Xristian Demokratiyasi

Xristian Demokratik partiyasi  — Italiyaning 1943-1994 yillardagi siyosiy partiyasi hisoblanadi. 1946-yildan 1992-yilgacha u mamlakatdagi yetakchi siyosiy kuch edi. Bu davrda Xristian Demokratlar Italiya parlamentiga saylovlarda doimiy ravishda birinchi oʻrinni egallab kelar edi. 1945-yil 10-dekabrdan 1994-yil 10-maygacha partiya vakillari Italiya Vazirlar Kengashining doimiy aʼzosi boʻlib, 51 ta oʻrindan holatdan 45 tasida egalik qilgan.

Xristian-demokratik partiya Italiya Xalq partiyasining (1919-1926) mafkuraviy vorisi sifatida tashkil etilgan boʻlib, u xuddi shu ramzga ega boʻlgan salibchilar qalqoni ustiga „Libertas“ soʻzi yozilgan. Xristian DemokratikCotta e Verzichelli. s. 38T. Banchoff. Legitimacy and the European Union. Taylor & Francis, 28.06.1999. s. 126. ISBN 978-0-415-18188-4, markazchiPolitical Systems Of The World. Allied Publishers. s. 117. ISBN 978-81-7023-307-7 „keng qamrovli“ tipdagi partiya James L. Newell; James Newell. The Politics of Italy: Governance in a Normal Country. Cambridge University Press, 28.01.2010. s. 27. ISBN 978-0-521-84070-5, katolik qadriyatlariga, NATO va YIHni qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan. Xristian Demokratik partiyasi Italiya siyosatida 50 yil davomida hukmronlik qildi, u 1994-yildaTangentopoli janjali fonida partiya yoq boʻldi. XDPning 16 aʼzosi Italiya Bosh vaziri lavozimida ishlagan.

Xristian-demokratik partiya tarqatib yuborildi va kichik partiyalarga tarqalib ketdi, jumladan Italiya xalq partiyasi, Xristian-demokratik markaz, Birlashgan xristian-demokratlar, Xristian-demokratlar ittifoqi va markazni tuzdilar. Bugungi kunda sobiq xristian-demokratlar oʻzining yoʻnalishlariga binoan asosan oʻng markazchi Forza Italia partiyasi, Markazning markazchi ittifoqi va markaziy chap Demokratik partiya bilan uzviy bogʻlangan.

 Tarixi 

 Dastlabki yillar 
Xristian demokratlarning mafkuraviy salafi Italiya xalq partiyasi 1919-yilda katolik ruhoniysi Luidji Sturzo tomonidan yaratilgan, u Italiya xristian demokratiyasining otalaridan biri hisoblanadi. Yangi partiya Italiyada sotsialistik kayfiyatning kuchayishidan xavotirda boʻlgan Papa Benedikt XV tomonidan qoʻllab-quvvatlanar edi. Xalq partiyasi qisqa vaqt ichida 20 dan ortiq kishini jamlagan holda mamlakatning yetakchi siyosiy kuchlaridan biriga aylandi. 1926-yil noyabr oyida partiya rahbarlarining bir qismi Benito Mussolinini qoʻllab-quvvatlaganiga qaramay, Xalq partiyasi fashistik hokimiyat tomonidan tarqatib yuborildi.

„Hamma narsani qamrab oluvchi“ turdagi partiya sifatida Italiya XDP boshqa Yevropa xristian-demokratik partiyalaridan, masalan, Germaniya Xristian Demokratik Ittifoqidan farq qilar edi, ular asosan konservativ oʻng markazchi partiyalar edi, Italiya Xristian Demokratlari esa nafaqat konservatorlarni, balki oʻz ichiga olgan. sotsial-demokratik va liberal elementlarni oʻzida jamlagan edi.

 Mafkura 
Xristian-demokratik partiya mafkurasining katolik ijtimoiy taʼlimoti, XIX asr xristian-demokratik taʼlimotlari, shuningdek, Italiya xristian demokratiyasi asoschilari Romolo Murri va Luidji Shturzoning gʻoyalaridan edi. Partiyaning ijtimoiy-siyosiy taʼlimoti 1891-yilda Rim papasi Lev XIII tomonidan yozilgan " Rerum Novarum " va 1931-yilda Rim papasi Piy XI tomonidan yozilgan " Quadragesimo Anno " nomli papalik taʼlimotiga tayamilgan edi.

Iqtisodiyotda raqobatdan koʻra hamkorlikni afzal koʻrdi, ijtimoiy bozor iqtisodiyoti modelini qoʻllab-quvvatladi va sinfiy kurashning gʻoyasini rad etdi. Partiya ijtimoiy tabaqalar oʻrtasidagi hamkorlikni yoqlab chiqdi. Partiya mafkurasining muhim qismi sotsializm va kommunizmga qarshi „katoliklarning siyosiy birligi“ tamoyili boʻlib, unga koʻra partiya barcha italyan katoliklarini, ham oʻng, ham chapni birlashtirishga harakat qildi, aksariyat masalalarda markazlashtirilgan pozitsiyani egalladi.

 Fraksiyalar 
Dastlabki yillarda XDPda Alcide de Gasperi, Juzeppe Pella, Ezio Vanoni va Mario Sselba kabi siyosatchilar vakili boʻlgan liberal-konservativ qanot hukmronlik qilgan edi. 1950-yillarning ikkinchi yarmida partiyada Amintore Fanfani boshchiligidagi progressiv qanoti birinchi oʻringa chiqib oldi.. Ularga asosiy liderlari Antonio Segni va Fernando Tambroni boʻlgan oʻnglar qarshi chiqdi. Ilgʻor qanotning ittifoqchilari chap qanot xristian-demokratlar boʻlib, ular orasida Xalq partiyasi vakillari Jovanni Gronchi va Axil Grandi, shuningdek, Juzeppe Dossetti, Jorjio La Pira va Juzeppe Lazzati kabi yangi avlod siyosatchilari bor edi. Chaplarning aksariyati Yevropa standartlari boʻyicha sotsial-demokratlarni tashkil etar edi.

Partiyani Aldo Moro, Mariano Mish-mish (ikkalasi ham mo''tadil chapga yaqinroq) va Julio Andreotti (markazdan oʻngga yaqinroq) kabi fraksiyalarga aloqador boʻlmagan shaxslar boshqarganligi odatiy hol emas edi. Koʻpincha CDA hukumatini oʻng qanot qanoti va partiyaning oʻzini chap qanot rahbari boshqarishi mumkin va aksincha. Masalan, 1954—1959-yillarda Fanfani partiya kotibi, hukumatni esa Shelba, Segni kabi oʻng qanot vakillari boshqargan. 1970-yillarning oxirida partiyaning boshida progressiv Benigno Zakkanini edi, Andreotti esa bosh vazir lavozimini egalladi.

 Saylov natijalari 
YilPartiyaOvozlar%JoyOʻzgarish1946Xristian Demokratlari8 101 00435,18207—1948PalataXristian Demokratlari12 740 04248,5130598SenatXristian Demokratlari10 864 69848,14130—1953PalataXristian Demokratlari10 862 07340,1026342SenatXristian Demokratlari9 886 65140,69116141958PalataXristian Demokratlari12 520 20742,3527310SenatXristian Demokratlari10 780 95441,2312371963PalataXristian Demokratlari11 773 18238,2826013SenatXristian Demokratlari9 579 15834,8712631968PalataXristian Demokratlari12 437 84839,122666SenatXristian Demokratlari10 963 32038,3513591972PalataXristian Demokratlari12 912 46638,66266—SenatXristian Demokratlari11 463 43538,07135—1976PalataXristian Demokratlari14 209 51938,712624SenatXristian Demokratlari12 227 35338,88135—1979PalataXristian Demokratlari14 046 29138,30262—SenatXristian Demokratlari12 010 71638,3413831979Xristian Demokratlari12 774 320 36,45 2936,4529—1983PalataXristian Demokratlari12 153 08132,9322537SenatXristian Demokratlari10 077 20432,41120181984Xristian Demokratlari11 714 42833,332721987PalataXristian Demokratlari13 233 62034,312349SenatXristian Demokratlari10 897 03633,6212551989Xristian Demokratlari11 451 05332,902611992PalataXristian Demokratlari11 637 56929,6520628SenatXristian Demokratlari9 088 49427,2710718

 

 

 Xristiansko-demokraticheskaya partiya (Italiya) — statya iz Bolshoy sovetskoy ensiklopedii. 
 Arxiv plakatov XDP: ch. 1, ch. 2
Turkum:Italiya
Turkum:Pages with unreviewed translations