Radioktiv fon

thumb|200x200px| Radiatsiya xavfi belgisi
Ionlashtiruvchi nurlanish (churqur maʼnosi bilan notoʻgʻri bir biriga ohshash - nurlanish) - fotonlar va boshqa elementar zarrachalar oqimi yoki ionlashtiruvchi moddalarga qodir boʻlgan atom yadrolari.

Ionlashtiruvchi nurlanish koʻrinadigan yorugʻlik va ultrabinafsha nurlanishni oʻz ichiga olmaydi, Tasodifiy hollarda moddani ionlashtirishi mumkin. Infraqizil nurlanish va radio diapazonlarning nurlanishi ionlashtiruvchi emas, chunki ularning energiyasi asosiy holatdagi atomlar va molekulalarni ionlash uchun etarli emasИонизирующие излучения и их измерения. Термины и понятия. М.: Стандартинформ, 2006.Нормы радиационной безопасности (НРБ-99/2009). Минздрав России, 2009.Обеспечение жизнедеятельности людей в чрезвычайных ситуациях. Выпуск 1: Чрезвычайные ситуации и их поражающие факторы. — СПб.: Образование; Российский государственный педагогический университет имени А. И. Герцена. — 1992..

 Hikoya 
Ionlashtiruvchi nurlanishning birinchi turi 1860-yillarda kashf etilgan katod nurlari (vakuum trubkasida yuqori kuchlanish bilan tezlashtirilgan elektronlar oqimi) edi. Keyin rentgen nurlari kashf qilindi (Wilhelm Roentgen, 1895). 1896-yilda Anri Bekkerel ionlashtiruvchi nurlanishning yana bir turini - uran tomonidan chiqariladigan, zich shaffof boʻlmagan moddadan oʻtuvchi va fotografik emulsiyani yorituvchi koʻrinmas nurlarni (zamonaviy terminologiyada - gamma nurlanish) kashf etdi. Radioaktivlik hodisasini keyingi tadqiqotlar natijasida maʼlum boʻldi (Ernest Ruterford, 1899) radioaktiv parchalanish natijasida bir qator xossalari, Asosan elektr zaryadi boʻyicha bir-biridan farq qiluvchi alfa, beta va gamma nurlar ajralib chiqadi.Keyinchalik, yadrolarning radioaktiv maydalanishi paytida yuzaga keladigan ionlashtiruvchi nurlanishning boshqa topildi: pozitronlar, konvertatsiya va Auger elektronlari, neytronlar, protonlar, boʻlinish qismlari klasterlar (klaster parchalanishi paytida chiqariladigan yorugʻlik yadrolari). Kosmik nurlar 1911-1912 yillarda kashf etilgan.
thumb|373x373px| Alfa nurlanish alfa zarralari oqimi - geliy-4 yadrolari. Radioaktiv parchalanish natijasida hosil bo'lgan alfa zarralarini qog'oz varag'i bilan osongina to'xtatish mumkin. Beta nurlanish - beta parchalanishidan kelib chiqadigan elektronlar oqimi; gacha energiyaga ega bo'lgan beta zarralaridan himoya qilish uchun qalinligi bir necha millimetr bo'lgan alyuminiy plastinka kifoya qiladi. Gamma nurlari juda ko'p kirib boradi, chunki ular zaryadga ega bo'lmagan yuqori energiyali fotonlardan iborat; og'ir elementlar ( qo'rg'oshin и T. d. ) bir necha sm qalinlikdagi qatlamda MeV fotonlarini yutish. Ionlashtiruvchi nurlanishning barcha ning kirib borish kuchi energiyaga bog'liq.

 Biologik taʼsir mexanizmlari 
thumb|1. Jismoniy bosqich. Radiatsiya energiyasini uzatish. 2. Fizikaviy-kimyoviy bosqich. Qo'zg'algan molekulalar o'rtasida ortiqcha energiyani qayta taqsimlash. 3. kimyoviy bosqich. Faol mahsulotlarning bir-biri bilan va atrofdagi molekulalar bilan o'zaro ta'siri.
+Yiliga millizievertda (mSv) ionlashtiruvchi nurlanishga insonning oʻrtacha yillik taʼsiri Radiatsiya manbai Dunyo AQSh Yaponiya Rossiya Izoh Havoning inhalatsiyasi 1.26 2.28 0,40 2.0 Asosan radondan, xonada gaz toʻplanishiga bogʻliq Oziq-ovqat va suv isteʼmoli 0,29 0,28 0,40 0,17 (40K), 0,133 (oziq-ovqat), 0,038 (suv) (K-40, S-14 va boshqalar. ) Erdan kelib chiqadigan radionuklidlarning tashqi taʼsiri 0,48 0,21 0,40 0,67 Tuproqqa va qurilish materiallariga bogʻliq kosmik nurlanish 0,39 0,33 0,30 0,339 Balandlikka bogʻliq Oraliq jami (tabiiy) 2.40 3.10 1.50 3.36 Muhim populyatsiyalar 10-20 mSv oladi Tibbiyot 0,60 3.00 2.30 0,62 Jahon ahamiyati radiatsiya terapiyasini oʻz ichiga olmaydi; AQSh qiymati asosan KT va yadroviy tibbiyotdir. Isteʼmol tovarlari — 0,13 — sigaretalar, havo sayohatlari, qurilish materiallari va boshqalar. d. Atmosfera yadroviy sinovlari 0,005 — 0,01 — 1963-yilda 0,11 mSv choʻqqisiga chiqdi va shundan beri pasayib bormoqda; test saytlari yonida yuqori daraja Professional taʼsir qilish 0,005 0,005 0,01 Dunyo boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkich ishchilar uchun atigi 0,7 mSv ni tashkil qiladi, bu asosan shaxtalardagi radon tufayli; Qoʻshma Shtatlar asosan tibbiyot va aviatsiya xodimlariga bogʻliq. Chernobil avariyasi 0,002 — 0,01 0,006 (14 ta hudud) 1986-yilda 0,04 mSv choʻqqisiga chiqdi va shundan beri pasayib bormoqda; stansiya yonidan yuqori darajada Yadro yoqilgʻi aylanishi 0,0002 0,001 Ob'ektlar yaqinida 0,02 mSv gacha; kasbiy taʼsirni oʻz ichiga olmaydi Boshqa — 0,003 Sanoat, xavfsizlik, tibbiyot, taʼlim va tadqiqot Oraliq jami (sunʼiy) 0,6 3.14 2.33General 3.00 6.24 3.83 3.98 yiliga millisievert

 Foydalanilgan 

 RMG 78-2005. Ionlashtiruvchi nurlanish va ularning o'lchovlari. Atamalar va tushunchalar. M.: Standartinform, 2006 yil.
 United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation. IONLASHTIRGAN NURLARNING I VA TAʼSIRLARI. Bosh Assambleyaga UNSCEAR 2000 hisoboti : Inglizcha . - 2000. — jild. I. - 654 p.
 Козлов В.Ф. Radiatsiya xavfsizligi boʻyicha qoʻllanma. - 4-nashr. — M. : Energoatomizdat, 1991 yil. - 352 Bilan. - ISBN 5-283-03063-6 .