Imeretiya

Imeretiya (Imereti, gruz. იმერეთი) — oʻlkasi (mxare) Gʻarbiy Gruziyada, Rion daryosining oʻrta oqimida joylashgan tarixiy viloyat. Mintaqaning aholisi gruzin tilining (imeretlar) imereti lahjasida soʻzlashadi, tarixda ular madaniyat va turmushning ayrim mahalliy xususiyatlari bilan ajralib turgan.

Oʻlka markazi — Kutaisi. Mintaqa hududining bir qismi qisman tan olingan Janubiy Osetiya Respublikasi tomonidan nazorat qilinadi.

Tsxaltubo shahridan unchalik uzoq boʻlmagan va Kutaisi shahridan taxminan 10 kilometr uzoqlikda Gruziyadagi eng katta gʻor — Kumistavi gʻori joylashgan. 2010-yilda Prometey gʻori deb oʻzgartirilgan.

 Tarixi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Tskaltsitela_River.jpg/180px-Tskaltsitela_River.jpg|right|thumb|240x240px| Imereti, Tskaltubo tumani
XV asr oxirida Temur istilosidan keyin kuchaygan feodal nizolar natijasida Imeretiya Gruziya davlatidan mustaqil feodal davlatga — Imeretiya qirolligiga (Kartli va Kaxeti bilan birga) — poytaxt Kutaisi bilan birga ajralib chiqqan.

XVI asr oxirida Imeretiya qirolligi Imeretiya hududi bilan chegaralangan.

1555-yilgi Eron -Turkiya sulhigiga koʻra, Imeretiya podsholigi Usmonli Turkiyaga boʻysunib, qul yoki pul va naqd oʻlpon toʻlagan. Tarixi doimiy feodal tartibsizliklari va qul savdosining gullab-yashnashi bilan ifodalanadi. Ayniqsa, XVII asrda oʻzaro feodal nizolar kuchaydi.

Podshoh Sulaymon I (1752-1784) davriga kelib qirol hokimiyati mustahkamlandi. U qul savdosini taqiqladi, butun Gʻarbiy Gruziyani birlashtirishga harakat qildi. Sulaymon I ning turklar bilan uzoq muddatli urushi 1757-yilda gʻalaba qozonish va 1758-yilda Kartli qiroli Erekle II bilan harbiy ittifoq tuzish bilan belgilanadi.

XVIII asrda Imeretiya qirolligi qirollari yordam soʻrab Rossiyaga bir necha bor murojaat qilishgan, ammo Turkiya bilan munosabatlarni murakkablashtirmaslik uchun soʻrovlar rad etilgan. Nihoyat, 1769-yilda Yekaterina II general Totleben korpusini Gruziyaga yubordi (rus qoʻshinlari olib chiqilishidan biroz oldin, uning oʻrniga keyinchalik general Suxotin keldi). Totleben Imeretiyadagi turk qal’alarini qoʻlga olib, Kutaisini egallashga muvaffaq boʻldi. Poti shahri va qal’asini ham qamal qildi. Rossiya qoʻshinlarining qisqa muddat turishiga qaramay, bu harbiy muvaffaqiyatlar Turkiya bilan keyingi tinchlik muzokaralariga taʼsir koʻrsatdi: 1774-yilgi Kuchuk-Qaynarji rus-turk shartnomasiga koʻra, Turkiyaning Imeretiya qirolligiga soliq bekor qilingan. Totleben tomonidan olingan qal’alar turklarga qaytarilmaydi.

1811-yilda Imereti qirolligi Rossiya imperiyasining Imeretiya viloyatiga aylantirilgan.

 Maʼmuriy boʻlinishi 
Imeretiya maʼmuriy jihatdan 11 munitsipalitetga (2006-yilgacha — tumanlar) va 1 viloyatga boʻysunadigan shaharga boʻlingan:
 Munitsipalitet || Bayroq || Gerb || Maydon,km²|| 2002-yilgi aholi roʻyxatga olish boʻyichaЭтнический состав Грузии по переписи 2002 года , || 2014-yilgi aholi roʻyxatga olish boʻyicha , ||2018-yilgi aholi roʻyxatga olish boʻyicha , || Zichligi,2018-yil || Markazi
 |-
 | Kutaisi, shahar || 40px || 40px| || align="right"| 70 ||align="right"| ||align="right"| ||align="right"| || | 2013,72 || Kutaisi sh.
 |-
 | Bagdati || 40px || 40px || align="right"| 815 ||align="right"| ||align="right"| ||align="right"| || 24,33 || Bagdati sh.
 |-
 | Vani || 40px || 40px ||align="right"| 577 ||align="right"| ||align="right"| ||align="right"| || 39,49 || Vani sh.
 |-
 | Zestafoni || 40px|alt=Флаг || 40px|alt=Герб ||align="right"| 433 ||align="right"| ||align="right"| ||align="right"| || 130,55 || Zestafoni sh.
 |-
 | Samtredia || 40px|alt=Флаг || 40px|alt=Герб ||align="right"| 364 ||align="right"| ||align="right"| ||align="right"| || 126,11 || Samtredia sh.
 |-
 | SanchxereГрузия причисляет к Сачхерскому району Имеретии юго-запад Дзауского района Южной Осетии, неподконтрольный Грузии || 40px|alt=Флаг || 40px|alt=Герб ||align="right"| 769 ||align="right"| ||align="right"| ||align="right"| || 47,08 || Sanchxere sh.
 |-
 | Terjola || 40px|alt=Флаг || 40px|alt=Герб ||align="right"| 357 ||align="right"| ||align="right"| ||align="right"| || 93,35 || Terjola sh.
 |-
 | Tkibuli || 40px|alt=Флаг || 40px|alt=Герб ||align="right"| 478 ||align="right"| ||align="right"| ||align="right"| || 40,47 || Tkibuli sh.
 |-
 | Xaragauli || 40px|alt=Флаг || 40px|alt=Герб ||align="right"| 914 ||align="right"| ||align="right"| ||align="right"| || 20,89 || Xaragauli sh. t. pos.
 |-
 | Xoni || 40px|alt=Флаг || 40px|alt=Герб ||align="right"| 429 ||align="right"| ||align="right"| ||align="right"| || 51,82 || Xoni sh.
 |-
 | Tsxaltubo || 40px|alt=Флаг || 40px|alt=Герб ||align="right"| 700 ||align="right"| ||align="right"| ||align="right"| || 73,46 || Tsxaltubo sh.
 |-
 | Chiatura || 40px|alt=Флаг || 40px|alt=Герб ||align="right"| 542 ||align="right"| ||align="right"| ||align="right"| || 72,45 || Chiatura sh.
 |-
 | Imeratiya, hammasi || || ||align="right"| 6552 ||align="right"| ||align="right"| ||align="right"| || 77,38 || Kutaisi''' sh.

 Aholi punktlari 
Mintaqaning milliy tarkibi(2014-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra)
 Soni % Jami 533 906 100.00% gruzinlar 530 288 99.32% ruslar 1384 0,26% armanlar 709 0,13% ukrainlar 398 0,07% osetinlar 143 0,03% loʻlilar (boshalar) 135 0,03% ossuriyaliklar 125 0,02% yunonlar 109 0,02% ozarbayjonlar 106 0,02% yahudiylar 65 0,01% abxazlar 48 0,01% yazidiylar 6 0,00% boshqa 390 0,07%

 Shahar tipidagi aholi punktlari

 Kutaisi (147 635 kishi, 2014-yil aholini roʻyxatga olish boʻyicha),
 Samtredia (25 318 kishi),
 Zestaponi (20 814 kishi),
 Chiatura (12 803 kishi),
 Tsxaltubo (11 281 kishi),
 Tkibuli (9770 kishi),
 Xoni (8987 kishi),
 Sachxere (6140 kishi),
 Terjola (4644 kishi),
 Vani (3744 kishi),
 Bagdati (3707 kishi).
 Xaragauli (1965 kishi, 2014-yil aholini roʻyxatga olish boʻyicha),
 Kulashi (1702 kishi).

 Aholisi 
Mintaqaning aholisi (imeretilar) gruzin tilining imereti lahjasida gaplashadi.

2018-yil 1-yanvar holatiga viloyat aholisi 507 038 kishi, 2014-yil 1-yanvar holatiga 703 300 kishi , 2009-yil 693 500 kishi.

Viloyat aholisi 2014-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 533 906 kishi, 2002-yil aholi roʻyxatiga koʻra 699 666 kishi edi.

 2014-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra Imeretiya aholisining milliy tarkibi

 Munitsipalitet Hammasigruzinlar %ruslar %ruslar %ukrainlar %osetinlar %loʻliar (bosha) %ossuriylar %greklar % %boshqalar % Imeretiya , umumiy533 906530 28899,32%13840,26%7090,13%3980,07%1430,03%1350,03%1250,02%1090,02%1060,02%5090,10%Kutaisi147 635146 15399,00%5330,36%1270,09%1510,10%510,03%1010,07%750,05%660,04%540,04%3240,22%Bagdati21 58221 51499,68%320,15%60,03%150,07%30,01%00,00%00,00%00,00%10,01%110,05%Vani24 51224 46599,81%310,13%30,01%80,03%00,00%00,00%00,00%40,02%00,00%10,01%Zestafoni57 62857 36599,54%1190,21%420,07%380,07%80,01%00,00%310,05%50,01%10,00%190,03%Samtredi48 56247 77998,39%2180,45%3790,78%570,12%120,02%340,07%180,04%70,01%230,05%350,07%Sanchxeri37 77537 69099,77%310,08%70,02%50,01%260,07%00,00%00,00%50,01%00,00%110,03%Terjoli35 56335 44699,67%640,18%130,04%170,05%30,01%00,00%00,00%10,00%90,03%100,03%Tkibuli20 83920 64699,07%900,43%130,06%400,19%120,06%00,00%10,01%50,02%30,01%290,14%Xargauli19 47319 41799,71%300,15%50,03%30,02%70,04%00,00%00,00%10,01%20,01%80,04%Xoni23 57023 50499,72%380,16%100,04%110,05%20,01%00,00%00,00%10,01%00,00%40,02%Tsxaltubi56 88356 60199,50%1470,26%280,05%350,06%100,02%00,00%00,00%80,01%130,02%410,07%Chiaturi39 88439 70899,56%510,13%760,19%180,05%90,02%00,00%00,00%60,02%00,00%160,04%

 Umumiy xaritasi 

20px Maʼmuriy birlik, 200 600 kishi15px 20 000 kishidan 30 000 kishigacha.13px 10 000 kishidan 20 000 kishigacha11px 5 000 kishidan 10 000 kishigacha9px 2 000 kishidan 5 000 kishigacha7px 1 000 kishidan 2 000 kishigacha