LGBT

LGBT yoki LBBT qisqartmasi lezbian, gey (LBBT shaklida esa besoqol), biseksual va transseksual odamlarni nomlashda ishlatiladi. Bu qisqartma 1990-yillardan beri qoʻllanilmoqda; avvaliga u „LGB“ koʻrinishida boʻlgan. Hozirda LGBT atamasi bilan LGBT harakatini ham atashadi.

 Har bir atama maʼnosi 
Qisqartmani tashkil etuvchi har bir soʻz tegishli jamoat (submadaniyat) aʼzolarini bildiradi.

 Lezbian 

Lezbian atamasi jinsiy moyilligi ayollarga qaratilgan ayolga nisbatan ishlatiladi.

 Gey 

gey yoki besoqol atamalari jinsiy moyilligi erkaklarga qaratilgan erkakni bildiradi.

 Biseksual 

Biseksual soʻzi bir vaqtning oʻzida bir necha ayollar yoki erkaklar bilan jinsiy moyilligi istalgan jins vakiliga qaratilgan kishiga aytiladi.

 Transseksual 

Transseksual atamasi bilan jins oʻzgartirish amaliyotini boshidan kechirgan yoki transvestizmga moyil shaxslar nomlanadi. Transseksual odamlar „…tugʻilgan paytdagi jinslari oʻzlariga mos emasligini his etuvchilardir“, degan taʼrif mavjud.

 LGBT tarixi 

1960-yillarning seksual inqilobigacha odatiy jinsiy moyillikdan tashqari moyilliklarga ega kishilar jamiyatda deyarli eʼtiborda boʻlishmagan. Baʼzi da bunday odamlar uchinchi jins deb atalganini koʻrish mumkin, biroq bu atama keng tarqalmadi. Tibbiy atama — gomoseksual — bora-bora haqorat tusini olgani uchun gey soʻzi qoʻllanila boshlandi; ayol gomoseksuallar ham sezilarli faollikka erishishganidan soʻng lezbian atamasi bu safga qoʻshildi. Keyin esa biseksual va transseksual soʻzlari paydo boʻldi.

1970-yillarning oxiri va 1980-yillarning boshlarida, Stonewall g'alayonlarining eyforiyasi o'tib ketganidan so'ng, idrokda o'zgarishlar yuz berdi. Ko'pgina geylar va lesbiyanlar biseksuallar va transgenderlarni LGBT hamjamiyatining teng huquqli a'zolari sifatida qabul qilishni to'xtatdilar. Faqat 1990-yillarda biseksuallar va transgenderlar nihoyat geylar va lezbiyenlar bilan yagona jamiyatni tashkil qilishdi. Taxminan shu vaqt ichida LGBT qisqartmasi jamiyatni tasvirlash uchun ishlatiladigan atamaga aylandi. 

 Variantlar 
LGBTQ LGBT qisqartmasining "queer" so'zi bilan kengaytmasi bo'lib, LGBTQI yoki LGBTIQ yanada kengaytirilgan versiya, shu jumladan interseks odamlar ham.

LGBT qisqartmasining turli xil variantlari mavjud. Eng keng tarqalgan o'zgarish harflar (LGBT) va (GLBT) o'rtasida bo'ladi. Identifikatsiyaga qaramay, LGBT varianti ko'proq feministik ma'noga ega bo'lishi mumkin, chunki u birinchi bo'lib lesbiyan degan ma'noni anglatuvchi L harfini qo'yadi. Agar jamiyatda transgenderlar bo'lmasa, LGB nomi ishlatilishi mumkin. Bundan tashqari, LGBT nomiga qo'shimcha harflar qo'shilishi mumkin, masalan, LGBTQ, K harfi queer madaniyati vakillarini anglatadi (inglizcha Q - queer). LGBTQQ ham mumkin. Bu holda, oxirgi harf hal qilinmagan ma'noni bildiradi (inglizcha Q - so'roq), shuning uchun ko'pincha oxirida savol belgisi qo'yiladi - LGBTQ? 

LGBT qisqartmasidagi qo'shimcha harflar orasida "U" (ishonchsizdan), "C" (qiziquvchan (bi-qiziqli)), "I" (interseksualdan), qo'shimcha "T" (transvestitdan), "TS" yoki "2" (Two-Spiritdan), "A" yoki "SA" (Gay-Straight Alliance), qo'shimcha "From" kabi. "P" (inglizcha panseksualidan), "H" (ingliz tilidan OIV bilan kasallangan) va "O" (ingliz tilidan boshqa) harflari ham bo'lishi mumkin. 

Qisqartmadagi harflarning soni va tartibi aniq emas va har kim buni o'zi xohlaganicha ko'rsatishiga qaramay, ko'pincha LGBT hamjamiyatining aksariyat vakillari birinchi to'rtta harfga "mos keladi". Shunday qilib, panseksuallar, qaror qilmagan va queer odamlar biseksuallar atamasi ostida birlashtirilgan va intersekslar ko'pincha transgenderlar bilan birlashtirilgan.

Afro-amerikaliklar orasida "oq" LGBT hamjamiyatining hukmronligidan uzoqlashish uchun ishlatiladigan SGL (inglizcha Same Gender Loving - bir xil jinsni sevish) atamasi mavjud. MSM atamasi (erkaklar bilan jinsiy aloqada bo'lgan erkaklar so'zidan qisqartirilgan) jinsiy orientatsiyasidan qat'i nazar, boshqa erkaklar bilan doimiy yoki doimiy jinsiy aloqada bo'lgan erkaklarga nisbatan qo'llaniladi.

2000-yillarda jinsiy orientatsiya va gender identifikatori ni bitta "soyabon" atamasi ostida birlashtirishga urinishlar qilingan. Anything That Moves jurnali birinchi bo'lib FABGLITTER qisqartmasi (Fetish, Allies, Biseksual, Gey, Lesbian, Intersexed, Transgender, Transseksual Engendering Revolution) dan foydalangan. Bu atama so'zma-so'z "fetishistlar, ittifoqchilar, biseksuallar, geylar, lezbiyenlar, interseks va transgender odamlarning transseksual gender inqilobi" deb tarjima qilinishi mumkin. Urinishlarga qaramay, bu atama hech qachon umume'tirof etmagan. 

Mashhurlikka erisha olmagan yana bir qisqartma QUILTBAG (Queer/Questioning, Undecided, Intersex, Lesbian, Trans, Biseksual, Aseksual, Gey) . Ba'zan siz LGBTetc (so'zma-so'z LGBTitd) qisqartmasini uchratishingiz mumkin, bu LGBT hamjamiyatining barcha vakillarining nomini qisqartirish uchun ishlatiladi. 

 Tanqid 
Hamma ham LGBT atamasidan foydalanishga rozi emas. Misol uchun, ba'zilar transgender odamlar geylar, lezbiyenlar va biseksuallardan tubdan farq qiladi va ularni bir atama ostida birlashtirmaslik kerak deb hisoblashadi. Ushbu g'oya tarafdorlari jinsiy orientatsiyani gender o'ziga xosligi bilan tenglashtirib bo'lmaydi, deb hisoblaydilar. Natijada, bunday taqqoslash teng huquq himoyachilari o'z oldiga qo'ygan maqsadlarga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Bundan tashqari, ba'zi interseks odamlar LGBT hamjamiyatiga qo'shilishni xohlashadi, boshqalari esa LGBT atamasida ular uchun joy yo'q deb hisoblashadi. 

Gey separatizmi deb nomlanuvchi qarama-qarshi pozitsiya, geylar va lesbiyanlar boshqalardan alohida jamoa tuzishlari kerak. Gey separatizmining namoyon bo'lishi juda kam uchraydigan bo'lsa-da, ba'zida LGBT hamjamiyatining ba'zi vakillari teng huquqlar uchun kurash jarayonidan "monoseksual bo'lmagan" yo'nalishlar va transgenderizmni istisno qilish kerakligini taklif qilishadi. Gey separatistlarining kuchli raqiblari bor, gey faolchi Piter Tatchell transgenderlarni LGBT hamjamiyatidan ajratish “siyosiy jinnilik”ga o'xshash ekanligini ta'kidladi.

Ko'p odamlar ko'plab mavjud qisqartmalar o'rniga soyabon atama qidirmoqdalar. Bu maqsadlar uchun queer va kamalak kabi so'zlarni ishlatishga urinishlar bo'lgan. Biroq ular keng tarqalmagan. Ingliz tilidagi "queer" so'zi keksa odamlar uchun juda ko'p salbiy ma'nolarga ega bo'lib, ular Stounolldagi tartibsizliklardan oldingi kunlarni eslashadi, o'shanda queer so'zi masxara va haqorat atamasi sifatida ishlatilgan. “Quir” atamasi hali ham ingliz tilida salbiy ma’nolar bilan qo‘llaniladi. Ko'pgina yoshlar "queer" atamasi LGBTga qaraganda ko'proq siyosiylashtirilgan ma'noga ega deb hisoblashdi.

Ko'pgina geylar va lesbiyanlar ham "LGBT hamjamiyati" degan noaniq atamani yoqtirmaydilar. Ulardan ba'zilari faqat huquqlar uchun kurash ko'rinishini yaratayotganiga ishonib, siyosiy birdamlikni qo'llamaydi. Ular tenglik yurishlari kabi tadbirlarda ham qatnashmaydilar. Ulardan ba'zilari "heteroseksual bo'lmagan" orientatsiyaga ega bo'lgan odamlarni guruhlash geylar va lesbiyanlarning boshqa geteroseksual odamlardan farq qiladi degan afsonani davom ettiradi, deb hisoblashadi. Bu odamlar ko'pincha gey yoki LGBT faollariga qaraganda kamroq ko'rinadi. 

 Yana qarang 
 Aseksuallik
 O'zbekistonda LGBT xuquqlari
 Jins
 Jinsiy moyillik
 Queer-tadqiqotlar
 Seks

 

 

 Glbtq.com sayti arxivlari

Turkum:Jinsiy moyillik