Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Jeneva

Jeneva — Shveysariyaning jan.gʻarbidagi shahar. Jeneva kantonining maʼmuriy markazi. Jeneva koʻlining jan.-gʻarbiy sohilida, 372 m balandlikdagi xushmanzara yerda joylashgan. Koʻldan oqib chiqadigan Rona daryosi shahar oʻrtasidan oʻtgan. Iqlimi yumshoq, yillik yogʻin 1000 mm chamasida. Aholisi 172 ming kishi, shahar atrofi bilan 390 ming (1998).

Jeneva (lotincha Genava) dastlab Yuliy Sezar tomonidan mil. av. 1-asrda tilga olingan. Savdo yoʻllari chorrahasida joylashganidan shaharning iqtisodiy mavqei kuchayib bordi. 14—15-asrlarda oʻzining yarmarkalari bilan mashhur edi. 16-asrdan Shveysariya tarkibidagi ittifoqdosh yer; Kalvin davrida (16-asr) reformatsiya markazi boʻlgan. 16— 17-asrlarda Jenevada sanoat, jumladan soatsozlik rivojlandi. 1798—1814-yillarda Fransiya tarkibida boʻldi. 1815-yildan Shveysariyaning 22-kantoni. Jeneva— bir qancha xalqaro tashkilotlar, jumladan, Millatlar Ligasi (1919—39), Qizil Krest organlari, BMT turli boʻlimlarining doimiy qarorgohi. Jenevada xalqaro kongresslar, konferensiyalar, koʻrgazmalar va festivallar oʻtkazilib turiladi. Kurort shahar, chet el turizmining markazlaridan.

Jeneva— transport yoʻllari tuguni, koʻl porti. Yirik aeroport bor. Mamlakatning muhim siyosiy, sanoat va savdo moliya markazlaridan. Zargarlik butomlari, aniq mexanika (soatlar, geodeziya asboblari, aniq apparatura va b.), stanok sozlik, elektron texnika, mashina sozligi, dvigatellar i.ch., farmatsevtika, parfyumeriya, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Universitet va b. oliy oʻquv yurtlari, teatrlar, muzeylar bor. Jenevaning kad. qismi Ronaning soʻl sohilida joylashgan. Meʼmoriy yodgorliklardan Sen-Pyer sobori (12— 18-asrlar), Sent-Mari-Madlen va Sen-Jermen (14-asr) cherkovlari (14—15-asrlar), ratusha (15-asr), Enar saroyi (1817—21), Uygʻonish davri va mumtoz qoʻshqlar (17—19-asrlar) saqlangan. Yangi shahar qismida Millatlar saroyi, Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti, Atom energiyasi boʻyicha xalqaro agentlik (MAGATE) binosi va b. zamonaviy inshootlar joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Geografiyasi 
 Hududi 
Jenevaning hududi kmni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.

 

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Shveysariya shaharlari
Jeneva bitimlari

Jeneva bitimlari (1954) - AQSH, Buyuk Britaniya, XXR, Fransiya va sobiq SSSR tashqi ishlar vazirlari kengashida (1954-yil 26 aprel — 21 iyul) qabul qilingan bitimlar (bitimlarni tayyorlashda VDR, Kamboja, Laos va Jan. Vyetnam vakillari ham ishtirok etgan). Fransiyaning 1945-yil sentabrdan boshlangan Vyetnam, Laos va Kambojaga qarshi urushiga nuqta qoʻygan. Koreya masalasi, Hindixitoyda tinchlik oʻrnatish masalalari muhokama etilgan. Bitimlarda Vyetnam, Laos, Kamboja hududidagi chet el harbiy bazalarini tugatish, bu davlatlarning harbiy bloklarga aʼzo boʻlmasliklari koʻrsatib oʻtilgan. Hindixitoyda harbiy harakatlarni toʻxtatish, Laos va Kambojada 1955-yilda, Vyetnamda 1956-yilda umumiy erkin saylov oʻtkazilishi taʼkidlangan. Hindixitoy davlatlarining hududiy daxlsizligi va mustaqilligini hurmat qilish, ichki ishlariga aralashmaslik qayd etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jeneva konvensiyalari

Jeneva konvensiyalari (1949) — urush jabr yetkazganlarni himoya qilish toʻgʻrisidagi xalqaro konvensiyalar, 1949-yil 12-avgustda Jeneva sh.da qabul etilgan bitim. Bu bitimga: 1) harakatdagi armiya hisobidagi yarador va kasallar ahvolini yaxshilash; 2) dengiz qurolli kuchlari tarkibidagi yaradorlar, kasallar va kema xalokatiga uchraganlar ahvolini yaxshilash; 3) harbiy asirlar bilan muomala qilish; 4) urush davrida aholini muhofaza etish toʻgʻrisidagi konvensiyalar kiradi. Konvensiyalar qabul qilingan konferensiya ishida 56 davlat qatnashgan. J.k.ga 1907 va 1929-yillardagi xalqaro konvensiyalar asos boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jeneva koʻli

Jeneva koʻli, Leman - Shveysariya va Fransiyadagi koʻl, Alp togʻlaridagi koʻllar ichida eng yirigi. Maydoni - 582 km, uzunligi - 72 km, kengligi 14 km gacha, eng chuqur joyi 310 m, suv hajmi 89 km. Gʻarbiy Alp va Yura togʻlari oraligʻidagi soylikda, 372 m balandlikda joylashgan. Koʻl Alp togʻlaridan siljib tushgan muzlik oʻrnida hosil boʻlgan. Qirgʻoqlari gʻarbida yotiq, sharqida tik. Jeneva koʻli orqali Rona daryosi oqib oʻtadi (koʻl suvining 72% shu daryodan yigʻiladi). Daryoning koʻldan chiqish joyiga toʻgʻon qurilgan. Sohilida iqlim yumshoq, iliq; koʻl qishda muzlamaydi. Kema qatnaydi. Koʻl atrofi xushmanzara: Shveysariya sohilida turistik bazalar, shifoxonalar, iqlim va balneologik kurortlar, Jeneva, Lozanna va boshqa shaharlar joylashganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Koʻllar
Turkum:Shveysariya geografiyasi
Turkum:Tabiat
Turkum:Atrof-muhit
Turkum:Suv resurslari
Turkum:Suv taʼminoti
Anthony Jenkinson

Anthony Jenkinson (1529-1610/1611) - ingliz sayyohi; savdo agenti va diplomat. Jenkinson Angliyaning Xarboro- Lestershir rayonining Market-Xarboro shaharchasida tugʻilgan. Yoshligidan otasi Jenkinsonni tijoratdan savod chiqarishga bergan. 1555 yili Jenkinson "Moskva savdo kompaniyasi" ga asos solgan. Yevropa, Osiyo va Afrikaga sayohat qilgan, 1557—72 yillarda Rossiyaga 4 marta kelgan. J. Angliya bilan Rossiya oʻrtasida ittifoq shartnomasi tuzilgudek boʻlsa, inglizlarni savdo-sotiqda monopol huquqqa ega boʻlishiga, Ivan 1 Uning roziligini olishga erishgan (1567—69). Angliya shartnomani imzolashdan voz kechgan, Ivan IV bu imtiyozlarni bekor qilgan (1570). J. 1558—59, 1562—64 yillarda Ivan Grozniyning ruxsati bilan Rossiya orqali Eron va Oʻrta Osiyoga elchilik sayohati qilgan. Uning maqsadi Oʻrta Osiyo orqali Xitoy va Sharqiy Hindistonga olib boradigan savdo yoʻlini ochish boʻlgan, biroq u maqsadiga erisha olmagan. J. elchiligi 21 oy (1558 y. aprel-dan 1559 y. 2 sent.gacha) davom etgan. Unda Richard va Robert Jonsonlar va Aziz ismli tarjimon (tatar) hamrohlik qilgan. J. bu elchilik sayohati haqida "Rossiyadagi Moskov shahridan Baqtriyadagi Buxoro shahriga sayohat" nomli esdaliklarini yozib qoldirgan. U Xitoyga olib boradigan yoʻllar toʻgʻrisida maʼlumotlar toʻplagan. U Saroychiq, Xorazmdagi Vazir va Urganch sh.lari haqida qimmatli maʼlumotlarni keltirgan. J. Amudaryo, Mangʻit ulusi, Xorazm va Buxoro xonligining 16-asr oʻrtasidagi ijtimoiy-siyosiy ahvoli, shuningdek, Oʻrta Osiyo xalqlarining turmushi, odatlari va b. haqida muhim tarixiy maʼlumotlar yozib qoldirgan.

 Adabiyot 
 Puteshestviye Djenkinsona v Xivu i Buharu. Puteshestviye v Srednyuyu Aziyu 1558— 1559 gg . V kn.: Angliyskiye puteshestvenniki v Moskovskom gosudarstve v XVI v., perevod s angliyskogo Yu.V. Gotye, L., 1937; Axmedov B. A., Istoriko geograficheskaya literatura Sredney Azii XVI—XVIII vv., Pismennie pamyatniki, T., 1985.

Антоний Женкинсон "Россиядаги Москвадан Бақтриядаги Бухоро шаҳригача 1558 йилги саёҳат". Тошкент: «Bayoz», 2017. -72 б.
Edward Jenner

Jenner Eduard (1749-1823) - ingliz vrachi, chin chechakka qarshi emlash usulining asoschisi. Sigir chechagi bilan ogʻrib tuzalgan sut sogʻuvchilar chin chechak bilan ogʻrimasligini aniqlagan. 1769-yil 14 mayda 8 yashar Jeyms Fips ismli bolaga sigir chechagini, bir yarim oydan keyin odam chechagini emlagan; bola chechak bilan ogʻrimagan. Bir necha oy va bir necha yildan keyin Fipsni yana qayta emlab chechakka qarshi emlash mumkinligini va juda yaxshi natija berishini isbotlagan. 1803-yilda Londonda chechakka qarshi emlash instituti (Jenner instituti) ochildi, Jenner umrining oxirigacha unga rahbarlik qilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Jentelmen

Jentelmen (ing . gentleman — tag-taxtli odam, dvoryan) — 1) Buyuk Britaniyada va ingliz tilida soʻzlashadigan mamlakatlarda kiborlarning axloq, qoidalariga qatʼiy rioya qiluvchi, mulozamatli odam; 2) ingliz tilida soʻzlashadigan mamlakatlarda erkaklarning tavoze bilan muomalada boʻlishi; 3) koʻchma maʼnoda — xushmuomala, tarbiyali kishi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Atamalar
Jeoda

Jeoda (frans. geode) — yumaloq yoki oval shakldagi mineral agregatlar. Choʻkindi togʻ jinslaridagi boʻshliklarni minerallar bilan toʻlishidan hosil boʻladi. J.ning koʻndalang kesimi bir necha millimetrdan 1 m gacha va undan kattaroq. J. markaziga tomon minerallar qat-qat joylashib konsentrik qavatlar xosil qiladi (maye, agatlar). Mineral qavatlari rangi va tarkibi bilan bir-biridan farq qiladi. J.ning ichidagi boʻsh joylar koʻpincha mineral druzalari bilan toʻladi. J.lar yaxshi jilolanadi. Undan bezak buyumlari tayyorlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oq qayroq

Oq qayroq, oq marka (Leuciscus aspius) — karpsimonlar (Cypriniformes) turkumi oqqayroqlar (Leuciscidae) oilasiga mansub baliq. Uzunligi 60—80 sm, vazni 12 kg gacha. Shim. Boltiq, Qora, Orol dengizlari havzalarida, Oʻzbekistonning deyarli barcha suv havzalarida, jumladan Amudaryo va Sirdaryoda uchraydi. 3—5 yoshida voyaga yetadi. Mayda baliqlar, plankton, voyaga yetgan davrida esa baliq chavoqlari bilan oziqlanadi. Martdan maygacha 40 tadan 300 minggacha uvuldiriq tashlaydi. Qisman sanoat ahamiyatiga ega.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jeriko Teodor

JERIKO (Gericault) Teodor (1791.26.9, Ruan - 1824.26.1, Parij) — fransuz rassomi va grafigi; fransuz rassomlik sanʼatida romantizm asoschisi. K. Berne (1808—10) va P. Geren (1810— 11)da taʼlim olgan, A. Grodan ilxomlangan. J. fransuz sanʼatida ilk bor romantizmga xos boʻlgan dunyo qaramaqarshiliklarini oʻtkir his etishni ifodalagan, davrining muhim hodisa va kuchli tuygʻularini joʻshqin gavdalantirishga intilgan: "Hujumga borayotgan Imperator gvardiyasi yegerlari ofitseri" (1812), "Jang maydonini tark etayotgan yarador kirasir" (1814) va b. Italiya (1816—17), Buyuk Britaniya (1820—22) va b.da ijodiy safarlarda boʻlgan, Italiya klassitsizmi (ayniqsa, Mikelanjelo) taʼsirida J. asarlarida umumlashma shakl va mahobatlilik, rasmining aniqligi ortdi ("Rimda ozod otlarning chopishi", 1817), dolzarb mavzudagi "Meduza soli" (1818 — 19) asarida inson tuygʻularining murakkab uygʻunligi tasvirlangan; "20 yashar Delakrua portreti" (1819) va avtoportretlarida romantik rassom qiyofasini ifodalagan; maishiy lavhalar, manzaralar yaratgan. J. ijodi 19-asr oʻrtalarida yashagan realist rassomlarga taʼsir koʻrsatgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jerse

Jerse, jersi (ing . jersey) — ipak, jun, paxta tolasi yoki sintetik tolalardan tandasi koʻp ipli qilib toʻqiladigan gazlama; mato va undan tayyorlangan buyum. Angliya tasarrufidagi Jersi (Jersey) o. nomidan.

OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jersi qoramol zoti

Jersi qoramol zoti - suti uchun boqiladigan zot. Eng qad. madaniy zotlardan biri. Angliya tasarrufidagi Jersi o.da chiqarilgan. Ajdodi Normandiya va Bretanning jaydari zotlaridan. Inbridingni koʻp qoʻllash orqali gavda tuzilishining nozik boʻlishiga erishilgan. Rangi malla, sargʻimtir, toʻq qoʻngʻir. Sigirlarida qornining pastki qismi va oyoqlarida ola (oq) joylari bor. Buqalarining tirik vazni 600—700, sigirlariniki 360– 400 kg , sogʻim davrida 3000–3500 kg sut beradi. Sutining yogʻlilik daraja-si 5—6%, baʼzida 8%ga boradi. J.q.z. suti yogʻliligi eng yuqori boʻlgan zot hisoblanadi. Yevropaning koʻpgina mamlakatlari, AQSH, Kanada, Avstraliya va b. mamlakatlarda tarqalgan. J.q.z. buqalaridan sut yunalishidagi zotlarda sut yogʻliligini oshirish yunalishidagi chatishtirish ishlarida foydalaniladi. J.q.z. buqalari 1968-yilda Oʻzbekistonga keltirildi, 1979—85 yillarda mavjud zotlar suti yogʻliligini oshirish yoʻlida qisman foydalanildi. Lekin bu ishlar yaxshi natija bermadi, olingan duragay mollarda sutning yogʻ miqdori koʻtarilgan boʻlsada, ularning sersutligi va tirik vazni nisbatan kamaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jetiboy neft-gaz koni

Jetiboy neft-gaz koni -Qozogʻiston Respublikasining Mangishloq viloyatidagi Yeraliv shaharchasi yaqinida joylashgan. J. n. k. 1961-yilda ochilgan. 1970-yilda ishga tushirilgan. Konda 13 ta samarador qatlam va 26 ta uyum aniqlangan, ulardan bittasida gaz, 13 tasida neft-gaz, 12 tasida neft bor. Eng katta uyumi — 12-gorizontda. Jetiboy koni braxiantiklinal strukturasidan iborat boʻlib, uz. 22 km, eni 6 km, bal. 100 m. Konda trias, yura, boʻr, paleogen, neogen va toʻrtlamchi davr yotqiziqlari mavjud, ularning qalinligi 3000 m ga teng . Samarador qatlamlar yura yotqiziqlarida joylashgan.

Kondan olinayotgan neftning zichligi 0,85—0,86 g/sm3, qovushqok/shgi 50° da 10—37 SPZ ga teng . Neft 28—34° da qotadi. Tarkibidagi qatronning miqdori 8—15%, parafin 20—24%, oltingugurt 0,1—0,7%. Kondan 1973-yilda eng koʻp — 3,8 mln.t, 1981-yilgacha 34,2 mln.t neft olingan. Qazib olish markazi — OqtovOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Qozogʻiston geografiyasi
Turkum:Qozogʻiston iqtisodiyoti
Turkum:Mangʻistau viloyati geografiyasi
Jetimtov

Jetimtov (Yetimtog) — Ichki Tyanshandagi togʻ tizmasi, Terskay Olatovining janubida. Uzunligi 120 km, balandligi 4931 m gacha. Janubiy etaklari boʻylab Norin daryosi oqadi. Yon bagʻirlarida oʻtloq-choʻl va choʻl oʻsimliklari oʻsadi, qoyali choʻqqilarida doimiy qor, sharqiy qismida muzliklar bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Qirgʻiziston geografiyasi
Jetioʻgʻuz

Jetioʻgʻuz — Qirgʻiziston Respublikasidagi balneologik kurort, Qorakoʻldan 28 km, Bishkekdan 411 km. Terskay Olatovning shimoliy yon bagʻrida, Jetioʻgʻuz soyi boʻyida, 2200—2400 m balandlikda. Yozi moʻʼtadil iliq (iyulning oʻrtacha temperaturasi 16°), qishi yumshoq (yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 6°), yiliga 350 mm yogʻin yogʻadi. Radonli issiq (37,5°—43,5°) va natriy-kalsiy xloridli buloqlar bor. Shu buloqlarning suvi vannaga ishlatiladi. Tayanch-harakat organlari, periferik nerv sistemasi, ginekologik, teri kasalliklari bilan ogʻrigan bemorlar davolanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Qirgʻiziston geografiyasi
Jetigʻara xrizotil asbest koni

Jetigʻara xrizotil asbest koni — Qozogʻiston shim.dagi kon. Tobol daryosi irmogʻi havzasida Jetigʻara oʻta asos togʻ jinslari massivining jan. qismida joylashgan. 1916-yilda ochilgan, 1939—42-yillarda razvedka qilinib 1965-yildan ishga tushirilgan. Kon 4 ta asbest uyumidan iborat. Eng yirik "asosiy" uyumi ishlab chiqarishda. Asbest zaxirasi (37 mln. t) ning 80% shu uyumda. Uyumning uz. 3800 m, qalinligi 80–100 m dan (shim. da) 450–500 m. gacha (jan.da). Xrizotil-asbest joylashgan jinslar serpentinit va serpentinlashgan peridotitlardan iborat. Rudadagi xrizotilasbestning miqdori 3,88%. Qazib olish va qayta ishlash markazi — Jetigʻara.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jeton

Jeton (frans. jeton) — 1) biror toʻgarak, tashkilot aʼzolari koʻkrakka taqib yuradigan nishon; 2) tantanali marosim (maye, yubiley) munosabati bilan beriladigan esdalik belgisi, metall nishon; 3) baʼzi oʻyinlar va avtomatlardan buyum xarid qilishda, transport vositasida (maye, metroda), telefon-avtomatlarda pul oʻrnida ishlatiladigan metall yoki plastmassa toʻgarak parcha.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jettiosor

Jettiosor, yetti osor (yetti yodgorlik) — Sirdaryoning eski oʻzani Quvondaryo havzasida joylashgan 20 ga yaqin qad. qoʻrgʻon-qalʼa harobalari majmuasi (mil. av. 3—2-asr — mil. 7—8-asr). 1946, 1949—62 yillarda S. P. Tolstoye rahbarligidagi Xorazm arxeologiya etnografiya ekspeditsiyasi tadqiqot ishlari olib borgan. Qad. sugʻorish inshootlari qoldiqlari topilgan. Mustaxkamlangan qurgʻonlar (ulardagi turar joy binolari), qalʼalar, istehkomli qoʻrgʻonqalʼa va mozorqoʻrgʻonlar tekshirilgan. Ularning devorlari somonli gʻishtdan qurilgan. Devorlarning pastki qismida qamish (Xorazm mahalliy meʼmorligida hozir ham ishlatiladi) qoldiqlari topilgan. Istehkomli qoʻrgʻon-qalʼa — Oltinosor bu harobalar ichida eng yirigi boʻlib, mayd. 17 ga. Devori (kengligi 1,5—2 m, bal. 3,5 m) paxsa va xom gʻishtdan. Tashqi devori shinak va burjli boʻlgan. 2 qavatli katta turar joy binosi oʻrni ochilgan. J.da yorgʻuchoq, tegirmon toshi, turli shakldagi sopol idishlar (kuvacha, xumcha, xumlar va b.), kamon oʻq uchi —paykon, turli taqinchoq (uzuklar va b.) lar topilgan. Sopol idishlar ochsariq, qora jigarrang , qizil, koʻk, oq angob bilan boʻyalgan, ayrimlarining pastki qismida qora zaminga oq chiziq tortilgan. J. moddiy madaniyati Xorazmdagi afrigʻiylar madaniyatiga sezilarli taʼsir koʻrsatgan. S. P. Tolstovning fikriga koʻra, J. yodgorliklari toharlarga mansub boʻlgan. Aholi patriarxal urugʻchilik tuzumida yashab sugʻorma dehqonchilik, chorvachilik va baliqchilik bilan mashgʻul boʻlgan. Keyinchalik J. aholisi Amudaryo va Sirdaryo boʻylariga koʻchib oʻtgan.

Ad.Tolstov S. P., Po drevnim deltam Oksa i Yaksarta, M., 1962; Levina L . M ., Qadimgi Xorazm madaniyatini izlab, T., 1964.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Turkum:Qozogʻiston tarixi
Jeshuv

Jeshuv — Polshaning jan.sharqidagi shahar. Vislok daryosi boʻyida. Jeshuv voyevodaligining maʼmuriy markazi. Aholisi 162 ming kishi (1999). Temir yoʻl tuguni. Mashinasozlik (jumladan avtomobil va aviatsiya dvigatellari i. ch.), oziq-ovqat (goʻsht va meva-konserva) sanoati korxonalari, texnik chinni zavodi, pedagogika instituti, Jeshuv oʻlkasi muzeyi bor. 15—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan. J.ga 14-asrda asos solingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jibilajibonsimonlar

Jibilajibonsimonlar (Mo tacillidae) — chumchuqsimonlar turkumining oilasi. 54 turi maʼlum. Oʻzbekistonda 15 turi uchraydi. Tanasining uz. 12—23 sm, ogʻirligi 20—30 g . Rangi har xil. Tumshugʻi ingichka, toʻgʻri. Oyoqlari ingichka, uzun, yerda yurishga va chopishga yaxshi moslashgan. Koʻpchiligi kelib-ketuvchi qushlar. Uyasi kosasimon boʻlib, uni oʻsimlik, hayvon junlaridan yasaydi va yerga, daraxtlar yoki binolarga quradi, 4—6 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumni modasi 12—16 kun bosadi. 14 kunda joʻjalari uchirma boʻladi. Oʻzbekistonda oq jibilajibon (Motacilla alba), sariq jibilajibon (Motacilla ﬂ ava) eng koʻp tarqalgan. Mayda umurtqasiz hayvonlar, asosan hasharotlar, migratsiya davrida esa oʻsimliklar urugʻi va vegetativ qismlari bilan oziqlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jibuti (shahar)

thumb|Jibuti shahri
Jibuti — Jibuti davlatining poytaxti. Aholisi 395 ming kishi (1999). Iqlimi tropik quruq iqlim, oʻrtacha oylik temperatura 25° dan 35°gacha (maksimum 40°), yillik yogʻin 130 mm. Jibutiga 1888-yil fransuzlar asos solgan. 1896—1946-yillar Fransiya Somalisining, 1946-yildan Fransiyaning "dengiz orti hududi"ning maʼmuriy markazi. 1977-yil 27-iyundan Jibuti Respublikasi poytaxti. Bob ul-Mandab boʻgʻozidan janubidagi Tajura qoʻltigʻi sohilidagi port. Suvaysh kanali orqali oʻtadigan dengiz yoʻlidagi tranzit punkt. Efiopiyaning tashqi savdosiga ham xizmat qiladi. Xalqaro ahamiyatga ega aeroport bor. Jibuti orqali chetga kofe, moy olinadigan urugʻlar, teri, tuz va boshqalar chiqariladi.

Chetdan neft va neft mahsulotlari keltiriladi. Suyuq gaz tayyorlash zavodi, oziq-ovqat, kemasozlik sanoati korxonalari bor. 1981-yildan Jibuti erkin port.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jivet asri va yarusi

Jivet asri va yarusi (Fransiya shim.dagi Jive sh. nomidan) — devon davri oʻrta epoxasining kechki asri va oʻsha vaqtda hosil boʻlgan yotqiziqlar. Belgiyalik geolog J. Gossle (1880) Ardennada aniqlagan. J.a. va ya. asosan gilmoya, qumtosh, alevrolit, gravelit, dolomit va ohaktoshlardan iborat. Dengiz yotqiziqlaridan braxiopodali (Stringocephalus burtinii Defr. va b.), baʼzan goniatitli (Maenioceras, Agoniatites va b.) ohaktoshlar koʻproq uchraydi. Oʻzbekistonda Chatqol, Qurama, Olay togʻlarida va Qizilqumdagi togʻliklarda J.a.va ya. yotqiziqlari keng tarqalgan. Yarus yotqiziqlari Angliya, Amerika, Avstriya, Markaziy Qozogʻiston, RF (Sibir va Ural), Oʻrta Osiyoda ham uchraydi. (yana q. Devon davri).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nozib Jiganov

Jiganov Nozib Gayazovich 1911.2(15).1, Uralsk — 1988, Qozon — tatar kompozitori, pedagog , jamoat arbobi, milliy kompozitorlik maktabi asoschilaridan. Xalq artisti (1957), Tatariston (1939)da, Rossiya (1940) da, Chuvashiya (1969) da xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Moskva konservatoriyasini tugatgan (1938). 1945 y.dan Qozon konservatoriyasida rektor va oʻqituvchi, prof. (1953 y.dan). "Qochqin" (1939), "Oltin soch" (1941), "Jalil" (1957) va b. operalari, tatar kuylari asosida yozilgan syuita (1949), "Nafisa" poemasi (1952), 4 ta simfoniya, qoʻshiqlari mashhur. Davlat mukofoti laureati (1948, 1950, 1970).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Rektorlar
Jigar pora

"JIGAR PORA" (majoziy — jigarband, farzand) — ommaviylashgan oʻzbek mumtoz cholgʻu kuyi, "Dil kuyi" nomi bilan ham yuritiladi. Tanbur va dutor anʼanaviy ijrochiligida keng oʻrin tutadi. "J.p." kuyiga Muqimiy gʻazalini bogʻlab aytiladigan ashula yoʻli ham mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jigar sirrozi

thumb|left=1.4| Jigar sirrozi (oʻngda)
Jigar sirrozi - jigarning surunkali rivojlanib boradigan kasalligi; bunda jigar toʻqimasi yalligʻlanib, uning bir qismi biriktiruvchi toʻqima bilan almashinadi. Jigarning oʻtkir yalligʻlanishi — gepatitda, uning B, C, D shakllarida, oʻtkir gepatit surunkali gepatitga aylanayotganda, bezgak, sil, zaxm, brutsellyoz kabi yuqumli kasalliklarda, oʻt pufagi va oʻt yoʻllarining surunkali yalligʻlanishida, turli kimyoviy moddalardan muntazam zaharlanishda, shuningdek, alkogolizmda va boshqa sabablarga koʻra paydo boʻladi. Jigar sirrozi — sekin rivojlanadigan surunkali kasallik. Jigar sirrozi turlicha namoyon boʻladi va u xastalikning qaysi shaklida kechishi hamda davriga bogʻliq; tekshirganda jigarning qattiqlashgani va funksiyasining buzilganligiga qaramay, kishi uzoq vaqt hech qanday xastalik alomatini sezmay yurishi mumkin. Kasallik zoʻrayganda bemor darmonsizlanadi, ozib ketadi, ishtahadan qoladi, kekiradi, koʻngli ayniydi, baʼzan qusadi, ichi ketadi yoki qotadi, qorni dam boʻladi, tana xarorati koʻtariladi, qorin boʻshligʻida suyuqlik toʻplanishi natijasida u koʻtariladi (istisqo), burni qonaydi, badani qichishadi, baʼzan sargʻayadi; kamqonlik avjiga chiqadi; jigari va ayniqsa talogʻi kattalashadi va qattiqlashadi.

Davoni vrach tayinlaydi. Jigar sirrozi uzoq vaqt davolanadi, kasallik zoʻrayganda bemorni darhol kasalxonaga yotqizish kerak. Parhezga qatʼiy rioya qilishning ahamiyati katta. Bemorga, asosan, yengil hazm boʻladigan, qand, oqsil va vitaminlar (ayniqsa, C vitamin va B gruppa)ga boy sutli va oʻsimlik ovqatlar beriladi. Tvorog (oson hazm boʻladigan oqsillarga ega), yogʻsiz goʻsht, baliq, shuningdek, ozgina sariyogʻ bilan qaymoq yoki smetana isteʼmol qilish mumkin; spirtli ichimliklar ichish qatiy taqiqlanadi. Jigar sirrozining avj olishiga yoʻl qoʻymaydigan dorilar buyuriladi. Jigar sirrozini davolashda avvalo unga sabab boʻladigan omillarni bartaraf etish muhim. Jigar sirroziga olib kelgan infeksiya aniqlansa, uni tugatish choralari koʻriladi. Jigar sirrozining oldini olish uchun mehnat va turmush sharoitini sogʻlomlashtirish, alkogolizmga qarshi kurash olib borish kerakOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 Jigar sirrozi simptomlari 
 Ba’zi-ba’zida o’ng qovurg’alar ostida paydo bo’ladigan og’riq. Og’riq ko’pincha jismoniy zo’riqishdan yoki qovurilgan, yog’li taomlar va alkagol iste’molidan keyin kuchayadi.
 Og’izda achchiq ta’m va quruqlik hissi paydo bo’lishi, ayniqsa tong vaqtida.
 Odamni surunkali ich ketishi va kuchli qorin dam bo’lishi (meteorizm) bezovta qiladi
 Bemor birmuncha vazn yo’qotadi, tajang va tez charchaydigan bo’lib qoladi.
 Kasallikning ba’zi formalari, masalan postnekrotik sirroz dastalabki bosqichni o’zidayoq yaqqol alomat teri sariqligini chaqiradi.

 

 

Turkum:Kasalliklar
Turkum:Jigar kasalliklari

 MED24 Jigar sirrozi
Jigar qurti

Jigar qurti (Fasciola hepatica) - soʻrgʻichlilar sinfiga mansub parazit chuvalchang turi. Tanasining rangi oqish yoki jigarrang , shakli yaproqsimon. Uzunligi 20–30 mm, eni 8–13 mm; oldingi uchki qismi konussimon toraygan. Soʻrgʻichlari ikkita. Oldingi ogʻiz soʻrgʻichi oʻrtasida ogʻiz teshigi boʻladi. Ogʻiz soʻrgʻichidan orqaroqda ikkinchi qoʻshimcha qorin soʻrgʻichi joylashgan. 1- va 2-soʻrgʻichlar oʻrtasida jinsiy teshigi, tanasining orqa uchida ayirish organi teshigi bor. J. q., asosan, tuyoqli sut emizuvchilar (qoramol, qoʻy, echki, tuya, ot, choʻchqa va b.) hamda odam jigari oʻt suyuqligi yoʻllarida parazitlik qiladi; oʻt va oʻt yoʻlidagi yemirilgan hujayralarning parchalanish mahsulotlari bilan oziqlanadi, J. q. bilan zararlanish fassiolyoz deyiladi. J. q. 2 xoʻjayinda rivojlanadi. Tuxumlari axlat bilan suvga tushganida ulardan kiprikli miratsidiy lichinkasi chiqadi. Lichinka suvda suzib yurib, oʻzining oraliq xoʻjayini — kichik suv shilligʻi (Galba truncatula)HH topib, uning ichiga kirib oladi. Miratsidiydan spo-rotsistalar; rediyalar va serkariyalar rivojlanadi. Serkariyalar shilliq qurt tanasidan tashqariga chiqadi va navbatdagi lichinkalik davri — adoleskariyaga aylanadi. J. q.ning asosiy xoʻjayinlari — chorva mollari suv ichganda yoki suv ichida oʻsgan oʻtlarni yeganda sistaga oʻralgan adoleskariyani ham yutib yuboradi. Chorva mollari ichagida sista yorilib, yosh jigar qurti chiqadi. Qurt ichak devorini teshib qonga oʻtadi; qon orqali jigarning oʻt suyuqligi yoʻliga oʻtib, bu yerda voyaga yetadi. Odamlar ham koʻlmak suv havzalaridan suv ichganida J. q. bilan zararlanishi mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jigarband

Jigarband — Amudaryoning Tuyamoʻyin qoyalari orasida (360 m gacha toraygan joyida) bino qilingan qad. istehkom harobasi. Mahalliy nomi forscha — dahani sher (sher ogʻzi), arabcha — sakri shayton (shayton toʻgʻoni). 1945-yilda akad. Ya. Gʻ. Gʻulomov tomonidan tekshirilgan. J. mil. av. 3—2 a.larda barpo qilinib, Chingizxon istilosi (13-asr) dan keyin harobaga aylangan. 100x80 m kattalikdagi J. muhim strategik ahamiyatga ega boʻlgan yerda joylashgan boʻlib, yaqinida shu nomdagi rabot va qishloq boʻlgan. J. Xorazm vohasiga boriladigan suv va quruqlikdagi yoʻlni muhofaza qilib turgan. V. Bartold fikricha, J. qishlogʻi oʻrnida oʻrta asrda Jaʼfarband sh. joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston arxeologiyasi
Turkum:Xorazm
Turkum:Oʻzbekiston tarixi
Turkum:Xorazm viloyati
Jigariston surilmasi

Jigariston surilmasi – Toshkent viloyatining Angren tumani Jigariston qishlogʻidagi surilma. 1991 y. 4 mayda soat 6 dan 45 min. oʻtganda sodir boʻlgan. Jinslarning surilishi 1969 yilda hosil boʻlgan darzlik boʻyicha 170 ming m3 hajmda, 35—40° qiyalikda, 140 m balandlikda roʻy bergan. Darzlikning rivojlanishi bir necha yil davom etgan. Natijada u sirk shaklini olgan, yon chegaralari aniq koʻrinishda boʻlib surilmaning yuqori qismi 0,5 m ga choʻkkan. 1-may kuni yuz bergan yer silkinishi, karʼyerdagi portlatish va yomgʻir suvlarining surilma qatlami ostida toʻplanishi jarayonni tezlashtirgan. Surilish nihoyatda tez surʼatda kechgan, natijada aholi orasida qurbonlar boʻlgan. Surilgan tuproqning qalinligi baʼzi joylarda 20 m ga yetgan. Jigariston qishlogʻining surilma ostida qolgan qismi shahidlar qabristoni deb nomlandi. Jigaristonlik bir qancha oila boshpanasiz qoldi. Tabiiy ofatdan jabr koʻrgan aholi uchun qisqa muddat ichida davlat tomonidan xavfsiz joyda yangi Jigariston shaharchasi qurildi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jigarsimon yoʻsinlar

Jigarsimon yoʻsinlar, moxlar (Hepaticae) — yoʻsinsimonlarga mansub oʻsimliklar sinfi (qarang Yoʻsin).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jiyen jirov

Jiyen jirov (taxminan 1730-1784) - qoraqalpoq xalq baxshisi, shoir, XVIII asr xalq dostonlari ijrochisi.Жиен-Жырау (XVIII в.) . Jiyen jirov nomi bilan koʻproq tanilgan. Uning folklor asarlari mavzu, uslub, realizm jihatidan alohida farq qiluvchi yozma adabiyot xarakteriga ega. Jiyen jirov Tagʻay oʻgʻli qoraqalpoq adabiyotining asoschisi hisoblanadi.

Hayoti
Jiyen jirovning hayot tarzi, turmush sharoiti toʻgʻrisida bizga yetib kelgan yozma maʼlumot yoʻq. Shoirning aniq tug‘ilgan va vafot etgan sanalari noma’lum. 

Qoraqalpoq adabiyotshunosi A.Karimovning taxminlariga ko‘ra, Jiyen jirov Tagʻay oʻgʻli 1730-yilda tug‘ilib, 1784-yilda vafot etgan. U Sirdaryo (Turkiston) quyi oqimidagi muytenlar oilasidan chiqqan. 

Ijodi
Jiyen jirov qoraqalpoqlar orasida eng qadimiy jirovlardan biri edi. Jirovlar qoraqalpoq xalqida chuqur hurmatga sazovor bo‘lganЗначение и место каракалпакских жырау и баксы в.

Qoraqalpoq yozma adabiyoti yaratilishida Jiyen jirovning oʻrni boʻlib, demokratik va realistik yo‘nalishda ijod qilgan. Adabiy asarlarda ijtimoiy tengsizlik, boylarning o‘zboshimchaligi, ayollar huquqlarini himoya qilish, zulm, ruhoniylarning keskin muammolari ko‘tarilgan.
Aynan mana shu g‘oyalar „Vayron qilingan odamlar“ she'rida o'z ifodasini topgan. Haqiqiy tarixiy voqealar asosida yaratilgan bu asar inqilobgacha bo‘lgan qoraqalpoq she’riyatida eng muhim asarlardan biriga aylangan.
Shuningdek, baʼzi amaldorlarning kirdikorlari fosh etilgan („Hoy, yigitlar, yigitlar“, „Ulogʻim“, „Yuragimda koʻp dogʻim“, „Ber, tuyamni“). „Darbadar el“, „Yuksak togʻ“, shuningdek, tarixga oid „Xonavayron xalq“ kabi dostonlarida qoraqalpoq xalqining qabilaviy hujumlardan saqlanish uchun Jangadaryo boʻylariga koʻchgan ogʻir davrlari aks etgan. U „Alpomish“, „Qirq qiz“, „Qoʻblon“, „Qurbonbek“ kabi xalq dostonlarini mahorat bilan kuylagan. Asarlari 1935-yildan toʻplana boshlangan. Qiyas jirov, Qurbonboy baxshi, Oʻteniyaz jirov kabi shogirdlar yetishtirganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Jiyen jirovning umri va ijodi qoroqolpoq xalqining XVIII asridagi turmishi bilan bogʻliq. Qoraqolpoq klassik poeziyasining eng yirik meʼroslaridan biri „Xonavayron xalq“ poemasi qoraqolpoq xalqining 1756-yili Turkistondan Xorazmga koʻchish voqeasi soʻz etiladi. 

Uning bizga qoldirgan va bizgacha yetib kelgan „Ayircha“, „Qaytmasam bolmas“, „Aldi-artim biyik jar“, „Muytenlarning vatani“, „Xon yoninda toʼralar“, „Yuragimda koʻp dogʻim“, „Ulogʻim“, „Ber tuyamni“, „Ulugʻ togʻ“, „Xonovayron xalq“ kabi ijod namunalaridan iborat.

Mashhur asarlari ro'yxati
 „Vayron qilingan odamlar“ poemasi
„Alvido, doʻstlar“ qoʻshigʻi
„Ulugʻ togʻ“
„Ber, tuyamni“

Shuningdek qarang
Qoraqalpoq adabiyoti

 

Turkum:Qoraqalpoq shoirlari
Turkum:Qoraqalpoq jirovlari
Turkum:Qoraqalpoq adabiyoti
Jiyenmurat Jirov

Jiyenmurat jirov Bekmuhammad oʻgʻli (1836 — Toʻrtkoʻl tumani — 1908) — qoraqalpoq dostonchisi. Kuylagan dostonlaridan eng yirigi "Alpamis" ni folklorshunos A. Divayev (1856— 1933) Toshkentda nashr ettirgan (1902). J.j. badihagoʻy shoir sifatida ham tanilgan — "Alpamis" dostonini oʻzi ijod etgan qoʻshiq bilan tugallagan.

 Adabiyot 
 Ayimbetov Q., Xaliq danapngʻi, Nokis, 1968.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Yan Jijka

Yan Jijka (taxminan 1360—1424) — chex xalqining milliy qahramoni, sarkarda, guschilar harakati arbobi. Gryunvalʼd jangi (1410) qatnashchisi. Taboriylarning 1-getmani (1420-yildan). Armiya tizimiga vagenburg tizimini joriy etgan. Unga koʻra, taboriylar maʼlum bir tepalikni istehkom qilib olib atrofini aravalar bilan toʻsishgan, faqat bir tomongina dushman hujumi uchun atayin ochiq qoldirilgan (qarang Aroba mypo). J. Prshibislava sh.ni qamal qilish paytida oʻlatga chalinib vafot etgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jizza

Jizza — oʻz yogʻida qovurilgan toʻgʻramcha dumba. Qoʻyning yogʻi (dumba) toʻgʻri toʻrtburchak shaklida toʻgʻralib, past olovda qovuriladi, soʻngra yogʻlari erib, yogʻ toʻqimalari va qoldiq yogʻlardan J. hosil boʻladi. Asosan qoʻyning dumbasidan tayyorlanadi, shuningdek, qoramol va b. hayvon yogʻi eritilib ham J. olinadi. Dumba J.si issigʻida tuz va piyoz aralashtirib, non bilan yeyiladi yoki hamirga solib J.li non (patir) yopiladi. Xalq tabobatida J.ni oʻrik, bodom yoki yongʻoq magʻzi bilan birga tuyilib, yara-chaqani davolashda (malham sifatida) ham ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbek oshxonasi
Jizzax aviatsiya oliy harbiy bilim yurti

O‘zbekiston Respublikasi oliy harbiy aviatsiya bilim yurti — O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlariga harbiy uchuvchi va aviatsiya muhandislik mutaxassislarini tayyorlovchi oliy harbiy oʻquv yurti. 

Bilim yurti dastlab O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 20-iyundagi 310-41-sonli qaroriga binoan Jizzax shahrida tashkil etilgan. O‘quv yurtida oliy harbiy maxsus maʼlumotga ega ofitserlar tayyorlash, O‘zbekiston Respublikasi Harbiy havo kuchlari|harbiy havo kuchlarining uchuvchi va aviatsiya muhandis tarkibini qayta tayyorlash hamda malakasini oshirish, shuningdek, harbiy-ilmiy ishlar olib boriladi. 

Bilim yurtida samolyot va vertolyotlarning uchuvchi-muhandisi, shaxsiy tarkib bilan ishlash ofitseri, shturman va jangovar boshqaruv ofitseri, samolyot hamda vertolyot dvigatellari texnigi, aviatsiya, radioelektron jihozlar va aviatsiya qurollari texnigi ixtisosliklari boʻyicha ofitserlar tayyorlanadi. 

Kursantlarning taʼlim jarayoni nazariy va uchish tayyorgarliklaridan iborat boʻlib, ular bosqichma-bosqich amalga oshiriladi. Uchish tayyorgarliklari — uchuvchi-instruktorlar bilan nazorat parvozlarini bajarish va mustaqil parvozlardan iborat boʻlib, umumiy parvoz vaqti 180 soatni tashkil etadi. 

 Tarix 
Bilim yurti O‘zbekiston mustaqilligi|mustaqillikning dastlabki yillarida milliy aviatsiya kadrlarini tayyorlash maqsadida tashkil etilgan. 1995-yilda dargohga O‘zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti tomonidan Jangovar bayroq tantanali ravishda topshirilgan. 

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 18-yanvardagi qaroriga muvofiq, Jizzax oliy harbiy aviatsiya bilim yurti Qarshi shahriga koʻchirildi va unga nomi „O‘zbekiston Respublikasi oliy harbiy aviatsiya bilim yurti“ deb qayta berildi.

 

Turkum:Oʻzbekiston harbiy bilim yurtlari
Turkum:1994-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar
Turkum:Qarshi shahridagi taʼlim muassasalari
Jizzax viloyat qoʻgʻirchoq teatri

Jizzax viloyat qoʻgʻirchoq teatri — bolalar teatri. 1983-yil Jizzax sh.da tashkil etilgan. A. Mamatov, 3. Mahmudovalar teatrning ilk aktyorlaridir. „Oʻjar quyoncha“ (M. Suponin) spektakli bilan ochilgan. Eng yaxshi spektakllari: „Farhod va Shirin“ (A. Navoiy), „Tomoshada tomosha“ (M. Ashurova), „Makkor tulkicha“ (V. Pavlovskiye), „Kashmir qoʻshigʻi“ (Sh. Rashidov), „Tomosha“ (K. Qodirov, N. Normat), „Boʻgʻirsoq“ (Ye. Patrik), „Quvnoq ayiqchalar“ (M. Polivanova), „Obi hayot“ (M. Ashurova), „Shoʻx xoʻtikcha“ (Temurbek), „Semurgʻ“ (H. Olimjon) va b. J. Muxtorov, J. Mamarahimov, 3. Mamarahimova, 3. Mahmudova, F. Yoʻldoshev, F. Hasanov va b. teatrning yetakchi aktyorlaridir. Oʻzbekiston Respublikasi qoʻgʻirchoq teatrlari 3-festivalida „Farhod va Shirin“ spektakli bilan festivalning eng oliy mukofotiga sazovor boʻlgan (1992). Teatrning sahnalashtiruvchi rej. — Rustam Aliyev (2002). 1998-yil AQShda gastrolda boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston teatrlari
Jizzax don mahsulotlari aksiyadorlik jamiyati

„Jizzax don mahsulotlari“ aksiyadorlik jamiyati — oziqovqat sanoati korxonasi. Jizzax viloyati Jizzax tumanida joylashgan. „Oʻzdonmahsulot“ davlat aksiyadorlik korporatsiyasi tarkibiga kiradi. 1972 yilda ishga tushirilgan. Asosan un, aralash yem va makaron ishlab chiqaradi. Korxona sutkasiga 240 t bugʻdoy uni, 210 t aralash yem, 180 kg makaron ishlab chiqarish quvvatiga ega. Korxona 1972—83 yillarda Jizzax un kombinati, 1983— 92 yillarda Jizzax don mahsulotlari kombinati, 1992—95 yillarda „Jizzax don mahsulotlari“ i.ch. birlashmasining bosh korxonasi, 1995 yildan hozirgi nomda va ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. 1972 y. korxonada 47 ming t sigʻimga ega elevator (don saqlash boʻlimi), 2 ming tun saqlashga moʻljallangan omborxona qurilgan, 1976 yildan 17 ming t sigʻimga ega elevator ishlaydi. Korxona Shveysariyaning „Byuller“ firmasi texnologik uskunalari bilan jihozlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Jizzax zilolateks aksiyadorlik jamiyati

JIZZAX "ZILOLATEKS" AKSIYADORLIK JAMIYATI - trikotaj (ust kiyim, bolalar kiyimi) mahsulotlari ishlab chiqaradigan sanoat korxonasi, "Oʻzbek yengilsanoat" davlat uyushmasi tizimida faoliyat koʻrsatadi. Korxona 1976-yilda Toshkent "Malika" trikotaj birlashmasi filiali negizida Jizzax sh.da tashkil qilingan. 1982-yilda Jizzax trikotaj birlashmasiga aylantirilgach, uning qoshida Hamroqul Nosirov nomidagi va "Marjonbuloq" tikuv f-kalari tashkil etilgan. 1994-yilda esa hozirgi nomdagi aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi. Ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning asosiy qismi OʻzR Ichki ishlar vazirligi, chegara qoʻshinlari, shuningdek, xalq taʼlimi tizimidagi korxona hamda muassasalarga yetkazib beriladi. Xom ashyo asosan Navoiy, Toshkent va Namangan viloyatlaridan keltiriladi. Korxona yiliga 3400 ming dona trikotaj mahsulotlari .i.ch. quvvatiga ega boʻlib, texnologiyalar Germaniya, Yaponiya, Ukraina va Rossiyadan keltirilgan. Jamiyat qoshida 1997-yildan nitron mahsulotlari ishlab chiqaradigan korxona ishlaydi (yillik quvvati 270 t nitron). Korxona 2000-yil Fransiya (Parij)da boʻlib oʻtgan yengil sanoatchilar milliy assotsiatsiyasining oltin medali hamda sertifikati bilan taqdirlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jizzax issiqnon aksiyadorlik jamiyati

Jizzax issiqnon aksiyadorlik jamiyati - "Oʻzdon mahsulot" davlat aksiyadorlik korporatsiyasi tizimida faoliyat koʻrsatadi. Jizzax non zavodi 1953 yilda Jizzax sh.da tashkil qilingan. 1994 yilda hozirgi nomdagi aksiyadorlik jamiyatiga aylantirilgan. Korxona sutkasiga 12 t non va non mahsulotlarini ishlab chiqarishquvvatiga ega. Korxonada 20 turdagi non va un mahsulotlari ishlab chiqariladi. Qoʻshimcha qandolat mahsulotlari, yaxna ichimliklar va mahsulotning boshqa ni ishlab chiqarishyoʻlga qoʻyilgan. Italiya texnologiyasi asosida makaron mahsulotlari ishlab chiqarishsexi toʻla quvvati bilan ishlaydi (2001).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jizzax mebel fabrikasi

Jizzax mebel fabrikasi -1994-yilda "Oʻzbekmebel" davlat aksiyadorlik birlashmasi tizimida Jizzax sh.da tashkil etilgan. 2001-yildan viloyat hokimligi tasarrufiga oʻtkazilgan. Fabrika sexlarida karavot, shkaf, divan, kreslo, oʻrindiqlar, stol, ishxona jihozlari, oʻquvchilar partalari va mebel mahsulotlari hamda mahalliy xom ashyo (gʻoʻzapoya)dan DVP (yogʻochtola plitalari) mahsulotlari ishlab chiqariladi. Ishlab chiqarilgan mahsulotlarning asosiy qismi viloyatdagi isteʼmolchilarga joʻnatiladi. Mebel va mebel mahsulotlari uchun xom ashyo Germaniya, Italiya, Rossiyadan va Boltiqboʻii mamlakatlaridan keltiriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Jizzax
Jizzax suv ombori

Zomin suv ombori - Jizzax viloyatidagi suv ombori.Jizzax shahridan 9 km jan.-sharqda, Yoyilmasoy jarligida joylashgan. 1963—68 yillarda qurilgan. Mayd. 12,7 km, chuqurligi 26 m, suv hajmi 87,5 mln. m3, keng joyi 5,1 km, uz. 3,3 km. Suv omboriga 25 m3/sek suv keltiradigan (uz. 9 km) va suv omboridan 10 m3/sek suv chiqaradigan (uz. 15 km) kanal qurilgan. J.s.o.ga Sangzor daryosining suvi toʻplanadi. Suv ombori Jizzax tumanidagi 15 ming ga dan ortgan yerni suv bilan taʼminlaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 
 

Turkum:Oʻzbekiston suv omborlari
Jizzax temir-beton buyumlari zavodi

Oqtosh temir-beton Mahsulotlari 
MCHJ — tom ustini yopish uchun ishlatiladigan plitalar, lotoklar va ularning jixozlari, fundament bloklari, quduqlar hamda ularni jihozlash uchun ishlatiladigan moslamalar va b. mahsulot ishlab chiqariladigan davlat korxonasi. Korxona yiliga 17 ming dona temir-beton mahsulotlari i.ch. quvvatiga ega. 3 ta asosiy ishlab chiqarish sexi va boʻlimlari bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Jizzax
Jizzax oʻzeksayd qoʻshma korxonasi

JIZZAX „OʻZEKSAYD“ QOʻSHMA KORXONASI — 1998-yil „Jizzax akkumulyator“ aksiyadorlik jamiyati negizida Oʻzbekiston-AQSH hamkorligida 147 mln AQSH dollari ustav fondi bilan tashkil etilgan. 2001-yil oxirida Jizzax shahrida ishga tushirildi. Yillik loyiha quvvati 1,0 mln dona har-xil turdagi akkumulyatorlar. Mahsulot AQSH ning ilgʻor firmalari texnologiyalari asosida ishlab chiqariladi. Ishlab chiqarilgan akkumulyatorlarning yarmini chetga eksport qilish moʻljallangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jizzax haqiqati

"JIZZAX HAQIQATI" - Jizzax viloyati hokimligining ijtimoiysiyosiy gaz. Jizzax sh.da oʻzbek tilida haftada 2 marta chiqadi. Gaz.ning birinchi soni 1974-yil 1 mayda nashr etilgan. Taniqli jurnalistaar Islom Usmonov, Nushar Qarshiboyev, Xolmuhammad Nurullayev va b. oʻz faoliyatlarini mazkurgaz.da boshlaganlar. Gaz. viloyat hayotini, undagi ijtimoiy-siyosiy jarayonlarni yoritadi. Uning sahifalarida Jizzax dashti, Zomin, Forish choʻllarini kompleks oʻzlashtirish, Marjon buloq oltin koni, Forish temir va qoʻrgʻoshin konlarini, Jizzax akkumulyator zavodi, plastmassa quvurlari zavodi, ip yigiruv f-kasi kabi korxonalarning qurilishi va ishga tushirilishi haqida maqolalar berilgan. Bundan tashqari, qishloq madaniyatini rivojlantirish, iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish, mamlakatda huquqiy demokratik davlat barpo etish, mamlakat va viloyat miqyosidagi sport yangiliklarini keng yoritish mazkur gaz.ning doimiy mavzularidir. Gaz. tahririyati tashabbusi bilan 1974-yilda tashkil etilgan ishchi va qishloq muxbirlari xalq universitetini 1800 tinglovchi bitirdi (2001). Gaz.ning mahalliy boshqaruv, ijtimoiy masalalar va maʼnaviyat, iqtisodiyot, agrosanoat, qonunchilik va huquq tartibot, xatlar va ommaviy ishlar boʻlimlari bor. Adadi 7000 nusxa (2002).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jizzaxplastmassa aksiyadorlik jamiyati

„Jizzaxplastmassa“ aksiyadorlik jamiyati – plastmassa mahsulotlari ishlab chiqaradigan korxona. „Oʻzkimyosanoat“ uyushmasi tizimida faoliyat koʻrsatadi. Respublika sanoatini rivojlantirish va Jizzax viloyatidagi choʻl zonasini oʻzlashtirish maqsadida 1960-yilda Jizzax plastmassa quvurlari zavodi qurilishi loyihalashtirildi. Zavod oʻzining birinchi mahsuloti – polietilen plyonkalar va mashinasozlik uchun butlovchi buyumlarni 1972-yildan boshlab ishlab chiqara boshlagan. 1980-yilda zavod qayta rekonstruksiya qilindi va polietilen quvurlar ishlab chiqaradigan plastmassa zavodiga aylantirildi. 1996-yilda Germaniya va Xitoyda ishlab chiqarilgan zamonaviy texnologiyalar oʻrnatilib, polietilen plyonka ishlab chiqarila boshladi va shu yili hozirgi nomidagi aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi. Yiliga 10 ming tonnagacha plastmassa quvur, 18200 tonna polietilen plyonka ishlab chiqarish quvvatiga ega. Shoʻrtangaz majmuining ishga tushirilishi munosabati bilan qoʻshimcha 3 ming tonna yuqori issiqlikka chidamli polietilen plyonkalar va xalq isteʼmoli mollari ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi. Mahsulotlari respublika ichki ehtiyojlariga ishlatiladi. 

 

 

Turkum:Jizzax
Turkum:Oʻzbekiston shirkatlari
Jizya

Jizya ( — jon soligʻi) — dastlab arab xalifaligida, keyinchalik boshqa musulmon davlatlari (jumladan, Oʻrta Osiyo)da musulmon boʻlmagan fuqarolardan olingan jon soligʻi.

Davlat musulmon boʻlmagan fuqarolarning haq-huquqlarini himoya qilishi, ularni tashqi va ichki tajovuzlardan saqlashi lozim boʻlgan. Shuning evaziga ulardan jizya undirilgan. Jizya balogʻatga yetganlarga solingan (qariyalar, ayollar, bolalar, qul va ishga yaroqsizlar esa undan ozod qilingan). Jizya asosan pul va natura tarzida undirilgan.
Jiyda

Jiyda — jiydadoshlar oilasiga mansub daraxt. Janubiy Yevropa, Markaziy va Sharqiy Osiyo, Shimoliy Amerikada oʻsadigan 40 ga yaqin turi bor. Oʻrta Osiyo, xususan, Oʻzbekistonda Janubining qargʻajiyda. (yovvoyi holda oʻsadi), sharq jiydasi , tikanakli J. , kumushsimon J. , non J. oʻsadi. Sharq Jiydasining bargi oddiy, ensiz, kumushrang . Daraxti 8–10 m, shoxlari siyrak, tikanli yoki tikansiz. Guli ikki jinsli, sariq, serasal, xushboʻy, efir moyli. Mevasi sargʻish, magʻizsiz danakli, eti 31,2—88,7%, unsimon, xushxoʻr. Tarkibida 46—65% qand, 10% oqsil, 1,3% kislota, 200 mg% S vitamini mavjud. Jiydaning ning mevasi yangiligida yoki quritib isteʼmol etiladi. Mevasidan spirt va kuchsiz alkogolli ichimliklar tayyorlanadi. Tabobatda oshqozon-ichak kasalliklarini davolashda ishlatiladi. Yogʻochidan turli xil buyumlar yasaladi, parfyumeriya sanoatida, gulidan efir moy olinadi.

Jiyda qurgʻoqchilikka chidamli, yer osti suvlari yuza va shoʻr tuproqlarda ham oʻsaveradi. Danagidan, ildiz bachkisidan va qalamchasidan koʻpayadi. Koʻchati oʻtkazilgach, 3—5- yili hosilga kiradi. May—iyun oyida gullaydi, mevasi sentabr, oktabr oylarida pishadi. Bir tupi 50 kg gacha hosil beradi.Jiyda60—80-yil yashaydi. Non jiyda mevali daraxt sifatida ekiladi, oʻrta boʻyli daraxt. Sernam yerlarda yaxshi oʻsadi. Serhosil. Mevasi yirik, mazali, qizgʻish-qoʻngʻir rangli. Oʻzbekiston oʻrmonchilik ilmiy tadqiqot institutida uning 20 ga yaqin navi taʼriflangan (Qizil Jiyda , Raʼno, Urganch, Xurmoy, Toshkent deserti, Choʻli qandak, Kizil qandak va b.). Hozirgi davrga kelib sanoat ahamiyatini yoʻqotdi. Oʻzbekiston,Tojikiston va koʻpgina mamlakatlarda ayrim tomorqa bogʻlarida havaskorlar ekadi. Koʻproq yoʻl yoqalari, kanal boʻylari, dala-ihota oʻrmon mintaqalari, tashlandiq yerlarga ekiladi. Tuproqni azot bilan boyitadi.

Azimov E.Non jiyda.T.1967.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Jiydasoy

Jiydasoy — Namangan viloyati Pop tumanidagi soy. Sirdaryoning oʻng irmogʻi. Qurama tizmasining jan.sharqiy yon bagʻridan boshlanadi. 30 dan ortiq irmogʻi bor. Uzunligi 25 km. Yuqori qismida tor va ancha chuqur vodiyda, juda nishab toshloq oʻzanda oqadi. Bahorning seryogʻin oylarida suvi koʻpayadi, baʼzan sel keladi. Yozda suvi juda ozayib ketadi. J. suvi sugʻorishga sarflanishi tufayli, uning etak qismida koʻpincha suv boʻlmaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Jiyron qarqara

thumb| Ardea purpurea

Jiyron qarqara, qizil qoʻton (Ardea рифигеа) — uzun oyoqlilar turkumining qarqaralar oilasiga mansub qush. Osiyoda, Yevropaning janubida va Afrikada tarqalgan. Oʻzbekistonda Sirdaryo, Amudaryo atroflarida, Chirchiq va Ohangaron vodiylarida uchraydi. Qamishzorlarga, baʼzan butazorlarga uya soladi. 3–5 ta tuxum qoʻyadi. Boshidagi pati va uzun kokilining binafsha rangli hamda qanotining atrofidagi patlar qizil boʻlishi beilan oq va koʻk qarqaradan farq qiladi. Baliq, baqa, kaltakesak va har xil hasharotlar bilan oziqlanadi. Chigirtka, sichqon va kalamushlarni qirib, foyda keltiradiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Qushlar
Jiklyor

Jiklyor (frans. gicler — purkash, toʻzitish) — ichki yonuv dvigateli silindrlariga beriladigan yonilgʻi (havo) miqdorini cheklaydigan va meʼyorlaydigan detaldagi kalibrlangan teshik. Karbyuratorsa boʻladi. Asosiy, qoʻshimcha, salt yurish, ekonomayzer, tezlatkich va havo J.lari bor. Asosiy va qoʻshimcha J.lar toʻzituvchi naychaga beriladigan yonilgʻini, salt yurish J.i salt yurish kanallariga beriladigan yonilgʻini, ekonomayzer J.i ekonomayzerdan, tezlatkich J.i tezlatish nasosidan keladigan yonilgʻini, havo J.i salt yurish tizimi kanaliga beriladigan havoni cheklab va meʼyorlab turadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jilvon

Jilvon, Jil bon — Buxoro vohasining shimoliy chekkasidagi choʻl landshaftli hudud. Qizilqum chegarasida, Shofirkon va qisman Gʻijduvon tumanlari hududida joylashgan. Uning bir qismi oʻrta asrlardayoq oʻzlashtirila boshlangan. Ayrim koʻchmanchi guruhlar, qaroqchilar hujumidan, voha aholisi va karvonlarni himoya qilish uchun xonlik tomonidan u yerda jilbon (chegara posboni) mansabi joriy qilingan. Jilbonlar Buxoro va Vardonze shaharlariga kelib ketayotgan karvonlarni ham nazorat qilishgan. Keyinroq jilbon atamasi joy nomiga aylangan. Shayboniylar davrida Jilvon rudi (arigʻi) qazilgan. 1640, 1880 va 1920-yillarda sodir boʻlgan kuchli qum koʻchishlari oqibatida Jilvon etagidagi qishloqlar qum ostida qolgan. Aholining bir qismi boshqa joylarga koʻchib oʻtgan. Bu Sadriddin Ayniyning asarlarida ham qayd qilingan. 1926-yilda Shofirkon tumani tashkil qilingach, Jilvon choʻlini oʻzlashtirish va obod qilish ishlariga buxorolik Hamro Polvon boshchilik qildi. 1927—28-yillarda Gʻijduvon va Shofirkon tumanlarini kesib oʻtuvchi 35 km uzunlikdagi yangi Jilvon arigʻi qazildi. 2000-yilda uning uzunligi 50 km ga yetdi. Jilvonni oʻzlashtirish asosan tugallandi; choʻl oʻrnida yangi qishloqlar barpo qilindi. Hozirgi kunda oʻsha joydagi qishloqlardan beshtasi „Jilvon“ nomi bilan maʼlumOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Buxoro viloyati geografiyasi
Turkum:Shofirkon tumani
Turkum:Gʻijduvon tumani
Jild

Jild (arab.) — 1) biror narsa ustidan kiydirib, qoplab qoʻyiladigan buyum, gʻilof. Masalan, yostiq, koʻrpa; 2) kitobni yaxshi saqlash uchun uning muqovasiga oʻlchab tikilgan, odatda, teri-charmdan yasalgan qin; 3) ilgari oʻquvchilar oʻquv ashyolari solib yurishi uchun portfel oʻrnida ishlatgan xalta. Biror matodan konvert taxlitida tikilib, ikki yonidan latta tasmaga biriktirilgan va yelkaga oʻtkazib boʻyinga osib yurilgan; 4) biror katta asarning alohida kitob holidagi qismi, shuningdek, bir necha kitobdan iborat asarning har biri, tomOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Jillavza

Jillavza — qad. ogʻirlik oʻlchovi; bunduka ogʻirligiga teng: 1J=1 bunduka = 4,25 g .OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil