Italiya avtomobilsozlik sanoati

thumb| Fiat 4 HP (1899-yil) — bu Fiat tomonidan ishlab chiqarilgan birinchi avtomobil. 
thumb| 1910-yillarda Italiyaning Turin shahrida avtomobil sanoatining xaritasi. 
Italiyaning avtomobilsozlik sanoati — mamlakatda eng katta ish beruvchilardan xisoblanib, 2006-yilning koʻrsatkichlariga koʻra mamlakatda 250 000 dan ortiq kishi 2131 ta avtomobilsozlikga bogʻliq firmalarda ish faoliyatini yuritadi. Italiyaning avtomobilsozlik sanoati oʻzining avtomobillarning dizayni va kichik shahar uchun moʻljallangan avtomobillari va superkarlari bilan mashhurdur. Avtomobilsozlik sanoati Italiya yalpi ichki mahsulotining 8,5 foizini tashkil qiladi. 

Italiya Yevropa va butun dunyodagi eng yirik avtomobil ishlab chiqaruvchilardan biridir.

Bugungi kunda Italiya avtomobilsozlik sanoatida deyarli Fiat Group ustunlik qiladi; 2001-yilda ishlab chiqarilgan transport vositalarining 90 % dan ortigʻi shu kompaniyaga tegishlidir. Fiat oʻzining oʻziga xos va ommaviy bozor modellari qatorida Alfa Romeo va Lancia markalari hamda Maseratining ekzotik markalariga egalik qiladi.

Italiya avtomobillari har-yili oʻkaziladigan-yilning eng yaxshi avtomili unvonini (bular qatorida Fiat avtomobillari eng koʻp marotaba bu sovrunni qoʻlga kiritgan) va Jahondagi eng yaxshi avtomobil sovrinlarini qoʻlga kiritgan.

 Tarix 
Italiyaning avtomobilsozlik sanoati 1880-yillarning oxirida boshlangan boʻlib, 1884-yilda Enriko Bernardi benzin yoqilgʻisida harakatlanadigan uch tsiklni yaratishiga qaramasdan, Stefanini-Martina mamlakatdagi birinchi ishlab chiqaruvchi deb tan olindi 

1888-yilda Giovanni Battista Ceirano Welleyes nomli velosipedlarini qurishni boshladi va ularga inglizcha nom beradi, inglizcha nom mahsulotlarning sotilishini yanada jozibador qilar edi. 1898-yilning oktyabr oyida, Giovanni oʻzining Matteo va Ernesto isimli aka-ukalari bilan birgalikda „Welleyes“ avtomobillarini qurish uchu Ceirano Gb &amp; C kompaniyasiga asos soladi. Boshqaruv va moliyaviy muammolarga duch kelganda soʻng, aka-ukalar Jovanni Agnelli boshchiligidagi mahaliy ishbilarmonlar va zodagonlar konsortsiumiga murojaat qilishdi va 1899-yil iyul oyida Fiat SpA kompaniyanining ishlab chiqarish zavodini, ishlab chiqilgan mahsulot dizaynlarini va patentlarni sotib oldi — shu natijada birinchi FIAT — Fiat 4 HPni ishlab chiqardi. Welleyes / FIAT 4 HP umumiy hajmi 679 kub. santimetrlik dvigatelga ega boʻlib, 35 km/soat tezlikga ega edi. 

1900-yilda Isotta Fraschini tomonidan dastlabki Renault rusumli avtomobillarni yigʻish tashkil etilgan.

Avtomobilsozlik sanoati jadal rivojlana boshladi va ishlab chiqaruvchilar qatoriga quyidagi kompaniyalar kirdi: Aquila Italiana, Fratelli Ceyirano, Società Anonima Italiana Darracq — Darracq, Diatto, Itala, Junior, Lancia, Società Ceirano Automobili Torino, STAR Rapid, SPA va Zust.

Birinchi va Ikkinchi Jahon urushlari va 70-yillarning iqtisodiy inqirozi paytida ushbu markalarning koʻpi yoʻq boʻlib ketdi va bazilari FIAT yoki xorijiy ishlab chiqaruvchilar tomonidan sotib olindi.
right|thumb| Fiat 124, 1967-yil Yevropa eng yaxshi avtomobili, sovet (Lada) va turk (TOFAŞ Murat 124, TOFAŞ Serçe) ommaviy avtomobilsozligi 
right|thumb| 1972-yil Fiat 127 Yevropaning eng yaxshi avtomobili, Ispaniya (SEAT) va Yugoslaviya (Zastava) avtomobil sanoatining katalizatori. 
Yillar davomida Italiya avtomobilsozligi Italiyadan tashqaridagi koʻplab ishlab chiqarish korxonalarda oʻz faoliyatini olib borgan, ularning aksariyati Fiat avtomobil modellarni ishlab chiqarishga moʻljallangan edi, bular qatorida Rossiyada Lada, sobiq Yugoslaviyadagi Zastava va Yugo, Polshada FSO (Polski Fiat), Ispaniyada SEAT (hozirgi Volkswagen tarkibiga kiradi).

1960-1970-yillarda Italiya oʻzining yirik avtosanoatini tikladi, bu koʻrsatkichlar Yevropada 3-4- va dunyoda 5- yoki 6-oʻrinlarda edi. 1980-yillarda Italiya avtomobilsanoati Buyuk Britaniyani ortda qoldirdi, lekin FIAT yordami bilan yutuqlarga erishgan Ispaniya, Polsha va Yugoslaviyada va Sovet Ittifoqidan oʻta olmadi.

1970-1980-yillarda Yevropada avtomobilsozlik sanoatida katta oʻzgarishlar davri boʻldi. Orqa gʻildirak yordamida harakatlanadigan oilaviy avtomobillar, asta-sekin oldingi gʻildirakk yordamida harakatlanadigan avtomobillarga almashtirila boshladi. Hatchback korpusli avtomobillar birinchi marta 1965-yilda Fransiyadan Renault 16 -da paydo boʻlgan va 1980-yillarning oʻrtalariga kelib kichik avtomashinalar qatorida eng ommabop modelga aylangan. 1971-yil Fiat hatchback turdagi avtomobillar bozoriga 127 ta hatchbek avtomobillar bilan kirdi, 1978-yilda Ritmo oilaviy avtomobili paydo boʻldi. Oʻn-yillikning oxiriga kelib, Alfa Romeo va Lancia nomli avtomobil ishlab chiqaruvchilari oʻzlarining modellari qatoriga hatchbatchlarni qoʻshdilar. 1980-yillarda Italiyaning avtomobilsozlik sanoatini avtomobillarning innovatsion dizayniga boʻlgan katta etiborini davom etti va natijada 1983-yil Uno supermini va 1988-yilda Tipo oilaviy xetchbek avtomillari yaqdim etildai va ikkalasi ham eng zamonaviy va amaliy dizayniga koʻra-yilning eng yaxshi avtomobili deb tan olindi. Uno modelining butun ishlab chiqarish davrida Yevropada eng mashhur mashinalardan biri edi, garchi Tipo Italiyadan tashqarida unchalik mashhur boʻlmagan.

Uno modelining oʻrnini bosadigan avtomobil Punto 1993-yil oxirida ishga tushirildi va oʻzidan oldingi avlodidagi modelga oʻxshash muvaffaqiyatlarga erishdi, ilgari esa 1990-yillarda Cinquecento Yevropadagi shahar avtomobillari hajmini oshirishda katta rol oʻynagan. Kompaniya 1998-yilda yangi kompakt MPV bozoriga olti oʻrindiqli Multipla bilan kiridi va qariyib oʻn-yildan beri katta MPV bozoriga Peugeot qoʻshma korxonasi bilan chiqaziladigan Evrovan modeli bilan beri b.

1990-yillarda Italiya avtosanoati Yevropada uchinchi va dunyoda 5-oʻrinni egalladi,-yillik ishlab chiqarish hajmi 2 millionga yaqin edi (1989-yilda maksimal koʻrsatkich — 2,222,774). Ammo 2011-yilda u yarim asr ichida birinchi marta 800 mingdan pastga tushdi va hozirda Evropada 6-oʻrinda va dunyoda 19-oʻrinda . OICA: Production Statistics RITA. Table 1-23: World Motor Vehicle Production, Selected Countries 

Bugungi kunda Italiya avtomobilsozlik sanoati dizay va texnologiyalar boʻyicha dunyodagi muhim ishtirokchilaridan biri boʻlib qolmoqda va Fiat kompaniyasi Italiyadan tashqarida boʻlgan katta sarmoyalarga ega, shu jumladan 2014-yil yanvar holatiga koʻra kompaniya Amerikaning Chrysler avtomobil ishlab chiqaruvchi kompaniyasining 100 foiz ulushini qoʻlga kiritgan. Fiatning erishgan katta yutuqlariga uning 2007-yildan beri ishlab chiqariladigan yangi Fiat 500 rusumli shahar avtomobillari sababchi hisoblanadi, garchi bu modelning ishlab chiqarilishi Italiyada emas, balkim Polsha va Meksikada yoʻlga qoʻyilgan.

 Ishlab chiqarish koʻrsatkichlari 
Italiyada avtoulov ishlab chiqarish koʻrsatkichlari 
-yil Birliklar (dona) 1913-yil 2,000 1924-yil 35.000 1928-yil 55.000 1935-yil 44,000 1950-yil 129 000 1960-yil 645 000 1961-yil 759,000 1970-yil 1,854,252 1971-yil 1.817.000 1980-yil 1,610,287 1981-yil 1,433,000 1989-yil 2,27,774 1990-yil 2120,850 1991-yil 1.878.000 1994-yil 1,534,000 1995-yil 1.667.000 1996-yil 1,545,000 1997-yil 1,827,592 1998-yil 1,692,737 1999-yil 1,704,326 2000-yil 1,741,478 2001-yil 1,581,908 2002-yil 1,429,678 2003-yil 1,324,481 2004-yil 1,145,181 2005-yil 1,038,352 2006-yil 1,211,594 2007-yil 1,284,312 2008-yil 1,023,774 2009-yil 843,239 2010-yil 838,400 2011-yil 790,348 2012-yil 671,768 2013-yil 658,206 2014-yil 697,864 2015-yil 1,014,223 2016-yil 1,103,516 2017-yil 1,142,2102023-yil2,154,847

 Ishlab chiqaruvchilar 
Italiya avtomobil ishlab chiqaruvchilari quyidagilarni oʻz ichiga oladi: 
 Abarth
 Alfa Romeo
 B. Engineering
 DR Motor
 Ferrari
 Fiat
 Fornasari
 Casalini
 Iveco
 Italdesign Giugiaro
 Lamborghini
 Lancia
 Manifattura Automobili Torino
 Maserati
 Mazzanti
 Pagani
 Pininfarina
 Zagato
 Mavjud boʻlmagan ishlab chiqaruvchilar: 
 APIS
 Aquila
 Amilcar Italiana
 Ansaldi
 Ansaldo
 Aurea
 ATS
 ASA
 Autobianchi
 Bandini
 Bertone
 Bianchi
 Bizzarrini
 Brixia-Zust
 Ceirano
 Ceirano GB & C
 Fratelli Ceirano & C.
 Ceirano Junior & C.
 Ceirano Fabbrica Automobili or Giovanni Ceirano Fabbrica Automobili
 Chiribiri
 Cisitalia
 Cizeta
 Colli
 CMN
 De Tomaso
 De Vecchi
 Diatto
 Fabrica Anonima Torinese Automobili (FATA)
 FOD
 Fabbrica Ligure Automobili Genova F.L.A.G. (aka FLAG)
 Florentia
 Ghia
 Gecav
 IENA
 Innocenti
 Intermeccanica
 Iso
 Isotta Fraschini
 Itala
 Maggiora
 Moretti
 Ufficine Nardi
 OM
 Osca
 OSI
 Qvale
 Società Torinese Automobili Rapid (S.T.A.R.) badged as Rapid
 S.C.A.T. (SCAT)
 S.C.A.T.-Ceirano
 Serenissima
 Siata
 S.P.A. (SPA)
 Stanguellini
 S.T.A.R. — badged as Rapid
 Storero
 Zust

 Yana qarang 

 Italiya kompaniyalari roʻyxati
 Seirano aka-uka tomonidan tashkil etilgan avtomobil kompaniyalarining roʻyxati

 

Turkum:Avtomobil transporti