Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Nikolay Korjenevskiy

250px|right
Nikolay Leopoldovich Korjenevskiy (1879.6.2, Vitebsk guberniyasi — 1958.31.10, Toshkent) — tabiiy geograf va glyasiolog. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1947). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1939). Geografiya fanlari doktori (1937). Oʻrta Osiyo universitetining tabiiy geografiya kafedrasi professor, mudiri (1927-yildan). Oʻrta Osiyo Gidrometeorologiya institutida konsultant va glyasiologiya boʻlimining boshligʻi (1926—58). Ilmiy faoliyati Oʻrta Osiyo tabiiy geografiyasi va muzliklariga bagʻishlangan. K. Oʻrta Osiyo muzliklarining dastlabki katalogini tuzgan (1930), 70 ga yaqin muzlik va choʻqqilarni oʻrganib ilmiy adabiyotga kiritgan. Ustyurt platosi, Moʻyinqum, Qirgʻiziston tizmasi, Qorakoʻl, Yashilkoʻl, Sarez, Iskandarkoʻl va Balxash koʻllarini tadqiq qildi. Pomir va Tyaniianda 3 muzlik va Orqa Olay tizmasidagi choʻqqi K. nomi bilan atalgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 Adabiyot 
 Nikolay Leopoldovich Korjenevskiy (1879-1958), T., 1962.
 Katalog lednikov Sredney Azii, T., 1930;
 Srednyaya Aziya. Kratkiy fizikogeograficheskiy ocherk, 2 izd., T., 1941;
 Priroda Sredney Azii, T., 1960.

Turkum:Kishilar
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1879-yilda tugʻilganlar
Turkum:1958-yilda vafot etganlar
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari
Turkum:Markaziy Osiyo geografiyasi
Turkum:Geografiya fanlari doktorlari
Turkum:Rossiya Imperiyasi geograflari
Turkum:Oʻzbekistonlik geograflar
Turkum:Sobiq Ittifoq geograflari
Turkum:XIX asr geograflari
Turkum:XX asr geograflari
Turkum:Alifbo bo‘yicha geograflar
Korjenevskiy muzligi

Korjenevskiy muzligi - Shimoliy Tyanshandagi eng yirik vodiy moʻzligi. 3270 m dan 5020 m gacha boʻlgan balandlikda joylashgan. Uzunligi 11,7 km, maydoni 38 km². 1928-yil iyunda Germaniya bilan hamkorlikda Pomirga uyushtirilgan ekspeditsiya qatnashchisi — N. L. Korjenevskiy tomonidan oʻrganilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Qirgʻiziston geografiyasi
Turkum:Muzliklar
Dmitriy Korjinskiy

Dmitriy Sergeyevich Korjinskiy 1899.1(13).9.- Peterburg -1985.16.12 — rus geologi, akademik (1953), 1929—40-yillarda Leningrad konchilik institutida, 1937-yildan SSSR Fanlar Akademiyasida (1969—1979-yillarda eksperimental mineralogiya instituti direktori) ishlagan. Qozogʻiston, Sharqiy Sibir, Ural va Oʻrta Osiyodagi tokembriy togʻ jinslari va u bilan bogʻliq foydali qazilma konlari ustida ilmiy tadqiqot ishlari olib borgan. Mineral hosil boʻlish jarayonlari nazariyasining fizik-kimyoviy asoslarini ishlab chiqqan. Korjinskiy skarn hosil boʻlishining bimetasomatik va kontaktli-infiltratsiya va eritmalarning kislota-asosli gidrotermal tadriji nazariyasini taqlif qilgan. Korjinskiy bir qancha xorijiy ilmiy jamiyat va akademiyalarning aʼzosi. Davlat mukofoti laureati (1946,1958, 1975). Korjinskiy nomiga korjinskiy minerali qoʻyilgan.

 

 Teoriya metasomaticheskoy zonalnosti, M., 1969; Teoreticheskiye osnovi analiza paragenezisov mineralov, M., 1973.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Carl Ferdinand Cori

Carl Ferdinand Cori (1896. 5.12, Praga — 1987) — amerikalik biokimyogar. Praga universitetini tugatgan (1920). AQSH Milliy akademiyasi va London qirollik jamiyati aʼzosi. Vashington universiteti professor (1931-yildan). Asosiy ishlari hayvonlar organizmidagi uglevodlar almashinuvini oʻrganishga bagʻishlangan. Glyukoza (1)-fosfat ("Qori efiri") moddasini kashf etgan va sof holda ajratib olgan. Glikogenning katalitik jarayonlarini aniqlagan. Nobel mukofoti laureati (1947; G. T. Kori bilan hamkorlikda)"KORI (Cori) Karl Ferdinand" OʻzME. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1896-yilda tugʻilganlar
Turkum:5-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:1987-yilda vafot etganlar
Turkum:20-oktyabrda vafot etganlar
Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Koriz

Koriz (fors.) — yer osti suvlarini yigʻish va ularni yer yuzasiga chiqarish uchun quriladigan yer osti inshooti; aholini suv bilan taʼminlash va sugʻorish maqsadlarida qoʻllanadi. K. Yaqin Sharq, Janubi-Sharqiy Osiyoda tarqalgan. Oʻrta Osiyoning togʻli va togʻ oldi zonalarida uchraydi. Turkmaniston (Ashxobod shahri yaqinida chuq. 100 m, suv sarfi 150—225 l/s), Oʻzbekistonning Buxoro, Samarqand, Navoiy viloyatlarida 200 ga yaqin K. qazilgan. 20-asrning 20-yillariga qadar Oʻrta Osiyoda K. suvlaridan ekinlarni sugʻorishda foydalanilgan. K. kavlash yer osti suvlari sathida roʻy beradigan oʻzgarishlar va joy relyefidagi nishablikni aniq belgilashni talab etgan. Bu maxsus asboblar (astrolyabiya, vaterpas) vositasida amalga oshirilgan. K. trassasi belgilab chiqilgach, shu trassa boʻylab har 5–40 m da quduqlar kavlangan. Quduqlarning chuq. 14–15 m danbaʼzan 60–70 m gacha borgan. Quduqlar suvli qatlamga tutashadigan lahim (tunnel) orqali bir-biriga birlashtirilgan. Lahimning balandligi 1,5 m, eni 1 m boʻlib, devorlari yogʻoch yoki toshlar bilan mustahkamlangan, uzunligi joy nishabligiga qarab bir necha km gacha choʻzilgan. Mas, Nurota (Navoiy viloyati)dagi "Maston" nomli K.ning 280 qudugʻi boʻlib, bosh qudugʻining chuq. 14 m va lahimning oʻz. 3 km boʻlgan. K. qurilishi davrida bu quduqlar tuproq-shagʻalni chiqarib tashlashga, K.ni ishlatish davrida esa kuzatish (nazorat), tiklash, tuzatish va havo almashtirish uchun xizmat qiladi.

Oʻrta hisobda 1 m uzunlikdagi suv yigʻuvchi quduq 0,3—0,6 l/s suv beradi. K. kavlashda bir qancha korizchi jamoalar oylab va yillab lahim hamda quduqlar qazib, minglab kubometr tuproq va shagʻal qazib chiqargan. Nurotada qadimgi K.lardan koʻpi koʻmilib ketgan. Mastak, Zulm, Zulfiqor, Mozor, Xayrobod, Sulton, Maston, Koʻnchi, Begli, Tayla, Korizchi singari 30 dan ortiq K. boʻlgan. Ayrim K.larning nomidan ularning qazilish tarixi, yili chiqadi. Mas, Zulm K.ning nomidagi harflar yigʻindisidan abjad hisobida hijriy 970— milodiy 1533—1534-yillar va Zulfiqor K.dan hijriy 1118— milodiy 1706 yoki 1707-yil raqamlari chiqadi.

Masharif Boqiyev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Erondagi Jahon merosi obyektlari
Korinf

Korinf — qad. yun. shahar-davlati (polis) (hozirgi Korinfdan 6 km narida). taxminan miloddan avvalgi 10-asrda doriylar tomonidan barpo qilingan. Tiranlar — Kipsel va Periandr davri (miloddan avvalgi 7—6-asrlar boshi) da gullab-yashnagan. K. yirik savdo-hunarmandchilik markazi; Afina bilan raqobatlashgan; bronza va sopol buyumlari bilan mashhur boʻlgan; yunon kolonizatsiyasida faol qatnashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Korinf boʻyni

Korinf boʻyni - Yevropa janubidagi boʻyin, Peloponnes yarim orolni Gretsiyaning markaziy rayonlari bilan bogʻlaydi. Ioni dengizining Korinf qoʻltigʻi bilan Egey dengizining Saronikos qoʻltigʻi suvlari oʻrab turadi. Oʻz. 42 km, kengligi 16 km gacha. Chala choʻl oʻsimliklari oʻsadi. Korinf boʻyni orqali Afina shahri bilan Korinfni bogʻlovchi temir yoʻl 2 va shosse yoʻli oʻtgan. 1881—93 yillarda Korinf boʻyni orqali Korinf kanali qazilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Korinf orderi

thumb|Corinthian peripteros of the Temple of Bacchus, Baalbek, Lebanon, unknown architect, 150–250
Korinf orderi — yunon meʼmorligida yaratilgan 3 asosiy meʼmoriy orderlardan biri (qarang Meʼmorlik orderlari).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boshqa ikkita uslub — Dor uslubi, eng dastlabki, va Ion uslubi. Qadimgi yunon arxitekturasida Korinf uslubi Ion uslubini deyarli barcha jihatlarda takrorlaydi, faqat ustunlarning kapitellari (ustun boshlaridagi bezaklar) bundan farq qiladi, garchi Rim arxitekturasida bu farq biroz o‘zgardi.

Korinf kapiteli Ion kapiteline boyitilgan shakl sifatida qaralishi mumkin, lekin ba’zida Ion volyutlarini (“helices”) ko‘rish uchun diqqat bilan qarash kerak bo‘ladi, ular kapitellarning burchaklarida joylashgan, ehtimol kichikroq va kamroq ahamiyatli, ikki qator stilizatsiyalangan akantus barglari va novdalari (“cauliculi” yoki “caulicoles”) ustida chiqarilgan. Umumiy hisobda sakkizta barg mavjud. Kichik volyutlar har tomondan ichkariga qarab burilib, bir-biriga yetadi. Barglar qattiq, sxematik va quruq bo‘lishi mumkin, yoki juda tabiiy, o‘tkir va detallarga boy bo‘lishi mumkin. Kapitalning yuqori qismidagi tekis abakusning har bir yuzasida egri chiziq mavjud bo‘lib, odatda barglar ostida joylashgan bitta gul (“rozetka”) har yuzada ustunlik qiladi.

Renessans davrida klassik arxitektura qayta jonlanishi bilan yana ikki uslub qo‘shildi: Tuskan uslubi va Kompozit uslubi, ular Rim davrida mavjud bo‘lgan, ammo Korinf uslubining buyuk imperator varianti sifatida qaralgan. Korinf uslubi xiralangan ustunlar va akantus barglari hamda burmalar bilan bezatilgan murakkab kapitellar bilan ajralib turadi. Bu uslubning ko‘plab o‘zgarishlari mavjud.

Korinf nomi qadimgi yunon shahri Korinfdan olingan, garchi u ehtimol Afina shahrida ixtiro qilingan bo‘lsa hamSummerson, 124.
Gyustav Gaspar Koriolis

Gyustav Gaspar Koriolis (Coriolis) (1792—1842) — fransuz matematigi va mexanigi. Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1836). Parij politexnika maktabini boshqargan (1838-yildan). "Qattiq jismlar mexanikasi va mashinalarni hisoblashga doir traktat" (1829) va "Jismlar tizimining nisbiy harakati tenglamalari haqida" (1835) nomli asarlarida K. nisbiy harakat nazariyasini asoslab berdi (qarang Koriolis kuchi, Koriolis tezlanishi).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Matematiklar
Koriolis kuchi

Koriolis kuchi — biron sistemaga nisbatan harakat qilayotgan jismga shu sistema aylanma harakati koʻrsatadigan taʼsirga asoslangan inersiya kuchi. G.G.Koriolis nomiga qoʻyilgan. Aylanayotgan sanoq sistemasi (Yer) da harakatlanayotgan jism Koriolis kuchi taʼsirida oʻz nisbiy tezligi v ga va sistemaning burchak tezligi p ga tik yoʻnalgan tomonga ogʻadi yoki bu kuch shunday ogʻishga qarshilik koʻrsatayotgan jismga taʼsir qiladi. Koriolis kuchi jism massasining koriolis tezlanishiga koʻpaytmasiga teng va shu tezlanish yoʻnalishiga qarama-qarshi yoʻnalgan: /1 = ~m"t, bunda t —jism massasi, a =2y5,b —Koriolis tezlanishi.

Sutka davomida aylanayotgan Yerga yuqoridan erkin toʻshayotgan jismlarning sharq tomonga ogʻishi, Yer sirtida harakatlanayotgan jismlar Yerning Shimoliy yarim sharida shu jismlarning harakatiga nisbatan oʻngga, Janubiy yarim sharida esa chapga ogʻishi Koriolis kuchi tufayli-dir. Yer sekin aylanganligi tufayli, bu ogʻishlar juda kichik boʻladi. Juda katta tezlikdagi jism harakatlarida (mas, raketa va artilleriya snaryadlarining uchishida) yoki jism harakati juda uzoq vaqt davom etganda (mas, Yerning Shimoliy yarim sharidagi daryolar suvining oʻng qirgʻoqni yuvishi, Janubiy yarim sharida esa chap qigʻoqni yuvishi) bu ogʻishlar sezilarli boʻladi (bunda Yer aylanma harakatdagi "jism", daryo suvi — Yerga nisbatan harakatlanayotgan "jism"). Koriolis kuchi texnika (ayniqsa, kosmonavtika), meteorologiya, ballistikada hisobga olinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Koriolis tezlanishi

Koriolis tezlanishi, buri lish tezlanishi — murakkab koʻchma harakatda (ilgarilanma harakat qilmaganda) jism olgan qoʻshimcha tezlanish; jism toʻliq tezlanishining tarkibiy qismi. Koriolis tezlanishi koʻchma harakatning jismning nisbiy tezligi ish oʻzgarishiga va jismning nisbiy harakatining uning koʻchma tezligi oʻzgarishiga taʼsirini hisobga oladi. Koriolis tezlanishi yoʻnalishini \>nis vektorini yukoʻch ga tik tekislikka proyeksiyalab va bu proyeksiyani koʻchma aylanish tomoniga 90° ga burib aniqlanadi. Mas, Yerning Shimoliy yarim sharida shim.dan janubga tomon harakat qilayottan jiyemning Koriolis tezlanishi (bu tezlanish Yerning sutkalik aylanishini hisobga oladi) sharqqa tomon yoʻnalgan boʻladi. Quyidagi hollarda Koriolis tezlanishi nolga teng boʻladi: a) koʻchma harakat ilgarilanma harakat boʻlsa, yaʼni cokV4=0; b) harakatdagi nuqtaning nisbiy tezligi Koʻchma aylanish uqiga parallel boʻlsa, yaʼni <x = 0.

Kinematika va dinamikad,ap\ qator masalalarni yechishda "Koriolis tezlanishi" tushunchasidan foydalaniladi. Turli harakatlarda, ayniqsa, transport harakatida, kosmonavtikada Koriolis tezlanishining ahamiyati katta.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Korifey

Korifey (yun. koryphaios — boshliq, rahbar) — 1) yunon drama va tragediyalarida xorning rahbari, yetakchi ijrochisi; 2) balet teatrida kordebalettt yetakchi artisti; 3) keng maʼnoda — sanʼat, ilmning atoqli namoyandasi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kork

Kork — Irlandiya janubidagi shahar. Kork qoʻltigʻi yaqinida joylashgan. Yirik dengiz porti, temir yoʻl tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Aholisi 180 ming kishi (1996), aholisining soni boʻyicha Dublinpan keyin 2-oʻrinda. Mamlakatning muhim sanoat markazi. Sanoat korxonalarining asosiy qismi qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlashga ixtisoslashgan. Metallurgiya, metallsozlik, mashinasozlik, elektrotexnika, kimyo va kema remonti korxonalari mavjud. Shahar yaqinida Irlandiyada yagona metallurgiya zavodi qurilgan, sohilda tabiiy gaz olinadi. Un-t kolleji, muzeylar bor. Shaharga 6-asr oxirlarida asos solingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
 — Kork rasmiy veb-sayti

Turkum:Kork
Turkum:Irlandiya shaharlari
Turkum:Irlandiya
Allan McLeod Cormack

Allan McLeod Cormack – amerikalik fizik. 1963-yilda tomografiya (rentgenologiya tekshirishlari usulida) tasvirni tiklashning kompyuter usulini ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureati (1979; G. Xaunsfild bilan hamkorlikda)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1924-yilda tugʻilganlar
Turkum:23-fevralda tugʻilganlar
Turkum:7-mayda vafot etganlar
Turkum:1998-yilda vafot etganlar
Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Arthur Kornberg

Arthur Kornberg (1918. 3.3, Bruklin — 2007.26.10, Palo-Alto) — amerikalik biokimyogar. Rochester universitetini tugatgan (1941). Stanford universiteti biokimyo boʻlimi boshligʻi (1959-yildan). DNK-polimeraza fermentini kashf etgan va uning yordamida biologik faollikka ega boʻlgan DNK molekulasini sintez qilgan. Nobel mukofoti laureati (1959; Severo Ochoa bilan hamkorlikda).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1918-yilda tugʻilganlar
Turkum:3-martda tugʻilganlar
Turkum:2007-yilda vafot etganlar
Turkum:26-oktyabrda vafot etganlar
Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Aleksandr Korneychuk

220px|right
Aleksandr Yevdokimovich Korneychuk 1905.12 (25). 5, Xristinovka stansiyasi (hozirgi Cherkassi viloyati) — 1972.14.5, Kiyev — ukrain dramaturgi va davlat arbobi. Ukraina Fanlar akademiyasi (1939), SSSR Fanlar akademiyasi (1943) akademik "Eskadraning haloqati" (1933), "Haqiqat" (1937), "Platon Krechet" (1934), "Bogdan Xmelnitskiy" (1939) pyesalari ukrain dramaturgiyasida muhim urin tutadi. "Ukraina chullarida" (1941), "Front" (1942), "Makar Dubrava" (1948), "Bodrezakzor" (1950), "Mening doʻstlarim" (1970) va boshqa pyesalarida 2-jahon urushi va undan keyingi yillardagi xalqlar hayoti va mexnati tasvirlangan. "Platon Krechet", "Eskadra haloqati", "Front" va boshqa asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan, baʼzilari oʻzbek teatrlarida sahnalashtirilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:1905-yilda tugʻilganlar
Turkum:1972-yilda vafot etganlar
Pierre Corneille

KORNEL (Corneille) Pyer (1606.6.6, Ruan — 1684.1.10, Parij) — fransuz dramaturgi, klassitsizmning asoschilaridan biri. Fransiya akademiyasining aʼzosi (1647-yildan). Ijodining dastlabki davrida ("Melita", "Beva" va boshqalar) komediyalar yozgan (1969-36). "Sid" (1637), "Medeya" (1639), "Goratsiya" (1641) kabi tragediyalari mashhur. K. bu asarlarini yaratishda antik davr ijodkorlari asarlariga, shuningdek, muayyan tarixiy voqealar hamda tarixiy shaxslar faoliyatiga tayangan. Bundan tashqari, K. "Yinna yoki Avgust marhamati" (1643), "Pompeyning ulimi" (1644), "Iraqliy yoki Sharq sultoni" (1647), "Edip" (1659), "Otton" (1665), "Attila — xunnlar shohi" (1667), "Tit va Berenika" (1677) va boshqa dramalar muallifi. Asarlarida fransuz klassitsizmi yaxlit holida namoyon boʻlgan. Dramaturgiya toʻgʻrisida "Muqokama" (1660) nomli ilmiy-nazariy asar ham yozgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Korner

Korner (ing. cornor — boshi berk koʻchaga kiritish, burchak) — olib sotish yoʻli bilan ustama foyda olish maqsadida muayyan tovarni sotib olish boʻyicha tijoratchilar oʻrtasidagi kelishuv (bitim). K. bir necha firma va kompaniyalar oʻrtasidagi maxsus bitimga asoslanadi. Aksiyalarni sotib olish va kompaniyalarning ilgari qoʻlga kiritilgan aksiyalari nazorat paketini qayta sotish, sotib olish uchun fond birjalarida ham K. tuziladi. Tovar birjasida.tovarlarni sotib olish nuli bilan bozorda tovar taqchilligini uyushtiruvchi firmalar (bir firma) yoki shaxslar guruhi faoliyati ham K.dir. Birja kridalari bunday faoliyatni man etadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kornet

Kornet (nem. Kornett, lotincha cornu — shox, burgʻu soʻzidan), kornet-a-piston — 1) mundshtukli-puflama musiqa cholgʻu sozi, shrubata yaqin, lekin ixcham (kalta)roq shaklda. 19-asr boshida yaratilgan. Asosan, "V" (sibemol) sozida boʻladi. Diapazoni ye-s3 (kichik oktava "mi"dan — uchinchi oktava "do"ga qadar). Tovushi kuychan va mayin. Opera va simfonik orkestrlar tarkibiga kiradi. Puflama sozlar orkestrida yetakchi sozlardan; 2) kad. K. (sink) burgʻusimon shaklida, oʻz. 295–320 mm. Yevropada 11-asrdan maʼlum.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lavr Kornilov

thumb|Lavr Kornilov 1916

Lavr Georgiyevich Kornilov (1870–1918) — rus harbiy arbobi, infanteriya generali (1917). Turkiston harbiy okrugi shtabining razvedka boʻlimida xizmat qilgan (1899–1903). 1917-yil Rossiyada armiya, front qoʻmondoni, iyul-avgust oylarida esa Oliy bosh qoʻmondon. Front ichkarisi va temir yo'llarni harbiylashtirish bilan Rossiyadagi ahvolni (soʻl radikal partiyalar mavqeini kuchayishi bilan bogʻliq) bir maromga keltirishni nazarda tutgan dasturni olgʻa surgan. Butun davlat hokimiyatini oʻziga tinch yoʻl bilan oʻtkazish haqida K.F.Kerenskiy bilan muzokaralar olib borgan. Qatʼiy harbiy rejim oʻrnatilishi boʻyicha 24-avgustda bir qator harbiy tadbirlarni amalga oshirgan. 27-avgustda qoʻmondonlikdan chetlatilgan, farmonga boʻysunishdan bosh tortgach, isyonchi deb eʼlon qilingan va tez orada qamoqqa olingan. Fuqarolar urushi davrida Koʻngillshshr armiyasi tashqilotchilaridan biri va bosh qoʻmondon (1917-yil noyabr – 1918-yil aprel). Yekaterinodar (hozirgi Krasnodar) yonidagi jangda oʻldirilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:1870-yilda tugʻilganlar
Turkum:1918-yilda vafot etganlar
Turkum:18-avgustda tugʻilganlar
Turkum:13-aprelda vafot etganlar
Kornuoll

Kornuoll – Buyuk Britaniyaning janubuy-gʻarbidagi yarim orol. La-Mansh boʻgʻozi va Bristol qoʻltigʻi suvlari oʻrab turadi. Oʻz. 150 km chamasida, eni 72 km gacha. Qirgʻoqlari qoʻltiklar bilan kuchli parchalangan. Relyefi yassitogʻ (eng baland joyi 621 m) va sertepali tekislik. Qirgʻoqlari tik. Keng bargli oʻrmonlar, vereskzorlar, torf botqoqliklari bor. Qalay olinadi. Yirik porti – Plimut.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Koro Kamil

KORO (Corot) Kamil (1796.16.7 -Parij — 1875.22.2) — fransuz rassomi, fransuz realistik manzara janrining asoschilaridan. Italiyada boʻlgan (1825—28, 1834,1843), 1862-yilda Belgiya, Gollandiya, Londonga oʻquv safarlari bilan borgan. K. ijodiga tabiatga qiziqish, uni lirik his etish xos. Ijodini klassik anʼanalarda manzaralar yaratish bilan boshlagan ("Venetsiyada tong", taxminan 1834; "Gomer va choʻponlar", 1845 va boshqalar), 1850-yillardan K. asarlarida koʻtarinki ruh, yetuklik, orzu ohanglari kuchaydi, tabiatni oʻzgaruvchan holatini ifodalashga, lahzani muhrlashga, ilk taassurotlar sofligini saqlashga intildi ("Sevr yoʻli", 1855—60; "Mortefonten xotiralari", 1864; "Shamol xuruji", 1865—70 va boshqalar). 1860-yildan atrof muhit bilan uygʻunlashgan portretlar yaratgan. K., shuningdek, rasm, litografiya, ofortlari bilan ham mashhur.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Yevgeniy Korovin

Yevgeniy Petrovich Korovin (1891. 25.2 - Moskva — 1963.1.12) — botanik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1947), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1940), professor (1932). Moskva universitetini tugatgan (1917). Oʻrta Osiyo universiteti oʻsimliklar geografiyasi va sistematikasi kafedrasi mudiri (1928-60). Universitet qoshidagi Biologiya ilmiy tadqiqot instituti (1932—38), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botaniqa instituti (1944—48, 1950— 52) direktori. K.ning ilmiy ishlari, asosan, ekologiya, geografiya, flora, oʻsimliklar qoplami va filogenetikaga oid. Ferula turkumidan 60 dan ortiq yangi turni fanga kiritgan. Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston boʻylab oʻtkazilgan 24 ekspeditsiyada qatnashib, uchlamchi davr qazilma florasi (Turkmaniston kserofiti, Qoratov lezofili)ni topgan. Oʻrta Osiyoda gʻoʻzani rayonlashtirish haritasini tuzgan.

 

 Geobotanicheskaya karta Oʻzbekistona, T., 1949; Rastitelnost Sredney Azii i Kazaxstana, v 2 tomax, M., 1961, 1962.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 3-chaqiriq deputatlari
Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining 4-chaqiriq deputatlari
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti oʻqituvchilari
Vladimir Korolenko

Vladimir Galaktionovich Korolenko 1853.15(27).7, Jitomir — 1921. 25.12, Poltava — rus yozuvchisi, publitsist, jamoat arbobi. Peterburg (1900—02) va Rossiya (1918) Fanlar akademiyasi faxriy aʼzosi. Ilk hikoyasi — „Izlovchi hayotidan lavhalar“ (1879). „Maftunkor“ (1880), „Fyodor“ (1885), „Koʻr muzikachi“ (1886), „Cherkas“ (1888), „Ot dovon“ (1892), „Goʻng“ (1895), „Shuʼlalar“ (1901) singari hikoya va qissalarida zulm, zoʻravonlikka qarshi chiqqan, istibdod va tuhmat qurboni boʻlgan mazlumlar qismati aks etgan. „Zamondoshim tarixi“ (1922) avtobiografik asari va boshqa asarlarida demokratiya va gumanizm gʻoyalari ilgari surilgan. 1920 -yil Lunacharskiyga yozgan maktublarida "Noviy mir" („Yangi dunyo“) jurnal, 1988 -yil, 10-soni; Moskva Rossiyadagi inqilob istiqboliga ishonmasligini bayon etgan va fuqarolar urushida bolsheviklarning beboshliklari haqida gʻazab bilan yozib, sudsiz otishlar va bolalarning oʻldirilishiga qarshi chiqqan. Asarlari jahondagi koʻpgina tillarga, jumladan, oʻzbek tiliga ham tarjima qilingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Rossiyalik yozuvchilar
Turkum:1853-yilda tugʻilganlar
Turkum:27-iyunda tugʻilganlar
Turkum:1921-yilda vafot etganlar
Turkum:25-dekabrda vafot etganlar
Aleksey Vasilyevich Korolyov

Korolyov Aleksey Vasilyevich (1897. 15.5, Ryazan — 1960.24.5, Toshkent) — geolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1960). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1947), geologiya-mineralogiya fanlari doktori (1942), professor (1942). Moskva konchilik akademiyasini tugatgan (1926).

Oʻrta Osiyo geologiya boshqarmasi konsultant-geologi (1929—37). Oʻrta Osiyo politexnika institutida dotsent (1930—33), kafedra mudiri (1932). Ilmiy ishlari Qoramozor konlarining geologik xususiyati, elementlarning geokimyoviy tarixi va Yerning rivojlanish tarixida ruda hosil qiluvchi elementlarning rolini aniqlashga bogʻishlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 Struktura i metallogeniya Almalika. Nekotorie voprosi teorii endogennogo rudoobrazovaniya, 2 izd., T., 1970.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Sergey Korolyov

Sergey Pavlovich Korolyov (ukrain: Сергі́й Па́влович Корольо́в) 1906. 30.12(1907.12.1), Jitomir – 1966.14.1, Moskva — raketa-kosmik sistemalari boʻyicha rus olimi, konstruktor, akademik (1958). Kosmik fazoni oʻzlashtirish tarixidagi dastlabki yutuqlar Korolyov nomi bilan bogʻliq. 1924-yil Odessadagi professional qurilish maktabini tugatgan. Kiyev politexnika institutini (1926), Moskva Oliy texnika bilim yurtini va ayni vaqtda, Moskva uchuvchilar maktabini tugatgan (1930). K.E.Siolkovskiy ishlari bilan tanishgach, Korolyov raketa tipidagi uchuvchi apparat yaratish gʻoyasi bilan qiziqadi. Korolyov rahbarligida 1933-yil avgustda suyuq yonilgʻili birinchi raketa "GIRD09" uchirildi. 1933-yil oxiridan Reaktiv i-tda, 1942–46 yillarda Konstruktorlik byurosi boʻlimida ishladi. U boshqariladigan kanotli raketa (1939-yil uchirilgan) va raketa-planyor (1940-yil uchirildi) loyihasini ishlab chiqqan. Korolyov seriyalab ishlab chiqariladigan harbiy samolyotlarga suyuq yonilgʻili raketa tezlatkichlari oʻrnatish masalasi bilan shugʻullangan. Korolyovning keyingi ilmiy faoliyati qudratli raketa sistemalari yaratishga qaratildi. Uning rahbarligida ballistik va geofizik raketalar, eltuvchi raketalar, bortida kosmonavtlari boʻlgan"Vostok" va "Vosxod" kosmik kemalari, Yer va Oy sunʼiy yoʻldoshlari yaratilgan. Oy, Venera va Marsga uchirilgan avtomatik stansiyalar, "Elektron", "Molniya-1", "Kosmos", "Zond" seriyasidagi sunʼiy yoʻldoshlar ham Korolyov rahbarligida ishlab chiqilgan. Oyning teskari tomonidagi talassoidga. Korolyov nomi berilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 Raqstniy polyot v stratosfere, M., 1934.

 Adabiyot 
 Astashe n kov P. T., Akademik S. P. Korolyov, M., 1969; Romanov O. P., Konstruktor kosmicheskix qorabley, 2 izd., M., 1971.

 

Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Turkum:1906-yilda tugʻilganlar
Turkum:1966-yilda vafot etganlar
Turkum:14-yanvarda vafot etganlar
Kopohap kamchilik

Kopohap kamchilik (lotincha sogo narius – toj) – koronar qon aylanishining anatomik funksional buzilishi (yana qarang Yurakning ishemik kasalligi).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Qon
Koronograf

thumb|right|Koronograf

Koronograf ( — toj va …graf) — quyosh tojini oʻrganish uchun moʻljallangan teleskop. Quyosh tojidan toʻshayotgan yorugʻlik selostat qurilma yordamida katta masshtabli surat olish uchun uzun fokusli fotokameraga yoʻnaltiriladi. Quyosh tutilishi kam boʻlganligi uchun, Quyosh tojini doimiy kuzatish maqsadida koronografdan foydalaniladi. Unda Quyosh tasvirini toʻsib qoladigan qoʻshimcha disk bor. Koronograf yassi linza, ekran toʻsqich maydon linzasi, diafragma va Quyosh tojining tasvirini fotoqogʻozga tushiruvchi obyektiv linzadan iborat. Shunday koronografni birinchi boʻlib fransuz astronomi B. Lio yasagan (1930) va Pikdyu-Midi (Fransiya) rasadxonasidan Quyosh tojini kuzatgan (1931). Koronograflar yaqin vaqtlargacha dengiz sathidan ancha balandga (Pikdyu-Midida 2870 m, Aroza togʻida 2050 m) oʻrnatilardi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Koronografda olingan suratlar 

thumb|200px|Koronograf orqali olingan kometa surati — NASAthumb|200px|SOHO observatoriyasidan olingan surat misloli
Koror

Koror — Palau Respublikasi poytaxti (1994-yildan). Palau arxipelagidagi Koror orolining shimoliy sohilida joylashgan. Aholisi 10,5 ming kishi (2000). Shahar kengayib, qurilish ishlari Babalsuat oroliga ham koʻchirilmokda. Qadimda ikki orol koʻprik va akveduk orqali bogʻlangan. Hozirda parom qatnaydi va yangi koʻprik qurilmokda. Turizm rivojlangan. Aholisining koʻpchiligi dengiz hayvonlarini ovlash va uni qayta ishlash bilan shugʻullanadi. Chetga kopra chiqariladi. Badiiy hunarmandchilik rivojlangan. Kema remonti korxonalari bor. Zamonaviy binolar qurilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Palau aholi punktlari
Gennadiy Korotko

thumb|right|150px

Korotko Gennadiy Feodosyevich (1928.14.12, hozirgi Qibray tumani) — biolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968), biologiya fanlari doktori (1959), professor (1956). Toshkent qishloq xojaligi institutini tugatgan (1948).Toshkent tibbiot akademiyasi normal fiziologiya kafedrasi assistenti (1949—56), Andijon tibbiyot instituti normal fiziologiya kafedrasi mudiri (1956—82), ilmiy ishlar boʻyicha prorektor (1970—74). Ilmiy ishlari, asosan, ovqat hazm qilish aʼzolari fiziologiyasiga bagʻishlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
http://www.famous-scientists.ru/2797/
Korporativ manfaat

Korporativ manfaat — korporatsiyaga kiruvchi firma, kompaniya, tashkilotlar uchun umumiy manfaatlar. Bu manfaat birgalikda tovar yoki xizmat bozorlariga kirib borish, unda oʻz oʻrnini topib, mavqeini mustahkamlash, raqobat kurashida gʻolib chiqib, foydani yoki mahsulot ishlab chiqarish hajmini koʻpaytirish, mahsulot sifatini keskin yaxshilash shaklida boʻlishi mumkin. Korporativ manfaat oʻzida bir nechta maqsadlarni aks ettiradi. Manfaatdorlik mexanizmi koʻp va sifatli mahsulotni kam xarajat bilan ishlab chiqarish, mahsulot tannarxini kamaytirish, xom ashyo, material, energiya, yoqilgʻi va pul mablaglarini tejashni, iqtisodiy maqsadga muvofiqligini taʼminlaydi va foyda hamda daromadni koʻpaytiradi.

Korporativ manfaat koʻp bosqichli xususiyatga ega boʻlib, korporatsiyada ishlovchi har bir xodim, tarkibiy boʻlimlar va umuman korporatsiyaning manfaatlaridan shakllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 
 Korporatsiya
Korporatsiya

Korporatsiya ( — birlashma, uyushma, hamjamiyat) — rivojlangan yirik aksiyadorlar jamiyati, biron bir faoliyat uchun uyushgan huquqiy va jismoniy shaxslar majmui. Korporatsiya bir kasb yoki faoliyat sohasida fuqarolarni birlashtirishi ham mumkin. XX-asr oʻrtalarida paydo boʻlgan. Hozirgi bozor iqtisodiyoti rivojlangan mamlakatlarda xoʻjalikning barcha tarmoqlarida asosiy mavqega ega. Korporatsiyalar negizini aksiyadorlik jamiyatlari tashkil qiladi. XIX-asrning II-yarmidan xalqaro korporatsiyalar keng rivoj topdi. Aksariyat hollarda korporatsiyalar bir xil mahsulotlarning asosiy ishlab chikaruvchilarini birlashtiradi, natijada ishlab chiqarish monopollashadi. Ayni paytda korporatsiya investitsiya kapitalining markazlashuviga yordam beradi, ilmiytexnika taraqqiyotini, mahsulotning raqobatbardoshligi va uzoq hayotiy shaklini taʼminlaydi. Mulk egaligi maqomiga koʻra, davlat, xususiy, aralash (qoʻshma) korporatsiyalarga, tarmoqlar boʻyicha sanoat, qishloq xo'jaligi, transport, aloqa va boshqa turdagi korporatsiyalarga boʻlinadi. Rivojlangan mamlakatlarda sanoat tarmoqlari korporatsiyaga uyushgan hollar koʻp uchraydi (mas, „Daewoo“ korporatsiyasi). Oʻzbekistonda birinchi korporatsiyalar XX-asrning 90-yillaridan boshlab sanoatning turli tarmoqlarida paydo boʻldi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Korpus

Korpus (lotincha: corpus — tana) — 1) inshoot, mexanizm, asboblar, apparat, qurilmalar va baʼzi transport mashinalarining qismi; 2) yaxlit maydondagi bir necha binodan bittasi yoki yirik inshootning alohida qismi; 3) kegeli (oʻlchami) 10 punktga (3,76 mm ga) teng boʻlgan bosma shrift; 4) biror maxsus ish bilan mashgʻul boʻlgan mutaxassislar hayʼati (mas, diplomatik korpus, ofitserlar korpusi va boshqalar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Korpus (harbiy ish)

Korpus (harbiy ishda) — turli davlatlarning quruqlikdagi qoʻshinlari va boshqa turdagi qurolli kuchlari tarkibidagi oliy taktik yoxud tezkor — taktik birlashma. K. bir qator Yevropa mamlakatlari, jumladan, Rossiyada 18-asr boshida paydo boʻlgan; qoʻshin ning bir necha birlashma va qismlari, maxsus qoʻshinlar va boshqalardan tashkil topgan. Oʻqchi, otliq askarlar, mexanizatsiyalashtirilgan, tank, avia, havo desanti K.lari boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Harbiy tuzilmalar
Korpuskulyar-toʻlqin dualizmi

Korpuskulyar-toʻlqin dualizmi — materiyaning har qanday mikroobʼyektlari (fotonlar, elektronlar, protonlar, atomlar va boshqalar) ham korpuskulyar (zarra), ham toʻlqin xususiyatlariga ega ekanligi haqidagi qoida. Zarraning trayektoriya boʻylab harakatlanishi tushunchasi bilan toʻlqinning tarqalish yoʻnalishi tushunchasi klassik (anʼanaviy) fizikada bir-biridan tamomila farq qiluvchi fizik jarayonlar hisoblanadi. Fotoeffekt, Kompton effekti va boshqa hodisalarda oʻtkazilgan tajriba natijalari oqimi — fotonlar xossalariga ham ega boʻlishini koʻrsatdi. Bu holda foton energiyasi Ye va impulsi r, yorugʻlik chastotasi v va toʻlqin uzunligi X ga quyidagi munosabatlar bilan bogʻlangan: E=hv, p=h/X (L-Plank doimiysi). Ikkinchi tomondan kristallarga toʻshayotgan elektronlar oqimining kristallardagi difraksiya hodisasini ularning toʻlqin xususiyatiga egaligi bilangina tushuntirish mumkin. Demak, mikroolamga xos muhim xususiyat ikki tomonlama xususiyatning K-t. d. mavjudligidir. Zarralar sochilishidagi difraksiya hodisasi zarralarning trayektoriya boʻylab harakatlanishi tushunchasiga zid boʻlib, toʻlqin xususiyatiga ega boʻlishini koʻrsatadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Korrekt va nokorrekt masalalar

Korrekt va nokorrekt masalalar (lotincha: correctus — toʻzatilgan) — matematik masalalarning yechimlari aniqliklariga qarab baʼzi shartlarga javob beradigan sinfi. Koʻpgina matematik masalalarda berilgan U boshlangʻich maʼlumotlar boʻyicha Ze4HM izlanadi. Bunda U va Z ushbu Z= R(U) funksional bogʻlanish bilan bogʻlangan hisoblanadi. Agar quyidagi shartlar (korrektlik shartlari) bajarilgan boʻlsa, masala korrekt masala (yoki korrekt quyilgan masala) deyiladi: 1) har qanday yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan boshlangʻich maʼlumotlarda masala yechimga ega (yechimning mavjudligi); 2) har bir boshlangʻich maʼlumot U ga faqat bitta yechim toʻgʻri keladi (masalaning bir qiymatliligi); 3) yechim turgʻun (ustuvor).

Birinchi shartning mazmuni shundan iboratki, boshlangʻich maʼlumotlar orasida shartlarning bir-biriga zidlik qiladigani mavjud emas, agar mavjud boʻlganda masalaning yechimi boʻlmasdi.

Ikkinchi shartning mazmuni shundaki, masala yechimining aniq bir qiymatli boʻlishi uchun boshlangʻich maʼlumotlar yetarli. Bu ikki shart, odatda, masalaning matematik aniq boʻlish shartlari deyiladi.

Uchinchi shartning mazmuni quyidagicha: agar (/ va U2 — boshlangʻich maʼlumotlarning ikkita har xil toʻplami boʻlib, bir-biridan chetlashish farqi yetarlicha kichik boʻlsa, u holda Z, = A”({/,) va Z, = R(U2) yechimlarning bir-biridan chetlashish oʻlchami oldindan berilgan oʻlchov aniqligidan kichik boʻladi. Bunda mumkin boʻlgan boshlangʻich maʼlumotlarning £/={£/} koʻp xilliligida va mumkin boʻlgan yechimlarning Z= {z\ koʻp xilligida r (£/,, U2) va p*(zp z2) oʻlchov chetlashishi (yaqinmas oʻlchovi) tushunchalari belgilangan. Odatda, uchinchi shart masalaning tabiiy determinantlanganligi deb sharhlanadi. Bu shu bilan tushuntiriladiki, tabiiy masalaning boshlan-gʻich maʼlumotlari, odatda, baʼzi xatoliklar bilan beriladi; uchinchi shart buziladigan boʻlsa, boshlangʻich maʼlumotlarning har qanday kichik oʻzgarishi yechimda katta oʻzgarishlarni vujudga keltirishi mumkin.

Shartlardan aqalli bittasini qanoatlantirmaydigan masalalar nokorrekt masalalar deyiladi.

Masalalarning korrektliligiga fransuz matematigi J. Adamar 1923-yilda xususiy hosilali tenglamalar uchun chegaraviy masalalarni yechganda eʼtibor bergan. Masalalarning korrektliligi tushunchasi, xususan, aytilgan tenglamalarning chegaraviy masalalarini sinflarga ajratishga sabab boʻlgan. Nokorrekt masalalarni yechishning taqribiy usullariga va ularni teskari masalalarni yechish uchun tatbiq qilishga doir koʻpgina ilmiy ishlar mavjud. Bu ishlar kuzatuv materiallarini ishlashni avtomatlashtirish, boshqaruv muammolarini hal qilish va boshqa uchun juda muhim.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Korrektura

Korrektura (lotincha correctura — toʻgʻrilash, yaxshilash) — bosmaxonada yoki boshqa usullar bilan koʻpaytirish uchun tayyorlangan matn va grafik materiallardagi xato va kamchiliklarni tuzatish jarayoni. K. uchun terilgan harflardan yoki bosma qolipdan ottisk (mas, vyorstka, granka) olinadi. Bu ottisk asl nusxa (original) ga solishtirib oʻqiladi va yoʻl qoʻyilgan xatolar standartdagi korrektura belgilardan foydalanib koʻrsatiladi (rasmga q.) va shunga koʻra operator (harf teruvchi) xatolarni tuzatadi.

K. 4 turga boʻlinadi: bosmaxona K.si; original-maket asosida chop qilinadigan nashr K.si; nashriyot K.si: reproduksiya bosma qolipi Korrektura Bosmaxona K.si va original-maket asosidagi nashr K.si da harf terish (naborning) barcha jarayonlaridagi xatolar tuzatiladi. Nashriyot K.si muallif, muharrir va texnik muharrir tuzatishlaridan iborat. Reproduksiya bosma qolipi K.si da bir yoki koʻp boʻyoqli namuna ottiski olinib, asl nusxa (mas, muzeydagi kartina va boshqalar) bilan solishtiriladi va tuzatishlar (maxsus belgilarsiz) ottisk chekkasida koʻrsatiladi. KORRELYASIYA (lotincha correlatio — nisbat, munosabat) — 1) tushunchalar, narsalar, funksiyalar orasidagi oʻzaro bogʻliqlikni, oʻzaro moslikni, munosabatni bildiruvchi tushuncha; 2) (matematik statistikada) — qatʼiy funksional harakterga ega boʻlmagan tasodifiy miqdorlar orasidagi ehtimoliy (statistik) bogʻlanish. K.ning matematik kutilishlari M va Ms hamda dispersiyalar D va Bs boʻlgan % va t tasodifiy miqdorlar orasidagi eng koʻp qoʻllaniladigan tafsiloti K. koeffitsiyenti deb ataladi. Bu koʻrsatkich ushbu formula bilan aniqlanadi:K. koeffitsiyenti -1 < g < 1 tengeizlikni qanoatlantiradi. Agar g^= O boʻlsa, u holda £; va t| miqdorlar korrelirlanmagan deyiladi; bogʻliqmas miqdorlar albatta korrelirlanmagan boʻladi (aksinchasi notoʻgʻri). Agar r?il = ±l boʻlsa, u holda t va s orasida chiziqli bogʻliqlik mavjud boʻladi. Korrelyasion analiz K.ning matematik nazariyasiga asoslanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Korrelyasiya

Korrelyasiya (genetikada) -bir butun organizmda belgilarning oʻzaro bogʻliqligi. K. asoslarini birinchi marta J. Kyuvye bayon etgan (1800—05). K.ning evolyusion ahamiyatini Ch.Darvin asoslab bergan (1859). K. oʻzgaruvchanlikning muhim unsuri boʻlib, organizmning rivojlanish tarzi va evolyusiyasiga taʼsir koʻrsatadi. Korrelyasion bogʻlanishlar mutlaq boʻlmay, tabiiy tanlanish va sunʼiy tanlash bilan boshqarilishni taʼminlaydi. Genetik K. (genlarning birikkanligi yoki ularning pleyotrop taʼsiri sabab boʻladi), paratipik K. (oʻzaro bogʻliq belgilarning muhim sharoitlariga boʻlgan reaksiyasi), fenotip i k va boshqa K.lar farqgtanadi. K.ning fenotipik, genetik va paratipik koeffitsiyenti koʻrsatkichlari oʻzaro muvofiq kelmaydi, baʼzan esa boshqa-boshqa yoʻnalishga ega boʻlishi mumkin. Seleksiya sxemalari va tanlash yoʻnalishini toʻgʻri tuzishda genetik K.ni bilish katta ahamiyatga ega. Korrelyativ bogʻliqlik sifat (morfologik) hamda miqdoriy belgilar boʻyicha kuzatiladi. Miqdoriy belgilar rivojini nazorat qiluvchi poligenlar yagona birikish guruhlarida boʻlishi va kompleks irsiylanishi mumkin. Madaniy ekinlarda koʻpgina qimmatli xoʻjalik belgilar oʻzaro salbiy K.ga egaligi aniqlangan. Xususan, gʻoʻzada genetik K. kuchi oʻrtacha, tola miqdori (chiqishi) va indeksi tola uzunligi va chiziqli zichlik bilan, ertapisharlik hosildorlik bilan, tolaning sifati koʻsakning ogʻirligi bilan, 1000 dona chigit massasi tolaning chiqishi bilan oʻzaro teskari nisbatga ega. Salbiy aloqadorlikning mavjudligi seleksiya ishlarini qiyinlashtiradi, chunki bir belgini yuzaga chiqarish uchun olib borilgan intensiv tanlash boshqa belgilarning rivojlanishiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Shuning uchun salbiy K. mavjud boʻlgan hollarda tanlash kompleks belgilar boʻyicha oʻtkazilishi kerak. Oʻrin almashishi mumkin boʻlgan rekombinantlarni topish uchun kattagina populyasiyalar bilan ishlash, mutagenlarning samarali taʼsiri talab etiladi. Xususan, ertapisharlik bilan boshqa qimmatli xoʻjalik belgilar oʻrtasidagi salbiy K.ni bartaraf etish mumkin. Mas, dastlabki ertapishar gʻoʻza navlarining koʻsagi mayda (4 g atrofida), tola chiqishi 28%, tola oʻz. 26–28 mm dan oshmas edi. Hozirgi rayonlashtirilgan gʻoʻza navlarida (S-6524 Yulduz, Gulbahor, Toshkent 6, Buxoro 6, Namangan 77 va boshqalar) duragaylash, mutagenez va sunʼiy tanlash usullaridan foydalanib, K. bogʻlanishlarini boʻzish asosida ertapisharlik bilan koʻsakning yirikligi, tolaning uzunligi va pishikligi, navning serhosilligi kabi belgilarni uygʻunlashtirishga erishilgan. Genetik K. muammolari genetik-matematik usullar, xususan, kovariatsion tahlil yordamida tadqiq qilinadi.

Miradham Abzalov, Bahodir Normatov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Genetika
Korrida

thumb|Francisco de Goya, "La muerte del picador", 1793

Korrida (ispancha Shohjajon— buqalarning shoxi) — ispan milliy tomoshasi. 11-asrdan maʼlum. Hozirgi sirk tomoshasi sifatida 18-asrda shakllangan. 12—14 kishi (torero)dan iborat guruh qatnashadi. K. davomida torerolar buqani yarqiragan lattalar bilan qoʻzgʻatadi, pikadorlar esa nayzalarni buqaga sanchib gʻazablantiradi. Asosiy ijrochisi — matador (espada)ning buqa bilan jang oʻyini, odatda, hayvonning oʻldirilishi bilan tugʻallanadi. Ispaniya, Portugaliya, Janubiy Fransiya, shuningdek, Lotin Amerikasi mamlakatlarida keng tarqalgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Korroziya

Korroziya (lotincha corrigere – oʻymoq, yemirmoq) – 1) jismlar (metallar, beton, tosh, yogʻoch, baʼzi plastmassalar va boshqalar)ning tashqi muhit bilan biologik, kimyoviy yoki elektr-kimyoviy taʼsirlashuvi oqibatida yemirilishi. Temir va temir qotishmalari K.si zanglash deb ham ataladi (yana qarang Metallar korroziyasi). Ximoya qoplamlari (mas, lok-boʻyoq materiallar) qoplash, muhitga ingibatorlar (mas, xromatlar, nitritlar, arsenitlar) kiritish, korroziyabardosh materiallar ishlatish yoʻli bilan K.ning oldini olish mumkin; 2) tibbiyotda – oʻyuvchi moddalar taʼsirida toʻqimalarning yemirilishi; 3) geologiyada – kimyoviy yoki mexaniq jarayonlar taʼsirida togʻ jinslarining yemirilishi, kanallar, oʻralar, gʻorlar va boshqa hosil boʻlishi. Kimyoviy K.da suvning kimyoviy taʼsirida jinslar sirti eriydi va yeyiladi (oʻyiladi), mexanik K.da esa jinslarning sirti yediriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Korroziyabardosh materiallar

Korroziyabardosh materiallar — korroziya hodisasiga chidamliligi yuqori boʻlgan materiallar. Metall va metallmas (anorganik va organik), kompozitsion (qarang Kompozitsion materiallar), konstruksion (qarang Konstruksiyey materiallar) va himoya (qarang Himoya qopyaamalari) bor. Metall Korroziyabardosh materiallarga poʻlat va choʻyanlar, olovbardosh kotishmalar; asl metallar; korroziyabardoshligi legirlab (qarang Legirlash) oshiriladigan alyuminiy, mis asosidagi qotishmalar (bronza, jez), nikel niobiy, tantal, sirkoniy va boshqa elementlar asosidagi krtishmalar kiradi. Metallmas anorganik Korroziyabardosh materiallarga tabiiy silikat materiallar — andozit, bazalt, granit, diorit, kvarsit va kislotaga chidamli boshqa jinslar; dolomitlar, marmarlar, ohaktoshlar; sunʼiy silikat materiallar (kvars shisha, silikat shisha, keramik materiallar, emallar, kislotaga chidamli beton va boshqalar) kiradi. Metallmas organik Korroziyabardosh materiallar (polietilen, polistirol, ftoroplast va boshqalar) keng tarqalgan. Korroziyabardosh materiallar kislota, ishqor, tuzlar, kimyoviy agressiv gaz sharoitida ishlatiladigan kimyoviy apparatlar, quvurlar, buyumlar ishlab chiqarishda qoʻllanadi (yana. q. Kislotabardosh materiallar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Korroziyabardoshlik

Korroziyabardoshlik - materi-allarning tashqi muhit taʼsirida yemirilishi (korroziya)ga qarshilik koʻrsata olish xossasi. Asosan, material yuzasining kimyoviy tarkibiga, tuzilishiga, mexaniq kuchlanishlar mavjudligiga, taʼsir qiladigan tashqi muhit sharoitiga bogʻliq. K. material yuzasining makro- va mikroskopik oʻzgarishlar bilan, dastlabki korroziya belgilarining paydo boʻlish vaqti bilan vaqt birligi ichida materialning yup-qalashishi yoki yuzasi birligidan massasining kamayishi bilan, fizik-mexanik koʻrsatkichlar va boshqalarning pasayishi bilan baholanadi. Metall materiallarning K.ini oshirishda legirlash, rafinatsiya, himoya qoplamalari qoplash, kimyoviy-termik ishlov berish, elektrkimyoviy usullar qoʻllanadi. Metallmas materiallar xususan, betonlarning K.gi ularning zichligini oshirib, himoya qoplamalar qoplab yaxshilanadi (yana q. Korroziyabardosh materiallar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Korsak

Korsak (lotincha: ) – tulkilar urugʻiga mansub sut emizuvchi hayvon. Oddiy tulkiga oʻxshash, lekin bir oz kichikroq koʻrinishda boʻladi.

 Tavsifi 
Korsak tulkisi oʻrta boʻyli tulki boʻlib, boshi va tanasining uzunligi 60 sm gacha, dumining uzunligi esa 35 sm gacha yetadi. Juni sargʻish-kulrang. Voyaga yetganlarning vazni 1,6 dan 3,2 kilogrammgacha boʻladi. Uning tanasining koʻp qismini kulrang—sargʻish rang moʻynasi qoplab olgan, pastki qismlari ochroq, ogʻiz, iyagi va tomogʻida rangpar dogʻlar mavjud. Qish faslida yungi ancha qalinroq va ipakdek boʻlib, rangi somon-kulrang, orqa tomondan quyuqroq chiziq oʻtgan boʻladi. Oqshom va tungi paytlarda faol boʻladiPoyarkov, A.; Ovsyanikov, N. (2004). Sillero-Zubiri, C.; M. Hoffmann; D. W. Macdonald (eds.). Canids: foxes, wolves, jackals and dogs. Status survey and conservation action plan. International Union for Conservation of Nature and Natural Resources/Species Survival Commission Canid Specialist Group. pp. 142–148.. Yumronqoziqlar va katta qumsichqonlar inida yashaydi. Baʼzan boʻrsiq va tulki iniga ham joylashib olishi mumkin, lekin oʻzi kamdan-kam hollarda uya qaziydi. Oʻzining tanlagan jufti bilan umrining oxirigacha yashaydi. Yanvar—fevral oylarida juftlashadi va mart—aprel oyida 5—7 tagacha bolalaydi. 9—10 oylik paytida voyaga yetadi. Asosan, kemiruvchilar bilan, baʼzida hashoratlar, sudralib yuruvchilar, qushlar va ularning tuxumlari bilan oziqlanadi. Ovlanadi, terisi qimmatli emasOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Korsak tulkilari Yevrosiyo choʻllari va sahrolari, markaziy va shimoli-sharqiy Osiyoning dasht va yarim choʻllarida yashaydi. Ular butun Qozogʻiston, Oʻzbekiston va Turkmaniston va Moʻgʻulistonda tarqalgan. Janubda ularning tarqalishi Eron, Tojikiston, Qirgʻiziston, Afgʻoniston va Xitoyning shimoliy qismlarini qamrab oladi va ularni Rossiyada ham uchratish mumkin.

Hozirgi vaqtda uchta kichik tur tur sifatida tan olingan:

Vulpes corsac corsac – tarqalishi shimoliy Qozogʻiston, janubiy Sibir.

Vulpes corsac kalmykorum – tarqalishi shimoliy Oʻzbekiston, Kavkaz.

Vulpes corsac turkmenicus – tarqalishi janubiy Oʻzbekiston, Turkmaniston, Xitoy va Moʻgʻuliston.

Bu turdagi tulkilar asosan ochiq oʻtli dasht va yarim choʻllarda yashaydi, zich oʻsgan oʻsimliklar va togʻli hududlardan qochadi. Korsak tulkilari odatda odamlardan uzoqda yashashadi. Oʻzbekistonda Ustyurt (Qoraqalpog‘iston), Mirzachoʻl (Jizzax), Qizilqum (Buxoro) va yana boshqa hududlarda uchraydi.

 Soni 
XX asrning 60—70-yillarida Gʻarbiy Tyan-Shan va Pomir-Oloyining barcha togʻ oldi tekisliklari va adirliklarida boʻlgan. Zichligi Qarshi choʻlida har 100 kvadrat metrga 49 tadan 60 tagachani, Qizilqum choʻlida esa 20—30 tani tashkil qilgan. Hozirgi vaqtda ushbu jonivorlar soning umumiy qisqarishi qayd qilinmoqda. Toshkent viloyati hududidagi gʻarbiy Tyan-Shan pasttogʻlarida butunlay gʻoyib boʻlganligi tahmin qilinmoqda. Qizilqum, Qarshi choʻllarida Ustyrutda kam sonlarda tarqalgan.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar
Turkum:Qizil kitobga kiritilgan jonivorlar
Turkum:Yirtqichlar
Turkum:Sutemizuvchilar
Turkum:Hayvonlar
Korsakov psihozi

Korsakov psihozi, Korsakov kasalligi, alkogol polinevretik psihozi — alkogoldan surunkali zaharlanish (surunkali intoksikatsiya) oqibatida kelib chiqadigan ruhiy kasallik. Rus psixiatri S. S. Korsakov tomonidan 1887-yilda aniqlangan. Bunda Korsakov sindromiga xos xotira buzilishlari bilan bir qatorda aql-farosatning zaiflashishi, mulohazalarning susayishi, tanqidning yoʻ-qolishi kuchayib boradi. Ammo shaxsga xos boʻlgan sifatlar saqlanib qoladi. Polinevrit belgilari esa parezlar, falajlik, bir guruh muskullar atrofiyasi, sezgi, pay reflekslarining susayishi yoki yoʻqolishi, nerv tolalari boʻylab ogʻriq va boshqa tarzida kechadi.

Korsakov psihozi alkogolni surunkali isteʼmol qiladigan 50—60 yoshdagi kishilarda uchraydi. Kasallikdan forigʻ boʻlish uchun bemor spirtli ichimlikdan butunlay voz kechishi lozim. Asosan B vitamini, nikotin kislotasi hamda nootrop preparatlar qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Korsakov sindromi

Korsakov sindromi, Korsakov amnestik sindromi — ruhiy kasallik. Rus psixiatri S. S. Korsakov aniqlangan (1887). Bunda, asosan, xotira boʻziladi. Bemor hozirgina boʻlib oʻtgan voqea-hodisalarni eslay olmaydi, aksincha, bir necha yil ilgari boʻlib oʻtgan voqealarni xotirasida saqlab qoladi. U qayerda turgani, vaqt, sana, atrofidagi kishilarning ismlarini toʻgʻri aytib berolmaydi. Hozir nima ovqat yegani, kimni koʻrgani, ular nomini eslay olmaydi. Oʻzi yashab turgan joyi, xonasi va karavotlarini adashtiradi, bir daqiqa oldin aytilgan soʻzlarni darrov yodidan chiqarib qoʻyadi. Bemorning bilim darajasi, malakasi, kasb-mahorati saqlanib qolgani holda, yangi narsalarni oʻzlashtira olmaydi. K. yeda soxta xotirlash (konfabulyasiya) va tez charchash, lohaslik (asteniya) alomatlari birga kuzatiladi. Korsakov sindromi yuqumli kasalliklar, zaharlanishlar, bosh miyaning shikastlanishlari va atrofiyasi bilan bogʻliq kasalliklarda uchraydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil