Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Beznoitioz

Beznoitioz — asosan qoramollar orasida uchraydigan surunkali kechuvchi invazion kasallik. Besnoitia avlodiga mansub sodda jonivorlar qoʻzgʻatadi. Koʻpincha 6 oylik va undan katta boʻlgan yosh mollar kasallanadi. Kasallik boʻkalar orqali tarqaladi. Teri elastikligi yoʻqolib qalinlashadi, juni toʻqiladi, terida qontalash yoriqlar paydo boʻladi, koʻz sklerasining yalligʻlanishi, keratit, koʻrish qobiliyatining yoʻqolishi kuzatiladi. Klinik belgilarga, gistologik, parazitologik va serologik tekshirish natijalariga koʻra diagnoz qoʻyiladi. Davosi ishlab chiqilmagan.

Oldini olish va qarshi kurash: kasallangan hayvonlarni alohida ajratish va yaroqsizga chiqarish, insektitsidlar bilan beznoitioz qoʻzgʻatuvchisini yoʻq qilish, goʻngni biotermik zararsizlantirish, chorvachilik binolarini dezinvaziya qilish. Soʻyilgan hayvonlar goʻshti va boshqa mahsulotlarida beznoitioz parazitlarining sistalari topilganda goʻsht ozuqa uni tayyorlash uchun ishlatiladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Kasalliklar
Bezoarlar

Bezoarlar (forscha, soʻzma-soʻz badi zahr — ziddi zahar), bezoar toshlar — qoʻy, echki, otlar, baʼzan qoramol, choʻchqalarning oshqozon-ichak yoʻlida chigʻallanib toʻplanib qoladigan hayvonlarning juni (pilobezoarlar) yoki oʻsimliklar tolasi (fitobezoarlar). Moddalar almashinuvi, hazm organlari faoliyati buzilganda, mollar dagʻal tolali yem-xashak bilan boqilganda paydo boʻladi. Bezoar dumaloq shaklda boʻlib, baʼzan kattaligi yosh bola kallasidek keladi, sirti shilliq parda bilan qoplanadi, ogʻirligi baʼzan 2,5 kg gacha yetadi. Bezoar paydo boʻlganda hayvonlarda tana harorati koʻtariladi, halloslaydi. Jarrohlik yoʻli bilan olib tashlanadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rashid Beybutov

BEYBUTOV Rashid Majid oʻgʻli (1915, Tbilisi — 1989, Boku) — ozarbayjon estrada va opera xonandasi (lirik tenor). 1934 — 44 ylarda Yerevan, 1944 — S6 yillarda Boku filarmoniyasida yakka-xon xonanda; 1957 — 59 yillarda Ozarbayjon davlat konsert ansambli, 1966-yildan Ozarbayjon davlat qoʻshiqteatrining rahbari. Repertuaridan rus va Fapbiy Yevropa kompozitorlari asarlari hamda turli xalqlar (eron, turk, arab, gʻind va boshqalar) qoʻshiqlari urin olgan. U. Hojibekovning "Arshin mol olon" musiqali komediyasi asosida yaratilgan filmdagi bosh roli (Askdr) mashhur.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Ozarbayjonlik aktyorlar
Turkum:Sovet erkak aktyorlari
Turkum:SSSR xalq artistlari
Turkum:1915-yilda tugʻilganlar
Turkum:Tibilisida tugʻilganlar
Turkum:1989-yilda vafot etganlar
Beydellit

Beydellit — silikatlar sinfiga mansub mineral (AQShning Kolorado shtatidagi Beydell koni nomidan). Ki-myoviy formulasi (K2,N2O) Al2(OH)2AlSi3O10J • pN2O. Kattikligi 1,5. S. ogʻ. 2,6. Bentonitli gillarning asosiy komponenta. Rangi qizgʻish, qungʻir, yumshoq. B. otqindi va vulkan jinslarining nurashidan hosil boʻladi. Xillari: ferri-, magnezi- va magnobeydellit. B. Krzogʻistonda, Gʻarbiy Sibirda, Gruziyada va Oʻzbekiston (Fargʻona, Sur-xondaryo, Toshkent atrofi)da uchraydi. 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beyza

Beyza —Eronning Fars ustoni Beyza shahristoni Markaziy tumanidagi shahar. Ushbu shahar Beyza qishloq okrugining ma'muriy markazi hamdir.

2006-yilgi aholini ro'yxatga olish vaqtida uning aholisi Sepidan shahristonining sobiq Beyza tumanida tarkibida bo'lganida 845 xonadonda 3593 kishini tashkil qilgan. 2011-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, 1148 ta xonadonda 4234 kishi bor edi. 2016-yildagi so‘nggi aholini ro‘yxatga olish ma’lumotlariga ko‘ra, 1952 ta xonadonda 7252 kishi istiqomat qilgan.

2019-yil oktabr oyida tuman Beyza shahristonini tashkil etishda tumandan ajralib chiqqan, Beyza uning poytaxti va yagona shahri boʻlgan holda har biri ikkita qishloq okrugidan ikkita tumanga aylangan.

 Izohlar 

 

Turkum:Fors ustoni shaharlari
Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Frederick Marshman Bailey

Frederick Marshman Bailey (1882-yil 3-fevral – 1967-yil 17-aprel) – ingliz josusi, sayohatchisi, botanigi va zoologi. Bailey 1918–1920-yillarda Markaziy Osiyoda josuslik qilgan. Mintaqaga Hindiston va Qashqar orqali Toshkentga kelgan diplomatik missiyaga rahbarlik qilgan. U yerdagi sarguzashtlari haqida „Mission to Tashkent“ kitobini yozgan. Diplomatlar safida kapitan Blacker va Angliyaning Qashqardagi konsuli George Macartney ham boʻlgan. Bailey pirovardida avstriyalik urush asiri oʻlaroq yashirinib, Buxoro orqali Eronga qochib ketgan.

Sovet ida hamda mustaqil Oʻzbekistonda chiqqan da, jumladan, Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasida Bailey Toshkentda maxfiy „Turkiston harbiy tashkiloti“ bilan yaqin aloqada boʻlib, Toshkent, Samarqand, Fargʻonada sovetlarga qarshi qoʻzgʻolonlar uyushtirish, Fargʻona va Xorazmda milliy istiqlolchilik harakatini kuchaytirish rejalarini tuzishda qatnashgani, istiqlolchilarga Angliyaning Qashqardagi konsulxonasi orqali qurol-yarogʻ va boshqa yordam yetkazib berishda katta rol oʻynagani iddao qilingan. Bailey Markaziy Osiyodagi missiyasi haqidagi „Mission to Tashkent“ kitobida bu iddaolarni rad etib, boshdan kechirganlarini batafsil soʻzlab bergan. Jumladan, kitobda bolsheviklarni laqillatib, ularning maxfiy xizmatlariga qoʻshilganini hikoya qilgan. Shuningdek, Toshkentdagi AQSH konsuli Roger Tredwell bilan Oktyabr inqilobidan keyingi uchrashuvlari haqida haqida maʼlumot bergan. Kitob sovet davrida SSSRda man etilgan asarlar safida boʻlgan.
Beyra

thumb|280px|Beyra
Beyra — Mozambikdagi shahar, Hind okeani sohilida, Pungve daryosi boʻyida joylashgan. Sofala provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 292 ming kishi (1989). Transport yoʻllari tuguni mavjud. Afrika sharqiy qirgʻogʻidagi muhim portlardan biri, mamlakatda Maputudan keyin ahamiyati boʻyicha 2-oʻrinda turadi, qoʻshni davlatlar (Zimbabve va Malevicha ham xizmat qiladi. Beyra Mutare shahri (Zimbabve)ga boruvchi neft quvurining boshlangʻich punkti. Xalqaro aeroport bor. Toʻqimachilik, oziq-ovqat (qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash va boshqalar), neftni qayta ishlash sanoati rivojlangan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Shaharlar
Turkum:Mozambik aholi punktlari
Bek

Bek (beg, bey) (turk — hukmdor, janob; sinonimi — amir): 

1) qad. turkiy xalqlarda xon xizmatidagi alohida harbiy qism vakillari. Ular katta imtiyozlarga ega boʻlib, oliy harbiy zodagonlar tabaqasini tashkil qilgan. 

2) Mo-varounnahr xonliklarida davlat arbob-larining bolalari va yaqin qarindoshlariga, zodagonlarga berilgan faxriy unvon. B. bolalari "bekzodalar" deb atalib, ular yoshlik chogʻidanoq maxsus tarbiyachilardan harbiy. siyosiy taʼlim olganlar. Ular kelgusida mamlakatni idora qilish, dushman hujumini qaytarish, el-ulus taraqqiyoti yoʻlida saʼyi harakat qilish ruhida tarbiyalangan; 

3) Kavkazorti turkiy xalqlarida oʻrta asrlar va yangi davrda yer egasi, mulkdor unvoni; 

4) Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida oʻrta asrlarda yer egalari unvoni; 

5) Us-monli turk saltanatida viloyat (sanjoq) hokimi; 19 — 20-alarda B. unvoni yuqori darajadagi turk zobitlari va amaldorlariga berilgan (1934-yil bekor qilingan); 19-asrning 2-yarmidan B. — asosan muro-jaat shakli; 

6) Eronning ayrim joylarida qabila boshliqlari unvoni; 

7) Tunisda 1705 — 1957 ylarda valiaxd shah-zodalarga berilgan unvon.

 Yana qarang 

 Davlat boshligʻi

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Unvonlar
Turkum:Oliy darajadagi unvonlar
Bek atka

Bek atka — Amir Temur va Temuriylar saltanatida, Buxoro amirligida amirzodalarni tarbiyalab voyaga yetkazuvchi shaxs (qarang Atka).

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bekar

Bekar — alteratsiya belgisi. Diyez va bemol yordamida koʻtarilgan/pasaytirilgan tovushlarni asliga qaytarish, bekor qilish uchun qoʻllanadi. Bekar belgisi notalarning oldiga yoziladi.
Bekat

Bekat — 1) qad. yoʻllarda karvon va yoʻlovchilar toʻxtab dam olgan maxsus joy. Unda yoʻlovchilar tunashi uchun alohida uylar va otxonalar boʻlgan (yana q. Yom)gʻ 2) yoʻlovchilarning biror transport turi (mas, tramvay, trolleybus, avtobus kabi)ga chiqishlari va undan tushishlari uchun belgilangan joy.

 
thumb|Bekat
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Andrey Beketov

Andrey Nikolayevich Beketov (1825.26.10 (8.12) — 1902.1 (14).7) -rus evolyutsionist botanigi. Oʻsimliklar morfologiyasi va geografiyasi asoschilaridan biri. Peterburg Fanlar Akademiyasining muxbir aʼzosi (1891), faxriy aʼzosi (1895). Oʻsimliklarning vegetativ organlari tuzilishi qonuniyatlarini, oʻsimliklar qoplami zonalligi va jonli tabiatning maqsadga muvofiq tashkil topganligi muammolarini oʻrgangan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nikolay Beketov

Nikolay Nikolayevich Beketov (1827.1 (13).1- 1911.30.11 (13.12)) - Rossiyada fizikkimyogarlar maktabining asoschisi. Peterburg Fanlar akademiyasi akademik (1886). Metall oksidlaridan metallarning qaytarilish usulini kashf etib, alyumotermiyaga asos solgan. Metall tuzlari eritmalaridan ularning bosim ostida vodorod bilan si-qib chiqarilishini aniqlagan. Rossiyada ilk bor termokimyoviy lab. tashkil etgan. Benzureid va atsetureidni sintez qilgan (1852), birinchi boʻlib ishqoriy metallarning suvsiz oksidlarini olgan (1870).

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Georg von Békésy

BEKESHI (Bekesy) Dyord (Jorj) (1899-1972) - venger fizigi. 1947-yildan AQShda. Ilmiy ishlari bioakustikaga oid. Ichki quloqdagi qoʻzgʻalishning fizik mexanizmini ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureati (1961)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1899-yilda tugʻilganlar
Turkum:1972-yilda vafot etganlar
Turkum:3-iyunda tugʻilganlar
Turkum:13-iyunda vafot etganlar
Turkum:Amerikalik kimyogarlar
Bekzodi

Bekzodi — oʻrtapishar qovun navi. Shakli choʻziq, uz. 30 — 40 sm, ogʻirligi 3 – 5 kg. Poʻsti qalinligi oʻrtacha, sirti sal tilimtilim, tusi oqish-yashil, baʼ-zan sargʻish-yashil, kam toʻr. Eti 4—5 sm Urugʻi unib chiqqanidan soʻng 85—95 kunda pishadi, tarkibida 7,1—9,3% qand bor. Urugʻxonasi oʻrtacha. Hosiddorligi 230 — 250 s/ga. Buxoro, Xorazm viloyatlari, Qoraqalpogʻistonda, qisman Far-gʻona vodiysida ekiladi (qarang Qovun).

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Qovun navlari
Bekinmachoq

Bekinmachoq - bolalar oʻyini. Kamida 4 — 6 bola ikki toʻdaga boʻlinadi. Dastlab marra belgilanadi. Bir guruh boshqasiga koʻrinish bermay, biror pana joyga yashirinadi. Poylab turganlar (baʼzan bir bola) yashiringanlik belgisini eshitgani hamono, bekinganlarni chaqqonlik bilan ushlashga kirishadi. Izlab topib marraga yetguncha ushlasa — yutgan, qoʻlga tushganlar esa — yutqizgan hisoblanadi. Yutqizganlar kelishilgan shartni bajaradilar, mas, oʻyinda yutganlarni yelkada koʻtarib, maʼlum maso-fani aylantirib keladilar va hokazo. Shu bilan oʻyin yana yangidan boshlanadi. B.ning "ushlab olish", "koʻrdi hisobi", "axtarib topish" va boshqa bor.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bekkaria Chezare

thumb

BEKKARIA (Beccaria) Chezare (1738.15.3, Milan - 1794.28.11) -italyan maʼrifatparvar adibi, huquq doktori (1758). Sudlarning qonunga asoslanmay turib, aybdorga jazo tayin etilishiga, ayblanuvchilarni qiynoqqa solib, iqror qildirish usuliga qarshi chiqqan. Oʻlim jazosini umrbod qamoq bilan almashtirishni, tan jazosini umu-man qoʻllanmaslikni yoqlagan. Qonun hamma narsadan ustuvorligini, fuqa-rolar esa qonun va sud oldida tengligini taʼminlash zarur, deb hisoblagan. Har qanday jinoyat uchun tegishli ja-zoni muqarrar ravishda zudlik bilan ijro etish, odil sudlovni chek tashlash yoʻli bilan saylanadigan maslahatchilar tomo-.nidan olib borish tarafdori boʻlgan. B.ning "Jinoyat va jazo toʻgʻrisida" asarida olgʻa surilgan gʻoyalar Yevropadagi koʻpchilik davlatlarning qonunlarida oʻz aksini topgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Franz Beckenbauer

Frans Anton Bekkenbauer ((1945-yil 11-sentyabr — 2024-yil 7-yanvar) — nemis sobiq professional futbolchisi va murabbiyi. „“ laqabli u sport tarixidagi eng buyuk oʻyinchilardan biri sifatida tanilgan. Oʻzini yarim himoyachi sifatida boshlagan koʻp qirrali oʻyinchi markaziy himoyachi sifatida oʻz nomini oldi. U koʻpincha zamonaviy himoyachi (libero) rolini ixtiro qilgan deb hisoblanadi. Klub va xalqaro miqyosdagi muvaffaqiyati bilan u FIFA Jahon kubogi, Yevropa chempionlar kubogi va „Oltin toʻp“ni qoʻlga kiritgan toʻqqiz nafar futbolchidan biridir.

 Yana qarang 

 100dan ortiq oʻyinlardan maydonga tushgan erkak futbolchilar roʻyxati

 

 
 Beckenbauer, Franz, Cramer, Dettmar: Nicht nur ein Spiel!. Rowohlt, Reinbek 2006, .
 Körner, Torsten: Franz Beckenbauer – der freie Mann. Scherz, Frankfurt 2005, .
 Kratzert, Armin: Beckenbauer taucht nicht auf. Roman. Kirchheim Verlag, München 2012, 
 Kummermehr, Petra (Hrsg.): Das Buch Franz. Botschaften eines Kaisers. Diederichs, München 2011, .
 

 

 Franz Beckenbauer Foundation 
 Facts on Beckenbauer 
 Portrait of Franz Beckenbauer
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:1945-yilda tugʻilganlar
Turkum:2024-yilda vafot etganlar
Turkum:Germaniyalik erkak futbolchilar
Turkum:1966-yilgi FIFA Jahon chempionati oʻyinchilari
Turkum:1970-yilgi FIFA Jahon chempionati oʻyinchilari
Turkum:1974-yilgi FIFA Jahon chempionati oʻyinchilari
Turkum:1986-yilgi FIFA Jahon chempionati murabbiylari
Turkum:1990-yilgi FIFA Jahon chempionati murabbiylari
Turkum:FC Bayern Munich murabbiylari
Turkum:FC Bayern Munich futbolchilari
Turkum:Oltin toʻp sohiblari
Turkum:Futbol boʻyicha jahon chempionlari
Turkum:FIFA 100
Turkum:FIFA erkaklar markaziy klubi
Turkum:Bundesliga futbolchilari
Turkum:Germaniyalik futbol murabbiylar
Turkum:Germaniya milliy futbol terma jamoasi erkak futbolchilari
Turkum:Hamburger SV futbolchilari
Turkum:Nyu-York Cosmos (1970—1985) futbolchilari
Turkum:UEFA Yevropa chempionatida gʻolib boʻlgan oʻyinchilar
Turkum:UEFA Chempionlar ligasida gʻolib boʻlgan futbolchilar
Gary Becker

Gary Becker (1930-yil 2-dekabr – 2014-yil 3-may) — amerikalik iqtisodchi, inson kapitali (ish kuchining shakllanishi) nazariyasi asoschilaridan biri. Ilmiy ishlari ijtimoiy muammolarni (oilaviy munosabatlar, jinoyatchilik, irqiy kamsitish va boshqalar) iqtisodiy tahlil qilish masalalariga bagʻishlangan. Nobel mukofoti laureati (1992)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yi;.

 

Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Iqtisodchilar
Bekker Karl Genrix

BEKKER (Becker) Karl Genrix (1876.12.4, Amsterdam - 1933.10.2, Berlin) — nemis islomshunosi va davlat arbobi. "Islom" ("Deg Yslam") jur.ning asoschisi (1910) va bosh muharriri. Prussiya madaniyat vaziri. Pedagogika akademiyasiga asos solgan. Islom tarixiga oid asarlarida B. islomning tashkil topishi va tarqalishida ijtimoiy-iqtisodiy omillar birlamchi rol oʻynaganini isbotlashga harakat qildi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Becquerel

Bekkerel (Becquerel) — fransuz fiziklari:

 Antoine César Becquerel (1788—1878) — Parij FA aʼzosi. Ilmiy ishlari fluoressensiya, fosforessensiya, termoelektr, elektr kapillyarlik, moddaning magnit xossalari, kristallooptika, galvanik elementlar nazariyasi va moddaning elektr oʻtkazuvchanligi masalalariga oid; 
 Louis Alfred Becquerel (1814-1862) — shifokor va fiziolog; 
 Alexandre-Edmond Becquerel (1820—91) — Antuan Sezarning oʻgʻli, prof., Parij FA prezidenti (1880). Fotogalvanik effektni kashf qilgan, fosforessensiya, fotokimyo, fotografiya, atmosfera elektri va hokazo bilan shugʻullangan;
 Henri Becquerel (1852 — 1908) — Aleksandr Edmonning oʻgʻli. Parij FA aʼzosi (1889). Qattiq jismlar fizikasi, pyezoelektr hodisalari hamda yadro fizikasi sohalarida ishlagan. Uran tuzlarining tabiiy radioaktivligini kashf qilgan (1896). Nobel mukofoti laureati (1903; P. Kyuri va M. Sklodovskaya-Kyuri bilan birgalikda); 
 Jean Becquerel (1878 — 1953) — Antuan Anrining oʻgʻli. Parij FA aʼzosi. Kristallar optik va magnitooptik hodisalarining oʻzgarishini tekshirgan hamda fotolyuminessensiya bilan shugʻullanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Bekkerel (birlik)

Bekkerel yoki Becquerel — Xalqaro birliklar tizimi SIda radioaktiv izotoplar faolligi birligi. A. H. Becquerel sharafiga qoʻyilgan. Bq bilan ifodalanadi. 1 Bq sekundiga 1 ta yemirilishga mos keladi. 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:SI hosilaviy birliklari
Bekkross

Bekkross (ing. Backross) — duragaylarni otaona nusxalarining biri bilan qayta chatishtirish. B.ni oʻsimliklar seleksiyasiga N. V. Harland va M. N. Pope kiritdi (1922). Seleksiyada oʻzidan changlanadigan hamda chetdan changlanadigan oʻsimliklar navini yaxshilashda, duragay avlodni ota yoki ona nusxalarining kerakli xususiyatlari bilan boyitishda qoʻllanadi (qarang Takroriy chatishtirish). 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beklarbegi

Beklarbegi — yuqori maʼmuriy unvon va lavozim; viloyat, katta shahar hokimlari. B. lavozimi Oʻrta Osiyo mamlakatlari, Kichik Osiyo va Zakavkazye turkiy xalklarida 19 a. oxirigacha saqlangan. B.ning asosiy vazifasi soliqva b. majburiyatlarning oʻz vaqtida toʻlanishini taʼminlash, hukmdor farmonlarini amalga oshirish, tegishli masalalarni biy, otaliklar, oqsoqollar kengashi bilan kelishib xal etishdan iborat edi. B.lar qoʻl ostidagi viloyat (beklarbegilik)larda alohida vazir, shayxulislom, sadr, jonishin (beklarbegining muovini) kabi mansablar ham boʻlib, ular B.ga boʻysoʻnganlar. B.lar ayni vaqtda sarkarda hisoblanib, ularning qoʻl ostida yuzboshi va dahboshilar boʻlgan;

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Usmoniylar davlati hukumati
Beklarsoy

Beklarsoy — Oʻzbekistonning Samarqand viloyati Qoʻshrobod tumani va Navoiy viloyati Nurota tumanlaridagi soy. Yuqori oqimida Ustuqsoy, oʻrta oqimida Beklarsoy, Oqchopsoy, quyi oqimida Oʻrgʻanchi deb ataladi. Mirishkor togʻlari (Nurota tizmasi)ning janubiy yon bagʻridan boshlanib, shimoldan janubga tomon oqadi. Irmogʻi koʻp. Uzunligi 41 km, suv toʻplash maydoni 180 km², oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi 0,53 m³/sek. Suvining asosiy qismi bahorda oqadi. Kuz va qishda suvi kamayib, koʻpincha qurib qoladi. Beklarsoyda baʼzan jaladan soʻng kuchli sel oqimi kuzatiladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Umumiy tavsif 
Soy uzunligi 41 km, suv toʻplash maydoni 180 km². Yangi Oqchob qishlogʻi yaqinida oʻrtacha suv oqimi tezligi 0,714 m³/s. Daryo qor va yomgʻirning erigan suvlari bilan toʻyinadi.

Yangi Oqchob qishlogʻi uchun yil davomida suv oqimi 22,5 million m³, oʻrtacha oqim moduli 3,97 l/s⋅km², oqim qatlami 125 sm/yil. 1964—2002-yillardagi kuzatishlar natijasiga koʻra, oqimning oʻzgaruvchanlik koeffitsienti 0,739 (yillik davr uchun). Sugʻorish uchun yillik suv oqimi 13 million m³ dan ortiqni tashkil qiladi.

 Oqimi 
Soy Shimoliy Nurota tizmasining janubiy yon bagʻiridan boshlanadi. Manbadan shimoli-gʻarbiy yoʻnalishda oqadi, keyin janubi-gʻarbga buriladi. Soy qirgʻogʻida pastda Ustuk aholi punkti joylashgan. Bu yerdan daryo umumiy gʻarbiy yoʻnalishga yoʻnaltirilgan boʻlsa-da, oqim boʻylab koʻplab burmalarni hosil qiladi.

Nakki posyolkasi yaqinidagi Tiktoshga quyilish hududida suv oqimi Beklar nomini oladi.

 Foydalanish 
Soydan qadimdan Beklar, Oqchob, Yangi Oqchob kabi qishloqlar suv ichadi. Beklarsoy vodiysida 16-asrda qurilgan Abdullaxon bandi (tugʻoni) qoldiqlari saqlangan.

 Abdullaxon bandi 
Abdullaxonbandi suv ombori oʻrta asr sugʻorishda muhandislik-texnika ilmining ajoyib namunasidir. 1580-yillarda Buxoro xoni Abdulaxon II buyrugʻi bilan barpo etilgan. Toʻgʻon qoldiqlari birinchi marta 1913-yilda Qishloq xoʻjaligi vazirligining yerni yaxshilash boshqarmasi bilan jihozlangan Buxoro ekspeditsiyasining bir qismi boʻlgan Nikolay Dimo tomonidan qayd etilgan. 1957—1962-yillarda tarixiy obida Yahyo Gʻulomov rahbarligida Oʻzbekiston Tarix va arxeologiya institutining Maxandaryo arxeologik guruhi tomonidan tadqiq qilingan.

Toʻgʻonning uzunligi tepada 85 m, poydevorida 73 m, balandligi 14,5 m. Uning qalinligi asta-sekin tepada 4,5 m dan poydevorda 15,3 m gacha kengayib boradi, bu suv bosimini yaxshiroq ushlab turishga yordam beradi.

Abdullaxonbandi toʻgʻonining suv ombori Qamar, Aqchab, Urganchi, Rabot, Jilantamgʻali va Saykechar qishloqlarini ularga tutash yerlar orqali suv bilan taʼminlagan. XVI asrda bu yerda oʻrtacha 1-1,2 ming gektar yer sugʻorilgan. Keyinchalik Abdullaxon bandini Kattayorning shiddatli oqimi yorib yubordi. Toʻgʻonning 2/3 qismi hozirgi kungacha saqlanib qolgan, kanyonning chap qirgʻogʻidan yana uchdan bir qismi butunlay vayron boʻlgan.

 

Turkum:Navoiy viloyati daryolari
Turkum:Samarqand viloyatidagi daryolari
Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Beklaroʻt

BEKLAROʻT (Echinophora sibthorpiana) — ziradoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt. Boʻyi 50 sm cha. Barglari murakkab, patsimon qirqilgan, bandi tarnovsimon. 5 — 6 tacha sargʻish gullari kichik soyabon toʻpgulni, ular esa yirik (murakkab) soyabon toʻpgulni hosil qiladi. Oʻrta Osiyo, Kavkaz, Eron va Kichik Osiyoda tarqalgan. Adirlarda oʻsadi. Iyulda gullab, avgustda meva tugadi. Barglari mayda shoxchalari bilan birga xushboʻy ziravor sifatida ovqatga solinadi, baʼzan qatiqqa qoʻshib ham ichiladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Ziradoshlar
Toʻlqin Bekmurodov

Toʻlqin Fayziyevich Bekmurodov (1935.18.4, Toshkent) — energetika va mexanika sohasidagi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2000), texnika fanlari doktori (1977), professor (1978). Moskva energetika institutini tugatgan (1958). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi "Kibernetika" ilmiy ishlab chiqarish birlashmasi bosh direktori oʻrinbosari (1980–90), shu birlashmaning tizimli tadqiqotlar instituti laboratoriya mudiri (1997-yildan), Qarshi davlat universiteti rektori (1992—97). Ilmiy ishlari informatika, hisoblash texnikasi va avtomatlashgan boshqarish tizimlariga doir.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Amo Beknazarov

Amo (Ambarsum) Ivanovich Beknazarov (1892-yil 19-may, Yerevan – 1965-yil 27-aprel, Moskva) – aktyor, rejissyor, ssenariychi. Armaniston xalq artisti (1935). Birinchi filmi – „Sharmandayu sharmisor“ (1924, A. Kazbegining „Padarkush“ romani asosida). Beknazarov 1925-yildan arman milliy kinematografiyasiga boshchilik qildi. Birinchi arman badiiy filmi „Nomus“ni yaratdi (1926, Aleksandr Shirvonzodaning shu nomli romani asosida, ssenariysi Beknazarovniki). Beknazarovning ovozsiz kino davrida yaratgan eng yaxshi filmlaridan yana biri „Vulkrn ustidagi uy“ (1929)dir. „Pepo“ (1935), „Zangezur“ (1938), „David Bek“ (1944), „Hovlitoʻyi“ (1955, Abdulla Qahhor asari asosida), „Nasriddin Xoʻjandda“ (1960, ssenariysi Beknazarovniki, rejissyor E. Karamyan bilan hamkorlikda) kabi ovozli filmlarida Beknazarov oʻta iqtidorli rejissyor sifatida namoyon boʻldi. Beknazarov ijodi qator respublikalarning milliy kinematografiyasi taraqqiyotiga va Armaniston, Gruziya, Ozarbayjonda rejissyorlik sanʼatining shakllanishiga taʼsir qildi. „Armanfilm“ kinostudiyasi 1966-yildan Beknazarov nomi bilan ataladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Armaniston kinosi
Turkum:Sovet erkak aktyorlari
Bekobod sement kombinati

Bekobod sement kombinati — Oʻzbekistondagi qurilish materiallari sanoatining yirik korxonasi. Bekobod shahrida. 1913-yilda Xilkova (hozirgi Bekobod) sement zavodi sifatida kurila boshlagan. 1926-yil ishga tushirilgan. 1956-yil asbob-truba zavodi bilan birlashtirilib, kombinatga aylantirilgan. 1959-yildan beri kombinat 2-marta rekonstruksiya qilindi. Uning 5 ta texnologik liniyasi bor. Sement, tekis va toʻlqinsimon shifer taxtalar, asbotsement quvurlari ishlab chiqaradi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Bekobod
Bekobod shamoli

Bekobod shamoli - Turkiston oʻlkasidagi kuchli shamollar. Fargʻona vodiysining gʻarb tomonidagi (eni 9 – 40 km, uz. 70 – 75 km li) Fargʻona yoʻlagi (Xoʻjand yoʻlagi) orqali esadi. Vodiydan Sirdaryo viloyati tomon esadigan sharqiy va jan.sharqiy shamol Bekobod shamoli yoki "Xovos shamoli", Fargʻona vodiysi tomon esadigan shamol esa "Qoʻqon shamoli" deyiladi. Fargʻona vodiysi shim.sharq va jan.dan baland 3000’ — 5000 m togʻlar bilan oʻralgani uchun vodiyning havosi boshqa joylarnikidan farq qiladi. Shim.dan keladigan arktika sovuq havo oqimi Sirdaryo viloyatidagi Dalvarzin choʻli hududlariga kelganda past bosimli (970 mb) iliq havo bilan toʻqnashadi. Bu vaqtda Fargʻona vodiysidagi baland bosimli (985 mb) sovuq havo gʻarbga yoʻnaladi va Fargʻona yoʻlagidan qisilib chiqib, Xovos tomon katta kuch bilan esadi. Arktikadan kelgan sovuq havo Fargʻona vodiysiga kirib borganda Qoʻqon shamoli hosil boʻladi. Yozda vodiydagi issiq havo yuqoriga koʻtariladi, uning oʻrniga Sirdaryo viloyati va Dalvarzin choʻli hududlaridagi havo yoʻlak orqali vodiy ichkarisiga kirib boradi. Bir yilda oʻrtacha 52 kun shunday kuchli shamol esadi, koʻpincha noyabr da boshlanib martda tugaydi. Shamolning tezligi 15 – 20 m/sek, baʼzan 45 m/sek. Bekobod shamoli 2 kundan 5 kungacha davom etadi va qishloq xoʻjaligiga katta zarar yetkazadi. Bekobod shamoli ariq va kanallarni qumga koʻmib, avtomashina, vagon, daraxtlarni yiqitgan, telefon va telegraf ustunlarini agʻdarib tashlagan paytlar ham boʻlgan. Shamol kuchli esganda changtoʻzon koʻtariladi. Imoratlar ustidagi shifer va tunukalar koʻchib ketadi, deraza oynalari sinadi. Bekobod shamolidan Sirdaryo viloyati hamda Fargʻona vodiysi — Qoʻqrn atrofidagi ekinlar zarar koʻradi. Ayniqsa bahorda gʻoʻzalarni nobud qiladk. Tuproqning unumdor ustki kismini shamol olib ketishidan yerlar yaxshi unum bermaydigan boʻlib qoladi. Bekobod shamoli kuchini kamaytirish uchun dalalar 100 – 120 m enlikda kartalarga boʻlinadi, keyin 5 – 10 m joy qoldirib ihota daraxtlari ekiladi. Daraxtlar shamolning kuchini kesadi, tuproq namining bugʻlanib ketishini va oʻsimliklar orqali suvning bugʻlanishini kamaytiradi, yerga yaqin qatlamda havoning nisbiy namligini oshiradi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bekon

thumb|right|Bekon tilimi.
Bekon  — maxsus usulda semirtirilgan (goʻsht-yogʻi qatlamlanib joylashgan) choʻchqaning nimtalangan goʻshtidan tayyorlanadigan mahsulot. 2—2,5 oylik choʻchqalar 7 oygacha boqilib bekon goʻshti olinadi. Tuzlangan bekon va dudlangan bekonga boʻlinadi. Aksariyat, choʻchqaning toʻsh, son qismi goʻshtidan tuzlangan bekon va suyagi ajratilgan qovurgʻa goʻshtidan, shuningdek tuzlangan bekondan dudlangan bekon tayyorlanadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bektemir

Bektemir — Toshkent viloyatining sobiq Bektemir tumanidagi shaharcha (1960 — 81), tumanning maʼmuriy markazi boʻlgan. Bektemir 19-asr oʻrtalarida vujudga kelgan (1981 — 90 yillarda Narimonov deb atalgan), 1990-yildan Bektemir va unga yondosh hududlar Toshkent shahrining Bektemir tumani.

 Yana q. 

 Bektemir tumani
 Bektemir (shaharcha)

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻzbekistondagi sobiq aholi punktlari
Bekshayx

Bekshayx — qoraqalpoq urugʻlaridan. B. oʻn toʻrt urugʻ qoraqalpoq qabilasiga mansub. B.lar Dovqora pasttekisligining chekkasidagi Koʻkoʻzakdan sharqda joylashgan Oqjoqis nomli tarixiy mavzeda yashaganlar. B. urugʻi 19-asr oʻrtalarida 180 xoʻjalikdan iborat boʻlgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bekoʻgʻlisoy

Bekoʻgʻlisoy — Toshkent viloyati Bekobod tumanidagi soy. Qurama tizmasining gʻarbiy etagidan, 1000 m balandlikdan boshlanib, janubi-gʻarbga — Sirdaryo tomonga oqadi. Bekoʻgʻlisoy 4 ta irmoqning qoʻshilishidan hosil boʻladi, uz. 13 km. Bekoʻgʻlisoy juda kamsuv, yogʻingarchilik paytidagina toʻlib oqadi. Bekoʻgʻlisoy Bekoʻgʻli qishlogʻidan oʻtib qurib qoladi. Bekoʻgʻlisoy suvidan qisman sugʻorishda foydalaniladi."" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Bel

Bel — tananing bir qismi; bel umurtqalari (orqa oʻsiqlari bilan), ularga yopishgan va ulardan boshlangan muskullar (qorin boʻshligʻining orqa devori)dan iborat. Belni yuqoridan koʻkrak qafasining pastki chegarasi 12-qovurgʻa, pastdan yonbosh suyaklarining tepa qirrasi, oʻrtadan bel umurtqalarining oʻtkir qirrali oʻsiqlari va yonboshdan 11-qovurgʻa uchidan yonbosh suyaklarining tepa qirrasiga oʻtkazilgan vertikal chiziq chegaralab turadi. Belda gavdani tikka ushlab turuvchi muskul tutamlari, ularni qoplagan pardalar, yogʻ qatlamlari, qon tomirlari, nerv tolalari bor. Gavdaning tik turishida, shuningdek qaddi-qomat shakllanishida belning ahamiyati katta.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Anatomiya
Bel (mehnat quroli)

Bel, belkurak — mehnat quroli; temirdan yasaladigan yogʻoch (ba’zan temir) botiq xili shagʻal, qum, koʻmir, ohak, ganch kabilarni surish, yuklash va b.da; kichik yuzli B. (kapcha) devor (paxsa) urishda; taxtafanerdan yasaladigan B. (kurak) qor kurashda, gʻalla, yemlarni toʻplashda ishlatiladi. B.ning harbiy ishda foydalaniladigan (mas, okop, blindaj qazishda ishlatiladigan) xili ham bor.

Bel, belkurak — mehnat quroli; temirdan yasaladigan yogʻoch (baʼzan temir) dastali asbob. Bir necha xili boʻlib, oʻtkir uchlisi ariqochish, yer chopish va qazish, agdarish, yumshatishda; yuzi botiq xili shagʻal, qum, koʻmir, ohak, ganch kabilarni surish, yuklash va boshqalarda; kichik yuzli B. (kapcha) devor (paxsa) urishda; taxtafanerdan yasaladigan B. (kurak) qor kurashda, gʻalla, yemlarni toʻplashda ishlatiladi. Belkurakning harbiy ishda foydalaniladigan (mas, okop, blindaj qazishda ishlatiladigan) xili ham bor.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bel (togʻ qismi)

Bel — togʻning oʻtish oson boʻlgan pastroq qismi. Oʻrta Osiyo xalqlari tillarida B., dovon (ovgʻa), aqba, oshuv, art, koʻtal koʻpincha bir maʼnoda keladi. Samarqand viloyatining baʼzi bir joylarida B. bi dovon terminlari farq qilinadi: togʻdan oshiladigan yoʻlning eng baland qismi B., undan pastroqdagi maydoncha esa dovon deyiladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bel (birlik)

Bel — elektrotexnika, radiotexnika va akustikada energiya yoki quvvatlar nisbati logarifmi bilan oʻlchanadigan birlik. B bilan belgilanadi. Bel ikki W va W2 energiyalar nisbati logarifmidir: N=lg (W, W2); bunda: W, beriladigan miqdor, W2 — oʻlchanadigan miqdor. Bel ning ulushi desibel deyiladi. A. Bell nomi bilan atalgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bela IV

Bela IV (1206 1270) - Vengriya qiroli (1235-yildan). Arpadlar sulolasidan. Moʻgʻullar tomonidan magʻlubiyatga uchragach (1241) qochgan; moʻgʻullar ketgach (1242), mayda va oʻrta dvoryanlarga bir qancha imtiyozlar bergan. Venesiya bilan Dalmatsiya shaharlari uchun (1243 — 44), Chexiya qiroli Prjemisl II bilan Avstriya va Shtiriya uchun (1253 — 54, 1260) urush olib borgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Belangi

Belangi, bel ogʻrigʻi, lyumbago — belning toʻsatdan qattiq ogʻrib qolishi. Asosan, ogʻir yuk koʻtarish yoki keskin harakat qilish tufayli umurtqa pogʻonasi muskullariga haddan tashqari zoʻr kelganda roʻy beradi. Umurtqa pogʻonasi boylamlarining choʻzilishi, orqa miya ildizlarining qisilishi va organizmning qattiq sovuq qotishi ham B.ga sabab boʻladi. Shuningdek, revmatizm boʻlgan bemorlarda yoki umurtqalararo togʻaylarning nuqsonlari oqibatida ham roʻy beradi. Belda aksari belning bir tomoni ogʻrib, bir oz jismoniy zoʻriqqanda, harakat qilganda, yoʻtalganda, aksirganda kuchayadi. Bel bosib koʻrilganda bezillab turadi, bemor qaddini ko'tara olmay qoladi. Ogʻriq odatda bir necha soatdan 4 — 5 kungacha tutadi. Bel ogʻrigʻi tutganda tekis va qattiq oʻrinda qimirlamay yotish va vrach tavsiyasiga binoan ogʻriq qoldiruvchi va yalligʻlanishga qarshi dori-darmonlar qabul qilish, malhamlar bilan ishlash, gorchishniy qoʻyish tavsiya etiladi. Ogʻriq bir oz kamaygach fizioterapiya buyuriladi. Belning oldini olish uchun jismoniy zoʻriqishga, keskin harakat qilishga, organizmning qattiq sovuqqotishiga yoʻl qoʻymaslik va unga sabab boʻladigan omillarni vaqtida bartaraf etish zarur. Yoshi kotta insonlarda bel og'rigi d vitamini va kalsiy yetishmasligi oqibatida suyaklar yemirilib og'riq yanada zo'rayishi mumkin. Shu sababli albatta doxtirga borishlik kerak. 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Biologiya
Belanchak

Belanchak — bolani tebratib ovutiladigan yoki uxlatiladigan maxsus moslama. Odatda, 5 yoshgacha bo‘lgan bolalarning orom olishi uchun yasaladigan maxsus moslama. Taxta yoki temirdan tayyorlanadi. Atrofi uncha baland boʻlmagan toʻsiq-panjarali toʻgʻri toʻrtburchak yoki murabba shaklida boʻlib, rang-barang boʻyoqlar bilan boʻyaladi, ustidan lok surtiladi. To‘rt burchagidan arqon bogʻlab, daraxtga bogʻlanadi, uy shipi va boshqalarga osiladi. Bolani yotqizishdan avval ichiga toʻshak, yostiq solinadi.

 Ramz 
Belanchak ramziy ma’noda farzand kutish motivini ham anglatadi. 

Ushbu so‘zning ko‘chma ma’nosi sifatida ,,O‘zbek tilining izohli lug‘ati” I jildida ,,Dunyoga kelish uchun sabab  bo‘luvchi, voyaga, kamolga yetkazuvchi; allalovchi narsa haqida” deya ta’rif berilgan. Masalan, Abdulla Oripovning quyidagi misrasi mavjud: 

“Ketmasin boshimizdan also baxt belanchagi”. 

 Etimologiyasi 
Bu so‘z bela so‘zidan  -n qo‘shimchasi bilan yasalgan otga kichraytirish-erkalash qo‘shimchasi hisoblanadigan -chak qo‘shimchasini qo‘shib yasalgan. 

 Belanchaklarni yasash 
Arqonlardan yasalgan belanchaklar o‘zbek xalqi tomonidan azaldan foydalaniladi. Shuningdek, arqonlar yordamida taxta osib qo‘yiladi. Ushbu jarayonda ehtiyotkorlik bilan harakat qilish ma’qul, chunki arqon parchalanishi mumkin. Arqonning parchalanmasligi uchun o‘rindiqning yon tomonida 4 ta teshik teshiladi va arqonlar bog‘lanadi. Shundan so‘ng uchlari mahkam o‘rnatiladi, tugun bilan mahkam bog‘lanadi. Arqon cho‘zilganligi sababli bola undan sakrab tushib ketmaydi.  

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Belaya veja pushchasi

Belaya veja pushchasi, Belaya Veja oʻrmoni — Bug, Neman va Pripyat daryolari suvayirgʻichlari hududidagi yirik oʻrmon massivi. Belarus bilan Polsha chegaralarida joylashgan. Umumiy maydoni 150 ming ga (jumladan Belarusning Grodno va Brest viloyatlari hududida 87,6 ming ga). B.Belaya veja pushchasi ning sharqiy qismi (Belarus hududi)da 1939-yilda davlat qoʻriqxonasi tashkil etilib (umumiy maydoni 87,6 ming ga), 1957-yildan ovchilikqoʻriqxona xoʻjaligiga aylantirilgan, 1991-yildan Belarus milliy bogʻi. B.Belaya veja pushchasi ning 81,5% hududi asrlar davomida kesilmagan qayin, dub, qaragʻay, archa va boshqalardan iborat oʻrmon. B.Belaya veja pushchasi 13-asrdan Polsha qirollarining ov qoʻriqxonasiga aylantirilgan. 14-asrda zubrlarni ovlash chegaralangan, 1802-yildan butunlay taqiqlangan. Birinchi jahon urushi yillarida zubrlarning hammasi qirib yuborilgan. 1929-yilda Germaniya va Shvesiyadan 8 zubr keltirilib, pitomnik tashkil etilgan. Ikkinchi jahon urushidan keyin olimlarning saʼyharakatlari bilan zoti toza zubrlar populyatsiyasi qayta tiklandi. B.Belaya veja pushchasi oʻzining zubrlari bilan jahonga mashhur. B.Belaya veja pushchasi da 55 dan koʻp turdagi hayvonlar (bugʻu, choʻchqa, olmaxon, tulki, qunduz va boshqalar), 212 turdagi qushlar (kaptar, qora laylak, karkur va boshqalar) bor. 900 turdagi oʻsimliklar (jumladan 109 turdagi kam uchraydigan va 21 turdagi yoʻqolib borayotgan oʻsimliklar) muhofaza qilinadi. B.Belaya veja pushchasi da yovvoyi hayvonlar ekologiyasi oʻrganiladi, ulardan samarali foydalanish bilan birga hayvonlar va foydali oʻsimliklarni muhofaza qilish, qayta tiklash ishlari amalga oshiriladi. Ovchilik qoʻriqxona xoʻjaligida "B.Belaya veja pushchasi " tabiat muzeyi tashkil etilgan. B.Belaya veja pushchasi ning gʻarbiy qismi (Polsha hududi)da 1947-yil Belovej xalq bogʻi qoʻriqxonasi barpo etilgan (umumiy maydoni salkam 58 ming ga; tabiat muzeyi ham bor). B.Belaya veja pushchasi da 1991-yil 8 dekabrda sobiq "Qizil imperiya" — SSSRning parchalanganligi qayd qilindi.

Oʻlmas Sobirov.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Bila Tserkva

Bila Tserkva (Біла Церква) — Ukrainaning Kiyev viloyatidagi shahar (1925-yildan). Ros daryosi boʻyida. Belaya serkov stansiyasi. Aholisi 205 ming kishi (1999). Shahar 1155-yildan maʼlum, 1363-yildan Litva va Polsha, 1793-yildan Rossiya qoʻl ostida boʻlgan. Belaya serkovda rezina (shu jumladan shina), mashinasozlik (qishloq xoʻjaligi mashinalari va elektrotexnika) sanoati, qurilish materiallari, yengil sanoat korxonalari bor. Belaya serkov instituta, teatr, oʻlkashunoslik muzeyi, "Aleksandriya" dendroparki mavjud. Iqlimiy va balneologiya kurorti bor.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Ukraina shaharlari
Belgaon

Belgaon (Belgaum) – Hindiston janubidagi shahar, Karnataka shtatining shimoligʻarbida. Transport yoʻllari tuguni. Aholisi 326 ming kishi (1991). Dekan yirik paxtachilik rayonining savdo-sanoat markazi. Ip gazlama, oziq-ovqat, kimyo sanoati korxonalari bor. Alyuminiy eritiladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Hindiston shaharlari
 

Turkum:Karnataka shaharlari

Turkum: Karnatakadagi qal’alar

Turkum:Karnatakadagi turizm

Turkum:Hindistonning sobiq poytaxt shaharlari

Turkum:Belagavi tumanidagi shahar va posyolkalar

Turkum:Hindistondagi aqlli shaharlar
Belgi (soʻz)

Belgi – moddiy, hissiy ravishda idrok etiladigan predmet, voqea yoki harakat. Bu harakat bilishda koʻrsatmalar, ishoralar sifatida yoki boshqa predmet, xususiyat, munosabatlarda namoyon boʻladi. Belgi tushunchasi falsafa, mantiq, tilshunoslik, psixologiya, sotsiologiyada tahlil qilinadi, yaʼni inson faoliyatini tadqiq qilish bilan bogʻliq boʻlgan hamma fanlarda muhim oʻrin tutadi. Antik faylasuflar (Platon, Aristotel, stoiklar), 17 – 18-asrlarning mutafakkirlari (Lokk, Leybnits, Kondilyak) bilishda belgilarning roliga katta eʼtibor berar edilar. 19 – 20-asrlarda tilshunoslik va matematik mantiq belgini tadqiq qilishga koʻp yangilik kiritdi. Belgi haqida maxsus Fan – semiotika vujudga keldi. Belgilar til va gʻayritil Belgilariga boʻlinadi. Gʻayritil Belgi ham oʻz navbatida belginusxalar, belgialomatlar, belgisignallar va hokazoga boʻlinadi. Belgining axborot uzatish jarayoni bilan aloqasi muhimdir. Biron moldiy obʼyektdan iborat boʻlgan Belgi boshqa biron narsani belgilash uchun xizmat qiladi. Belgining predmet maʼnosini, mazmun maʼnosini, ekspressiv maʼnosini aniqlamasdan turib Belgini tushunish mumkin emas.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Tushunchalar
Belglar

Belglar — 1) Sena va Reyn daryolari oraligʻida yashagan shimoli sharqiy gall qabilalari. Rimliklarga dastlab Yuliy Sezar yurishlari munosabati bilan maʼlum boʻlgan. Qadimda jasur xalq sanalgan (Strabonning xabar berishicha, 300000 kishilik qoʻshin tuza olganlar); rimliklarga qattiq qarshilik koʻrsatganlar; miloddan avvalgi 57 — 46-yillarda Sezar legionlari tomonidan boʻysundirilgan. Belglarning mashhur qabilalari: remlar, nervilar, bellovaklar, svessonlar, ambianlar, morinlar, menapiyalar, kaletlar, veliokasslar, viromanduylar, aduatuklar, eburonlar, treverlar, atrebatlar, toksandralar, sekvonlar. Avgust davrida (miloddan avvalgi 16y.) Belgika provinsiyasi barpo etilgan. Gumanistlar tomonidan 16-asrda qayta istilohga kiritilgan Belgika atamasidan Belgiya nomi kelib chiqqan; 2) qadimda Yevropaning qita qismidan Jan. Angliyaga koʻchib oʻtgan kelt qabilalari.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Belgorod

Belgorod — Rossiya Federatsiyasidagi shahar, Belgorod viloyati markazi. Severskiy Dones daryosi boʻyida. Yirik temir yoʻl tuguni. Aholisi 315,2 ming (1999). 1237-yildan maʼlum. Sanoatining eng muhim tarmoqlari: binokorlik materiallari ishlab chiqarish (sement zavodi, asbestotsement, boʻrohak kombinatlari), mashinasozlik (energetika, kimyo, asbobsozlik, elektrotexnika, radioelektronika sanoati). Oziq-ovqat, kimyo, mebel sanoati korxonalari, oʻlkashunoslik va badiiy muzeylar, "Kursk jangi" muzey-dioramasi, yirik issiqlik elektr markazi bor. Belgorod orqali Shebelinka — Moskva gaz quvuri oʻtadi. 3 ta oliy oʻquv yurti, 2 ta teatr, telemarkaz bor.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Rossiya shaharlari
Belgorod viloyati

Belgorod viloyati – Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1954-yil 6-yanvarda tuzilgan. Belgorod viloyatida 21 maʼmuriy tuman, 9 shahar va 22 shaharcha bor. Maydoni 27,1 ming km². Markazi – Belgorod shahri Belgorod viloyati Oʻrta Rossiya qirlarining janubi-gʻarbiy qismida. Yer yuzasi nisbatan baland tekislik, jar va soylik koʻp. Yirik temir ruda konlari (Kursk magnit anomaliyasi), boʻr, turli xil gillar bor. Iqlimi moʻtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi gʻarbida – 8,1°, sharqida – 8°,– 7°, iyulniki gʻarbida 19,6° va sharqida 21°, yiliga 420 – 590 mm yogʻin tushadi. Daryolari: Severskiy Dones, Oskol, Tixaya Sosna, Vorskla. Bir necha suv omborlari qurilgan, koʻproq qoratuproq, daryo vodiylarida allyuvial tuproq uchraydi. Belgorod viloyati oʻrmondasht zonasiga kiradi, janubiy qismi dasht zonasida. Los, yelik, qobon, buri, tulki, boʻrsiq, quyon, yumronqoziq yashaydi.

Aholisi 1450 ming kishi (1999), shundan shahar aholisi 936 ming, qishloq aholisi 514 ming. Asosiy aholisi – ruslar; ukrain va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Yirik shaharlari: Belgorod, Stariy Oskol, Gubkin, Alekseevka, Valuyki va boshqa

Belgorod viloyatida qurilish materiallari, mashinasozlik va oziq-ovqat sanoati koʻproq taraqqiy etgan. Mashinasozlik sanoati korxonalari: Belgorod (yirik bugʻ qozoni zavodi), Stariy Oskol (mexanika zavodi), Shebekino (mashinasozlik zavodi), Volokonovkada (qishloq xoʻjaligi mashinalari tuzatish zavodi). Qurilish materiallari korxonalari koʻproq Belgorodda. Kursk magnit anomaliyasidagi temir konlari asosida konchilik sanoati rivojlangan. Oziq-ovqat sanoatida shakarqand, turli konservalar ishlab chiqariladi. Asosan arpa va bugʻdoy, shuningdek qora bugʻdoy, grechixa, tariq, makkajoʻxori, qand lavlagi ekiladi. Sabzavotchilik va bogʻdorchilik rivojlangan. Viloyat kashnich (koriandr) ekishda Rossiyada birinchi oʻrinda. Kashnichdan parfyumeriya sanoatida ishlatiladigan efir moyi olinadi. Chorvachilik sutgoʻshtga ixtisoslashgan. Qoramol, choʻchqa, parranda boqiladi. Belgorod viloyati dan bir qancha magistral temir yoʻllar va Moskva – Simferopol avtomobil yoʻli oʻtgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Rossiya viloyatlari
Belgorod oʻrdasi

Belgorod oʻrdasi (Bujoq oʻrdasi, Dobruja oʻrdasi) — Bujok dashtiaya kichik noʻgʻoylar davlat birlashmasi (17 — 18-asrlar), Qrim xonligi va Turkiyaning vassal i. Akkerman shahrining ruscha atalishidan olingan (hozirgi BelgorodDnestrovskiy shahri). Noʻgʻoylar 1620-yillarda Kaspiy boʻyi dashtlaridan koʻchib kelganlar. Moldaviya va Ukraina yerlariga tez-tez hujum qilib turgan. 1770-yil Rossiya vasiyligiga oʻtgach, koʻchmanchilar Azov boʻyi dashtlariga koʻchirilgan"" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Oqkerman

Oqkerman yoki Bilgorod-Dnistrovskiy (1918-yilgacha va 1940 — 44 yillarda Akkerman) — Ukrainaning Odessa viloyatidagi shahar. Dnestr limanidagi port, Qora dengizdan 20 km. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 57 ming kishi (1999). B.D. yunonlarning qad. Tira shahri oʻrnida 9-asrda vujudga kelgan. 14-asrda moʻgʻullar egallagan va shaharni Oq-Libo deb atagan. 14-asrda genuyaliklarning Monkastro koloniyasi, 15-asrda Moldaviya knyazligi tarkibida boʻlib Chetatya-Alba deb atalgan, 1484-yildan turklarga qarashli qalʼa, 1812-yilda Rossiya imperiyasiga qoʻshib olingan, 1918 — 40 yillarda Ruminiya tarkibida (ChetatyaAlbe) boʻlgan. B.D.da goʻsht-sut, baliq-konserva. uzum vinosi, un, tibbiy buyumlar, tibbiy asboblar zavodlari, karton, mebel, tikuvchilik fabrikalari, qurilish materiallari kombinati, baliq sanoati texnikumi, qishloq xoʻjaligi texnikumi, tibbiyot va pedagogika bil im yurtlari, oʻlkashunoslik muzeyi bor.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Ukraina shaharlari
Belgrad universiteti

Belgrad universiteti – Serbiyaning Belgrad shahridagi davlat tadqiqot universiteti. Bu Serbiyadagi eng qadimgi va eng yirik zamonaviy universitetdir. Universitetda 97 700 ga yaqin talaba va 4 800 dan ortiq akademik xodimlar mavjud. Universitet tashkil etilganidan buyon 378 000 dan ortiq bakalavrlar, 25 100 ga yaqin magistrlar, 29 000 nafar mutaxassis va 14 670 nafar doktorlarni tayyorlagan. Universitet tarkibiga 31 ta fakultet, 12 ta tadqiqot instituti, universitet kutubxonasi va 9 ta universitet markazlari kiradi. Kutubxonasida 500 mingdan ortiq asar saqlanadi.

 Fakultetlari 
Fakultetlar toʻrt guruhga boʻlingan: ijtimoiy va gumanitar fanlar guruhi, tibbiyot fanlar guruhi, tabiiy hamda matematika fanlar guruhi va texnologik fanlar guruhidir. Universitetda meʼmorlik, veterinariya, kongeologiya, tabiiy-matematika, injener-kommunal, injenermexanika, elektrotexnika, oʻrmon-texnika, tibbiyot, qishloq xoʻjaligi, stomatologiya, texnologiya, transport, dorishunoslik, falsafa, iqtisod va huquq kabi fakultetlari bor.

 Reytingi 
Shanxay Jiao Tong universiteti tomonidan oʻtkazilgan 2017-yildagi eng soʻnggi reytingiga koʻra, Belgrad universiteti dunyodagi eng yaxshi 300 ta universitet orasida oʻz oʻrnini topdi. Matematika sohasida Belgrad universiteti dunyodagi eng yaxshi 150 ta universitet qatoriga kiradi.

 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Belgrad
Turkum:Universitetlar
Beldorsoy

Beldorsoy — Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanidagi soy, Oqsoqotasoyning oʻng irmogʻi. Katta Chimyon togʻining gʻarbiy yon bagʻridan boshlanadi. Uzunligi 23 km, havzasining maydoni 77 km². Oʻrtacha yillik suv sarfi 1 m/sek chamasida. Beldorsoy qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi; bahorda toʻlib oqadi, baʼzan sel keladi. Beldorsoyning 24 ta mayda irmogʻi bor. Beldorsoy havzasida togʻchangʻi sporti oʻyinlari oʻtkaziladi. Xalqaro talablarga javob beradigan maxsus inshootlar qurilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Toshkent viloyati
Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Turkum:Boʻstonliq tumani daryolari
Belen

Belen, Para — Braziliya shimolidagi shahar, Para shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 1,1 mln. kishi (1992, shagʻar atrofi bilan). Dengiz porti, xalqaro aeroport bor. Oziq-ovqat, yogʻochsozlik, kemasozlik korxonalari va ustaxonalar bor. B. orqali chetga oʻrmon mahsulotlari (kauchuk, braziliya yongʻogʻi, babassu yongʻogʻi, mum) va jut chiqariladi. Meʼmoriy yodgorliklari: Santu-Alejandri monastiri va cherkovi (1718 19), sobor (1748) va boshqa Unt bor. 1616-yilda asos solingan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Braziliyadagi port shaharlari

Turkum: 1616-yilda tashkil etilgan aholi punktlari

Turkum:Portugaliya imperiyasidagi 1616 ta muassasa

Turkum:Janubiy Amerikadagi 1616 ta muassasa

Turkum:Paradagi munitsipalitetlar

Turkum:Braziliyadagi shtat poytaxtlari
Mark Belenkiy

Mark Naumovich Belenkiy (1920.28.12, Boshqirdiston Respublikasi, Davlekanovo shahri — 1985.6.8, Toshkent) — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1971), iqtisod fanlari doktori (1965), professor (1965). 1942-yilda Toshkent temir yoʻl transporti injenerlari institutini bitirgan. Shu institutda professor va kafedra mudiri (1965—85). Ilmiy ishlari temir yoʻl transporta iqtisodiyoti masalalariga bagʻishlangan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Beliz (shahar)

Beliz — Beliz davlatidagi shahar, Karib dengizi boʻyidagi port. Xalqaro aeroport bor. Aholisi 45 ming kishi (1992). B. orqali chetga qizil daraxt yogochi, banan, kokos yongogʻi va sitrus oʻsimliklari, baliq mahsulotlari chiqariladi. B.da yogʻochsozlik va oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Balik, ovlanadi. Shaharga 1638-yilda asos solingan. 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Belila

Belila (rus), oq boʻyoq — barcha turdagi boʻyoqlar va emallarga koʻshiladigan, rezina, plastmassa, qogʻozni boʻyash uchun moʻljallangan oq pigmentlarning umumiy nomi. Oltingugurtli, ruxli, surmali, titanli, qoʻrgʻoshinli Belilalar boʻladi.Oltingugurtli belila (litopan, oq boʻyoq) — pyx sulfid (ZnS) bilan bariy sulfat BaSO4apanammasi; kucheiz kislotalar va ishqorlar taʼsiriga chidamli; yorugʻlik, havo, nam taʼsiriga chidamsiz. Rezina, plastmassa, metallni boʻya shla ishlatiladi. Ruxli belila (ruxli oq boʻyoq) — tarkibi ZnO. Havo, nam, yorugʻlik taʼsiriga chidamsiz. Ichki sirtlarni boʻyashda ishlatiladi. Surmali B. (surmali oq boʻeq) — tarkibi Sb2O3; havo, nam, yorugʻlik taʼsiriga chidamli, ammo zaharli. Shu tufayli juda kam ishlatiladi. Titanli belila (titanli oq boʻeq) — tarkibi TiO2; suv, kislota va ishqorda erimaydi. Tashqi va ichki sirtlarni boʻyashda ishlatiladi. Qoʻrgʻoshinli B. (qoʻrgʻoshinli oq boʻyoq) — tarkibida qoʻrgʻoshin gidroksid — karbonat 2RSO3 R (ON)2 boʻladi. Maxsus sirtlarni boʻyashda ishlatiladi. Yuqorida aytib oʻtilgan belilalar ichida ruxli va titanli belilalar koʻp ishlatiladi. 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Boʻyoqlar