Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Qomar-uz-Zamon Faridiy Chishtiy

Baba Qomar az-Zamon Faridiy Chishtiy, koʻproq Sarkar Baba Qamar az-Zamon nomi bilan tanilgan (1940-2011) Chishtiy tariqatidan boʻlgan musulmon avliyo hisoblanadi, dindor soʻfiy sifatida tanilgan. Chishtiy Zamoniy tariqati asoschisi va tuzuvchisi ekanligi da keltiriladi. U Pokiston boʻylab va xorijda minglab odamlarga Islom haqida saboq bergan. Chishtiy tariqati „hammani sevish va hech kimdan nafratlanmaslikni“ taʼkidlaydi.

Chishtiy 1940-yil 30-mayda Kasur yaqinidagi Burj Kalanda tugʻilgan. Uning otasi shifokor boʻlgan va sakkiz oylik boʻlganida otasi vafot etdi, onasi esa, taqvodor va jasur ayol boʻlib, Chishtiyni tarbiyalash uchun barcha qiyinchiliklarga duch keldi. U oʻrta maktabgacha taʼlim oldi. Keyinchalik taʼlim boʻlimiga ishga kirib, 1993-yilda nafaqaga chiqqunga qadar oʻqituvchi boʻlib ishladi.

 Chishtiya taʼlimoti 
Bobo Qomar az-Zamon bobo Farid Ganjshakarning muridi (shogirdi) boʻlib, soʻfiylik va valiylik boʻyicha barcha taʼlimni bevosita Kashf orqali undan olgan. Rinaladagi (Okara tumani) dastlabki yillaridan keyin Raiwindga koʻchib oʻtdi.

 Zamoni tariqati 
Chishtiy oxirgi xutbasida oʻzidan keyin Chishtiya tariqatining yangi bir yoʻnalishi boshlanishini eʼlon qilgan va oʻzining kenja oʻgʻli Faxr az-Zamon Chishtiy Zamonini oʻziga xalifa (voris) etib tayinlagan.

 Visol yilligi va Urs 
Chishtiyning visol sanasi Ramazon oyining 27-kuni, 2011-yil 28-avgust soat 05:30 da. Uning visol yubileyi (Urs) har yili 2 kun, 27 va 28-avgust kunlari Raivind yaqinidagi ziyoratgohida nishonlanadi.

Sarkarning „Taʼlimotlari“ kitobining birinchi nashri va uning kundaliklaridan parchalar „Ganjina e Sifat" nomi bilan 2012-yilda nashr etilgan.

 

Turkum:2011-yilda vafot etganlar
Turkum:1940-yilda tugʻilganlar
Muyassar

Muyassar ( — osonlik bilan yuzaga chiqqan, hosil boʻlgan; muvaffaqiyatli; yaxshi natijali) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Muyassar Berdiqulova — oʻzbekistonlik aktrisa;
 Muyassar Razzoqova — xonanda (lirikkoloraturali soprano), Oʻzbekiston (1998), Qoraqalpogʻiston (1999) xalq artisti;
 Muyassar Temirova — atoqli oʻzbek zardoʻzi, Oʻzbekiston qahramoni. Buxoro zardoʻzlik maktabi namoyondalaridan biri. Oʻzbekiston SSR xalq rassomi (1972).

 

Turkum:Oʻzbekcha ayollar ismlari
Muzayyan

Muzayyan ( — ziynatlangan, bezatilgan), Muzayyana — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar va xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Muzayyana Alaviya — oʻzbekistonlik shoira, folklorshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1968).

 

Turkum:Oʻzbekcha uniseks ismlar
Muzaffar (ism)

Muzaffar ( — zafar, gʻalaba qozongan) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Muzaffar Abdiyev — oʻzbek oʻqituvchi va siyosatchi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi IV chaqiriq Qonunchilik palatasi deputati. "Adolat" sotsial-demokratik partiyasi aʼzosi;
 Muzaffar Ali — miniatyurachi musavvir, Hirot miniatyura maktabinmng namoyandasi;
 Muzaffar Erkinov — oʻzbekistonlik rejissyor, ssenariynavis va prodyuser;
 Muzaffar Homidxonov — energetika sohasidagi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1968), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1966), texnika fanlari doktori (1961), professor (1962);
 Muzaffar Kirmonshohiy Qirmisiy — Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi;
 Muzaffar Komilov — oʻzbek davlat arbobi;
 Muzaffar Moʻminov — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Muzaffar Muhamedov — oʻzbekistonlik aktyor va rejissyor;
 Muzaffar Muzaffarov — oʻzbek professional futbolchisi;
 Muzaffar Olimjonov — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Muzaffar Saʼdullayev — oʻzbek aktyori va hunarmand;
 Muzaffar Soliyev — oʻzbekistonlik siyosatchi;
 Muzaffar Tursunxoʻjayev — oʻzbekistonlik koʻzi ojiz paralimpiyachi suzuvchi;
 Muzaffar Xayrullayev — faylasuf olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (1989), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981), Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1991), falsafa fanlari doktori (1966), professor (1967);
 Muzaffar Xoliqov — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Muzaffar Zohidov — sharqshunos, filolog, arabshunos;
 Muzaffar al-Gʻaziynaziy — faqih va olim;
 Muzaffar ibn Kaydar — 9-asrda Abbosiylar xalifaligining Misrdagi noibi boʻlgan;
 Muzaffar mirzo — Husayn Boyqaroning 6-oʻgʻli;
 Muzaffarbek Madrahimov — oʻzbek davlat arbobi;
 Muzaffarbek Toʻraboyev — oʻzbekistonlik dzyudochi.

 Familiyalar 
 Muzaffarov
 Muzaffarova

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Noga Alon

Nola Alon (1956-yil 17-fevralda tugʻilgan) — isroillik matematik. Prinston universitetida matematika professori. Kombinatorika va nazariy informatika sohalariga qoʻshgan hissasi bilan tanilgan.

Alon karyerasi davomida bir necha mukofot bilan taqdirlangan. Xususan, 2024-yil Wolf matematika mukofoti bilan taqdirlangan.
Abu Usmon al-Magʻribiy

Abu Usmon Said bin Salom al-Magʻribiy (forscha: ابوعثمانمغربی) – Kubroviya tariqatining misrlik soʻfiy olimi. Abu Ali al-Kotib tasavvufdan taʼlim bergan. U Hokim an-Nishopuriy kabi mashhur ashʼariy olimlarining ustozi edihttps://sunnah.org/2008/07/18/5-the-great-ashari-scholars/. 983-yilda (hijriy 373-yilda) vafot etgan va Erondagi Nishopur shahrida dafn etilgan. Taxminlarga koʻra, 857-yilda tugʻilgan boʻlishi mumkin, shuning uchun u 130 yoshga qadar yashagan.

 

Turkum:Misr so'fiylari
Nimah Ismoil Navvab

Nimah Ismoil Navvob – saudiyalik shoir, aktivist, fotograf va yozuvchi.

 Biografiya 
Nimah Ismoil Navvob Malayziyada tavallud topgan, asli Saudiya Arabistonidan ekanligi da keltiriladi. U Makka ulamolari sirasiga kiradi. Nimahning otasi Ismoil ibn Navvob, Edinburg universitetining tilshunoslik yoʻnalishi professori sifatida faoliyat yuritgan. Navvob uch tilda gaplasha olgan va otasi Qur’on, arab sheʼrlari va Uilyam Shekspir pyesalari oʻqib bergan. U avval Aramcoda ishlagan.

Nimah Naomi Shihab Nye bilan uchrashganidan keyin sheʼr yozishga ilhomlangan, shuningdek,xalqaro miqyosda nashr etilgan birinchi sheʼri falastinlik bola Muhammad al-Durraning oʻldirilishi haqida boʻlgan. Uning ilk sheʼriyati Falastin va Iroq muammolariga qaratilgan. Navvob she'rlarini ingliz tilida yozadi va uning sheʼriyati yoshlar muammolari, ayollar muammolari, jinsiy aloqa, din va Saudiya madaniyati hamda jamiyatdagi shu kabi muammolarni muhokama qiladi.

Nimahning ikkinchi kitobi „Ruh tuvali: Arabistonning yuragidan tasavvufiy sheʼrlar" asari soʻfiylikdan ilhomlanib, tasavvufiy mavzularni oʻz ichiga olgan asardir.Nimah Ismoil Navvobning ishi, shuningdek , „Toʻlqinni yigʻish: zamonaviy Arabiston koʻrfazi sheʼriyati antologiyasi“ da namoyish etilgan.

Nimahning surati „Aramco World“ va Teodor Fristning „Ayol, erkak va Xudo zamonaviy islomda“ kitoblarida aks ettirilgan. Navvob AQShda nashr etilgan birinchi saudiyalik ayol shoirdir, shuningdek, oʻz asarlarini ochiq imzolagan birinchi saudiyalik shoir sifatida ham eslanadi.

 Ishlari 

 Kitoblari 

 „The Unfurling“ (2004, Selwa Press)
 „Ruh tuvali: Arabiston yuragidan tasavvufiy sheʼrlar" (2012, Tugʻra kitoblari)Reviews:

 Tanlovlari Toʻlqinni yigʻish: Zamonaviy arab koʻrfazi sheʼriyati antologiyasi'' (Ithaca Press, 2011)

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Saudiya Arabistonilik ayol shoirlar 
Turkum:Saudiya Arabistonilik feminist yozuvchilar
Turkum:Islom feminizmi tarafdorlari 
Turkum:Saudiya Arabistonilik soʻfiylar
Turkum:Edinburg universiteti bitiruvchilari
Al-Fazl ibn Navbaxt

Al-Fazl yoki Al-Fazl ibn Navbaxt (Novbaxt deb ham yoziladi), 8-asrda yashagan fors olimi hisoblanadi.

 Hayoti 
Al-Fazl ibn Navbaxt Donolik uyini loyihalagan sobiq zardushtiy Navbaxtning oʻgʻli boʻlgan hamda xalifa Horun ar-Rashid saroyiga olim sifatida faoliyat yuritgan.

 

 
 
 

 
 

 
Turkum:Abbosiylar xalifaligida 8-asr
Ravd al-Jinon

Ravd al-Jinon va Ruh al-Janon (Jannatning salqin shabodasi va Allohning jon uchun nafasi), shuningdek, Tafsir Abu al-Futuḥ deb ham tanilgan, bu hijriy 6-asrda Abu l-Futuh ar-Roziy tomonidan yozilgan Qur’on tafsiridir. Bu kitob yigirma jilddan iborat boʻlib, Imomiy shia taʼkidlagan bizgacha yetib kelgan eng qadimgi fors tilidagi tafsirdir. Muallif muntazam ravishda tasavvufiy mavzularga chuqurroq yondoshadiAbu l-Futuh al-Razi’s entry in Brill Online Encyclopedia of Islam, by Gleave, Robert M.Abu l-Futuh al-Razi’s entry in Encyclopedia Islamica, by Negahban, Farzin.

 Mufassirona yondashuv 
Ravd al-jinon – bu nasihat beruvchi sharhAbu l-Futuh al-Razi’s entry in Encyclopedia Islamica, by Negahban, Farzin.

 
Turkum:Shia tafsirlari
Musharraf

Musharraf ( — sharaf topgan, sharafli; hurmatli, muhtaram; aziz) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar va xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 
 Musharrafa Qosimova – sovet va tojik teatr va kino aktrisasi, Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1974). Tojikiston xalq artisti. SSSR Kinematograflar uyushmasi aʼzosi (1990).

 Familiya 
 Musharrafov
 Musharrafova

 

Turkum:Oʻzbekcha uniseks ismlar
Abu Maʼshar Najih al-Sindiy al-Madaniy

Abu Maʼshar Najih as-Sindiy al-Madaniy (toʻliq ismi: ; 787-yilda vafot etgan) – musulmon tarixchisi va muhaddis olimi. Ibn Isʼhoqning zamondoshi boʻlib, „“ nomli asar yozgan, Bu asarning ayrim parchalari Voqidiy va Ibn Saʼd asarlarida saqlanib qolgan. At-Tabariy undan Bibliyaga oid maʼlumotlar hamda Muhammad paygʻambar va undan keyingi musulmon fathlari boʻyicha xronologik tafsilotlarni keltirishda foydalangan. Ammo uning tomonidan rivoyat qilingan hadislar mutaxassislar tomonidan ishonchsiz deb baholangan

 Hayoti 
Abu Maʼsharning ajdodlari Sindxilardan boʻlgan. Uning oʻzi Yamanda qullikdan ozod qilingan va keyinchalik Madinada yashagan. Hijriy 160-yilda (milodiy 776-yilda) Abu Maʼshar Madinani tark etib, Bagʻdodga koʻchib oʻtgan. U yerda Abbosiylar saroyi aʼzolariga yaqin boʻlgan. Hijriy 170-yilda (milodiy 787-yilda) vafotiga qadar shu yerda yashagan.

 

Turkum:8-asr qullari
Turkum:Madina kishilari
Turkum:787-yilda vafot etganlar
Moʻmin (ism)

Moʻmin ( — eʼtiqod qiluvchi) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Moʻmin Karimov — Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi hamda Shon-sharaf ordeni sohibi;
 Moʻmin Meliyev — oʻzbekistonlik futbolchi;
 Moʻmin Muxitdinov — Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi;
 Moʻmin Oripov — oʻzbekistonlik xonanda, aktyor va qoʻshiqnavis;
 Moʻmin Rizo — oʻzbekistonlik aktyori;
 Moʻmin Salomov — 280-piyoda polki (185-piyoda diviziyasi, 47-armiya, 1-Belorussiya fronti) ogʻir pulemyotlar brigadasi komandiri, serjant, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, uchchala darajadagi „Shuhrat“ ordeni sohibi;
 Moʻmin Sultonov — ganchkor usta, Oʻzbekiston xalqustasi (2000);
 Moʻmin Usmonov — qoʻqonlik davlat va jamoat arbobi. OʻzSSR maorif xalq komissari;
 Moʻmin ibn Abdulloh Bunjikasiy — roviy;
 Moʻmin mirzo — temuriy shahzoda. Badiuzzamonning oʻgʻli. Husayn Boyqaroning nevarasi;
 Moʻminjon Abdullayev — oʻzbek yunon-rum kurashchisi, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. Uch karra Osiyo chempionati gʻolibi, Islom birdamlik oʻyinlari va Yopiq inshootlardagi Osiyo oʻyinlari kumush medali sovrindori. 2018-yil yozgi Osiyo oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritdi. Uchta olimpiada ishtirokchisi;
 Moʻminjon Azimov — sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi;
 Moʻminjon Muhammadjonov — yozuvchi, maʼrifatparvar, jadidchilik harakatining namoyandasi.

 Familiyalar 
 Moʻminov
 Moʻminova

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Abdulloh ibn Shayx al-Aydarus

Tarjimai hol 
Sayyid Abdulloh ibn Shayx al-Aydarus (1609 yilda vafot etgan) 16-asrda yashagan Hazramiy diniy yetakchisiInstitusi Bendahara: Permata Melayu yang Hilang: Dinasti Bendahara Johor-Pahang, Othman, pg 24 „…Acheh yang berasal dari keluarga Naqib (ketua golongan Sayyid) di Hadramaut, Yaman, iaitu Sayyid Zainal Abidin bin Sayyid Abdullah Al 'Aidrus ke dalam keluarga Tun Jenal Bendahara Sekudai (putera Tun Seri Lanang) sebagai menantu telah membawa suatu era baru dalam sejarah pemerintahan keluarga bendahara Johor Lama yang merupakan pewaris kepada keluarga bendahara-bendahara Melaka.“ (The Naqib is one of the religious leaders of a mosque. LAWS OF MALAYSIA, Act 505, pg 12) va Abu Bakr al-Aydarusning avlodi, Bo Alaviyya urugʻining al-Aydarus tarmogʻining taniqli avliyosiAhlul-bait (keluarga) Rasulullah SAW & Raja-Raja Melayu (2001), pg 192, 195The Sufi Orders in Islam (1998), pg 73John Obert Voll, Islam, Continuity and Change in the Modern World: Continuity and Change in the Modern World, pg 72Azyumardi Azra, The origins of Islamic reformism in Southeast Asia: networks of Malay-Indonesian and Middle Eastern 'Ulamā' in the seventeenth and eighteenth centuries, pg 57M. Hasyim Assagaf, Derita putri-putri Nabi: Studi historis Kafaʼah Syarifah, pg 217, 224.

Abdulloh Achex viloyatining eng qadimgi Hazramiy arab koʻchmanchilaridan biri boʻlgan va undan keyin kelgan koʻplab qarindoshlari kabi Acheh viloyatining Naqib „diniy rahbari“ boʻlib xizmat qilganThe Acehnese VOL. I (1906), pg 155Nasihat-Nasihat Semasa Kepegawaiannya Kepada Pemerintah Hindia Belanda (1990), pg 1855. Acheh sultonligi sultoni Alouddin Mansur Siyoh (hukmronlik yillari 1577 – 1585) Abdullohga qizini turmushga berishga koʻndirgan va bu ittifoqdan uning oʻgʻli Zayn al-Obidin tugʻilganAhlul-bait (keluarga) Rasulullah SAW & Raja-Raja Melayu (2001), pg 197, …Tun Habib adalah sebenarnya moyang Tun Habib yang bernama Abdullah Al 'Aidrus yang berkahwin dengan puteri Sultan Alauddin Mansur Syah di Acheh. b) Nama Sultan Alauddin Riayat Syah III (Raja Mansur) yang tertera pada peringatan…Malaysia Kita (1991), pg 304. Keyingi yillarda u oʻz hayotini mahalliy Kampung Pasir Putix qishlogʻida oʻtqazdi va u yerda keksalik chogʻida vafot etdiBendaharas and Temenggungs (1932), pg 58.

Abdullohning oʻgʻli Zayn al-Obidin ham diniy yetakchi boʻldi va Johorga koʻchib keldi, u yerda Sekuday BendaxarasiAhlul-bait (keluarga) Rasulullah SAW & Raja-Raja Melayu (2001), pg 180-1 Tun Jenalning qizi Tun Kaishiga uylandi va Bendahara oilasida qolgani sababli malaycha „Tun Dagang“ ismini oldiAhlul-bait (keluarga) Rasulullah SAW & Raja-Raja Melayu (2001), pg 192 …bernama Sayyid Abdullah Al-Aidrus dan terbukti pernah datang ke Acheh sebelum kembali ke tempat asalnya di Hadramaut. Jika dikaji pula pada sejarah kesultanan Acheh, tarikh kelahiran Sayyid Zainal Abidin cocok pada zaman pemerintahan Sultan Acheh yang bernama Sultan….

 Ali al-Urayziy ibn Jaʼfar as-Sodiq 

 Izohlar 
 Yana qarang 

 

Turkum:Tug'ilgan yili noma'lum bo'lgan kishilar
Turkum:1609-yilda vafot etganlar
Abu Isʼhoq al-Fazoriy

Abu Is’hoq al-Fazoriy (taxminan 804-yilda vafot etgan) – asli iroqlik islom tarixchisi, huquqshunosFuat Sezgin: Geschichte des arabischen Schrifttums . Brill, Leiden 1967. p. 292. Al-Fazārī is in chapter 2, „Fiqh“ on the Independent law schools. pp.516-517 after the section on al-Auzā'ī and not in the chapter „Historiography“, III. Prophetic Biography..

 Hayoti 
Abu Is’hoq al-Fazoriy dastlab Kufada tahsil olgan. Uning ajdodlari Banu FazoriyCf. W. Montgomery Watt: Article Fazāra, in: The Encyclopaedia of Islam, New Edition. Brill, Leiden. Vol. 2, p. 873. qabilasiga mansub boʻlib, Kufada istiqomat qilganlar. Keyinchalik Bagʻdod va Damashqqa koʻchib oʻtgan. Soʻngra Vizantiya imperiyasi bilan chegaradosh MopsuestiyadaFaruq Hammada (1987), pp.53-56 (introduction); The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Brill, Leiden. Vol.6, p.774 (bugungi Turkiya hududida) joylashibArabic: al-Maṣṣīṣa – Yaqut: Ferdinand Wüstenfeld (ed.): K. Mu'ǧam al-buldān. (Geographical Dictionary). Leipzig 1866-1870 s. n. al-Massisa; Vol.5, p.144 (Beirut 1955); The Encyclopedia of Islam. New Edition. Vol. 6, p. 774, u yerda asosan oʻzining ustozlaridan biri boʻlgan al-Avzoiy taʼlimotlariga asoslanib, islomning tashqi siyosat va harbiy qonunlari bilan shugʻullangan. Abu Is’hoq Horun ar-Rashidning urush masalalari boʻyicha maslahatchisi sifatida ham ishlaganFārūq Ḥammāda (1987), 32-33 (introduction). Al-Mizziyning aytishicha, Abu Is’hoq 80 dan ortiq ustozlar qoʻl ostida tahsil olgan.

 

Turkum:805-yilda vafot etganlar
Al-Hasan al-Kotib

A-Hasan ibn Ali ibn Ahmad al-Kotib (vaf. 11-asr) koʻproq al-Hasan al-Kotib nomi bilan mashhur. Fotimiylar shahar hokimiyati kotibi, musiqa faylasufi va Misrning soʻfiy avliyosi ediAnwar-e-Asfiah. Tasavvuf ilmini Rudbariydan oʻrganganComplete Islamic encyclopedia, qasim Mehmood. U oʻzining „Kamol Odob al-gʻina“ kitobi bilan shuhrat qozongan.
Isʼhoq al-Turk

Is’hoq al-Turk – Abu Muslim oʻldirilgandan keyin Xurosonda Abbosiylar xalifaligiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan isyonchi. Is’hoq zardushtiy yoki xurramlik edi. Al-Mansurning buyrugʻi bilan Abu Muslim oʻldirilgandan soʻng, Is’hoq Movarounnahrga qochib, al-Mansurga qarshi qoʻzgʻolon eʼlon qildi. Abu Muslimni zardushtiylikni isloh qilish uchun yuborilgan paygʻambar deb daʼvo qilgan. Abu Muslimga paygʻambarlik yoki ilohiylikni daʼvo qiluvchi koʻplab oqimlardan biri paydo boʻlgan. Yahyo ibn Zayddan tarqalganini daʼvo qilgan. Abbosiylarning Xuroson hukmdori uni tutib qatl ettiradi. Oqim al-Muslimiyya (Abu Muslim Xurosoniyning izdoshlari) nomi bilan tanilishda davom etgan va kelajakda Bobakiya nomi bilan mashhur boʻlgan oqimning asosiy mafkurasini tashkil etgan. Transoxaniya turklari orasiga tez-tez tashrif buyurganligi uchun „Turk“ deb nomlangan.

 Yana qarang 

 Bihafarid
 Ustadh Sis
 Mazdak
 Xurramitlar
 Sunpadh
 al-Muqanna
 Babak Xorramdin
 Afshin
 Maziar

 

Encyclopaedia Iranica, ESḤĀQ TORK.
Moʻmin (maʼnolari)

Moʻmin ( — eʼtiqod qiluvchi):

 Moʻmin — ilk islom davrida Madina jamosi aʼzosi.
 Moʻmin — erkaklar ismi.
Abu al-Umaytir al-Sufyoniy

Abu al-Hasan Ali ibn Abdulloh ibn Xolid ibn Yazid ibn Muoviya ibn Abu Sufyon, shuningdek, Abu al-Umaytir as-Sufyoniy nomi bilan tanilgan. Toʻrtinchi fitna davrida Abbosiylar hukmronligiga qarshi Suriyada koʻtarilgan Umaviylar sulolasining isyonchisi. Oʻzini Mahdiy deb eʼlon qilgan va 811-yilda Umaviy xalifaligini tiklashga harakat qilgan. Abu al-Umaytir Abbosiylar tomonidan tayinlangan Suriyaning hokimi Sulaymon ibn Abu Jaʼfarni Damashqdan quvib chiqargan va shahar hududida yarim mustaqil boshqaruv tizimini joriy etgan. Uning xalifalik daʼvosi tez orada Damashq, Hims va Qinnasrin viloyatlarining ayrim qismlarida, jumladan, Saydo porti va Hims shahrida tan olingan.

 Hayoti 
Abu al-Umaytir xalifalar Yazid I va Muoviya ibn Abu Sufyon avlodlaridan boʻlib, ular Umaviylar sulolasining Sufyoniylar boʻlimiga mansub edi. Aynan shu tarmoq 661—684-yillarda Umaviylar xalifaligiga asos solgan va hukmronlik qilgan. Abu al-Umaytirning bobosi Xolid ibn Yazid bir vaqtlar Umaviylar taxtiga daʼvogar boʻlgan, biroq hokimiyat Umaviylar sulolasining boshqa bir tarmogʻi Marvoniylar qoʻliga oʻtgan. Marvoniylar 750-yilda Abbosiylar tomonidan agʻdarilguniga qadar hokimiyatni saqlab qolgan. Onasi Nafisa binti Ubaydulloh ibn al-Abbos toʻrtinchi xalifa Alining chevarasi boʻlgan. Shunday qilib, Abu al-Umaytir ikki yirik islomiy sulola Umaviylar va Aliylar avlodidan boʻlgan.

 

 

Turkum:Alilar
Turkum:8-asrda tugʻilganlar
Turkum:813-yilda vafot etganlar
Muhammad Qosim Sodiq

Muhammad Qosim Sodiq, odatda Bobo Ji Sarkor (1845-1942) soʻfiy shayxi va taniqli avliyo boʻlib, hozirda Pokistonda joylashgan Mohra Sharif shahridagi Murriy togʻi yaqinida vafot etgan. Qabri oʻsha yerda joylashganP. Lewis. Pirs, shrines and Pakistani Islam. Christian Study Centre, 1985. Pg 22 .

Muhammad Qosim Sodiq yigirma yoshida bir qancha islom ilmlari boʻyicha oʻqishni tamomlagan edi. Oʻqishni tugatgandan soʻng ibodat qilishga, Islom dinini oʻrgatishga ahd qildi.

 

Turkum:1943-yilda vafot etganlar
Turkum:1822-yilda tugʻilganlar
Ahmad Sayid Kazmiy

Sayid Ahmad Sayid Kazmiy (13-mart 1913 – 4-iyun 1986) – pokistonlik islom olimi va soʻfiy boʻlib, sunniy islomning Barelvi harakatiga mansub edi. U 1935-yilda Amrohadan Moʻltonga koʻchib oʻtgan qilgan. U Pokiston harakati, Qur’onning urdu tilidagi tarjimasi va tafsiri hamda hadis taʼlimotiga qoʻshgan hissasi bilan tanilgan. Uning qabri Moʻltondagi 18-asrga oid Shohi hayitgoh masjidi yonida joylashgan.

 Hayoti va taʼlimi 
Ahmad Sayid Kazmiy Hindistonning Uttar Pradesh shtatining Amroha shahrida Sayyid Muhammad Muxtor Ahmad Shoh Kazmiy oilasida tugʻilgan. U dastlabki taʼlimni onasidan olgan. Keyinchalik amakisi unga hadis ilmi boʻyicha sanad (ilmiy ruxsatnoma) bergan va maʼnaviy tarbiya bilan shugʻullangan. Bu taʼlim va tarbiya uning Alloh tomonidan ato etilgan salohiyatlarini yanada sayqallagan.
Abdulloh ibn Ubaydulloh ibn al-Abbos

Abdulloh ibn Ubaydalloh ibn al-Abbos al-Hoshimiy (arabcha:) IX asr abbosiylar siymosi va Yaman hokimi edi. Abbosiylar sulolasining kichik aʼzosi boʻlib, al-Hodiy (hukmronligi 785–786-yillar) va Horun ar-Rashid (789–809-yillar)larning ikkinchi amakivachchasi Abdulloh al-Maʼmun (hukmronligi 813–833-yillar) tomonidan Yamanga hokim etib tayinlangan va Sanoga kelgan. 833-yilda al-Maʼmun vafot etguniga qadar hokim boʻlib qoldi, shundan soʻng viloyatga Abbod ibn al-Gʻamr ash-Shihobiyni masʼul etib tayinlashga qaror qilgan va Iroqqa joʻnab ketgan; ; ..

 

Turkum:9-asr arab shaxslari
Turkum:Yamandagi Abbosiylar hokimiyati
Abu Muhammad al-Anbariy

Abu Muhammad al-Qosim ibn Muhammad ibn Bashar al-Anboriy (milodiy 916/917) – Abbosiylar davrida faoliyat yuritgan nufuzli arab filologi.

 Biografiyasi 
Abu Muhammadning tugʻilgan yili nomaʼlum. Umrining koʻp qismini oʻsha paytda Abbosiylar xalifaligi hukmronligi ostida boʻlgan Bagʻdodda oʻtkazgan. Abu Muhammad Abu Bakr al-Anbariyning (vafoti: 940) otasi edi. Abu Muhammadning lugʻatga oid asarlarining aksariyati yoʻqolgan. Uning bizgacha yetib kelgan yagona asari mashhur arab sheʼriyati antologiyasi boʻlgan „Mufaddaliyot“ga yozgan sharhidir. Ushbu sharh uning oʻgʻli Abu Bakr tomonidan qayta koʻrib chiqilgan va tahrir qilingan.

 

Turkum:916-yilda vafot etganlar
Gʻulom Mohiyuddin Gʻaznaviy

Gʻulom Mohiyuddin Gʻaznaviy (1902-1975) soʻfiy olimi va Neriyan Sharifning birinchi homiysi edi.

1902-yilda Afgʻonistonning Gʻazna shahrida tugʻilgan. Otasining ismi Muhammad Akbar Xon edi. 1975-yil 11-aprel juma kuni Juma namozidan keyin 73 yoshda vafot etdi.

 Yana qarang 
 Alouddin Siddiqiy
 

Turkum:1975-yilda vafot etganlar
Abu Nasr Ahmad ibn Hotim al-Bahiliy

Abu Nasr Ahmad ibn Xotim al-Bohiliy (hijriy 231, milodiy 846-yilda vafot etgan) – arab tilida ijod qilgan shoir va olim.

 Hayoti va faoliyati 
Abu Nasrning hayoti haqida maʼlumotlar juda kam. Al-Bohiliy nisbasi uning Najd qabilasiga mansubligini bildiradi. Uning bir qancha shogirdlari boʻlgan, ayniqsa, Abu al-Abbos Saʼlab ular orasida eng mashhurlaridan edi. Al-Bohiliyning asarlari sharqda Erongacha, gʻarbda al-Andalusgacha tarqalganDavid Larsen, 'Towards a Reconstruction of Abū Naṣr al-Bāhilī’s K. Abyāt al-maʿānī,' in Approaches to the Study of Pre-modern Arabic Anthologies, ed. by Bilal Orfali and Nadia Maria El Cheikh, Islamic History and Civilization: Studies and Texts, 180 (Leiden: Brill, 2021), pp. 37-83 , .. Abu Nasr oʻzining jiyani Abu Abdulloh Muhammad ibn Ziyod Ibn al-Aʼrobiyga nisbatan ochiq norozilik bildirgani haqida koʻplab rivoyatlar mavjud.

Ibn an-Nadimning „Kitob al-Fihrist“ asarida (taxminan 998-yilda yozilgan mashhur kitoblar katalogi) al-Bohiliyga nisbat berilgan bir qancha asarlar tilga olingan, biroq ularning hech biri bugungi kungacha asl shaklida yoki al-Bohiliy nomi bilan saqlanmagan. Unga nisbat berilgan bu asarlardan ayrimlari aslida al-Asmaʼiyning xuddi shu nomdagi avvalgi asarlarining al-Bohiliy tomonidan qayta ishlangan variantlari boʻlishi mumkinDavid Larsen, 'Towards a Reconstruction of Abū Naṣr al-Bāhilī’s K. Abyāt al-maʿānī,' in Approaches to the Study of Pre-modern Arabic Anthologies, ed. by Bilal Orfali and Nadia Maria El Cheikh, Islamic History and Civilization: Studies and Texts, 180 (Leiden: Brill, 2021), pp. 37-83 , ..

 

Turkum:846-yilda vafot etganlar
Abulhasan Ali Rayhoniy

Abulhasan Ali Rayhoniy (-yilda vafot etgan) – eronlik yozuvchi, amaldor va shoir, Abbosiylar xalifasi al-Maʼmun hukmronligi davrida davlat kotibi lavozimida xizmat qilgan.

 

 
 

Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Ahmad ibn Iso ibn Zayd

Ahmad ibn iso ibn Zayd (774 yoki undan keyin tugʻilgan – 854 yoki 861-yilda vafot etgan) – islomiy ilohiyotchi, muhaddis, faqih. Zayd ibn Alining nevarasi, dastlabki Abbosiylar davrida yashagan Alilardan, Zaydiyya mazhabining yetuk ulamolaridan biri sanaladi. Kunyasi Abu Abdulloh, laqabi al-Muxtafiy boʻlgan. Uning otasi Iso Mu’tam al-Ashbal ibn Zayd Zaydiyyaning 13-imomi hisoblanadi. Aksariyat hayotini taʼqib ostida yashirin holda oʻtkazgan. Al-Muxtafiy laqabi unga oltmish yillik hayotini yashirin tarzda oʻtkazgani sababli berilgan.

Ahmad ibn Isa ibn Zaydning rivoyat qilgan hadislari va fiqh sohasidagi fikrlari Muhammad ibn Mansur al-Murodiy tomonidan toʻplangan boʻlib, bu asar „Amali Ahmad ibn Iso va Ulum al-Muhammad“ (arabcha: امالی احمد بن عیسی و علوم آل محمد(ص)) nomi bilan mashhur. Ushbu kitob Zaydiy olimlari va rivoyatchilari tomonidan asosiy dan biri sifatida doimiy eʼtirof etib kelingan.

 Yana qarang 
 Ahmad ibn at-Toyib as-Saraxsiy
 Xalifa ibn Xayyot

 

 

 Huquqiy, tafsir va magʻoziy hadislarda musulmon anʼanalarini oʻrganishni tahlil qilish – Nikolet Boekhoff, Shon V. Entoni
 Iso ibn Zayd (Mutem al Shebal)
Mitranes II

Mitranes II (armancha: Միհրան), shuningdek Mitras nomi bilan ham tilga olinadi, Armavirdagi Quyosh ibodatxonasining Bosh ruhoniysi boʻlgan. Uning hukmdor sifatida hukmronlik qilgan yoki qilmaganligi nomaʼlum, ammo keyingi davrlarda Tigran kabi podshohlar ham bosh ruhoniy, ham hukmdor boʻlishganIran, Armenia and Georgia: Political Contacts. In Cambridge History of Iran, Volume 3.

 

Turkum:Orontiylar sulolasi
Negarestan-e Doro

Negarestan-e Doro  – Abdurrazzoq Beg Donboliy tomonidan, ehtimol 1825/1826-yillarda yozilgan zamonaviy fors shoirlarining tarjimai hollaridan iborat toʻplam.

 

 
 
 

Turkum:Qojarlar adabiyoti
Turkum:19-asr fors kitoblari
Garmkon va Nodardeshirgan

Garmkon va Nodardeshirgan – hozirgi Iroqning shimolida joylashgan soʻnggi Sosoniylar viloyati boʻlgan. Bu viloyat Garamig va Nodardashiragan viloyatlarining birlashmasidan iborat edi. Viloyat haqida birinchi marta 410-yilda Nestorian giparxiyalarida tilga olingan. Viloyatning asosiy shaharlari Kirkuk va Erbil boʻlib, ular Nestorian mitropolitlarining qarorgohlari boʻlgan. Viloyat 637-yilda Eronni arablar bosib olgan paytda qoʻlga kiritilgan.

 
 
 
 

Turkum:Sosoniylar imperiyasi viloyatlari
Qooniy

Mirzo Habibulloh Sheroziy (1808-yil 20-oktyabr — 1854-yil 4 may) — Qooniy taxallusi bilan tanilgan fors shoiri.

 

 

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Sherozda tugʻilganlar
Askarxon Afshar

thumb|Fors elchisi Askarxon Afshar, surat 1808-yil iyuldan 1810-yil aprelgacha Parijda, Madam Vavin tomonidan chizilgan.
thumb|Askarxon Afshar Napoleon I tomonidan Château de Saint-Cloudda (1808-yil 4-sentyabr) qabul qilinmoqda, Benjamin Zix tomonidan chizilgan.
Askarxon Afshar  – Eron elchisi boʻlib, Fors-fransuz ittifoqi davrida Parijga yuborilganNapoleon and Persia Iradj Amini, p.140. U 1808-yil 20-iyulda Parijga kelgan va 1808-yil 4-sentyabrda Napoleon bilan Château de Saint-Cloudda uchrashganPersia and Napoleon A Lecture by Ambassador Iradj Amini (Qajar) at the "Iran Society, " – London, December 17, 1997 . U 1810-yil aprelida ketgan, chunki Fors oʻz navbatida Birlashgan Qirollik bilan ham ittifoq tuzgan, bu vaqtda inglizlar fransuzlarning Napoleon urushlari davomidagi asosiy dushmani edi.

Askarxon Afsharning Parijdagi elchiligi qisman Usmonli elchisi Muhib Afandining elchiligi bilan bir vaqtga toʻgʻri kelgan.

1817-yilda Askarxon general Yermolov boshchiligidagi Rossiya elchixonasining „mehmandor“i (rasmiy rahbari) etib tayinlanganNarrative of a Journey Into Persia… p. 91.

 

Turkum:Eronning Fransiyadagi elchilari
Turkum:19-asr eronlik davlat arboblari
Turkum:Urmiyaliklar
Hasan ibn Hasan

}}
Abu Muhammad al-Hasan ibn al-Hasan ibn Ali al-Hoshimiy (taxallusi Hasan al-Muthanna; ) islom ulamosi va ilohiyotshunos. Hasan ibn Ali va Xavla bintu Manzurning farzandi. Toʻrtinchi xalifa Alining nabirasi va islom paygʻambari Muhammadning evarasi boʻlgan.

Al-Hasan ibn al-Hasan Umaviy xalifa al-Volid I bilan zamondosh boʻlgan.

 Hayoti 
Hasan -yil Madinada tugʻilgan. Otasi Hasan ibn Ali islom paygʻambari Muhammadning nabirasi boʻlib, 661-yilda qisqa muddat xalifalik qilganHasan Muthana ghadeer.org Retrieved 11 Oct 2018The daughter of Imam Hussain islamicblessings.com Retrieved 11 Oct 2018. Hasanning onasi Xavla bintu Manzur Banu Fazora yetakchisi Manzur ibn Zabanning qizi boʻlganThe marriage of Hasan al-Muthanna mehrnews.com Retrieved 11 Oct 2018.

Hasan ibn Musanno Karbalo jangida ishtirok etgan. Ahmad ibn Ibrohim Hasaniy haqida Abu Mihnafdan kelgan rivoyatga koʻra, oʻsha paytda Hasanning yoshi oʻn toʻqqiz yoki yigirmada boʻlganṬabarī, Tārīkh al-umam, vol. 5, p. 469..

Al-Hasan Ashuro kunidaHasan Muthana ghadeer.orgThe daughter of Imam Hussain islamicblessings.com Imom Husayn yonida jang qilib, yaralangan va asir olingan. Hasanni togʻasi Asmo ibn Xorija Fazoriy qutqarib qolgan. Kufada davolanib, tuzalgach, Madinaga qaytganḤasanī, al-Maṣābih, p. 379; Mufīd, al-Irshād, vol. 2, p. 25..

Rivoyatlarga koʻra, Hasan ibn Hasanning amakisi Husayn ibn Ali unga oʻzining ikki qizidan birini, Sukayna yoki Fotimani, xotinlikka tanlash imkoniyatini bergan ekan. Hasan juda uyalib, buvisi Fotimai Zahroga oʻxshagani uchun Fotimani tanlashga qaror qilganThe issue of Hasan al-Muthannaʼs marriage to Imam Hussainʼs daughter mehrnews.com Retrieved 11 Oct 2018.

Xalifa al-Volid maktublar orqali al-Hasan ibn Hasan bilan yozishmalar olib borgan.

 Bolalari 
Sayyid ibn Tovus Hasan ibn Hasan va Imom Hasanning ayrim farzandlari fazilati va oliyjanobligi haqida shunday yozadi: „Bu shunday zotlarki, ularning yuksak maqomi va fazilatlarini barcha musulmonlar eʼtirof etganlar“.

Imom Rizodan rivoyat qilingan Imom Hasan va Imom Husayn avlodlarining davom etishi haqidagi rivoyatning bir qismiga koʻra, Hasan al-Musanno koʻp farzand koʻrgan va Imom Hasanning avlodlari Hasan va Zayd ismli yana bir ukasi orqali davom etgan deb taxmin qilinadi. Zaydning Hasan ismli oʻgʻli bor edi. Bundan tashqari, Hasan al-Musannoning Fotima bintu Husayndan Abdulloh al-Mahd, Ibrohim al-Gʻamr va Hasan al-Musallas ismli oʻgʻillari, Ummu al-Valaddan Jaʼfar va Dovud, Ramla bintu Said ibn Zayddan Muhammad tugʻilgan. Ular Imom Hasanning uchinchi avlodini davom ettirganlar.

Nasab jihatidan ustun boʻlishsa-da, Hasanning avlodlari (zaydiylar va Yaman imomlari mustasno) imomlik uchun jiddiy daʼvo qila olishmadi. Qolaversa, keyinchalik koʻpchilik sunniylikka oʻtdi. Banu Qatoda va Hoshimiylar sulolasi oʻzlarini Hasandan kelib chiqqan deb hisoblaydilar.

 

 
 
 

Turkum:Karbalo jangi
Turkum:Muhammad oilasi
Turkum:7-asr arablari
Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari
Ibn ar-Rumiy

Abulhasan Ali ibn al-Abbos ibn Jurayj , shuningdek, Ibn ar-Rumiy (836-yil Bagʻdodda tugʻilgan – 896-yilda vafot etgan) yunon Georgiyning (Jurayj hamda Jurjis deb ham atalgan) nabirasi boʻlib, Abbosiylar davrida Bagʻdodning mashhur arab tilli shoirlaridan biri boʻlgan.

Yigirma yoshida oʻz sheʼrlari orqali tirikchilik qila boshlagan. Siyosiy doiradagi shaxslardan noib Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Tohir, Abbosiy xalifa al-Muʼtamidning vaziri fors Ismoil ibn Bulbul hamda siyosiy jihatdan taʼsirli boʻlgan nestoriy oila Banu Vahb kabilar homiylik qilishgan. Ar-Rumiyning oʻninchi asrda Mutanabbiy tomonidan ogʻzaki tarzda yetkazilgan Devoni (sheʼrlar toʻplami) Abu Bakr ibn Yahyo as-Suliy tomonidan tartibga solinib, tahrir qilindi. Bu toʻplam as-Suliy qalamiga mansub Kitob al-Avroq asarining muhaddasun (zamonaviy shoirlar) boʻlimiga kiritilgan.

 Hayoti 
Ibn ar-Rumiy Abbosiylar xalifaligi poytaxti Bagʻdodda 836-yilda tugʻilgan. Asl ismi Ali ibn al-Abbos bin George boʻlib, keyinchalik „Ibn ar-Rumiy“ (tarjimasi: „Rumlikning oʻgʻli“) epiteti berilgan. Bu nom otasining yunon ekaniga ishora qiladi. Musulmon boʻlgan.

 Vafoti 
Ibn ar-Rumiy 896-yilda 59 yoshida Bagʻdodda vafot etgan.

 

 
 
 
 
 
 
 El-Huni, Ali A., 'The poetry of Ibn al-Rùmī' (unpublished Ph. D. thesis, University of Glasgow, 1996)
 Ibn al-Rumi, Diwan al-Rumi, 3 vols (Beirut: Dār al-Kutub al-ʻIlmīyah, 2009), , https://archive.org/details/waq74354
 Ibn al-Rūmī, Selections from the Diwan of Ibn Al Rumi (William Penn College, 1977)

Turkum:836-yilda tugʻilganlar
Turkum:896-yilda vafot etganlar
Turkum:Abbosiylar xalifaligi shoirlari
Turkum:Abbosiylar xalifaligining saroyga aloqador kishilari
Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:9-asr arab tilli shoirlar
Turkum:Bagʻdodlik yozuvchilar
Ibn Tabataba

Abu Abdulloh Muhammad ibn Ibrohim Tabataba ibn Ismoil ad-Dibadj ibn Ibrohim al-Gʻamr ibn al-Hasan al-Musanno (815-yil 15-fevralda vafot etgan), shuningdek, Ibn Tabataba 814—815-yillarda Toʻrtinchi fitna davrida Abbosiylar xalifaligiga qarshi muvaffaqiyatsiz Zaydiylar qoʻzgʻolonning ramziy yetakchisi boʻlgan Hasaniy. Ismoil ibn ad-Dibaj Hasan al-Muthannaning nabirasi.

 Hayoti 
Tabataba laqabi yo uning otasi Ibrohimga, yo bobosi Ismoilga berilgan. Rivoyatlarga koʻra, bu laqab ularning nutqidagi nuqson yoki tutilib gapirishi tufayli paydo boʻlgan. Biroq bu atama ogʻzaki nutqda ham ota, ham ona tomondan Aliylar avlodiga mansublikni ifodalash uchun qoʻllangan. Ibn Tabataba Nasr ibn Shabos tomonidan imomlikka nomzod qilib koʻrsatilgunga qadar Madinada yashagan. Shundan soʻng, unda mansabga intilish uygʻonib, Nasr ortidan Iroqqa yoʻl olgan. Biroq u yerda Nasrning hamkorlari Ibn Tabatabaning nomzodligiga qarshi boʻlishdi. Ular Madinaga qaytib ketishi uchun unga oltin dinor taklif qilishdi. Tabataba pul taklifini rad etib, Madinaga tomon yoʻlga chiqqan.

Yoʻlda ekanida al-Husayn qabri atrofida Zaydiylarni toʻplayotgan Abulsarayaning Aliylar qoʻzgʻoloni boshlayotgani haqida xabar topgan. Shundan soʻng, darhol Aliylar tayanchi boʻlgan Kufa shahriga yoʻl olgan. U yerda bir nechta yaxshi qurollanmagan kufaliklarnigina oʻz ishiga jalb eta olgan. Ikki guruh belgilangan kunda Kufa shahri chekkasida, shaharga kirish arafasida uchrashgan. Abulsaraya 814-yil 27-dekabrda (Tabariy bergan maʼlumotlarga koʻra, 815-yil 26-yanvarda) Ibn Tabatabani Moʻminlar amiri deb eʼlon qilib, juma namozidagi xutbada qoʻzgʻolonning asosiy tamoyillarini bayon etgan.

Ibn Tabatabaning qoʻzgʻolondagi roli ramziy boʻlib, asl hokimiyat Abulsaraya qoʻlida edi. Darhaqiqat, zamonaviy olimlar Abulsarayaning harakatlarini Aliylarga sadoqat emas, balki hokimiyatni qoʻlga kiritish uchun Aliylardan shunchaki vosita sifatida foydalanish istagi boshqargan, degan fikrni ilgari surishadi.

Qoʻzgʻolon dastlab muvaffaqiyatli kechib, 815-yil 14-fevralda isyonchilar xalifa al-Ma’munning Iroqdagi noibi al-Hasan ibn Sahl ularga qarshi yuborgan Abbosiylar qoʻshinlarini magʻlubiyatga uchratdilar. Baʼzi da Ibn Tabataba Kufa shahri devorlari tashqarisida jang qilib, yaralangani aytilgan. Tabariy esa Abulsaraya uni zaharlab oʻldirganini taʼkidlagan. Ibn Tabataba oʻlim toʻshagida yotganda oʻz oʻrniga Husayniy Ali ibn Ubaydullohni nomzod qilib koʻrsatgan. Biroq Ali bu taklifni rad etib, Muhammad ibn Zayd nomzodini koʻrsatgan. Ibn Tabataba 815-yil 15-fevralda Kufada vafot etgan.

 Qarindoshlari 
Ibn Tabatabaning avlodlari Kirmon va Efiopiyaga koʻchib oʻtganidan keyingi oila shajarasi haqidagi maʼlumotlar tarixiy da uchramaydi. Ukasi al-Qosim ar-Rassiy XX asrgacha Yamanning katta qismini boshqargan Zaydiy imomlarning Rassiylar sulolasiga asos solgan.

 

 
 
 
 

Turkum:8-asrda tugʻilganlar
Turkum:815-yilda vafot etganlar
Turkum:9-asr arablari
Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:Zaydiy imomlar
Turkum:9-asr xalifalari
Turkum:Abbosiylar xalifaligidagi isyonlar
Turkum:Toʻrtinchi fitna ishtirokchilari
Turkum:Hasaniylar
Turkum:Kufa tarixi
Turkum:Madinaliklar
Turkum:9-asr shialari
Mansoureh Ettehadieh

thumb|Mansureh Ettehodiyehning surati
Mansureh Ettehodiyeh (1934-yil 27-fevralda tugʻilgan; forscha: منصوره اتحادیه)بزرگداشت منصوره اتحادیه برگزار می‌شود دکتر منصوره اتحادیه  – eronlik tarixchi va nashriyotchi. U 1956 va 1979-yillarda Edinburg universitetidan magistr va falsafa doktori ilmiy darajalarini olgan. Uning doktorlik dissertatsiyasi „Eron siyosiy partiyalarining kelib chiqishi va rivojlanishi (1906-1911)“ mavzusida edi. 1963-yildan 2000-yilda nafaqaga chiqqunga qadar u Tehron universiteti Tarix boʻlimida dars bergan.

1983-yilda u „Nashr-e Tarikh-e Iran“ nashriyot uyiga asos solgan boʻlib, u asosan Qojarlar sulolasi davri tarixiga bagʻishlangan. Koʻplab ilmiy ishlardan tashqari, u „Zindigi Bayad Kard“ va „Zindigi Khali Nist“ nomli ikkita roman yozgan. 2000-yilda u, shuningdek, Xalqaro Qojarlar tadqiqotlari assotsiatsiyasi (IQSA) asoschilaridan biri boʻlgan.

 

Turkum:1934-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:20-asr eronlik tarixchilari
Turkum:Eronlik ayol yozuvchilar
Turkum:Eronlik yozuvchilar
Turkum:Eronlik nashriyotchilar
Turkum:Edinburg universiteti bitiruvchilari
Turkum:Tehron universiteti professorlari
Turkum:Eronlik ayol tarixchilar
Habibulloh Ismoiliy

Habibulloh Ismoiliy (forscha:حبیب‌اله اسماعیلی) – eronlik tarixchi boʻlib, hozirda faoliyat yuritmayotgan Oy kitobi: Tarix va geografiya jurnalining bosh muharriri boʻlganتاريخ و جغرافيا: كتاب ماه. (2008). Eron: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، (fors tilida).

 

 
 Oy kitobi: Tarix va geografiya

Turkum:21-asr eronlik tarixchilari
Turkum:Ilmiy jurnal muharrirlari
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Tarix jurnallari muharrirlari
Fotehat-e shahi

Fotehat-e shahi (Fotuhot-i Aminiy deb ham ataladi)  – 1531-yilda Safaviylar Eronida Amini Haraviy tomonidan yozilgan fors tilidagi tarixiy yilnoma. Ushbu asar safaviylar davriga oid birinchi tarixiy yilnoma hisoblanadi. Garchi u umumiy tarix boʻlishi moʻljallangan boʻlsa-da, asosan Shoh Ismoil I hayotiga asosiy urgʻu beriladi va hikoya 1514-yil boshlarida toʻsatdan tugaydi.

 

 
 
 
 
 

Turkum:Safaviy adabiyoti
Turkum:16-asr forscha kitoblari
Nomayi Xusravan

Nomayi Xusravan („Xusravning nomasi“ yoki „Shohlar kitobi“) – Eron tarixi haqida yozilgan tarixiy asar boʻlib, Qojar sulolasidan boʻlgan shahzoda Jaloliddin Mirzo tomonidan milodiy 1868–1872-yillar oraligʻida yozilgan. Nomayi Xusravan asarida Eron tarixi qadimgi davrlardan boshlab Zandlar sulolasigacha yoritilgan.

 

Turkum:Eron kitoblari
Turkum:Qojar adabiyoti
Turkum:19-asr forscha kitoblari
Ernesto Assante

Ernesto Assante (1958-yil 12-fevral - 2024-yil 26-fevral) - italiyalik taniqli musiqa tanqidchisi, esseist va jurnalist. U 90-yillarda "zamonaviy jurnalistikaning payg'ambari" sifatida tanilgan.

 Hayot va martaba 
1958-yil Neapol shahrida tug'ilgan. Assante o'z faoliyati davomida Rim shahridagi radioeshittirishlarda hamda Quotidiano dei lavoratori   it va Il manifesto gazetalarida musiqa jurnalistida ishlagan.  1978-yildan boshlab, u La Repubblica jurnalida bosh muharrir lavozimida ishlagan, shuningdek, uning rasmiy veb-sayti repubblica.it ga asos solgan va Kataweb portaliga rahbarlik qilgan. 

Keyinchalik, u ko'plab nashiyotlarda ishlagan, xususan, Rolling Stone , L'Espresso va Rockol kabi ko'plab kitoblar muallifi, shuningdek, radio va televidenie jurnalisti va vaqti-vaqti bilan boshlovchi, festivalning badiiy rahbari va Rimning Sapienza universitetida o'qituvchilik qilgan. 

Assante 2024-yil 26-fevralda 66 yoshida yurak xurujidan vafot etdi. 

 

Luca Goldoni at Treccani
Moʻtabar

Moʻtabar ( — hurmatli, eʼtiborli) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Moʻtabarxon Qahhorova — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2000).

 Moʻtabar Tojiboyeva — oʻzbekistonlik mustaqil jurnalist va taniqli huquq himoyachisi.

 

Turkum:Oʻzbekcha ayollar ismlari
Isxobod jangi

Isxobod jangi , 940-yilda Ray yaqinidagi Isxobodda Somoniylar qoʻshini, Abu Ali Chag‘oniy boshchiligida, Ziyoriylar va Fayruzoniylarning birlashgan kuchlariga qarshi hujum amalga oshirilgan. Bu kuchlarga amir Vushmgir va Makan ibn Kaki boshchiligidagi qoʻshin qarshilik qilgan. Jangning ilk bosqichida Vushmgir jang maydonidan qochib ketadi va Makanni yolgʻiz qoldiradi. Koʻp oʻtmay, Makanning elita boʻlinmalari yoʻq qilinadi, oʻzi esa boshiga oʻq tegib halok boʻladi va gʻolib Somoniy askarlari tomonidan boshi kesib olinadi. Makanning boshi va koʻplab asir olingan yuqori martabali daylamlik zobitlar bilan birga Somoniylar saroyiga, Buxoroga yuboriladi.

 
 
 
 

Turkum:940-yillardagi urushlar

Turkum:Somoniylar davlati
Turkum:Somoniylar sulolasi ishtirokidagi janglar
Turkum:Ziyoriylar sulolasi ishtirokidagi janglar
Turkum:Ziyoriylar sulolasi
Qartolobod

Qartolobod yoki Kartolobod, – qadimiy qishloq boʻlib, Ekbatanadan (qadimgi Hamadon) 80 mil janubda joylashgan. Ushbu qishloq Sosoniylar davrida tashkil topgan. Unga zardushtiy ruhoniy Mobed Qartir asos solgan boʻlib, shahar aynan uning nomi bilan atalgan. „Qartil“ yoki „Kartil“ – qadimgi „Kartir“ soʻzining yangi forscha talaffuzi, „Obod“ esa shahar, hudud soʻziga teng maʼnoda qoʻllanilgan.

 

Turkum:Sosoniylar shaharlari
Turkum:Hamadon viloyati
Kadusiya

Kadusiya – Kadusiylar yashagan hudud boʻlib, Tanaoksares davrida satrapiya (viloyat) sifatida boshqarilgan.

Moses Coit Tyler va George Rawlinsonning fikriga koʻra, Kadusiya Kaspiy dengizining janubi-sharqiy va janubiy qirgʻoqlari boʻylab choʻzilgan tor hudud boʻlib, hozirgi Gilon va Mozandaronga toʻgʻri keladi. Bu hudud Alburz togʻ tizmasidan tashqarida joylashganligi sababli, Eron platosi tarkibiga kirmaydi. Hududda yirik shahar boʻlmagan boʻlsa-da, uning yeri unumdor, oʻrmonlar va suv iga boy boʻlgan; aholisi esa zich joylashgan. Strabonning yozishicha, Kadusiya Atropatena tarkibiga kirgan.

 

Turkum:Kadusiylar
Abrokom

Abrokom  – Doro I ning oʻgʻli boʻlib, onasi Frataguna edi. U oʻzining tugʻishgan ukasi Giperant bilan birga Leonidning jasadi uchun kurashayotgan spartaliklarga qarshi jangda (Termopil jangi) halok boʻlganGerodot, Histories (Gerodot), vii.224.

 

 
 Gerodot tarixi, 2-jild

Turkum:Termopil jangi
Turkum:Ahamoniylar shahzodalari
Turkum:Ahamoniylar imperiyasining harbiy rahbarlari
Nabi (ism)

Nabi ( — paygʻambar, ilohiy xabar keltiruvchi) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Nabi Abdurahmonov — rejissyor, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (2005-yil). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1994);
 Nabi Gʻaniyev — kinorejissor, oʻzbek kinosining asoschilaridan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944);
 Nabi Hafizov — naqqosh va musavvir, birinchi oʻzbek plakatchisi;
 Nabi Jaloliddin — oʻzbek yozuvchisi va shoiri;
 Nabi Majidov — nevropatolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1978), tibbiyot fanlari doktori (1965), professor (1966);
 Nabi Rahimov — oʻzbekistonlik kino va teatr aktyori;
 Nabi Rizaev — kimyo texnologiyalari va injeneriyasi sohasida faoliyat koʻrsatgan oʻzbek olimi. Texnika fanlari doktori, professor;
 Nabi Ziyadullayev — oʻzbek va rossiyalik olim-iqtisodchi, mintaqaviy va jahon iqtisodiyoti, xalq xoʻjaligini boshqarishni modellashtirish boʻyicha mutaxassis, iqtisodiyotni rivojlantirish boʻyicha metodologiya va strategiyani ishlab chiquvchilardan biri;
 Nabijon Boqiy — yozuvchi, tarjimon va jurnalist;
 Nabijon Hasanov — oʻzbek bastakori va sozandasi (gʻijjak), Oʻzbekiston xalq artisti (1967);
 Nabijon Mingboyev — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, kichik serjant;
 Nabijon Nazirov — fiziolog, radiobiolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981). VASXNIL muxbir aʼzosi (1970), professor (1969);
 Nabijon Qodirov — Rishton kulolchilik maktabining yirik vakili; Oʻzbekiston xalq ustasi (2001);
 Nabijon Qosimov — o‘zbek diplomati va xalqaro iqtisodchi;
 Nabijon Xalilov — dirijyor, kompozitor. Oʻzbekiston xalq artisti (1989).

 Familiyalar 

 Nabiyev
 Nabiyeva

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Xoara (Parfiya)

Xoara (lotincha; Khóara – qadimgi yunon tilidan, qadimgi eroncha *huṷăra- yoki *xṷăra-) – yunon mualliflari tomonidan qayd etilgan shahar yoki qishloq boʻlgan. Ehtimol, bu aholi punkti Xoara tumanining markazi boʻlgan. Strabon tilga olgan „Xoara“ aynan shu shaharni anglatadi, tuman emas. U dastlab Midiya hududiga kirgan, biroq keyinchalik Arshakiylar imperiyasi tomonidan bosib olinib, Parfiyaga qoʻshilgan. Apameya nomli ellinistik shahar ham Xoara tumanida joylashgan edi.

Ushbu joy nomi musulmon geograflar tilga olgan Xuvor (forscha: خوار) nomi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin, u Qumis mintaqasida, Buyuk Xuroson yo‘li boʻyida joylashgan boʻlgan. Bugungi kunda bu hudud zamonaviy Xovar tumani hisoblanadi, uning markazi – Aradon shahri.

 

 
 Livius.org: Choara

Turkum:Eronning sobiq aholi punktlari
Giperant

Giperant  – Buyuk Doro va Fratagunaning oʻgʻli, Kserks Ining ukasi. Miloddan avvalgi 480-yilda Gretsiyaga qilingan ikkinchi bosqinda ishtirok etgan. Gerodotning yozishicha, u Termopil jangining „Chempionlar jangi“ deb nomlangan (Tom Holland tarjimasi) soʻnggi bosqichida boshqa ukasi Abrokom bilan birga jang qilib, Leonidning jasadi uchun kurashayotgan spartaliklar bilan toʻqnash kelganida halok boʻlgan.

 

Turkum:Termopil jangi
Turkum:Yunon-fors urushlaridagi fors shaxslari
Turkum:Ahamoniylar imperiyasining harbiy rahbarlari
Turkum:Ahamoniylar shahzodalari
Abu Mansuriy Shohnomasi

Abu-Mansuriy Shohnomasi yoki Abu-Mansurning Shohnomasi  – Islomiy fathlardan oldingi Fors imperiyasi tarixi va epik voqealarni oʻz ichiga olgan nasriy asar boʻlgan. Ushbu asar Firdavsiyning Shohnoma asari uchun asosiy manba hisoblanadi.

Abu-Mansur Shohnomasi bugungi kunda yoʻqolgan, ammo uning 15 sahifalik kirish qismi saqlanib qolgan. Bu matn fors tilidagi eng qadimgi nasriy namunalardan biri boʻlib, fors adabiyotining eng bebaho yodgorliklaridan biri sanaladi.

Asar Abu Mansur Muhammad topshirigʻi bilan hijriy 346-yilda (milodiy 957-yil) yozilgan. Uni toʻrt nafar mobed yozgan:
 Hirotlik Qadimgi Mox,
 Sistonlik Shopurning oʻgʻli Yazdoddod,
 Nishopurlik Bahromning oʻgʻli Shoxuy Xurshid,
 Tuslik Barzinning oʻgʻli Shodan.

Firdavsiyning asaridan avvalroq, Abu-Mansur Daqiqiy ushbu Shohnomani sheʼr shakliga oʻtkazishga urinib koʻrgan, ammo taxminan 1000 bayt yozganidan keyin vafot etgan. Firdavsiy bu 1000 baytni oʻzining Shohnoma asariga kiritgan.

 

Turkum:Shohnoma
Turkum:X asr fors kitoblari
Turkum:Yo‘qolgan kitoblar
Fath Alishoh yozuvi

thumb|Fath Ali Shoh yozuvi
Fath Alishoh yozuvi (forscha: Katibeh Fathalisha Gojar) – Eronning Ray shahridagi Cheshmeh-Ali manzilida joylashgan. Ushbu yozuv Fath Ali Shoh Qojar hukmronligi davrida yaratilgan bir nechta toshyozuvlardan biri boʻlib, Cheshmeh-Ali tepaligida joylashgan. Fath Alishoh yozuvi Ray shahrining shimolida, Cheshmeh-Ali bogʻi yaqinida va Ray qal’asi ostida joylashgan.

 Yana qarang 
 Rashkan qal’asi
 Ray qal’asi

 

Turkum:Qojar davridagi Eron
Turkum:Cheshmeh-Ali majmuasi
Garrus (sopol buyumlar)

thumb|Namuna, 12–13-asr
Garrus sopol buyumlari – Eronning keramika sanʼatining bir turi boʻlib, Kaspiy dengizining janubi-gʻarbiy qismida joylashgan Garrus tumanidan topilgan namunalar asosida shunday nomlanganGarrus sopol kosasi, metmuseum.org.

 

Turkum:Eron sopol buyumlari
Jahonoro nashidi

thumb|Jahonoro nashidiJahonoro nashidi , shuningdek Tarix-e jahon-oro nomi bilan ham tanilgan, 1563/1564-yillarda Safaviylar davrida kotib va tarixchi Ahmad Gʻafforiy Qazviniy tomonidan yozilgan forscha umumiy tarix asaridir. Bu asar Safaviy shohi Tahmosb Iga bagʻishlangan edi.

Jahonoro nashidi mashhur asar boʻlgan, bu uning koʻplab nusxalari saqlanib qolganidan dalolat beradi. Asar Usmonli turkchasiga tarjima qilinganligi aytiladi. Asar tuzilishi jihatidan Habib us-siyardan ilhomlangan boʻlib, badiiy yoki sheʼriy tasvirlardan koʻra harbiy voqealarga koʻproq eʼtibor berilgan.

 

 
 
 
 
 

Turkum:Safaviy adabiyoti
Turkum:16-asr fors kitoblari
Shahobiddin Muhammad an-Nasaviy

Shahobiddin Muhammad an-Nasaviy (vafoti taxminan 1250-yil) – Xorazmshoh Jaloliddin Manguberdi ning fors kotibi va biografi. Xurosonning Niso shahrida tugʻilgan Nasaviy, Moʻgʻullarning Xurosonga bosqini va Jaloliddinning harbiy sarguzashtlariga guvoh boʻlgan. U bu voqealar haqida 1241-yilda arab tilida asar yozib qoldirgan. Bundan oldin u 1234/1235-yillarda fors tilida yozgan „Nafthat al-masdur“ asarida 123- yilgacha boʻlgan voqealarni yoritib bergan.

 

 
 
 
 

Turkum:1250-yilda vafot etganlar
Turkum:13-asr fors tarixchilari
Turkum:Xorazmshohlar imperiyasi amaldorlari
Mironshohiylar

Mironshohiylar – Oq qoʻyunli qabilasining bir tarmogʻi boʻlib, Sidi-Ahmad ibn Mironshoh Temuriy va Uzun Hasanning qizi Ruqaya-Sultonning nikohidan tashkil topgan.

 

 
 

Turkum:Oq qoʻyunli qabilalari