Dinamo (futbol klubi, Moskva)

Dinamo – Moskva shahri futbol klubi. Futbol boʻyicha SSSR chempionatining barcha mavsumlarida ishtirok etgan ikki klubning biri (ikkinchisi – Dinamo (Kiyev)). 2016-yilga qadar Rossiya Premyer-ligasi barcha mavsumlarida ishtirok etib kelgan. 2015–2016-yilgi mavsum natijalariga koʻra birinchi marotaba uni tark etgan va quyi divizionga tushib ketgan.

Dinamo Rossiya tarixidagi ilk tashkil qilingan va sovrinlar boʻyicha peshqadam futbol klublaridan biri. Oʻzining oxirgi sovrini hisoblangan Rossiya kubogini 1995-yilda qoʻlga kiritgan.

1971–1972-yilgi mavsumda Dinamo SSSR tarixida yevrokuboklar finaliga chiqqan ilk futbol klubiga aylangan.

 Tarixi 
 Asos solinishi, ilk oʻyinlari va sovrinlar 
„Dinamo“ Moskva proletar sport jamiyati 1923-yil 18-apreldagi taʼsis majlisida tashkil etilgan. Ayrimlarning taʼkidlashicha Dinamo 1907-yilda tashkil etilgan „Sokolniki“ futbol toʻgaragidan kelib chiqqan. Klub davlat xodimlari va harbiy xizmatchilarning tashabbusi bilan xavfsizlik va huquq-tartibot organlari xodimlariga sport bilan shugʻullanish imkoniyatini beruvchi tashkilot sifatida taʼsis etilgan. Shu sababli Dinamo futbolchilarini uzoq yillar „mentlar“ (militsionerlar) deb mazax qilishgan. 1924-yilda klubning asosiy ranglari sifatida oq va koʻk ranglar tanlangan. Bu tanlovga jamiyatning birinchi faxriy raisi, NKVD boshligʻi Feliks Dzerjinskiy taʼsir koʻrsatgan deb hisoblanadi: ushbu ranglar uygʻunligi u rahbarlik qilgan tashkilot xodimlarining yorqin va pok niyatlari haqidagi soʻzlarini taʼkidlashi kerak edi („sovuq aql, qaynoq yurak va toza qoʻllar“ – Dzerjinskiyning iborasi boʻyicha, bular VChK xodimining asosiy fazilatlari). Dinamo jamoasining ilk logotipidagi D harfi uni oʻrab turgan oq rombdan ancha keyin paydo boʻlgan.

Yangi jamoani oʻsha davrda Davlat siyosiy boshqarmasi qoʻshinlarida xizmat qilgan Fyodor Chulkov tuzgan. Armiyaga chaqirilgunga qadar u Sokolniki (1896-yilda tashkil etilgan ilk rus futbol klubi) futbolchilar toʻgaragining birinchi jamoasida darvozabon sifatida oʻynagan. Dastlab Chulkov oʻzining koʻplab hamkasblarini jamoaga toʻplagan. Birinchi rasmiy oʻyinini jamoa 1923-yil 17-iyunda oʻtkazgan. Ushbu oʻyindagi Dinamo kulubining raqiblari keyinchalik Nikolay Starostin boshchiligida bevosita Spartak futbol klubini yaratishda ishtirok etishgan. Ilk oʻyinda jamoa 2:3 hisobida magʻlub boʻlgan. Oʻsha uchrashuvni klubning boʻlajak murabbiyi Konstantin Kvashnin boshqargan. Oʻsha yili klub oʻzining ilk stadioniga ega boʻlgan. Ushbu oʻyingoh „Avliyo Olga“ bolalar kasalxonasi ortida joylashgan, futbolchilarning oʻzlari tomonidan obodonlashtirilgan botqoqlik edi"Velikie futbolnie klubi. Rossiya. „Dinamo“ (Moskva)" // "Radio Rossii". Efir ot 20:30 27 iyulya 2018.. Petrovskiy bogʻidagi Dinamo markaziy stadioni ishga tushirilganga qadar jamoa oʻz uy uchrashuvlarini oʻsha yerda oʻtkazgan. 1926-yilda klub oʻzining birinchhi katta gʻalabasiga ergan va Moskva chempioni boʻlgan. Dinamo jamoasi hujumchisi, keyinchalik meʼmor sifatida faoliyat olib borgan, urushdan keyin Stalingrad (hozirgi Volgograd), Kishinyov shaharlarini qayta tiklash ishlarida faol qatnashgan va Moskva yaqinidagi Dubnani qurgan Aleksandr Borisov klub emblemasini yaratgan.
180px|right|thumb|1937-yilgi SSSR kubogi chorak final oʻyinlari afishasi

1928-yilda jamoa oʻz tarixida ikkinchi marotaba poytaxt chempionligini qoʻlga kiritgan. Oʻsha yili Petrovskiy bogʻidagi Dinamo markaziy stadioni ochilgan va uzoq yillar davomida jamoaning uy stadioni hisoblangan. Ammo jamoa yangi stadiondagi birinchi rasmiy oʻyinini 1929-yildagina oʻtkazgan. 1930-yilda jamoa uchinchi marotaba Moskva chempionligini qoʻlga kiritishgan. Dinamo 1934–1935-yillarda ham chempionlik unvonini muvaffaqiyatli saqlab qolgan.

 1930–1940-yillar 
1936-yil mamlakat futboli uchun tub burilish yili boʻlgan. Ilk bor sport jamiyatlari va idoralari oʻrtasida mamlakat chempionati oʻtkazilgan. Ushbu chempionatda Moskvaning Dinamo jamoasi bahorgi chhempionatning barcha 6 oʻyinida gʻalaba qozonib, SSSRning birinchi chempioniga aylangan. 1937-yilda klub sovet futboli tarixida birinchi boʻlib „oltin dubl“ga erishgan. Jamoa bir mavsumning oʻzida chempion va mamlakat kubogi sohibi boʻlgan. Shuningdek jamoa Baskoniya terma jamoasi bilan ikkita oʻyin ham oʻtkazgan. Har ikki oʻyinda dinamochilar magʻlub boʻlishgan (1:2), (7:4). 1938– va 1939-yillarda jamoa yorqin gʻalabalarga erisha olmagan – bu yillarda gʻalaba boshqa jamoalarga nasib qilgan. 1938-yilda Dinamo turnir jadvalida 5-oʻrinni, 1939-yilda esa 7-oʻrinni egallagan. 1940-yilda jamoa chempionlikni qaytarib olgan va 1941-yilgi chempionatda ham ishonchli holatda peshqadamlik qilgan. Maʼlumki, urush yillarida mamlakat chempionati toʻxtatilgan, ammo futbol musobaqalari toʻxtatilmagan. 1941-yil kuzida Moskvada qamal holati eʼlon qilinishi va sovuq tushishi tufayli mamlakat chempionati tugallanmay qolgan. 1941–1944-yillar davomida poytaxtda 5 ta chempionat oʻtkazilgan.

1945 va 1949-yillarda Dinamo mamlakat chempioni boʻlgan. 1945-yilda oʻz tarixidagi eng yirik gʻalabani qoʻlgan kiritgan – Moskvaning Krilya Sovetov jamoasi 10:0 hisobida magʻlub etilgan. Shuningdek, ushbu gʻalaba SSSR chempionatlari tarixidagi eng yirik gʻalab hisoblanadi. Chempion sifatida dinamochilar tarixda ilk bor Buyuk Britaniyaga sayohat qilishgan va u yerda ingliz klublari bilan oʻynashgan. Cardiff City F.C. jamoasiga qarshi 10:1 va Arsenal F.C. klubiga qarshi 4:3 hisobida gʻalabaga erishgan. Keyingi 2 uchrashuvda Chelsi F. C. klubi bilan 3:3, Rangers F.C. bilan 2:2 hisobida durrangga oʻynagan.

 1950–1960-yillar 
Ushbu yillar davomida jamoa deyarli har yili chempionlik uchun kurash olib borgan. Dinamochilar 1949–, 1954–, 1955–, 1957–, 1959– va 1963-yillarda mamlakat chempioni boʻlishgan. 1949-yilgi chempionlik ayniqsa yorqin boʻlgan. Dinamo 34 ta oʻyinda 104 ta gol urib, mamlakat chempionatlari tarixidagi rekordni oʻrnatgan. Ushbu yillar davomida futbol gorizontida XX asrning eng yaxshi darvozaboni – Lev Yashin porlay boshlagan.
180px|right|thumb|Lev Yashin – futbol tarixida Oltin toʻpga sazovor boʻlgan yagona darvozabon.

 1970–1980-yillar 
1972-yilda Dinamo sovet jamoalari orasida birinchi boʻlib UEFA Kubok Egalari Kubogi turniri finaliga chiqa olgan. 24-may kuni Barselonada boʻlib oʻtgan finalda Dinamo Rangers F. C. jamoasiga 2:3 hisobida imkoniyatni boy bergan. Jamoa 0:3 hisobida magʻlub boʻlayotgan paytda ikkita gol urishga muvaffaq boʻlishgan. Soʻnggi uch daqiqa qolganda, raqib darvozasiga hujum paytida shotland muxlislari maydonga yugurib chiqishgan, shu bilan hujum toʻxtab qolgan va jamoa magʻlubiyatga uchragan.

Shundan soʻng jamoa SSSR chempionatida yetakchi rollarni tark etgan (ammo 1977– va 1984-yillarda mamlakat kubogini qoʻlga kiritgan). Oʻsha yillarda jamoa barcha davrlardagi eng yirik magʻlubiyatini qabul qilib olgan – 0:7. Ushbu voqea 1982-yil 16-noyabrida Minskning Dinamo klubiga qarshi oʻyinda sodir boʻlgan. 1986-yilga kelibgina murabbiy Eduard Malofeev qoʻl ostida jamoa yana yuqori uchlikka kirishga muvaffaq boʻlgan.

 1992–2009-yillar 
XX asrning 90-yillari va XXI asr boshlanishi Dinamo jamoasi uchun oson oʻtmagan. 1992-yilda SSSR chempionati Rossiya chempionatiga aylantirilganidan keyin jamoa bir necha yil davomida uchlikdan joy olgan. 1194-yilda 22 yildan soʻng klubga qaytgan Konstantin Beskov boshchiligidagi jamoa 2-oʻrinni egallagan va bu jamoaning Rossiya chempionatida qoʻlga kiritgan eng yuqori natijasi boʻlib turibdi. 1995-yilda klub oʻyindan keyingi penaltilar seriyasida Volgogradning Rotor jamoasini (0:0) 8:7 hisobida magʻlub etib, Rossiya kubogini qoʻlga kiritgan.

90-yillarning oxirida klub chempionatning oʻrtameyona jamoasiga aylangan. Bunga sabab esa klubni moliyalashtirishdagi muammolar va doimiy murabbiylar almashuvi (7 yil ichida 10 marotaba) boʻlgan. Biznesmen Aleksey Fedorovich qoʻl ostidagi klub kreditlar bilan bogʻliq muammolar tufayli VTB bank qoʻl ostiga oʻtgan.

 2009–2016-yillar. VTB bank davri 
2009-yilda Dinamo 2009–2010-yilgi mavsum UEFA Chempionlar Ligasi saralash boshqichida ishtirok etgan. Jamoa safarda Shotlandiyaning Celtic F.C. jamoasiga qarshi 1:0 hisobida gʻalaba qozongan, ammo oʻz maydonida 0:2 hisobida imkoniyatni boy bergan. Shu tariqa Chempionlar ligasidan chiqib ketgan jamoa Yevropa ligasida, 4-saralash bosqichida oʻynash huquqini qoʻlga kiritgan va Sofiyaning SSKA jamoasiga yutqazib yevrokuboklar bilan hayrlashgan.

Keyingi mavsum Dinamo – Spartak oʻyini bilan boshlangan. Ushbu uchrashuvda Dinamo 1:0 hisobida gʻalaba qozongan. Shunda soʻng bir qator omadsiz oʻyinlar boʻlib oʻtgan: Zenit va Lokomotivdan magʻlubiyat, bir durrang va Saturn ustidangina erishilgan gʻalaba. Shundan soʻng jamoa bosh murabbiy Andrey Kobelev isteʼfoga chiqarilgan. Uning oʻrniga Miodrag Božović tayinlangan. Yangi murabbiy ilk gʻalabasini 4-oʻyinda qoʻlga kiritgan. 2010-yilda FC Schalke 04 hujumchisi Kevin Kurányi Dinamo tarkibiga kelib qoʻshilgan va muxlislar tomonidan Dinamoning mavsumdagi eng yaxshi oʻyinchisi deb topilgan (16 oʻyin, 9 ta gol). Mavsum soʻnggida Dinamo 7-oʻrinni egallagan.

Bosh murabbiy kerakli natijalarni koʻrsata olmagandan soʻng uning oʻrniga Sergey Silkin bosh murabbiy etib tayinlangan. Yangi murabbiy qoʻl ostida Dinamo yaxshi natijalar koʻrsatgan va mavsum yakuniga koʻra 4-oʻrinni egallagan. Keyingi mavsum jamoa yaxshi oʻyin koʻrsata olmaganidan soʻng Silkin ham isteʼfoga chiqarilgan. Uning oʻrniga Dana Petrescu bosh murabbiy etib tayinlangan.

Petrescu bilan jamoa 14 oʻyinlik magʻlubiyatsiz seriyani amalga oshirgan, ammo atigi 7-oʻrinni egallashga muvaffaq boʻlgan. Keyingi mavsum oldidan jamoa yangi oʻyinchilar bilan (Vladimir Gabulov, Christopher Samba, Igor Denisov, Yuriy Jirkov va Aleksandr Kokorin) sezilarli darajada kuchaygan. Ammo yangi mavsumda Petrescu ham ishonchni oqlay olmagandan soʻng bosh murabbiy sifatida Stanislav Cherchesov taklif qilingan. Ammo u ham jamoaga kuchli uchlikka kirishida yordam bera olmagan.

2015/16-yilgi mavsumda Dinamo oʻz tarixida ilk marotaba yuqori divizionni tark etgan.

 2016–2019-yillar 
thumb|180px|
2016-yil 29-dekabrda Dinamo klubining nazorat paketi Dinamo jamiyatiga ramziy 1 rublga sotilishi eʼlon qilingan. Shunga qaramay VTB bank Dinamo jamoasining homiysi sifatida qolgan. 2017-yil 13-yanvarda bank 2017-yil 1-yanvardan 2019-yil 31-dekabrgacha boʻlgan davrda Dinamo jamiyatiga 10,62 milliard rubl miqdoridagi homiylik mablagʻi ajratilishini eʼlon qilgan. 1-fevral kuni klubning sobiq prezidenti Boris Rotenberg klubning Rotenberg kompaniyalari oldidagi 75 million yevrolik qarzi uzaytirilganligini va hech kimga xalaqit bermasligini aytgan. 12-aprel kuni Dinamo 2016–2017-yilgi mavsum yakunida Rossiya Premyer-ligasiga qaytishni kafolatlagan. Finishga yetti tur qolganda Moskva jamoasining uchinchi oʻrindan farqi 22 ochkoni tashkil etgan.

2017-yil 7-oktabrda jamoaga bosh murabbiy sifatida Dmitriy Xoxlov tayinlangan. U avval Dinamo akademiyasiga rahbarlik qilgan. Qishki tanaffusgacha jamoa stabil oʻyin koʻrsata olmagan, ammo bahorda chempionatning 10 oʻyinida bor-yoʻgʻi 2 ta magʻlubiyatga uchrab mavsumni 8-oʻrinda yakunlagan. Jamoa transferlar bozorida faol boʻlmadi, faqat Joaozinho va Migel Kardoza bilan shartnoma imzolgan. Jamoaning oʻtgan mavsumdagi yetakchisi Aleksandr Tashaev esa Spartak Moskva jamoasiga koʻchib oʻtgan. Yangi mavsumni yaxshi boshlagan Dinamo kuzda ketma-ket uch turda magʻlub boʻlgan va pley-off zonasiga tushib ketgan. Natijada jamoa chempionatni 12-oʻrinda yakunlagan.

 2019–yildan boshlab. VTBning qaytishi 
2019-yil 30-aprelda VTB bank klub aksiyalarining 99,9961% qismini 1 rubl evaziga sotib olgan va klubning 5,3 milliard rubllik qarzlarini toʻlash majburiyatini ham olgan. 26-may kuni klub oʻzining yangi uy stadioni hisoblangan VTB Arena – Lev Yashin nomidagi Dinamo markaziy stadionida ilk oʻyinini oʻtkazgan. 2019-yil 9-avgustda klub Borussia Dortmund klubi hujumchisi Maximilian Philippning transferini eʼlon qilgan. Transfer narxi taxminan 20 million yevroni tashkil qilgan. Ushbu transfer jamoa tarixidagi eng qimmat transfer hisoblanadi.

 Sovrinlari 
 Milliy sovrinlar 
SSSR/Rossiya chempionati
 Chempion (11): 1936, 1937, 1940, 1945, 1949, 1954, 1955, 1957, 1959, 1963, 1976
 Kumush medal sohibi (12): 1936, 1946, 1947, 1948, 1950, 1956, 1958, 1962, 1967, 1970, 1986, 1994
 Bronza medal sohibi (11): 1952, 1960, 1973, 1975, 1990, 1992, 1993, 1997, 2008, 2021/2022, 2023/2024

SSSR/Rossiya kubogi
 Gʻolib (7): 1937, 1953, 1966/1967, 1970, 1977, 1984, 1994/1995
 Finalist (9): 1945, 1949, 1950, 1955, 1979, 1996/1997, 1998/1999, 2011/2012, 2021/2022

UEFA turnirlari: UEFA Kubok egalari kubogi
 Finalist: 1971/1972

 Klub logotipi 

 Tarkibi 
2024-yil 1-avgust holatiga koʻra:

 Jamoa bilan kontraktga ega boshqa futbolchilar 

 Ijara asosida oʻynayotgan futbolchilar 

 Taniqli futbolchilar 

SSSR / Rossiya
 Viktor Anichkin
 Anatoliy Baydachniy
 Vladimir Belyayev
 Konstantin Beskov
 Aleksandr Borodyuk
 Aleksandr Bubnov
 Igor Chislenko
 Yevgeniy Dolgov
 Oleg Dolmatov
 Valeriy Gazzaev
 Gennadiy Gusarov
 Vladimir Kesarev
 Dmitriy Xarin
 Sergey Kerjakov
 Valeriy Kleymyonov
 Valeriy Korolenkov
 Igor Kolivanov
 Viktor Losev
 Evgeniy Lovchev
 Alakbar Mammadov
 Andrey Mox
 Eduard Mudrik
 Aleksandr Novikov
 Vladimir Pilguy
 Viktor Saryov
 Aleksandr Uvarov
 Andrey Yakubik
 Mixail Yakushin
 Lev Yashin
 Gennadiy Yevryujixin
 Vladimir Besshasnix
 Dmitryi Bulikin
 Pyotr Bistrov
 Dmitriy Cherishev
 Igor Denisov
 Igor Dobrovolskiy
 Yuriy Drozdov
 Daniil Fomin
 Vladimir Gabulov
 Vladimir Granat
 Sergey Grishin
 Rolan Gusev
 Aleksey Ionov
 Andrey Ivanov
 Andrey Karyaka
 Aleksandr Kerjakov
 Yevgeniy Xarlachyov

 Dmitriy Xoxlov
 Valeriy Kleymyonov
 Andrey Kobelev
 Aleksandr Kokorin
 Denis Kolodin
 Sergey Kolotovkin
 Dmitriy Kombarov
 Nikolay Komlichenko
 Yuriy Kovtun
 Aleksey Kozlov
 Andrey Lunyov
 Sergey Ovchinnikov
 Kirill Panchenko
 Aleksandr Panov
 Sergey Parshivlyuk
 Ruslan Pimenov
 Nikolay Pisarev
 Pavel Pogrebnyak
 Vladislav Radimov
 Konstantin Raush
 Aleksey Rebko
 Aleksandr Samedov
 Igor Semshov
 Anton Shunin
 Igor Simutenkov
 Igor Sklyarov
 Dmitriy Skopintsev
 Aleksey Smertin
 Fyodor Smolov
 Sergey Terexov
 Oleg Teryoxin
 Omari Tetradze
 Aleksandr Tochilin
 Axrik Tsveyba
 Konstantin Tyukavin
 Andrey Yeshchenko
 Roman Yevgenyev
 Artur Yusupov
 Arsen Zaxaryan
 Yuriy Jirkov
 Roman Zobnin

SSSR sobiq respublikalari
 Roman Berezovskiy
 Vali Gasimov
 Dmitriy Kramarenko
 Ramil Sheydayev
 Stanislav Dragun
 Vasiliy Xomutovskiy
 Andrey Kudryavets
 Aleksandr Kulchiy

 Pavel Nexaychik
 Maksim Romashchenko
 Igor Shitov
 Aleh Shkabara
 Sergey Shtanyuk
 Gennadiy Tumilovich
 Luka Gagnidze
 Otar Xizaneishvili
 Saba Sazonov
 Kaxaber Tskhadadze
 Ruslan Baltiev
 Andrey Karpovich
 Andrejs Prohorenkovs
 Fedor Černych
 Deividas Česnauskis
 Edgaras Česnauskis
 Mindaugas Kalonas
 Žydrūnas Karčemarskas
 Arūnas Klimavičius
 Robertas Poškus
 Deividas Šemberas
 Tomas Tamošauskas
 Darius Žutautas
 Valeriu Andronic
 Alexandru Epureanu
 Yuriy Kalitvintsev
 Maksim Levitskiy
 Ivan Ordets
 Vyacheslav Sviderski
 Andriy Voronin

Yevropa
 Jakob Jantscher
 Zvjezdan Misimović
 Toni Šunjić
 Tsvetan Genkov
 Tomislav Dujmović
 Nikola Moro
 Gordon Schildenfeld
 Erich Brabec
 Martin Hašek
 Stanislav Vlček
 Boris Rotenberg
 Moshtagh Yaghoubi
 Mathieu Valbuena
 Kevin Kurányi
 Roman Neustädter
 Giourkas Seitaridis
 Balázs Dzsudzsák

 Eli Dasa
 Radoslav Batak
 Fatos Bećiraj
 Jovan Tanasijević
 Otman Bakkal
 Mathias Normann
 Marcin Kowalczyk
 Sebastian Szymański
 Costinha
 Custódio Castro
 Danny
 Jorge Ribeiro
 Maniche
 Nuno Frechaut
 George Florescu
 Adrian Ropotan
 Marko Lomić
 Ognjen Koroman
 Michal Hanek
 Zsolt Hornyák
 Tomáš Hubočan
 Martin Jakubko
 Oscar Hiljemark
 Sebastian Holmén

Markaziy va Janubiy Amerika
 Leandro Fernández
 Thiago Silva
 Jorge Carrascal
 Christian Noboa
 Luis Chávez
 Fabián Balbuena
 Andrés Mendoza
 Diego Laxalt
 Nicolás Marichal
 Guillermo Varela

Afrika
 Charles Kaboré
 Clinton N'Jie
 Moumi Ngamaleu
 Christopher Samba
 Baffour Gyan
 Cícero
 Samba Sow
 Joseph Enakarhire
 Sylvester Igboun
 Patrick Ovie
 Pascal Mendy

Osiyo va Okeaniya
 Luke Wilkshire

 Klub safida eng koʻp oʻyinda ishtirok etgan futbolchilar 
Futbolchi1 Aleksandr Novikov 3952 Aleksandr Maxovikov 3633 Anton Shunin 3594 Lev Yashin 3585 Valeriy Maslov 3516 Sergey Nikulin 3367 Gennadiy Yevryujixin 3348 Viktor Anichkin 3229 Andrey Kobelev 31110 Aleksey Petrushin 305

 Jamoa toʻpurarlari 
FutbolchiGollar1 Sergey Solovyov 1272 Konstantin Beskov 913 Vasiliy Kartsev 724 Valeriy Gazzaev 705 Igor Chislenko 686 Oleg Teryoxin 677 Vasiliy Trofimov 678 Vladimir Ilyin 639 Vladimir Savdunin 6210 Kevin Kurányi 56

 Klubga sodiq futbolchilar 
FutbolchiMamlakatAmpluaDebyutSoʻnggi oʻyiniVasiliy TrofimovHJ19311949Lev Yashin DR19491971Viktor Saryov YH19551966Eduard Mudrik HM19571968Vladimir Kesarev HM19561965Nikolay Tolstix HM19771983Anton ShuninDR2004-

 

 
 

Dinamo Moskva
Dinamo Moskva
Dinamo Moskva