When We Were Orphans

When We Were Orphans  – Nobel mukofoti sovrindori boʻlgan britaniyalik yozuvchi Kazuo Ishiguroning 2000-yilda nashr etilgan beshinchi romani. Asar odatda detektiv roman janriga yaqin deb tasniflanadi. When We Were Orphans 2000-yilgi Booker mukofoti uchun nomzodlar qisqa roʻyxatga kiritilgan.

 Syujeti 
Roman qahramoni va hikoyachisi – ingliz millatiga mansub Christopher Banks XX asr boshlarida Xitoydagi Shanxay xalqaro konsessiyasi hududida voyaga yetadi. U bolaligida koʻp vaqtini qoʻshni uyda yashovchi yapon doʻsti Akira bilan oʻynab oʻtkazadi. Christopher taxminan oʻn yoshga yetganida, Britaniya afyun savdosiga aloqador boʻlgan otasi sirli tarzda gʻoyib boʻladi. Oradan koʻp oʻtmay, otasining hamkori Philip („Uncle Philip“) xarid qilish bahonasida Christopherni shaharning gavjum qismiga olib borib, kutilmaganda tashlab ketadi. Uyiga qaytgan Christopher esa afyun savdosining ochiq tanqidchisi boʻlgan onasining ham yoʻqolganini aniqlaydi.

Shundan soʻng Christopher Angliyada, xolasining qaramogʻida yashay boshlaydi. U muntazam moddiy taʼminot olib turadi, bu esa uning maktabda va keyinchalik Kembrij universitetida taʼlim olishini taʼminlaydi. Voyaga yetgach, Christopher muvaffaqiyatli xususiy detektivga aylanadi, London jamiyatida tanilgan va ijtimoiy yigʻinlarda talabgir shaxs sifatida eʼtirof etiladi. U ijtimoiy mavqega intiluvchi Sarah Hemmings bilan murakkab munosabatlar oʻrnatadi, biroq hech qachon uylanmaydi; buning oʻrniga Jennifer ismli yetim qizni farzandlikka oladi.

1937-yilda Christopher Shanxayga qaytadi. Uning maqsadi – hayotidagi eng muhim ish, yaʼni ota-onasining yoʻqolishining tagiga yetish. U keksa bir detektiv yordamida ota-onasi saqlangan boʻlishi mumkin boʻlgan uy manzilini aniqlaydi. Biroq Ikkinchi Xitoy–Yaponiya urushi davom etayotgani sababli u yerga yetib borish nihoyatda xavfli va murakkab boʻladi. Christopher ota-onasining gʻoyib boʻlishiga aloqador, deb hisoblagan Yellow Snake laqabli shaxs bilan uchrashishga urinadi, ammo bunga muvaffaq boʻla olmaydi.

Vaqt oʻtishi bilan Christopherning xotirasi tobora ishonchsiz tus ola boshlaydi, haqiqat va xayol oʻrtasidagi chegaralar esa asta-sekin yoʻqoladi. U mazkur ishni hal qilsa, qandaydir nomaʼlum global falokatning oldi olinadi, degan eʼtiqodga qatʼiy ishonib qoladi.

Sarah bu paytga kelib Shanxayda yashayotgan edi. U turmushidan baxtli boʻlmaydi. Shuning uchun, Christopherga birga qochib ketishni taklif qiladi. Barcha tayyorgarlik ishlarini aynan Sarah amalga oshiradi va ular yashirin joyda uchrashishga kelishib olishadi. Uchrashuv chogʻida Christopher „bir zumga chiqib kelishi“ kerakligini aytadi va Sarahni kutib qoldirib, yolgʻiz oʻzi ota-onasiga aloqador deb hisoblagan uyni topish yoʻlidagi shaxsiy izlanishiga otlanadi. Garchi yoʻqolish voqealari chorak asr avval sodir boʻlgan boʻlsa-da, Christopher ota-onasi hanuz oʻsha yerda boʻlishiga qatʼiy ishonadi va ular bilan bogʻliq haqiqatni topishdan muhimroq hech narsa yoʻq, deb hisoblaydi. U barcha ogohlantirishlarni eʼtiborsiz qoldirib, urush girdobidagi bir politsiya boʻlinmasida xizmat qilayotgan xitoylik qoʻmondonni oʻziga yoʻl boshlovchi boʻlishga koʻndiradi. Biroq qoʻmondon yapon askarlari tomonidan oʻlim xavfi yaqinlashayotganini anglab, bundan buyon davom etishdan bosh tortadi. Shunda Christopher yolgʻiz davom etishini aytadi va agar ota-onasining qutqarilishi munosabati bilan boʻladigan rasmiy marosimda omma oldida nutq soʻzlasa, endi mazkur qoʻmondonning ismini ijobiy maʼnoda tilga olish niyatida emasligini bildiradi.

Yoʻl davomida Christopher yarador bir yapon askariga duch keladi va uni bolalikdagi doʻsti Akira deb oʻylaydi. Ular birgalikda manzilga yetib borishadi, biroq u yerda Christopherning ota-onasi yoʻq boʻlib chiqadi. Oradan koʻp oʻtmay, yapon askarlari ularni qoʻlga oladi. Harbiy harakatlarda ishtirok etmagan shaxs sifatida Christopher asirlikda nisbatan yaxshi munosabat koʻradi va keyinchalik Britaniya konsulligiga topshirilib, ozod etiladi.

Nihoyat, Christopher Yellow Snake bilan uchrashish imkoniga ega boʻladi va bu shaxs aslida Philip ekani maʼlum boʻladi. Philip Christopherga otasi sevgilisi bilan Hong Kongga qochib ketganini, bir necha hafta oʻtgach esa onasi xitoylik harbiy yetakchi Wang Kuni haqorat qilgani sababli qoʻlga olinib, ushbu sarkardaning kanizagiga aylantirilganini aytib beradi. Philip bu oʻgʻirlashdan xabardor boʻlganini, biroq uni toʻxtatishga ojiz qolganini tan oladi. Shunga qaramay, u Christopherni himoya qilish maqsadida oʻgʻirlik sodir boʻlgan paytda uning u yerda boʻlmasligini taʼminlagan. Bundan tashqari, u Wang Ku bilan kelishuvga erishib, bola uchun muntazam nafaqa toʻlanishini tashkil qilgan.

 Qabul qilinishi 
Booker mukofotiga nomzodlar roʻyxatiga kiritilganiga qaramay, When We Were Orphans romani ayrim sharhlovchilar tomonidan mazmuni yuzaki deb baholangan. Kazuo Ishiguro esa bu asar haqida: „Bu mening eng yaxshi kitobim emas“, deb taʼkidlagan.

 

 
 Ishiguro takes a literary approach to the detective novel. Interview by Alden Mudge.
 Lynn I. Miller: Kazuo Ishiguro – When we were orphans.
 Brian H. Finney: Figuring the Real: Ishiguro's When we Were Orphans. 2001. 

Turkum:Kazuo Ishiguro romanlari
Turkum:Syujeti Xitoyda kechadigan romanlar