindori; 18 nafar Rodos stipendiyasi sovrindori; 15 nafar Truman stipendiyasi sovrindori; 155 nafar Fulbrayt stipendiyasi sovrindori; hozirda hayot bo‘lgan to‘rtta milliarder; va Kosta-Rikaning sobiq prezidenti bor. Universitetga ikki nafar Nobel mukofoti sovrindori aloqador bo‘lgan.

Tarixi
Tashkil etilishi va ilk tarixi - XIX asr
thumb|left|upright|Pol Tulane, maktabning xuddi shu nomdagi xayriyachisi Universitet 1834-yilda qisman Qo‘shma Shtatlardagi chechak, sariq isitma va vabo qo‘rquvlariga javob sifatida Luiziana tibbiyot kolleji sifatida tashkil etilgan. Universitet o‘sha paytda Janubiy Amerikadagi ikkinchi va Qo‘shma Shtatlardagi 15-tibbiyot maktabiga aylandi. 1847-yilda shtat qonun chiqaruvchi organi Luiziana universitetini davlat universiteti sifatida tashkil etdi va uning tarkibiga huquqshunoslik fakulteti qo‘shilgan. Keyinchalik, 1851-yilda universitet o‘zining birinchi akademik bo‘limini tashkil etdi. Yangi universitet uchun tanlangan birinchi prezident o‘sha paytda Yangi Orleanning taniqli fuqarosi va yepiskop ruhoniysi Francis Lister Hawks edi.

Universitet 1861-yildan 1865-yilgacha Amerika fuqarolar urushi paytida yopilgan. Qayta ochilgandan so‘ng, u janubda mamlakat iqtisodiyotiga ta’sir qilgan uzoq davom etgan qishloq xo‘jaligi inqirozi tufayli moliyaviy qiyinchiliklar davrini boshdan kechirdi. Rivojlanayotgan quruq mahsulotlar va kiyim-kechak biznesining egasi Pol Tulane ta’limni qo‘llab-quvvatlash uchun Nyu-Orleandagi keng ko‘chmas mulkni xayriya qildi. Ushbu xayriya Tulane ta’lim jamg‘armasini (TEF) tashkil etishga olib keldi, uning boshqaruv kengashi yangi universitetni tashkil etish o‘rniga Luiziana universitetini qo‘llab-quvvatlashga intildi. Sobiq Konfederatsiya generali Rendall Li Gibsonning ta’siri ostida, Luiziana shtati qonun chiqaruvchi organi 1884-yilda Luiziana universitetining boshqaruvini TEF ma’muriyatiga o‘tkazdi. Ushbu harakat Luiziana Tulane universitetini yaratdi. Universitet xususiylashtirildi va AQShning davlat muassasasidan xususiy institutga aylantirilgan kam sonli universitetlaridan biriga aylandi. Pol Tulan maktabga qilgan ehsonida muassasaga faqat oq tanli talabalarni qabul qilish shartini qo‘ygan bo‘lib, 1884-yilda qabul qilingan Luiziana qonuni ham bu talabni tasdiqlagan edi. 

1884-yilda Uilyam Preston Jonston Tulanening birinchi prezidenti bo‘ldi. U Robert E. Lee vafotidan keyin Vashington va Lee universiteti prezidenti bo‘ldi. Uilyam Luizianaga ko‘chib o‘tdi va 1880-yilda Luiziana shtat universiteti prezidenti bo‘ldi.
Taniqli odamlari
Tulanda san’at va fan, shuningdek, siyosat va biznes sohalariga hissa qo‘shgan ko‘plab bitiruvchilar bor. Masalan, televideniyedan: Jerri Springer va Ian Terri, adabiyotdan: Jon Kennedi Tul, Pulitser mukofotiga sazovor bo‘lgan „Dunces Konfederatsiyasi“ muallifi, Shirli Enn Grau, badiiy adabiyot uchun Pulitser mukofoti sovrindori va konservativ jurnalist Endryu Breytbart, keyinchalik uning Tulandagi ta’limini yetarli emas deb tanqid qilgan"Camille Paglia's book, Sexual Personae, made me realize how little I really had learned in college." Andrew Breitbart (2011), Righteous Indignation: Excuse Me While I Save the World! NY: Grand Centrual Publishing, , p. 36; biznesdan: Devid Filo, Yahoo! asoschilaridan biri, Jill Biden va Jozef R. Baydenning qizi Eshli Bayden va iqtisodchi va prezident Jorj Bushning ukasi Nil Bush; ko‘ngilochar mashg‘ulotlardan: Loren Xatton, kino aktyori va supermodel va Pol Maykl Gleyzer, Starsky va Hutch televideniyesi aktyori; tasviriy san’atdan: Serxio Rossetti Morosini, rassom va konservator, xalqaro miqyosda mashhur shisha rassomi Mitchell Godet; musiqadan: Londondagi BBC Proms konsertida dirijyorlik qilgan birinchi ayol bo‘lgan dirijyor va bastakor Odalina de la Martinez;

 

 

 Unversitet veb-sayti
 Tulane Athletics veb-sayti

Turkum:AQShdagi universitetlar
Turkum: Luiziana shtatidagi xususiy universitetlar va kollejlar