Brassica oleracea

Brassica oleraceaframelessYovvoyi karamlink=|alt=|framelessData Deficient  (IUCN 3.1)Holubec, V., Uzundzhalieva, K., Vörösváry, G., Donnini, D., Bulińska, Z. & Strajeru, S. 2011. Brassica oleracea. The IUCN Red List of Threatened Species 2011: e. T170110A6717557. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2011-1.RLTS.T170110A6717557.en. Downloaded on 02 July 2021.Ilmiy tasniflashO‘simliklarYuksak oʻsimliklarGulli oʻsimliklarIkki urugʻpallalilarRosidsBrassicalesKaramdoshlarKaramB. oleraceaBinar nomiBrassica oleraceaL.Sinonimlar Brassica alboglabra L. H. Bailey
 Brassica arborea Steud.
 Brassica bullata Pasq.
 Brassica capitala DC. ex H.Lév.
 Brassica caulorapa (DC.) Pasq.
 Brassica cephala DC. ex H.Lév.
 Brassica fimbriata Steud.
 Brassica gemmifera H.Lév.
 Brassica laciniata Steud.
 Brassica millecapitata H.Lév.
 Brassica oleracea subsp. acephala (DC.) Metzg.
 Brassica oleracea var. capitata L.
 Brassica oleracea subsp. caulorapa (DC.) Metzg.
 Brassica oleracea var. costata DC.
 Brassica oleracea subsp. fruticosa Metzg.
 Brassica oleracea var. gemmifera DC.
 Brassica oleracea convar. gemmifera (DC.) Gladis ex Diederichsen
 Brassica oleracea var. gongylodes L.
 Brassica oleracea var. kashmiriana Naqshi & Javeid
 Brassica oleracea var. laciniata L.
 Brassica oleracea var. palmifolia DC.
 Brassica oleracea var. rubra L.
 Brassica oleracea var. sabauda L.
 Brassica oleracea var. sabellica L.
 Brassica oleracea var. viridis L.
 Brassica quercifolia DC. ex H.Lév.
 Brassica rubra Steud.
 Brassica suttoniana H.Lév.
 Brassica sylvestris (L.) Mill.
 Crucifera brassica E. H. L. Krause
 Napus oleracea (L.) K. F. Schimp. & Spenn.
 Rapa rotunda Mill.
 Raphanus brassica-officinalis Crantz
 
Brassica oleracea — karam, brokkoli, gulkaram, kale, Bryussel karami, koʻkatlar, savoy karam, kohlrabi va gai lan kabi keng tarqalgan navlarni ichiga olgan oʻsimlik turi.

Tabiiy holatda o‘sadigani yovvoyi karam deb ataladi, vatani janubiy va gʻarbiy Yevropa. Oʻsimlik tuz va ohakga chidamli, boshqa oʻsimliklar bilan raqobatlasha olmaydi, odatda La- Mansh boʻyining ikkala tomonidagi boʻr qoyalarida ohaktosh dengiz o‘sadi. Fransiyaning Atlantika qirgʻogʻidagi toʻqqizta yovvoyi populyatsiyaning genetik tahlili o‘simliklarning umumiy „yovvoyilashgan turdan“ kelib chiqqanini koʻrsatdi, ular dala va bogʻlarda o‘stirilgan uy oʻsimliklaridan kelib chiqqan.

Yovvoyi B. oleracea — baland boʻyli ikki yillik oʻsimlik boʻlib, birinchi yili katta barglar qattiq poya hosil qiladi. Barglari boshqa karam dan koʻra etliroq va qalinroqdir — bu moslashuv unga suv va ozuqa moddalarni saqlashga yordam beradi. Ikkinchi yilida balandligi ga yetadigan poya va koʻplab sariq gullarni hosil qiladi.

 Etimologiya 
"Brassica" nomi bir nechta karamga oʻxshash oʻsimliklar uchun Elder Pliniy tanlagan nom ediGledhill, David (2008). . Uning binar nomi oleracea lotin tilida „sabzavot/oʻsimlik“ degan maʼnoni anglatadi.

 Oʻstirish va foydalanish 
thumb| B. oleracea Botrytis guruhining boshi (gulkaram) oʻsadi
B. oleracea inson uchun muhim oziq-ovqat oʻsimlik sifatida o‘stirilib, qish davomida barglari yangi holatda saqlanadi. U muhim oziq moddalarga, shu jumladan S vitaminiga boy. Uning kale, brokkoli, gulkaram, Bryussel karami deb nomlangan navlari bor.

Karam, brokkoli, gulkaramga boy parhez insonda bir nechta saraton kasalliklari xavfini kamaytirish bilan bogʻliq.
alt=A small tree with large leaves|right|thumb| Jersi karamini, sovuq boʻlmagan iqlim sharoitda juda katta oʻlchamga yetishi mumkin.

 Kelib chiqishi 
U uchburchagi nazariyasiga koʻra, B. oleracea karam turkumining boshqa besh turi bilan juda chambarchas bogʻliq.
thumb| Jersi yurish tayoqlari
B. oleracea navlari rivojlanish shakliga koʻra yettita asosiy nav guruhiga birlashtirilgan:

 Brassica oleracea Acephala guruhi — kale
 Brassica oleracea Viridis guruhi — koʻkatlar
 Brassica oleracea Alboglabra guruhi — kai-lan (Xitoy brokkoli)
 Brassica oleracea Botrytis guruhi — gulkaram, Romanesko brokkoli va brokkoli .
 Brassica oleracea Capitata guruhi — karam
 Brassica oleracea Gemmifera guruhi — Bryussel gullari
 Brassica oleracea Gongylodes guruhi — kolrabi
 Brassica oleracea Italica guruhi — brokkoli

Normandiya va Kanar orollari kabi joylarda Jersi karami deb nomlanuvchi navlarning bo‘yi ga yetadi. Bu „daraxt karamlari“ yil davomida yangi barglarni hosil qiladi, koʻp yillik. Ularning yog‘ochsimon poyalari quritilib, tayoqchalar yasaladi.

 Tarix 
thumb| Bozor manzarasi, Piter Aertsenning rasmi (1569)
Qishloq xoʻjaligining paydo boʻlishi va yovvoyi oʻsimliklarning xonakilashtirilishi bilan Shimoliy Oʻrta yer dengizi aholisi yovvoyi karam yetishtirishni boshladi. Turli xil fenotip belgilari uchun sunʼiy tanlash orqali oʻsimlikning tashqi koʻrinishida keskin farqlarga ega boʻlgan paydo bo‘lgan.

 Dorivor foydalanish 
Shimoliy Karolinadagi Lumbee qabilasi anʼanaviy tibbiyotda B. oleracea barglaridan foydalanishgan, ular organizmni tozalash xususiyatiga ega, shuningdek, yengil laksatif, yalligʻlanishga qarshi va glaukoma va pnevmoniyani davolashda qoʻllanadi.
center|thumb| B. oleracea ning bir necha navlari, jumladan, karam, Bryussel karami, savoy va Xitoy karam.
thumb|Kohlrabii
thumb|Rotkohl (Brassica oleracea convar)
thumb|Brassica oleracea 
thumb|Romanesko brokkoli (Brassica oleracea)
thumb|Brassica oleracea var. gongylodes
thumb|Brassica oleracea var. botrytis
thumb|Brokkogul
thumb|Brassica oleracea var viridis

 
nav Rasm Ism Yovvoyi karam125x125px Brassica oleracea var. oleracea Karam100x100px Brassica oleracea var. capitata f. alba Savoy karam100x100px Brassica oleracea var. capitata f. sabauda Qizil karam100x100px Brassica oleracea var. capitata f. rubra Konus karam100x100px Brassica oleracea var. capitata f. oʻtkir Gai lan133x133px Brassica oleracea var. alboglabra Koʻkatlar100x100px Brassica oleracea var. viridis Jersi karami103x103px Brassica oleracea var. longata Dekorativ karam100x100px Brassica oleracea var. asefala Kale100x100px Brassica oleracea var. sabellika Kalette150x150px Brassica oleracea var. viridis x gemmifera Lacinato karam100x100px Brassica oleracea var. palmifoliya Doimiy karam100x100px Brassica oleracea var. ramosa Ilik karam100x100px Brassica oleracea var. medullosa Tronchuda karam100x100px Brassica oleracea var. kostata Bryussel karami100x100px Brassica oleracea var. gemmifera Kohlrabi100x100px Brassica oleracea var. gongilodalar Brokkoli100x100px Brassica oleracea var. italica Gulkaram100x100px Brassica oleracea var. botrytis Kaulini100x100px Brassica oleracea var. botrytis Romanesko brokkoli100x100px Brassica oleracea var. botrytis Brokkoli di Torbole100x100px Brassica oleracea var. botrytis Brokkogul100x100px Brassica oleracea var. botrytis x italica Brokkolini100x100px Brassica oleracea var. italica × alboglabra

 

Turkum:Brassica oleracea
Turkum:Yevropa o'simliklari