Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Massachusetts texnologiya instituti

Massachusetts texnologiya instituti (MIT) — xususiy universitet boʻlib, Amerika Qoʻshma Shtatlarining Massachusets shtatidagi Cambridge shahrida joylashgan. Asosan ilm-fan va texnologiyaga katta eʼtibor berib, AQShda va jahonda yetakchi universitet hisoblanadi. Institut, MIT Lincoln laboratoriyasi, Bates markazi va Haystack rasadxonasi kabi bir qator yirik kampusdan tashqari muassasalarni, shuningdek, Broad va Whitehead institutlari singari filiallarni oʻz ichiga oladi. Ushbu institut 19-asr oʻrtalaridan boshlab AQSh sanoatidagi oʻsish natijasida 1861-yili tashkil topgan va taʼlim tizimida asosan labaratoriya amaliyotiga katta urgʻu bergan. Natijada mamlakatning koʻplab sanoat ishlab chiqarish tashkilotlari bilan yaqindan hamkorlik qilgan. 1930-yillarda Karl Compton va Vannevar Bushlarning universitet taʼlim dasturiga kiritgan oʻzgarishlari natijasida universitet fundamental ilmiy izlanishlarga yanada chuqurroq yoʻnaltirilgan.

1934-yilda MIT Amerika universitetari asotsiatsiyasi (AAU) ga saylangan.

 Ahamiyatli kishilar 
 Professorlar 

 Olivier Blanchard
 Noam Chomsky
 Muriel Cooper
 Esther Duflo
 Jerry Fodor
 Paul Krugman
 John Maeda
 Terrence Malick
 Nergis Mavalvala
 Nicholas Negroponte
 Steven Pinker
 Jean-Jacques Salomon
 Richard R. Schrock
 Robert Solow
 Steve Mann
 Robert Tappan Morris
 Anant Agarwal
 Tim Berners-Lee
 Walter Lewin
 Amar G. Bose
 Chanda Prescod-Weinstein

 Taniqli bitiruvchilari 
Ismlar alifbo boʻyicha tartiblangan.

 Ahmed Chalabi
 Alfred P. Sloan
 Andrew Fire
 Andrew Tanenbaum
 Arthur D. Little
 Ben Bernanke
 Benyamin Netanyahou
 Bill Gosper
 Brewster Kahle
 Buzz Aldrin
 Carly Fiorina
 Calvin Mooers
 Chris Jones
 Clarence Decatur Howe
 Claude Crépeau
 Dan Bricklin
 Daniel M. Lewin
 David A. Huffman
 David D. Clark
 Dianna Cowern
 Dolph Lundgren
 Ellen Fetter
 Eric P. Newman
 Eugenio Garza Sada
 Farouk El-Baz
 George Ellery Hale
 George Fitzgerald Smoot
 Georges Lemaître
 Hal Varian
 Herman Affel
 Ieoh Ming Pei
 James H. Doolittle
 Jasmin Moghbeli
 John Maeda
 José Figueres Ferrer
 Karl Sims
 Kim Eric Drexler
 Kofi Annan
 Ivan Sutherland
 James Woods
 Jean Tirole
 Julia Steinberger
 Soulaymane Kachani
 John E. Sununu
 Kathryn Hess
 Katie Bouman
 Les Aspin
 Leslie Lamport
 Li Minhua
 Louis Sullivan
 Manuel Blum
 Margaret Hamilton
 Mitch Kapor
 Mostafa Terrab
 Murray Gell-Mann
 Nathanael Herreshoff
 Nicolas Ruwet
 Nuria Oliver
 Paul Krugman
 Alex Padilla
 Raymond Kurzweil
 Richard Feynman
 Richard Stallman
 Robert Metcalfe
 Samuel W. Bodman
 Stefan Habsburg-Lothringen
 Steve Russell
 Whitfield Diffie
 William Hewlett
 William Shockley

 

 

 

Turkum:Massachusetts texnologiya instituti
Turkum:AQShdagi universitetlar
Berkeleydagi Kaliforniya universiteti

right|200px|The seal of the University of California, Berkeley 1868
Kaliforniya universiteti, Berkli AQShning Kaliforniya shtati universiteti boʻlib, aniq fanlar, texnologiya, biznes boshqaruvi, falsafa va boshqa bir qancha sohada AQSh va jahonda yetakchi oʻrinda turadi.OʻzME

Kaliforniya universiteti, Berkli

Manzil: Berkeley, Kaliforniya, Amerika Qo'shma Shtatlari

Tashkil etilgan: 1868-yil

Turi: Davlat tadqiqot universiteti

Ro‘yxatga olish: 45 295 (2022-yil kuzi)

Fakultet: 2911 (2022-yil kuz)

Prezident: Maykl V. Drake

Akademik profil:

Kaliforniya universiteti, Berkli dunyoga mashhur davlat tadqiqot universitetidir. U doimiy ravishda dunyodagi eng yaxshi universitetlar qatoriga kiradi va nufuzli Amerika universitetlari assotsiatsiyasining a'zosidir.

Berkli san'at, gumanitar fanlar, fanlar va muhandislik bo'yicha bakalavriat va magistratura dasni taklif etadi. Universitet, ayniqsa, quyidagi sohalarda kuchliligi bilan mashhur:

Muhandislik

Kompyuter fanlari

Iqtisodiyot

Qonun

Dori

Fizika

Kimyo

Biologiya

Tadqiqot:

Berkli yirik tadqiqot universiteti bo'lib, u Qo'shma Shtatlardagi boshqa davlat universitetlariga qaraganda ko'proq tadqiqot uchun mablag' oladi. Universitetning tadqiqotlari keng doiradagi mavzularga qaratilgan, jumladan:

Energiya

Iqlim o'zgarishi

Biotexnologiya

Sun'iy intellekt

Saraton tadqiqotlari

Kosmosni tadqiq qilish

Talabalik hayoti:

Berkli - jonli va xilma-xil kampus hamjamiyati. Universitet talabalar faoliyatining keng doirasini taklif etadi, jumladan:

1000 dan ortiq talabalar klublari va tashkilotlari

Turli xil kollejlararo sport jamoalari

Rivojlanayotgan san'at va madaniyat sahnasi

Talabalarning etakchiligi va ishtiroki uchun ko'plab imkoniyatlar

Taniqli bitiruvchilar:

Berkli uzoq va taniqli bitiruvchilarni etishtirish tarixiga ega. Universitetning eng mashhur bitiruvchilari orasida:

Stiv Voznyak, Apple asoschilaridan biri

Jerri Braun, Kaliforniyaning sobiq gubernatori

Kamala Xarris, AQSh vitse-prezidenti

Jeyms Franko, aktyor va rejissyor

Jennifer Doudna, kimyo bo'yicha Nobel mukofoti sovrindori

Ta'sir:

Berkli dunyoga katta ta'sir ko'rsatdi. Universitetning tadqiqotlari fan va texnologiyada katta yutuqlarga olib keldi. Berkli bitiruvchilari biznes, hukumat va akademiyada yetakchilarga aylanishdi. Universitetning ijtimoiy adolatga sodiqligi ham dunyoda o'zgarishlar kiritdi.

Masalan, Berkli professor-o‘qituvchilari va talabalari 1960-yillardagi so‘z erkinligi harakatida yetakchi rol o‘ynagan. Harakat kollejlar kampuslarida so‘z va yig‘ilishlar erkinligini himoya qilishga yordam berdi. Berkli iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashda ham yetakchi bo‘lgan. Universitet 2025-yilga kelib ugleroddan neytral bo'lishni o'z zimmasiga oldi.

Kaliforniya universiteti, Berkli, dunyo miqyosidagi universitet bo'lib, dunyoda o'zgarishlar kiritmoqda. Universitetning ta'lim, tadqiqot va davlat xizmatida mukammallikka intilishi ilhomlantiruvchi va o'zgartiruvchidir.

 

Turkum:AQShdagi universitetlar‎
Elektronika va telekommunikatsiyalar tadqiqoti Instituti

thumb|right|200px|ETRI, Korea

Elektronika va Telekommunikatsiyalar Tadqiqoti Instituti Janubiy Koreyaning hukumat tomonidan boshqariladigan asosiy ilmiy tadqiqot markazi boʻlib, Daejeon shahrida joylashgan. Axborot texnologiyalari va telekommunikatsiya sohasida yetakchi markaz hisoblanib, 2008-yilda jami 3000 nafarga yaqin xodimi boʻlib, shundan 2000 dan ortigʻi ilmiy tadqiqotchilardir.OʻzME

 

Turkum:Tashkilotlar
Radiatsiya

Radiatsiya (lotincha: radiatio — nurlanish) — yadroviy oʻzgarishlar oqibatida vujudga keladigan elektromagnit va korpuskulyar nurlanishlar, Quyosh nurlanishi, kosmik nurlar oqimlari. R.ning tirik organizmga taʼsiri R. dozasi bilan belgilanadi. Rentgen (r) bilan oʻlchanadi. R. miqdori singuvchi radiatsiya va boshqa radioaktiv nurlanishlarning shikastlovchi taʼsiriga bogʻliq. Bir kunda 20 r gacha R. kishi organizmi uchun xavfsiz doza hisoblanadi. Bundan ortiq miqdordagi R. organizmdagi toʻqimalarni shikastlab, kishini nurlanish kasalligiga mubtalo qiladi. R. dozasi dozimetrik asboblar yordamida oʻlchanadi. Radioaktiv modda (a, r~, u nurlar, neytronlar va boshqalar) va boshqa ionlovchi nurlanish manba (rentgen qurilma)lari bilan ishlaganda ularning zararli dozasini xavfsiz nurlanish dozasigacha kamaytirish uchun tadbirlar kompleksi ishlab chiqilgan.

Berk nurlanish i (germetik nurlanish i, rentgen qurilmalari, tezlatkichlar va boshqalar) dan atrof muhitga radioaktiv moddalar tarqalmaydi. Bunday bilan ishlaganda organizmga faqat tashqi nurlanish taʼsir qiladi. Tashqi nurlanish dozasini kamaytirish uchun nurlanish maydonida ishlash vaqtini minimal holatga keltirish, uzoq masofada turish va manba yoki obʼyektni ekranlash kerak.

Ochiq nurlanish i bilan ishlaganda radiaktiv moddalar nafas yoʻli, oshqozon, ichak yoki teri orqali organizmga kirishi va organizm ichdan nurlanishi mumkin (qarang Radioaktivlik). Ichki nurlanish dozasini kamaytirish uchun texnologik uskuna va ish joyini germetiklash, ventilyasiya tizimlariga filtr qoʻyish, shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish va radiatsion gigiyena qoidalariga amal qilish zarur.

Radioaktiv modda va boshqa ionlovchi nurlanish i bilan ishlaydigan hamma korxonalarda radiatsiya xavfsizligi xizmati (RXX) radiatsion nazorat olib boradi radiatsiya nurlaridan nurlanganda inson hayoti uchun hafli kasalliklar (farzandlarni nogiron tugʻilishi oq qon kasallikka olib keladi yana rak kasalliklari kelib chiadi yana q. Radiatsion himoya).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abu Sahl Tiflisiy Abdulmunʼim ibn Ali

Abu Sahl Tiflisiy (arabcha: أبو سهل تفليسي — Abu Sahl Tiflisiy — Toʻliq ismi: Abu Sahl Tiflisiy Abdulmun’im ibn Ali (vafoti 847-yil)) — matematik.

Hayoti
Abu Sahl Tiflisiy Matematik olim boʻlib, o‘sha davrda Xorazmshohlar davlati tarkibiga kirgan Tiflis shahriga nisbat berilgan Abu Rayhon Beruniyning yaqin do‘sti bo‘lgan. Beruniyning “Hindiston” asari Abu Sahl Tiflisiyga bag‘ishlangan.Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 653.

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Islom:Shaxslar
Abu Shujo Ro‘zrovardiy

Abu Shujo Roʻzrovardiy, Zahiruddin Muhammad ibn Husayn (1045, Ahvoz —1095, Madina) — tarixchi, davlat arbobi. Fiqh, hadis, til va tarix sohasida, xususan somoniylar tarixiga oid bir qancha asarlar yozgan. 1076-yilda xalifa Muqtadiy (1075-94) tomonidan vazirlikka tayinlangan. Uning davrida ba’zi solikdar yengillashtirilgan. U o‘z yerlarini vaqfga ajratib, masjid va madrasalar qurdirgan. Sunniylar va shialar o‘rtasidagi nizolarni bartaraf qilgan. 1091-yil saljuqiylar sultoni Malikshoh Samarqandni fath qilmoqchi bo‘lganda, Abu Shujo Roʻzrovardiy janjalni tinch yo‘l bilan hal etgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Madrasa asoschilari
Turkum:1045-yilda tugʻilganlar
Turkum:1095-yilda vafot etganlar
Abu Hayyon Andalusiy Asiruddin Muhammad ibn Yusuf ibn Ali al-Gʻarnotiy

Abu Hayyon Andalusiy Asiruddin Muhammad Ibn Yusuf Ibn Ali al-Gʻarnotiy (1256—1334) — tilshunos olim. 65 ta asar yozgan, ularning 10 dan koʻprogʻi bizgacha yetib kelgan. „Kitob ulmubayyin fi tarix il-Andalus“ („Andalusiya tarixi haqida bayon qiluvchi kitob“), „Zahr ul-mulk fi taharrurit turk“ („Turk ozodligi chechagi“), „Kitob ul-idrok li lison il-atrok“ („Turkiy tillarni bilish kitobi“), „Kitob ulafʼol fi lisonit turk“ („Turk tilidagi feʼllar kitobi“), Mantiq ul-furs li lison il-furs" („Fors tilini bilmaydiganlar uchun fors tili haqida soʻzlar“), „Hyp ul-gʻabash fi lison il-habash“ („Habash tilidagi qorongʻuliklarni yorituvchi nur“), „Ad-durrat ul-muziʼa fi lugʻatit turkiya“ („Turkiy til haqida nur beruvchi marvarid“) kabi asarlari mavjud. U asarlarida turkiy tillarning grammatikasi va leksikasi, oʻsha davrda mavjud boʻlgan koʻpgina turkiy lahja va shevalar haqida maʼlumot bergan. Uning asarlari turkiy tillar tarixini oʻrganishda qimmatli manbadirOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:1256-yilda tugʻilganlar
Turkum:1334-yilda vafot etganlar
Abulabbos Mustagʻfiriy

Abulabbos Mustagʻfiriy (toʻliq ismi: Nasafiy Samarqandiy Jaʼfar ibn Abu Ali Muhammad ibn Abu Bakr) (961-1041-yillar, Nasaf) – tarixchi, adib, muhaddis va faqih. Sam’oniyning „Kitob al-ansob“ asarida yozilishicha, Ab. M. bir qancha vaqt Marv, Saraxs, Nishopur, Buxoro va Samarqandda yashagan. 987-yildan Nasaf jome masjidida maʼruzalar oʻqigan. Umrining oxirida Na-safning bosh imom-xatibi lavozimida boʻlgan. U „Kitob tarixi Samarqand“, „Kitob tarixi Nasaf va Kesh“ (2 jildlik), „Kitob ushshi’r vash-shuaro“ („Sheʼr va shoirlar haqida kitob“), „Kitob ul-vafo“ („Vafo kitobi“), „Kitob daloil in-nubuvva“ („Paygʻambarlik dalillari“), „Kitob uddaʼavot“ („Targʻibotlar kitobi“), „Kitob xutab in-nabiy“ („Paygʻambar xutbalari kitobi“), „Kitob tibb in-nabiy“ („Paygʻambar tibbi kitobi“) kabi oʻndan ziyod asarlar yozgan. Uning „Kitob tibb in-nabiy“ asarigina topilib, Tehronda nashr etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Tarixchilar
Turkum:961-yilda tugʻilganlar
Turkum:1041-yilda vafot etganlar
Turkum:Qarshilik kishilar
Abulabbos Tusiy Fazl ibn Sulaymon

Abulabbos Tusiy Fazl Ibn Sulaymon (8-a) – xalifalikning Xuroson va Seyistondagi noibi (782-786-yillar), amir, Abu Muslim safdoshi. Movarounnahr ham uning nazoratida boʻlgan. A. T. koʻchmanchi qabilalar hujumidan saqlanish uchun Buxoro bilan Sugʻd oraligʻida devor qurdirgan. Har bir farsaxga (1 farsax – 6-7 km ga teng) bittadan darvoza, har yarim mil masofada bittadan mustahkam minora barpo etgan. Baʼzi da (Masʼudiy) A. T. Buxoroning vayron boʻlgan devorlarini tiklagan, deb yoziladi. A. T. mamlakat obodonchiligi yoʻlida koʻp ishlarni amalga oshirgan.
Abulvafo Muhammad ibn Muhammad ibn Yahyo ibn Ismoil ibn al-Abbos al-Buzjoniy

thumb|200px|right|Abulvafo Muhammad ibn Muhammad ibn Yahyo ibn Ismoil ibn Alabbos Al-Buzjoniy
Abulvafo Muhammad ibn Muhammad ibn Yahyo ibn Ismoil ibn Al-Abbos Al-Buzjoniy (940-yil 10-iyun, Xuroson — 998-yil 1-iyul, baʼzi maʼlumotlarga koʻra997-yil, Bagʻdod) — falakiyotchi, riyoziyotchi olim. Falakiyot, handasa, hisobga oid risolalar yaratgan va bu sohalarda yangi ilmiy masalalarni ilgari surgan. Xususan, arab tilidagi matematik da birinchi boʻlib aylana radiusini 1 ga teng deb oldi, turli murakkab geometrik masalalarni hal qilishga urindi. Boshlangʻich trigonometriyaning izchil bayonini berdi. Abulvafo Ptolemeyning „Almagest“ („Al-Majistiy“) asarini yangi materiallar asosida qaytadan ishlab chiqdi, sfera uchun sinuslar teoremasini isbotladi, Gʻ2 dan oralatib sinus jadvalini tuzdi. Bagʻdod rasadxonasida turli astronomik jadvallar tuzish yuzasidan ilmiy ish olib bordi, Oy va Quyoshning burchak diametrlarini, Oy harakatini oʻrganishga oid muhim tadqiqotlar oʻtkazdi. Yunon olimlari (shu jumladan A. Diofant) asarlarini arab tiliga tarjima qilgan va ilmiy sharhlagan. Abulvafo asarlari Sharq matematika va astronomiya ilmi taraqqiyotiga katta taʼsir koʻrsatdi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:940-yilda tugʻilganlar
Turkum:10-iyunda tugʻilganlar
Turkum:998-yilda vafot etganlar
Turkum:1-iyulda vafot etganlar
Abulfath Alouddin Muhammad ibn Abdulhamid Usmandiy Samarqandiy

Abulfath Alouddin Muhammad ibn Abdulhamid Usmandiy Samarqandiy (?-1157-yil) – fiqh olimi. Uning Abu Muhammad ibn alHasan ash-Shayboniyning „Jomiʼ alKabir“ („Katta toʻplam“) kitobiga yozgan „Sharh ul-Jomiʼ al-Kabir“ („Jomiʼ al-Kabirning sharhi“) nomli bir necha jildli asarining 1-jildi bizgacha yetib kelgan boʻlib, u „Kitob ul-imon“ („Imon haqida kitob“), „Kitob unnikoh“ („Nikoh haqida kitob“), „Kitob ushshahodat“ („Shahodat kitobi“), „Kitob ul-qazo“ („Hukm kitobi“) kabi sakkiz bobga boʻlinadi. Mazkur asarning kotib Ahmad ibn Mahmud ibn Muhammad ibn Umar Samarqandiy tomonidan 1361-yilda koʻchirilgan nodir qoʻlyozma nusxasi Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutida (inv. № 5558) saqlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1157-yilda vafot etganlar
Abulxayr ibn Hammor Hasan ibn Sivor ibn Bobo ibn Bahrom Xorazmiy

Abulxayr ibn Hammor Hasan ibn Sivor ibn Bobo ibn Bahrom Xorazmiy (941-yil, Bagʻdod — 1048-yil) — mantiqshunos, Bagʻdod madrasalarida mudarrislik qilgan. Maʼmun ibn Muhammad Xorazmshoh uni Bagʻdoddan Xorazmga taklif qilib, oʻzining shaxsiy tabibi va nadimi maqomiga tayinladi. Sulton Mahmud Gʻaznaviy Xorazmni qoʻlga kiritgandan keyin Abulxayr ibn Hammorni oʻzi bilan Gʻaznaga olib ketadi. Oʻsha yerda 102 yoshida musulmonchilikni qabul qiladi. Ungacha Abulxayr ibn Hammor nasroniy dinida edi. da keltirilishicha, sulton Mahmud Gʻaznaviy Abulxayr ibn Hammor islomni qabul qilganligi uchun unga Gʻazna yaqinidagi Hammor nohiyasini mulk sifatida iqto (hadya) qilib bergan (Hammor laqabi shundan). Boshqa da Hammor soʻzi roʻmol yoki ayollar uchun hijob tikuvchi maʼnosida qoʻllanadi. U falsafadan tashqari tabobatda ham juda mashhur boʻlganligi uchun "Buqroti soniy („Ikkinchi Gippokrat“) laqabiga sazovor boʻlgan. Uning asarlari: „Kitob ul-hayulo“ („Birlamchi modda haqida kitob“), uch jildli „Kitob ul-vifoq bayna raʼy al-falosifa vannasoro“ („Faylasuflar va nasroniylar oʻrtasidagi fikr muvofiqligi haqida kitob“), „Kitob tafsiri Isogʻuji muxtasaran“ („Isogʻuji kitobi tafsiriga qisqacha sharh“), „Kitob us-sadiq vassadoqa“ („Doʻst va doʻstlik haqida kitob“) va boshqa Bir qancha kitoblarni suryoniy tilidan arab tiliga tarjima qilgan.
 

 

Turkum:941-yilda tugʻilganlar
Turkum:1048-yilda vafot etganlar
Avfiy Buxoriy

Avfiy Buxoriy, Muhammad Avfiy, Nuriddin Muhammad ibn Tohir ibn Usmon Buxoriy (1172/77, Buxoro – 1233, Hindiston) – adabiyotshunos, tarjimon. Sharq adabiyotida tazkirachilik asoschilaridan. 

Buxorodagi madrasada oʻqigan. 1201-yil Buxoroda ilek (hokim) saroyida kotiblik qilgan. Xorazm, Xuroson shaharlari – Nishopur, Tuye, Hirot, Marvga sayohat qilgan, Najmiddin Kubro, Shayx Majdiddin Bagdodiy kabi olimlar bilan muloqotda boʻlgan. 1204-yilgacha Samarqandda Qoraxoniylar sulolasining podsholari Ibrohim ibn Husayn va Usmon ibn Ibrohim saroylarida hizmat qilgan.
Moʻgʻul istilosi davrida Hindistonga ketib, umrining oxirigacha oʻsha yerda yashagan. "Lubob ulalbob" ("Magʻizlarning magʻzi") tazkirasini yaratgan (1222–23). 12 bobdan iborat mazkur tazkira moʻgʻul istilosidan avvalgi adabiyot va madaniyat arboblari haqida yagona manba sanaladi. 1223-yilda Krzi Muhsin Tannuhiy (Yu-asr)ning "Alfaraj" ("Shodlik") asarini arabchadan forschaga tarjima qilgan. A. B.ning ikkinchi yirik asari "Javomeʼ ul-hikoyot va lavomeʼ ul-rivoyot" ("Xikoyatlar toʻplami va rivoyatlar jilosi", 1228)da turli fanlarga oid ilmiy lavhalar, bahslar va xulosalar hikoya va rivoyat tarzida sodda bayon qilingan. Asar Sharqda keng tarqalgan, ayrim hikoyalari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.Nodir hikoyalar, T., 1977; Hikoyalar va rivoyatlar, T., 1983.

 

 
 
 Feuillebois.ʿAwfī, Sadīd al-Dīn|year=2015|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/awfi-sadid-al-din-COM_25041?s.num=31&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-3&s.start=20&s.q=persian
 

Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Adabiyotshunoslar
Turkum:1233-yilda vafot etganlar
О (kirill)

О — oʻzbek kirill alifbosining oʻn oltinchi harfi. Til orqa, keng, lablashmagan (shevalarda bir qadar lablashgan) unli fonemani ifodalaydi. Shuningdek, qipchoq shevalarida til orqa a unlisini, rus tilidan va rus tili orqali oʻzlashgan baynalmilal soʻzlarda oʻ (urgʻuli boʻgʻinda), a yoki kuchsiz i (urgʻusiz boʻgʻinda) unlilarini ifodalab keladi. Soʻzning hamma oʻrnida ishlatiladi, lekin oxirida O harfi boʻlgan soʻzlar, asosan, oʻzlashma soʻzlar hisoblanadi: Barno, maʼno, fazo. Hoz. oʻzbek imlosida y harfidan keyin kelib, y+o tarzida yo harfini tashkil etsada, oʻzining alohida holatdagi mazkur xususiyatlarini saqlab qoladi: yongʻoq, ziyon, daryo.

O harfi Avesto yozuvida, shuningdek, lotin alifbosiga asoslangan oʻzbek yozuvida oʻziga xos belgi-ifodalarga ega.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kirill alifbosi harflari
Oahaqa

Oahaqa — Meksikaning janubiy qismidagi shtat, Tinch okean sohilida. Maydoni – 95,4 ming km². Aholisi – 3,4 mln. kishi (2000), asosan, indeyslar. Maʼmuriy markazi — Oahaqa shahri. Yirik shaharlari: Istepek, Matias-Romero, Salina-Krus, Treuantepek, Xuchitan. Shtatning katta qismini Janubiy SyerraMadre togʻ sistemasi (balandligi 2500–3400 m) egallagan, sharqiy qismi — pasttekislik. Iklimi tropik, markaziy rayonlarda moʻʼtadil nam, chekkalarida seryogʻin. Oʻrtacha oylik temperatura togʻlarda 24°dan pasttekisliklarda 24—28°. Togʻlar aralash oʻrmonlar, quruq soyliklar savannalar, jan. va sharqiy qismi doim yashil tropik oʻrmonlar bilan qoplangan.

Oahaqa— Meksikaning iqtisodi nisbatan kam rivojlangan shtatlaridan. Aholining katta qismi qishloq xoʻjaligida band. Ananas plantatsiyalari bor. Sugʻoriladigan yerlarda tropik koʻp yillik ekinlar yetishtiriladi. Oltin, kumush, titan konlari topilgan. Oziq-ovqat, sellyulozaqogʻoz sanoatlari, hunarmandchilik rivojlangan. Tinch okean sohilida SalinaKrus porti joylashganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:Meksika shtatlari
Obaki

Obaki — oʻrtapishar mahalliy uzum navi. Obakining tupi oʻrtacha oʻsadi. Bargi yirik. Oʻrtacha kertikli doyra shaklida, ters tarafining tuklari siyrak. Guli qoʻsh jinsli. Uzum boshlari yirik (300— 350 g), konussimon. Shingillari tigʻiz, tuxumsimon, seret, sershira, rangi qizil yoki pushti. Iyul oxirida pisha boshlaydi. Sentabr boshlarida toʻla yetiladi. Mevasi tarkibida 20—21% qand, 6—7% kislota bor. Gektaridan 100—150 s hosil olinadi. Obakining Oq Obaki xili ham bor. Oqobakining uzum boshi oʻrtacha kattalikda (200—250 g), konussimon yoki silindr — konussimon, hovol. Gʻujumlari tuxumsimon, rangi och-yashil, yetilganda bir oz sargʻayadi. Kurtaklari boʻrta boshlagandan keyin 173 kunda (Toshkent atrofida) pishib yetiladi. Hosildorligi 150—180 s/ga. Sovuqqa ancha chidamli. Zamburugʻli kasalliklarga chidamsiz. Mevasi yeyiladi, vino tayyorlanadi. Toshkent, Sirdaryo, Namangan viloyatlarida koʻp ekiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Uzum navlari
Olusegun Obasanjo

thumb|Olusegun Obasanjo (2001)

OBASANJO (Obasanjo) Olusegun (1937.5.3, Abeokuta shahri) — Nigeriya davlat arbobi. General.

Biografiya
 Abeokutadagi baptistlar maktabini tugatgan.
 Angliya va Hindistondagi harbiy oʻquv yurtlarida oʻqigan. Nigeriya armiyasida turli lavozimlarda ishlagan.
 1975—76 yillarda Nigeriya qurolli kuchlari bosh shtabi boshligʻi.
 1976—79 yillarda Nigeriya Federativ Respublikasi va federal harbiy hukumat boshligʻi, Oliy harbiy kengash raisi, qurolli kuchlar bosh qoʻmondoni.
 1979-yil 1 oktabrda hokimiyatni fuqaro maʼmuriyatiga topshirgan va oʻz fermasida qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullangan. Ayni paytda siyosiy faoliyatini ham davom ettirgan: turli xalqaro tashkilotlar ishida faol qatnashgan. Nigeriya hukumati faoliyatini tanqid qilganligi va unga oppozitsiyada boʻlganligi uchun 1995—98 yillarda qamoqda boʻlgan.
 1999-yilgi prezident saylovida gʻalaba qozongan va shu yildan Nigeriya Federativ Respublikasi prezidenti.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 2021-yil avgust oyida Afrika Ittifoqi Olusegun Obasanjoni Afrikaning Tinchlik uchun oliy vakili etib tayinladi.

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Obgardon

Obgardon (fors. – suv va boʻyin) – chumichsimon mis asbob; toʻy hamda katta yigʻinlarda katta qozonlarga suv quyish, olishda, taom pishirish (guruch va suvni oʻlchash)da qoʻllanadi. Misdan 4—6 l suv sigadigan paqircha koʻrinishida yasalib, zoʻgʻatasiga yogʻoch dasta (40—70 sm dan 1—2 m gacha uzunlikda) oʻrnatiladi. Baʼzan Obgardon kandakori naqshlar bilan bezatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:Asboblar
Obdasta

thumb|150px|Mis obdasta
Obdasta ( — suv va dasta), oftoba — roʻzgʻor buyumi; yuz-qoʻlni yuvishda ishlatiladigan idish. Obdasta boʻgʻzi uzun va tor, quyi qismi (qorni) keng, baʼzan tubida chambaragi boʻladi (Qoʻqon va Toshkent obdastalari), qopqoqli, uzun va ingichka joʻmrakli, dastali. Qadimdan mis va sopoldan ishlangan, keyinchalik choʻyandan tayyorlana boshlangan, hozirda, shuningdek, zavodlarda alyuminiydan va plastmassadan quyib tayyorlanadi.

Miskarlar shakliga koʻra, turli xil obdasta (oʻrdak obdasta, tovus obdasta, tuyaboʻyin obdasta va boshqalar) tayyorlaganlar, kandakor ustalar ularni kandakori usulida turli xil nafis naqshlar bilan, baʼzan koʻzlar qadab ajoyib badiiy buyumlar yaratadilar. Ziynatlangan obdasta namunalari respublika muzeylarida, xususiy toʻplamlarda saqlanadi. Andijon, Namanganda obdasta, Qashqadaryoda ibriq deb ataladi.

 Yana qarang 
 Qumgʻon

Turkum:Forscha soʻzlar va iboralar
Turkum:Eron madaniyati
Obduzd

Obduzd (fors, ob — suv va duzd — oʻgʻri, talash) — oʻrta asrlarda sugʻorish tarmoqlari (shohariq, anhor, kanal)dan navbatdan tashqari suvni yashirincha bogʻlab olish. Suv ining etaklarida joylashgan yerlarda sugʻorish mavsumida shohariklardagi suvni qu-yiga ochib yuborish ham Obduzd hisoblangan. Obduzdlik, ayniqsa, Zarafshon vodiysining quyi oqimida Qorakoʻl va Olot tumanlarida kam suvlik mavsumlarida tez-tez sodir boʻlgan. Buxoro vohasida iyul oyining oxiri va avgustning boshida 5 kun davomida sugʻorish tarmoklariga bogʻlab olingan suv "Obi talash", yaʼni janjalli suv deb yuritilgan. Chunki bu davrda suvga boʻlgan talab nihoyatda avj olib, Obduzdlik kuchaygan.

 Adabiyot 
 Muhammadjonov A., Quyi Zarafshon vodiysining sugʻorilish tarixi (Qadimgi davrdan to XX asr boshlarigacha), T., 1972.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Obelisk

Obelisk (yun. obeliskos — six) — meʼmorial inshoot turi; yodgorlik. Yuqori (uchi)ga tomon ingichkalashib boradigan, asosan, toʻrtburchaksimon (kvadrat tarhli) qirrali ustun. Tarixiy shaxs yoki voqealar xotirasini abadiylashtirish maqsadida oʻrnatiladi. Dastlab Qadimda Misrda paydo boʻlgan, saroy va ibodatxonalar oldiga yodgorlik sifatida oʻrnatilgan. Misrdan olib ketilgan yaxlit Obelisklardan Yevropada shaharsozlik maqsadlarida foydalanilgan. Oʻzbekistonda Obelisk XX asr boshlaridan qurila boshlagan. 1941—45 yillar urushida halok boʻlgan jangchilarga atab Samarqand, Buxoro, Urganch va boshqa shaharlarda Obelisklar yodgorlik sifatida bunyod etilgan. Zamonaviy meʼmorlikda Obelisk monumental sanʼatning keng tarqalgan turi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oberon

Oberon – Uran sayyorasining yoʻldoshi, diametri 1520 km, sayyoradan oʻrtacha uzokligi 582,6 mln. km. 1787-yil ingliz astronomi V.Gershel kashf qilgan. Oberonning orbita tekisligi Uranning orbita tekisligiga deyarli perpendikulyar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Obert German

OBERT (Oberth) German (25-iyun 1894-yil, Xermanshtadt, Transilvaniya, Ruminiya — 29-dekabr 1989-yil, Nyurnberg) — nemis olimi, raketa texnikasi asoschilaridan biri. Myunxen universiteti (1913— 1914 va 1919—1920), Gyottingen universiteti (1920—1921), Geydelberg universiteti (1921 — 1923)da oʻqigan. Raketa texnikasini ishlab chiqish va undan foydalanish, xususan, uni atmosferani tadqiqqilishga qoʻllash masalalari bilan shug'ullangan, raketa dvigatellari nazariyasini ishlab chiqqan. Nemis raketa texnikasi va kosmik parvozlar jamiyati asoschilaridan biri. Shu jamiyat raketa texnikasi va kosmonavtika boʻyicha fundamental tadqiqatlar uchun Obert medalini taʼsis qilgan (1951)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:Nemis olimlari
Oberton

Oberton (nem. ober — yuqori va ton) — 1) texnikada — asosiy tonga nisbatan ancha yuqori chastotali murakkab tebranishlar (mexanik, tovush va elektr tebranishlari)dan tashkil topgan ton. Obertonni rezonator yordamida ajratish mumkin. Har bir davriy jarayon (tebranish)ni, yaʼni tovush, elektr tebranishlari va boshqalarni oddiy tebranish (O.) larga ajratish mumkin. Agar barcha Obertonlarning chastotasi asosiy chastotaga yaxlit koʻpaytmadan iborat boʻlsa (mas, 2/, 3/, ...), bunday Obertonlar garmoniklar deyiladi; 2) musiqada — asosiy tovush bilan birga paydo boʻladigan va unga boshqacha tus beradigan tovush. Bir ovoz yoki musika asbobini ikkinchisidan ajratishga imkon beradi. Obertonlarning tebranishlar chastotasi asosiy tonikadan 2, 3, 4 va 5 marta yuqori boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Objaz

Objaz — Qurama tizmasining shimoli-gʻarbiy qismidagi dovon. 2216 m balandlikda, Ohangaron daryosi chap irmogʻi Objazsoyning boshlanish qismida joylashgan. Ohangaron va Fargʻona vodiylarini tutashtirib turadi. Dovondan apreldan oktabrgacha chorva mollarini haydab oʻtishda foydalaniladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Dovonlar
Turkum:Oʻzbekiston geografiyasi
Objazsoy

Objazsoy – Toshkent viloyatidagi soy. Qurama tizmasining shimoli-gʻarbiy yon bagʻridan boshlanadi. Ohangaron daryosining chap irmogʻi. Yuqori oqimida Sariqtoshsoy deb ataladi. Uzunligi 24 km, havzasining maydoni 140 km². Soy Objaz dovonidan 3,5 km janubi-gʻarbda bir qancha mayda buloqlardan oqib tushadi. Qor, yomgʻir va buloqlardan toʻyinadi. Oʻrta va quyi oqimida vodiysi keng, yon bagʻirlari yotiq. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,61 m³/sek., fevralda 2,9 m³/sek. ga yetadi. 20 dan ortiq mayda irmogʻi bor, eng yirigi – QirqqizsoyOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Umumiy tavsifi 
Soyning uzunligi 24 km, havzasining maydoni 140 km².

Soy aralash toʻyinadi: qor, yomgʻir va buloqlar. V. E. Chubning maʼlumotlariga koʻra, Objaz qishlogʻida oʻrtacha yillik suv sarfi 0,45 m³ / s ni tashkil qiladi (ustki suv havzasining maydoni 70,5 km², oʻrtacha balandligi 1590 m). Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasida oʻrtacha yillik suv sarfi 0,61 m³/s deb koʻrsatilib, fevral oyida toʻliq oqim 2,9 m³/s gacha oshishi qayd etilgan. Objaz qishlogʻi uchun yillik oqim hajmi 14,2 million m³, oʻrtacha oqim moduli 6,38 l/(s×km²), oqim qatlami 201 sm/yil, oqimning oʻzgaruvchanlik koeffitsienti 0,140 (1979—1999-yillardagi kuzatuvlar davomida).

 Daryo oqimi 
Objazsoy i Objaz dovonidan 3,5 km janubi-gʻarbda, Qurama tizmasining shimoliy yon bagʻrida, Oʻzbekistonning Tojikiston bilan davlat chegarasiga yaqin joyda joylashgan. U taxminan 2000 m balandlikda kichik buloqlar hosil qilgan bir qancha suv oqimlarining qoʻshilishidan kelib chiqadi. Yuqori oqimida daryo Sariqtoshsoy deb ataladi. Quyi oqimlarigacha soy shimoli-gʻarbiy yoʻnalishda oqadi. Oʻrta va quyi oqimida soy tik boʻlmagan qiyalik bilan keng vodiyda oqadi.

1977-yil holatida daryoning yuqori oqimida qirgʻoq boʻylab dam olish maskani, fermer xoʻjaligi va bolalar lagerlari faoliyat koʻrsatgan. Soy boʻylab quyi oqimda Qorataka, Sariqtosh, Qoʻrgʻon, Objazsoy (Jonibek), Janjoʻl qishloqlari joylashgan.

Objazsoy Ohangaron daryosining chap irmogʻi hisoblanadi. Ammo hozirda Qorabovdan pastdagi barcha irmoqlar Ohangaronga yetib bormaydi, ular sugʻorish ehtiyojlari uchun taqsimlanadi va allyuvial konuslarda qurib qoladi. Daryo Toshqoʻrgʻon qishlogʻi hududida, taxminan 680 m balandlikda tugaydi.

 Objazsoyning irmoqlari 
Objazsoyning 20 ga yaqin kichik irmoqlari bor. Ulardan eng yirigi Qoʻrgʻon qishlogʻidan oqib oʻtuvchi Qirqqizsoydir. Objazsoy irmoqlari orasida Pistalisoy boʻlib, uning havzasida arxeologik yodgorlik – qadimgi Ungurlikon feruza koni joylashgan.

 
 

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Turkum:Toshkent viloyati
Turkum:Ohangaron tumani daryolari
Turkum:Ohangaron irmoqlari
Objuvoz

Objuvoz (fors, ob — suv va juvoz — oʻgʻir) — sholi oqlanadigan qurilma. Suv kuchi bilan harakatlanadi. Quyidagi qismlardan iborat: oʻq, shu oʻqqa biriktiriladigan parra, lingkoʻp, keli, nov. Barcha qismlari qattiq yogʻochdan tayyorlanadi. Nov 3 ta kalin taxtadan ariqcha shaklida yasaladi. Suv shu novdan keladi. Novning oxiri parra ga (kurakchalari bor gʻildirakka) toʻgʻrilab qoʻyiladi. Oʻ q novning 3 tomoniga koʻndalang oʻrnatiladi. Oʻqning 2 uchidagi turum (yogʻoch podshipnik) turumdonga qoʻyiladi. Keli (oxurga oʻxshagan yogʻoch idish) oʻqdan 2–3 m nari oʻrnatiladi. Unga sholi solib qoʻyiladi.

Lingkoʻp (uchiga tishli choʻyan moslama oʻrnatilgan sop) — koʻtarilib-tushib sholini oklaydigan qism. Objuvoz quyidagicha ishlaydi: novdan kelgan suv parraga urilib, oʻqni aylantiradi. Oʻqning qilichaklari lingkoʻpga uriladi, shunda lingkoʻp koʻtarilib-tushib sholini oklaydi. Tuyilgan sholining qobigʻi, toʻponi shamol (yogʻoch qurilma) yordamida tozalanadi. Objuvozni objuvozchi boshqaradi. Hozir sholi maxsus elektr mashinalarda oklanadi. Objuvoz baʼzi joylarda (Afgʻoniston, Hindiston va boshqalar) hozir ham ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Obida

Obida (arab.) — moddiy madaniyat yodgorliklari (qarang Yodgorlik). OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Obidiy Ismoil Eldinovich

Obidiy Ismoil Eldinovich (1880, Gʻulja — 1941/42, Krasnoyar oʻlkasi) — jurnalist, jamoat arbobi, oʻzbek davriy matbuotining asoschilaridan biri. Gʻuljadagi Rossiya elchixonasi xodimi oilasida tugʻilgan. Otasi vafotidan keyin 1890-yilda onasi bilan birga Qozonga koʻchib kelgan va shu yerdagi real bilim yurtida oʻqigan. Inqilobiy kayfiyatdagi yoshlar guruhiga mansub boʻlganligi uchun 1900-yilda Bishbek shahriga surgun qilingan. Oradan bir yil oʻtgach, Peterburgga borib, haykaltaroshlik va meʼmorlik bilim yurtida oʻqigan (1901 — 1905). 1905-yil voqealarida qatnashgani uchun 3 yilga Turkiston (Toshkent)ga surgun qilingan. Obidiy Toshkentda oʻzbek, tatar va rus maʼrifatparvarlari yordamida 1906-yil boshlarida Toshkent jadidlarining "Taraqqiy" gazni chiqargan. Uning muharriri Obidiy toshkentlik jadidlar oʻrtasida "Ismoil Taraqqiy" nomi bilan mashhur boʻlgan. Obidiy 1912—17-yillarda turli joylarda ishlaydi. 30-yillarning oʻrtalarida Abdulla Qodiriy bilan yaqinlashib, uning "Obid ketmon" qissasini rus tiliga tarjima qiladi.

Oʻz oldiga faqat chorizmga qarshi kurash vazifasini qoʻygan Obidiy Oktyabr toʻntarishidan keyin bolsheviklar foydasiga xizmat qiladi. Shunga qaramay, 1938-yil 13-yanvarda eserlar partiyasining sobiq aʼzosi va yapon razvedkasining josusi sifatida qamoqqa olinadi va 1940-yil 9-fevralda Krasnoyar oʻlkasiga 5 yilga surgun qilinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonlik tarjimonlar
Turkum:1880-yilda tugʻilganlar
Abdurahim Obidov

Abdurahim Obidovich Obidov (1929-yil 15-oktabr Toshkent – 2010-yil) – mikrobiolog, immunolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1968), tibbiyot fanlari doktori (1965), professor (1967). Toshkent tibbiot akademiyasini tugatgach (1953), Toshkent viloyati Yuqori Chirchiq tumanidagi tez yordam stansiyasi bosh vrachi (1953—54), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻlka tibbiyot institutida katta ilmiy xodim-doktorant (1960—1963yil). Vaksina va zardoblar ilmiy tadqiqot instituti direktori (1963-82), laboratoriya mudiri (1982—83), ayni vaqtda ToshTI mikrobiologiya kafedrasi mudiri. Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vazirligi Epidemiologiya, mikrobiologiya va yuqumli kasalliklar ilmiy tadqiqot instituti laboratoriya mudiri (1983-yildan). Asosiy ilmiy ishlari mikroblar genetikasi, vaksinalarning inson organizmi himoya omillariga taʼsiri, yuqumli ichak infeksiyalari ekspres diagnostikasi, disbakteriozlarni oʻrganishga oid. Turli ilonlar va qoraqurt zahariga qarshi zardoblar, shuningdek, stafilokokga qarshi gamma-globulin ishlab chiqarishga rahbarlik qilgan.

 
 Geneticheskiye rekombinatsii i atipichnie kishechnie bolezni, T., 1971; Kurik-ketsioz v Oʻzbekistone, T., 1975.

Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Oʻzbekiston olimlari
Turkum:Tibbiyot fanlari doktorlari
Turkum:15-oktyabrda tugʻilganlar
Turkum:1929-yilda tugʻilganlar
Turkum:2010-yilda vafot etganlar
Qobiljon Obidov

Obidov Qobiljon Gʻafurovich (1951-yil 20-aprel, Qoʻrgʻontepa tumani, Xonobod qishlogʻi) oʻzbek davlat arbobi. 1993—1996-yillarda hamda 1997—2004-yillarda Andijon viloyati hokimi, Oʻzbekiston Qahramoni.

 Hayoti 
Obidov Qobiljon Gʻafurovich (1951-yil 20-aprelda, Andijon viloyati Qoʻrgʻontepa tumani, Xonobod qishlogʻi)da tugʻilgan. 1972-yilda Andijon paxtachilik institutining Gidromelioratsiya fakultetini tamomlagan.

 Mehnat faoliyati 
Obidov Qobiljon ish faoliyatini Andijon suv inshootlari qurilish tresti uchinchi qurilish-montaj boshqarmasi ustachiligidan boshlagan. 1972—1975-yillarda Andijon suv inshootlari qurilish tresti 3-qurilish-montaj boshqarmasida usta, prorab, yordamchi korxonalar boshqarmasi boshligʻi, 1975—1986-yillarda trest ishlab chiqarish va texnologik jamlashtirish boshkarmasining bosh muhandisi, boshligʻi, 1987—1988-yillarda Andijon suv qurilish trestining boshqaruvchisi, Andijon suv qurilishmontaj ishlab chiqarish birlashmasi boshligʻi vazifalarida ishlagan. 1988—1992-yillarda Marhamat tumani ijroiya qoʻmitasi raisi, tuman partiya qoʻmitasi 1-kotibi, tuman hokimi sifatida tumanga rahbarlik qilgan, 1992—1993-yillarda Andijon shahrini boshqargan. 1993—1996-yillarda Andijon viloyati hokimi, 1996—1997-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari, 1997—2004-yillarda Andijon viloyati hokimi vazifalarida faoliyat yuritgan. 1990—1994-yillarda Oʻzbekiston Oliy Kengashi, 1994-yildan 2004-yilga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi va mahalliy kengash deputati sifatida ham faollik koʻrsatgan. U 2018-yildan buyon Andijon viloyati oʻrmon xoʻjaligi boshqarmasini boshqarib kelmoqda
.

Obidov rahbarligida viloyatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda muhim yutuqlarga erishildi, gʻoʻza va bugʻdoy yetishtirishda yangi texnologiyalar (jumladan, gʻoʻzani plyonka ostiga ekish) joriy qilindi va ularning hosildorligi keskin oshdi, yangi sanoat korxonalari, sport inshootlari barpo etildi, aholining turmush darajasini koʻtarish va farovonligini oshirishda muhim ishlar olib borildi. Andijon viloyatida toʻplangan ilgʻor ishlab chiqarish tajribalari mamlakat miqyosida ommalashtirildi. 

 Mukofotlari 
Obidov 1995-yilda „Mehnat shuhrati“ ordeni, 1998-yilda esa „Oʻzbekiston Qahramoni“ unvoni bilan mukofotlangan. Biroq 2004-yilda uning unvoni nomaʼlum sabablarga koʻra qaytarib olingan. Xorijiy ommaviy axborot vositalarida unvon uning oʻgʻli bilan bogʻliq jinoyat ishi ortidan qaytarib olingani taʼkidlanadi.

Mustaqillikning 30 yilligi arafasida unga Shavkat Mirziyoyev farmoni bilan „Oʻzbekiston Qahramoni“ unvoni hamda „Oltin yulduz“ medali qaytarib berildi.
Muhabbat Obidova

Obidova Muhabbat Fozilovna (18-oktabr 1931-yil, Toshkent – 17-avgust 2020-yil) – kimyogar olima. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000). Kimyo fanlari doktori (1974) va professori (1976) boʻlgan. Oʻrta Osiyo politexnika institutini tugatgan (1954). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Kimyo instituti (1957-58) va Polimerlar kimyosi instituti xodimi (1959), Oʻrta Osiyo neftni qayta ishlash sanoati institutida sektor mudiri (1965—67), laboratoriya mudiri (1967-yildan). Neftni qayta ishlash va neft kimyosi sanoatida ishlatiladigan gidrokreking katalizatorlari sinteziga oid ilimiy ishlari bor. Obidova Muhabbat rahbarligida vitaminlar va yarim mahsulotlar ishlab chiqarishda uzoq, muddat faol ishlaydigan gidrogenlash katalizatorlarining olinganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Kimyogarlar
Obizarang

Obizarang (Dashnobodsoy) — Surxondaryo viloyati Sariosiyo tumanidagi soy, Toʻpolon daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 58 km, suv toʻplash maydoni 330 km². 60 ga yaqin irmogʻi bor. Hisor tizmasining jan. tarmogʻi — Qoldirgʻa togʻlarining jan. yon bagʻirlaridagi buloqlardan boshlanadi. Obizarang mavsumiy qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Obizarangda 1928-yildan gidrologik kuzatishlar yoʻlga qoʻyilgan. Oʻrtacha yillik suv sarfi 3,5 m³/sek. Obizarang oqimining 80—85% mart—iyun oylariga toʻgʻri keladi, aprel—may oylarida oʻrtacha oylik suv sarfi 25 m³/sek. gacha yetadi. Obizarangda tez-tez sel toshqinlari ham kuzatilib, suv sarfi 100 m³/sek. ortadi. Yozning oxiri va kuzda quyi okimida oʻzani quruq boʻladi. Obizarang suvi, asosan, sugʻorishga sarflanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Obimashad arigʻi

Obimashad arigʻi – Samarqand shahrining shimpliy-sharqiy qismida joylashgan shu nomdagi buloqdan boshlangan ariq. Aslida Obimashad arigʻi Siyob anhorining irmoqlaridan boʻlib, Samarqanddan kesib oʻtgan Novadon, Siyobcha, Jarariq kabi suv i bilan bir qatorda shaharning suv taʼminoti va atrofidagi dehqonchilik va bogʻdorchilik yerlarini sugʻorishda muhim ahamiyat kasb etgan. Obimashad arigʻining suvi samarqandliklar oʻrtasida muqaddas sanalgan. Rivoyatlarga koʻra, Qusam ibn Abbos ibn Abdulmutallib (Muhammad paygʻambarning amakivachchasi) Obi-mashhad bulogʻining yoqasida shahid boʻlib, uning yaqiniga dafn etilgan. Shu boisdan uning mozori „Mashhad“, yaʼni, shahid boʻlgan yer deb atalgan. Har yili Navroʻzda shahar aholisi Obimashad arigʻi sohillarida toʻplanib „Qozon toʻldi“, „Boy boʻldi“ va „Gunoh toʻkildi“ deb atalgan turli sayil va marosimlar oʻtkazganlar hamda uning suvi bilan tahorat olib gʻusl etganlar. Obimashhad qadimda aslida „Obimaskat“ shaklida talaffuz etilib, u „Katta qishloqning suvi“ (yaʼni arigʻi) nomini anglatgan.

 Adabiyot 
 Muhammadjonov A. R., Quyi Zarafshon vodiysining sugʻorilish tarixi (Qadimgi davrdan to XX asr boshlarigacha), T., 1972; Abu Tohirxoja, Samariya, T., 1991.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Samarqand viloyati kanallari
Turkum:Samarqand geografiyasi
Obinovvot

Obinovvot (bnbạt ‎ — bu  forscha – shakardan tayyorlangan, xushboʻy moddalar qoʻshib pishiriladigan qattiq konfet turi. Obinovvotning turli hillari mavjud bo‘lib, eng keng tarqalgan turi obinovvot geychi hisoblanadi.

Obinovvot qandli diabet bilan og‘rigan kishilarga, shuningdek, tish, xususan, kariyes bilan bog‘liq muammosi bo‘lganlarga tavsiya etilmaydi. Boisi, uning tarkibidagi ko‘p miqdordagi shakar  metabolizmga salbiy ta’sir ko‘rsatib, ortiqcha vaznni keltirib chiqarishi mumkin.

 

 Abnabat, Forscha Vikipediya .
Turkum:Desertlar
Turkum:Eron oshxonasi
Obinovvot (qovun navi)

Obinovvot — oʻrtapishar qovun navi. Shakli tuxumsimon yoki dumaloq, oʻrtacha kattalikda (3–4 kg), faqat dum tomoni toʻrlaydi, baʼzan toʻrsiz boʻladi. Tusi toʻq sariq, Poʻstining qalinligi oʻrtacha, eti qalin (5—6,5 sm), oq, yumshoq, sershira, shirin, tarkibida 7,4—9,3% qand, shuningdek, 4,9—5,6% saharoza bor. Quruq moddasi 9,2%. Urugʻxonasi oʻrtacha, urugʻi yirik, sariq. Urugʻi unib chiqqandan keyin 70—80 kunda pishadi. Hosildorligi 180— 200 s/ga. Uzoq muddat saqlashga, uzoq joylarga yuborishga yaroqsiz. Fargʻona vodiysida, Samarqand, Buxoro, Surxondaryo viloyatlarida yetishtiriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Qovun navlari
Obixingov

Obixingov — Tojikistondagi daryo, Vaxsh daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 196 km, havzasining maydoni 6660 km². 500 ga yaqin katta-kichik irmogʻi bor. O. Fedchenko muzligining tarmogʻi — Garm muzligidan boshlanadi, gʻarbiy yoʻnalishda oqib, Labitor qishlogʻi yaqinida Surxob bilan qoʻshilib, Vaxshni hosil qiladi. O. asosan, muzliklarning hamda mavsumiy qor qoplamining erishidan hosil boʻlgan suvlar hisobiga toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 225 m³/sek. Jazirama yoz oylarida O.da toʻlinsuv davri kuzatiladi. Eng katta suv sarfi 1300 m³/sek. gacha yetadi. Oqimining asosiy qismi (80% ga yaqini) may—sentabr oylariga toʻgʻri keladi. Daryoda eng kam suvli davr kuz-qishda kuzatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Tojikistondagi daryolar
Obishir gʻorlari

Obishir gʻorlari — mezolit davriga oid gʻorlar. Fargʻona viloyati hududidagi Soʻx daryosining qadimgi oʻzani Obishir soyning oʻng qirgʻogʻida joylashgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya institutining Fargʻona paleolit otryadi 5 ta gʻorni tekshirgan (1966). Obishir-1 va Obishir-5da qazish ishlari olib borgan. Ularning sanasi miloddan avvalgi 8-ming yillikka oid. Obishir-1ning eni 25,5 m boʻlib, balandligi 12 m. Gʻordan tosh qadama pichoqlar, mikroplastinkalar, parmalar, bigizlar, qirgʻichlar, nuk-leuslar topilgan.

Obishir-5, Obishir-1 dan 200 m gʻarbda. Uning eni 8 m, balandligi 10 m. Gʻorda 3 ta madaniy qatlam mavjud. Quyi qatlam antik davrga oid, qalinligi 1 — 1,20 sm. Undan soʻng qalinligi 30—40 sm lik mezolit davriga tegishli qatlam boshlanadi, unda tosh qurollar va hayvon suyaklari koʻplab uchraydi. Uchinchi qatlam ham shu davrga taalluqli boʻlib, qalinligi 3-4 m. Bu yerda tosh qurollar nisbatan ancha kam. Obishir-5 gʻori yashash uchun qulay boʻlganligidan unda qadimda odamlar yashagan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston gʻorlari
Turkum:Oʻzbekiston arxeologiyasi
Turkum:Fargʻona viloyati geografiyasi
Obkand

Obkand — qadimda va oʻrta asrlarda shaharni suv bilan taʼminlash maqsadida qazilgan sugʻorish tarmogʻi. U shahar suvi, shahar arigʻi maʼnolarini anglatadi. Buxoro shahrining Shahrud (Shahar rudi), Toshkentning Anhor kanali shu maqsadda qazilgan qad. shahar sugʻorish tarmoklaridir. Shuningdek, Obkand "Oʻpqon" soʻzining sinonimi boʻlib, sizot suvlar oqimidan yer ostida paydo boʻlgan tabiiy chuqurlik, oʻra yoki kamarni anglatgan. Bulardan tashqari, daryo yoki uning tarmoklari oqimi hosil etgan oʻzan ham "obkanda", yaʼni "suv qazi-gan", "oqim oʻygan", suv yoʻli, yaʼni oʻzan maʼnosini ham anglatgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Obligatsiya

Obligatsiya ( — majburiyat) — qiymatiga nisbatan egasiga (qatʼiy belgilangan daromad keltiruvchi) qimmatli qogʻoz, qarzni qaytarib berish va foiz toʻlashni tasdiqlovchi majburiyatnoma. Fond birjalarida sotiladi. Obligatsiya aholi, korxona va tashkilotlar qoʻlidagi pul mablagʻlarini toʻplab, biror maqsad yoʻlida safarbar etish uchun chiqariladi. Obligatsiya, asosan, davlat, mahalliy va korporatsiya Obligatsiyalariga boʻlinadi. Daromad davlat tomonidan chiqariladigan Obligatsiya boʻyicha yutuq, kompaniyalar Obligatsiyalariga foiz shaklida toʻlanadi. Obligatsiya uyushtirilgan savdo orqali (birjalarda) va erkin joylashtiriladi. Obligatsiya moddiy yoki pul mablagʻi evaziga kafolatlangan yoki kafolatlanmagan, yaʼni Obligatsiya chiqaruvchilarning chin soʻzi va obroʻsi bilan taʼminlangan yoki taʼminlanmagan boʻlishi mumkin. Baʼzi Obligatsiyalar konvertirlanadi (Obligatsiya egasi uni boshqa Obligatsiyaga almashtirib olish huquqiga ega boʻladi). Obligatsiyaning bozor narxi uning nominalidan yuqori yoki past boʻladi.

Zayom Obligatsiya ilk bora 17-asr boshlarida Angliyada chiqarilgan boʻlib, keyinchalik jahonning bir qancha mamlakatlarida muomalaga kiritilgan. Ular, asosan, davlat hamda aksiyadorlik kompaniyalari tomonidan chiqarilib, ssuda kapitali bozorida erkin muomalada boʻlgan.

Oʻzbekistonda 1996-yildan Moliya vazirligi tomonidan yuridik shaxslarga moʻljallangan davlat qisqa muddatli Obligatsiyalari muomalaga chiqarila boshlandi. Obligatsiyani sotishdan kelib tushgan mablagʻlar davlat byudjeti taqchilligini qoplashga yoʻnaltiriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda Obligatsiyalar asosan tijorat banklari va aksiyadorlik jamiyatlari (AJ) tomonidan chiqariladi. Shuningdek, 2020-yilning fevral oyidagi qonunchilikdagi oʻzgarishlarga koʻra mas’uliyati cheklangan jamiyatlar (MChJ) ham korporativ obligatsiyalar chiqarishi imkoni yaratilganhttps://depozit.uz/news/aksiya-yoki-obligatsiya-qaysi-birini-tanlagan-maqul.

 Yana qarang 

 Aksiya

 

Turkum:Moliya
Obliteratsiya

Obliteratsiya (lotincha: obliteratio — tekislanmoq, bitib qolmoq) — 1) tibbiyotda — ichi kovak yoki naysimon aʼzolar (mas, ichki aʼzo boʻshligʻi, chiqaruv kanali yoʻli, qon yoki limfa tomirlari) teshigining bitib, berkilib qolishi. Bu, koʻpincha, yalligʻla-nish yoki oʻsmalar tufayli roʻy beradi, bunda organizm faoliyatiga putur yetadi. Tuxum yoʻllarining toʻliq Obliteratsiyasi bemorni bepushtlikka olib keladi (yana qarang Bitov). , ayrim kasalliklar, mas, plevritda, plevra boʻshligʻida Obliteratsiya vujudga kelishi bemorning sogʻayatganligidan dalolat beradi; qorin pardasi qin oʻsiqchasining Obliteratsiyasi rivojlanish meʼyorida borayotganligini koʻrsatadi; 2) botanikada — oʻsimlik toʻqimalari va hujayralarining puchayishi. Baʼzan hujayra ichidagi va hujayralararo boʻshliklarning bitib qolishiga olib keladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Obliteratsiyalovchi endarteriit

Obliteratsiyalovchi endarteriit (yun. endon – ichidagi va arteriyalar), vinivarter kasalligi – oyoq arteriyalarining yalligʻlanishi bilan kechadigan surunkali kasallik. Bunda tomirlar asta-sekin torayib, bora-bora butunlay bekilib qoladi, uning qon bilan taʼminlanishi izdan chiqadi. Oyoqni sovuq oldirish, lat yeyish, miya shikastlanishi, chekish, intoksikatsiya, hayajonlanish, toliqish, periferik nervlar kasalligi, turli infeksiyalar va boshqa sabab boʻladi. 20—40 yoshdagi erkaklarda koʻproq uchraydi. Obliteratsiyalovchi endarteriitda oyoq tez toliqadi, tomir tortishadi, keyinchalik oqsaydigan boʻlib qoladi, et uvishishi, paresteziyalar, qattiq ogʻriq kuzatiladi. Toʻqimalar qon bilan taʼminlanishining buzilishiga qarab kasallikning 4 darajasi farqlanadi. 1darajada oyoq barmoklari sovuq qotadi, uvishadi, tez toliqadi, oyoq terisi oqaradi, sal uzoqroq yurganda ogʻriq paydo boʻladi. 2-darajada yurganda oyoq ogʻriydi, oyoq tirnoklari moʻrt boʻlib, tez sinadi. Oyoq arteriyalarida puls sustlashadi. 3darajada bemor 20—30 qadam yurganda oyokda ogʻriq zoʻrayadi, oyoq terisi oqaradi, sovuq boʻladi. Oyoq muskullari atrofiyasi, koʻpincha trofik yaralar kuzatiladi. 4 darajada oyoklarda doimiy ogʻriq, shish paydo boʻladi, trofik yaralar, barmoklar gangrenasi tez rivojlanadi, kasallik zoʻrayganda butun oyoq panjasi gangrenaga uchraydi. Kasallikning kechishiga qarab chegaralangan vatarqalgan shakllari tafovut qilinadi. Chekish, ichish endarteriit kechishini ogʻirlashtiradi, shuning uchun kasallikni davolashda zararli odatlardan voz kechish, fizioterapiya va konservativ davo buyuriladi. Bular naf bermasa, operatsiya qilinadi (tomirlar tiklanadi yoki oyoq kesib tashlanadi).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:Kasalliklar