Cicuta douglasii

Cicuta douglasiiframelessIlmiy tasnifi link=Template:Taxonomy/Cicuta| edit Olam:PlantaeBoʻlimTracheophytesKatta avlod:AngiospermsKichik avlod:EudicotsSinf:AsteridsKichik sinf:ApialesOila:ApiaceaeTurkum:CicutaTur:C. douglasiiBiologik nomiCicuta douglasii(DC.) Coult. & Rose

Cicuta douglasii — Apiaceae oilasiga kiruvchi vakili boʻlib, yer sharining gʻarbiy suv va botqoqliklarida oʻsadigan, juda zaharli koʻp yillik oʻsimlikdir .
 
 Tavsifi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Cicuta_douglasii_%26_Conium_maculatum_1459205.jpg/220px-Cicuta_douglasii_%26_Conium_maculatum_1459205.jpg|thumb| Cicuta douglasii (chapda) barglari bilan birga Conium maculatum (zaharli botqoq oʻsimligi); ikkala tur ham juda zaharli hisoblanadi.
Oʻsimlikning ildizlari qalin va tuberli boʻlib, asosiy ildizida koʻplab mayda ildizmevalari boʻlib, turli sharoitlarda sharoitda omon qolish imkonini yaratishga yordam beradi. Poyasi 0.5-2 metr atrofida boʻlib, binafsha rangli dogʻlar bilan qoplangan boʻladi. Ichki ildizi va ildiz osti oʻsimlik tanasi oziqlanishi uchun foydali boʻlgan gorizontal yoriqlarga ega. Barglari muqobil va murakkab pinnatli tuzilgan. Barg varaqalari uzunligi 3-10 santimetr va kengligi 1-2 santimetr boʻlib, chetlari qirrali shaklga ega. Uning toʻpgullari uzunligi 11-13 santimetrga yaqin boʻlib, murakkab soyabon tipida tuzilgan, koʻp mayda, oq gulli, har birida ikkitadan urugʻi bor. Urugʻlar bahorda unib chiqadi va gullar iyun oyining oxiri va iyul oyining boshlarida pishib etiladi. Urugʻlarning tarqalishi shamol, suv, mashinalar, kiyim-kechak va tashilgan tuproq orqali amalga oshiriladi. Urugʻlardan yangi oʻsimliklarni oʻstirishdan tashqari, ildiz poyalari kuzda bazal meristemadan yangi oʻsimliklarni ham ishlab chiqishi mumkin. Ular keyingi bahorda ajralib chiqqanda, ulardan yangi oʻsimlik hosil qilish mumkin.

 Tarqalishi va yashash joyi 
Suv choʻmichchasi Britaniya Kolumbiyasida Weeds BC (2005-07-13). „Water hemlock, Cicuta douglasii“. Archived from the original on 2002-07-30. eng koʻp tarqalgan va Shimoliy Amerikada mahalliy oʻsimlik hisoblanadi Block, N. (n.d.). (2005-07-13). „Cicuta douglasii (DC.) Coult. & Rose“.. Bu oʻsimliklar asosan Rokki togʻlari etagidan Tinch okeani qirgʻogʻigacha boʻlgan hududlarda oʻsadi, Alyaskadan Kaliforniyagacha choʻzilgan yerlarda turli xildagi aniqlangan. Suvga boʻlgan talab bu oʻsimlikning ochiq yaylovlarda yashashini maʼlum darajada cheklaydi. U nam joylarda, masalan, botqoqlarda, soy boʻylarida, soy yoqalarida, ariqlarda, oʻtloqlarda va nam yaylovlarda oʻsadi.

 Toksikligi 
Gʻarbiy suv zambilining boshqa turlardan asosiy farqlovchi xususiyati uning toksikligidir. Mazkur oʻsimlik sikutoksin ishlab chiqariladigan toksini boʻlib, u Shimoliy Amerikadagi eng zaharli oʻsimliklar qatoriga kiradi. Sikutoksin — sargʻish suyuqlik boʻlib, ildizlarda keng tarqalgan. Bu toʻyinmagan spirt hayvonlarning markaziy asab tizimiga katta taʼsir koʻrsatadi. Sikutoksin bilan zaharlanishning dastlabki belgilari orasida koʻp soʻlak oqishi, ogʻizda koʻpik paydo boʻlishi, asabiylashish va diqqatni jamlolmaslik belgilari kiradi. Bu alomatlar titroq, mushaklar kuchsizligi, tutilish va nafas olish etishmovchiligiga olib kelishi mumkin. Gʻarbiy suv oʻsimligining yashil qismlarini: poyasi, bargini odam tana vaznining taxminan 0,1 % ga teng miqdorda isteʼmol qilish hatto oʻlimga olib kelishi mumkin. Odamlar uchun oʻta xavfli boʻlishidan tashqari, bu oʻsimlik hayvonlarga juda katta taʼsir koʻrsatadi. Qo‘ylar uchun 0,2-0,5 %, qoramollar uchun 0,1 %, otlar uchun 0,5 % va cho‘chqalar uchun 0,3 % miqdordagi suyuqlik har bir kg tana vazni hisobiga o‘limga olib kelishi mumkin. Oʻlim toksinni isteʼmol qilgandan keyin oʻn besh daqiqa ichida sodir boʻlishi mumkin. Bu bahorda paydo boʻladigan birinchi oʻsimliklardan biri boʻlib, juda yoqimli hidga ega. Bu xususiyatlar, nam joylarda oʻsishi bilan birga, oʻsimlikni oʻtloq hayvonlar uchun juda jozibali koʻrinishi mumkin, ammo halokatli taʼsir koʻrsaadi.

 

 

 Calflora maʼlumotlar bazasi: Cicuta douglasii (Gʻarbiy suv qaltigʻi)
 Jepson eFlora (TJM2) Cicuta douglasii ni davolash
 UC CalPhotos galereyasi

Turkum:O'simliklar Turkum:Botqoq o'simliklari Turkum:Amerika o'simliklari Turkum:Biogoiya Turkum:Botanika
Turkum:Zaharli o‘simliklar
Turkum:Apiodeae