Welgelegen villasi

right|thumb| Welgelegen villasi 2009-yilda restavratsiya qilinganidan soʻng, Laokun va uning oʻgʻillari haykali bilan
thumb| Welgelegenning 1827-yildagi vaziyat xaritasi.
Welgelegen villasi — Gollandiyaning Haarlem shahridagi tarixiy bino boʻlib, hozirda Shimoliy Gollandiya provintsiyasi rahbarlarining idoralari joylashgan. Shahardagi jamoat bogʻining shimoliy chekkasida joylashgan bu neoklassik meʼmorchilikning namunasidir.

 Tarixi 
U 1785-yildan 1789-yilgacha Amsterdamning mashhur oilaviy bank kompaniyasining egasi Genri Hope tomonidan yozgi uy sifatida 1769-yilda qurilgan. 1769-yildan boshlab Genri Hope ajoyib saroy va rasm galereyasi uchun rejalarini amalga oshirish uchun tobora koʻproq qoʻshni yerlarni sotib oldi. Qurilish amalga oshirilgan besh yillik davr mobaynida bu shaharchada gap boʻldi. Bunday katta yozgi uyni hech kim koʻrmagan edi. Uning zamondoshlari bilan taqqoslaganda kattaligi haqida taassurot qoldirish uchun 1827-yildagi xaritaga qarang, Welgelegen va uning bogʻlari Amsterdam merlari va bankirlarining qoʻshni yozgi uylari bilan taqqoslaganda ancha yirik hisoblanadi.thumb| Paviljoenslaan, Haarlemdagi Welgelegenning old tomoni
left|thumb| Welgelegenga sharqiy kirish joyi va Haarlemdagi Genri Hopening shaxsiy qarorgohi. Orqa tarafda oʻng tomonda orqa kirish (bugungi kunda yagona kirish) joylashgan.
Genri Hope shu qadar taʼsirli ediki, u Haarlem mahalliy hukumatini Frederikspark jamoat bogʻini qayta loyihalashga koʻndirdi va u Xemstede mahalliy hukumatini Haarlemmerhoutni qayta loyihalashtirishga koʻndirdi, ikkalasi ham uning mulkiga aylangan bogʻlar edi. Genri Hope koʻplab rasmlar va haykallarni toʻplagan va taniqli hunarmandlarga interyerni loyihalashtirgan. Uning ushbu saroyga koʻplab mashhur mehmonlari tashrif buyurgan edi, ular orasida 1788-yilda rafiqasi Prussiya malikasi Vilgelmina va Tomas Jefferson bilan tashrif buyurgan Orange Uilyam V ham bor edi. Gollandiya 1782-yilda Qoʻshma Shtatlarni davlat sifatida tan olgan birinchi davlat boʻldi va oʻsha paytda Yevropaning moliyaviy markazi boʻlgan Amsterdamning boy savdogarlari bilan savdo qilishni istagan koʻplab amerikalik mehmonlarni ham shu uyga jalb qildi.

Welgelegen bogʻlarini Spaarne daryosigacha kengaytirish haqidagi tasavvurini amalga oshirishdan oldin, Genri Hope Welgelegenni asosiy uy qurib boʻlingandan atigi 5 yil oʻtgach tark etdi. 1794-yilda Genri Hope oʻzining sanʼat toʻplamining katta qismini oʻzi bilan olib, fransuz inqilobiy kuchlari oldidan Angliyaga qochib ketdi. U mulkni jiyani Jon Uilyams Hopega topshirdi, u Amsterdamda oilaviy bank biznesini qurish uchun qoldi. Jon Hope Hope & co kompaniyasini davom ettirdi. Alexander Baring va Adriaan van der Hoop bilan birgalikda Amsterdamdagi oilaviy biznes, firmaning yosh hamkorlariga aylandi. 1800-yilda Genri Hope oʻzining londonlik doʻsti Frensis Baring bilan birgalikda Luiziana xaridini moliyalashda asosiy tilda boʻldi. Fransiya hukumati nomidan Baring va Hope 1804-yilda, shartnoma imzolanganidan bir yildan koʻproq vaqt oʻtgach, 11,25 million dollarlik AQSh davlat obligatsiyalarini sotdi.

 Fransuz istilosi 
Jon Uilyams Hope villani 1808-yilda Napoleonning ukasi Lui Bonapartga sotgan, u endigina Gollandiya qiroli deb atalgan. Lui yoki oʻzini oʻzi atagan Lyudvig Gollandiyani yaxshi koʻrar va xalq orasida yaxshi obroʻga ega edi. U villaga hozirgi nomini „Paviljoen Welgelegen“ deb berdi. Lui Napoleon u yerda qolishni yaxshi koʻrardi, lekin 1810-yilda ukasi Napoleon tomonidan taxtdan voz kechishga majbur boʻlganida, u bu yerni tark etdi. Keyin uning ukasi Napoleon Gollandiyani qoʻshib oldi va bu qirolning vazifasini ortiqcha qildi. 1812-yilgi urushdan uch yil oʻtgach, Welgelegen Niderlandiya hukumatining mulkiga aylandi.

 Welgelegen muzeyi 
1814-yildan 1828-yilgacha Prussiya knyazlari villani saqlab, unini yozgi saroy sifatida saqlab qolgan va zamonaviy sanʼat muzeyi sifatida ommaga ochgan. 1885-yilda „Muzey van Levende Nederlandsche Meesters“ yopildi, lekin „Koloniaal muzeyi“ (1871-1923) va „Museum voor Kunstnijverheid“ (1877—1926-yillar) ochiq qoldi. Frans Hals muzeyi Klein Heiliglanddagi hozirgi joyiga koʻchganida, bu yerda „Fotografisch muzeyi“ (1913—1918-yillar) ochildiAddressing the histories of slavery and colonialism at the National Trust.thumb| Shimoliy Gollandiya provinsiyasining rasmiy majlislar zali koʻrsatilgan.
Bir vaqtning oʻzida qurilgan Teylers muzeyidan farqli oʻlaroq, Welgelegen oʻz muzey funksiyasini yoʻqotdi va 1930-yildan beri Provinciale Staten tomonidan Shimoliy Gollandiya provinsiyasi hukumati qarorgohi sifatida foydalanilmoqda. 2009-yilda soʻnggi restavratsiya qilinganidan beri xususiy park maydonlari va baʼzi xonalar ish soatlarida jamoatchilikka ochiq, kattaroq yigʻilish xonalari esa „Monumenten Dagʻ“da yilning faqat bir kunida sayr qilish uchun ochiq boʻladiVseobщaya istoriya arxitekturi /red. kollegiya/V 12 tomax. — M: 1970.National Trust hastens projects exposing links of country houses to slavery.

 

Turkum: Arxitektura