Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Ovozsiz kino

Ovozsiz kino — kinematografning dastlabki rivojlanish davridagi nomi. Ovozsiz kino davrida filmning tuzilish xususiyatlari, oʻziga xos estetik jihatlari belgilandi. Badiiy filmlar mazmuni va vokealarning rivojlanib borish holati soʻzsiz — faqat tasvir yordamida ochib berilardi. Dastlabki rivojlanish davridagi oʻziga xosligi uning aktyor ijrosi bilan boglik, ifoda vositalari boʻlib, kadr tagiga voqeani tushuntirib beruvchi yozuvlar yozib borilgan. Asosiy ifoda vositalari XX asrning 20-yillarida kino sanʼati asoslari (kinematografik rejalar, suratga olish rakurslari, montajning almashinib turishi, yaxlit asar yaratish, unga loyiq talqin topish va boshqalar) ga suyangan holda ishlab chiqildi. Birinchi ovozsiz filmlar rej.lari fransuz aka-uka Lyumyerlar (hujjatli) va J. Melyes (fantastik ertak) jahon kinosining bosh yoʻnalishini belgilab berdi. Ovozsiz kinoni fransuz "avangard"lari, nemis ekspressionizm vakillari, shuningdek, D. Griffit, Ch. Chaplin, R. Flaerti kabi amerika kinorejissyorlari olib bordilar. A. Nilsen, B. Kiton, M. Linder, Ch.VChaplin, M. Pikford va boshqa Ovozsiz kinoning yetakchi aktyorlari boʻldi.

Oʻzbekistonda ovozsiz kino davri 1925—35-yillarni oʻz ichiga oladi. "Soyabon arava", "Ravot qashqirlari", "Ikkinchi xotin", "Yuksalish" va boshqa dastlabki ovozsiz filmlardir. Xudoybergan Devonov, S. Xoʻjayev, E.Hamroyev, N. Gʻaniyev, K. Yormatov, R. Pirmuhamedov, Y. Aʼzamov, Z.Shokirova, M.Jaʼfarova kabi sanʼatkorlar ovozsiz kino davrida milliy kinoning shakllanishida muhim rol oʻynaganlarOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Kinematografiya tarixi
Ovoskop

Ovoskop (lot. ovum — tuxum va yun. skopeo — qarayman) — tuxumning si-fati tekshiriladigan asbob. U ichiga elektr lampochka oʻrnatilgan, tuxum shaklidagi teshikli gʻilofdan iborat. Tuxum shu teshikka oʻrnatilib tekshiriladi. Novlarga qator terib qoʻyilgan tuxumlarni tekshirish uchun yorituvchi blokli O.-stoldan foydalaniladi. Yangi, sogʻlom tuxum sarigʻi uning mar-kazida joylashgan boʻladi. Inkubatorda ochiltiriladigan tuxumlarni tanlashda, ularni biologik jixatdan nazorat qilishda ham O.dan foydalaniladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ovring

Ovring — Tojikistonning togʻlik hududlarida tik togʻ yon bagʻirlaridan oʻtgan tor yoʻllarning ilmiy adabiyotda qabul qilingan nomi. O. qoyalarni oʻyib, mustahkam qoziklar ustiga shox-shabbalar toʻshab ishlanadi. Oʻtib boʻlmaydigan joylarga osma koʻpriklar quriladi. Tik silliq qoyaga baland zinapoyalar osib qoʻyiladi. Baʼzan qoyaning tepasiga katta qoziqlar qoqiladi, pishiq novdalardan eshilgan arqon halqa shu krziklarga osiladi. Arqon xalqalarning pastki uchiga gʻoʻlalar yotqiziladi. Kishilar ana shu gʻoʻlalar ustidan yuradi. O.lar, asosan, piyoda yurishga moʻljallangan. Baʼzi qismlarida eshak-otlarda oʻtsa ham boʻladi. O.larni tepadan tushgan suv, toshlar va qor koʻchkilari ishdan chiqaradi. Shugʻnon va Rushonda O. marja (marza), parin (parind), Yagʻnobda ra-faq deyiladi. Togʻlarda katta yoʻllar qurilishi munosabati bilan O. oʻz ahami-yatini tobora yoʻqotmokda.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ovulyatsiya

Ovulyasiya (lot. orum — tuxum) — tuxum hujayralarining tuxumdondan tana boʻshligʻiga chiqishi. Urgʻochi sut emizuvchi hayvonlarda va ayollarda O. vaqtida yetuk tuxum hujayrasi boʻlgan Graaf pufakchasi yoriladi va O. davri kechadi. O.ni, asosan, gipofiz gormonlari boshqaradi. Homiladorlik boshlanishi bilan O. toʻxtaydi (yana qarang Hayz). OVXONA — Samarqand viloyati Pastdargʻom tumanidagi soy. Zirabuloq — Ziyovuddin togʻlarining shim. yon bagʻridan boshlanadi. Uzunligi 30 km, havzasining maydoni 24,3 km². Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,28 m³/sek., oqim moduli 11,5 l/sek, km². Suvining asosiy qismi qishning 2-yarmida va erta bahorda oʻtadi. Soydan 4—5 yilda kuchli sel keladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ovchi qushlar

Ovchi qushlar, ovga oʻrgatilgan qushlar — yirtqich hayvonlar va parrandalarni ovlash va havaskorlik sporti maqsadida foydalaniladigan yirtqich qushlar (burgut, lochin, qarchigʻay, qirgʻiy). Oʻrgatilgan Ovchi qushlar bilan ov qilish Oʻrta Osiyoda 10—17-asrlarda, ayniqsa, ommaviy tus olgan. Hozirgi paytda bunday ov Abxaziya va Ajariyada (qir-gʻiy bilan bedana ovlash), Qirgʻiziston va Qozogʻistonda (burgut bilan tulki, quyon va boʻri ovlash, qarchigʻay bilan oʻrdak, gʻoz, qirgʻovul va quyon ovlash), Turkmanis-tonda (baloban bilan oʻrdak, tuvaloq, quyon ovlash) saqlanib qolgan.

Inidan olingan yoki toʻr bilan tutilgan yosh, polopon yirtqich qushlar hurkitilgan ovni qulatish yoki quvib yetish va ovchi yetib kelgunga qadar tu-tib turishga uzoq vaqt oʻrgatiladi. Kuz va qish oylarida tajribali ovchilar burgut bilan 30—40 tagacha tulki ovlashgan. Yirtqich qushlar sonining kamayib ketayotgani tufayli ovchi qushlar bilan ov qilish ham kamayib bormoqda.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ovchilik xoʻjaligi

Ovchilik xoʻjaligi (OʻzRda) -mamlakatdagi ovchilik maydonlarini qoʻriklash, tiklash va undan foydalanish bilan shugʻullanadigan xoʻjalik. Ovchilik xoʻjaligi hukumat qarori bilan tashkil etiladi. Oʻzbekistonda ov qilinadigan joylar "Oʻzbekovchibaliqchi uyushmasi" tasarru-fida. Maydoni—708698 ga (2003). 40 ta Ovchilik xoʻjaligiga shartnoma asosida biriktirib koʻyilgan. Togʻli mintaqalardagi Ovchilik xoʻjaligi lari ixtiyorida 360 ming ga maydon bor. Eng yiriklari Baxmal-Zomin, Gʻova-Olmos, Sangzordon, Qurama, Beldorsoy Ovchilik xoʻjaligilari. Kaklik, bedana, ular, quyon, toʻngʻiz, boʻrsiq va boshqa ovlanadi. Choʻldasht va suvli yerlardagi Ovchilik xoʻjaligilari daryolar va suv omborlari atrofida tashkil etilgan: Aydar, Arnasoy, Zaraf-shon, Oqtepa, Sariqamish, Sirdaryo, Qoraqir, Janubiy Surxon, sharqiy Arnasoy va boshqa Umumiy maydoni 348 ming ga dan ortiq. Bu xoʻjaliklarda yana har xil baliklar va turli suv kushlari, shuningdek, koʻchmanchi qushlar ovlanadi.

Ovchilik xoʻjaligilari faoliyati xoʻjalik hisobi asosida olib boriladi. Ovshunoslar va yegerlar xoʻjalik ishlaridan tash kari biotexnik tadbirlarni amalga oshiradi: qishda yovvoyi hayvonlar va qushlarni qoʻshimcha ovqatlantirish, sunʼ-iy inlar va uyalar qurish, daraxt va buta koʻchatlari oʻtqazish va parvarish qilish ishlari bajariladi. Bir yilda 2-marta hayvonlar va qushlarning miq-dori hisobga olinadi, ularning po-pulyasiyasiga zarar yetkazmasdan ovlash tadbirlari (otiladigan, tutiladigan hayvon va qushlar soni) belgilanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ovshunoslik

Ovshunoslik – ov qilish va ovchilik xoʻjaligi, ovchilik faunasini boyitish va undan samarali foydalanish toʻgʻrisidagi fan. XX asr boshlarida mustaqil fan sifatida shakllangan.

Ov maydonlarini, ovlanadigan hayvonlar va qushlar biologiyasini oʻrganadi, ularni hisobga olish usullari-ni, ov qurollarini ishlatish va ovlash uslublarini ishlab chiqadi, ov tovarshunosligi va ovchilik xoʻjaliklari iqtisodiyoti va uni tashkil etish bilan shugʻullanadi. Ovshunoslikning muhim tadqiqot usullari – hayvonlarni muntazam kuzatish, tabiatda tajribalar oʻtkazish, hayvon qushlarni yashash joyida tamgʻalash, morfofiziologik indikatorlar yordamida hayvonlar populyasi-yasi tarkibini tahlil qilish. O. biologiya, ekologiya, biotsenologiya,, botanika, biogeografiya, iqtisodiyot fanlari bilan uzviy aloqada rivojlanadi. Oʻzbekistonda O. ka oid ishlar ovchilik xoʻjaliklari, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi intlari davlat qoʻriqxonalari va boshqalarda olib boriladi.

Yevropa va Shimoliy Amerika mamlakatlarida Ovshunoslik rivojlangan. Ovshunoslikning eng yirik xalqaro forumi 1953-yilda tashkil topgan Xalqaro biolog-ovshunoslar kongressi har 2 yilda bir marta yigʻiladi.

Ad:. Rusanov Ya., Osnovi oxotovedeniya, M., 1986OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Ovqat hazm qilish tizimi

thumb|Ovqat hazm qilish sistemasi (Odam)
Ovqat hazm qilish sistemasi — odam va hayvonlar organizmida oziqmoddalarning qayta ishlanishi va hazm boʻlishini taʼminlaydigan organlar majmui. Koʻpchilik bir hujayralilar (mas, amyoba)da Ovqat hazm qilish sistemasi.q.s. funksiya-sini ovqat hazm qilish vakuollari bajaradi. Bundan tashqari, ayrim bir hujayralilar (mas, tufelka)da oziq kiradigan (ogʻiz, halqum) va oziq qoldiqlari chiqadigan maxsus teshikchalar ham boʻladi. Tuban koʻp hujayralilar (mas, gʻovaktanlilar, boʻshliqichlilar, ichaksiz turbellariyalar)da oziq maxsus hujayralar ichida hazm boʻladi. Umurtqasiz hayvonlar Ovqat hazm qilish sistemasi q.s. juda xilma-xil. Eng oddiy tuzilgan hayvonlar (boʻshliqichlilar, taroqlilar) Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. ogʻiz teshigi bilan boshlanadigan va shu teshik bilan tamom boʻladigan gastral boʻshliqdan iborat. Koʻpchilik hayvonlar (nemertinalar, toʻgarak chuvalchanglar, mollyuskalar, halqali chuvalchanglar, boʻgʻimoyoqlilar)rz- Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. oldingi, oʻrta va orqa boʻlimlardan tashkil topgan boʻlib, ogʻiz va anal. teshik or-qali tashqi muhit bilan bogʻlangan. Odam va umurtqali hayvonlar Ovqat hazm qilish sistemasiq.s.ning tuzilishi oziqlanish xususiyati va sharoitiga bogʻliq. Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. nayining ol-dingi qismi ixtisoslashib, ogʻiz boʻshligʻi, halqum va qiziloʻngacht hosil qiladi. Ogʻiz boʻshligʻida jagʻlar, tishlar, shilimshiq va soʻlak bezlari, til va boshqa joylashadi. Ovqat hazm qilish sistemasiq-S.ningoʻrta qis-mi hisobidan oshqozon, ingichka ichak, jigar, oshqozon osti bezi vujudga keladi. Ovqat hazm qilish nayining ke-yingi qismi yoʻgʻon ichak, toʻgʻri ichak va anal teshikdan iborat. Qiziloʻngach, oshqozon, ingichka ichak va yoʻgʻon ichak birgalikda ovqat hazm qilish nayini hosil qiladi; uning devori shilim-shiq, seroz va muskul qavatlaridan tashkil topgan. Evolyusiya jarayonida hayvonlar tanasining yiriklashuvi tufayli bilan ovqat hazm qilish nayi shilimshiq qavati yuzasi har xil yoʻl bilan (ichakning uzayib sirtmoq hrsil qilishi, burmalar paydo boʻlishi, shilimshiq qavat vorsinkalarining rivojlanishi, epiteliyning ichak devoriga yoki ichak boʻshligʻiga botib kirishi or-qali) kengayib borgan. Ana shu tariqa juda koʻp sonli mayda (ichak devori) yoki yirik (jigar, oshqozon osti) bezlar hosil boʻlgan. Ovqat hazm qilish nayi shilimshiq qavati ostida himoya funk-siyasini bajaradigan limfoid folli-kulalar joylashgan. Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. qon va limfa tomirlari bilan taʼminlangan. Ovqat hazm qilish sistemasiq.yening funksional faoliyati murakkab neyro-gumoral va gormonal mexanizmlar orqali boshqariladi. Bu jarayonda Ovqat hazm qilish sistemasiq.s.ning oʻz gormonlari asosiy ahamiyatga ega (yana q. Neyro-gumoral regulyasiya, Gormonal regulyasiya).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ovqatlanish gigiyenasi

Ovqatlanish gigiyenasi - gigiyenaning bir tarmogʻi, sogʻlom odamning toʻfi va bekamu koʻst ovqatlanish muammolarini oʻrganadigan fan. Uning mustaqil boʻlimi — dietologiya bemorlar ovqatini oʻrganadi va parhez ovqatlar tarkibini ishlab chiqadi. Goʻdaklik davridagi ovqatlanishni oʻrganish ham O.g.ning mustaqil boʻlimidir. O.g. odamning ovqatlanishini jins, yosh, kasb, mehnat harakteri, jismoniy zoʻriqish, iqlim sharoiti, milliy va boshqa xususiyatlari, turli hududlardagi aholi ovqatining miqdori va sifat tomonlariga bogʻlab oʻrganadi va kishilarning mehnat sharoitiga qarab oziq moddalarga ehtiyojini belgilab beradi.

Ovqatlanish gigiyenasi korxonalarining jamoalari, maktablardagi, maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalar va boshqa muassasalarning bolalar jamoalari uchun ratsional ovqat ishlab chiqish, umumiy ovqatlanish va ovqat sanoati korxonalarida oziq-ovqat masalliqlarini zararli moddalar qoʻshilishidan saqlashga doir taʼsirli sanitariya nazorati usullarini ishlab chiqish, ovqatdan boʻladigan toksikoin-feksiyalar va intoksikatsiyalarning oldini olish tadbirlarini ishlab chiqish, ovqat sanoati, savdo va umumiy ovqatlanish korxonalarini loyihalash, qurish va ishga tushirishni profilaktik sanitariya nazoratiga olish, yangi sanoat tovarlarining vaqtincha texnika shartlari va davlat andozasiga mos ishlab chiqishda qatnashish O.g.ning amaliy vazifalaridir.

O.g. oʻz tadqiqotlarida kimyo, mikrobiologiya, fiziologiya, stomatologiya, iqlimshunoslik va boshqa fanlarning ilmiy maʼlumotlariga tayanadi.

OʻzRda O.g. sohasidagi ilmiy tadqiqotlarni respublika diyetologiya markazi, ToshTIning ovqatlanish gigiyenasi kafedralari, shuningdek, sanitariya-gigiyena ilmiy tadqiqot instituti, lab.lari va boʻlimlari, don, goʻsht va sut, konserva va sabzavot quritish, konditer sanoati va boshqalarning nazorat tarmoklari olib boradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Tibbiyot
Turkum:Ovqatlanish gigiyenasi
Turkum:Tibbiy profilaktika
Ogayo (daryo)

Ogayo yoki Ohayo — AQShdagi daryo, Missisipi daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 1580 km, havzasining maydoni 528,1 ming km². Appalachi togʻlaridan boshlanib, Appalachi platosi va Markaziy tekisliklardan oqadi. Asosiy irmoklari: Kentukki, Kamberlend, Tennesi (chapdan). Oʻrtacha suv sarfi 8000 m³/sek. Qor va yomgʻirdan suv oladi. Yilning sovuq mavsumida toʻlib oqadi, avgust— sentabrda sayozlanib qoladi. Daryo deyarli hamma qismida shlyuzlangan va kema qatnaydi (Luisvill shahri yaqinidagi serostona qismida parallel ravishda kanallar qurilgan). Yirik GESlar bor. Ogayo soqilida Pitsburg, Sinsinnati, Luisvill shaharlari joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:AQShdagi daryolar
Nikolay Ogaryov

Nikolay Platonovich Ogaryov (24-noyabr 1813-yil (6.12), Peterburg – 31-may 1877-yil (12.6), Grinvich (Angliya)) -rus publitsisti, shoiri, jamoat arbobi. 1820-yildan boshlab Moskvada yashagan. 1825—26 yillarda olis qarindoshi A. I. Gersen bilan tanishgan. Dekabristlar harakati va qoʻzgʻolonining bostirilishidan keyin Rossiyada paydo boʻlgan sharoit ular dunyokarashining shakllanishiga katta taʼsir kursatgan. 1831-yilda Ogaryov Moskvadagi tashqi ishlar arxiviga ishga va Moskva universitetiga uqishga kiradi. Ammo oradan bir yil utgach, universitetni tashlab, Gersen va boshqa maslakdoshlari bilan birga fransuz sotsial utopistlari taʼsiriga beriladi. 1834-yilda „hukumatga qarshi toʻgarak“ yigʻilishlarida qatnashgani uchun hibsga olinib, 1835-yilda otasi nazorati ostida yashash sharti bilan Penza gubernya-siga surgun qilinadi. 1838-yilda Kavkazda davolanish paytida A. I. Odoyevskiy va boshqa surgun qilingan dekabristlar bilan tanishadi. 1840-yildan boshlab sheʼr yoza boshlaydi va sheʼrlari V. G. Belinskiy singari tanqidchilar tomonidan iliq kutib olinadi.

Ogaryov 1856-yilda Londonga koʻchib borib, Gersen bilan birga chor hokimiyatiga qarshi siyosiy faoliyat bilan shugʻullanadi. Ular „Polyarnaya zvezda“ („Qutb yulduzi“) almanaxidan tashkari, „Kolokol“ („Bong“), „Golosa iz Rossii“ („Rossiyadan sadolar“) singari nashrlarni chiqarish va tarkatish ishlarini yulga quyadilar. Ogaryov ayni paytda An-gliyadagi yosh rus muhojirlari bilan aloqa oʻrnatadi, qizgʻin siyosiy va adabiy faoliyat bilan shugʻullanadi.

Ogaryov ijodining dastlabki bosqichida romantik sheʼriyat ustuvorlik qilgan. hatto muhabbat va peyzaj lirikasining goʻzal namunalari yaratilgan boʻlsa, keyinchalik publitsistik ohanglar birinchi uringa chiqqan. Muhojirlik lirikasi esa ochikdan-ochiq rus inqilobiy demokratlarining gʻoyaviy kurashlariga xizmat qilgan"Ogaryov Nikolay Platonovich
Jump to navigationJump to search
" OʻzME. Oʻ-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 Stixotvoreniya i poemi, M., 1961.

Turkum:1813-yilda tugʻilganlar
Turkum:1877-yilda vafot etganlar
Turkum:6-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:12-iyunda vafot etganlar
Ogbomosho

Ogbomosho — Nigeriyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Gʻarbiy shtatda. Aholisi 644 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Avtomobil yoʻllari tuguni. Kakao, moyli palma mahsulotlari bilan savdo qilinadi. Hunarmandchilikda har xil gazlama toʻqiladi. Poyabzal fabrikasi, oʻqituvchilar kolleji bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
O. Henry

O. Henry (taxallusi; asl nomi Uilyam Sidni Porter) (1862.2.9, Grinsboro yaqinida, Shimoliy Karolina —1910.5.6, Nyu-York) — amerikalik yozuvchi. Aptekachi, sotuvchi, kitob bezakchisi, noshir va boshqa kasblarda ishlagan; asar, felyetonlar yozishni mashq qilgan (1896-yil gacha), qamoqdaligida (1897—1901) yozgan hikoyalarini O. taxallusi bilan yashirin chop et-tirgan. 1904—10 yillarda 9 novellalar toʻplami („Yonayotgan sham“, „Gʻarb qalbi“, „Yoqimtoy oʻgʻri“ va boshqalar), vafotidan keyin yana 7 tasi bosilib chiqqan. „Kirollar va karam“ (1904) romani sarguzasht-yumoristik novellalardan tashkil topgan. O. amerika hikoyachiligining oʻziga xos tipini yaratdi. Yumorning kuchliligi, kinoya, qiyos, parodiya kabi usullarning koʻp ishla-tilganligi, eng muximi, muallifning oddiy mehnatkash — „kichik inson“ga samimiy muhabbati, olijanoblik va sofdillikni madh etish va boshqa O. hikoyalariga olamshumul shuhrat keltirdi („Toʻrt million“, 1909). Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Gʻ. Gʻulom („Mening oʻgʻrigina bolam“), A. Qaxdor („Anor“) va boshqa oʻzbek hikoyachiligini O. ijodining ilgʻor tomonlari bilan boyitdilarOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1862-yilda tugʻilganlar
Turkum:2-oktyabrda tugʻilganlar
Turkum:1910-yilda vafot etganlar
Turkum:5-iyunda vafot etganlar
Turkum:Amerikalik yozuvchilar
Oglaxti

Oglaxti — Toshtiq madaniyatita mansub qabriston (miloddan avvalgi 1-asr -milodiy 1-asr). Yenisey daryosi boʻyidagi Oglaxti tori etagida joylashgan. 1903-yil A. V. Adrianov, 1969—70 yillarda L. R. Kizlasov tomonidan oʻrganilgan. Kabrlar ustidagi beresta ustunlar, moʻyna, ipak va jundan tikilgan kiyimlar, qalpoqlar, oyoq kiyimlari va boshqa yaxshi saqlanib qolgan. Qabrlarga gips boʻyoqli maskalar (niqoblar) kiydirib mumiyolangan mayyitlar koʻmilgan. Mayyitlar yoniga idish-tovoq, shuningdek, kichik hajmdagi shamshirlar, xanjarlar, sadoqlar, oʻqyoylar, jez qozonchalar va boshqa qoʻyilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Arxeologiya
Turkum:Rossiya tarixi
Turkum:Xakasiya
Oda

Oda (yun. aoide — qoʻshiq) — sheʼriy va musiqiy janr. Yunonistonda paydo boʻlib, tantanavor, koʻtarinki ruxda yaratilgan nasihatomuz xor qoʻshigʻiga nisbatan aytilgan (Pindar va boshqalar). XVII asrdan Yevropa musikasida biror kishi shaʼniga yoki muhim voqea munosabati bilan yaratilgan vokal-cholgʻu musiqa asari. Kantatata yaqin (G. Pyorsell, G. F. Gendel, I. S. Bax, L. Betxoven va boshqalar) hamda cholgʻu joʻrligidagi qoʻshiq (G. F. Teleman, K. F. E. Bax, K. F. Glyuk va boshqalar) mavjud. Hozirda turli shakldagi tantanavor, gimnga yaqin musiqa asari (I. Stravinskiy, S. Prokofyev, A. Shyonberg, M. Burhonov va boshqalar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Odam konstitutsiyasi

Odam konstitutsiyasi, tana konstitutsiyasi (qomati) – odam organizmining oʻziga xos alohida morfologik va funksional xususiyatlari majmui. Tabiiy va irsiy omillarga bogʻliq. Odam konstitutsiyasi tabiat va maʼlum bir jamiyat tuzumi taʼsirida oʻziga xos morfologik va fiziologik xususiyatlarga ega boʻlgan individual belgilar yigʻindisidan vujudga keladi. Odam qomati oʻz avlodi (nasli)dan orttirgan asosiy xususiyatlari zaminida rivojlanadi. Odam konstitutsiyasining har xil boʻlishi nasliga, tashqi muhit taʼsiriga, ijtimoiy sharoitga, kasbiga va iqtisodiy ahvoliga bogliq. Odam konstitutsiyasi morfologiktuzilishiga qarab 3 turga ajratiladi:
a) keng yelkali past boʻylilar; bunday odamlarning yelkalari keng, gavdalari vazmin, baquvvat va tiqmachokdek, qorinlari koʻkragiga nisbatan katta, tananing koʻndalang oʻlchami boʻyicha nisbatan uzunroq boʻladi;
b) uzun boʻyli, tor koʻkraklilar – boʻylari uzun, organizmi zaifroq, vazni yengil, qoʻl va oyoklari uzun, koʻkraklari qorin qismidan katta;
v) oʻrta boʻylilar – past va uzun boʻylilar oraligidagi odamlar.

Odamning qomati uning ichki aʼzolari tuzilishiga ham taʼsir qiladi, jumladan, past boʻyli odamlarning diafragmasi yuqori, uzun boʻylilarda esa hamma aʼzolar hajmi kichik va pastroq joylashgan boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Odam oʻldirish

Odam oʻldirish — qasddan boshqa shaxsni hayotidan mahrum qilish ("The unlawful killing of another human being without justification or excuse.") ("The killing of another person without justification or excuse, especially the crime of killing a person with malice aforethought or with recklessness manifesting extreme indifference to the value of human life."). Jinoyat huquqida shaxsga qarshi qaratilgan eng ogʻir jinoyatlardan biri boʻlib, fuqarolar hayoti xavfsizligini taʼminlovchi ijtimoiy munosabatlarga tajovuz hisoblanadi.

 Oʻzbekistonda 
Odam oʻldirish Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 97-moddasida nazarda tutilgan jinoiy javobgarlikni keltirib chiqaradi. Odam oʻldirish moddiy tarkibli jinoyatlar sirasiga kiradi. Odam oʻldirgan aybdorning harakati yoki harakatsizligi tufayli odam oʻlgan paytdan boshlab tugallangan hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksida javobgarlik belgilangan Odam oʻldirish ni shartli ravishda 3 guruhga ajratish mumkin:
 qonunda nazarda tutilgan yengillashtiruvchi va ogʻirlashtiruvchi holatlarsiz Odam oʻldirish (10 yildan 15 yilgacha ozodlikdan maxrum qilish bilan jazolanadi);
 aybni ogʻirlashtiruvchi holatlarda Odam oʻldirish (ikki yoki undan ortiq shaxsni; xomiladorligi aybdorga ayon boʻlgan ayolni; ojiz ahvolda ekanligi aybdorga ayon boʻlgan shaxsni; xizmat yoki fuqarolik burchini bajarishi munosabati bilan shaxsni yoki uning qarindoshini; boshqa shaxslarning hayoti uchun xavfli boʻlgan usulda; ommaviy tartibsizliklar jarayonida; oʻta shafqatsizlik bilan oʻldirish va boshqa — 15 yildan 20 yilgacha ozodlikdan maxrum qilish yoki oʻlim jazosi bilan jazolanadi);
 aybni yengillashtiruvchi holatlarda Odam oʻldirish (kuchli ruhiy hayajonlanish holatida Odam oʻldirish — 5 yilgacha ozodlikdan maxrum qilish; zaruriy mudofaa chegarasidan chetga chiqib qasddan Odam oʻldirish — 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoki 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish; ehtiyotsizlik orqasida odam oʻldirish — 2 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoki 3 yildan 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi)

 

 

Turkum:Jinoyatlar
Odamato

Odam , Odamato (shuningdek, Abulbashar yaʼni „insoniyat otasi“ deb ham ataladi) – islomga (shuningdek, iudaizm va xristianlikka) koʻra, Alloh tomonidan yaratilgan yer yuzidagi birinchi odam va inson zotining otasi. Qurʼonga koʻra, Alloh Odamatoni loydan oʻzining yerdagi oʻrinbosari (xalifa) sifatida yaratib, unga oʻz ruhidan jon ato etgan.

 Qurʼondagi qissa 
Islomda Odamato birinchi paygʻambar hisoblanadi. Qurʼonga koʻra. Alloh Odamatoga barcha narsalarning nomlarini oʻrgatib, bu bilan uni farishtalardan yuqori qoʻygab va farishtalarga Odamatoga bosh egib sajda qilishni buyurgan. Faqat Iblis sajda qilishdan bosh tortgab. Iblis takabburligi va sarkashligi tufayli jannatdan quvilgan. Odamato jufti haloli Momohavo bilan jannatda yashab, ularga barcha neʼmatlardan yeyishlikka ruxsat berilgab, faqatgina bir daraxtning mevasidan yeyish taqiqlangan boʻladi:

Iblis Odamato bilan Momohavoni aldab, taqiqlangan daraxt mevasini yediradi. Buning jazosi evaziga ular jannatdan chiqarilib, ularning avlodlari yerda yashashga va mehnat qilishga mahkum etiladi.

 

 
 

Turkum:Qurʼondagi paygʻambarlar
Odamsimon maymunlar

thumb
Odamsimon maymunlar, gominoidlar, antropoidlar (Hominoidea, Ahthropomorphidae) – tor burunli maymunlar katta oilasi. Gibbonsimonlar, pongidlar, gominidlar oilalarini oʻz ichiga oladi. Bir qancha belgilari, masalan, gavdasining yirik boʻlishi; dumi, jagʻ orti xaltasi va quymich soʻgalining boʻlmasligi, eshitish chigʻanogʻining tuzilishi bilan Odamsimon maymunlar martishkalarga nisbatan odamga koʻproq oʻxshaydi. Miyasi yirik boʻlib, unda egatchalar va pushtachalar rivojlangan; miya poʻstlogʻining sirti kengaygan. Tishlari odamlarnikiga oʻxshash tuzilgan. Odamlarga oʻxshashlik belgilari ichki organlari (jigar, buyrak va boshqalar)ning tuzilishi, appendiks oʻsimtasining boʻlishida ham koʻzga tashlanadi. Qon guruxlari (O, A, V va AV), qonning immunlik xususiyatlari va organizmda moddalar hamda energiya almashinuvi jarayonlari odamnikiga oʻxshash. Xususan, Odamsimon maymunlarda siydik orqali boshqa sut emizuvchilar va tuban maymunlarga oʻxshash allantoin emas, balki siydik kislotasi ajraladi. Anatomik tuzilishi va fiziologik xususiyatlariga koʻra shimpanze va gorilla odamga koʻproq oʻxshaydi. Buni molekulyar biologiyaga oid tadqiqotlar ham tasdiqlaydi. Masalan, shimpanze bilan odam oʻrtasidagi genlarning 91%, martishka bilan odam oʻrtasidagi genlarning 66% oʻzaro oʻxshash boʻladi. Patologik jarayonlar va infeksion kasalliklar kechishining oʻxshashligi tibbiy va biologik tadqiqotlarni oʻtkazishda shimpanzedan model sifatida foydalanishga imkon beradi. Xayvonlar orasida faqat Odamsimon maymunlarda zaxm va moxov kasalligi paydo qilingan. Boʻgʻozlik va balogʻatga yetish davrlari ham odamlarnikiga oʻxshaydi. Jinsiy dimorfizmning kuchli rivojlanganligi, tana oʻlchami, ancha murakkab xulq-atvori barcha Odamsimon maymunlarni bir-biriga yaqinlashtiradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Odamtosh

Odamtosh — Chatqol tizmasining suvayirgʻich qismidagi dovon. Chirchiq va Ohangaron vodiylarini tutashtirib turadi. 2696 m balandlikda. Dovonga janubi-gʻarbda Kattasoy, janubi-sharqda Yertoshsoy vodiylari boʻylab chiqiladi. Dovon orqali Chatqol daryosining chap irmogʻi Teraklisoydan (Oqbuloq daryosining yuqori qismi) Irtosh daryosiga (Ohangaron daryosining oʻng irmogʻi) oʻtiladi. Dovondan iyundan oktabr gacha chorva mollarini haydab oʻtishda foydalaniladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Dovonlar
Turkum:Oʻzbekiston geografiyasi
Turkum:Toshkent viloyati
Odamtosh gaz-kondensat koni

Odamtosh gaz-kondensat koni – Qashqadaryo viloyati Gʻuzor tumanidagi Odamtosh antiklinal burmasida joylashgan kon. Odamtosh antiklinali jan. -gʻarbdan shim.-sharqqa yoʻnalgan. Qanotlari asimmetrik tuzilgan, shim.-gʻarbiy qanoti tikroq. Yura davri ohaktoshlari boʻyicha antiklinalning uzunligi 14 km, eni 5,2 km, qalinligi 600 m. 1962-yilda konda qidiruv quduqlari burgʻilangan. Yura, boʻr va paleogen davrlariga mansub jinslar mavjud. Yura davri jinslari kontinental va dengiz sharoitida hosil boʻlgan terrigen jinslar, ohaktosh, tuz va angidritdan iborat, umumiy kalinligi 2000 m dan ziyod. Boʻr davri jinslari ham kontinental va dengiz sharoitida hosil boʻlgan shagʻaltosh, qumtosh alevrolit, gil, ohaktoshdan tuzilgan. Paleogen davri jinslari kam tarqalgan, qalinligi 100 m.

Odamtosh gaz-kondensat koni-k.k.da sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan gaz uyumlari yuqori yura ohaktoshlarining 15- va 15-a gorizontlarida topilgan. 15-gorizontdagi gaz uyumlari ohaktoshlarning yuqori gʻovakli qismida joylashgan. Gorizontning umumiy qalinligi 174–270 m, gʻovakligi 3,15%, oʻtkazuvchanligi 245 millidarsigacha, gaz uyumi 1397–1468 m chuqurlikda joylashgan boʻlib, uzunligi 12,2 km, eni 4,4 km. Qatlam bosimi 17,4 at. Gazning zichligi 0,691—0,782, tarkibi 0,10—0,30% vodorod sulfid, 0,4— 7,5% karbonat angidrid, 33,4—87,4% metan va 1,9—11,4% azotdan iborat. Kondensat quyuklashgan suyuq uglevo-dorodlar boʻlib, 1 m3 gaz tarkibida 12—700 sm3 ni tashkil etadi. Kondensatning zichligi 6,9—7,3 g/sm3. 15-a gorizont oʻrtasi mayda, darz ketgan toʻq kulrang ohaktoshlardan iborat boʻlib, 1287– 1210 m chuqurlikda joylashgan. Gorizontning umumiy kalinligi 129 – 173 m. Gʻovakligi 11,6%. Gaz uyumining uzunligi 8,7 km, eni 2,4 km, bosimi 174,4 at.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Gʻuzor tumanidagi konlar
Turkum:Oʻzbekiston gaz konlari
Odamtosh seriyasi

Odamtosh seriyasi – Janubiy Oʻzbekistondagi yuqori boʻr davriga mansub qatlamlardagi stratigrafik birlik. O. M. Akramxoʻjayev, M. Egamberdiyev va H. H. Mirkamolovlar tomonidan 1971-yilda ajratilgan. Odamtosh seriyasi turon va konyak yaruslarining paleontologik qoldiqlariga boy boʻlgan giltosh, mergel hamda oz miqdorda gips, ohaktosh va qumtosh qatlamlaridan tashkil topgan. Odamtosh seriyasi, oʻz navbatida, Gʻozdahana, Chashmaobozon (quyi turon), Dehqonobod, Pachkamar (yuqori turon) va Oqrabot (konyak) mahalliy svitalariga boʻlinadi. Umumiy qalinligi 230–600 metr boʻlib, ostki neft-gazli mahsuldor qatlamlari uchun flyuidlarni toʻsib turuvchi ekran vazifasini bajaradi. Stratigrafik ahamiyatga ega.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Surxondaryo viloyati
Odat

Odat (psixologiyada) – oʻrganish boʻlib qolgan va muayyan vaziyatda bajarish individ uchun ehtiyojga aylangan xattiharakat. Odat stixiyali tarzda shakllanishi, muayyan tarbiya mahsuli boʻlishi, harakterning barqaror xususiyatiga aylanishi, avtomatizm belgilariga ega boʻlishi mumkin. Odatning fiziologik asosi, malakanikn kabi, dinamik stereotip, yaʼni bosh miya katta yarim shari poʻstlogʻidagi nerv sistemasidir. Odat faoliyatning turli soxalari (mehnat, oʻquv, sport va boshqalar)da vujudga kelib, inson xatti-harakatining barcha tomonlari (axloqi, bilish jarayoni, madaniy-maishiy turmushi va boshqalar)ni qamrab oladi. Odat foydali (mas, ertalabki gimnastika) va zararli (mas, chekish) boʻlishi mumkin. Foydali odat shaxening ijobiy hislatlari shakllanishiga yordam beradi. Masalan, mehnat odati mehnatsevarlikni rivojlantiradi. Aksincha, zararli odatlar salbiy xususiyatlarni keltirib chiqaradi. Masalan, vaqtni behuda oʻtkazishdan dangasalik, ishni oxiriga yetkazmaslikdan irodasizlik odatlari kelib chiqadi. Odat tusini olgan xatti-harakatlar kishiga mustahkam singib, uning tabiatiga fazilati yoki illatiga aylanadi. Yoshlikdan ijobiy Odatlarni tarkib toptirib, salbiy odatlarga qarshi kurashish taʼlim-tarbiyaning muhim vazifasidirOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Odat huquqi

Odat huquqi — jamiyatda uzoq vaqt amal qilinaverib, uning aʼzolari uchun oʻrganish boʻlib ketgan va davlat tomonidan ruxsat etilgan, lekin qonunlashtirilmagan tartib-qoidalar (odatlar) majmui. Odat huquqi normalari ijtimoiy normalardan biri boʻlib (ijtimoiy normalarga, shuningdek, huquqiy normalar, axloqiy, diniy normalar ham kiradi), kishilar hayotida yuzaga keladigan ijtimoiy munosa-batlarning aksar qismini tartibga soladi. Odat huquqi oʻzining 2 jihati bilan, yaʼni: xalqning huquqiy ongi, huquqiy mafkurasi bilan chambarchas bogʻlikligi; xalq orasida doimiy takrorlanib turuvchi, ammo yozilmagan, avloddan-avlodga meros boʻlib oʻtuvchi jamiyatning asl qonun-qoidalari ila hamohangligi bilan eʼtiborlidir. Odat huquqi normalari ish muomalasi odatlari, mahalliy odat va anʼanalar shaklida namoyon boʻladi.

Hozirga kelib, Odat huquqi normalari huquqning alohida bir manbai sifatida eʼtirof etilmoqda. Chunonchi, Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi Fuqarolik kodeksi boʻyicha, Odat huquqi normalari ilk bor huquqning manbai sifatida kiritildi. Unga koʻra, tadbirkorlik faoliyatining bironbir sohasida vujudga kelgan va keng qoʻllanadigan, qonun hujjatlarida nazarda tutilmagan xulq-atvor qoidasi, bironbir hujjatda yozilganligi yoki yozilmaganligidan qatʼi nazar, ish muomalasi odati boʻlib hisoblanadi. Fuqarolik qonun hujjatlarida tegishli normalar boʻlmagan taqdirda, bu munosabatlarni tartibga solishda mahalliy odat va anʼanalar qoʻllanadi. Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi Oila kodeksiga koʻra, qonun hujjatlarida oilaviy munosabatlarni tartibga solishga oid tegishli normalar boʻlmagan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlari tamoyillariga zid boʻlmagan mahalliy urfodat va anʼanalar qoʻllanadi.

Mirodil Baratov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oddiy kasr

Oddiy kasr — surat va maxraji butun sonlardan iborat bo'lgan kasr kasr (masalan, 4/5,-5/6,7/3). OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oddiy mehnat

Oddiy mehnat — hech qanday maxsus tayyorgarligi, malakasi, ixtisosi boʻlmagan odamning mehnati. Masalan, yuk tashuvchi va yukni tushirib-ortuvchi, farrosh yoki qorovul bajaradigan ishlar qandaydir tayyorgarlik koʻrishni, muayyan malakaga, qobiliyatga ega boʻlishni talab etmaydi. Shuningdek, odamlarning uyroʻzgʻor va uy-xoʻjalik borasidagi bajaradigan ishlari ham oddiy mehnathisoblanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oddiy oʻgʻit

Oddiy oʻgʻit – tarkibida oʻsimliklar uchun asosiy oziq moddalardan biri boʻlgan oʻgʻit. Bu nom shartli ravishda berilgan. Chunki oddiy oʻgʻit tarkibida asosiy oziq moddalardan tashqari boshqa aralashmalar – oltingugurt, magniy, kalsiy va boshqa mikroelementlar ham boʻlishi mumkin. Masalan, oddiy superfosfatda 14—20% fosfor mavjud, qolgani kalsiy, oltingugurt va boshqa elementlardan iborat. Oddiy oʻgʻit azotli, fosforli, kaliyli va hokazo boʻladi. Qishloq xoʻjaligi ekinlarni oziqlantirish paytida zarur oziq moddalar toʻplamini olish uchun ularni koʻpincha aralashtirish kerakOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Odense

Odense — Daniyadagi shahar va port. Fyun orolining shimoliy qismida. Aholisi 145,1 ming kishi (2000). Odense — mamlakat kemasozlik sanoatining eng katta markazi. Universitet (1964-yildan), X.K.Andersenning Muzey uyi, badiiyot muzeyi, tarix va madaniyat muzeyi, Fyun qishlogʻi-muzeyi va hokazo bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Daniya
Odessa universiteti

Odessa universiteti, II. Mechnikov nomidagi Odessa universiteti — Ukrainadagi qad. universitetlardan biri. Tarixi 1865-yil Odessada tashkil etilgan Novorossiysk universitetidan boshlanadi. 1920-yil Novorossiysk universiteti negizida bir qancha oliy oʻquv yurtlari vujudga keldi. 1933-yil universitet qayta tiklanib, Odessa universiteti deb atala boshlandi. 1945-yil unga rus biolog olimi I. M. Mechnikov nomi berilgan. Universitet fizika, matematika, kimyo, biologiya, geologiya, geografiya, tarix, fi-lol., huquq va boshqa ixtisosliklar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda 10 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ukrainadagi universitetlar‎
Odil sudlov

Odil sudlov – haqiqiy holatni aniqlab, odamlar orasidagi, ular bilan jamiyat va davlat oʻrtasidagi kelish-movchilik va nizolarni faqat sud tomonidan hal etib berilishi. Odil sudlovni amalga oshirish borasida sud mustaqil, uning faoliyatiga bironbir tarzda aralashishga yoʻl qoʻyilmaydi va bunday aralashuv qonunga muvofiq javob-garlikka sabab boʻladi. OʻzRda sud hokimiyati qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatlardan, siyosiy partiyalardan, boshqa jamoat birlashmalaridan mustaqil holda ish yuritadi. Oʻzbekiston Respublikasida sud tizimi 5 yil muddatga saylanadigan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha oliy sudlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi xoʻjalik sudidan, shu muddatga tayinlanadigan fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha viloyat va Toshkent shahar sudlari, fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman, shahar sudlari, harbiy va xoʻjalik sudlaridan iborat.

Odil sudlovni yuritishning konstitutsiyaviy, fuqarolik, xoʻjalik, jinoiy va maʼmuriy belgilangan. Mustaqillik sharofati bilan Odil sudlovni amalga oshirish uchun sud vakolatlarida tub oʻzgarishlar yuz berdi. „Sud toʻgʻrisida“ alohida qonun qabul qilindi (2000-yil 14-dekabr), sud vakolatlari xalqaro andozalarga mos keladigan darajada kengaytirilib, sudlar orqali inson huquklarini va jamiyatning huquqiy negizlarini samarali himoya qilishga imkon beradigan shartsharoitlar yaratilmoqda.

Sud islohoti yoʻsinida Odil sudlovni amalga oshirishning birmuncha takomillashtirilgan protsessual tartibi belgilandi, sudya kadrlar tanlash va joy-joyiga qoʻyish borasida samarali tizimga asos solindi, sud protsessi ishtirokchilarining tengligi qonunda mustahkamlab qoʻyildi. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaning sud hokimiyatiga bagʻishlangan qoidalari Odil sudlovni tashkil etish, sud organlarining davlat mexanizmidagi va jamiyatning siyosiy tizimdagi roli va oʻrni haqidagi masalalarga doir qonunchilik uchun negiz hisoblanadi. Prezident Islom Karimov uqtirganidek, sud islohotini chuqurlashtirish, hokimiyatning mustaqil va qaram boʻlmagan tarmogʻi sifatida butun Odil sudlov tizimini demokratlashtirish – huquqiy davlatni mustahkamlashning yana bir muhim yoʻnalishidir. Ijtimoiy turmushning demokratik instituti tariqasida sudning ahamiyati jiddiy ravishda oshirilishi zarurOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ahmad Odilov

Ahmad Odilovich Odilov (21-iyul 1928-yil, Toshkent) – sozanda (chang), pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1977). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1952). Oʻzbek davlat filarmoniyasi xalq cholgʻu asboblari orkestri sozandasi (1943—57), Toshkent musiqa bilim yurtida oʻqituvchi (1944— 82) va direktor (1957—60). Oʻzbekiston davlat konservatoriyasida oʻqituvchi (1948-yildan), professor (1977), changchilar ansambli tashkilotchisi va rahbari (1971-yildan). Ijro uslubi yuqori badiiy-texnik mahoratiga asoslangan. Keng qamrovli konsert repertuarida oʻzbek xalq kuylari („Gulbahor“, „Tanavor“, „Sharof 1—2“, „Jazoir“, „Kurd“ va boshqalar) va, ayniqsa, oʻzbek va chet el kompozitorlari asarlari keng oʻrin olgan. Chang uchun darsliklar, qoʻllanmalar muallifi. Osiyo va Yevropa mamlakatlarida gastrolda boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Adabiyot 
 Lutfullayev A., Ahmadjon Odilov, T., 1998.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1928-yilda tugʻilganlar
Turkum:21-iyulda tugʻilganlar
Sobir Odilov

Sobir Rahimovich Odilov (1-mart 1932-yil, — Toshkent — 2002-yil.18-iyul) — meʼmor, Odilov oʻzbek meʼmorligi va monumental sanʼatini rivojlantirishga katta hissa qoʻshgan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan binokor (1967). Oʻrta Osiyo politexnika institutini tugatgan (1955). Olmaliq shahri (1955—61) va Toshkent viloyati (1962—66) bosh meʼmori, Toshkent shahri bosh meʼmori (1970—84, 1990—91), "Oʻzbekdavlatqurilish" qoʻmitasi raisi oʻrinbosari (1975—85; 1990 —91). Oʻzbekiston madaniyat yodgorliklarini taʼmirlash ilmiy tadqiqot va loyihalash institutida boʻlim mudiri (1986), direktori (1989). Toshkent shahri bosh plani va Andijon, Jizzax markaz loyihalari (1970, 1980) muallifi. Odilov rahbarligida 80 dan ortiq loyiha (maydon, turar joy, haykal va boshqalar) yaratilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1-martda tugʻilganlar
Turkum:1932-yilda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:18-iyulda vafot etganlar
Turkum:2002-yilda vafot etganlar
Turkum:Toshkentda vafot etganlar
Turkum:Kishilar
Turkum:Oʻzbeklar
Turkum:Arxitektura
Turkum:Toshkent davlat texnika universiteti bitiruvchilari
Turkum:Xalqlar doʻstligi ordeni sohiblari
Turkum:Toshkent meʼmorlarlari
Turkum:Oʻzbekiston meʼmorlarlari
Turkum:Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan quruvchilar
Turkum:Oʻzbekiston shaharsozlari
Hasan Odilov

Hasan Pirmatovich Odilov (24-iyul 1960-yil, Toshkent) — yogʻoch oʻymakori. Oʻzbekiston xalq ustasi (2002). 1982-yildan "Us to" birlashmasida ishlab Odilov Fayzullayevdan yogoch oʻymakorligi sirlarini oʻrgangan. 1991-yildan mustaqil usta. Respublika va xorijiy koʻrgazmalarda oʻzining "islimiy" va "girih" naqshli yogʻoch oʻymakorligi asarlari bilan qatnashib kelmoqda. Toshkentdagi "Toshkent kuranti" binosi zali, Temuriylar tarixi davlat muzeyi, Oliy Majlis binosi zali va boshqa maʼmuriy binolarning yogʻoch oʻymakorligi bezaklarini bajargan. Iqti-dorli ustaning Buxoriy yodgorlik majmui, Toshkentdagi xotira maydonidagi ayvonning ustun bezaklari diqqatga sazovor. Odilovning kursi va xontaxtalari koʻp qirrali, oʻziga xos ishlov berilganligi bilan ajralib turadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston xalq ustalari
Turkum:24-iyulda tugʻilganlar
Turkum:1960-yilda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Onajon Odilxonova

Onajon Odilxonova (28-dekabr 1953-yil, Gurlan tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent pedagogika institutini (hozirgi Toshkent davlat oʻzbek tili va adabiyoti universiteti) tugatgan (1979). 1976-yildan Yangibozor tumanidagi 16-maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:28-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:1953-yilda vafot etganlar
Turkum:Oʻzbekiston oʻqituvchilari
Odimchilar

Odimchilar - kapalaklar turkumiga mansub hasharotlar oilasi. 12 ming turi maʼlum. Qanotlari yoyilganda 14–50 mm. Odimchilar kapalagining rangi boʻgʻiq kulrang, qanotlari katga, hartumchasi rivojlangan, erkagining moʻylovlari patsimon yoki taroqsimon. Qurtlarining qorin oyoklari 2 ta, kamdan-kam 3—4 juft, harakatlanganida dastlab tanasining oldingi qismini ilgari suradi, soʻngra orqa qismini tortib oladi (goʻyo "odimlagandek" boʻladi; nomi ham shundan).
thumb|Peribatodes rhomboidaria

Sugʻorma dehqonchilik mintaqalarida koʻp uchraydi. Odimchilar barglar orqasiga, poʻstloq yoriqlariga, kurtak uchiga bittadan yoki toʻp-toʻp qilib tuxum qoʻyadi. Qurtining rivojlanishi 1—2 oy davom etib, tuprokda, toʻkilgan barglar orasida gʻumbakka aylanadi. Odimchilar oʻsimlik bargi, kurtaklari va boshqa bilan oziqlanadi. Asosan, begona oʻtlar orasida va bedazorlarda hayot kechiradi.

Kurash choralari: bedazorlarga fozalon (1,5 kg/ga), xlorofosning hoʻllanuvchi kukuni yoki texnik xlorofos (1,5 kg/ga), ambushning 25%li emulgirlanuvchi kukuni va boshqa bilan ishlov beriladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar
Odoakr

Odoakr (Odoacer) (taxminan 431 – 493.15.3) – Gʻarbiy Rim imperiyasi imperatori armiyasidagi yollanma german otryadlaridan birining rahbari. Germanlarning skirlar kabilasidan. 476-yil 22 yoki 23 avgustda Gʻarbiy Rim imperiyasining soʻnggi imperatori Romul Avgustulni taxtdan agʻdargan, oʻzini Italiya hokimi deb eʼlon qilgan. 493-yil Odoakr davlati ostgotlar tomonidan zabt etilgan, O. esa oʻldirilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Odob

Odob (arabcha — „adab“ soʻzining koʻpligi) — jamiyatda eʼtirof etilgan xulq normasi.

Shaxs maʼnaviy hayotining tashqi jihatini ifodalaydi va oʻzgalar bilan munosabat (oila, mehnat jamoasi, turli marosimlar)da namoyon boʻladi. Odob negizida axloqning baʼzi tamoyil va meʼyorlari, shuningdek, maqsadga muvofikdik va goʻzallik (estetika) talablari yotadi. Odob kishining jamoat orasida oʻzini qanday tutishi, odamlar bilan qay yoʻsinda muomala qilishi, oʻz turmushi, boʻsh vaqtini qanday tashkil etishi, inson tashqi qiyofasi qanday boʻlishi lozimligiga tegishli qoidalar (masalan, sharm-xayo, kamtarlik, xushmuomalalik, ozodalik singarilar)ni oʻz ichiga oladi. Insonning diniy eʼtiqodi uning odobli boʻlib, kamol topishiga samarali taʼsir koʻrsatadi. Odob taʼlim-tarbiya, amaliy tajriba jarayonida shakllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Odoq

Odoq (oyoq soʻzidan) — daryo va soylar etagi, quyilishi yeri, baʼzan oʻrta oqimi sohillaridagi tekis pastlik yerlar. Odoqlarni toshqin vaqtida baʼzan suv bosadi, yer osti suvlari yuza boʻlib, daryo suvining sathiga qarab oʻzgarib turadi. Tuprogʻi koʻpincha, shoʻrtob botqoq boʻlib, qamish, koʻgʻa, yulgʻun, shoʻra, ajriq bilan qoplanib yotadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oyoq

right|thumb|255x255px|Oyoqlar
Oyoq — tayanch va harakat aʼzosi. Hayvonlarda Oyoqning vujudga kelishi va tuzilishi turlicha boʻlsa ham, bajaradigan vazifasi oʻxshash. Koʻp qilli halqalilarning juda sodda tuzilgan juft oyogʻi muskulli, kalta, lekin serharakatdir. Xordali hayvonlar oyogʻi toq va juft boʻladi. Quruklikda yashaydigan barcha umurtqali hayvonlarda toq Oyoq boʻlmay-di, biroq ular suvda yashashga oʻtsa, toq Oyoq (suzgich qanotlar) qayta vujudga kelishi mumkin (mas, ixtiozavrlar, kitlar va boshqalarda). Toq Oyoq tufayli hayvon suvda muvozanatini saqlaydi, oldinga harakat qiladi va, asosan, oʻzini-oʻzi boshqaradi. Juft Oyoq dastlab baliqlarda paydo boʻlgan, u suvga shoʻngʻish yoki koʻtarilishni boshqaradi va muvo-zanatni saqlaydi.

Har bir Oyoq muskullar yordamida harakatlanuvchi va bir-biri bilan tutashgan togʻayli yoki suyakli skeletdan iborat. Kuruklikda yashaydigan umurtqali hayvonlarning oyoklari 3 boʻlimdan tashkil topgan; Oyoq kamari bilan tutashuvchi yelka (oldingi Oyoqda) yoki son (orqa Oyoqda), bilak (oldingi Oyoqda) yoki boldir (orqa Oyoqda) va panja (oldingi Oyoqda) yoki pay (orqa Oyoqda).

Evolyusiya jarayonida juft Oyoq koʻp oʻzgarishlarga uchragan. Uchar kaltakesaklar, qushlar va koʻrshapalaklarda uchishning taraqqiy etishi tufayli oldingi Oyoq kanotga, dengiz kaltakesaklari, kitsimonlar, kurakoyokli sut emizuvchilarniki kurakka aylangan va hokazo Baʼzan hayvonlarning oldingi oyoklari kovlashga (krotda), ayrimlarini-ki ushlashga (maymunlarda) moslashgan. Funksional ahamiyati kamayishi sa-babli ayrim hollarda juft oyoq yoʻq boʻlib ketgan (mas, ilonbalikdarning qorin suzgich qanoti, kitsimonlar va sirenalarning orka oyoklari, oyoqsiz amfibiyalar hamda barcha ilonlarning ikkala juft oyoklari va hokazo).

Odam da Oyoq suyaklari va muskullari gavdani koʻtarib turishga va turli hamda murakkab harakatlarni bajarishga moslashgan. Shuning uchun oyoq relyefining qoʻlga nisbatan oʻziga xos boʻlishida oyoq suyaklari, muskullari aqamiyatga ega. Oyoq dumba, son, boldir va oyoq kaftidan iborat. Dumba sohasining hajmi katta, boʻrtgan. Son hajmi oʻrta-sidan torayib borgan. Tizza qismi ol-dinga boʻrtgan, orqa sohasida tizza osti chuqurchasi joylashgan. Boldir soxasining orqa qismi muskul hisobiga boʻr-tib, pastga tomon asta kamayib boradi. Oyoq kafti koʻndalang joylashgan, pastki yuzasi yey shaklida boʻlgani uchun harakat osonlashadi.

Oyoq relyefi yosh, jins va odam krmatiga qarab turlicha boʻladi. Oyoq panjasi kaft oldi, kaft va barmoklardan tashkil topgan. Juda koʻp pishiq boylamlar va koʻplab muskullar paylari bilan yaxlitlashgan kaft oldi suyaklari yuqorida boʻrtib chiqqan gumbaz hosil qiladi. Oyoq panjasi boylamlari va muskulining zaiflashishi Oyoq panjasining yassilanishiga sabab boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Zoologiya
Oyoqdumlilar

thumb
thumb
Oyoqdumlilar, ayrimdumlilar, poduralar — tuban yoki birlamchi qanotsiz hasharotlarning eng katta turkumi. 8 mingdan ortiq, Oʻrta Osiyoning dehqonchilik mintaqalarida esa 50 ga yaqin turi maʼlum. Choʻzinchoq tanasining uz. 0,2–2 mm. Qorni boʻgʻimlarga boʻlingan yoki yumaloq; oq, yashil, gunafsha, kulrang, koʻpincha ola-bula dogʻli. Usti tuklar yoki tangachalar bilan qoplangan. 4—6 boʻgʻimli moʻylovlari turli uzunlikda; ogʻiz apparati — kemi-ruvchi yoki sanchib soʻruvchi tipda. 3 juft koʻkrak oyoklari boʻlib, boldir va pan-jalari birlashib ketgan, uchida tirnoqlari bor. 6 boʻgʻimli qorni 3 oʻsimta — qorin naychasi, tayanch va sakrovchi ayridan iborat, sakrab harakatlanadi (tuprokda yashovchi koʻpgina O. sakrovchi ayrilari taraqqiy etmagan yoki butunlay yoʻq); chala oʻzgarish bilan rivojla-nadi. Sernam yerlarda yashaydi. Organik qoldikdar, bir qancha esa tirik oʻsimlik bilan oziqlanadi. Qishloq xoʻjaligi ekinlariga, ayniqsa, dukkakliklarga zarar keltirishi mumkin. Kurash choralari: urugʻlikka, parnik va issiqxonalarga sirtdan taʼsir qiluvchi insektitsidlar (karbofos, keltan) bilan ishlov berish.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 

 Hasharotlar
Oyoqogʻitma koʻli

Oyoqogʻitma koʻli — Buxoro viloyati shimolidagi Oyoqogʻitma qishlogʻi yaqinidagi koʻl. Oyoqogʻitma botigʻida. Oyoqogʻitma koʻliga Buxoro va Navoiy viloyatlari ekin maydonlaridan chiqadigan sizot va oqova suvlardan hosil boʻlgan Shoʻrkoʻl kollektori quyiladi. Suv yuzasi maydoni yoz oylarida 60 km² gacha ortadi, shu vaqtda chuq. 10 m dan ortadi, kuzda suv yuzasi maydoni kichrayadi. Suvi shoʻr. Baliqlarning sazan, doʻngpeshona, laqqa kabi uchraydi. O. atrofi qamishzor, botqoqlik, qushlarga boy.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 

 Oyoqogʻitma botigʻi

 

 

Turkum:Koʻllar
Turkum:Buxoro viloyati geografiyasi
Oyoqsiz amfibiyalar

Oyoqsiz amfibiyalar (Apoda, Gymnopkiona) — suvda hamda quruqlikda yashovchilar turkumi. Bitta chervyaga oilasi kiradi; 170 tur va 37 urugʻga ajratiladi. Afrika, Osiyo va Amerikaning tropik mintaqalarida tar-kalgan. Uzunligi 38—100 sm. Gavdaning shakli va tuzilishi tuproqni kovlab hayot kechirishga moslashgan. Gavdasi chuvalchangsimon, oyoqsiz, koʻndalang halqalarga boʻlingan. Terisi yalangʻoch, koʻp miqdorda shilimshiq bezlar bilan qoplangan. Boshi tanasidan deyarli ajralmagan, koʻzlari kuchsiz rivojlangan boʻlib, dumi kalta. Nogʻora pardasi va oʻrta qulogʻi boʻlmaydi, hid bilish va tuygʻu organlari yaxshi rivojlangan. Koʻpchilik nam tuproqlarda, daryo va koʻllar boʻyida, ayrim suvda yashaydi. Gavdasini ilonga oʻxshab egib harakatlanadi. Umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi. 5 tadan 30 tagacha tuxum qoʻyadi. Bir xillarining tuxumdonidan suvda metamorfoz orqali rivojlanadigan lichinkalar chiqadi. Boshqalarida lichinkaning rivojlanishi tuxum ichida tugallanadi. Suvda yashovchi tirik tugʻadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil