Shatx

ShAtx (arab. «chayqalmoq», «qirgʼoqdan toshmoq» 
koʼpligi shatahot yoki shathiyot) - ekstaz holatida (vajd, 
jazava) oʼzini nazorat qila olmay qolgan sufiy aytadigan
Tasavvuf ashamalari 
Tasavvuf atamalari
iboralar. Shath istilohi ekstaz holatining oʼzini h a m 
anglatadi. Feʼlning maʼnosidan kelib chiqib, tasavvuf 
nazariyotchilari shathga sufiyning zikr paytida Аllohni 
mushohada qilishi (mushohadatu-l-Haq), undagi «men» «yoʼk, 
boʼlishi» (fano an nafsihi), U bilan oʼzining birligini 
his etishi natijasida uni chulgʼab olgan hissiyotlarining 
«otilib chiqishi» deya taʼrif berganlar. Bu holatdagi 
sufiylar ogʼzidan chiqqan eng mashhur iboralardan M ansur 
Hallojning «ana-l-Haq» («Haq menman»), Bistomiyning 
«Subhoniy, subhoniy mo aʼzam shaʼniy!» («Pok Zot m yenm an, 
shaʼnim naqadar buyuk!»), Shibliyning «Sizning davringiz 
tugayapti, faqat mening vaqtimning na oxiri, na bosh i 
bor!», Ibn Sabʼinning «Xudodan oʼzga hech narsa yoʼq» v a 
boshqalarni koʼrsatish mumkin. Umuman olganda, shathni 
sufiyda sodir boʼladigan shaxsiy ichki kechinmalar, u n i 
soʼz bilan taʼriflash mushkul boʼlgan hissiyotlarinining 
beixtiyor yuzaga chiqib ketishi, deb izohlash mumkin.
Sufiylarning shathiyotlarini sherozlik fors sh oiri 
Roʼzbehon Boqiliy (vaf. 1209 y.) oʼzining «Sharhi shathiyot» 
sheʼriy asarida sharhlaydi. Аyniqsa, Bistomiy, Halloj 
va Shibliyning shathiyotlarini sharxdashda katta mahorat 
bilan yondashadi.
Jamshid, 24.06.2023 15:35
Hakim Termiziy. Navodir al-usul. - Bayrut, 2010; Xdkim 
Termiziy.Xatm al-avliyo. - Bayrut, 1965
 Kalobodiy, Аbu Bakr. at-Taarruf li-mazhab ahl at-tasavvuf. - Qohira, 1994; 
Аbu Nasr Sarroj Tusiy. al Luma*. - Qohira, 1960; Hujviriy. Kashf al-mahjub. - Misr, 1974. T.N .; 
Shihobuddin Suhravardiy. Аvorif al-maorif. - Bayrut, 1992; Lisoniddin 
 Xatib. Ravzat at-taʼrif bi-l-hubb ash-sharif. - Qohira, 1966; Muhammad 
 Аnvar Badaxshoniy. Аkidatut-Tahoviya sharhiningtalxisi.-Toshkent, 2014.
 

Turkum:Tasavvuf
 А d abi yotlar : Komilov N. Tasavvuf. - Toshkent: Oʼzbekiston, 2009; Trimingem Dj .S. Sufiyskie ordenь1 v islame - Moskva: Nauka, 1989; 
Knmsh А. D. Musulьmanskiy mistitsizm. - Moskva: Dilya, 2004; Zarrinkoʼb 
А. Joʼstujoʼ dar tasavvufi Iron // Sino. - 2002. - № 8. -B . 10-13 Husayn 
Voiz Koshifiy. Futuvvatnomai sultoniy; Аxloqi Muhsiniy. - Toshkent: 
Oʼzbekiston milliy entsiklopediyasi, 2011; Petrushevskiy I.P . Islam v 
Irane v UN-XUvekax. - Len-d: Izdatelьstvo Leningradskogo universiteta, 
1966; Usmon Turar. Tasavvuf tarixi. - Toshkent: Istiqlol, 1999
Muhammad Hakim Termiziy. Xatm al-avliyo. - Bayrut, 1965;

Xujviriy. Kashf al-mahjub. - Misr, 1974.

T.N; Muhyiddin ibn Аrabiy. Аl Futuhot al-Makkiyya. - Misr, 1911;

 Аnqo mugʼrib fi xatm al-avliyo va shams 
al-magʼrib. - Bayrut, 2009;

 Devon Ibn Аrabiy. - Bayrut, 1996;
 Аbdurazzoq 
Koshoniy. Istilohat as-sufiyya. - Qohira, 1992; Аbdulkarim Jiliy. al Isfar an risalat al-anvar. - Bayrut, 2004;

Muhammad Аbdurauf Manoviy. at Taorif. - Bayrut-Damashq, 1990; 

Jaloliddin Suyutiy. al-Hoviy fi-l-fatovo. 
T.2.- Bayrut, 1982;
Salohiddin Sofadiy. Vafiy bi-l-vafayat. - Qohira, 2000; 
Аhmad Kumushxonaviy Naqshbandiy. Jomiʼ al-usul fi-l-avliyo va anvoihim.
- Misr, 1880;
Muhammad Sodiq M.Yu. Tasavvuf haqida tasavvur. - Toshkent, 
2004; 
Аli (Mishelь) Chadkievich. al-Valaya va-n-nubuvva inda ash-shayx al-akbar 
Muhyidtsin ibn Аrabiy.- Marokash, 1999; 5aNN f y . Nak1Sh T1gpgp21 ue (azauuiG 
ap1au151. 1p5ap uau1p1ap. - 1$ipЬi1,2008;
 Bahouddin Naqshband Buxoriy (nashrga 
tayyorlovchi va izoxdar muallifi Yoʼldosh Eshbek). - Qarshi, 2010.