Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Mo-szi

Mo-szi, Mo Di (miloddan avvalgi 479400) — kad. Xitoy faylasufi va siyosiy ar-bobi, mochilar maktabi (mo-szya)ning asoschisi. M. va uning shogirdlari qarashlari "Mo-szi" (miloddan avvalgi 3-asr oxiri — miloddan avvalgi 2-asr boshi) kitobida jamlangan. M. taʼlimotining asosida "umumiy muhabbat va oʻzaro foyda" toʻgrisidagi gʻoya yotadi. Bu gʻoya barcha kishilarning tengligini oʻziga xos axloqiy asoslashga urinishdan iborat. Uning fikricha, bu taʼlimot ideal davlatdagi ijtimoiy hayotning mezoni boʻlib xizmat qilishi kerak. M. va uning tarafdorlari konfutsiychilikka qarshi gʻoyaviy kurash olib bordilar. M.ning mazkur taʼlimoti konfutsiychilarning jamiyatni "oddiy odamlar" bilan "aslzodalar"ga, boshqaruvchi bilan boshqariluvchiga boʻlish qoidalariga qarama-qarshi qoʻyilgan. M. urushlar davlatlar uchun zararli va foydasiz ekanligi haqidagi fikrni bildirib, oʻzaro nizolarni tinchlik yoʻli bilan yechishga chaqirgan. M. fikricha, dabdabali marosimlar isrofgarchilikka olib keladi, bu esa davlatning zaiflashishi sabablaridan biridir. M. oʻtmishga koʻrkoʻrona ergashishga qarshi va utmishdagi narsalardan real voqelikni yaxshilashda oqilona foydalanish tarafdori boʻlib chiqdi. U xalq baxtsaodati va kishilar ehtiyojlarini qondirish davlat boshqaruvining oliy maqsadi boʻlishi kerak, deb hisoblagan. M. qadimgi Xitoy falsafiy va ijtimoiysiyosiy tafakkuri rivojiga katta hissa qoʻshdi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mochevina-formaldegid smolalar

Mochevina-formaldegid smolalar, karbamid smolalar — mochevinaning formaldegid bilan oʻzaro polikondensatlanishidan hosil boʻlgan sintetik termoreaktiv oligomer mahsulotlar. Issiqqa chidamli, elektroizolyasion xossalari yaxshi, yorugʻlik nuriga bardoshli, rangsiz, boshqa yorqin ranglarga oson boʻyaladi. M.-f.s. aminoplastlar, karbamid yelimlar, penoplastlar, loklar ishlab chiqarishda qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mochevina-formaldegid oʻgʻitlar

Mochevina-formaldegid oʻgʻitlar — sekin taʼsir etuvchi azotli oʻgʻitlar. Zarralariningdiametri 0,5 mm dan kichik boʻlgan oq kukun; uncha nam tortmaydi, mushtlanib qolmaydi. Tarkibida 37—40%, shu jumladan, suvda eriydigan 4—12% azot boʻladi. M.-f.oʻ. azoti boshqa azotli oʻgʻitlarning azotidan tuproqsa sekin minerallashuvi bilan farq qiladi, shu sababli ularni katta dozalarda solish mumkin. Sugʻorma dehqonchilik mintaqalarida turli ekinlar (gʻoʻza, choy, mevali daraxtlar)ga asosiy oʻgʻit tarzida qoʻllanadi (bir necha yil uchun bir marta solinadi).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mochika

Mochika — Peruning shimolidagi so-hilboʻyi indeyslar madaniyati (taxminan miloddan avvalgi 1ming yillikning 2-yarmi — milodiy 1ming yillik oʻrtalari). Uning markazi Moche daryosi quyi oqimida joylashgan (nomi shundan). M. uchun badiiy jihatdan yuksak darajada ishlangan sopol buyumlar xos (ular inson va hayvon shaklida yasalgan). M. indeyslarining asosiy mashgʻuloti — sugʻorma dehqonchilik, baliq ovlash, ovchilik; ular oltin, kumush va mis qotishmasidan xabardor boʻlishgan. Kanallar va yoʻllarning qoldiklari hozirgacha saqlanib qolgan. Binolar xom gʻisht (adobe) dan qurilgan, jamoat binolari — zinasimon piramida yoki supa (platforma) koʻrinishida bunyod etilgan. Oʻliklar mumiyolab dafn etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mochin

Mochin (Ulugʻ Chin, Buyuk Chin) -qadimda Xitoyning shim. va shim.gʻarbida yashagan xalqlar nomidan kelib chiqqan joy nomi. M.ning oʻrni ijtimoiysiyosiy vaziyat yoxud xalqlarning koʻchishi natijasida oʻzgarib turgan. Mahmud Koshgʻariy "Devonu lugʻotit turk"da 20 ona turk qabilasidan biri, Yuqori Chinda istiqomat qilgan tabgʻachlarni keyingi davrda "Mochin" deb atalganligini aytib oʻtib, jumladan, "Chin va Mochin xalqlarining alo-hida tillari boʻlsa ham, shaharliklar turkiychani yaxshi biladi. Bizga yozgan xatlarini turkiy yozuv bilan yozadi", deb xabar bergan. Mahmud Koshgʻariy chizgan haritada M.ning 3 tomoni dengiz bilan oʻralgan boʻlib, uning Yaponiya (Jabrqa) bilan dengiz orqali ajralib turganligi koʻrsatilgan. Bundan M. deb Manjuriya hududi nazarda tutilganligi ayon boʻladi. Shuningdek, asarda "Rum oʻlkasidan M.gacha boʻlgan turk ellari yashagan qududning uz. 5 ming farsang, eni 3 ming farsang" boʻlganligi aytilgan. 19-asrda NM.Prjevalskiy bergan maʼlumotga koʻra, M.liklar Sharqiy Turkistonning qad. tub joy qabilasi boʻlib, ushbu mamlakatning jan.-sharqiy qismida, Xoʻtandan Keriyya orqali Charchanga boradigan qad. karvon yoʻlidagi Qorongʻutogʻ etaklarida yashaganlar. 19-asrda togʻlik M.liklar 2000 ga yaqin oilani tashkil etib, ular mongoloid va yevropeoid irqiga mansub boʻlganlar.

A).:Mahmud Kosh gʻari y, Devonu lugʻotit turk, 1-j., T., 1960.

Abduxoliq Aytboyev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Moshaklar

Moshaklar (Calidris) — balchiqchilar turkumiga mansub qushlarning bir urugʻi. Moshaklar barmoqlarining orasida suzgich parda boʻlmasligi bilan boshqa balchiqchilardan farq qiladi. Shimoliy yarim sharda keng tarqalgan. Dengiz, dare va koʻl qirgʻoqdariga uya yasaydi. 3 - 4 ta tuxum qoʻyadi. Qishlash uchun kuzda Afrikaga uchib ketadi. Oʻzbekistonda moshaklarning qiziltomoq, qoratomoq, oqdum uchraydi. Moshaklar hasharotlar va ularning lichinkalari, mollyuskalar, chuvalchanglar bilan oziqlanadi. Goʻshti uchun ovlanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Moshesh I

Moshesh I (Moshesh), Msheshve (taxminan 1786—1870) — basuto (suto) qabilasining oliy (bosh) sardori. Basuto qoʻshini 1852-yilda M.1 qoʻmondonligi ostida ingliz harbiy otryadini tormor etgan. M.I 1868-yilda burlar Basutoning hamma hududini bosib olishi xavfi ostida Buyuk Britaniya protektoratini oʻrnatilishiga rozi boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
William Somerset Maugham

William Somerset Maugham (1874-yil 25-yanvar, Parij – 1965-yil 16-dekabr, Nice) – ingliz yozuvchisi. Fransiyadagi Britaniya elchixonasida xizmat qilgan. Heidelberg universitetida, keyin Londondagi tibbiyot institutida tahsil koʻrgan. Maughamning shu yillarda kechirgan hayoti materiallari asosida yozilgan „“ („Lambetlik Liza“) (1897) romani mashhur. Shundan keyin Maugham vrachlik ixtisosidan voz kechib, yozuvchilik bilan shugʻullangan. U asosan Fransiyaning janubiy tomonlarida yashab, 60 yillik adabiy faoliyati davomida koʻplab roman, hikoya, pyesa, adabiy-tanqidiy etyud va memuar asarlar yozgan.

Maugham Birinchi jahon urushi yillarida Britaniya razvedkasining xodimi sifatida bir qancha mamlakatlar, shu jumladan, Rossiyada ham boʻlgan va „“ („Ashenden yoki Britaniya agenti“) (1928) hikoyalar toʻplamida shu haqda naql qiladi. Maugham birinchi pyesasi – „“ („Ledi Frederick“) (1907) ning katta muvaffaqiyat qozonganidan ragʻbatlanib, „“ („Nomaʼlumlik“) (1920), „“ („Sadoqatli xizmati uchun“) (1932) va „“ (1933) pyesalarini yozgan. Maugham pyesalarida XX asrning 1-yarmidagi ingliz jamiyati hayoti manzaralari aks etgan. Adibning Yomgʻir nomi ostida hikoyalar toplami Akademnashr nashryotida oʻzbekchaga oʻgirilib chop etildi. „“ („Oy va choychaqa“) (1919), „“ („Shirin kulcha va pivo“) (1930), „“ („Teatr“) (1937) va boshqa asarlar muallifi. Maughamning „“ („Insoniy ehtiroslar zalvori“) (1915) avtobiografiy romani, ayniqsa, mashhur boʻlib, unda roman qahramoni – yosh yigit va u bilan toʻqnashgan kishilar talqinidagi nozik psixologizm hayot manzaralarining keng tasviri bilan tutashgan holda asarga oʻzgacha badiiy latofat bagʻishlagan. „Notanish odam Parijda“ romani oʻzbek tiliga tarjima qilingan (2002). 

 

 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1874-yilda tugʻilganlar
Turkum:1965-yilda vafot etganlar
Turkum:Ingliz yozuvchilari
Moyak

thumb|Odamning jinsiy bezlari. Erkak (moyak, o'ng) va ayol (tuxumdon, chap)
Moyak, urugdon — erkaklar jinsiy bezi; yorgoq ichida joylashgan. Moyakda organizmdagi bir qancha funksiyalarga taʼsir koʻrsatadigan erkaklar jinsiy gormoni ishlanib, qonga oʻtadi. Balogʻatga yetgan davrda moyak toʻliq yetiladi, yosh utishi bilan bir oz kichrayib boradi. Embrionda moyak qorin boʻshligʻida belning yuqoridagi ikkita umurtqasi sohasida paydo boʻladi va tugʻilish davriga kelib yorgʻoqqa tushadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Yana qarang 

 Jinsiy aʼzolar
 Jinsiy bezlari
Mofop zamburugʻlar

Mofop zamburugʻlar – oziq-ovqat mahsulotlari, mevalar, oʻsimlik qoldiqlari, charm va boshqa narsalar, baʼzan tirik oʻsimliklarda oʻziga xos gʻubor (mogʻor) hosil qiladigan zamburugʻlar guruhi. Turli sistematik guruhlarga mansub boʻlgan fikomitsetlar, askomitsetlar va shakllanmagan zamburugʻlardan iborat. Koʻp Mofop zamburugʻlar sabzavot, meva va donga katga zarar yetkazadi. Baʼzilari foydali, mas, bir turi antibiotik – penitsillin hosil qiladi, ikkita boshqa turi sir (pishloq)ning ayrim xillarini ishlab chiqarishda, aspergill limon kislota olishda ishlatiladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Zamburugʻlar
Mohenjo-daro

Mohenjo-daro (sindxi tilida — oʻliklar tepaligi) — Harappa madani-yati (Pokiston)ning asosiy markazlaridan birining harobasi (miloddan avvalgi 3— 2-ming yilliklar). Sindning markaziy shahri. 1922-yilda hind arxeologi R. Ba-nerji ochgan. Keyinchalik ingliz arxeologlari J. Marshall, E. Makkey va R. Uiller tomonidan tekshirilgan.

M.-D. yirik hunarmandchilik va savdo markazi boʻlgan, metall va toshga ishlov berish, kulolchilik taraqqiy etgan. Unda umumshahar kanalizatsiyasi va suv taʼminoti tizimi boʻlgan. Uylari pishiq gʻishtdan 2—3 qavat qilib qurilgan. Qazishlar M.-D. Qadimgi Hindiston, Misr, Mesopotamiya bilan bir qatorda qad. madaniyat oʻchogʻi boʻlganligini tasdiqlaydi. M.-D.ni oʻrganish asosida Harappa madaniyatining asosiy bosqichlari va uning harakterli belgilari aniqlandi.

 Adabiyot 
 Makkey E., Drevneyshaya kultura dolini Inda, per. s angl., M., 1951OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Qadimgi Hindiston
Turkum:Qadimgi tarix
Turkum:Pokiston tarixi
Turkum:Hindiston tarixi
Mohiyat

"MOHIYAT" — Toshkentda haftada bir marta nashr etiladigan ijtimoiysiyosiy yoʻnalishdagi gaz. 2000-yil 25-iyuldan chiqa boshlagan. Muassisi — "Turkiston-press" nodavlat axborot agentligi. Gaz.ning asosiy maqsad va vazi-falari mamlakatimizda hamda xorijda roʻy berayotgan siyosiy, ijtimoiyiqtisodiy jarayonlar haqida xolisona maʼlumotlar tarqatish, yurtimizda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islo-hotlar toʻgʻrisida axborot berishni takomillashtirish, Markaziy Osiyo va, umuman, dunyo miqyosidagi iqtisodiy hamkorlikni keng yoritish, Oʻzbekiston Respublikasining axborot tizimini rivojlantirishga hissa qoʻshishdan iborat.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mohiyat va hodisa

Mohiyat va hodisa — falsafiy tushunchalar. Mohiyat narsalarning ichki mazmuni boʻlib, ularning turli tuman xossalari va munosabatlarini yaxlit aks ettiradi. Hodisa narsaning biror tarzda zohir boʻlishi, tashqi mavjudlik shaklidir. Insonning bilishi dastlab hodisalarni bilishdan boshlanadi, soʻng uning mohiyatini tushuna boshlaydi. Mohiyat narsalarni chuqur tahlil qilish natijasida, amaliyot jarayonida bilib boriladi. Fanning vazifasi borliqdagi hodisalarni ularning belgi va xususiyatlari ostida yotgan mohiyatni izlab topishdan iborat. M. va h. tushunchalari inson bilimlari tizimining hamma sohalariga tegishli boʻlib, dunyoni bilishning metodologik vositasi hisoblanadi. Narsalarning doimo oʻzgarib va rivojlanib turishi jarayonida ularning mohiyati, shunga mos tarzda hodisalar ham oʻzgarib turadi. Mohiyatdagi har qanday juzʼiy oʻzgarish muqarrar ravishda hodisada ifodalanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Mohondaryo

Mohondaryo — Buxoro viloyatidagi quruq oʻzan. Uz. 58 km (kum bosgan sorili bilan hisoblaganda 150 km), eni 25- 250 m. Zarafshon daryosi qadimda shu oʻzandan oqib, Amudaryoga quyilgan. M. Yakkatut qishlogʻidan boshlanib, shim,-gʻarbiy, soʻng janubi-gʻarbiy yoʻnalishda davom etgan va Chuqurkoʻl, Mohonkoʻl, Oʻrtakoʻl va Chandirkoʻllarni hosil qilgan. Mohonkoʻldan soʻng ikkiga boʻlinib, shim.dagisi M. va janubidagisi Gujayli (Bu joyli) yoki Gurdush deb atalgan. Shimoliy tarmoq, oʻz navbatida, ikkiga ajralib yana bir qancha mayda koʻllardan oʻtib, Chorjoʻy (hozirgi Turkmanobod) shahridan 100 km kuyida Amudaryo bilan tutashgan.

1950—64-yillarda akademik Ya. Gʻ.Gʻulomov rahbarligida arxeologik ekspeditsiya M. vodiysida tekshirishlar olib bordi. 1960—61 va 63 yillarda M. boʻylab Loʻhlikoʻl, Echkiqiron, Kichiktuzkon va Kattatuzkon koʻllari atrofida 4—3 ming yillikka oid 40 dan ortiq neolit davri makonlarining qoldiklari, shuningdek, Zamonbobo va Kichiktuzkon atrofida miloddan avvalgi 2-ming yillikka taalluqli 20 dan ortiq jez davri yodgorliklari topib tekshirildi. Arxeologi k tadqiqotlardan maʼlum boʻlishicha miloddan avvalgi 4—3ming yilliklarda M. va Gujayli oʻzanlari orqali Zarafshon daryosining oqimi uzluksiz ravishda Amudaryoga quyilib turgan. Miloddan avvalgi 2-ming yillik boshlarida M.ning oqimi susayib, quyi qismi suvsizlikdan qurib qolgan va Zarafshon Amudaryoga quyilishdan toʻxtagan. Ammo uning yuqori qismiga suv kelib turgan. Zarafshon daryosidan yirik sugʻorish kanallari chiqarilib, daryo suvining ekin dalalariga taralishi natijasida qadimgi M. tamoman suvsizlikdan qurib qolgan.

Ad.h Muqammadjonov A. R., Quyi Zarafshon vodiysining sugʻorilish tarixi (qadim davrdan to XX asr boshlarigacha), T., 1972.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston geografiyasi
Turkum:Oʻzbekiston arxeologiyasi
Turkum:Buxoro viloyati
Mohtobi

Mohtobi — ertapishar oʻrik navi. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining Samarqand filialida chiqarilgan. Daraxti boʻyi va shoxlanishi oʻrtacha. Mart oxiri — aprel boshlarida gullaydi. Arzami va Koʻrsodiq navlari bilan yaxshi changlanadi. Iyunning oxirlarida pishadi. Mevasi vazni 30—40 g. Meva choki sezilmaydi. Poʻsti yaltiroq, yupqa, tusi sargʻish, meva yuzasida pushti nuqtalar uchraydi. Etining rangi och sariq, shirali, sersuv, xushboʻy, bir oz nordonroq. Qurgʻoqchilikka chidamli. Koʻchati ekilgach, 7—8-yili hosilga kiradi, 15—16 yoshida yaxshi hosil beradi. Bir tupidan 150 kg hosil olinadi. Mevalari barobar pishmaydi. Yangiligida isteʼmol qilinadi, povidlo yoki jem tayyorlanadi. Zarafshon vodiysida koʻp ekiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻrik
Mohur

Mohur (fors.) — oʻtmishda Oʻn ikki maqom tarkibidagi shoʻba; mungli, taʼsirchan va nozik ashula yoʻllaridan. Hozirda Ozarbayjon va Eron xalqlari anʼanaviy musiqasida M., Oʻrta M., M.i hindi kabi cholgʻu va ashula yoʻllari (mugʻom va dastgohdar) mavjud. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muavr formulasi

Muavr formulasi - trigonometrik shaklda tasvirlangan kompleks sonni l darajaga koʻtarish formulasi. Ingliz matematigi I. Muavr 1707 yilda topgan. Muavr formulasi kompleks sondan ildiz chiqarishga asos boʻldi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muazzamxon Mirsaid qizi

Muazzamxon Mirsaid qizi (19-asrning 2-yarmi, Xoʻjand — 1917, Jizzax) — shoira. M. oʻzbek va fors mumtoz adabiyoti namoyandalarining ijodi bilan chuqur tanishgan, aruz vaznini mukammal oʻzlashtirgan va har ikkala tilda ham ijod qilgan. M.ning 1000 misradan ortiqroq devon tartibida tuzilgan gazallari va singlisi Muattarxon bayoziga kirgan sheʼrlari mavjud. Uning gʻazallari uslubning ravonligi, fikrning ravshanligi, ifodaning anikligi bilan ajralib turadi. Sheʼrlarida davr, falakdan norozilik sadolari aks etgan ("Falakning javridindur koʻnglima ozor har soat..."). Ammo M. "koʻzidan xunoba oqib, hijron har tarafdan qilich tortib" kela-yotgan damlarda ham "matonatli" boʻlishga, "sabrtahammul" bilan yashashga daʼ-vat qilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muazzinxona

Muazzinxona (arab, miʼzana) — mayejid yonida minora tepasidagi koʻshksimon qurilma, qafasa. Zinalar orqali yuqoridagi M.ga muazzin chiqib namozxonlarni namozga chorlaydi."" OʻzME. M-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muayyid ul-fuzalo

Muayyid ul-fuzalo ("Fozillar yordamchisi") — 16-asrning 1-choragida Hindistonda Muhammad ibn Lod ibn Abduvahob tomonidan yaratilgan forscha izohpi lugʻat. Unda forscha hamda fors tiliga oʻtgan arabcha, turkiy soʻz va iboralar izohlangan. Bu asardan Muhammad Gʻiyosiddin Tompuriy oʻzining "Gʻiyos ullugʻat"ini yozishda foydalangan. Lu-gʻat soʻzlarning bosh harfi tartibida kitoblarga, har bir kitob soʻzlarning oxirgi harfi tartibida boblarga boʻlingan. Har bir bob 3 fasldan iborat boʻlib, birinchisiga arabcha, ikkinchisiga forscha va uchinchisiga turkiy soʻz va iboralar kiritilgan. Bu asarning qoʻlyozma nusxalari Parij, Berlin, London, Bombay qoʻlyozma fondlarida va Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi (inv. №2215).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muaytay

Muaytay (tailandcha: kurash, tailandcha: boks) — sport kurashi turi. Bunda sportchilar (boksdagidek) qoʻllariga qoʻlqop kiygan holda arqonlar bilan oʻralgan 6x6 m oʻlchamli maxsus ring (supa)da vazn toifalari boʻyicha yakkama-yakka musobaqalashadilar.

Havaskor M.chilar musobaqasi 2 min.dan 4 raund davom etadi (professional M.da 3 min.dan 5 raund). Raundlar orasida 1 min.dan (professionallarda 2 min.dan) tanaffus beriladi. M.chilar 45, 48, 51, 54, 57, 60, 63,5, 67,71,75, 81, 91 kg gacha va 91 kg dan ziyod vazn toifalarida kuch sinashadilar. M.da qoʻl, tirsak, oyoq va tizza bilan zarba beriladi, shuningdek, raqibni quchoklab yiqitishga ruxsat etiladi.

Muaytay qadimiy yakka kurash dan biri boʻlib, Xitoyda shakllangan degan taxminlar bor. Asosan, 18-asrning oxiridan Tailand (Siam)da keng rivojlana boshladi.

1994-yilda Xalqaro havaskorlik muaytay federatsiyasi (IFMA)ra asos solindi, unga 80 dan ortiq davlat aʼzo boʻlib kirgan (2003). Oʻzbekiston 1996-yildan aʼzo. 1FMA 1994-yildan jahon chempionatini oʻtkazib keladi. 1998-yildan M. Osiyo oʻyinlari dasturiga kiritilgan. M. Tailand, Belgiya, Buyuk Britaniya, Gollandiya, Malayziya, Fransiya davlatlarida rivojlangan. M. Oʻzbekistonga 1993-yil kirib keldi, 1995-yilda Oʻzbekiston M. federatsiyasi roʻyxatga olindi. Federatsiyaning viloyatlarda boʻlimlari, 10 mingdan ziyod aʼzosi bor. 200 dan ortiq murabbiy M. mashgʻulotlarini olib borishadi. Oʻzbekistonlik M.chilarning 23 nafari xalqaro mi-qyosdagi sport ustasi, 35 nafari sport ustasi unvoniga ega (2003). Zamirbek Qosimbekov, Rahmatjon Roʻzioxunov, Furqat Qurbonov va boshqa murabbiylar Yerkin Kuttiboyev, Tohir Mirsamatov, Nuriddin Hojiyorov, Kamoliddin Yusupov, Diyor Poʻlatov singari jahon va Osiyo chempionlarini hamda Osiyo oʻyinlari gʻoliblarini tarbiyalashdi. Asror Moʻminov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Sport
Turkum:Sport
Muallaq tosh

Muallaq tosh — Aqso masjidi yaqinidagi Qubbat as-Saxra masjidi ichidagi tosh. Quddus shahri da. Ushbu Muallaq toshning saxdi taxminan 7—8 kv. metr keladi. Uning pastki qismida 2 kishi sigʻadigan gʻorcha bor. Fop ichiga kirilsa 7 kishi sigʻadigan joy boʻlib, u yerga joynamoz toʻshab qoʻyilgan, kirgan odam ikki rakaat namoz oʻqib chiqadi. Ushbu tosh atrofi 1 m balandlikda panjara bilan oʻrab qoʻyilgan. Rivoyatlarga qaraganda, Rasululloh tosh orqali Buroq deb nomlanuvchi ulovga minib Meʼrojga chiqqan. Rasululloh osmonga koʻtarilganida tosh ham orqasidan ergashib, havoga koʻtarilgan-u, paygʻambar "toʻxta" deganida, u yerdan 2 m koʻtarilganicha qolavergan, degan rivoyat mashhur. Musulmonlarga bu toshni muqaddaslashtirish yoki ziyorat qilish buyurilmagan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muallaqchilik

Muallaqchilik - sirk sanʼati janrlaridan biri. Oʻzbek sirkining (akrobatika mashqlaridan iborat boʻlgan) anʼanaviy dan, tana harakatlari bilan chiroyli shakllar yasash sanʼati. M. sanʼatiga oid ilk maʼlumotlarni oʻrta asrlarda yaratilgan adabiy da uchratish mumkin. Mu-allaqchilar odatda bozor maydonlarida, karvonsaroylarda, choyxonalarda 2—3 kishi boʻlib tomosha koʻrsatganlar. Ular orqa va yon bilan kamalak shaklida sakrash, ikki qoʻlda, bir qoʻlda, boshda muallaq turishdan boshlab murakkab oʻyinlarga oʻtishgan. Mas, yengilroq, chaqqonroq muallaqchi sherigining turtkisi bilan havoda 2—3-marta umbaloq oshgan, aylanib u yelkadan bu yelkaga qoʻngan, sheriklarining oyogʻi, qoʻli, boshi, yelkasida muallaq turgan, 3-oʻyinchi bir-biriga payvand boʻlib gʻildiragan. M. mashkdari katta dorda, simdorda, chigʻirikda, chopayotgan ot yoki tuya ustida ijro etiladi. Milliy sirk sanʼatida "besuyak" M. janri keng tarqalgan. Oʻzbekistonning jan. hududlarida, xususan Buxoro va Xorazmda mu-allaqchilar "zangboz" deb atalgan. Ular oyoqlariga kichkina qoʻngʻiroqcha — "zang"larni bogʻlab, M. mashklarini ijro etishgan, pichoq bilan raqsga tushishgan, ogʻzidan olov uchqunlarini purkashgan.

Muallaqchilik. Tohir va Murod Toshkanboyevlar hamda Almira Sagnayevalar chiqishi.

20-asrda M. sanʼatining rivojlanishiga 3. Parpiyev, N. Nurmatov, K. Gʻulomov, M. Xoʻjayev, K. Zaripovlar katta hissa koʻshishgan. Hozirgi kunda M. oʻyinlari ham professional, ham anʼanaviy sirkda ijro etiladi.

Poʻlat Toshkanboyev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mualliflik tabogʻi

Mualliflik tabogʻi — muallif tomonidan takdim qilingan adabiy, badiiy, siyosiy, tarixiy, sheʼriy va boshqa tur asar, grafik material hajmining oʻlchov birligi. Oʻzbekistonda 1 Mualliflik tabogʻi matni 40 ming bosma belgiga yoki 700 sheʼriy satrga, yo boʻlmasa, 3 ming kv. sm bosma grafik material (rasmlar, jadvallar, haritalar) ga teng , deb qabul qilingan. Muallifga qalam haqi (gonorar) toʻlashda Mualliflik tabogʻi asos boʻlib xizmat qiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Henri Moissan

thumb|right|Henri Moissan
MUASSAN (Moissan) Anri (1852.28.9 - Parij — 1907.20.2) — fransuz kimyogari. Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1891), Parij Oliy farmatsevtika maktabi (1887-1900), Parij universiteti professor (1900-yildan). Ilk bor erkin holdagi ftorni olib (1886), uning va birikmalarining xossalarini oʻrgangan. Elektr yoyi yordamida ishlaydigan pech kashf qilib, unda kalsiy karbid (1892), kaliy karbid va natriy karbid (1894), elektrotermik usulda molibden (1895), volfram (1897) va boshqa olgan. Nobel mukofoti laureati (1906).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:1852-yilda tugʻilganlar
Turkum:1907-yilda vafot etganlar
Turkum:28-sentabrda tugʻilganlar
Turkum:2-fevralda vafot etganlar
Muashshar

Muashshar (arab. — oʻnlik) — har bir bandi oʻn misrali, bir necha oʻnlik bandlardan tashkil topuvchi sheʼr shakli. Musammatlarnknt boshqa da boʻlgani kabi M.larning ham birinchi oʻnlik bandi misralarida oʻzaro ohangdosh soʻzlar qofiyalashadi (a—a—a—a—a—a—a—a—a—a), qolgan bandlarining 8 yo 9 misrasi oʻzaro qofiyalashib, oxirgi 9- yoki 10misra 1banddagi misralar bilan qofiyalashadi. Fuzuliyning kator shunday sheʼrlarida, Nodiraning "Firoqnoma" deb yuritiluvchi M.ida har bir oʻnlikda oxirgi bir bayti nakarotdek aynan takrorlanib turadi. Bunday M.larning qofiyalanish tartibi: a—a—a—a—a—a—a— a—b—b, v—v—v—v—v—v—v—v—b—b... tarzidadir. Ular tarjeʼ baytli M.lar deyiladi. M.lar musammatlar tarkibida eng koʻp oʻxshash qofiyalar topib ishlatishni, ularni poetik mazmunni ochishga xizmat qildira olishni talab qiluvchi murakkab usullardan biridir. Shuning uchun M. namunalari mumtoz adabiyotimizda koʻp emas. Oʻzbek adabiyotidagi ayrim namunalari Shavqiy Kattaqoʻrgʻoniy, Nodira, Tabibiy Ahmad, barmok, vaznidagi namunalari esa Fafur Gʻulom ("Emukdoshlar musobaqasi"), Abdulla Oripov ("Tabiat") kabi shoirlar ijodida uchraydi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Sheʼriyat
Mubolagʻa

Mubolagʻa, giperbola — obrazli ifoda: adabiy asarda voqelikda mavjud va yoʻq boʻlishi dargumon shaxs, jonli va jonsiz narsa, voqea, hodisalarning nisbiylik mezonlari asosida kattalashtirib, burttirib, lofqofli aks ettirilishi. Mubolag'ali aksning bosh alomatlari hayotiylikdan chekinish, favquloddaviylik, gʻayritabiiylikdir. M.li inʼikoslar oʻxshatish, istiora, sifatlash, jonlantirish, taʼriz, tazod va boshqa badiiylik vositalarining muayyan darajadagi xizmatlari tufayli yaratiladi. M. koʻproq ogʻzaki va yozma dagi ertak, afsona, rivoyat va boshqa janrlarda, romantik, yumoristik, satirik usullarda yaratilgan asarlarda uchraydi. M.larga boy asarlar gʻoyat katta qiziqish, zavqshavq bilan oʻqiladi. M. vositasida yaratilgan ijobiy obrazlar oʻquvchini maf-tun etib, uning mehr-muhabbatini qozonsa, salbiylari kitobxon qalbida cheksiz gʻazabu nafrat hislarini uygʻotadi. Adabiyot nazariyasida M.ning koʻp xillari bor. Asosiylari: tabligʻ, igʻroq, gʻuluv. Tabligʻda boʻrttirilgan belgi, xususiyatlarning haqiqatga anchayin yaqinligi sezilib turadi. Mac: "Aningdek teshadin sakrab ushoq tosh, Ki nozir bir yigochdin qochurub bosh" (Navoiy, "Farhod va Shirin"). Igʻroqda boʻrttirilgan belgi, xususiyatlar, xatti-harakatlarni uquvchi xa-yolan tasavvur eta olsa ham, ularning hayotiyligiga ishongisi kelmaydi. Mac: "Bola borib-borib shunday kelbatli, kelishgan, baquvvat yigit boʻlib yetishibdiki, bir qoʻlida hoʻkizni koʻtararmish, kuringan daraxtni ildizpildizi bilan sugʻurib olib, bir joydan ikkinchi joyga koʻchira olar emish. Uning oldiga tushadigan, u bilan olishib yo bellashib, unga teng keladigan na odam topilibdi, na hayvon zoti..." ("Qayroqgosh bola" ertagidan). Gʻuluv — be-adad M. Unda boʻrttirilgan, lofqofli inʼikoslarning hayotda borligi u yoqda tursin, boʻlishi mumkinligiga ham mutlaqo ishonib boʻlmaydi. Mac, "Alpomish" dostonidagi "bir kam toʻqson" qalmoq alplarining qiyofalari gʻuluv vositasida tasvirlangan. Hammasining "kallasi kapaday, tanasi te-paday". Birining "shomurti yoqalab har yoqqa ketgan, ichida sichqonlar bolalab yotgan, izidan tushgan pishak olti oyda yetgan". Ikkinchisining "odam tushmas (tushunmas)... aytgan tiliga, besh yuz quloch arqon yetmas beliga". Uchinchisi "oh ursa, olamni buzar tovushi, toʻqson molningterisidan kovushi" vah.k. Qalmoq alplarini yuqoridagiday nohayotiy oshiribtoshirib, lofqofli tasvirlashdan asosiy maqsad Alpomish va uning doʻsti Qorajon qahramonligini, kuch-qudratini badiiy tasdiqlash, isbotlashdan iborat.

Murod Ibrohimov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muborak gazni qayta ishlash zavodi

Muborak gazni qayta ishlash zavodi — Oʻzbekiston yoqilgʻiener-getika sanoatining yirik korxonasi. Qashqadaryo viloyati Muborak shahrida joylashgan. "Oʻzbekneftgaz" milliy xolding kompaniyasining "Oʻzgeoneftgazqazibchiqarish" aksiyadorlik kompani-yasi tarkibida. Asosan, qayta ishlangan tabiiy gaz, qattiq va suyuq holatdagi oltingugurt, barqarorlashtirilgan gaz kondensati, suyultirilgan gaz (propan va butan fraksiyasi) ishlab chiqaradi.

1965-yil 10-sentabrda Muborak shahridan 12 km jan.-sharkda Muborak oltingugurt zavodi (1972-yildan Muborak gazni qayta ishlash zavodi) kurila boshladi. 1971-yil 31 dekabrda yiliga Oʻrtabuloq konlari, Muborak guruxidagi konlardan olinadigan 5 mlrd. m3 oltingugurtli va 3,7 mlrd. m3 oltingugurtsiz tabiiy gazni tozalash quvvatiga ega boʻlgan korxona ishgatushirildi. 1976-yil zavod 1navbatining oltingugurtdan tozalash insho-otlari rekonstruksiya qilinib, uning yillik quvvati 6,2 mlrd. m3 ga yetkazildi. 1978—80 yillarda zavodni kengaytirishning 2- va 3- navbatlari amalga oshirilib, umumiy quvvati yiliga 10 mlrd. m3 ga yetkazildi. 1984-yilda zavodning 4navbati qurib tamomlandi. Shu yili mart oyida oltingugurt ishlab chiqarish ning 4navbati ham ishga tushirildi. Uning yillik ishlab chiqarish quvvati 183 ming t. Oltingugurt tozalovchi 6 ta blok va oltingugurt ishlab chiqaruvchi 2 ta blokdan tashkari 4navbat majmuiga suyultirilgan gaz olish va bir yoʻla gaz kondensatini barqarorlashtirish qurilmasi ham kiradi.

1992-yilning dekabr oyiga kelib gazni qayta ishlash quvvatlari yiliga 25 mlrd.m3 ga oshirilib, gazni kayta ishlash bloklari soni 18 taga yetkazildi. 2000-yil 25-maydan boshlab korxona "Oʻzgeoneftgazqazibchiqarish" aksiyadorlik kompaniyasi tarkibidagi Muborak gazni kayta ishlash zavodi shoʻʼba-unitar korxonasiga aylantirildi. Korxonaning Nizom jamgarmasi 10 mlrd. 199 mln. 245 ming soʻm (2003). M.g.q.i.z. AQSH, Fransiya, Ispaniya, Germaniya, Chexiya, Rossiya, Yaponiya, Ukraina davlatlari bilan iqtisodiy aloqalar oʻrnatgan. Bu davlatlardan korxonaga absorbentlar, katalizatorlar, kimyoviy re-agentlar, kimyoviy reaktivlar, kimyoviy asbob-uskunalar yetkazib beriladi.

2000-yilda kayta ishlangan gaz 27324 mln. m3, oltingugurt ishlab chiqarish 217,5 ming t., barkarorlashtirilgan kondensat ishlab chiqarish 556 ming t, suyultirilgan gaz ishlab chiqarish 13,5 ming t ni tashkil etdi.

Oʻktam Umarov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Muborak tumani
Yormuhammad Muborakov

Yormuhammad Nurupovich Muborakov (1944.22.4, Olmaota viloyati, Uygʻur tumani-1999.18.11, Toshkent) — mexanik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1994), texnika fanlari doktori (1989), professor (1991). ToshDU ni tugatgan (1970). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi ning Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi institutida ilmiy xodim, katta ilmiy xodim, laboratoriya mudiri, direktor oʻrinbosari, direktori (1970—97). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi ning fizikamat va texnika fanlari kompleksi raisi oʻrinbosari (1998—99). Asosiy ilmiy ishlari yer osti fazoviy inshootlarini seysmik kuchlar taʼsirida deformatsiyalanish-zoʻriqish holatlarini tadqiq qilishning nazariy asoslarini yaratishga oid.

 
 Seysmodinamika podzemnix soorujeniy tipa obolochek, T., 1987.

 
Turkum:Mexaniklar
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Muborakshoh

Muborakshoh (7-1266) -. Chigʻatoy ulusi xoni (1265—1266). Qora-Hulagu va Ergene (Orqina) xotun oʻgʻli. Jamol Qarshiytt yozishicha, 1265-yil mart oy-ida Ohangaronda xon deb eʼlon qilingan. Chigʻatoy avlodlaridan 1-boʻlibislom dinini qabul qilgan. Shunday qilib Oʻrta Osiyoni ilk marotaba Xubilay qoon tomonidan tayinlanmagan moʻgʻul hukmdori boshqara boshlagan. Bu holga qarshi boʻlgan Xubilay Turkistonga boshqa bir chigʻatoiy shahzoda Baroq (Baroqxon)ni yuborgan. 1266-yil sentabrda M. Xoʻjand yaqinidagi jangda magʻlubiyatga uchrab, asir olingan, shundan soʻng Baroq Oʻzgandda oʻzini xon deb eʼlon qilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muborqa

Muborqa (arab. — chodirga oʻralgan) — Oʻn ikki maqom tarkibidagi shoʻba. M. kuylari tovushqatorning ikki tayanch pogʻonasi noturgʻun pogʻonalar bilan pastdan va yuqoridan goʻyo "oʻralgan"ligi uchun unga shunday nom berilgan boʻlishi mumkin. Ozarbayjon mugʻomlarida mubarriga nomi bilan yuritiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Maqomlar
Muboshir

Muboshir (arab. — ish yurituvchi) — biror ishga boshchilik qiluvchi, boshqaruvchi, boshliq. 1) Somoniylar va saljuqiylar davrida amir va sultonlarning ishonchli kishisi; 2) Usmonli turk imperiyasida markaziy davlat idorasidan viloyatlarga har xil topshiriklar bilan yuboriladigan vakil; 3) 17—18-asrlarda Buxoro xonligida markaziy davlat idorasining moliya devonidagi amaldor; 4) Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida markaziy davlat idoralarida har xil topshiriklarni bajaruvchi, baʼzan devonda ish boshqaruvchi kichik amaldor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muboh

Muboh (arab tilida — umumiy, ixtiyoriy ish harakat) — shariat tushunchalaridan biri. Unga koʻra, qilish va qilmaslik barobar boʻlgan amal. Uni qilgan kishiga ham, qilmagan kishiga ham savob ham, gunoh ham yoʻqdir. Harom boʻlmagan, man qilinmagan (qaytarilmagan) ishlarning hammasi mubohdir. Masalan, oʻtirish, turish, yurish, yotish, uxlash, halol taomlarni yeyish va boshqa muboh amallarning adadi behisob. Muboh bilan joiz tushunchasi mazmunan birOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Shariat tomonidan mukallaf kishiga qilish yoki qilmaslik ixtiyori teng berilgan narsa mubohdir. Yemoq yoki ichmoqqa o‘xshash narsalar, haromligi yoki man qilingani haqida hukm kelmagan barcha narsalar mubohdir. Muboh narsani qilganga ham, qilmaganga ham savob ham, itob ham yo‘q. Ammo muboh narsani qilmaslik halokatga olib boradigan bo‘lsa, uni qilish vojibga aylanadi. Misol uchun, taom yemaslik o‘limga sabab bo‘ladigan bo‘lsa, uni yeyish vojibga aylanadi ("Kifoya" kitobidan).

 

Turkum:Diniy atamalar
Muvang

Muvang asl ismi Jiman, Mutyanzi ("Tangri farzandi My") deb ham ataladi! (? — miloddan avvalgi 947) — qad. Xitoydagi Gʻarbiy Chjou xonligi (miloddan avvalgi 11-asr — 777 y.)ning 5-hokimi (mil. av. 1001—947 yillar), sayyoq. Pomir va Kunlun togʻlaridan chiqadigan nefrit toshini izlab Gʻarbga safar qilgan. M. hamroxlari bilan Chingxay oʻlkasi (Tibet togʻlarining yuqori qismi) orqali Tarim vohasiga kelgan. U yerda Oqqosh (Bayyuyxe) va Qoraqosh (Xeyyuyaxe) daryolaridan oʻtib Pomirga yetib borgan. Mahalliy hokimlar M.ga Xoʻtanning nefrit toshlaridan yasalgan buyumlarni sovgʻa qilishgan. Pomir orqali gʻarb tomon yurib Toshqoʻrgʻonda toʻxtagan. Keyin Syunchi koʻliga yetib borgan. Bu yerdan M. ancha yoʻl yurib Si-vangmu davlatiga kelgan, soʻngra shim.-gʻarbga burilib safarini davom ettirgan. M. Qirshziston yaylovlari orqali yurtiga qaytgan. Agar M. yashagan davr hisobga olinsa, uning gʻarb safari bundan 3 ming yil muqaddam Oʻzbekiston Xitoy oraligʻidagi Buyuk ipak yoʻli orqali amalga oshganligi maʼlum boʻladi. Bu ushbu yoʻlning undan ham odsin mavjud boʻlganligidan dalolat beradi.

Abdulahad Xoʻjayev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Kishilar
Turkum:Osiyo tarixi
Turkum:947-yilda vafot etganlar
Muvashshah

Muvashshah (arab. - bezatilgan, ziynat berilgan), akrostix — Sharq xalqlari (arab, fors, eski oʻzbek) mumtoz sheʼriyatida badiiy-ifodaviy usullardan biri. "Tavshih" (arab. — "bogʻlamoq") deb ham yuritilgan. M. asosan qasida janrida ishlatilib, unda sheʼrning har bir bayti yoki misrasining birinchi harflaridan biror soʻz yoki jumla (koʻpincha sheʼr bagʻishlangan shaxsning nomi) hosil boʻladi. M.dan oyat, qadis va hikmatli soʻzlarni sheʼr tarkibiga joylash maqsadida ham foydalanilgan. Oʻzbek adabiyoti tarixida sheʼrning bosh qismida kishi ismi berilgan M.lar keng tarqalgan. Muqimiy, Furqat kabi shoirlar koʻplab M. yozishgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Clone-Security

Clone-security oʻzbek xakeri (inglizcha: hack — yaʼni chopish, boltalash), shuningdek, Markaziy Osiyodagi birinchi xaker hisoblanadi. Maʼlumotlarga koʻra, xaker shu kungacha turli xil davlatlarga qarashli hamda nodavlat saytlarga hujumlar uyushtirgan. Ayrim xabarlarda xakerning maqsadi Oʻzbekistonda axborot xavfsizligi darajasini oshirishga qaratilganligi aytiladihttps://podrobno.uz/cat/proisshestviya/khakerskaya-gruppa-clone-security-vzlomala-sayty-11-khokimiyatov-v-minyuste-predupredili-chto-za-vzl/https://podrobno.uz/cat/proisshestviya/khakerskaya-gruppa-clone-security-vzlomala-sayty-11-khokimiyatov-v-minyuste-predupredili-chto-za-vzl/.

 Hujumlar 
 Surxondaryoda viloyati saytlariga 
Surxondaryo viloyati, shahar va tumanlarning rasmiy saytlari (jami 11 ta sayt) 2021-yil 6-yanvar kuni xakerlar hujumiga uchradi. Viloyat hokimligi axborot xizmati ushbu xabarni tasdiqlab, hozirda tuzatish ishlari ketayotganligini maʼlum qildi. thumb|Clone security xacker guruhining Surxandaryo viloyat va shahar, tumanlarning (jami 11 ta sayt) rasmiy saytlariga buzib kirib qoldirib ketgan rasmi

 Oʻzbekiston futbol federatsiyasi sayti va boshqalar 
2013-yilning iyunida Clone Security xakerlar guruhi Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasining rasmiy saytiga ham hujum uyushtirgandi. Oʻshanda federatsiya sayti, Twitterdagi barcha akkauntlari va elektron pochta manzillari xakerlar tomonidan buzilgan. Undan avvalroq esa Clone-Security OʻzMTRK saytini ham buzib kirgan edi.

 Hokimiyat saytlari 

https://podrobno.uz/cat/proisshestviya/khakerskaya-gruppa-clone-security-vzlomala-sayty-11-khokimiyatov-v-minyuste-predupredili-chto-za-vzl/

 

 
 https://www.facebook.com/CloneSec – Guruhning facebookdagi sahifasi

Turkum:Informatika
Turkum:Fan
Turkum:Kiberxavfsizlik
Turkum:Jinoyat
Turkum:Axborot
Ot kuchi

Ot kuchi (oʻzbekcha belgilanishi: o.k.; ruscha: l. s.; inglizcha: ; nemischa: ; fransuzcha: ) – bir qancha kuchlarni atashda ishlatiladigan nom boʻlib, asosan, elektrik kuchni ifodalashda ishlatiladi.

1 Ot kuchi 746 Vattga teng boʻlib, bu atamani fanga XVIII asr oxirlarida Shotlandiya Injeneri Jeyms Watt olib kirgan va bu atama hozirda mashinalar motorini tavsiflash uchun keng qoʻllanadi. Ot kuchi – tizimga kirmagan quvvat birligi; o.k. bilan belgilanadi. Oʻzbekiston va boshqa bir qancha mamlakatlarda 1 o.k. 735,499 Vt ga, AQSH va Buyuk Britaniyada esa 1 o.k. 745,7 Vt ga tengOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Muvashshah (janr)

Muvashshah - Andalusiya (Arab Ispaniyasi) madaniyatida 8—10-asrlarda shakllangan aytim-cholgʻu turkum janri. Keyinchalik, 11 —13-asrlarda M. Shimoliy Afrika va Yaqin Sharq madaniyatida keng tarqalib, arab musiqasining mumtoz shakliy-andozaviy turiga aylandi. Zamonaviy arab musiqasida "M. al-Andalusiya", "M. almisriya", "M. alhalabiya" (Halab, Suriya) va boshqa M. , ijroviy uslublari mavjud. M. mashhur arab xonandasi U mm Kul sum ijodida asosiy oʻrin egallab, eng mukammal musiqiy aytim-cholgʻu janr darajasida tan olindi. M. "davr" (cholgʻu kirish qismi), "xona", "qasida", "qafla" (aytim qismlari), "qita", "silsila" (aytim — cholgʻu oraliq va yakunlovchi qismlar) kabi tarkibiy boʻlimlardan iborat.

 Adabiyot 
 Yeolyan I. Traditsionnaya muzika arabskogo Vostoka, M., 1990.

Abdumannon Nazarov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muvaqqat hukumat

Muvaqqat hukumat (Rossiyada) – imperator Nikolay II taxtdan agʻdarilgandan soʻng barpo etilgan 1 demokratik hukumat. Fevral inqilobidan soʻng Davlat dumasi aʼzolari Muvaqqat (Vaqtli) komitet tomonidan, Petrosovet rahbarlarining roziligi bilan, taʼsis majlisi chaqirilgunga qadar tuzilgan. Oliy ijroiya-boshqaruv organi qonun chiqarish funksiyalarini ham bajargan. 1917-yil 2(15) martdan 25 oktyabr (7-noyabr) gacha faoliyat yuritgan; Muvaqqat hukumatning 4 ta tarkibi almashgan: 1-tarkib (2-oktabrist, 8 kadet va ularga qoʻshilgan 1 trudovik, soʻng – eser; rais – kadet G. Ye. Lvov) – 6 (19) maygacha; 2tarkib (1-oktabrist, 8 kadet va ularga qoʻshilganlar, 3 eser, 2 menshevik, rais – Lvov) – 24-iyul (6 avgust)gacha; 3tarkib (7 kadet va ularga qoʻshilganlar, 5 eser va xalq sotsialistlari, 3 menshevik; rais – eser A. F. Kerenskiy) – 1(14) sentabrgacha (hokimiyatni „Direktoriya“ga topshirgan); 4tarkib (6 kadet va ularga qoʻshilganlar, 2 eser, 4 menshevik, 6 parti-yasiz; rais – Kerenskiy) – 25-sentabr (8 oktabr) gacha.

Muvaqqat hukumatning 6(19) martdagi Rossiya fuqarolariga qilingan murojaati va deklaratsiyada 3(16) martda nashr qilingan bayon qilingan dasturida „hokimiyat vorisligi“ va „huquqning uzluksizligi“ tamoyilini eʼlon qilgan, urushni „to gʻalabaga qadar“ davom ettirish va ittifoqdosh davlatlar bilan tuzilgan barcha bitim va shartnomalarga rioya etilishini bildirgan. Politsiya apparati tormor etilishini, Ministrlar Soveti aʼzolari qamoqqa olinganini qonunlashtirgan, katorga va surgunni bekor qilgan, siyosiy amnistiya eʼlon qilgan. Siyosiy erkinliklar joriy qilishga, taʼsis majlisini chaqirishga, politsiyani xalq militsiyasiga aylantirishga vaʼda bergan. Majlis va ittifoq erkinligi haqida qonun qabul qilgan; imperator xonadoniga tegishli yerlarni davlat ixtiyoriga oʻtkazish haqida, sanoat korxonalaridagi ishchilar komiteti haqida farmon chiqargan; non monopoliyasi joriy etilgan. 1(14) sentyabrda Rossiyani respublika deb eʼlon qilgan. oktyabr toʻntarishi natijasida agʻdarib tashlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Muvozanat organlari

Muvozanat organlari - odam va koʻpchilik xayvonlarda gavda holatining fazoda oʻzgarishi, Yerning tortish kuchi va tezlanishining organizmga taʼsirini qabul qiladigan organlar. Umurtqasiz hayvonlar (bir hujayralilar, plastinkasimonlar, gʻovaktanlilardan boshqa) Muvozanat organlari statotsistlar, yaʼni eshitish pufakchalaridan iborat. Statotsistlar ichida otolitlar deb ataladigan eshitish toshchalari boʻladi. Statotsistlar tuzilishi va tanada joylanishi bilan bir-biridan farq qiladi. Mas, ssifomeduzalar va gidromeduzalarning statotsistlari soyaboni chetida joylashgan. Qisqichbaqasimonlarning yumaloq xaltachaga oʻxshash Muvozanat organlari moʻylovlari asosida; boshoyokli mol-lyuskalarning yopiq pufakchaga oʻxshash Muvozanat organlari bosh skeleti kapsulasi ichida joylashgan. Hasharotlarda haqiqiy statotsistlar boʻlmaydi. Odamlar va umurtqali hayvonlarning Muvozanat organlari vestibulyar apparatnaya iborat. Odamda muvozanatni saqlashda vestibulyar apparatdan tashqari, teri, muskul-boʻgʻim va koʻrish sezuvchanligi refleksi katta rol oʻynaydi. Shu reflekslar jara-yonida hosil boʻlgan murakkab munosabatlar muvozanatni taʼminlaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muvozanatlagich

Muvozanatlagich, balansir — 1) mashinalarda harakatni uzatuvchi va oʻq oldida tebranma harakat qiluvchi ikki yelkali (baʼzan bir yelkali) richag. Lokomotiv (parovoz, teplovoz) lar va vagonlarda ressoralarga uzatiladigan kuchlarni muvozanatlash uchun xizmat qiladi. M. kemalardagi nasoslar, metall kesish stanoklarida, burgʻilash qurilmalari va boshqalarda qoʻllanadi (qarang Muvozanatlash)h 2) soat mexanizmida mayatnikning oʻrnini bosuvchi asosiy rostlagich (qarang Balansir, Soat).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muvozanatlash

Muvozanatlash — mashinalarning aylanuvchi qismlari (turbina yoki elektr dvigatel rotori, avtomobillarda tirsakli vallar, shkivlar, gʻildiraklar va boshqalar) ni barqarorlash. Buyumning bosh markaziy inersiya oʻqi, aylanish oʻqi va oʻz oʻqi bir-biriga nisbatan qanday joylashganligiga qarab, M. statik, dinamik va qayishqoq (elastik) usullarga boʻlinadi. Statik M. bosh markaziy inersiya oʻqi aylanish oʻqiga nisbatan parallel tarzda siljigan hollarda qoʻllanadi. Dinamik M.dan bosh markaziy inersiya oʻqi aylanish oʻqiga nisbatan biror burchakka siljiganda, yaʼni oʻqlar buyumning ogʻirlik markazida kesishganda foydalaniladi. Qayishqoq M. usuli bosh markaziy inersiya oʻqining aylanish oʻqiga nisbatan siljishiga buyumning oʻqi egilishi sabab boʻlgan hollarda qoʻl keladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muvozanatsiz jarayonlar

Muvozanatsiz jarayonlar -muvozanatsiz holatl&rnumt uzluksiz ketma-ketligidan tashkil topgan fizik jarayonlar. Ular qaytmas jarayonlar hisoblanadi. Muvozanatsiz jarayonlarda diffuziya, issiklik oʻtkazuvchanlik, suyuklik (gaz)ning qovushqoq oqishi va boshqa jarayonlar oʻz-oʻzidan faqat bir yoʻnalishda — mas, issiqlikning bir yoʻnalishda ravon tarqalishi yoʻnalishida yuz beradi (qarang Qaytar .jarayonlar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muvozanatsiz holat

Muvozanatsiz holat - biron bir termodinamik tizimning nobarqaror holati; tashqi maydon boʻlmagan va tizim yaxlit aylanadigan sharoitda tizimning temperaturasi, bosimi, zichligi, tarkibidagi komponentlarning koʻpkamligi yoki baʼzi makroskopik para-metrlarning bir jinsli boʻlmasligi. Muvozanatsiz holat termodinamik tizimda qaytmas jarayonlar yuz berishiga sabab boʻladi. Bu jarayonlar natijasida izolyasiyalangan tizim muvozanatga erishadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Holatlar
Muguzlanish

Muguzlanish, keratinlanish — biror toʻqimada keratin, keratogialin va yogʻ kislotasidan iborat muguz (shox) modda xreil boʻlishi. Terining yuza qavati — epidermisa", (bunda teri zichlashadi, dagʻallashadi, pishiqboʻlib qoladi, u organizmni mexanik shikastlanishdan, unga yot mikroorganizmlar tushishidan, terini qurib qolishdan himoya qiladi) va uning hosilalari (soch, tirnoq va boshqalar)da Muguzlanish normal hisoblanadi. Muguzlanishga gormonlar va vitaminlar taʼsir etadi. Patologik Muguzlanishda jarayon jadal yeki suyet kechadi, shuningdek, Muguzlanish yuzaga kelishi lozim boʻlmagan joyda (mas, til, oʻrta quloq va boshqa aʼzolarda) kuzatiladi."" OʻzME. M-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mudarris

Mudarris – madrasa o‘qituvchisi. Mudarrislar o‘qitiladigan muayyan fandan dars bergan. Hozir O‘zbekistondagi madrasa va diniy universitetlarda faqat diniy ilmlardan emas, dunyoviy fanlardan dars beruvchilar ham mudarris deb ataladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Etimologiyasi 
Mudarris so‘zi arab tilidan ,,مدرس”  – so‘zidan olingan bo‘lib, dars beruvchi degan ma’noni anglatadi. Arab tilida ,,mudarris” so‘zi dars o‘qituvchisi degan ma’noni bildiradi va dars beradigan o‘qituvchi va dars berishga vakolatli olimni ifodalaydi. Viloyatlardagi mahalliy maktablarda ta’lim-tarbiyani tamomlab, diplom olgandan so‘ng, mudarrislar madrasalarda din va ilmlardan dars berar edilar, agar ular ,,mudarris”, kasbi ,,mudarrislik” deb atalar edi. Saljuqiylar davlati va Usmonlilar imperiyasidagi diniy olim, professor yoki fakultet a’zosini tavsiflovchi atama. Mudarris so‘nggi asrlarda Xorazm va Qo‘qon xonligida oxund shaklida ham qo‘llangan.

 

Turkum:Madrasalar
Mudofaa

Mudofaa — jangovar harakat dan biri. Kuch jihatdan ustun boʻlgan dushmannni xujumini qaytarish, ularga jiddiy talafot yetkazish, jangovar pozitsiyani qoʻlda tutib turish va shiddatli hujumga oʻtish uchun qulay sharoit yaratish maqsadida qoʻllanadi. Janglar va operatsiyalar shaklida olib boriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mudofaa devorlari

Mudofaa devorlari - aholini dushman hujumidan saqlash maqsadida qad. dehqonchilik vohalari atrofiga qurilgan devorlar. Bunday devorlar Osiyo, Yevropa va Afrika qitʼasidagi koʻpgina mamlakatlarda qurilgan (mas, Buyuk Xitoy devori, Antonin devori va boshqalar). Oʻzbekiston hududida Shaxrisabz, Kitob, Nurota dehqonchilik rayonlari va Marokanda shahri atrofidagi qishloqlar tevaragiga Mudofaa devorlari qurilgan. 1956-yilda Ya. Gʻ. Gʻulomov boshchiligida Oʻzbekistonda Mudofaa devorlari izlari aniqlanib, ularning qurilish texnikasi oʻrganiladi. Yozma da bu devorlar: Hoitul xoriji (Tashqi devor), Hoitul kabiri (Katta devor), Surul aʼzami (Ulugʻvor devor), Kanpir devor, Devori Kandi buzurg (Katta viloyatning devori), Devori Kandi dizak (Istehkomli viloyat devori) degan nomlar bilan atalgan. Oʻzbekistondagi qad. dehqonchilik vohalari atrofida Mudofaa devorlari bunyod qilishdan asosiy maqsad vohani koʻchmanchilarning hujumidan himoya qilish, shuningdek, vohadagi oʻtroq aholini chet el bosqinchilari istilosi va hukmronligi hamda mahalliy zoʻravonlarni ularga yordamlashib turgan koʻchmanchi qabilalardan ajratib, yakkalab qoʻyish, itoatkorlikda saqlash edi. Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekistondagi Mudofaa devorlari tarixini 3 davrga boʻlish mumkin: 1davr miloddan avvalgi 6—4-asr — milodiy 5—6-asrlar; 2davr 6-asrdan 8-asrgacha davom etgan; 3davr 8-asrning oxiri va 9-asrning boshlariga toʻgʻri keladi. Qad. Buxoro, Sugʻd, Usrushona vohalari atrofidagi devorlar oʻzaro tutashtirilib, alohida vohalarnigina emas, balki butun bir mamlakatni uragan yagona mudofaa tizimiga aylantirilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Adabiyot 
 Muham yedov H., Kddimiy mudofaa devorlari, T., 1961; Muhamedov H., Oʻzbekistonning qadimiy inshootlari tarixidan, T., 1961.
Mudofaa inshootlari

thumb|Buyuk Xitoy devori
thumb
Mudofaa inshootlari – oʻt ochish, jang maydonini kuzatish va qoʻshinlarni boshqarish, shaxsiy tarkib, jangovar texnika va transport vositalarini himoya qilish singari tadbirlar uchun moʻljallangan inshootlar. Mudofaa inshootlariga turli tipdagi okoyalar, transheyalar, oʻt ochish vositalari uchun maydonchalar, kuzatish punktlari, pana joylar, blindajlar, maxsus oʻqdori omborlari, aloqa yoʻllari va boshqa kiradi. Mudofaa inshootlari barpo qilish juda uzoq tarixga ega. Qadimda shahar yoki qoʻrgʻonlarni dushman hujumidan himoya qilish uchun mudofaa devorlari qurilgan, qoʻrgʻonlar atrofida chuqur xandaqlar qazilib, ular suv bilan toʻldirib qoʻyilgan. Qalʼa yoki qoʻrgʻon devorlarida oʻt ochish tuynuklari (shinaklar), burjlar boʻlgan. Hozirgi harbiy texnikaning taraqqiy etganligi natijasida Mudofaa inshootlari koʻpincha, temir-betondan quriladi. Shuning uchun ham zamonaviy Mudofaa inshootlari puxta niqoblanishi, ommaviy qirgʻin qurollaritsan himoya qilishga moʻljallangan boʻlishi kerak.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 

 Qalʼa
 Xandaq
 Transheya

 

 

Turkum:Mudofaa inshootlari
Mudofaa operatsiyasi

Mudofaa operatsiyasi - qoʻshin ning muayyan reja asosida oʻtkazadigan jangovar harakatlari. Maqsadi — oldindan tayyorlangan muhandislik inshootlariga joylashib, raketa-yadro, aviatsiya va artilleriya zarbalaridan foydalangan holda dushmanga katta talafot yetkazish, oʻz jangovar pozitsiyalarini saqlab qolish hamda hal qiluvchi qarshi hujumga oʻtish uchun qulay sharoit yaratishdir. Mudofaa operatsiyasi armiya, front (armiyalar guruhi), frontlar guruhi koʻlamida boʻladi. Mudofaa operatsiyasini muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun barcha mavjud qurollardan unumli foydalanish, tez-tez manyovr qilish talab etiladi. Puxta reja asosida oʻtkazilgan Mudofaa operatsiyasi dushmanga katta talafot yetkazadi, qoʻshinning qarshi hujumga oʻtishiga imkon yaratadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil