Apiterapiya

thumb|250x250px| Asal ari, Apis mellifera
thumb|250x250px| Asal uyasidagi asalarilar
Apiterapiya ( „ari“ va „terapiya“) — muqobil tibbiyot sohasi — asalarilar va asalarichilik mahsulotlaridan foydalanish anʼanaviy tibbiyotda uzoq vaqtdan beri maʼlum boʻlgan dorivor maqsadlarda. Tibbiyotda „apiterapiya“ atamasi yoʻq, fanda u ishlatilmaydi.

Apiterapiya boʻlimlari:

 apitoksin terapiyasi (ari zaxaridan foydalanish);
 asal terapiyasiShruthi Saralaya et al. Bee wax and honey-a primer for OMFS // Oral Maxillofac Surg. 2021 Mar;25 (1):1-6. doi: 10.1007/s10006-020-00893-0. Epub 2020 Aug 19. Tsit.: „The introduction of beeswax and honey to clinical use dates back to the fourteenth century but subsequently it was restricted to the cosmetic and food industry. With the emerging trend of using natural resources as cure for many diseases, beeswax and honey have regained its popularity in medical field.“;
 propolis terapiyasi (damlamalar va eritmalarda propolis bilan davolash)Visweswara Rao Pasupuleti et al. Honey, Propolis, and Royal Jelly: A Comprehensive Review of Their Biological Actions and Health Benefits // Oxid Med Cell Longev. 2017;2017:1259510. doi: 10.1155/2017/1259510. Epub 2017 Jul 26.;
 apilakteriyalar (qirollik sutidan foydalanish);
 mum bilan davolash (asal mumi bilan davolash);
 murakkab apiterapiya;
 kompozitsion apiterapiya.

 Samaradorlik 
1960-yillarda jonli asalarilarni tishlash orqali asalari zaharini davolash samarali taʼsir koʻrsatadi deb hisoblangan.

2009-yilga kelib, tadqiqotlarga qaramay, asalarichilik mahsulotlari bilan davolashning klinik taʼsiri haqida hech qanday dalil yoʻq.

Umuman olganda, yaralarni davolashda asaldan foydalanishga oid dalillar sifatsiz, shuning uchun natijalar haqida aniq xulosalar chiqarish mumkin emasBardy J. et al. A systematic review of honey uses and its potential value within oncology care. J. Clin. Nurs. 2008;17:2604-2623. doi: 10.1111/j.1365-2702.2008.02304.x {MEDLINE & Systematic review} Sm. takje: Gethin G. 2008. Commentary.

2014-yilda asalning oʻtkir va surunkali yaralarni davolashda samaradorligi toʻgʻrisida hech qanday dalil yoʻq.

Asalning kichik kuyishlarni tezroq davolashga yordam berishi haqida dalillar mavjud.

Apiterapiyaning oʻziga xos ilovalariga nisbatan potentsial foydasi Kokranovskiy tizimli sharhlarida koʻrsatilgan.

 Tarixi 
Apiterapiyaning ildizlari antik davrga borib taqaladi, u dunyoda keng tarqalgan.

Bu haqda qadimgi Misr va qadimgi Xitoyda maʼlum, Gippokrat va Galen bu haqda yozgan, asalarichilik mahsulotlarining shifobaxsh xususiyatlari Bibliyada va Qur’onda qayd etilgan va 1888-yilda birinchi klinikalardan biri haqida nashr paydo boʻlgan. bu sohadagi tadqiqotlar, asalari chaqishi bilan davolash, avstriyalik shifokor F. Tercha, Hozirda „zamonaviy apiterapiyaning otasi“ sifatida tan olingan. Qoʻshma Shtatlardagi „apiterapiyaning otasi“ B. F. Beka, „Ari zahari bilan davolash“ kitobining muallifi (Bee venom terapiyasi, 1935).

Ilmiy apiterapiyaning asoschisi sovet olimi N. M. ArtyomovGelashvili D. B., Krilov V. N., Romanova Ye. B. Zootoksinologiya: bioekologicheskie i biomeditsinskie aspekti. Nijniy Novgorod: Izd-vo NNGU im. N. I. Lobachevskogo, 2015. ISBN 978-5-91326-329-2., uning bu boradagi birinchi ilmiy ishi 1939-yil, ikki yildan soʻng esa "Ari zahari, uning fiziologik xususiyatlari va terapevtik dastur "(Moskva; Leningrad: SSSR Fanlar akademiyasining nashriyoti, 1941). U professor G.P. Zaitsev bilan birgalikda 1957-yilda SSSR Sogʻliqni saqlash vazirligining Ilmiy-tibbiy kengashi tomonidan tasdiqlangan birinchi rasmiy „Asalari chaqishi shaklida asalari zaxaridan foydalanish boʻyicha koʻrsatmalar“ ni ishlab chiquvchisi boʻladiMay R. Berenbaum. Bugs in the System: Insects and Their Impact on Human Affairs, p. 305 .. Professor N. M. Artemov tufayli 1971-yildan Apimondiyada apiterapiya boʻyicha doimiy komissiya faoliyat koʻrsatmoqda . Uning shogirdlari — izdoshlari B. N. Orlov (Sovet rahbari ari chaqishi bilan davolashda tasodifan ishtirok etgan. L. I. Brejneva) va V. N. Krilov, u Rossiyada apiterapiya boʻyicha hukumat idoralararo muvofiqlashtiruvchi kengashini boshqargan (uning tarkibiga akademiklar P. V. Sergeev, N. I. Krivtsov va boshq.). U Butunrossiya apiterapevtlar jamiyatiga asos solgan va uning birinchi prezidenti V. A. Lusov.

Soʻnggi yillarda ushbu sohadagi tadqiqotlarga qiziqish ortib bormoqda.

 Ilova 
Apiterapiyada ari zahari, asal, shohona suti, propolis, Chang donachalari, mum, ari zoti, oʻlik ari, perga va zabrus ham qoʻllanadi.

Xalq tabobatida koʻplab kasalliklar asalarichilik mahsulotlari bilan davolashga sezgir hisoblanadi.

Asalari zahari bilan davolash ayniqsa Osiyo, Sharqiy Yevropa va Janubiy Amerikada keng tarqalgan boʻlib, tayanch-harakat tizimi, asab tizimi, autoimmun kasalliklar va boshqalarni davolashda qoʻllanadi.

Asal nafaqat parhez mahsuloti, balki yurak va teri kasalliklariga qarshi kurashish uchun yaroqli, antibakterial, antimikotik, antiviral va antimikobakterial xususiyatlarga ega spektrli antioksidant va mikroblarga qarshi vosita sifatida ham qadrlanadi.

Asalari yelimi antioksidant, mikroblarga qarshi, yalligʻlanishga qarshi, kardioprotektiv, immunomodulyatsion va antiangiogen taʼsirga ega.

Umuman olganda, asalarichilik mahsulotlari antibakterial faolligi bilan ajralib turadi, ammo ularning xususiyatlari ularning botanika kelib chiqishiga bogʻliq

 Qoʻllash mumkin boʻlmagan holatlar 
Asalarichilik mahsulotlariga individual intolerans boʻlsa, apiterapiya kontrendikedir. Apiterapiya paytida allergik reaksiyalarning oldini olish uchun uni maxsus oʻqitilgan shifokor amalga oshirishi kerak, ammo asalarichilik mahsulotlariga anafilaksi kam uchraydiLiliana Cifuentes. Allergy to honeybee … not only stings. // 2015 Aug;15 (4):364-8..

 

 

 Apitherapy // American Cancer Society Complete Guide to Complementary and Alternative Cancer Therapies : angl. / Senior contr. eds.: Ades T. B., Alteri R., Gansler T., Yeargin P.; eds: Russel J., Rovere A.. — 2nd ed. — American Cancer Society, 2009. — Ch. 9. : Pharmacologic and Biologic Therapies. — P. 704—708. — ISBN 978-0-944235-71-3. — ISBN 0-944235-71-9. — OCLC 671655748.
 Cassileth, B. R. Ch. 36. Apitherapy // The Complete Guide to Complementary Therapies in Cancer Care : Essential Information for Patients, Survivors and Health Professionals : angl.. — World Scientific, 2011. — P. 221—224. — ISBN 978-981-4335-66-9. — ISBN 9-814-33566-5.
 Vinogradova T. V. Pchela i zdorove cheloveka. / T. V. Vinogradova, G. P. Zaysev. — Moskva, 1964.
 Иойриш Н. П. Produkti pchelovodstva i ix ispolzovanie. — M.: Rosselxozizdat, 1976. — 175 s.
 Kuzmina K. A. Lechenie pchelinim medom i yadom / K. A. Kuzmina. — 10-e izd. — Saratov: Izdatelstvo Saratovskogo universiteta, 1988. — 96 s.
 Ludyanskiy E. A. Rukovodstvo po apiterapii : lechenie pchelinim yadom, medom, propolisom, svetochnoy pilsoy i drugimi produktami pchelovodstva : dlya vrachey, studentov meditsinskix vuzov i pchelovodov. — Vologda: PF „Poligrafist“, 1994. — 462 s. — ISBN 5-86402-015-X
 
 Novikov V. B. Pchyoli, sveti i zdorove . Yaroslavl, 2007.  neavtoritetniy istochnik?
 Omarov, Sh. M. Apiterapiya : produkti pchelovodstva v mire meditsini. — Rostov n/D, 2009. — 351 s. — ISBN 978-5-222-15216-4.
 Xomutov, A. Ye. Apiterapiya : arx. 15-fevralya 2017 : monogr. / A. Ye. Xomutov, R.V. Ginoyan, O.V. Lushnikova …. — Nijniy Novgorod : Izd-vo NNGU, 2014. — 442 s. — BBK 53.53. — UDK 615.89:615.322 (G).

 

 Apiterapiya // Jaklin L. Longe, ed. (2005-yil, 2-nashr.) muqobil tibbiyot ensiklopediyasi. ISBN 0-7876-7424-9. doi
 http://apitherapy-project.eu Erasmus + dasturi doirasidagi Yevropa apiterapiya loyihasi