Beliz

Beliz (Belize) – Markaziy Amerikadagi davlat. Yukatan yarimorolining janubi-sharqida joylashgan. Maydoni - 22 966 km². Aholisi - 434 098 kishi (2024): Aholining etnik tarkibi asosan, negrlar, mulatlar, duragailar, indeyslar. Aholining 60% shaharlarda yashaydi. Rasmiy tili – ingliz tili. Dindorlarning 60% – katolik, qolganlari – protestantlar. Poytaxti – Belmopan shahri Maʼmuriy jihatdan 6 okrugga boʻlinadi. Hamdoʻstlik tarkibiga kiradi. Davlat boshligʻi Buyuk Britaniya qiroli- Charlz III, general-gubernator uning vakili hisoblanadi. 1973-yil iyungacha u Britaniya Gondurasi deb nomlangan .

 Tabiati 
Yer yuzasi asosan, tekislikdan iborat, janubiy qismida 1122 m gacha balandlikdagi Mayya togʻlari joylashgan. Neft konlari bor. Iqlimi – tropik, passat (tropiklardan ekvator tomon doim shamol esib turadi). Havoning oʻrtacha oylik temperaturasi 25°, 27°. Yiliga 2000 mm ga yaqin yogʻin yogʻadi. Katta daryolari Rio-Ondo va Beliz, koʻllar, sohil boʻylab laguna (qoʻltiq)lar koʻp. Hududining katta qismi nam tropik oʻrmonlar, aksari qimmatli daraxt bilan qoplangan, shimolida – savanna. Beliz hayvonot dunyosi turli-tuman hisoblanadi.

 Tarixi 
16-asr boshlarigacha Beliz hududida indeys qabilalari yashagan. 16-asr boshida ispanlar bosib olgan va ularning mustamlakasiga aylangan. 1862-yildan Britaniya Gondurasi nomi bilan Buyuk Britaniya mustamlakasi. 1964-yil ichki oʻzini oʻzi boshqarish huquqini olgan. 1973-yildan mamlakat rasmiy ravishda Beliz deb atala boshladi. 1981-yil 21-sentabrda Beliz mustaqilligi eʼlon qilindi.
 Iqtisodiyoti 
Beliz – agrar mamlakat. Iqtisodiyotining asosi qimmatli daraxt  – qizil, sandal daraxtlarini chetga chiqarish uchun tayyorlash va qayta ishlash, saqich ishlab chiqariladigan xom ashyo – chikle smolasi (yelimi)ni yigʻish. Beliz chetga chiqariladigan mahsulotlar, asosan, shakarqamish, banan va sitrus mevalari (apelsin, greypfrut) yetishtirishga ixtisoslashgan. Kokos palmasi, ananas, banan, kakao, ichki isteʼmol uchun makkajoʻxori, sholi ham ekiladi. Janubiy hududlarda chorvachilik bilan shugʻullaniladi. Baliq, dengiz hayvonlari ovlanadi, shuningdek taxta tilish, poʻlat prokatlash va oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Elektr energiya ishlab chiqarish – 74 mln. kVts.

 Transporti 
Qattiq qoplamali avtomobil yoʻllari – 1,4 ming km. Asosiy dengiz porti – Beliz, uning yaqinida, Stenli Fildda aeroport bor. Belizdan chetga xom shakar, kiyim-kechak, meva konservalari, sitrus mevalar, yogʻochning qimmatli , baliq chiqariladi. Oziq-ovqat, asbob-uskuna, transport vositalari, kimyoviy tovarlar va yoqilgʻi keltiriladi. Savdo-sotiqdagi asosiy mijozlari – AQSH, Buyuk Britaniya, Kanada, Yamayka, Meksika. Xorijiy sayyohlik rivojlangan. Pul birligi — Beliz dollari. „Amandala“ (1969-yildan), „Beliz Tayme“ („Beliz vaqti“, 1956-yildan), „Gavernment gazett“ („Hukumat gazetasi“), „Piplz pale“ („Xalq nafasi“, 1989-yildan), „Riporter“ („Muxbir“, 1968-yildan) gazetalari chiqadi. 1937-yildan yarim tijorat radioeshittirish xizmati mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Yana qarang 
 Al-Falah masjidi
 

 Siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari 
Qonun chiqaruvchi organi – ikki palatali (senat va vakillar palatasi) Millim majlis (parlament). Ijrochi hokimiyat— bosh vazir boshchiligidagi hukumat. Birlashgan xalq partiyasi (1950), Beliz huquqi uchun milliy alyans (1992), Birlashgan demokratik partiya (1974) kabi partiyalar, Beliz milliy kasaba uyushma kongressi, Mehnatkashlarning birlashgan umumiy uyushmasi (1979, Xalqaro erkin kasaba uyushmalari konfederatsiyasiga kiradi) mavjud.

 

Turkum:Shimoliy Amerika mamlakatlari
Turkum:Beliz
Turkum:BMT aʼzolari