Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Abduvali Abduvahobov

Abduvali Abdusamatovich Abduvahobov (1941.11.7, Toshkent) — Oʻzbekiston fanlar akademiyasi akademigi (1995). Kimyo fanlari doktori (1979), professor (1981). Toshkent Davlat Universiteti bitirgan (1965). Oʻzbekiston fanlar Bioorganik kimyo institutida laboratoriya mudiri (1973-yildan), shu institut direktori (1987- 93), Oʻzbekiston fanlar Kimyo-texnologiya va Yer haqidagi fanlar boʻlimining raisi (1992- 94), vitse-prezidenti (1994-97). Abduvali fiziologik faol moddalarning noziq organik sintezi, stereokimyo, qisqa molekulali bioregulyatorlar molekulyar taʼsir mexanizmining kimyoviy mohiyati ustida tadqiqotlar oʻtkazgan. Uning rahbarligida hasharotlarning kimyoviy ekologiyasi bilan bogʻliq izlanishlar olib borildi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Abdujabbor

Abdujabbor (Abdujabbor xitoyli, XVIII asr oxiri — XIV asr boshlari) — koshinkor usta. Pahlavon Mahmud maqbarasi, Koʻhna Ark va boshqa binolarni bezashda qatnashgan.

 

Turkum:Koshinkor ustalar
Abduzoyir sulolasi

Abduzoyir sulolasi — samarqandlik qoʻgʻirchoqbozlar avlodi: 1) Abduzoyir (1786-1860) — mehtar, surnaychi va qoʻgʻirchoqboz; 2) Novvot bobo (1835-1904) — qoʻgʻirchoqboz, do-irachi, raqqos va sozanda. U qoʻgʻirchoq teatrining bir turi — „Chodir xayol“ ustasi, xalq sanʼati anʼanalari asosida muvaqqat chodir teatri tashkil qilib, tomoshalar koʻrsatgan. Tomoshalarda boylar va chor amaldorlari hajv qilingan; 3) Quli bobo Novvotov (1882-1968) — qoʻgʻirchoqboz va surnaychi. 20- yillardan boshlab asosan, qoʻlga kiyiladigan qoʻgʻirchoqlar tomoshasini koʻrsatgan. Koʻpincha korfarmonlik qilgan: tomo-shani boshqargan, surnayda joʻr boʻlgan, qoʻgʻirchoqlar bilan savol-javob qilgan. Uning surnayda dam qaytarmay chalgan „Dutor irogʻi“, „Soqiynoma“, „Siy-na-xiroj“ kabi kuylari kishiga zavq bagʻishlagan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdusattor Abdukarimov

Abdukarimov Abdusattor (1942.4.4, Chinoz tumani) — biolog va genetik olim. Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademik (2000), biologiya fanlari doktori (1979), professor (1990). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Biokimyo institutida katta ilmiy xodim (1972-78), Molekulyar biologiya (1978-yildan) xavda Gen va hujayralar injeneriyasi biotexnologiyasi (1982-yildan) laboratoriyalari mudiri, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Genetika va oʻsimliklar eksperimental bio ilmiy tadqiqot instituti direktori (1992-yildan). Abdusattor Abdukarimov tireoid gormonini bogʻlovchi oqsil molekulasi — reseptorni ajratib oldi, uning funksiyasi va fizik-kimyoviy xossalarini oʻrgandi. Qator genlar ajratib olish, vektor molekulalar konstruksiyasini yaratish, yakka hujayradan sunʼiy sharoitda oʻsimlik yetishtirish bilan bogʻliq ilmiy ishlar dasturiga rahbarlik qildi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Abdulavval Nishopuriy

Abdulavval Nishopuriy (Nishopur – 15-asr, Samarqand) – tasavvuf olimi. Abdulavval Nishopuriy „Masmuot“ („Eshitilganlar“) kitobi bilan mashhur. Bu asar naqshbandiylik tariqatining namoyondasi va Xoja Ahrorning sufiylik nuqtai nazari, falsafiy qarashlariga bagʻishlangan tarjimai holidir. Abdulavval Xoja Ahrorning yoshligidan boshlab 86 yoshgacha bosib oʻtgan so'fiyona yoʻlini oʻsha davrdagi siyosiy, ijtimoiy ahvol bilan bogʻlab koʻrsatgan. Kitobda Mirzo Ulugʻbek davri voqealari ham oʻz ifodasini topgan. Bu asarning 2 ta nodir nusxasi bor. Abdurahmon faqih tomonidan kitobat qilingan nusxasi juda eski; ikkinchi nusxasi 1598-yilda koʻchirilgan. Abdulavval Samarqandda Xoja Ahror qabristoniga dafn etilgan"" OʻzME. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Tasavvuf namoyondalari
Abdulaziz ibn Sharafuddin

Abdulaziz ibn Sharafuddin (14-asr oxiri — 15-asr boshi) — rixtagar. Amir Temur saroyida yashab ijod etgan. Ahmad Yassaviy maqbarasi uchun quygan "Nazir-niyoz qozoni" o‘z davri amaliy san’atining nodir namunalaridan biridir.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdulazizxon (Shayboniy)

Abdulazizxon (1511-yil oktabr — 1550-yil 14-may) — oʻzbeklarning Shayboniylar sulolasidan. Ubaydullaxonning oʻgʻli, Xorazm hokimi (1538-39).

Abdulazizxon Turkiston viloyatidagi Arquq mavzesida tugʻilgan. Onasi Qozoq xonim qozoq sultonlaridan birining qizi edi. Otasi Ubaydullaxon vafotidan soʻng (1540-yil) mamlakatda ikkihokimiyatchilik vujudga kelib, Abdulazizxon Buxoroda (1540—1550), Koʻchkunchixonning oʻgʻli Abdullatifxon esa Samarqandda (1540—1551) xon boʻlgan.

Abdulazizxon oʻz hukmronligi davrida davlat va aholi manfaatlarini koʻzlab qator islohotlar oʻtkazgan, ayrim soliqlarni (tanob puli, tafovut, tavfiri va boshqalar) bekor qilgan, Buxoro atrofini yangi mudofaa devori bilan oʻrashga kirishgan (uni Abdullaxon II qurib bitkazgan boʻlib, XX asr boshlarigacha saqlangan). Bundan tashqari u Buxoroda madrasa, ulkan kutubxona, Toqi Sarrofon va uning bagʻridagi guzar masjidini qurdirgan, Magʻoki Attori masjidini mukammal taʼmirlatgan. Bahouddin Naqshband ziyoratgohida 2 qavatli xonaqo (1544-yil) qurdirib, Bahouddin dahmasi atrofini hazira bilan oʻrab oldirganYoʻldoshev N. Bahouddin Naqshband tarixiy-meʼmoriy majmuasi / Bobojonov Sh. — T. : Navroʻz, 2019. — 116 b — 57 — ..

Abdulazizxon ilm va sheʼriyat ahlining homiysi, oʻta taqvodor inson boʻlib, tasavvuf olimi — Shayx Jalolning (1549-yilda vafot etgan) muridi edi. U benazir husnixat sohibi boʻlgan, "Aziziy" taxallusi bilan gʻazallar bitgan.

 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Madrasa asoschilari
Turkum:Shayboniylar
Turkum:1509-yilda tugʻilganlar
Turkum:1550-yilda vafot etganlar
Abdulali tarxon

Abdulali tarxon (XV asr) – Buxoro viloyati hokimi (XV asrning 90-yillari). Sulton Axmad Mirzoning nufuzli amirlaridan, yirik mulkdor. Abdulali tarxon Shayboniyxon bilan yaxshi munosabatda boʻlgan. Bobur: „Shayboniyxonning muncha taraqqiy topmogʻigʻa va muncha qadim xonavodalar buzulmogʻigʻa Abdulali tarxon sabab boʻldi“, deb yozgan.

 

Turkum:Buxoro
Turkum:Hokimlar
Turkum:Buxoro viloyati hokimlari
Turkum:Temuriylar davlati kishilari
Abdulvahhob Mirzo

Abdulvahhob Mirzo (? - 1860— 70 yillar, Kitob sh.) — buxorolik xattot. Arab va fors tillaridagi 100 ga yaqin qoʻlyozmani shikasta va nasta’liq xatida koʻchirgan. A. koʻchirgan asarlar-dan ba’zilari (Jaloliddin Rumiyning masnaviylari va Nozim Hiraviyning "Yusuf va Zulayho"si) Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fon-dida saqlanadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abduljabbor

Abduljabbor – Sherdor madrasaning (Samarqand, 1619—1636-yillarda qurilgan) meʼmori. Abduljabborning imzosi ulkan peshtoq ichidagi ravoqning tepasiga „Ustod mulla Abduljabbor meʼmor“ deb oq koshinlarda terilgan. Ulkan peshtoq qanotida quyosh-odam va ohuni quvib ketayotgan sher tasvirlangan. Bu koshinkor tasvir meʼmorning katta sanʼatkor ekanidan dalolat beradiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Shaxsiyatlar
Turkum:Shaxsiyatlar loyihasi maqolalari
Turkum:Shaxsiyatlar haqidagi chala maqolalar
Abduljabbor ibn Abdurrahmon al-Azdiy

Abdurrahmon al-Azdiy (? — 759, Bagʻdod) — Arab xalifaligining Xurosondagi noibi (757-759). Xalifa al-Mansur (754-775) Abduljabbor ibn Abdurrahmon al-Azdiy. Abduljabbor ibn Abdurrahmon al-Azdiyning oʻziga sodiqligidan shubhalanib, oʻgʻli Muhammad al-Maxdiyni uni hibsga olmoqqa joʻnatadi. Shunda Abduljabbor ibn Abdurrahmon al-Azdiy Abduljabbor ibn Abdurrahmon al-Azdiydan norozi Marvarrud shahri aholisi bosh koʻtaradida, uni tutib xalifaga topshiradi. Xalifa uni qattiq azoblab qatl etgan (759-yil)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:759-yilda vafot etganlar
Turkum:Bagʻdodda vafot etganlar
Abduljamil

Abduljamil (? – 1505-1506 yillar, Hirot) – xattot. Alisher Navoiyning shaxsiy kotibi, Hirotdagi Sultoniya madrasasida nahv va sarfdan dars bergan (mudarris). U Alisher Navoiyning „Hamsa“ (Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi), „Navodir un-nihoya“ va boshqa asarlarini koʻchirgan. Navoiyning lirik asarlari boʻyicha „Tuhfat us-salotin“ („Sultonlarga tuhfa“) toʻplamini tuzgan (Britaniya muzeyida saqlanadi)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Shaxsiyatlar
Turkum:Shaxsiyatlar loyihasi maqolalari
Turkum:Shaxsiyatlar haqidagi chala maqolalar
Turkum:Hirotda vafot etganlar
Turkum:1505-yilda vafot etganlar
Abdulkarim

Abdulkarim (XIX asr) – samarqandlik mashhur kotib. Alisher Navoiyning „Xamsa“ asari nusxalaridan birini kochirgan (1841-1842), hirotlik shoir Nozim Hiraviyning „Yusuf va Zulayho“ dostonini (1854 – 1855) koʻchirgan. Bu qoʻlyozmalar Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Samarqand kishilari
Turkum:Oʻzbek xonliklarining madaniyat va sanʼat namoyandalari
Abdulkarim Buxoriy

Abdulkarim Buxoriy (? — 1830) — Buxoro amirligida yashagan tarixchi, geograf, sayyoh.

1804-yil amir Haydar Rossiyaga yuborgan elchilar safida taʼminotchi boʻlib Peterburg, Moskva va Astraxon (Hoji Tarxon) shaharlarida boʻlgan. 1807-yil Turkiyaga yuborilgan elchilar safida sarkotib boʻlib Istanbulga borgan va u yerda uylanib, umrining oxiriga qadar yashab qolgan. 

Abdulkarim Buxoriyning Turkiston va Afgʻoniston tarixiga doir birgina asari bizgacha yetib kelgan boʻlib, u „Tarixi Nadimiy“ nomi bilan mashhur. Bu asarni fransuz sharqshunosi Sh. Shefer „Markaziy Osiyo tarixi“ deb nomlab, fransuz tilida Parijda nashr etgan (1876)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Sayyohlar
Turkum:1830-yilda vafot etganlar
Turkum:Tarixchilar
Turkum:Buxoro amirligi elchilari
Abdulkarim Nodirposho

Abdulkarim Nodirposho (1807-1885.2, Meteliya) — turk harbiy arbobi. Rossiya-Turkiya urushi (1828-29) qatnashchisi. 1853-56-yillardagi Qrim urushi davrida Anadolu armiyasiga qoʻmondonlik qilgan. 1862-yilda Chernogoriya-Turkiya urushida qatnashgan. 1876-yilda Murod V hukumatida harbiy vazir. Serbiya-Turkiya urushi (1876)da Turkiya armiyasiga qoʻmondonlik kilib, serblarni tor-mor qilgan. 1877-1878-yillardagi Rossiya-Turkiya urushi boshlarida turklarning Bolqon yarim orolidagi armiyasiga qoʻmondon. Urushdagi magʻlubiyatlar sa-babli qoʻmondonlikdan chetlatilib avval Lemnos orolga, soʻngra Rodos orolga surgun qilinganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Saraskarlar
Turkum:1807-yilda tugʻilganlar
Turkum:1883-yilda vafot etganlar
Abdulkarimbiy

Abdulkarimbiy – (Abdulkarim-xon (1710—1750)), Qoʻqon xoni (1733—1750), oʻzbeklarning Ming sulolasiga mansub, Shohruxbiyning oʻgʻli. Akasi Abdurahimbiy vafot etgach (1733), taxtga oʻtirgan. Xonlik oʻrdasini Qoʻqon yaqinidagi Tepaqoʻrgʻondan Qoʻqonga koʻchirgan. 1746-yil Oʻratepa hokimi Fozilbiy yordamida qalmoqlar hujumini qaytargan. Abdulkarimbiy Qoʻqon shahrida saroy, Madrasa, bozor va Isfara, Qatagʻon, Margʻilon, Toshkent, Haydarbek nomli shahar darvozalarini qurdirganAd.: Beysembiyev T. K., Tarixi Shax-ruxi, Alma-Ata, 1987; Bobobekov H. N., Qoʻqon tarixi, T., 1996..

Qoʻqon xonligidagi oʻzbeklarningBosworth C. E. The new Islamic dynasties. A chronological and genealogical manual. N. Y., 1996. R. 295 Ming sulolasidan boʻlgan uchinchi hukmdor boʻlgan Abdulkarimbiy 1734-yildan boshlab hukmronlik qilgan. Abdukarimbiy 1734-yilda vafotidan keyin Qoʻqon xonligida hokimiyatni meros qilib olgan Abdurahimbiyning ukasi boʻlgan.

 Hukmronlik qilgan davri 
1733—1750 yillarda hukmronlik qilgan Muhammad Abdulkarimbiy ibn Shohruhbiy asosiy etiborini mudofaa masalalariga qaratadi. Abdulkarimbiy 1740-yilda Qoʻqonni yangi devor bilan oʻrab olishni buyurdi, bu keyinchalik shaharni jungʻorlar bosqinidan himoya qilishga yordam berdi. 1740-yilda Abdukarimbiy oldiga qozoqlarning buyuk biylaridan biri Tolebiy barcha qarindoshlari bilan jungʻorlardan qochib keladi. Jungʻorlar rahbari Galdan-Tseren Tolebiyni ekstraditsiya qilishni talab qiladi, lekin Abdukarimbiy jungʻor elchilarini haydab yuboradiMoiseev V. A., Djungarskoe xanstvo i kazaxi (XVII—XVIII vv.). Alma-ata, 1991.s.172-173. 1745—1747-yillarda Qoʻqon xonligi jungʻorlar tomonidan bosqinga uchraydi. Jungʻorlar Oʻsh, Andijon, Margʻilonni egallab, Qoʻqonni qamal qiladi. Jiddiy pallada Abdurahimbiy harbiy tashkilotchi isteʼdodini namoyon etadi. Jungʻor dushmanlarini poytaxtdan quvib chiqadiIstoriya Uzbekistana. Tom 3. – Toshkent, 1993. – 206 bet.. Jungʻor tajovuzi mamlakat iqtisodiyotiga katta zarar yetkazadi va davlatning siyosiy markazlashuvini kechiktiradi. Abdulkarimbiy qalmoqlarga qarshi kurashda qirgʻiz-qipchoqlar va Oʻratepa hokimi Fozilbiy yuz yordamiga tayanib, xonlik mustaqilligini saqlab qoladi.

 Vafoti 
Abdulkarimbiy 1750-yilda vafot etgan. Hukmdorning vafotidan soʻng xonlik taxtiga uning oʻgʻli Abdurahmon oʻtirdi. Ammo, u taxtga toʻqqiz oy oʻtirib, soʻng Margʻilonga hokim etib joʻnatildi hamda taxni Abdurahimbiyning ikkinchi oʻgʻli Erdonabiy egalladi. 1753-yilda qalmoqlarning tazyiqi va talabi bilan ularning qoʻlida garov sifatida ushlab turilgan Bobobek xonlik taxtiga koʻtarildi. Lekin, oradan bir yil ham oʻtmay Oʻratepa yurishi vaqtida Bobobek Beshariqda oʻldirildi hamda Erdonabiy (1755—1769) yana Qoʻqon taxtiga oʻtirdi.

 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:1710-yilda tugʻilganlar
Turkum:1750-yilda vafot etganlar
Turkum:Qoʻqonda toj kiyganlar
Turkum:Qoʻqon xonligi hukmdorlari
Abdulla Musavvir Xurosoniy

Abdulla Musavvir Xurosoniy, shuningdek, Abdulloh Buxoriy – XVI asr ikkinchi yarmida Buxoroda yashagan miniatyurachi fors rassomi, Buxoro miniatyura maktabi vakili.

 Biografiyasi 
Abdullaning tugʻilgan va vafot etgan sanalari aniq emas. Uning qayerdan kelgani ham nomaʼlum. Ushbu rassom haqida juda kam maʼlumot mavjud. Usmonli adibi, biografi va tarixchisi Mustafo Ali Chelabiy afandi (1541—1600) „Manakib-i Hunarvaron“ („Isteʼdodli amallar“) asarida Abdullaning Shayxzodaning shogirdi boʻlganligi, Behzodning oʻzidan tahsil olgani haqida yozilgan. Boshqa bir ga koʻra, uning ustozi Mahmud Muzahhib boʻlib, u ham Behzodning eng yaxshi shogirdlaridan boʻlgan. Shuningdek, Abdulla Buxoriy Mahmud Muzahhib bilan birga 1540—1949-yillarda Movarounnahrda hukmronlik qilgan Xon Abdalaziz kitobxonasining yetakchi rassomi boʻlganligi ham maʼlum.

Shayboniylar urugʻidan boʻlgan Abdalazizxon kitobxonani otasi Ubaydulladan meros qilib olgan va uni oʻz davlatining asosiy madaniy markazi sifatida saqlab qolish uchun koʻp harakat qilgan. Uning qoshidagi kutubxona ustaxonasi rahbari Mavlono Sulton Mirek al-Munshiy boʻlgan. U yerdagi koʻpchilik rassomlar Hirotlik edi. Rassom Abdulla Buxoriy xon kitobxonasida xizmat qilib, qoʻlyozmalarni tasvirlashda qatnashgan. Baʼzi tadqiqotchilarning fikriga koʻra, u 1570-yillargacha, boshqalarga koʻra – 1580-yillarning oʻrtalarigacha ishlagan.

Hirot miniatyura maktabi anʼanalari taʼsirida, qoʻlyozma kitoblarga naqsh va nafis suratlar ishlagan. Behzodning shogirdi Abdulla va Mahmud Muzahhib imzolari bilan bir xil turdagi miniatyuralar Saʼdiyning 1542—1649-yillarda Abdalazizxonga bagʻishlangan „Boʻston“ nusxasida (Gulbenkian toʻplami, Lissabon) mavjud. Bu miniatyuralar ham Behzodning kompozitsion sxemalarini takrorlaydi.

1549-yilda xon Abdulaziz vafotidan soʻng, Movarounnahr gʻalayonlar bosib olinganidan soʻng, Mahmud Muzahhib va Abdullaxon Buxoroda yashab, yangi hukmdorlarga xizmat qilishda davom etdilar. 1557-yilda esa Abdullaxon II Buxoro taxtiga oʻtirdi. Alisher Navoiyning bugungi kunda Fransiya Milliy kutubxonasi ( Parij) va Oksforddagi Bodlean kutubxonasi oʻrtasida boʻlingan sheʼriy toʻplami Buxoro hukmdori Yor Muhammad Sultonga bagʻishlangan boʻlib, 1553-yilga tegishli.

Mashhad madaniy yodgorliklari muraqqasida Abdullaning hozirgi tadqiqotchilar shartli ravishda nomlagan "Bogʻda musiqa asbobi bilan turgan miniatyurasi bor. Abdullaning 1575-yilda yaratgan „Uchrashuv“, „Sevishganlar“ nomli asarlari diqqatga sazovor"" OʻzME. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Abdulla Jin

Abdulla Jin (XIX – XX asrlar) – koshinkor usta. Xivadagi Toshhovli, Pahlavon Mahmud maqbarasi va Koʻhna Ark (qabulxona va ayvonli masjid)ning ichki va tashqi devorlarini koshin bilan bezagan. Uslubining rang-barangligi namoyonlarga ishlangan girih va soʻzana naqshlarida koʻzga tashlanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Shaxsiyatlar
Turkum:Shaxsiyatlar loyihasi maqolalari
Turkum:Shaxsiyatlar haqidagi chala maqolalar
Abdulla kulol

Abdulla kulol (Kali Abdullo, 1815 – Rishton – 1900) – kulol, koshinpaz usta. Rishton va Qoʻqonda ishlagan. Fargʻona kulollari ishlariga boshchilik qilgan. Xudoyorxon oʻrdasining (hozirgi Qoʻqon oʻlkashunoslik muzeyi) bosh fasadini rang-barang koshinlar bilan bezashda qatnashgan (1867 – 1873). Abdulla kulol ishlaridan namunalar (sopol idishlar) Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyi va Qoʻqon oʻlkashunoslik muzeylarida saqlanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1900-yilda vafot etganlar
Turkum:Rishtonda tugʻilganlar
Abdulla Fonus

Abdulla fonus (1828 — 1914, Toshkent) — oʻzbek xalq qiziqchisi, taqlid ustasi. U fonus yasab sotish bilan tirikchilik qilgan. Turli yoshdagi kishilarga, qush va hayvonlarga taqlid qilgan. Uning taqlidlari koʻpincha achchiq kulgi, 6 hajvdan iborat boʻlgan. Shu yoʻl bilan u turmushdagi nohaqlik va qusurlarni, xurofotni hajv qilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1828-yilda tugʻilganlar
Turkum:1914-yilda vafot etganlar
Turkum:Toshkentda vafot etganlar
Turkum:Qiziqchilar
Turkum:Qoʻqon xonligida tugʻilganlar
Abdulla Hotifiy

Abdulla Hotifiy (? – 1521-yil dekabr) – tarixchi va shoir. Abdurahmon Jomiyning jiyani (singlisining oʻgʻli). „Xusrav va Shirin“, „Layli va Majnun“, „Haft manzar“, „Shoh Ismoil janobi oliylari Shohnomasi“ kabi asarlar yozgan. Sulton Husayn Boyqaroga bagʻishlab va Amir Temur zafarlarini madh etib „Temurnoma“ (yoki „Zafarnoma“) tarixiy dostonini yozgan. Qoʻlyozmasi koʻpgina kutubxonalarda saqlanib qolgan. Uning „Temurnoma“ asari 1869—1896-yillarda Lakxnavda, 1957-yil Madrasda chop etilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Abdulla hofiz Fayzullayev

Abdulla hofiz Fayzullayev (1869-yil, Namangan — 1944-yil, Oʻsh) — xonanda. Oʻzbekiston xalq hofizi (1943) va Qirgʻiziston xalq artisti (1940). Namanganda tashkil etilgan havaskorlar toʻgaragi "Sharq truppasi" (1914 — 1926)da, Oʻshdagi musiqali drama (1926 — 1941), Yangiyoʻl musiqali drama va komediya teatrlari (1941 — 1944)da ishlagan. "Ilgʻor", "Koʻcha bogʻi", "Eshvoy", "Girya", "So-dirxon Ushshogʻi", "Dugoh Husayniy", "Abdurahmonbegi", "Segoh", "Bayot", "Qalandariy" va boshqa ashula yoʻllarini mahorat bilan ijro etgan. Baland va shirali ovozi bilan oʻziga xos uslub yaratgan. Abdulla hofiz Fayzullayev Abdulla hofiz Fayzullayev ijrosidagi maqom va ashula yoʻllari Oʻzbekiston radiosida yozib olingan (1941).

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻzbekiston xalq artistlari
Turkum:1869-yilda tugʻilganlar
Turkum:1944-yilda tugʻilganlar
Turkum:Namanganda tugʻilganlar
Turkum:Oʻshda vafot etganlar
Qahhorbek Abdullabekov

Qahhorbek Nosirbekovich Abdullabekov (1942, Toshkent) – geofizik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), fizika-mat, fanlari doktori (1988), professor (1991). Toshkent politexnika institutini tugatgan (1963). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Seysmologiya institutida katta ilmiy xodim (1974-yildan), labaratoriya boshligʻi (1977-yildan), 1989-yildan direktor. 1977-yildan hozirgi kungacha „Geofizik maydonlarning variatsiyasi“ labaratoriyasini boshqarib kelmoqda. Asosiy ilmiy ishlari zilzila xavfini aniqlash, geofizik usullar majmui yordamida zilzilalarni oldindan aytish muammolariga doir. Abdullabekov elektromagnit zilzila darakchilarining namoyon boʻlish qonuniyatlarini aniqlagan, zilzilalarni oldindan aytishning uch yangi usulini ixtiro qilgan va fanda ilgari nomaʼlum boʻlgan zilziladan oldin Yer qobigʻidan kuchli elektromagnit toʻlqinlari ajralib chiqishini aniqlagan, baʼzi kuchli zilzilalarning yuz berish joyi, kuchi va vaqtini (boshqa olimlar bilan hamkorlikda) oldindan aytib bergan. As: Elektromagnitnie yavleniya v zemnoy kore, T., 1989OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Alifbo boʻyicha geofiziklar
Abdulhaq Abdullayev

Abdullayev Abdulhaq Oqsoqolovich (1918-yil 30-dekabr, Turkiston shahri) – rangtasvir ustasi. Oʻzbekiston xalq rassomi (1968-yil), Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi faxriy aʼzosi (1997-yil). Samarqand badiiy bilim yurtida (1931 – 1936-yillar) va Moskva badiiy institutida (1938–1941-yillar) taʼlim olgan. Ijodini manzara va portretlar chizish bilan boshlagan („Hovuz boʻyida“, 1932-yil; „Yoz“, 1937-yil; „Doʻstim portreti“, 1937-yil). Kishilarning holat va kayfiyati, maʼnaviy, yorkin qiyofalari mohirona ifodalangan portretlari bilan mashhur: „Abror Hidoyatov Otello roli-da“ (1946-yil), „Mannon Uygʻur“ (1946-yil), „Oybek“ (1949-yil), „Nazarali Niyozov“ (1949-yil), „Jiyan Shahlo“ (1959-yil), „Komil Yashin“ (1960-yil), „Navoiy“ (1973-yil), „YO. Toʻraqulov“ (1975-yil), „O. Sodiqov“ (1978-yil) va boshqa; shuningdek ruhiy dunyosi va kechinmalari ifodali tasvirlangan („Muallif portreti“, 1937-yil; „Muallifning qirgʻiz qalpok kiygan portreti“, 1980-yil; "Mu-allifning 15-asr kiyimidagi portreti, 1984-yil va boshqalar) bir qator avtoportretlar ham yaratdi. Manzaralar („Yomgʻirdan soʻng“, 1954-yil; „Bahor keldi“, 1955-yil; „Xumsonda“, 1961-yil va boshqalar), natyurmortlar („Olma“, 1962-yil; „Uzum va shaftoli“, „Qovun bilan xandalak“, 80-yillar va boshqalar) muallifi. 1957-yil Hindiston safari taassurotlari asosida bu oʻlka manzaralari („Tongda Tojmahal“), kishilari (I. Gandi, S. Ketchlu)ni etyud va kartinalarida aks ettirgan. 80-yillarda Oʻzbekistonning mashhur kishilarining portretlarini ishladi. Asarlari xalqaro koʻrgazmalarda namoyish kilingan. Navoiy portretini yaratish ustida izlanishlar mahsuli sifatida yuzaga kelgan asarlari Toshkentdagi Adabiyot muzeyida (1968-yil), Andijon adabiyot va sanʼat muzeyida (1969), Oʻzbekiston sanʼat muzeyida (1980-1984-yillar) va boshqa joylarda saqlanadi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1977-yil). „El-yurt hurmati“ ordeni bilan taqdirlangan (1998-yil).
Ad.: A. Abdullayev: Albom reproduksiy, T., 1983-yil* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston SSR xalq rassomlari
Turkum:2001-yilda vafot etganlar
Turkum:29-oktyabrda vafot etganlar
Turkum:Respublika ixtisoslashtirilgan rassomlik maktabi bitiruvchilari
Abdugʻani Abdullayev

Abdugʻani Abdullayev (1953.25.6, Fargʻona viloyati – 2017.18.12, Toshkent, Oʻzbekiston) – yogʻoch oʻymakori, Oʻzbekiston Respublikasi xalq ustasi (1999). Usta Q. Haydarovning shogirdi. Ustozi bilan birgalikda Toshkentdagi „Fargʻona“ choyxonasi, Xalqlar doʻstligi saroyi, „Zarafshon“ restoranidagi oʻymakori naqshli panjara, darvoza, eshik, namoyonlarni ishlagan. 1983-yildan mustaqil ishlaydi. Ilk bor Olim Xoʻjayev nomidagi teatr (Guliston shahri) binosi uchun 20 dan ortiq oʻymakori eshik, darvoza, panjaralarni tayyorladi. Bir qator jamoat binolari, choyxonalar (Fargʻona, Isfara shahri), „Muborak“ restorani (Toshkent), Qarshi teatri va boshqa binolari uchun nozik islomiy oʻyma naqshlar bilan bezatilgan ustun, eshik, darvoza, panjaralar yaratdi; Imom al-Buxoriy majmuasida yogʻoch oʻymakorligi ishlariga rahbarlik qilib, shogirdlari bilan birga sharafalar, hovuzaklar tayyorladi, ayvonlar shiftini vassa-juft yopish, oʻymakori ustunlari yaratishda yuksak mahorati namoyon boʻldi (1998), Shuningdek Bahouddin Naqshband maqbarasida (Buxoro viloyati) restavratsiyasiya, yogʻoch oʻymakorligi ishlarini bajarilgan, Qatagʻon qurbonlari xotirasi muzeyi (Toshkent), Xotira xiyoboni, Burxoniddin Margʻinoniy (Fargʻona viloyati) majmuasi qurilishida ishtirok etgan. Toshkentdagi „Xotira maydoni“ (1999)dagi ayvonlarning oʻyma naqshli ustunlarini milliy meʼmorlik anʼanalari asosida yuksak mahorat bilan bezagan. 1973-yildan xalqaro koʻrgazmalarda badiiy asarlari bilan qatnashadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Abdugʻani Abdullayev yoʻqolib borayotgan naqshlarning noyob ni tiklash bilan shugʻullangan, yangi uslublarni amaliyotga joriy qilgan. 1999-yilda Abdugʻani Abdullaevga Oʻzbekiston Respublikasi xalq ustasi unvoni berilgan (1999). 2006-yil 25 avgustda „Oʻzbekiston Qahramoni“ unvoni berilgan.

Abdugʻani Abdullayev 2017-yil 18-dekabrda Toshkent shahrida vafot etgan.

 

Turkum:Yogʻoch oʻymakorlari
Anvarjon Abdullayev

ABDULLAYEV Anvarjon Abdul-layevich (1942.14.1, Shahrixon tuma-ni) — O‘zbekiston Respublikasi xalq o‘qituvchisi (1995). Namangan pedagogika institutini tugatgan (1967). 1965—98 yillarda Shahrixon tumanidagi 1-maktabda mavzuida tasviriy san’at muzeyi tashkil etgan. 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vohid Abdullayev

Vohid Abdullayevich Abdullayev (1912-yil 15-may, Samarqand, Samarqand viloyati, Turkiston general-gubernatorligi, Rossiya imperiyasi – 1985-yil 30-iyul, Samarqand, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) – taniqli oʻzbek olimi, adabiyotshunos, navoiyshunos, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (1966), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973), filologiya fanlari doktori (1959), professor (1960).

 Tarjimayi holi 
Vohid Abdullayev 1912-yil 15-mayda Samarqand shahrida dehqon oilasida tavallud topgan.

1932-yil Fargʻona pedagogika institutini bitirgan. Abdullayev 1935—1943-yillarda Buxoro va Samarqand pedagogika institutlarining, 1944—1969-yillarda Alisher Navoiy nomidagi Samarqand universiteti oʻzbek adabiyoti kafedrasining mudiri, 1963-yildan shu universitet rektori. 1930-yildan sheʼrlar, ilmiy maqolalar yoza boshlagan. „Samarqand sayli“ (1970) sheʼriy kitobi nashr etilgan. „Navoiy Samarqandda“ (1948), „Nishotiy va uning „Husni Dil“ dostoni“, „Xoksor va uning „Muntaxab ul-lugʻot“ kitobi“ (1955), „Nishotiy va Xoksor“ (1960), „Oʻzbek adabiyoti tarixi“ (1964), „Saylanma“ (1982) kabi kitoblari oʻzbek adabiyoti va adabiyotshunosligi masalalariga bagʻishlangan. Abdullayevning oliy oʻquv yurtlari uchun „Oʻzbek adabiyoti tarixi“ darsligida XVII-XVIII asrlardagi oʻzbek adabiyoti tarixi tadqiq etilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston adabiyotshunoslari
Turkum:Filologiya fanlari doktorlari
Turkum:Fargʻona davlat universiteti bitiruvchilari
Turkum:Samarqand davlat universiteti oʻqituvchilari
Turkum:Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 6-chaqiriq deputatlari
Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 7-chaqiriq deputatlari
Gafar Abdullayev

Gafar Gaydarovich Abdullayev (1896.15 (28).2, Ozarbayjon – 1951.9.2, Samarqand) – Oʻzbekiston fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1943), tibbiyot fanlari direktori (1941), professor (1941). SamMI koʻz kasalliklari klinikasida assistent (1931 – 1934), dotsent (1934 – 1935) va kafedra mudiri (1935 – 1951). Abdullayev traxoma kasalligini yangicha davolash va oldini olish usullarini ishlab chiqqan OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1896-yilda tugʻilganlar
Turkum:28-fevralda tugʻilganlar
Turkum:1951-yilda vafot etganlar
Turkum:9-fevralda vafot etganlar
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari
Doʻstmurod Abdullayev

Doʻstmurod Abdullayev (1950, Samarqand viloyati Paxtachi tumani Eshonqora qishlogʻi) – Oʻzbekiston Qahramoni (1999). Samarqand qishloq xoʻjaligi institutini tamomlagan (1985). Paxtachi tumanidagi Roʻziqul Maxmanov nomli jamoa xoʻjaligida mexanik uchastka agronomi boʻlib ishladi (1973-1984). 1984-yildan shu xoʻjalikda gʻallachilik brigadasi boshligʻi. Oʻzbekiston Respublikasining gʻalla mustaqilligini taʼminlash yoʻlida gʻallachilikni rivojlantirishda ilgʻor texnologiyalarni qoʻllab, bugʻdoydan muntazam ravishda har gektardan barqaror 50-55 s hosil olishga erishgan"" OʻzME. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1950-yilda tugʻilganlar
Turkum:Paxtachi tumanida tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekiston qahramonlari
Turkum:Samarqand davlat veterinariya meditsinasi, chorvachilik va biotexnologiyalar universiteti bitiruvchilari
Turkum:Oʻzbekiston agronomlari
Lutfulla Abdullayev

Lutfulla Abdullayevich Abdullayev (1912.25.10, Mirzachoʻl −2000.2.10, Toshkent) — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston xalq rassomi (1950). Samarqand badiiy bilim yurtida taʼlim olgan (1930 — 1935). Toshkent badiiy bilim yurtida oʻqituvchi (1935 — 1937). Abdullayev asarlari dolzarb, mazmunli, gʻoyaviy va murakkab syujetli, jonli va yorqin obrazlarga boy. „Mulla Toʻychi Toshmuhamedov portreti“ (1938), „Qahramonni kutib olish“ (1947), „Doʻstlarning uchrashuvi“ (1961) va boshqa Hajviy karikaturalari „Mushtum“ jurnalida muntazam bosilgan. 15 dan ortiq kitoblarni badiiy bezadi: Abdulla Qodiriyning „Mehrobdan chayon“ tarixiy romani (1961, rus tilida), Oybekning „Bolalik“ (1963), G'afur Gʻulomning „Shum bola“ (1964) qissalari va boshqa „Osiyo ustida boʻron“, „Oʻtgan kunlar“, „Mehrobdan chayon“ va boshqa filmlarga liboslar eskizlarini tayyorlagan. Oʻzbekiston tabiati aks etgan manzaralar, agitplakatlar (ayniqsa Ikkinchi jahon urushi yillarida), portretlar („Navoiy nomidagi teatr qurilishida“, 40-yillar, „Mening zamondoshlarim — adabiyot va sanʼat arboblari“ — guruh portretlari, 1989) ham yaratgan. Asarlari xalqaro koʻrgazmalarda namoyish etilgan. A. Qodiriy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1995). „El-yurt hurmati“ ordeni bilan mukofotlangan (1999)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston SSR xalq rassomlari
Turkum:Oʻzbekistonlik rassomlar
Maxdi Abdullayev

Maxdi Orifovich Abdullayev (1922-yil, 27-oktyabr, Buxoro) — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1982), biologiya fanlari doktori (1969), professor (1972). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—1945). Buxoro davlat pedagogika institutini tugatgan (1948). Zoologiya kafedrasi assistenti, dotsenti, kafedra mudiri (1953—1958), oʻquv va ilmiy ishlar prorektori (1958—1972), zoologiya va ekologiya kafedrasi mudiri (1972-yildan). Baliqchilikka oid tadqiqot ishlari olib borganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1922-yilda tugʻilganlar
Turkum:27-oktyabrda tugʻilganlar
Nusrat Abdullayev

Nusrat Hamidovich Abdullayev (1933.14.7, Toshkent) — patofiziolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), tibbiyot fanlari doktori (1967). Professor (1970). 1972-yildan 1-Toshkent tibbiyot instituti patologik fiziologiya kafedrasi mudiri. Immunologiya ilmiy tadqiqot instituti direktori (1984-1987). Ilmiy ishlari ovqat hazm qilish aʼzolari, meʼda osti bezi, jigar va moddalar almashinuvi patologiyasiga bagʻishlangan. Abullayev tibbiyot institutining talabalari uchun darslik hamda bir qancha metodik qoʻllanmalar va lugʻatlar muallifiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1933-yilda tugʻilganlar
Turkum:14-iyulda tugʻilganlar
Rauf Abdullayev

Rauf Abdullayevich (1922-yil, 5-may, Namangan viloyati ) – terapevt, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968-yil), tibbiyot fanlari doktori (1958-yil), professor (1960-yil). SamMI gospital terapiya kafedrasi assistenti (1943-1945-yillar) va shu institut direktori (1945 – 1951-yillar), 1952-yildan Toshkent vrachlar malakasini oshirish institutining terapiya kafedrasida assistent, dotsent, kafedra mudiri (1961-1992-yillar), 1992-yildan 2-terapiya kafedrasida professor maslahatchi. Ilmiy ishlari, asosan yurak-tomir va jigar kasalliklarining kelib chiqish sabablari, ularning oldini olish va davolash masalalariga bagʻishlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1922-yilda tugʻilganlar
Turkum:5-mayda tugʻilganlar
Turkum:Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Turkum:Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Turkum:Jasurlik uchun medali bilan mukofotlanganlar
Turkum:Tibbiyot fanlari doktorlari
Turkum:Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan fan arboblari
Rustam Abdullayev

Rustam Abdullayev (1947-yil 12-fevral, Xiva) – sovet va oʻzbek bastakoriOʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi – A harfi – Toshkent: „Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi“ Davlat ilmiy nashriyoti. – S. 27. Oʻzbekiston Bastakorlar uyushmasi raisi (1995-yildan). Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist (1997-yil). Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1997-yil).

 Faoliyati 
Xivada agronom va oʻqituvchi oilasida tugʻilgan. Rustam Abdullayevning ota-onasi Abdulla Otajonov va Gavhar Matekubovalar edi. Rustam Abdullayev oʻrta maktabni tugatgach, Musiqa nomidagi bilim yurtiga oʻqishga kirdi. U bolaligida Xiva musiqa maktabida qashqar rubob sinfida tahsil olgan, xalq teatri orkestrida ham ijro etgan. 1970-yillar boshida Toshkent davlat konservatoriyasida (B. F. Gienko bilan, soʻngra B. I. Zeydmandan assistent stajyor sifatida) tahsil oldi. 1985-yildan konservatoriyada kompozitsiya va cholgʻu asboblari kafedrasida dars beradi (2010-yilda professor boʻldi).

U shoira Zulfiya taqdiri haqida hikoya qiluvchi „Sadoat“ („Sadoqat“) operasi muallifi, „Quyoshga taʼzim“ baletoratoriyasi, cholgʻu konsertlari shu jumladan, „Chunes of Navroʻz“ pianino uchun ikkinchi konsert dasturi va „Tay ohanglari“ uchinchi fortepiano konserti, yapon shoirlari soʻzlaridagi vokal sikllari „Xirosima faryodi“, Zulfiya soʻzlariga „Hijron“ va boshqa asarlar yaratdi.

Rustam Abdullayev 1972-yil Toshkent davlat konservatoriyasini tugatgan. 1985-yildan Toshkent konservatoriyasining oʻqituvchisi sifatida oʻz faoliyatini boshlagan. Oʻzbekiston Respublikasi Kompozitorlar va bastakorlar uyushmasining kotibi (1985—1995-yillar), raisi (1995-yildan). 4 opera – „Shodimulk“ (1975-yillar), „Sadoqat“ (O. Matchon, 1980-yil), „Xiva ordeni“ (E. Samandarov, 1985-yil), „Kimlar zor, kimga xor“ (M. Mirzo, 1994-yil); „Quyoshga taʼzim“ baletoratoriyasi (Oʻ. Umarbekov, 1984); simfoniya (1975-yil) va 3 simfonik poema (1968—1970-yillar); fortepiano va orkestr uchun 5 ta konsert (1972—1995-yillar), kamervokal, xor va boshqa asarlarning muallifi. Asarlari Oʻzbekiston va chet el konsert sahnalari (Rossiya, Ukraina, Shvesiya, Tailand, Jan. Koreya va boshqalar)da ijro etiladi.

1985-yilda Oʻzbekiston Bastakorlar uyushmasining bosh kotibi boʻldi. 1995-yildan buyon uning raisi boʻlgan. U bastakor va ijrochi sifatida qadrlanadi. Rustam butun Rossiya va xalqaro tanlovlarning sovrindori. Uning asarlari AQSh, Germaniya, Misr, Yaponiya, Tailand, Turkiya, Janubiy Koreya kabi yigirmadan ortiq mamlakatlarda ijro etilgan.

 Oilasi 
Rustam Abdullayev uylangan boʻlib uning uch farzandi bor. Farzandlari – Behzod va Elnura ham pianinochiNastroenie skazochnogo bala // V. Knyagnitskaya, Golos Uzbekistana.

 Mukofotlari 
Rustam Abdullayev 1986-yil – Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti („Quyoshga taʼzim“ baletiga musiqa yaratgani uchun), 1997-yil – Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist, 2022-yil – "Mehnat Shuxrati" ordeni bilan mukofotlangan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1947-yilda tugʻilganlar
Turkum:12-fevralda tugʻilganlar
Turkum:Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Turkum:O‘zbekiston musiqa o‘qituvchilari
Turkum:Bastakorlar
Saʼdulla Abdullayev

Saʼdulla Abdullayev (12-may 1945, Toshkent) — rassom, Oʻzbekiston Badiiyot akademiyasi haqiqiy aʼzosi (1997). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1961—66) va Leningrad (hoz. Sankt-Peterburg)dagi I. Repin nomidagi rassomlik, haykaltaroshlik va meʼmorlik instituti (1967—73)da taʼlim olgan. 1973-yildan M. Uygur nomidagi Sanʼat institutida pedagog, 1997-yil sentyabrdan Kamoliddin Behzod nomidagi milliy rassomlik va dizayn institutida Ijodini teatr dekoratsiyasi sohasida boshlagan. Abdullayev Navoiy teatrining „Soʻgʻdiyona qoploni“, „Layli va Majnun“ spektakllariga sahna bezaklari uchun andazalar tayyorlagan. A. rangtasvirda samarali ijod qiladi: yoshlar hayoti va kundalik faoliyati, ruhiyati aniq tasvirlangan („Toshkentim“ uchligi — triptixi: „Anhor boʻyida“, „Yosh onalar“, „Favvoralar“ va boshqalar) hamda oʻzbekona milliy ruh bilan sugʻorilgan („Oilam“, „Buvam ertaklari“, 1985 va b.) asarlar, portretlar („To-liba“, „Husnoro portreta“ va b.), manzaralar („Teatr maydoni tong otarda“, „Teatr maydoni“, „Teatr maydoni oqshom paytida“ va b.) muallifidir. Abdullayev ijodida tarixiy mavzu alohida oʻrin tutadi: „Navoiy va Husayn Boyqaro“ (1988), „Navo-iyning Samarqanddan qaytishi“ (1989), „Samarqand bahori“ ikkiligi (diptixi, 1992), „Amir Temur Bibixonim masjidi qurilishini kuzatmoqda“ (1993), „Amir Temurning dafn etilishi“ (1996) va boshqalar.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:1945-yilda tugʻilganlar
Turkum:12-mayda tugʻilganlar
Turkum:Rassomlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:Respublika ixtisoslashtirilgan rassomlik maktabi bitiruvchilari
Fattoh Abdullayev

Fattoh Abdullayev (1914.16.1, Jambul — 1985.11.9, Toshkent) — oʻzbek tilshunosi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1984). Filologiya fanlari doktori (1961), professor (1969).

Leningrad davlat universitetini tamomlagan (1939). Toshkent davlat pedagogika institutida (1939-1944), Namangan davlat pedagogika institutida (1944-1947), Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Til va adabiyot institutida (1947 — 1950 va 1957-yildan), Xorazm davlat pedagogika institutida (1950-1956) ishlagan. Ilmiy ishlari oʻzbek adabiy tilining tarixi, dialektologiyasi, leksikasi, fonetikasi, grammatikasi, shuningdek, badiiy nutq masalalariga bagʻishlangan. Abdullayev Xorazm shevalarini tadqiq qilib, ularning dialektologik xaritasini tuzgan va tasnifini berganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1914-yilda tugʻilganlar
Turkum:1985-yilda vafot etganlar
Turkum:11-sentabrda vafot etganlar
Turkum:Toshkentda vafot etganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Turkologlar
Turkum:Oʻzbekshunoslar
Oʻrinboy Abdullayev

Oʻrinboy Abdullayev (1912.18.4, Toʻrtkoʻl tumani – 1989.15.8) – Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, 2-Boltiqboʻyi fronti, 3-zarbdor armiyasi, 219-oʻqchi diviziyasi, 375-oʻqchi polkining 1-oʻqchi rotasi oʻqchisi. Latviyaning Ludze shahri atrofidagi jangda dushman qoʻshinlari chegarasini birinchi boʻlib yorib kirganligi uchun Qahramon unvoni berilgan (1945). Urushdan soʻng Qoraqalpogʻistonning Toʻrtkoʻl tumaniga qaytib, chorvachilik sohasida mehnat qilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Biografiyasi 
Oʻrinboy Abdullayev 1912-yil 18-aprelda Qoraqalpogʻistonning Toʻrtkoʻl tumani, Bogʻob qishlogʻida tugʻilgan. Millati qoraqalpoq. Boshlangʻich maʼlumotni olgach, mahalliy kolxozda ishlagan.

 Ulugʻ Vatan urushida qatnashishi 
Oʻrinboy Abdullayev 1943-yil yanvar oyida Qizil Armiya safiga chaqirilgan, 1943-yil may oyidan boshlab frontda jang qilgan. 1944-yil 18-iyulga oʻtar kechasi katta serjant Hakimyan Rahimovich Axmetgalin boshchiligidagi oʻn kishilik guruh bilan oddiy askar Oʻrinbay Abdullaev front chizigʻiga joʻnatildi. Latviyaning Ludze shahri yaqinida, dushman tomonidan oʻrab olingan razvedka guruhi uning qoʻshini bilan jangga kirishadi, bundan tashqari, guruh Sunuplyava qishlogʻi yaqinida joylashgan strategik ahamiyatga ega 144-tepalikni ham mudofaa qilgan. SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi farmoni bilan fashist bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajargani, koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun Qizil Armiya askari Oʻrinboy Abdullayev umrbod Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlanadi.

Ammo kontuziya boʻlgan Oʻrinboy Abdullayev 144-tepalikdagi jangdan soʻng fashistlar tomonidan asirga olinadi. Keyinchalik Oʻrinboy Abdullayev Magdeburg yaqinidagi konslagerga joʻnatilgan.

 Urushdan keyingi hayoti 
Urushdan soʻng biroz Ufada boʻlib, keyinroq Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasiga qaytib kelgan. Oʻrinboy Abdullayev kolxozda ishlay boshlagan. 1962-yil may oyida 144-tepalikka urushdan keyin birinchi marta tashrif buyurgan. 1963-yil 10-noyabrda yana shu tepalikka kelgan. 1965-yilda KPSS aʼzoligiga qabul qilingan. 1989-yil 15-avgustda vafot etgan.

 Mukofotlari 
Sovet Ittifoqi Qahramoni, „Oltin yulduz“ medali (11152-son, 1945-yil 24-mart, 1961-yilda berilgan), Lenin ordeni (24.03.1945), 1-darajali Vatan urushi ordeni, „Jasurlik uchun“ medali (16.07.1944) bilan mukofotlangan.

 Xotira 
Oʻrinboy Abdullayev Riga shahrining faxriy fuqarosi hisoblanadi. Oʻrinboy Abdullayev xotirasiga Ludze shahrida monument, Sunuplyava qishlogʻida obelisk qoʻyilgan.

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1912-yilda tugʻilganlar
Turkum:18-aprelda tugʻilganlar
Turkum:15-avgustda vafot etganlar
Turkum:1989-yilda vafot etganlar
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini olgan oʻzbeklar
Lola Abdullayeva

Lola Abdullayeva (1918-yil 13-aprel, Toshkent) – teatr rassomi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1964-yil). Toshkent rassomlik bilim yurtida taʼlim olgan (1934 – 1938-yil). Olmaotadagi qozoq drama teatrida, soʻng Bishkekdagi teatr rassomlik kollejida ishladi. Abdullayeva 1948 – 1979-yillarda Ogahiy nomidagi Xorazm viloyati Davlat musiqali drama va komediya teatri bosh rassomi. Lola Abdullayevaning „Layli va Majnun“, „Oq nilufar“, „Bahor“, „Togʻ qizi“, „Maʼrifat qurbonlari“, „Paranji sirlari“, „Guli siyoh“, „Navoiy“, „Hamlet“, „Muhabbat qoʻshigʻi“ va boshqa bir qator spektakllar uchun tayyorlagan sahna bezaklari va libos eskizlari milliy boʻyoqlarining oʻziga xosligi, shuningdek, tomoshabinga asar mazmunini aniq va ravshan qilib yetkazishga yordam berishi bilan diqqatga sazovor.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:1918-yilda tugʻilganlar
Turkum:13-aprelda tugʻilganlar
Oydin Abdullayeva

Oydin Otamurodovna Abdullayeva (1976-yil 6-mart, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek bastakori, oʻqituvchi va siyosatchi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi IV chaqiriq Qonunchilik palatasi deputati. "Adolat" sotsial-demokratik partiyasi aʼzosi.

 Tarjimai holi 
1983-1994-yillar davomida R.Gliyer nomidagi RIMM da violonchel va kompozitsiya yoʻnalishi boʻyicha oʻqigan. 1999-yilda O‘zbekiston Davlat konservatoriyasini professor Mansurovning kompozitorlik fakultetini tamomlagan. Konservatoriyani tamomlagach, kompozitsiya va cholgʻu asboblari kafedrasida dars bera boshlagan. 2004-yildan katta oʻqituvchi, 2009-yilda dotsent, 2018-yildan esa professor ilmiy unvonlarini olgan. 2011-yildan buyon kompozitsiya va asbobsozlik kafedrasi mudiri boʻlgan.

2020-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi IV-chaqiriq Qonunchilik palatasi saylangan, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi aʼzosi lavozimiga tayinlangan.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining deputatlari
Abdullatifxon

Abdullatifxon (?-1551, Samarqand) — Buxoro xonligi oʻzbek hukmdori (1540 — 1551). Shayboniylar sulolasi vakili. Koʻchkunchixonning oʻgʻli. A. Ubaydullaxon va Baroqxon bilan birga Xorazmni egallagan (1537-38). 1541-yil Samarqandni Buxoro xonligidan mustaqil deb eʼlon qilib mamlakatda ikki hokimiyatchilik vujudga kelishiga yoʻl qoʻygan. Baroqxon bilan birga Karmanaga yurish qilgan. Ammo Karmana hokimi Abdulla sulton bu hujumni qaytarganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 

Turkum:Oʻzbekiston tarixi
Turkum:Shayboniylar
Abdullaxon

Abdullaxon (XVII asr) – Sharqiy Turkiston xoni (1638 – 70). 1638-yil Yorkend taxtiga oʻtirgan. Abdullaxonning xonlik davri qirgʻiz va qalmoqlarga qarshi urushlar va oʻzaro nizolarni bostirish bilan oʻtgan. Oʻzaro kurash natijasida Abdullaxon yurtini tashlab, Makkaga ketishga majbur boʻlgan. Makkadan qaytishida Hindistonda vafot etgan.
 

 

Turkum:Shaxsiyatlar
Turkum:Shaxsiyatlar loyihasi maqolalari
Turkum:Shaxsiyatlar haqidagi chala maqolalar
Abdullaxon timi

thumb
Abdullaxon timi (Timi Abdullaxon) — Buxoro xonligidagi gumbaz bilan qopgangan usti yopiq bozorlardan biri boʻlgan. Buxoro xoni shayboniy Abdullaxon II davrida 1577-yilda bunyod etilgan. Hozirgi kunda Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

 Tarixi 
Abdullaxon timi usti yopiq eng katta savdo rastalaridan biri hisoblangan. Abdullaxon timi Katta tim yaʼni Timi Kalon kabi nom bilan ham atalgan. Ushbu tim shayboniylardan Buxoro xonligi hukmdori Abdullaxon II davrida 1577-yilda gazlamalar sotish maqsadida qurilgan. Mazkur tim asosiy savdo koʻchasida joylashgan va 6 ta ravoqli darvozadan iborat boʻlgan. Bu inshootda sakkiz gumbazli xona boʻlib, savdo doʻkonlari tutashgan. Abdullaxon timida asrlar davomida gazlamalar sotilgan. XX asr boshlarida timda shoyi va boshqa turdagi gazlamalar sotilgan. Gazlamalar maxsus sandiqlarda saqlangan. Mazkur tim oldida XVI asr oxirlarida Choxarsoʻyi Darun yaʼni Ichki doʻkon mavjud boʻlgan va ushbu doʻkonni har xil mollar sotishga moʻljallangan 30 ga yaqin doʻkoni boʻlgan. Bu yerda toʻrtta gilam va toʻrtta etik sotadigan doʻkon ham boʻlgan. Xorijdan kelgan savdogarlar ham ushbu usti yopiq bozorda savdo-sotiq qilishgan. Galina Pugachenkova maʼlumotlariga koʻra timdagi ravoqli taxmonlar 56 ta doʻkonni hosil qilgan. Gumbaz yuqorisidagi tuynuklardan yorugʻlik tushib turgan. Abdulaxon timidagi markaziy xona atroflari kichik gumbazlar bilan oʻrab olingan. Mazkur timda Shoyi bozori boʻlgan. Abdullaxon timi koʻp gumbazli va koʻp arkonli meʼmorchilik obyektlaridan biri hisoblanadi. Hozirgi kunda Abdulaxon timida gilam doʻkonlari va savdo rastalari faoliyat yuritmoqda.
 Meʼmorchiligi 
Buxorodagi eng katta usti berk savdo rastasi. Ab-dullaxon davrida qurilgan. (1577). Abdullaxon timi asosi murabba tarxli (39X42 m), 3 tomoni berk, bosh tarzidagi peshtoq orqali kiriladi. Devorlarining 2 tomonida ravoqli tokchalar joylashgan. Baland gumbazli bostirma timni oʻrab turadi. Oʻrtadagi miyonsaroy (diametri — 10 metr) baland gumbaz bilan yopilgan. Gumbaz ostidagi ravoqli teshiklardan yorugʻ tushadi. Miyonsaroy atrofi dalon. Dalon-dagi mayda ravoklar ichida gumbaz tom-li doʻkonlar boʻlgan. Bino pishiq gisht-dan (22x27x3,5 sm) qurilgan, devorlari ganch suvoqi, naqshin bezaklari deyarli saqlanmagan. Oʻtmishda bu yerda shoyi, jun gazlama bilan savdo-sotiq qilingan. Abdullaxon timi Buxoro shahridagi savdo rastalari, chor-su-toq binolari ichida eng kattasi va shaklu shamoyili jihatidan ancha murakkab va xushbichim hisoblanadi. Bir necha bor taʼmirlangan, savdo doʻkonlari joylashgan.
 

 
 Ilmiy 
 
 
 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Buxoro meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Buxoro bozorlari
Abdullo Kobuliy

Abdullo Kobuliy (17-asr) - ta-rixchi olim. Boburiylardan Akbar sa-royida xizmat qilganligi taxmin etila-di. Uning "Tazkirat ut-tavorix" nomli asari saqlanib qolgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Tarixchilar
Abdullo kotib

Abdullo kotib (XIX asrning birinchi yarmi, Buxoro) — xattot. Abdullo kotib koʻchirgan qoʻlyozmalardan Hisomuddin Umar Buxo-riyning „Voqeoti Hisomiy“ (1820), Ruk-niddin Sheroziyning „Sharh ul-fusus“ (1821), Abdulqodir Bedilning „Chahor unsur“ (1824), Husayn Koshifiyning „Anvori Suhayliy“ („Kalila va Dimna“, 1824) kabi asarlari OʻzFASHIda saqlanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Shaxsiyatlar
Turkum:Shaxsiyatlar loyihasi maqolalari
Turkum:Shaxsiyatlar haqidagi chala maqolalar
Abdullo Mirzo

Abdullo Mirzo (1433–1451) – Movarounnahr hukmdori (1450–1451). Temuriylar sulolasi aʼzosi.

Ulugʻbekning ukasi Ibrohim Mirzoning kenja oʻgʻli. Otasi vafotidan soʻng, Fors viloyatiga hokim qilib tayinlangan. Biroq u hali yosh boʻlgani sababli davlat ishlarini onasi Ruqiya begim bilan otabegi Shamsuddin Sheroziy boshqargan.

1447-yil amakivachchasi Sulton Muhammad Mirzo Fors viloyatini bosib olgach, Hirotga qochib kelgan. 1448-yil esa amakisi Ulugʻbekning xizmatiga kirib, uning qiziga uylangan. Abdullatifdan keyin 1450-yil may oyida Samarqandda Movarounnahr taxtiga oʻtirgan.

Ammo bu davrda Buxoroda Abu Said Mirzo hukmdor qilib koʻtatilgan edi. Mirzo Abdullo va Abu Said Mirzo oʻrtasida Samarqand yaqinida boʻlgan jangda Abu Said yengilib, Sabron va Yassiga qochadi. Ayni paytda Xuroson hukmdor Alouddavla ham Movarounnahrga hujum qilishga tayyorgarlik koʻra boshlaydi, ammo Mirzo Abdullo u bilan sulh tuzib, urushning oldini oladi.

Abu Said Mirzo koʻchmanchi Oʻzbeklar hukmdori Abulxayrxondan yordam olishga muvaffaq boʻladi. Yozga kelib Abulxayrxon va Abu Saidning birlashgan qoʻshini Toshkent, Chinoz va Jizzax orqali Samarqandga yurish qiladi. 1451-yil 22-iyunda, Samarqand yaqinidagi Sheroz qishlogʻining Bulungʻur anhori yaqinida boʻlgan jangda Mirzo Abdulloh yengiladi va halok boʻladi. Uning hukmronligi davrida Mirzo Ulugʻbekning jasadi topilib, Goʻri Amir maqbarasiga dafn qilinganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Davlatshoh Samarqandiy
Turkum:Temuriylar
Turkum:1433-yilda tugʻilganlar
Turkum:1451-yilda vafot etganlar
Turkum:Qatl qilingan hukmdorlar