Veb qidiruv tizimi

Veb qidiruv tizimi - foydalanuvchi soʻroviga javoban veb-sahifalarga giper va Internetdagi boshqa tegishli maʼlumotlarni taqdim qiluvchi dasturiy tizimdir. Foydalanuvchi veb-brauzer yoki mobil ilova ichida soʻrovni kiritadi va qidiruv natijalari koʻpincha matnli xulosalar va rasmlar bilan birga giper roʻyxati boʻladi. Foydalanuvchilar, qidiruvni rasmlar, videolar yoki yangiliklar kabi maʼlum turdagi natijalar bilan cheklash imkoniyatiga ega.

thumb|right|Baʼzi tizimlar foydalanuvchi qidiruv maydoniga kiritayotganda soʻrovlarni taklif qiladi.

Qidiruv provayderi uchun uning mexanizmi butun dunyo boʻylab koʻplab maʼlumotlar markazlarini qamrab oladigan taqsimlangan hisoblash tizimining bir qismidir. Mexanizmning soʻrovga javob tezligi va aniqligi avtomatlashtirilgan veb-brauzerlar tomonidan doimiy ravishda yangilanadigan murakkab indekslash tizimiga asoslanadi. Bunga veb-serverlarda saqlangan fayllar va maʼlumotlar bazalari maʼlumotlarini ishlab chiqarish kiradi.

1990-yillarda Internet paydo boʻlganidan beri koʻplab qidiruv tizimlari ishlab chiqildi, lekin Google Search 2000-yillarda dominant boʻldi va shunday boʻlib qoldi. Hozirda u 91% global bozor ulushiga ega.

Baʼzi qidiruv tizimlari yangiliklar guruhlari, maʼlumotlar bazalari yoki ochiq kataloglarda mavjud boʻlgan maʼlumotlarni ham ishlab chiqaradi. Inson muharrirlari tomonidan yuritiladigan veb-kataloglardan farqli oʻlaroq, qidiruv tizimlari algoritmik ishlaydi yoki algoritmik va inson maʼlumotlarining aralashmasi sifatida ishlaydi.

 Tarixi 
+ Veb qidiruv solnomasi (toʻliq roʻyxati) Yil Tizim Hozirgi holati1993W3CatalogALIWEBJumpStationWWW Worm1994WebCrawlerGo.com, Disneyga yoʻnaltiradiLycosInfoseek, Disneyga yoʻnaltiradi1995Yahoo! Search, Yahoo! Directory uchun ichki qidiruv funksiyasiDaumSearch.chMagellanExciteMetaCrawlerAltaVista, 2003-yilda Yahoo! tomonidan sotib olingan. 2013-yildan boshlab Yahoo! Deb yuritiladi1996RankDex, 2000-yilda Baidu kompaniyasiga kiritilganDogpileHotBotAsk Jeeves (ask.com)1997AOL NetFind (1999-yildan beri AOL Search)goo.ne.jpNorthern LightYandex1998GoogleIxquickStartpage.com sifatida MSN Search (Bing)empas (NATE bilan birlashtirilgan)1999AlltheWebGenieKnows, Yellowee sifatida rebrend qilingan (justlocalbusiness.com)NaverTeoma (Ask.com)2000BaiduExaleadGigablast2001Kartoo2003Info.com2004A9.comClusty (DuckDuckGo)MojeekSogou2005SearchMeKidzSearch, Google Search2006Soso, Sogou bilan birlashtirilganQuaeroSearch.comChaChaAsk.comLive Search Bing, MSN Search sifatida rebrend qilingan2007wikiseekSprooseWikia SearchBlackle.com, Google Search2008Powerset (Bingʻga yoʻnaltiradi)PicollatorViewziBoogamiLeapFishForestle (Ecosiaʼga yoʻnaltiradi)DuckDuckGoTinEye2009Bing, Live Search sifatida rebrend qilinganYebolScout (Goby)NATEEcosiaStartpage.com, Ixquick2010Blekko, IBM`ga sotilganCuilYandex (inglizcha)Parsijoo2011YaCy, P2P2012Volunia2013Qwant2014Egerin, Kurdish / SoraniSwisscowsSearx2015YoozCliqz2016Kiddle, Google Search2017Presearch2018Kagi2020Petal2021Brave SearchQueyeYou.com
 1990-yillargacha 
1945-yilda Vannevar Bush foydalanuvchiga bir stolda katta hajmdagi maʼlumotlarga kirish imkonini beradigan axborot qidirish tizimini tasvirlab berdi va buni memeks deb nomladi. Bush The Atlantic Monthly jurnalida chop etilgan „Biz oʻylagandek“ sarlavhali maqolasida tizimni tasvirlab bergan. Memeks foydalanuvchiga ilmiy ishlarning doimiy oʻsib borayotgan markazlashtirilgan indekslarida maʼlumotni topishning tobora ortib borayotgan qiyinchiliklarini yengish qobiliyatini berish uchun moʻljallangan edi. Vannevar Bush zamonaviy giperga oʻxshash bogʻlangan izohli tadqiqot kutubxonalarini nazarda tutgan.

Havola tahlili oxir-oqibat Hyper Search va PageRank kabi algoritmlar orqali qidiruv tizimlarining muhim tarkibiy qismiga aylandi.

 1990-yillar: Qidiruv tizimlarining paydo boʻlishi 
Birinchi internet qidiruv tizimlari 1990-yil dekabrida Internet debyutidan oldin paydo boʻlgan: WHOIS foydalanuvchi qidiruvi 1982-yilga borib taqaladi va Knowbot Information Service koʻp tarmoqli foydalanuvchi qidiruvi birinchi marta 1989-yilda amalga oshirilgan. Kontent fayllarini, yaʼni FTP fayllarini qidiradigan birinchi yaxshi hujjatlashtirilgan qidiruv tizimi Archie boʻlib, u 1990-yil 10-sentyabrda debyut qilgan.

 

Turkum:Internet terminologiyasi
Turkum:Internet
Turkum:Texnologiya