Uchkoʻprik tumani

Uchkoʻprik tumani – Fargʻona viloyatidagi tuman. 1926-yil 29-sentyabrda tashkil etilgan. 1962-yil 24-dekabrda Bagʻdod tumani bilan qoʻshib yuborildi. 1964-yil 31-dekabrda qayta tuzilgan. Sharqdan Bagʻdod, Buvayda, shimol va gʻarbdan Dangʻara, Qoʻqon shahri, gʻarb va janubi-gʻarbdan Oʻzbekiston janubiy-sharqdan Rishton tumanlari bilan chegaradosh. 0,28 ming km². Aholisi 164 ming kishi (2004). Tumanda 9 qishloq fuqarolari yigʻini (Kenagas, Mehnatobod, Navroʻz, Poloxon, Sariqoʻrgʻon, Uchqoʻrgʻon, Chorbogʻ, Yangiqishloq, Gʻozigʻijdon) bor. Markazi – Uchkoʻprik qishlogʻi. Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, qirgʻiz, qoraqalpoq, tatar, rus va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km²ga 586 kishi.

 Tabiati 
Relyefi, asosan, tekislik. Janubiy qismi Turkiston tizmasining shim. etaklaridagi adirlar, markaziy qismi qad.dan dehqonchilik qilib kelinayotgan tekisliklardan iborat. Shimoliy va shim.sharqiy qismi Markaziy Fargʻonaga tutashgan. Adirlar tuman hududida bir necha km masofaga choʻzilib boradi. Ular Soʻx daryosi yoyilmasining qad. konglomeratlaridan iborat. Iklimi kontinental. Qurama, Chatqol va Fargʻona tizma togʻlari shim.dan keLadigan sovuq shamollarni toʻsib turadi. Shu sababli bu yerda qish iliq. Oʻrtacha yillik tra 13,5°. Iyulda 27— 28°, eng yuqori tra 42°, yanvarda —2,2, eng past tra —23°. Vegetatsiya davri 235 – 240 kun. Oʻrtacha yillik yogʻin 100—N5 mm.

Ekin maydonlari Sux daryosidan suv oladigan – Kartan kanali va Katta Fargʻona kanalidan sugʻoriladi. Umumiy uz. 104 km boʻlgan 7 katta ariq – Kartan, Xon, Sobirjon, Kalamush, Gʻijdon, Oqqoʻrgʻon, Qoʻqon ariqlari mavjud. 624 km uzunlikdagi 105 kollektor bor. Achchiqkoʻl va Shimoliy Bagʻdod kollektorlari yer osti sizot suvlarini Sirdaryoga quyadi. Sizot va bulok, suvlaridan toʻyinadigan Yangiqadam arigʻi qoʻshimcha suv beradi. Soʻx gidrouzeli – muhim gidrotexnika inshooti ishlab turibdi. Bundan tashqari, tumandagi aholi punktlari va chorvachilik fermalari 130 ga yaqin artezian qudukdaridan suv oladi.

Adir va adir etaklariga yondashgan yerlarda sugʻoriladigan boʻz, och boʻz, markaziy qismida sugʻoriladigan oʻtloqi, oʻtloqi botqoq tuproqlar, shim. va shim.sharqiy qismida shoʻrxok va qumoq tuproqlar tarqalgan. Adir va adir etagi tekisliklarida efemer va efemeroid oʻsimliklar, yulgʻun, oqbosh, taroqbosh, bugʻdoyiq, qamish, qoʻgʻa, shoʻra, ajriq, kakra, qumli maydo nlar va qum tepalarida qandim, cherkez, qum qiyogʻi, yantoq kabi oʻsimliklar oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, boʻri, quyon, qizilkuyruq, qumsichqon, jayra, qoʻshoyoq, kalamush, oʻqilon, chipor ilon, kaltakesaklar; qargʻa, chumchuq, chugʻurchiq, soʻfitoʻragʻay, qashqaldoq, bedana va boshqa bor.

 Iqtisodiyoti 
Paxtachilik – tuman xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi. Tumanda 380 ta shirkat, fermer xoʻjaliklari faoliyat koʻrsatadi. Tuman sanoat korxonalari qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlashga ixtisoslashgan. Paxta tozalash, asfaltbeton, meva va sabzavot konservalash, gʻisht zavodlari, avtokorxona, MTP, 4 qoʻshma, 350 kichik xususiy korxonalar, 4 yirik sanoat, shuningdek, qurilish korxonalari faoliyat koʻrsatadi.

Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan yerlarga paxta, beda, sholi, don, sabzavot va poliz, yemxashak ekinlari ekiladi. Bogʻdorchilik va tokchilik rivojlangan. Subtropik mevalar (mas, anjir) ham yetishtiriladi. Tuman jamoa va shaxeiy xoʻjaliklarida qoramol, qoʻy va echki, parranda boqiladi. Tuman hududidan Andijon—Moskva, Bishkek—Jalolobod poyezdlari oʻtadi. 53 ta umumiy taʼlim maktabi, 2 kasbhunar kolleji, bolalar va oʻsmirlar sport maktabi, musika maktablari, markaziy kutubxona va uning tarmoklari ishlab turibdi. Markaziy kasalxona, tugʻruqxona, 40 dan ortiq qishloq vrachlik punkt, 2 tez tibbiy yordam koʻrsatish stansiyasi mavjud"" OʻzME. U-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Maʼmuriy-hududiy boʻlinish 
2024-yil 1-yanvar holatiga koʻra tumanni oʻz ichiga oladi:

52 ta shahar posyolkasi:

 Uchkoʻprik
 Farovon
 Yangiqishloq
 Turgoq
 Yakkamulla
 Anhor boʻyi
 Hasanqora
 Bahrin
 Yangiobod
 Tinchlik
 Yangibogʻ
 Yakkatut
 Zigʻir
 Mergan
 Gʻozi-gʻijdon
 Gijdon
 Mirzaxoʻja
 Beshkapa
 Qumariq
 Istiqlol
 Paloxon
 Yulg'inzor
 Yangiyoʻl
 Navroʻz
 Qorayantoq
 Sobirjon
 Nihol
 Chang
 Oltin vodiy
 Begobod
 Katta Kenagas MFY
 Soy boʻyi MFY
 Kichik Kenagas MFY
 Katta Qashqar MFY
 Katta Qorakoʻl MFY
 Olmurod MFY
 To'qsonqovun MFY
 Katta Qo'shtepa MFY.
 Chorbogʻ MFY
 Begmurod MFY
 MashadMFY
 TepaqoʻrgʻonMFY
 SultonMFY
 Puchug'oyMFY
 BoboshbekMFY
 OqsuvMFY
 Sariqoʻrgʻon
 tojik
 Bogʻiston
 Qurbonqashqar
 Yangiyer
 Mehnatobod

 Taniqli mahalliy aholi vakillari 

 Ixtiyor Abdullayev – davlat va jamoat arbobi, Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori.
 Mirzaahmad Dehqonov – paxtakor, Engels nomidagi kolxoz raisi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni.
 Xaziniy Ziyodxon Toʻra (1867—1926) – oʻzbek xalq shoiri.

 

Turkum:Fargʻona viloyati tumanlari
Turkum:Uchkoʻprik tumani