Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Falaq surasi

Falaq surasi (nomining maʼnosi — ) — Qurʼonning -surasi. suralardan biri, oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.
thumb|right|اَلْفَلَق
 Asosiy maʼnosi 
 № Arabchasi Maʼnosi بِسۡمِ ٱللهِ ٱلرَّحۡمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِMehribon va rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman). 1 قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ (Ey, Muhammad,) ayting: "Panoh tilab iltijo qilurman tong Parvardigoriga, 2 مِن شَرِّ مَا خَلَقَ yaratgan narsalari yovuzligidan, 3 وَمِن شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ zulmatga choʻmgan tun yovuzligidan, 4 وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ tugunchalarga dam uruvchi ayollar yovuzligidan 5 وَمِن شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ hamda hasadchining hasadi yovuzligidan".

 

FALAQ SURASI
Carl Linnaeus

Carl Linnaeus (shved tilidagi asl ismi Carl Nilsson Linnæus, 23-may, 1707 – 10-yanvar, 1778) — binominal nomenklaturaga asos solgan shved botanigi, zoologi va shifokori boʻlgan. U zamonaviy taksonomiya va ekologiyaning otasi deb ataladi. Uning ishlarining asosiy qismi lotin tilida yozilgan boʻlib, lotinchada uning ismi deya, 1761-yildan soʻng Carolus a Linné deb yozilgan.

LINNEY (Linne, Linnaeus) Karl (1707.23.5, Rosxult - 1778.10.1, Upsala) — shved tabiatshunosi. Shvetsiya Fanlar akademiyasi akademik va uning birinchi prezidenta (1739-yildan), Parij Fanlar akademiyasi akademik (1762-yildan). Lund va Upsala universitetlarida oʻqigan, Upsala universiteti professor (1741-yildan). Oʻsimlik va hayvonlarning zamonaviy sistematikasiga asos solgan, binar nomenklaturani fanga kiritgan. Linnaeus turni ikki nom, yaʼni tur va urugʻ (turkum) nomi bilan atashni taklif etgan; sinf, turkum (tartib), urugʻ (turkum), tur va variatsiya tushun-chalarini anikdab bergan. Linnaeus 1500 oʻsimlik ni tavsiflab berdi. Oʻsimliklarni 24 sinf, hayvonlarni 6 sinf (sut emizuvchilar, qushlar, amfibiyalar, baliklar, chuvalchanglar va hasharotlar)ga ajratadi. Amfibiyalarga suvda va quruqlikda yashovchilar hamda sudralib yuruvchilarni kiritadi. Odamni hayvonlar sistemasi (sut emizuvchilar sinfi, primatlar turkumi)ga kiritish oʻsha davrda hukmron boʻlgan dunyoqarashlarga zid edi. Linnaeus sistemasi kup xususiyatlarga kura, sunʼiy bulsa ham oʻz davrida katta ijobiy ahamiyat kasb etdi. U 10000 dan ortiq usimlik, 4200 dan ortiq hayvon ni tavsiflab berdi. Linnaeus tibbiyot, oʻsimliklarning iqlimga moslanishk va boshqa masalalarga bagʻishlangan bir qancha asarlar yaratdi. Upsala shahrida Gʻarbiy Yevropada eng yaxshi hisoblangan botanika bogini tashkil etdi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muborak

Muborak — Oʻzbekiston respublikasining Qashqadaryo viloyatida joylashgan shahar. Muborak muhim gaz va neft shahridir. Shahar Muborak tumanining markazi hisoblanadi. Muborak shahri Qashqadaryo viloyatining markazi Qarshi shahridan 78 km masofada joylashgan.

 Tarixi 
Muborak 1974-yildan beri shahar hisoblanib keladi. Baʼzi mahalliy rivoyatlarga koʻra, „Muborak“ nomi Imom Buxoriyning ustozlaridan biri deb sanalgan Abdulloh ibn Muborak al-Marvaziyga atab barpo qilingan „Xoʻjamuborak“ qishlogʻi nomidan olingan.

 
Muborakning aholisi 31 455 kishidir. 2002-yil aholi soni 28 300 kishi boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil Muborakda asosan oʻzbeklar yashaydi. Shuningdek, tojik, rus, turkman, ukrain, ozarbayjon va boshqa millat vakillari ham bor.

 Iqtisodi 
Muborak muhim gaz va neft shahridir. Muborak yaqinida Muborak gazkondensat koni joylashgan.

 Madaniyati 
Muborakda tuman hokimiyati binosi, gazni qayta ishlash zavodi, „Muborakneftgaz“ korxonasi, bosmaxona, toʻrt avtokorxona, oʻn qurilish taʼmirlash korxonasi, dehqon bozori, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor. Umumiy taʼlim maktablari, maktabgacha tarbiya muassasalari, sanoat kasb-hunar, tibbiyot, pedagogika-iqtisodiyot kollejlari, kasb-hunar maktabi, telemarkaz, kutubxona, klub, stadion, yoshlar sport majmuasi, tennis korti, madaniyat va istirohat bogʻi, markaziy kasalxona va boshqa tibbiy muassasalar mavjud. Shaharda suv bilan davolash fizioterapiya shifoxonalari faoliyat koʻrsatadi.

 Transporti 
Muborak Qarshi—Buxoro temir yoʻlidagi stansiyadir. U yerga Kitob—Qarshi—Buxoro poyezdi qatnaydi. Shuningdek Muborakdan Koson, Qarshi, Buxoro yoʻnalishlari boʻyicha avtobuslar qatnaydi.

 

 
 Mashʼal futbol jamoasining rasmiy sayti 

 
Turkum:Muborak tumani aholi punktlari
Soxta fan

Soxta fan fan deb beriluvchi, biroq ilmiy metod bilan tekshirila olmaydigan, ilmiy dalillari yoʻq yoki boshqa ilmiy mavqeʼi mavjud boʻlmagan ishonch yoki iddaolar toʻplamidir. Soxta fan noaniq, oshirib yuborilgan yoki tasdiqlanmas iddaolar, taraflilik, boshqa mutaxassislar uchun yopiqlik, ratsional nazariyalar tizimi yoʻqligi bilan xarakterlanadi.

Biror soha, amaliyot yoki bilimlar toʻplami jamiyat normalariga binoan ravishda fan yoki ilmiy tadqiqot deb iddao etilsa-yu, ammo ilmiy mezonlarni ochiqlikcha qanoatlantirmasa, unga soxta fan, deyiladi. Fan vahiy, teologiya yoki spiritualizmdan fizik olamga empirik tadqiqot va tekshiruvlar orqali boqishi bilan farqlanadi. Ommabop fandagi baʼzi qarashlar fan kriteriylariga mos kelmaydi. Ommabop fan omma nigohida soxta va haqiqiy fan orasidagi chegarani xiralashtirishi va qisman ilmiy taxayyulotdan iborat boʻlishi mumkin. Soxta ilmiy qarashlar shunchalik keng tarqalganki, ularga hatto baʼzi oʻqituvchi va muxbirlar ham ishonishadi.

Haqiqiy va soxta fan orasida chegara chizish etik, siyosiy, falsafiy va ilmiy muammodir. Fanni soxta fandan ajratish tibbiyot, sud ekspertizasi, ekologik siyosat va taʼlimda juda muhimdirScience and Pseudo-Science — The purpose of demarcation. Astrologiya, tabiblik va okkultizmda taqdim etiladigan iddaolarning ilmiy yoki emasligini farqlay olish taʼlim va ilmiy savodxonlikka bogʻliq.

„Soxta fan“ iborasi koʻpincha haqoratomuz hisoblanadi, chunki u fan deb beriluvchi biror bilimni xato yoki hatto yolgʻon, deyish bilan barobardir. Shuning uchun soxta fan bilan shugʻullanuvchilar oʻz sohalarini bunday nomlashga qarshi chiqishadi.
Ixlos surasi

thumb|Ixlos surasi
Ixlos surasi (nomining maʼnosi — ) — Qurʼonning -surasi. suralardan biri, oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

 Asosiy maʼnosi 
 № Arabchasi Maʼnosi بِسۡمِ ٱللهِ ٱلرَّحۡمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman). 1 قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ (Ey, Muhammad,) ayting: "U Alloh yagonadir. 2 اللَّهُ الصَّمَدُ Alloh behojat, (lekin) hojatbarordir. 3 لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ U tugʻmagan va tugʻilmagan ham. 4 وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ Shuningdek, Unga biror tengqur ham yoʻqdir".

 

 
IXLOS SURASI
Kahf surasi

thumb|Kahf surasi
Kahf surasi (nomining maʼnosi — ) — Qurʼonning -surasi. suralardan biri, oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

 Asosiy maʼnosi 
Surada kishilarning Alloh taologa boʻlgan iymon-eʼtiqodlarini mustahkamlash uchun eng goʻzal, ibratli qissalardan uchtasi soʻylab beriladi. 
 
Ulardan birinchisi "As'hobul-Kahf" qissasi boʻlib, unda zolim hokim istibdodidan din-u iymonlarini saqlab qolish uchun oʻz jonlarini fido qilgan yigitlarning bir kahfga - gʻorga panoh tortib kirishib, u joyda uch yuz yil qolib ketishgani haqida hikoya qilinadi. Suraning "Kahf" — "Gʻor" deb nomlanishiga sabab ham shudir. 
 
Ikkinchi qissa Muso va Xizr paygʻambarlar qissalaridirki, unda Muso alayhissalomning ilm yoʻlidagi xokisorliklari, Xizir alayhissalomning boshqa paygʻambarlarga berilmagan gʻoyibdan ogohlik neʼmatiga muyassar boʻlganliklari toʻgʻrisidagi lavhalar ilohiy qalam bilan bayon etiladi. Uchinchi qissada Alloh taoloning marhamati bilan butun dunyoni oʻz hukmida tutish sharafiga noil boʻlgan, adolat va taqvoda benazir buyuk shoh Zulqarnayn, u kishining fath-yurishlari xususida soʻz yuritiladi. 
 
Yana bu suradan mol-u davlat gʻururlanishga arzimaydigan narsalar ekani, umuman bu hayoti dunyo oʻtkinchi – bebaqoligi haqida aytilgan bir qancha ibratli misollar ham joy olgandir.
Maryam surasi

Maryam surasi  — Qurʼoni Karimning 19-surasi. Makkada nozil boʻlgan, 98 oyatdan iborat.

 Asosiy maʼnosi 
Bu surada ham bir qancha paygʻambarlar qissalari zikr qilinadi. Dastlab Zakariyo va uning keksalik chogʻida koʻrgan farzandi Yahyo haqida soʻzlanib, soʻngra eng ajib va gʻarib qissa — Maryam va uning beota dunyoga kelgan va beshikda yotgan chogʻidayoq tilga kirib, oʻzining kimligini aytgan farzandi Isoning qissasi hikoya qilinadi va Yaratgan nazdida bu oson ish ekanligi taʼkidlanadi. Suraning "Maryam" deb nomlanishiga ham sabab shudir.

Yana bu surada Alloh taoloning paygʻambarlaridan Ibrohim, Is'hoq, Yaʼqub, Muso, Horun, Ismoil, Idris va Nuhlarning nomlari ham zikr qilinib, ularning barchalari bir zanjirning halqalari ekanliklari, yaʼni Yagona Allohning diniga daʼvat etganliklari yana bir bor eslatib oʻtiladi.

Shuningdek, bu surada qiyomatning ayrim manzaralari, u kunning dahshatlari — jahannamga tashlanishlarini kutib, tiz choʻkib turgan kofirlarning ahvoli ilohiy qalam bilan chizib beriladi. Lekin U zotning yolgʻiz Allohga bandalik qiladigan kishilarga bu dunyoda ham, u dunyoda ham rahm-shafqatli ekanligi taʼkidlanib, suraning bir necha oʻrinlarida Alloh kalimasining oʻrniga "Rahmon" - "Mehribon" soʻzi qoʻllanadi.

Sura nihoyasida Alloh taoloning farzand va sherikdan pok — tengi yoʻq zot ekani yana bir karra uqtirib oʻtiladi.

 

MARYAM SURASI
Toha surasi

Toha surasi (nomining maʼnosi — ) — Qurʼonning -surasi. suralardan biri, oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

 Asosiy mavzusi 
Bu sura Muhammad alayhissalomga xitob qilish bilan boshlanib, u zotga bor mavjudotning Hojasi tomonidan ingan Qur'oni Karimning Allohdan qoʻrqadigan kishilar uchun bir pand-nasihat ekani va Yaratganning eng maxfiy narsalardan ham ogoh boʻlgan zot ekanligi bayon qilinadi. Bu surada Alloh taolo Oʻzining soʻnggi paygʻambariga undan avval oʻtgan salaflari uchun ham Haq yoʻliga daʼvat qilish oson boʻlmaganini eslatib, suraning asosini tashkil etadigan Muso va Horun paygʻambarlarning qissasini batafsil bayon qiladi. Unda Muso alayhissalomning qay holatda paygʻambar boʻlganlari va u zotga Tangri taolo tomonidan qanday moʻjizalar ato etilgani; Muso bilan zolim Firʼavn oʻrtasidagi mujodala; Muso bilan sehrgarlar oʻrtasida boʻlib oʻtgan muboraza-musobaqa; nihoyat Firʼavn va uning lashkarlari qanday halok boʻlganlari va boshqa voqea-hodisalar haqida hikoya qilinadi. 
 
Yana bu surada barcha jonzot hisob-kitob uchun jamlanadigan qiyomat kunida ovozlar ham Rahmonga taʼzim qilishlari va faqat pichirlashlargina quloqqa chalinishi kabi qiyomat manzaralari ham tasvirlab oʻtiladi hamda Haq yoʻlidan toymagan kishilar oʻzlariga vaʼda qilingan jannatlarga kiritilib, kofirlar esa jahannamga tashlanishlari haqida xabar beriladi. Sura paygʻambar alayhissalomga ayrim ilohiy yoʻl-yoʻriqlar koʻrsatish bilan nihoyalanadi. 
 
Bu suraning nima sababdan "Toha" deb nomlangani xususida turli rivoyatlar mavjuddir. Ularning aksarida "Toha" — paygʻambar alayhissalomning ismlaridan biridir, deyiladi.

 

TOHA SURASI
Anbiyo surasi

Anbiyo surasi (nomining maʼnosi — ) — Qurʼonning -surasi. suralardan biri, oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

 Asosiy mavzusi 
Sura qiyomat soati yaqinlashib qolgani, odamlar esa u Kundagi hisob-kitobga hozirlanib, yaxshi amallar qilish oʻrniga gʻaflat uyqusiga gʻarq ekanliklari haqida xabar berish bilan boshlanadi. Soʻng oʻquvchi eʼtibori koinotdagi har bir mavjudotning oʻta nozik va aniq oʻlchov bilan yaratilib, yakka-yu yolgʻiz Yaratgan tomonidan boshqarib turilishiga qaratiladi va yer-u osmonda Allohdan oʻzga yana biron iloh boʻlsa, u oʻlchov va tartibga putur yetib, borliq buzilib ketishi aniq ekanligi taʼkidlanadi. 
 
Bu surada Ibrohim paygʻambar va u zot bilan butparastlar oʻrtasida boʻlib oʻtgan mojarolar xususida batafsil hikoya qilinib, oʻzini oʻzi himoya qilishga ojiz boʻlgan jonsiz but-sanamlar birovga yordam qilishi yoki ziyon yetkazishi amrimahol ekanligi uqtiriladi. 
 
Yana bu surada Alloh taoloning paygʻambarlaridan Is'hoq, Yaʼqub, Lut, Nuh, Dovud, Sulaymon, Ayyub, Ismoil, Idris, Zulkifl, Zunnun, Zakariyyo va Iso alayhissalomlar toʻgʻrisida ham xabarlar vorid boʻlganki, suraning "Anbiyo" — "Paygʻambarlar" deb nomlanishiga ham bois shudir. 
 
Suraning nihoyasida Alloh taoloning soʻnggi paygʻambari hazrati Muhammad sollallohu alayhi vasallamning barcha olamga Allohning rahmat-marhamati boʻlib kelganlari zikr qilinadi.

 

ANBIYO SURASI
Kelinlar qoʻzgʻoloni (film)

„Kelinlar qoʻzgʻoloni“  — taniqli oʻzbek rejissori Melis Abzalov 1984-yil yaratgan kinokomediya. Komediya Said Ahmadning shu nomli asari asosida olingan. „Kelinlar qoʻzgʻoloni“ sovet davrida olingan eng yaxshi oʻzbek kinokomediyalaridan biri hisoblanadi. Melis Abzalov 1982-yil yaratgan „Suyunchi“ filmidagi kabi „Kelinlar qoʻzgʻoloni“da ham qattiqqoʻl buvi haqida soʻz boradi.

 Syujeti 
Farmon bibi (Tursunxon Jaʼfarova ijro etgan) mehribon, ammo juda qattiqqoʻl ona boʻlib, oʻzining yetti oʻgʻli va ularning oilalari bilan bir hovlida yashaydi. Eng kenja oʻgʻliga tushgan kelin Nigora Farmon bibiga qarshi „qoʻzgʻolon“ koʻtaradi, boshqa kelinlar esa uni qoʻllab-quvvatlaydi. Farmon bibi kelinlariga yon berishga va ularning talablarini bajarishga majbur boʻladi.

Rollarda

 

 
 

Turkum:Oʻzbekfilm kinostudiyasi filmlari
Turkum:1984-yil filmlari
Turkum:Melis Abzalov filmlari
Viswanathan Anand

Anand Vishvanatan (tam. விசுவநாதன் ஆனந்த்; 11-dekabr 1969-yilda tugʻilgan) hind shaxmatchisi, xalqaro grossmeysteri va joriy jahon chempionidir. Anand Jahon Shaxmat Chempionatida besh marta yutgan (2000, 2007, 2008, 2010, 2012), 2007-yildan beri chempionlikni ushlab kelmoqda.

Anand Hindistonning birinchi grossmeysteridirMore questions than answers, research.ibm.com. 2007-yili unga Hindistonning ikkinchi eng yuqori mukofoti Padma Vibhushan berildi va u bunday mukofot olgan ilk sportchi boʻldi.

Anand koʻp qirrali shaxmatchi — u turnir, match, tez shaxmat va nokautli musobaqalarda jahon chempionidir.

2012-yilgi jahon chempionatida u isroillik Boris Gelfandni yengib, chempionlikni saqlab qoldi.
 

 
 Vishvanatan Anand Twitteri

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Shaxmat grossmeysterlari
Turkum:Shaxmat olimpiadasi ishtirokchilari
Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar
Turkum:Hindiston shaxmatchilari
Turkum:Hindistonda tugʻilganlar
Shaxmat boʻyicha jahon chempionati

right|thumb|240px| Jahon Chempioni 2000-2002/2007-2013 Vishvanatan Anand.
Jahon Shaxmat Chempionati shaxmat oʻyinini jahonda kim eng yaxshi oʻynashini aniqlash uchun tashkillashtirilgan musobaqadir. Istalgan yosh va jinsdagi odamlar unda qatnasha oladi.

Birinchi rasmiy shaxmat chempionati 1886-yili Wilhelm Steinitz va Johann Zukertort orasida boʻlib oʻtgan. 1886 dan 1946-yilgacha qoidalarni chempion oʻrnatardi. 1948 dan 1993-yilgacha chempionat FIDE jahon shaxmat federatsiyasi tomonidan boshqarilgan. 1993-yili oʻsha paytdagi chempion Garri Kasparov FIDEdan chiqib, alohida chempionat yaratdi. Bu ahvol 2006-yilgacha davom etib keldi, keyin chempionliklar birlashdi.

Hozirgi jahon chempioni Dommaraju Gukeshdir. U 2024-yildan beri shu unvonni saqlab kelmoqda.

 Jahon chempionlari Jahon chempionlari 
 Yillar Chempion 1948 - 1957 Mixail Botvinnik 1957 - 1958 Vasiliy Smislov 1958 - 1960 Mixail Botvinnik 1960 - 1961 Mixail Tal 1961 - 1963 Mixail Botvinnik 1963 - 1969 Tigran Petrosyan 1969 - 1972 Boris Spasskiy 1972 - 1975 Robert Fisher 1975 - 1985 Anatoliy Karpov 1985 - 1993 Garri Kasparov 1993 - 1999 Anatoliy Karpov 1999 - 2000 Aleksandr Xalifman 2000 - 2002 Vishvanatan Anand 2002 - 2004 Ruslan Ponomaryov 2004 - 2005 Rustam Qosimjonov 2005 - 2006 Veselin Topalov 2006 - 2007 Vladimir Kramnik 2007 - 2013 Vishvanatan Anand 2013 - 2023 Magnus Karlsen 2023 - 2024 Ding Liren 2024 - ...... Dommaraju Gukesh 

 Ayollar 0'rtasidagi jahon chempionlari 
 Yillar Chempion 1927 - 1944 Vera Menchik -- 1950 - 1953 Lyudmila Rudenko 1953 - 1956 Elisaveta Bykova 1956 - 1958 Olga Rubtsova 1958 - 1962 Elisaveta Bykova 1962 - 1978 Nona Gaprindashvili 1978 - 1991 Maia Chiburdanidze 1991 - 1996 Xie Jun 1996 - 1999 Syuzan Polgar 1999 - 2001 Xie Jun 

 
 FIDE sayti
 

Turkum:Shaxmat
Boris Gelfand

Boris Abramovich Gelfand (; 24-iyun 1968-yili tugʻilgan) kelib chiqishi belarus boʻlgan isroillik shaxmatchi, grossmeysterdir. 2011-yili Nomzodlar Turnirini yengib, 2012-yili jahon chempioni Vishvanatan Anand bilan matchga chiqdi. Match 6-6 hisobda durang ketayotgan edi, lekin Gelfand tez pleyoffda yutqazdi.Israeli grandmaster Gelfand loses World Chess Championship

 
 Boris Gelfand profili

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Shaxmat grossmeysterlari
Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar
Turkum:SSSRda tugʻilganlar
Turkum:Isroil shaxmatchilari
Maftuningman

„Maftuningman“  — taniqli oʻzbek rejissori Yoʻldosh Aʼzamov 1958-yil yaratgan oq-qora kinotasmaga olingan musiqiy kinokomediya. Film birinchi oʻzbek kinokomediyasi boʻlib, eng sara oʻzbek filmlaridan biri hisoblanadi. Filmda oʻzbek madaniyatining qiziqarli jihatlari hamda sovet kolxozlaridagi hayot tasvirlangan.

 Syujeti 
„Maftuningman“ filmida ikki kinochining shu nomli musiqiy film olish uchun aktyor va aktrisa izlashi tasvirlangan. Kinochilarning biri Oʻzbek SSRning turli qismlariga borib aktyor qidiradi. Qayerga bormasin, juda ham isteʼdodli kishilarni uchratadi, mamlakatning boshqa hududlaridagi talantli odamlar haqida eshitadi. „Maftuningman“ filmiga aktyorlar haqiqatan ham shu yoʻsinda tanlangan.

 Ashulalar 
„Maftuningman“ filmida aytilgan barcha qoʻshiqlar koʻpchilikka maʼqul keldi va hozirgi kunda ham oʻzbeklar bu qoʻshiqlarni sevib tinglaydi. Koʻpchilik filmda aytilgan qoʻshiqlarni yoddan biladi. Filmda aytilgan „Doʻppi tikdim“ (Turob Toʻla qalamiga mansub), „Goʻzal Toshkent“, „Maftun boʻldim“ va „Sartarosh“ kabi ashulalar xalqning sevimli qoʻshiqlariga aylangan.

 

Turkum:Oʻzbekiston filmlari
Turkum:1958-yil filmlari
Turkum:Yoʻldosh Aʼzamov filmlari
Louis Pasteur

Lui Paster (fransuzcha: Louis Pasteur; 27-dekabr, 1822 – 28-sentabr, 1895) – fransuz kimyogari va mikrobiologi, hozirgi zamon mikrobiologiyasi va immunologiyasi asoschilaridan biri. Parij Fanlar akademiyasi (1862) va Fransiya tibbiyot akademiyasi (1873), Fransiya akademiyasi (1886) akademik Strasburg universiteti (1849), Lill universiteti (1854), Oliy normal maktab (1857) va Parij universiteti (1867) professor 1888-yil Parijda xususiy mikrobiologiya ilmiy tadqiqot institutini (Paster instituti) tashkil qiladi va boshqaradi.

Paster spirtli (1860), sut kislotali va yogʻ kislotali (1861) bijgʻishlar mikroblarning ferment ishlab chiqarish faoliyati sa-babli vujudga kelishini, kislorodsiz sharoitda yashaydigan mikroblar – ana-eroblar borligini isbotladi. Pasterning vino hamda pivolarning achib qolishi va pilla qurti kasalliklari (1870) sabablarini aniklab, bu mikroblarga qarshi samarali chora-tadbirlarni (pasterizatsiya usuli) ishlab chiqishi sanoat va oziq-ovqat mikrobiologiya -sining shakllanishiga asos boʻldi. Paster dunyoda birinchi boʻlib ilmiy izlanishlar natijasida parrandalar vabosi (1879), kuydirgi (1881) va quturish (1885) kasalliklariga qarshi vaksina tayyorlash usulini ishlab chiqdi va kasallikning oldini olishda kuchsizlantirilgan kasallik qoʻzgʻatuvchi bilan emlash mumkinligini tasdiqlab, immunizatsiya (immunlash)ga asos soldi.

Paster oziq muhitlarga tashqaridan begona mikroorganizmlarni tushirmaslik va yiringli yaralarga qarshi kurashish usullarini ishlab chikib, aseptika va antiseptikaga asos soldi. Paster oʻz ilmiy izlanishlarining natijalari asosida mikroorganizmlar oʻzidan-oʻzi vujudga keladi degan nazariyani rad etdi.

 
 Izbrannie trudi, t. 1—2, M., 1960.

Turkum:Bolonya universiteti faxriy doktori
Mahallada duv-duv gap

„Mahallada duv-duv gap“  — 1960-yil yaratilgan oq-qora kinotasmaga olingan oʻzbek kinokomediya. Filmga Shuhrat Abbosov va Yuriy Stepchuk rejissorlik qilgan. „Mahallada duv-duv gap“ eng sara oʻzbek filmlaridan biri, SSSR xalq artisti Abbosov esa oʻzbek kinosining asoschilaridan biri hisoblanadi.

 Syujeti 
Filmda Toshkent shahrining eski qismidagi mahallalardan biridagi zamonaviy turar-joy binolari qanday qurilayotgani haqida hikoya qilinadi. Film qahramonlari quruvchilarning oilalari: qizi Sayyora bilan ishlayotgan gʻisht teruvchi, oʻgʻli Azimjon Moskvada oʻqishini tugatayotgan Mehrixon aya hamda omborxona mudiri Arslon va uning kranchi oʻgʻli Umarjon haqida hikoya qiladi.

Oʻqishni tamomlab, Sayyora yaqinlaridan yashirincha zavodga kiradi. Qoʻshnilar uning taqdiriga aralashishga harakat qil. Mehrixon oʻz oʻgʻli Azimjonga, Oyposhsha esa oʻz oʻgʻli Umarjonga olib bermoqchi. Azimjon allaqachon Moskvada uylangani, Arslonning oʻgʻli Umar esa u bilan qurilishda birga ishlaydigan Umidani sevib qolgani ma’lum boʻaldi. Yoshlar Umarga ota-onasining qarshiligini yengib, Umida bilan turmush qurishiga yordam beradi. Baxtli oilalar mahalladan yangi qurilgan uyga koʻchib oʻtadi.

 Rollarda 

 Ssenariy 
Film uchun ssenariy boshida rus tilida yozilgan. Ammo Shuhrat Abbosov filmni oʻzbek tilida olishni istagan. Tasvirga olish boshlanishidan bir kun avval Abbosov mashhur oʻzbek yozuvchisi Abdulla Qahhordan ssenariyni oʻzbek tiliga tarjima qilib berishini iltimos qilgan. Abdulla Qahhor oʻsha paytda shifoxonada davolanayotgan boʻlgan. U ssenariyni shifoxona qarshisidagi oʻtirgʻichda oʻtirib ikki soatda tarjima qilgan. Abdulla Qahhor filmning oxirida tarjimon sifatida aytib oʻtilgan.https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/4594/titr/

 

 

Turkum:Oʻzbekiston filmlari
Turkum:1960-yil filmlari
Turkum:Shuhrat Abbosov filmlari
Turkum:Oʻzbek tilidagi filmlar
Shum bola (film)

„Shum bola“  — Gʻafur Gʻulomning shu nomli asari asosida 1977-yil olingan sarguzasht film. Filmga Damir Salimov rejissorlik qilgan, ssenariyni Shuhrat Abbosov va Aleksandr Naumov yozgan. Oʻzbek kino ishqibozlarining sevimli filmlaridan biriga aylangan „Shum bola“ ham oʻzbek, ham xorijiy film tanqidchilari tahsiniga sazovor boʻlib keladi. Tinib-tinchimasligi sabab turli koʻrgiliklarga yoʻliquvchi oʻn yoshli Shum bola (filmdagi asl ismi Qoravoy) rolini Abduraim Abduvahobov oʻynagan.https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/16060/titr/

 Rollarda 

 

 
 

Turkum:Oʻzbekiston filmlari
Turkum:1977-yil filmlari
Turkum:Damir Salimov filmlari
Turkum:Oʻzbek tilidagi filmlar
Butlar Qurʼonda

Butlar Qurʼonda — qadimgi arablarning butlari haqida Qurʼoni Karimning Najm, Saffot, Nuh suralarida bayon qilingan. Arablarning hammasi boʻlib toʻqqizta buti Qurʼonda bayon qilingan.

 Baʼl 
200px|thumb|Baʼl
Baʼl qadimgi Suriya, Finikiya xalqlarining oltindan yaslgan buti. Baʼlni Urush hudosi, Osmon hudosi, Quyosh hudosi va boshqa nomlar bilan atashgan. Qur`oni Karimda Baʼl haqida Saffot surasida bayon qilingan.

123. Ilyos ham shak-shubhasiz payg‘ambarlardandir.

124. Eslang, u o‘z qavmiga degan edi: „(Allohdan) qo‘rqmaysizlarmi?!“

125-126. Sizlar Baʼlga sig‘inib, sizlarning ham, avvalgi ota bobolaringizning ham Parvardigorini — eng go‘zal-afzal Yaratguvchi Allohni tark qilurmisizlar?!"
127. Bas (qavmi Ilyosni) yolg‘onchi qildilar. Endi albatta ular (do‘zax azobiga) hozir qilinguvchidirlar.

128. Magar Allohning pokiza bandalarigina (azobga duchor bo‘lmaslar).

129. Biz keyingi (avlod)lar orasida (Ilyos) haqida (go‘zal maqtovlar-olqishlar) qoldirdik.

130. Ilyosga salom bo‘lgay.

131. Albatta, chiroyli amal qilguvchilarni mana shunday mukofotlarmiz.

132. Albatta, u Bizning mo‘min bandalarimizdandir.

 Makka hudolari 
Makkalik mushriklar xudoning sherigi bor deb eʼtiqod qilar edilar. Ular sigʻinadigan butlarning eng ulugʻlari Lot bilan Uzzo sanalardi. Bu haqida Najm surasida bayon qilingan:

19-20. (Ey mushriklar, o‘zlaringizcha sig‘inayotgan sanamlaringiz) — „Lot“, „Uzzo“ va yana uchinchilari bo‘lmish tuban „Manot“ haqida hech o‘ylab ko‘rdinglarmi?!

21. (Sizlar o‘sha but-sanamlarni va farishtalarni „Allohning qizlari“, deysizlar, demak) erkak (jinsi) sizlarniki-yu, ayol (jinsi) U zotnikimi?!

22. U holda bu adolatsiz taqsim-ku?!

23. U (nom)lar faqat sizlar o‘zlaringiz va ota-bobolaringiz qo‘yib olgan nomlardir. Alloh ular(ga ibodat qilish) haqida biron hujjat tushirgan emas. U (mushrik)larga (payg‘ambar alayhis-salom vositalarida) Parvardigor tomonidan hidoyat (Qur’on) kelib turgan holda ular faqat gumonga va havoyi nafslarigagina ergashadilar-a!
 Lot 
200px|thumb|Lot

Al-Lot ( qadimgi arablarning taniqli hudosi.) naqshinkor oq harsang edi. U Toif shahrida boʻlib, ustiga bino qurilgan, pardasi, xizmatchilari bor edi. Uning atrofida keng sahn boʻlib, u yer Saqiyf qabilasi va unga tobeʼ boʻlganlarning fahri hisoblanar edi. Ularning eʼtiqodicha, Lot Ka`badan keyingi ikkinchi oʻrinda turar edi. lot soʻzining oʻzi esa, Alloh soʻzining muannasi, yaʼni, ayollik maʼnosi edi.

 Uzzo 
 Manot 

 Nuh qavmining xudolari 
 Vadda 
 Suva 
 Yogʻus 
 Yauk 
 Nasr 

 
 NAJM SURASI
 Riyozus-solihiyn
 SOFFAT SURASI 

Turkum:Qurʼon
Faqir

thumb|Vasiliy Vereshegin Faqir
Faqir ( – kambagʻal) moddiy yoki maʼnaviy jihatdan muhtoj odam. Kambagʻal (fuqaro)ga, yaʼni ijtimoiy jihatdan nochor odamlarga gʻamxoʻrlik qilish zarurligi Qur’oni karimda, sunna va pandnoma asarlarida alohida taʼkidlanadi. Zohidlik va soʻfiylik „kambagʻallik“ („faqr“, „fuqr“)ni keng targʻib qilgan. „Faqir“ deyilganda „darvish“ va „soʻfiy“lar tushunilgan. Shoirlar, mualliflar, xattotlar ham oʻzlarini kamtarlik bilan Faqir deb atashgan.

Faqir – moddiy jihatdan muxtoj, nochor, kambagʻal, qashshoq odam. Baʼzi kishilar (shoirlar, mualliflar, xattotlar) „men“ soʻzi oʻrnida oʻzlarini kamtarlik bilan faqir deb atashgan.

 

Islom ensiklopediyasi – Toshkent 2004
Darvish

thumb|270px|Sudan darvish 1920 yil
Darvish ( — turkcha derviš — kambagʻal) qalandar -qashshoq, - o‘zini Alloh yo‘lida xizmat qilishga bag‘ishlagan va o‘zini o‘zi kamolotga yetishtirish yo‘liga kirgan inson. „So’fiy“ so‘ziga sinonim. Darvishlik taʼlimotining asosini zikr tushish orqali xudo bilan „yaqinlashish“ va, hatto, u bilan „qo‘shilib ketish“ mumkin, degan g‘oya tashkil qiladi. Eron, Oʻrta Osiyo, Turkiyada Darvish so‘zi tor maʼnoda — shaxsiy mulki bo‘lmagan kambag‘al, daydi zohidni (16-asr boshigacha -"qalandar" atamasining sinonimi) anglatgan. Darvishning boshlang‘ich maʼnosini bildirgan „kambag‘al“ so‘zi soʻfiylikning ixtiyoriy kambag‘allik, oz narsaga qanoat qilish haqidagi taʼlimotidan kelib chiqqan. Darvishlar muayyan maslak (suluk)ka birlashgan va uning goyalarini targ‘ib qilgan. Darvishlikning mashhur suluklari:
naqshbandiylik, yassaviylik, kubroviylik va bilan taʼlimoti, amaliyoti, odati va kiyimlaridan qatʼiy nazar, Darvishlar ikki guruh — daydi, doimo darbadarlik qilib yuruvchilarga va shayx, pirlar rahbarligida muqim yashovchilarga bo‘lingan.

Darvishlarning birinchi guruhi erta bahorda dunyo bo‘ylab safarga otlanganlar. Shuning uchun ularni „darbadar“, eshikma-eshik yuruvchi deb ham ataydi. Ikkinchi guruhi hunarmandlar, savdogarlar, turli darajadagi amaldorlar va boshqalardan iborat bo‘lib, uyda yashab, o‘z ishlari bilan shug‘ullangan. Ular har kungi ibodatni bajargan, hafta yoki oyning aniq belgilangan kuni umumiy zikr tushishga qatnashganlar. Inqilobdan oldin Oʻrta Osiyoda ham Darvishlik keng yoyilgan, Darvishlarning faoliyati bilan bog‘liq qalandarxonalar va xonaqoxlar mavjud bo‘lgan.
Darvishlik suluklarining taʼsiri Pokiston, Hindiston, Indoneziya, Eron va Afrikaning ayrim mamlakatlarida hozir ham mavjud.

 Galereya 

 

 
Islom ensiklopediyasi — Toshkent 2004

 

Turkum:Soʻfiylik
Pir

Pir ( — keksa, qari) — soʻfiylik anʼanasida tariqatlarning oliy rahnamolari yoki obroʻli rahnamolar. Shuningdek, har bir murid oʻz murshidini ham pir deb atagan. Aholi orasida pir tushunchasi avliyo, maʼlum bir hunarning asoschisi maʼnosida ham ishlatiladi.
thumb|right
 

Turkum:Forscha soʻzlar va iboralar
Turkum:Diniy atamalar
Eshon

Eshon (chigʻatoycha — išan) — soʻfiylik oqimlarida diniy rahnamolar unvoni. Odatda, Eshonlar darvishlik, so’fiylik oqimlarining biriga mansub boʻlgan. Ismoiliylar firqasi dindorlar jamoasining rahbari ham Eshon deb atalgan. Oʻrta asrlarda soʻfiy rahnamolariga murojaat qilishda ularning ismlari oʻrnida Eshon, baʼzan „pir“ soʻzlari qoʻshib ishlatilgan. Eshonlarga muridlarni soʻfiylik yoʻliga oʻrgatuvchi (murshid), bemorlar dardiga shifo beruvchi, kelajakni oldindan aytuvchi sifatida qarab kelingan.

Bazi tarixiy da eshonlar musulmon Chingizxon avlodidan, deyarli kopchilik eshonlar korinishda xam sariqdan kelgan aziyat yuzli, va ismini oxirida xon qoshimchasi bor, Aziyat yuzli oq yuzli, arablarga mutlaqo tortmaydi, ikkinchidan, tarixiy hujjatlarda aynan Chingizxon avlodidan Abulğozi Bahodurxonni shajaratul turk kitobida shunday yozadi, iqtibos:Ul zamonda Chağatayxan naslindin Toqluq Temirxon tegan Qoshğarda azim ESHONxon bolub erdi. Chağatayxon bolsa Chingizxon nevarasi boladi. Baxodurxon yana shunday yozadi, Chingizxon avlodlarini aksari oq sariq boldi kozlari ashxol boldi, kozini bubachiği qizil yani malla rang boldi deb yozadi

Manba: Abulğozi Baxodurxon Shajaratul Turk

 Etimologiyasi 
Eshon so‘zi fors tilidan “ایشان" - ,,ular” degan ma’noni anglatadi. Qozoqlar: ishan; qirgʻizlar: eshen; tojiklar: eshon; tatarlar: ishan; turkmanlar: işan; uygʻurlar: ایشان tarzida talaffuz qiladilar. Eshonlar Oʻrta Osiyodagi soʻfiy yetakchilariga berilgan sharafli unvondir. Jianping Vangning xulosalariga qaraganda, ,,Sharqiy Turkistonda topilgan so‘fiylik ta’limotida eshon ilohiy tabiatga ega bo‘lib, musulmonlar va Alloh o‘rtasida vositachi vazifasini bajaradi. Eshon o‘z guruhida mutlaq hokimiyatga ega va o‘z xalifasi va hofizini nomzod qilib ko‘rsatishi mumkin. Odatda, eshonlar o‘z mavqeyini o‘z oilasi ichidan meros qilib oladi va uni o‘z avlodlariga o‘tkazadi. Ayrim hollarda o‘zining eng iqtidorli shogirdlariga ham eshonlik rutbasini topshirganlar. Eshon so‘zi shaxslar ismlarining bir qismi sifatida ham uchraydi.

Pir so‘zi ham fors tilida “پير” — keksa, qari ma’nosini ifodalaydi. Pirlar so‘fiylik an’anasida tariqatlarning oliy rahnamolari yoki obro‘li rahnamolari bo‘lganlar. Shuningdek, har bir murid o‘z murshidini ham pir deb atagan. Aholi orasida ,,pir” tushunchasi avliyo, ma’lum bir hunarning asoschisi ma’nosida ham ishlatiladi. Markaziy Osiyodagi mashhur eshonlardan Afoq Xoja3, Dukchi Eshonlarni keltirib o‘tish mumkin.

 

Turkum:Forscha soʻzlar va iboralar
Tariqat

Tariqat (arabcha — yoʻl, usul) — tasavvufga amal qilish. Unga koʻra, sufiy yoki solik tirikchilikning barcha tashvishlaridan voz kechishi, doim kambagʻallikda qanoat qilib yashashi, tarkidunyo qilishi, har narsani xudodan deb bilishi, xudoni sevishi va unga intilishi, ixtiyorini pir, murshidga topshirishi lozim. Bundan tashqari tariqat tushunchasi koʻproq tasavvuf yoʻnalish (suluk)i, tarmogʻi maʼnosida qoʻllanadi. Tarixda tasavvuf tariqatlarini notoʻgʻri tushunish va talqin qilish natijasida baʼzi mutaassiblikka berilish holatlari ham kuzatilgan. Tasavvufda T. koʻp boʻlgan, mas., tayfuriya, qodiriya, suhravardiylik, bektoshiya va boshqa Oʻrta Osiyoda naqshbandiya, kubroviylik, yassaviylik T.lari tarqalgan.

Tariqat ( yoʻl, usul) — so’fiylikka xos tushuncha. Uch maʼnoda ishlatiladi: 1) umuman soʻfiylik yoʻli; 2) soʻfiylikning muayyan tarmogʻi, yoʻnalishi; 3) soʻfiylik bosqichlaridan biri. Lekin Tariqatni soʻfiylik yoʻnalishlari (suluklari), tarmoqlari maʼnosida qoʻllash kengroq tarqalgan. Soʻfiylikning bosqichi sifatida Tariqat soʻfiylar oldiga qoʻyiladigan oʻziga xos talablar majmuasini, xilma-xil ruhiy-jismoniy xatti-harakatlarni oʻz ichiga oladi. Tariqatga qadam qoʻyish — tirikchilikning barcha tashvishlaridan voz kechish hamda ixtiyorni pir-murshid (eshon)ga topshirishdan boshlanadi. Undan keyin Tariqat yoʻlida soʻfiy yana bir necha bosqich (maqom)larni, jumladan doim kambagʻallikda, tasodifiy rizq hisobiga yashash (faqr), tarki dunyo qilish (zuhd), har narsani faqat xudoga solish (tavakkul), uni sevish va unga intilish (muhabbat, shavq) va boshqa bosqichlarni oʻtaydi. Soʻfiylikning baʼzi yoʻnalishlari insonni nafaqat zohidlik, balki mutaassiblik yoʻliga ham yetaklaydi. Soʻfiylikda Tariqatlar gʻoyatda koʻp boʻlgan. Hozirgacha ayrim Sharq mamlakatlarida saqlanib kelayotgan qodiriya (Eron va Afgʻonistonda), rifioya (Eron), tayfuriya (arab mamlakatlari), mavlaviya (Turkiya), chishtiya (Hindiston, Pokiston), bektoshiya (Turkiya), safaviya (Eron) va boshqa shular jumlasidandir. Oʻrta Osiyoda esa, ilgaridan naqshbandiylik(Bahouddin Naqshbandiy), kubroviylik(Najmiddin Kubro),yassaviylik(Ahmad Yassaviy) tariqatlari tarqalgan.

 Tariqatlar roʻyxati 
NomiAsl nomiAsoschisiTarqalishiEslatmaBektoshiyaHoji Bektosh Vali Nishopuri Xurosoniy (1209—1271)Turkiya, Albaniya, Makedoniya, BosniyaQodiriyaAbdulqodir Jiyloniy (1077—1166)Turkiya, Indoneziya, Janubiy Osiyo, Bolqon, Xitoy, Gʻarbiy va Sharqiy Afrika, Shimoliy KavkazMavlaviyaJaloliddin Rumiy (1207—1273)TurkiyaNaqshbandiyaنقشبندی}Bahouddin Naqshbandiy (1318—1389)Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq, Hindiston, Pokiston, Shimoliy KavkazXolidiyaXolid Ziyovuddin Bagʻdodiy (1776—1827)Indoneziya, Malayziya, Mozambik, Kavkaz …Naqshbandiya tariqatining bir tarmogʻiXojagoniyaAbduxoliq Gʻijduvoniy (1106—1179 va 1220 yillar orasida)Misr, Bolqon, Xitoy, Indoneziya, Hindiston, Arabiston…Naqshbandiya tariqatining peshvosiYassaviyaAhmad Yassaviy (1103—1166)Markaziy Osiyo
Turkum:Islom
Panama kanali

thumb|Davlat: Panama

Hudud: Panama Oeste, Panama, Kolon 
Panama kanali uzunligi 82 kilometr, eni 51 metrdan iborat. Panama kanali Amerikaning eng janubiy mamlakati Panamada joylashgan boʻlib, Atlantika okeani (Karib dengizi) orqali Tinch okeani bilan bogʻlab turadi.

Panama kanalini qurish 1880-yilda boshlangan va 1914-yilda qurub bitkazilgan.

 Qurilishi 
Panama kanaliga birinchi urinish 1881-yil 1-yanvarda qilingan. Loyiha Suvaysh kanalini qurgan Ferdinand de Lesseps boshchiligida dengiz sathidan kanal sifatida ishlab chiqilgan.

Kanal qurilishining dastlabki yillarida qazish ishlari natijasida hosil bo‘lgan chiqindilarni tashishda tashkiliy ishlar yo‘qligi, transport vositalarining yetishmasligi natijasida dastlabki jiddiy muammolar yuzaga kela boshladi. Bularning barchasidan tashqari, sodir boʻlgan ko'chkilar bilan ham katta qiyinchiliklarga duch keldi. Ko'chkilarning oldiniolish uchun Kanalning ma'lum qismlarida qazish chuqurligini kamaytirish kerak edi.

Kengaytirilgan Panama kanali 2016-yil 26-iyunda yana ishga tushdi.
Turkum:Panama geografiyasi
Turkum:Kanallar
Turkum:Qurilish
Suyunchi (film)

„Suyunchi“  — taniqli oʻzbek rejissori Melis Abzalov 1982-yil yaratgan drama film.

 Syujeti 
Filmda kichik Oʻzbek SSR qishlogʻida oʻgʻli, kelini va 10 oʻgʻil nevarasi bilan yashovchi Anzirat ona haqida hikoya qilinadi
(Anzirat ona rolini Zaynab Sadriyeva oʻynagan). Anziratning qattiqqoʻlligi sabab hamqishloqlari uni „General Buvi“, deb ataydi.

1930-yillarda Anzirat ona qishlogʻining kolxoziga boshchilik qilgan, koʻp qiyinchiliklarni koʻrgan boʻladi. Yoshi ulgʻaygach ham dam olish oʻrniga baʼzi hamqishloqlarining yalqovligi, ochkoʻzligi va eʼtiborsizligiga chiday olmaydi, oʻz oilasida tartib oʻrnatishga harakat qiladi. Anzirat onaning oʻgʻli boʻlsa hamma vaqtini homilador ayoliga uy ishlarida yordam berish oʻrniga farzandlari bilan oilaviy futbol komandasi tuzishga bagʻishlaydi. Anzirat onaning vafotidan keyin qishloq aholisi usiz qishloqning huvillab qolganini sezadi. Ular Anzirat ona qishloqlarining vijdoni boʻlganini anglab yetishadi.

 

 
 

Turkum:Oʻzbekfilm kinostudiyasi filmlari
Turkum:1982-yil filmlari
Turkum:Melis Abzalov filmlari
Turkum:Oʻzbek tilidagi filmlar
Toʻylar muborak (film)

„Toʻylar muborak“ — Eduard Xachaturov 1978-yil yaratgan oʻzbek kinokomediyasi. Bosh rolda Oʻzbekiston xalq artisti Obid Yunusov oʻynagan. Filmda koʻngilchanligi tufayli oʻz toʻyi kuni koʻp odamlarga yordam beraman deb, toʻyiga zoʻrgʻa yetib keladigan kuyov haqida hikoya qilinadi.

 Syujeti 
Kuyovni va uning spirtli ichimlik ichib ozgina mast boʻlgan doʻstlarini davlat avtomobil nazorati ishchisi toʻxtatadi. Kuyov doʻstlarini qoldirib, taksida toʻyxonaga joʻnaydi. Taksi haydovchisining boshi aylanib, koʻzi tinadi va mashinani avariya qiladi. Kuyov shoshib turgan boʻlsa-da, taksi haydovchisini shifoxonaga olib boradi. Shifoxonadan chiqqanidan keyin yoshi katta erkak va uning ayoli kuyovdan oʻz „taksisida“ ularni bir joyga olib borib qoʻyishini iltimos qilishadi. Hamma uni taksi haydovchisi deb oʻylaydi. Kuyov odamlarni aytgan joylariga olib bora olmasligini aytsa ham, unga quloq solishmaydi.

Filmning yakuniga yaqin kuyov bir ayolning uyidagi devorni gips bilan qoplash yuzasidan bir mardikor bilan savdolashayotganini koʻradi. Mardikor katta pul soʻragani uchun kuyov devorni oʻzi gips bilan tezda qolplashga qaror qiladi. Gipsni suv bilan qorgandan keyin dam olgani oʻtiradi va xayol sura boshlaydi. Gips tezda qotib qoladi va kuyovning oyoqlari qotgan gipsdan chiqmaydi. Kuyovni maxsus mashinada, oyoqlari gipsda qotgan holda toʻyxonaga olib boradilar.

 Rollarda 

 

 
 Obid Yunusov bilan BBC intervu: „Obid Yunusov oʻz armoni, Oʻtkuriyning muvaffaqiyati va tan bergan sanʼatkori haqida“

Turkum:Oʻzbekiston filmlari
Turkum:1978-yil filmlari
Turkum:Eduard Xachaturov filmlari
Turkum:Oʻzbek tilidagi filmlar
Kuch

Kuch (mexanikada) — berilgan jismga boshqa jismlar tomonidan koʻrsatilayotgan mexanik taʼsirning miqdori va yoʻnalishini ifodalovchi kattalik. Jismga koʻrsatiladigan ta'sir 2 xil hodisani — jismning tezligini oʻzgartirishi yoki uning deformatsiyalanishini vujudga keltirishi mumkin. Ikkala hodisada yuzaga kelgan tezlanish yoki deformatsiya miqdorini oʻlchash orqali taʼsir etayotgan kuchni aniqlash mumkin. Kuchning dinamik va statik oʻlchash usullari mavjud. Nyutonning ikkinchi qonuniga muvofiq, jismga taʼsir etayotgan kuch G' jism massasi t bilan uning tezlanishi a koʻpaytmasiga teng: G' = ta. Guk qonuniga asosan, elastik deformatsiyalarda, massa, prujina yoki sterjenning cho'zilishi (siqilishi)da vujudga keluvchi deformatsiyalanish kattaligi x taʼsir etayotgan kuchga proporsional:Gʻ = — Kx, bunda K — prujina yoki sterjen bikrligi. Ikki jismning bir-biriga koʻrsatayotgan har qanday taʼsiri oʻzaro taʼsir harakatiga ega bo'lib, ularning bir-birlariga taʼsir kuchlari doimo kattaligi jihatdan teng va yoʻnalishi jihatdan qarama-qarshidir. Kuch birligi qilib, massasi 1 kg boʻlgan jismga 1m/s2 tezlanish beradigan kuch qabul qilingan va Isaak Nyuton sharafiga nyuton deb atalagan. N bilan belgilanadi: 1N = 1 kg m/s2OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

300px|thumb|Kuchlar jismni tortish yoki itarish, deb tasvirlanishi mumkin. Ular gravitatsiya, magnetizm yoki massani tezlatuvchi boshqa har qanday hodisa tufayli boʻlishi mumkin.
Fizikada kuch fizik jism harakati, yoʻnalishi yoki geometrik tuzilishini oʻzgartiruvchi har qanday taʼsirdir. Boshqacha aytganda, kuch massali jism tezligini oʻzgartiradi (tezlatadi yo sekinlatadi), yoki egiluvchan jismni deformatsiyalaydi. Kuchni tortish yoki itarish kabi intuitiv konseptlar orqali ifodalash mumkin. Kuch vektor kattalikdir, u ham son qiymatga, ham yoʻnalishga ega. Newton ikkinchi qonuni, , aslida biroz boshqacha ifodalangan edi: Jismga taʼsir etuvchi sof kuch uning impulsi oʻzgarishiga ketadigan vaqt hosilasiga tengdirFeynman, Leighton and Sands (1963)..

 
Turkum:Kuch

Turkum:Fizika
Tezlik

Fizikada tezlik (yoki ) vektor kattalik boʻlib, fazoda nuqtaning berilgan sanoq tizimiga nisbatan harakatlanish surʼati va yoʻnalishini ifodalaydi. Kundalik hayotda tezlik atamasi ostida ushbu kattalikning skalar qiymati tushuniladi. Masalan, „soatiga 60 chaqirim“ – skalar, „sharq tomonga soatiga 60 chaqirim“ – vektordir.

Tezlik (mexanikada) – moddiy nuqta harakatining asosiy kinematik koʻrsatkichlaridan biri; vektor kattalik boʻlib, v q Qfr munosabat orqali aniqlanadi, bunda f* moddiy nuqtaning fazodagi oʻrnini ifodalovchi radius vektor. T. vektorning yoʻnalishi harakat trayektoriyasiga oʻtkazilgan urinma boʻyicha yoʻnalgan boʻladi. Tekis harakat tezligi moddiy nuqtaning vaqt birligi t da oʻtgan yoʻli s bilan oʻlchanadi, yaʼni v q |. Notekis harakat uchun berilgan on (moment)dagi T. kattalik jihatdan, agar nuqta shu ondagi tezlikni bundan keyin ham saqlab qolgan boʻlsa, nuqtaning vaqt birligida oʻtadigan yoʻliga teng boʻladi, deb qarash mumkin.

Xalqaro birliklar tizimi SI va T. birligi kilib 1 m/s qabul kilingan.

Vaqt oraligʻida koʻchish bajargan jismning oʻrtacha tezligi v quyidagi formula bilan hisoblanadi:

 

xatolik bunday hisoblanadi
 

Vaqt (s) oʻtishi bilan tezlik (m/s) oʻzgarishi tezlanishdir (m/s²).
Chaqirim

Chaqirim (chaqirmoq soʻzidan) — qad. uzunlik oʻlchov birligi. Qadimdan Oʻrta Osiyoda katta masofalarni oʻlchash uchun qoʻllanib kelingan. Qiymati 1200 qadamga teng . Agar bir qadam oʻrtacha 0,75 m ekanligi hisobga olinsa, unda 1 chaqirim,1200×0,75=900 m =0,9 km ga teng . Birok 19-asr oxiridan boshlab chop etilgan da 1 Ch. 1500 gaz ga teng ekanligi haqida maʼlumotlar uchraydi. Bunda gazning 0,71+0,72 m ekanligi hisobga olinsa, 1CH.=1500(0,71+0,72) = 1,065+1,08 km. Chor Rossiyasining 1894-yilda rus oʻlchov birligiga oʻtishi toʻgʻrisidagi koʻrsatmasi chiqqan davrgacha 1ch.=0,9 km, undan keyin 1 Ch.=1,06+1,08 km ga teng boʻlgan. Hozirgi vaqtda 1 Ch. de ganda 1 km tushuniladi.

 

Turkum:Uzunlik birliklari
Kimyoviy birikma

right|thumb|Suv molekulasi ikki qism vodorod va bir qism kisloroddan tashkil topib, kimyoviy birikmaga misoldir.
Kimyoviy birikma kimyoviy reaksiya orqali soddaroq moddalarga ajraluvchi ikki yoki undan ortiq kimyoviy unsurdan iborat sof kimyoviy moddadirChemistry: The Central Science, AP EditionGeneral Chemistry. Kimyoviy birikmalar kimyoviy bogʻlar orqali fazoda ushlab turiladigan oʻzgarmas nisbatdagi atomlardan iborat boʻladi. Kimyoviy birikmalar molekular (kovalent bogʻli), tuz (ion bogʻli), intermetallid (metall bogʻli) yoki kompleks birikmalar (donor-akseptor bogʻli) boʻlishi mumkin. Sof kimyoviy unsurlar birikma hisoblanmaydi, agar ular bir unsurning koʻp atomlaridan iborat boʻlsa (masalan H2, S8 va hokazo), bunday moddalar poliatomik molekulalardan iborat deyiladi.

Kimyoviy birikma - bir yoki bir necha turli element atomlarining biron xil kimyoviy bogʻ yordamida birlashuvidan hosil boʻlgan kimyoviy modda. Bir xil kimyoviy elementdan tuzilgan oddiy moddalar (masalan, vodorod N2, kislorod O2, azot N2), turli xil kimyoviy elementlardan tuzilgan murakkab moddalar (masalan, suv N2O, ammiak NH3, sulfat kislota H2SO4, novshadil spirt NH4OH) лimyoviy birikmadir. Kimyoviy birikmaning muhim belgisi uning bir jinsliligidir. U ana shu belgisi bilan mexaniq aralashmalardan farq qiladi. Kimyoviy birikmalarni sintez qilish va tekshirish kimyo fanining eng muhim masalalaridan biri hisoblanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
NGC 1

NGC 1 Pegas yulduz turkumidagi Sb tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni Heinrich Louis d'Arrest 30-sentyabr 1861-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

 

 
 NGC 1 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 1 SIMBAD omborida 
 NGC 1 Vizier omborida 
 NGC 1 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0001
NGC 2

NGC 2 Pegas yulduz turkumidagi Sab tipli galaktikadir.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

 

 
 NGC 2 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 2 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 2 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 2 SIMBAD omborida 
 NGC 2 Vizier omborida 
 NGC 2 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0002
NGC 3

NGC 3 Baliq yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni Albert Marth 1864-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

 

 
 NGC 3 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 3 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 3 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 3 SIMBAD omborida 
 NGC 3 Vizier omborida 
 NGC 3 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0003
NGC 4

NGC 4 Baliq yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir. Ushbu obyektni Albert Marth 1864-yilda kashf etgan. Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

 

 
 NGC 4 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 4 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 4 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 4 SIMBAD omborida 
 NGC 4 Vizier omborida 
 NGC 4 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0004
NGC 5

NGC 5 Andromeda yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni Édouard Jean-Marie Stephan 1881-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

 

 
 NGC 5 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 5 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 5 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 5 SIMBAD omborida 
 NGC 5 Vizier omborida 
 NGC 5 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0005
NGC 7

NGC 7 Haykaltarosh yulduz turkumidagi SBc tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni John Herschel 1834-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

 

 
 NGC 7 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 7 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 7 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 7 SIMBAD omborida 
 NGC 7 Vizier omborida 
 NGC 7 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0007
NGC 8

NGC 8 Pegas yulduz turkumidagi *2 (karrali yulduz) tipli yulduzdir.

Ushbu obyektni Otto Wilhelm von Struve 1865-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

 

 
 NGC 8 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 8 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 8 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 8 SIMBAD omborida 
 NGC 8 Vizier omborida 
 NGC 8 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0008

de:Liste der NGC-Objekte von 1 bis 500#Nr. 1 bis 100
NGC 9

NGC 9 Pegas yulduz turkumidagi Sb/P tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni Otto Wilhelm von Struve 1865-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

 

 
 NGC 9 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 9 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 9 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 9 SIMBAD omborida 
 NGC 9 Vizier omborida 
 NGC 9 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0009
NGC 10

NGC 10 Haykaltarosh yulduz turkumidagi SBbc tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni John Herschel 1834-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

 

 
 NGC 10 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 10 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 10 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 10 SIMBAD omborida 
 NGC 10 Vizier omborida 
 NGC 10 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0010
NGC 11

NGC 11 Andromeda yulduz turkumidagi Sa tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni Édouard Jean-Marie Stephan 1881-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

 

 
 NGC 11 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 11 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 11 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 11 SIMBAD omborida 
 NGC 11 Vizier omborida 
 NGC 11 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0011
NGC 12

NGC 12 Baliq yulduz turkumidagi SBc tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni William Herschel 1790-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

 

 
 NGC 12 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 12 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 12 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 12 SIMBAD omborida 
 NGC 12 Vizier omborida 
 NGC 12 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0012
NGC 13

NGC 13 Andromeda yulduz turkumidagi Sab tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni William Herschel 1790-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

 

 
 NGC 13 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 13 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 13 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 13 SIMBAD omborida 
 NGC 13 Vizier omborida 
 NGC 13 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0013
NGC 14

NGC 14 Pegas yulduz turkumidagi IBm tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni William Herschel 1786-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

 

 
 NGC 14 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 14 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 14 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 14 SIMBAD omborida 
 NGC 14 Vizier omborida 
 NGC 14 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0014
NGC 15

NGC 15 Pegas yulduz turkumidagi Sa tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni Albert Marth 1864-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

 

 
 NGC 15 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 15 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 15 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 15 SIMBAD omborida 
 NGC 15 Vizier omborida 
 NGC 15 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0015