Radioaktiv farmatsevtika

thumb|281x281px
Radioaktiv farmatsevtika(radiofarmatsevtika) — bu dorilarni radioaktiv qiladigan beqaror
izotopni oʻz ichiga olgan farmatsevtika. Radiatsiya tanadagi izotop bilan belgilangan
moddaning metabolizmini baholash yoki izotopni soʻrib olgan toʻqimalarni inhibe qilish uchun
ishlatilishi mumkin. Biomedikal tadqiqotlar, radioizotop diagnostikasi va turli kasalliklarni
davolash uchun, asosan, xavfli oʻsmalarni radiatsiya terapiyasi uchun moʻljallangan.

Tashxis qoʻyish uchun radioizotoplar qoʻllanadi, ular organizmga kiritilganda metabolizmning
oʻrganilgan da yoki organlar va tizimlarning oʻrganilgan faoliyatida ishtirok etadilar va shu
bilan birga radiometriya usullari bilan qayd etilishi mumkin. Bunday radioaktiv preparatlar, iloji
boʻlsa, toʻqimalarda yomon soʻrilgan qisqa samarali yarimparchalanish davri va past energiyali
nurlanishga ega, bu esa sub’ektning tanasiga arzimas radiatsiya yukini keltirib chiqaradi.

Xavfli neoplazmalarning radiatsiya terapiyasi uchun moʻljallangan radioaktiv preparatlarni
tanlash mezoni sogʻlom toʻqimalarga minimal taʼsir koʻrsatadigan neoplazma hududida
ionlashtiruvchi nurlanishning zarur terapevtik dozasini yaratish imkoniyatidir. Bu taʼsir nurlanish
turi va davomiyligini tanlash va radiofarmatsevtikani maqsadga yetkazish usulini tanlash orqali
erishiladi. Yetkazib berish nurlantiriladigan toʻqimalarda radioaktiv izotopning tanlab toʻplanishi
bilan organizmning metabolizmi orqali ham, granulalar, zondlar, qoʻllash boʻyoqlari va boshqalar
koʻrinishidagi jarrohlik yoʻli bilan ham mumkin.
 Klassifikatsiya 
Radioaktiv dorilar ochiq va yopiq turlarga boʻlinadi:
 Muhrlangan preparatlarda radioaktiv material atrof — muhitning radioaktiv ifloslanishiga va bemor va xodimlarning radioaktiv birikmasi bilan aloqa qilishiga yoʻl qoʻymaydigan himoya qoplamasi yoki kapsula bilan oʻralgan.
 Ochiq preparatlarda radioaktiv moddaning tananing toʻqimalari va atrof-muhit bilan bevosita aloqasi amalga oshiriladi.

 Amaldagi radioizotoplar roʻyxati 
+IzotopYarim yemirilish davriNurlanishning turi va energiyasi* oʻrtacha qiymatIlovalar11C20,385 mintβ+1982,1 keV390 keVPozitron emissiya tomografiyasi bilan diagnostika. Yurakning metabolik holati, aminokislotalar (metionin, leysin) isteʼmolini va oqsil sintezini baholash, miya shishi diagnostikasi, paratiroid bezining metabolik holatini baholash, miyokarddagi yogʻ kislotalari almashinuvi tezligi.13N9,97 mintβ+1200,3 keVPozitron emissiya tomografiyasi bilan diagnostika. Qon oqimini oʻlchash, miyokard perfuziyasini baholash15O122,24 sβ+1731,9 keV735,28 keVPozitroni pochti mgnovenno annigiliruyut s elektronami okrujayuщego veщestva, izluchaya pri etom dva gamma-kvanta s energiey 511 keV i protivopolojno napravlennim impulsom.
Pozitron emissiya tomografiyasi bilan diagnostika. Oʻpka funksiyasini, markaziy va periferik gemodinamikani oʻrganish va boshqalar.18F109,771 mintβ+633,5 keVPozitron emissiya tomografiyasi bilan diagnostika. Turli lokalizatsiya oʻsmalarini vizualizatsiya qilish, miyokard, oʻpka, miyada glyukoza almashinuvini
baholash, Altsgeymer kasalligi diagnostikasi, diffuz Lyui tanasi kasalligi diagnostikasi, Parkinson kasalligi diagnostikasi, epileptik fokusni lokalizatsiya qilish.32P14,262 kunβ−1710,66 keV694,9 keVOʻsmalarning interstitsial va intrakavitar radiatsiya terapiyasi; politsitemiya va shunga oʻxshash kasalliklarni davolash 
Xuddi shu maqsadlar uchun 33Pdan foydalanish mumkin.60Co5,2714-yilβ−317,88 keVAyol jinsiy aʼzolarining shishlarini, ogʻiz va oʻpkaning shilliq qavatining saratonini, miya shishlarini va boshqalarni davolashda.γ1173,237 keV1332,501 keV85Kr10,756 yilβ−687,4 keVoʻpka funktsiyasini, markaziy va periferik gemodinamikani oʻrganish va boshqalar.90Y64,1 soatβ−2280,1 keV933,7 keVInterstitsial va intrakavitar nurlanish terapiyasi uchun (ayol jinsiy aʼzolarining oʻsmalarini, ogʻiz va oʻpka shilliq qavatining saratonini, miya shishlarini va boshqalarni davolashda).99mTc6,01 soatγ140,511 keVMiya oʻsmalarining gamma kameralari yordamida diagnostika, markaziy va periferik gemodinamikani oʻrganish va boshqalar; oʻpka, jigar, miya va boshqalarni oʻrganish.111In2,8047 sutkaγ171,28 keV245,40 keVOʻpka, jigar, miya va boshqalarni oʻrganish.113mIn113In — stabilniy neradioaktivniy izotop.1,6582 soatγ391,69 keVJigarni oʻrganish va boshqalar.123I13 soatγ160 keVQalqonsimon bez va yurakning asab tizimining gamma kameralari yordamida diagnostika.125I59,5 sutkaγ35 keVProstata saratonini brakiterapiya bilan davolash. Yod123ning umri etarli boʻlmagan uzoq muddatli tadqiqotlar uchun diagnostika.131I8,02070 sutkaβ−606,3 keV191,58 keVQalqonsimon bezning xavfli oʻsmalarining yodni yutuvchi metastazlarini davolash. Yod almashinuvini birgalikda davolash tadqiqotlari.γ364,489 keV133Xe5,243 sutkaβ−346,0 keV100,5 keVOʻpka funktsiyasini, markaziy va periferik gemodinamikani oʻrganish va boshqalar.γ80,997 sutka192Ir73,827 sutka.β−672 keV (50,46 %)Ayol jinsiy aʼzolarining shishlarini, ogʻiz va oʻpkaning shilliq qavatining saratonini, miya shishlarini va boshqalarni davolashda535 keV (43,55 %)γ468,0688 keV316,50618 keV308,45507 keV295,9565 keV316,50618 keV198Au2,69517 sutkaβ−962 keVOʻpka, jigar, miya va boshqalarni tekshirish; oʻsmalarning interstitsial va intrakavitar radiatsiya terapiyasi uchunγ411,80205 keV201Tl3,038 sutkaγ919,50 keVishemik yurak kasalligida—ishemiya va miyokard infarkti64Cu12,701 ± 0,002 soatγShishlarni tasvirlash68Ga1,2 chShishlarni tasvirlash177Lu6,647 Sutkashishlarni davolashda

* β−— beta-zarrachalar (elektronlar) beta-minus yemirilish vaqtida; β+ —pozitron parchalanishi
paytida chiqarilgan pozitronlar; γ —gamma kvantlardir.

 

 
 Radiofarmatsevtika / Zubovskiy G. A., Tarasov N. F. // Katta tibbiy entsiklopediya: 30 jildda / ch. ed. B.V. Petrovskiy. - 3-nashr. - M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1983. - T. 21: Prednisolon - Eruvchanlik. - 560 p.
 Radioaktiv izotop generatorlari / Bochkarev V. V. // Katta tibbiy entsiklopediya: 30 jildda / ch. ed. B.V. Petrovskiy. - 3-nashr. - M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1977. - V. 5: Gambusia - Gipotiazid. - 568 b.
 Radioizotop diagnostikasi / Gabunia P. I. // Katta tibbiy entsiklopediya: 30 jildda / ch. ed. B.V. Petrovskiy. - 3-nashr. - M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1983. - T. 21: Prednisolon - Eruvchanlik. - 560 b. Saksonov P. P., Shashkov V. S., Sergeev P. V. Radiatsion farmakologiya. - M.: Tibbiyot, 1976.