Dumba (inson)

thumb|Ayol (yuqorida) va erkak (pastda) dumbalari
Dumba - koʻpchilik sutemizuvchilarning tashqi anatomiyasining ikki dumaloq qismi boʻlib, tos boʻshligʻining orqa qismida joylashgan. Odamlarda dumba pastki orqa va perineum oʻrtasida joylashgan. Ular chap va oʻng gluteus maksimus va gluteus medius mushaklari ustiga qoʻyilgan tashqi teri va pastki teri osti yogʻ qatlamidan iborat. Ikki gluteus maksimus mushaklari inson tanasidagi eng katta mushaklardir. Ular tananing beliga egilganida tik holatga erishish uchun javobgardir; son boʻgʻimlarini uzaytirish orqali tanani tik holatda saqlash; va yurish yoki yugurish paytida oyoqni (son) kengaytirish orqali tanani oldinga siljitish.Norman Eizenberg et al., General Anatomy: Principles and Applications (2008), p. 17. Oʻtirgan holatda, dumba tananing yuqori qismining ogʻirligini koʻtaradi va bu ogʻirlikni oyoqlardan olib tashlaydi.

 Anatomiya 
Dumba yogʻ qatlami bilan qoplangan gluteal mushaklar yoki "gluteus" (gluteus maksimus mushaklari va gluteus medius mushaklari) massalaridan hosil boʻladi. Dumbaning yuqori tomoni yonbosh suyagida tugaydi, pastki tomoni esa gorizontal gluteal burma bilan belgilanadi. Gluteus maksimus ikkita qoʻshish nuqtasiga ega: Femur linea aspera ning yuqori qismi va yonbosh suyagining yuqori qismi. Gluteus maksimus mushaklarining massalari anus joylashgan oraliq intergluteal yoriq bilan ajralib turadi.

 Jamiyat va madaniyat 
thumb| Stenford universiteti talabalari 1995-yil may oyida "ommaviy muning" oʻtkazdilar
Ingliz tilidan kelib chiqqan yunoncha "calipygian" soʻzi dumbalari chiroyli odamni bildiradi.

Kontekstga qarab, intim boʻlmagan vaziyatlarda dumbalarning koʻrsatilishi odamda noqulaylik yoki kamsitish, xijolat yoki oʻyin-kulgini keltirib chiqarishi mumkin. Oʻzining yalang dumbalarini norozilik, provokatsiya yoki shunchaki oʻyin-kulgi sifatida qasddan ochib qoʻyish muning deb ataladi.

 Sinonimlar 
thumb|Las-Vegasdagi uchta erkak ishtirokidagi burlesk sahnasi namoyishi
thumb|Sietlning dumbalari boʻyalgan nudist velosipedchilar
thumb|Fundoshi-rokushaku anʼanaviy suzish kiyimidagi yaponiyalik
thumb|Odam ayol va erkakning orqa koʻrinishi ularning dumbalarini solishtirish uchun
thumb|Baʼzi ayollar kiyimlari, masalan, bikini yoki külotlar, ayol dumbalarining bir qismini (chapdagi ayol) koʻrsatadi. Boshqalari esa dumbalarni ochiq qoldiradi (oʻngdagi ayol). Gollandiyadagi plyaj fotosurati, 1999-yil.
Dumbalarning lotincha nomi nates (inglizcha talaffuzi , klassik talaffuzi nătes ˈnateːs A New Dictionary of the Latin and English Languages, published Ward, Lock & Co., London, 1908 ) koʻplik; singular, natis (dumba), kamdan-kam qoʻllanadi. Ularga murojaat qilish uchun koʻplab soʻzlashuv atamalari mavjud, jumladan: oʻzbek tilida odamlar inson tana aʼzosining oʻsha qismiga "koʻt" deb ham murojaat qiladilar.

 Moda 
thumb|Jorj Seuratning 1884-yilda La Grande Jatte orolida "Yakshanba kuni tushdan keyin" kartinasi oʻng tomonda koʻylagi ostida juda koʻzga tashlanuvchi kattalik bor ayol tasvirlangan.
1880-yillar ayollar orasida bustle deb nomlangan moda tendentsiyasi bilan mashhur edi, bu hatto eng kichik dumbalarni ham ulkan koʻrinishga olib keldi. Ushbu modaning mashhurligi mashhur Jorj Seurat rasmida "La Grande Jatte orolida yakshanba kuni tushdan keyin" chap va oʻngdagi ikkita ayolda koʻrsatilgan. Hamma joyda keng tarqalgan "koʻt qopqogʻi" boʻlgan uzun ichki kiyim kabi (gigienaga kelsak, oddiy imo-ishora bilan faqat pastki qismini ochish uchun foydalanilgan) bu kiyim uslubi keyinchalik avlodlar uchun multfilmlar va komikslar kabi mashhur ommaviy axborot vositalarida tan olingan.

 Ommaviy madaniyatda 
thumb| Modellar AVN Adult Entertainment Expo, Las-Vegas, 2014-yilda eng yaxshi dumbali ayolni baholash tanlovida ishtirok etadilar.