Kilawin

(shuningdek Kilawen deb ham yoziladi) – mayda toʻgʻralgan xom, grilda pishirilgan yoki qaynatilgan goʻshtdan – masalan, baliq, choʻchqa, echki, mol goʻshti yoki karabaodan tayyorlanadigan, sirka yoki tsitrus sharbatlarida marinad qilinadigan filippin taomi. U odatda aperitiv sifatida yoki alkogolli ichimliklar bilan birga gazak sifatida tortiladi. Ilokos mintaqasiga xos boʻlgan kilawin visaya va tagalog kinilawining ilokanocha ekvivalentidir, biroq kinilawdan farqli oʻlaroq, faqat xom goʻsht bilan cheklanmaydi.

 odatda yengil grilda qovurilgan echki goʻshtidan tayyorlanadigan va anʼanaviy tarzda odatda hayvon ichki aʼzolaridan olingan oʻt yoki ximusdan olinadigan achchiq modda papait bilan birga isteʼmol qilinadigan ilokano taomi kilawen a kaldíng (tagalogcha: kilawing kambing) bilan chambarchas bogʻliq.

Ilokano xalqi orasida kilawén soʻzi oʻtim­siz feʼl sifatida qoʻllanilib, oziq-ovqat tayyorlashning umumiy usulini anglatadi. Bu usulga xom, yengil pishirilgan, grilda qovurilgan, qaynatilgan yoki tuzlab/quritib saqlangan taomlar kiradi. Mazkur taomlar boshqa hududlarda odatda kinilaw deb tasniflanadi. Bunga qarama-qarshi ravishda, ilokano boʻlmagan filippinliklar orasida kilawén atamasi koʻpincha torroq maʼnoda qoʻllanilib, u sirka asosida tayyorlanadigan, adobo yoki paksiw uslubiga oʻxshash pishirilgan goʻsht taomlarini ifodalaydi.

 Etimologiyasi 
Kilawin (kilawén shaklida ham yoziladi) atamasi iloko tili (ilokano) dagi kiláw soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, u "xom yoki yengil pishirilgan goʻsht yoki baliqni isteʼmol qilish" degan maʼnoni anglatadi. -en qoʻshimchasi esa bajarilgan harakat yoki holatni bildiradi va "kilaw uslubida tayyorlangan", yaʼni sirka yoki sitrus sharbati bilan marinadlab, ziravorlangan va isteʼmol qilishga tayyor holat maʼnosini ifodalaydi.

Kilawin tilshunoslik va madaniy jihatdan Filippindagi turli etnolingvistik guruhlar taomlari bilan chambarchas bogʻliqdir. Jumladan, tagalog, kapampangan, sebuano va hiligaynon xalqlari orasida uchraydigan kinilaw, kilayen, kinilnat, kulao, kulawo hamda kelaguen kabi oʻxshash taomlar shular jumlasidandir. Ushbu taomlar Filippin oshxonasida qadimdan mavjud boʻlgan anʼanani aks ettiradi. Bu anʼanaga koʻra, yangi yoki yengil marinadlangan goʻsht va dengiz mahsulotlari isteʼmol qilinadi hamda ular odatda sirka yoki sitrus sharbatlari bilan saqlanadi yoki marinadlanadi.

 

Shimoliy Luzonda, ayniqsa ilokanolar orasida, xom, qaynatilgan, yengil grilda qovurilgan turli goʻshtlar, jumladan mol goʻshti, karabao, tovuq goʻshti, baliq, echki, choʻchqa (yoki yovvoyi choʻchqa), mollyuskalar va bugʻu goʻshti odatda kilawin yoki kilawen sifatida tayyorlanadi. Anʼanaviy ravishda bu goʻshtlar isteʼmoldan avval aynan sukang Iloko (qamish sirkasi)dan foydalanib tuzlab/quritib tayyorlangan. Hozirgi amaliyotda goʻshtlar koʻpincha yengil pishiriladi, odatda grilda qovuriladi, soʻngra sirkada marinad qilinadi.

Limon, dayap yoki kalamansi sharbati kabi sitrus sharbatlari koʻpincha sirkaga muqobil sifatida ishlatiladi. Taomning taʼmini boyitish uchun piyoz yoki shallot (kichik piyoz) bilan birga zanjabil ham koʻp qoʻshiladi. Achchiqroq qilish uchun murch yoki qalampir ham ishlatiladi. Bu xilma-xilliklar kilawin yoki kilawenning ilokano oshxonasidagi serqirra va doimiy mashhurligini namoyish etadi.

Ilokano kilawinining mashhur ga quyidagilar kiradi:

 Kilawin a Kalding – yengil grilda qovurilgan echki goʻshti yoki qoʻy goʻshti (echki) va terisidan tayyorlanib, sirka ichida marinad qilinadi hamda shallot, zanjabil, qalampir, tuz bilan ziravorlanadi.
 Kilawin a Ipon – yangi ipon (mayda kamsax yoki kichik baliqlar)dan tayyorlanib, sirka ichida marinad qilinadi va shallot, zanjabil, qalampir, tuz bilan ziravorlanadi.
 Kudil (Caliente) – qaynatilgan mol yoki karabao terisidan tayyorlanib, yumshatiladi, sirka ichida marinad qilinadi va shallot, zanjabil, qalampir, tuz bilan ziravorlanadi.
 Dinakdakan – sirka, shallot, zanjabil, qalampir, tuz va choʻchqa miyasi bilan ziravorlangan grilda qovurilgan choʻchqa goʻshti.
 Insarabasab – dinakdakanga oʻxshaydi, ammo choʻchqa miyasisiz.
 Ata-ata (Kappukan) – papait, shallot, zanjabil, qalampir va tuz bilan ziravorlangan xom yoki yarim xom mol yoki karabao goʻshti.

Kapampangan xalqi orasida toʻliq pishirilgan choʻchqa goʻshti, yurak, jigar va ichakdan tayyorlanadi. Kawiteda shunga oʻxshash taom toʻliq qaynatilgan choʻchqa quloqlaridan tayyorlanib, yoki , yoki qovurilgan tofu kubiklari bilan aralashtirilganda deb ataladi. Zamonaviy variantlarda bu taomga boshqa masalliqlarga qoʻshimcha ravishda soya sousi ham qoʻshiladi.

 Xavflar 
1960-yillarning oxirlarida gudjon baligʻidan tayyorlangan isteʼmoli 1 884 ta holat va 110 ta oʻlim qayd etilgan ichak kapillyariozi epidemiyasiga hissa qoʻshgan.

 

 
 Filippin taomlari lugʻati

Turkum:Ilokano taomlari
Turkum:Xom mol goʻshti taomlari
Turkum:Xom baliq salatlari
Turkum:Salatlar
Turkum:Pishmagan baliq taomlari
Turkum:Pishmagan goʻsht taomlari