Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Tezkor shaxmat

thumb| Tezkor shaxmat boʻyicha 2008-yilda Bilbaoda oʻtkazilgan turnir.
Tezkor shaxmat yoki rapid (nemischa Schnelschach) — chegaralangan vaqt nazoratida boʻladigan shaxmat oʻyin turi boʻlib, unda har bir oʻyinchiga butun oʻyin davomida 10 daqiqadan koʻproq vaqt beriladi.

 FIDE qoidalari 
FIDE qoidalariga koʻra:

 Oʻyinchi harakatlarni yozib olishi shart emas (lekin buni amalga oshirishi mumkin)

 Tarixi 
Tezkor shaxmat boʻyicha ilk oʻyin 1861-yilda oʻtkazilgan. 1980-yillarning ikkinchi yarmida butun dunyoda tezkor shaxmat boʻyicha musobaqalar muntazam oʻtkazila boshlandi. Festival turnirlardan tashqari Yevropa va jahon chempionatlari uchun rasmiy turnirlar ham boʻlib oʻtdi. 1988-yilda tezkor shaxmat boʻyicha birinchi Yevropa va jahon chempionatlari oʻtkazildi.

 Tezkor shaxmat boʻyicha jahon chempionlari 
# Yil Ism Davlat 1 1988 Anatoliy Karpov 2 2001 Garri Kasparov 3 2003 Vishvanatan Anand 4 2009 Levon Aronyan 5 2010 Gata Kamskiy 6 2012 Sergey Karyakin 7 2013 Shahriyar Mamedyarov 8 2014 Magnus Karlsen 9 2015 Magnus Karlsen 10 2016 Vasiliy Ivanchuk 11 2017 Vishvanatan Anand 12 2018 Daniil Dubov 13 2019 Magnus Karlsen 14 2021 Nodirbek Abdusattorov 15 2022 Magnus Karlsen

 Ayollar oʻrtasida tezkor shaxmat boʻyicha jahon chempionlari 
# Ism Yil Davlat 1 Antoaneta Stefanova 2012 2 Katerina Lahno 2014 3 Anna Muzychuk 2016 4 Ju Venjun 2017 5 Ju Venjun 2018 6 Humpy Koneru 2019 7 Aleksandra Kostenyuk 2021

 

Turkum:Shaxmat
Oʻpka arteriyasi

thumb|Oʻpka arteriyalarining 3D koʻrinishi
Oʻpka arteriyasi – yurak oʻng qorinchasidan boshlanuvchi tomir boʻlib, karbonat angidridga toʻyingan qonning oʻpkalarga borishini taʼminlaydi. Uning uzunligi 5-6 sm, kengligi esa 3-3.5 sm boʻladi. Oʻpka arteriyasi aorta yoyi ostida, IV-V koʻkrak umurtqalari qarshisida oʻng va chap oʻpka arteriya tarmoqlariga boʻlinadi.

 Taraqqiyoti 

Pulmonal arteriyalar (truncus arteriosus) va oltinchi faringeal arqadan kelib chiqadi. Truncus arteriosus – bu yurak rivojlanishi Konus arteriosus avlodchisi sifatida hosil boʻladigan tuzilma. Oʻsishning uchinchi haftasiga kelib, yurakning eng yaqin qismida endokardal tubbaklar yuvgan. Bu yuvish bulbus cordis deb tanilgan va yuvishning yuqori qismi truncus arteriosusga aylanadi. Bu tuzilma oxir-oqibat mezodermal kelib chiqishi bilan bogʻliq. Qalb rivojlanish paytida yurak toʻqimalari qoplanadi va truncus arteriosus oxir-oqibat chap va oʻng ventrikllar boʻlishi mumkin boʻlgan narsalarga duch keladi. Qalbning ikkita ventrikli oʻrtasida septum rivojlanayotganda, truncus arteriosusning har ikki tomoniga ikkita koʻtarilish hosil boʻladi. Bular trunk aorta va pulmonal arteriyaga boʻlinadi. Erta rivojlanish davrida, arterioz kanali oʻpka magistralini va aorta yoyini bogʻlab, qon oʻpkani chetlab oʻtishiga imkon beradi.

 Funksiyasi 

Oʻpka arteriyasi kislorodga toʻyingan qon oʻng ventrikldan garizantalarga olib boriladi. Bu yerda qon alveoli tutashgan kapillar orqali oʻtadi va nafas olish jarayonining bir qismi sifatida kislorodga toʻladi.

 

Turkum:Tibbiyot
Turkum:Angiologiya
Turkum:Anatomiya
Turkum:Yurak qon-tomir sistemasi
Jahongir Ismoilov

Jahongir Xolmurodovich Ismoilov (1952-yilda tug‘ilgan) — taniqli jurnalist va iste’dodli yozuvchi. O‘zbekiston Yozuvchilari uyushmasi a’zosi (2002). 

 Tarjimayi holi 
1952-yil 20-aprelda Navoiy viloyati Qiziltepa tumanidagi Toshrabot mavzesining Oqrabot qishlog‘ida o‘zbek tili va adabiyoti o‘qituvchisi oilasida tavallud topgan. Beruniy va G‘afur G‘ulom nomli maktablarda o‘qigan. O‘rta maktabni tugatgandan so‘ng (1969), Toshkent davlat universiteti (hozirgi O‘zbekiston Milliy universiteti)ning jurnalistika fakultetida o‘qiydi (1969—1975).

Mehnat faoliyatini Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ning “Ilg‘or fan uchun” gazetasida muharrir vazifasida boshlagan (1974—1976). Uning asosiy jurnalistik faoliyati „Buxoro haqiqati“ (hozirgi „Buxoronoma“) viloyat gazetasida muxbir, muharrir, bo‘lim mudiri, O‘zbekiston radiosida adabiy-dramatik eshittirishlar bosh tahririyatida muharrir, „Buxoro muallimi“ gazetasining tashkilotchisi va muharriri, „Ma’rifat“ gazetasining Buxoro viloyati bo‘yicha maxsus muxbiri bo‘lib ishlagan. „Buxoronoma“ va „Бухарский вестник“ viloyat gazetalari bosh muharriri sifatida faoliyat yuritgan. O‘zbekiston jurnalistlari ijodiy uyushmasi Buxoro viloyati bo‘limiga rahbarlik qilgan. 

Adabiyotshunos olimlar G‘ayrat Murodov va Nafisa A’loyeva Jahongir Ismoilov ijodi haqida „Erkparvar ijodkor“ (2009) risolasini yozgan. 

 Asarlari 
Jahongir Ismoilovning „Navqiron davra“ (jamoaviy to‘plam; 1984), „Dil izhori“ (hammualliflikda; 1987), „Yurtim tarovati“ (1989), „Sog‘inch“ (1995) kabi she’riy to‘plamlari, “Tutash taqdirlar” (1985), „Mashinasini o‘g‘irlatgan domla“ (1998), „Buyog‘i qandoq bo‘larkin?“ (2002), „So‘nggi manzil“ (2007), „Toshboy GAI hangomalari“ (2009), „Tanazzul“ kabi nasriy kitoblari nashr etilgan. „Yillar sabog‘i“ nomli asari O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasining „Adib va jamiyat“ rukni ostida chop etilgan (2022). U Buxoro viloyati ijodkor o‘qituvchilarining „To‘yona“ nomli bayozi (2001)ning tuzuvchisi va muharriri. 

 Mukofotlari 

 O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist (2002);
 „El-yurt hurmati“ ordeni (2013);
 O‘zbekiston xalq ta’limi a’lochisi (2001);
 Xalqaro „Oltin qalam“ milliy mukofoti (2008).

 

Turkum:Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi aʼzolari
Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Turkum:Oʻzbekistonlik jurnalistlar
Turkum:Oʻzbekiston jurnalistlari ijodiy uyushmasi aʼzolari
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan jurnalistlar
Turkum:El-yurt hurmati ordeni sohiblari
Turkum:Xalq taʼlimi aʼlochisi koʻkrak nishoni sohiblari
Mavhum strategiyali oʻyinlar

thumb| Go mavhum strategiyali oʻyini
Strategiya oʻyinlaridan farqli oʻlaroq, mavhum strategiya oʻyinlari odatda aniq rejaga ega emas yoki minimaldir. Natijalar faqat oʻyinchi tanlovi bilan belgilanadi (tasodifiyliksiz). Misol uchun, Go — bu sof mavhum strategiya oʻyini. Go oʻyinida asosiy uchta mezon mavjud. Shaxmat ham mavhum strategiyali oʻyin hisoblanadi.

 Tarixi 
right|thumb| Axilles va Ayaks stol oʻyinini oʻynashmoqda
Mancala bugungi kunda ham keng oʻynaladigan eng qadimgi oʻyinlardan biridir. Shuningdek, qadimgi oʻyinlardan yana biri shaxmat Hindistonning shimoli-gʻarbiy qismida, Gupta imperiyasida ( 280-550) paydo boʻlgan deb qaraladiLeibs (2004), p. 92 Robinson & Estes (1996), p. 34 Murray (1913) Bird (1893), p. 63.

 Musobaqalar 
Mavhum strategiyali oʻyinlar boʻyicha 2008-yilda jahon chempionati oʻtkazilgan.

 

 Tashqi 

 Alberta universiteti oʻyinlari guruhi
 Devid Eppshteynning CGT sahifasi
Turkum:Mavhum strategiyali o'yinlar
Boboqul To‘xtayev

Boboqul Yorqulovich Toʻxtayev – introduktor, biologiya fanlari doktori, professor.

 Tarjimayi holi 
Boboqul Toʻxtayev 1958-yil 13-oktyabrda Qiziltepa tumani Zarmitan qishlogʻida tugʻilgan. 1981-yilda Samarqand davlat universitetining biologiya fakultetini tugatgan. 1981-yilda Toshkent shahriga Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Botanika institutiga ishga keladi. Botanika institutida dastavval stajor-tadqiqotchi lavozimida ishlagan. 1982-yilda Navoiy viloyati Qiziltepa tumani Urugʻchilik inspeksiyasida agronom-metodist lavozimida faoliyat koʻrsatgan.

Boboqul Toʻxtayev 1991-yilda „Shirinmiyaning shoʻr tuproqlarda oʻzlashtiruvchi oʻsimlik sifatida foydalanilishi va bioekologik xususiyatlari“ mavzusida fan nomzodligi uchun dissertatsiyani himoya qiladi. 1992-yilda Buxoro davlat universitetida oʻqituvchi va dekan muovini lavozimlarida ishlaydi. 1993-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi F. N. Rusanov nomidagi Botanika bogʻining Tibbiyot botanikasi laboratoriyasida ish boshlaydi. Laboratoriyada dastlab kichik ilmiy xodim, katta ilmiy xodim va laboratoriya mudiri lavozimlarida ishlaydi.

U 2001-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi „Botanika“ ilmiy ishlab chiqarish markazi tashkil etilgach Botanika bogʻi direktori, 2003—2008-yillarda „Botanika“ ilmiy ishlab chiqarish markazi laboratoriya mudiri lavozimida ishlaydi. 2008-yildan boshlab „Botanika“ ilmiy ishlab chiqarish markazi bosh direktori lavozimiga tayinlanadi.

Boboqul Toʻxtayev 2009-yilda „Oʻzbekistonning shoʻr yerlarida dorivor oʻsimliklar introduksiyasi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qiladi. 2012—2014-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik va hayvonot olami genofondi institutining direktori, keyinchalik „Dorivor oʻsimliklar“ laboratoriyasining mudiri va loyiha rahbari lavozimlarida faoliyat olib boradi. Institut qoshidagi doktorlik dissertatsiyasi himoyasi boʻyicha ilmiy kengash aʼzosi.

Boboqul Toʻxtayev 120 dan ortiq maqolalar va tezislar muallifi.

 

Turkum:Biologiya fanlari doktorlari
Turkum:O‘zbekiston biologlari
Tojsimon arteriyalar

Tojsimon arteriyalar — aorta qon tomirining kengaygan qismidan boshlanuvchi arteriya tomiri boʻlib, asosan yurakning mushak qavatini qon bilan taʼminlash vazifasini bajaradi. U ikki qismdan iborat:
 Oʻng tojsimon arteriya
 Chap tojsimon arteriya

 

Turkum:Tibbiyot
Turkum:Anatomiya
Turkum:Kardiologiya
Turkum:Yurak qon-tomir sistemasi
Toji Qorayev

Toji Qorayevich Qorayev (1936—2000) — adabiyotshunos olim, filologiya fanlari nomzodi (1966), professor. Xalqaro Ahmad Yassaviy mukofoti sovrindori. O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi va O‘zbekiston Jurnalistlari ijodiy uyushmasi a’zosi.

 Tarjimayi holi 
Toji Qorayev 1936-yil 9-fevralda hozirgi Navoiy viloyati Qiziltepa tumani Novvoyon qishlog‘ida novvoy Qorabek Maqsudov oilasida tug‘ilgan. U dastlab Abu Ali ibn Sino nomli, keyin Maksim Gorkiy nomli maktabda o‘qib, o‘rta ma’lumot oladi. 1960-yilda Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ning tarix-filologiya fakultetini tugatib, maktabda o‘qituvchi bo‘lib ishladi. 

Toji Qorayev 1962—1965-yillar mobaynida hozirgi Samarqand davlat universitetining aspiranturasida o‘qiydi. 1966-yilda „Shoir Xiromiy va uning adabiy merosi“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini akademik Vohid Abdullayev rahbarligida muvaffaqiyatli himoya qiladi. U butun umri davomida Buxoro davlat pedagogika institutida ishlab, qariyb 20 yil dekanlik vazifasini bajargan. 

Toji Qorayev 2000-yil 7-sentyabrda Buxoro shahrida vafot etdi.

 Ilmiy-ijodiy faoliyati 
O‘zbek adabiyoti tarixi va hozirgi zamon o‘zbek adabiyotini o‘qitish masalalariga bag‘ishlangan yuzga yaqin ilmiy maqolalari, o‘nga yaqin kitob va risolalari nashr etilgan. U „Navoiy va Xiromiy“ (1967), „Mavlono Xiromiy“ (1975), „Xiromiy“ (1978) maqolalari, „Mavlono Xiromiy“ (1975) risolasi va „Xiromiy“ monografiyasini yaratdi. O‘zbekiston Fanlar akademiyasining Alisher Navoiy nomidagi Til va adabiyot instituti tomonidan yaratilgan besh tomlik „O‘zbek adabiyoti tarixi“ monumental tadqiqotining 4-jildi uchun „Xiromiy“ bobini yozdi (1978).

Toji Qorayev Alisher Navoiyning Buxoroga, buxorolik ijodkorlarga va naqshbandiylik tariqatiga munosabatini oydinlashtiruvchi „Navoiy va buxorolik shoirlar“ (1967), „Shoirning tabarruk izlari“ (1968), „Navoiy ulug‘lagan shoir“ (1968), „Alisher Navoiy Buxoroda bo‘lganmi?“ (1969), „Bashariyat iftixori“ (1970), „Navoiy asarlari lug‘ati“ (1974) kabi maqolalarni, „О жизни и творчестве Ходжа Исмата Бухари“ (1970), „Xoja Ismat Buxoriy“ (1990), „Yulduzli onlar ilhomi“, „So‘nggi qatag‘on qurboni“ (2000), „Otashnafas shoir“, „Uyg‘un mahorati“, „Uyg‘un poeziyasida g‘oyaviylik va mahorat“, „Zamon va adabiyot o‘qitish masalalari“, „Taxalluslar“ (R.Vohidov bilan hamkorlikda; 1979) kabi risola hamda monografiyalar muallifidir.

Toji Qorayev Ahmad Yassaviyning „Hikmatlar“ kulliyoti ustida olib borgan ilmiy izlanishlari uchun xalqaro Ahmad Yassaviy mukofotiga sazovor bo‘lgan. Vafotidan so‘ng uning „Tanlangan asarlar“ (2008) kitobi, olim tomonidan tayyorlangan Ahmad Yassaviy va Sulaymon Boqirg‘oniyning „Hikmatlar kulliyoti“ (2011) nashrdan chiqarildi. 

 
Turkum:Adabiyotshunoslar
Turkum:Buxoro davlat universiteti bitiruvchilari
Turkum:Professorlar
Turkum:Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi aʼzolari
Turkum:Oʻzbekiston jurnalistlari ijodiy uyushmasi aʼzolari
Toshpo‘lat Hamid

Toshpo‘lat Hamid (asl ism-sharifi — Toshpo‘lat Hakimovich Hamidov, 1927-yil 12-dekabr, Buxoro viloyati, O‘zbekiston SSR — 1984-yil 9-fevral, Yessentuki, Stavropol o‘lkasi) — shoir, pedagog, journalist, tarjimon. O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi (1978). Filologiya fanlari nomzodi (1969). Hamid Olimjon mukofoti sovrindori (1983).

 Tarjimayi holi 
Toshpo‘lat Hamid 1927-yil 12-dekabrda Buxoro viloyati (hozirgi Navoiy viloyati) Bo‘ston qishlog‘ida xizmatchi oilasida tug‘ilgan. U Maksim Gorkiy nomli o‘rta maktabda ta’lim olgan. 1945-yilda Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ning til va adabiyot fakultetiga o‘qishga kirib, uni muvaffaqiyatli yakunlaydi. Mehnat faoliyatini Shofirkon tumanidagi Shota Rustaveli nomli maktabda oddiy o‘qituvchilikdan boshlab, Qiziltepa tuman xalq ta’limi bo‘limi mudiri darajasigacha ko‘tarilgan (1949—1955). 28 yoshida O‘zbekiston Yozuvchilari uyushmasi Buxoro viloyat bo‘limi mas’ul kotibligiga tayinlangan. U 1960—1962-yillarda Moskvada Oliy adabiyot kursida tahsil oldi.

Toshpo‘lat Hamid „Asqad Muxtorning badiiy mahorati“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini yozdi va uni 1969-yilning may oyida muvaffaqiyatli himoya qildi. U Buxoro davlat pedagogika institutida o‘qituvchi, o‘zbek adabiyoti kafedrasi mudiri, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Buxoro viloyat bo‘limida (1955—1970), „Buxoro haqiqati“ gazetasida bosh muharrir bo‘lib ishladi (1970—1979-yillar va 1983-yildan vafotiga qadar).

Toshpo‘lat Hamid 1984-yilda 57 yoshida og‘ir kasallik natijasida vafot etdi.

 Asarlari 
Toshpo‘lat Hamid „Quyosh sha’niga“, „Tumbazlar sadosi“, „Asrorqulning qo‘chqori“ (1960), „Mening asrim“ (1965), „Manzil“, „Bo‘ston navolari“, „Quvg‘in“, „Binafsha ufqlar“ (1973), „Родина аистов“, „Tog‘larga boq, tog‘larga“, „Qo‘shiqlar qanotida“ (1974) nomli she’riy kitoblari muallifi. U „Tilla darvoza“ (1972), „Qora kiyik“ (1973), „Mozorlar sotilmaydi“ (1974), „Gulob“ (1975) kabi dostonlar yozgan.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Jurnalistlar
Turkum:Buxoro davlat universiteti bitiruvchilari
Juma Namozov

Juma Namozovich Namozov (1922—2003) — iqtisodchi olim va tashkiotchi rahbar. Iqtisod fanlari nomzodi (1962), professor. Xalq maorifi a’lochisi, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan xalq maorifi xodimi. Buxoro davlat universiteti rektori (1961—1978).

 Tarjimayi holi 
Juma Namozov 1922-yil 12-noyabrda hozirgi Navoiy viloyati Qiziltepa tumanidagi Vang‘ozi qishlog‘ida dehqon oilasida tug‘ilgan. 1939-yilda o‘rta maktabni tugatib, o‘zi o‘qigan maktabda tarix-geografiya fanlari o‘qituvchisi bo‘lib ishlagan. Shu yilning avgustida harbiy xizmatga chaqirilgan.

Ikkinchi jahon urushi yillarida bo‘linma komandiri, harbiy qism siyosiy ishlari tashkilotchisi sifatida Rossiya, Ukraina, Boltiqbo‘yi, Polsha yerlarini bosqinchilardan ozod etishda kurash olib bordi. Ikki marta „Qizil yulduz“ ordeni, „Jasorati uchun“, „Jangovarligi uchun“ medallari va „Birinchi darajali Vatan urushi“ ordeni  va ko‘plab medallar, faxriy yorliqlar bilan taqdirlandi.

Urushdan so‘ng Qiziltepa tumani hamda Buxoro viloyati rahbariy idoralarida faoliyat olib bordi. 1957—1961-yillarda Buxoro viloyat ijroiya qo‘mitasi raisi lavozimida ishladi. G‘o‘za barglarini zaharli vositalar bilan to‘kish jarayonida zaxarlanib, uzoq vaqt davolandi.

Juma Namozov 1958-yilda aspiranturaning sirtqi bo‘limiga o‘qishga kirib, 1962-yilda iqtisod fanlari nomzodi ilmiy darajasini oldi. U 1962-yildan umrining oxiriga qadar Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ning Iqtisod nazariyasi  kafedrasi mudiri, kafedra professori lavozimlarida ishlagan. Juma Namozov 1961-yildan 1978-yilgacha Buxoro davlat universitetining rektori vazifasida faoliyat yuritgan.

Juma Namozov o‘z mehnat faoliyati davida „Mehnat Qizil Bayroq“ va „Hurmat Belgisi“ ordenlari, bir qator medallar bilan mukofotlangan.

Juma Namozov 2003-yil 6-dekabrda 81 yoshida vafot etgan.

 
Turkum:Buxoro davlat universiteti rektorlari
Turkum:Buxoro davlat universiteti professorlari
Turkum:Iqtisodchilar
Turkum:Professorlar
Turkum:Oʻzbekistonlik iqtisodchilar
Narzulla Muslimov

Narzulla Alixonovich Muslimov (1961-yil 29-mart, Chimkent, Qozogʻiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2007), professor (2009).
Biografiyasi
Narzulla Muslimov 1961-yil 29-martda Chimkentning Eski Iqon qishlogʻida tugʻilgan. 1978—1982-yillarda Toshkent davlat pedagogika institutini umumiy texnika fanlari va mehnat oʻqituvchisi mutaxassisligi boʻyicha tugatgan. 1984—1991-yillarda Toshkent davlat pedagogika institutining ilmiy tadqiqot boʻlimida laborant, katta laborant, kichik ilmiy xodim, katta ilmiy xodim, 1991—1992-yillarda „Mehnat ta’limi metodikasi“ kafedrasi oʻqituvchisi, 1992—1997-yillarda „Ishlab chiqarish asoslari“ kafedrasi mudiri, 1997—2008-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti kasb ta’limi fakulteti dekani, 2008—2010-yillarda magistratura boʻlimi boshligʻi, 2010—2012-yillarda Toshkent davlat pedagogika universitetining ilmiy ishlar boʻyicha prorektori lavozimida faoliyat koʻrsatgan. 2013-yildan Toshkent davlat pedagogika universiteti huzuridagi oliy taʼlim muassasalari pedagog kadrlarini qayta tayyorlash va ularni malakasini oshirish tarmoq markazi direktori.

Oilsi
Oilali, uch nafar farzandi bor.

Ilmiy faoliyati
Narzulla Muslimov 1991-yilda nomzodlik dissertаsiyasini himoya qilib, pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasini, 2007-yilda doktorlik dissertаsiyasini himoya qilib, pedagogika fanlari doktori ilmiy darajasini olgan, 2009-yilda professor ilmiy unvoni berilgan. 5 ta monografiya, 6 ta darslik, 22 ta oʻquv qoʻllanma, 26 ta oʻquv metodik qoʻllanma muallifi. 

Mukofotlari
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2006).
 

Turkum:Chimkent viloyatida tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekiston olimlari
Turkum:Pedagogika fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Turkum:Dekanlar
Axtam Oʻrolov

Axtam Sindorovich Oʻrolov (1947-yil 13-aprel, Qoʻshrabot tumani, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, arxitektura fanlari doktori (1998), professor (2018).
Biografiyasi
Axtam Oʻrolov 1947-yil 13-aprelda Qoʻshrabot tumanida tug‘ilgan. 1969-yilda Toshkent politexnika institutini arxitektura mutaxasisligi bo‘yicha bitirgan. 1969—2017-yillarda Samarqand davlat arxitektura-qurilish instituti arxitektura fakultetida assistent, dotsent, professor, kafedra mudiri, fakultet dekani lavozimlarida ishlagan. 2017-yildan ushbu institutning „Arxitekturaviy loyihalash“ kafedrasi professori. 
Ilmiy faoliati
Axtam Oʻrolov 1976-yilda Lelingrad muhandislik-qurilish institutida arxitektura fanlari bo‘yicha nomzodlik dissertasiyasini himoya qilgan. 1998-yili Toshkent arxitektura-qurilish institutida doktorlik dissertasiyasini himoya qilgan. 2018-yilda professor ilmiy unvoni berilgan. 350 dan ziyod ilmiy ishlar, shu jumladan, 14 ta monografiya, 6 ta darslik, 11 ta o‘quv qo‘llanmalar muallifi.
 

Turkum:Oʻzbekiston olimlari
Turkum:Fan doktorlari
Turkum:Oʻzbekiston professorlari
Turkum:Meʼmorlar
Turkum:Dekanlar
O‘rtacha tezlik

Oʻrtacha tezlik deb hisoblangan miqdorlar yigʻindisiga aytiladi:

 ,

bu yerda  — tezlikni oʻrtacha hisoblash uchun vaqt oraligʻi , bu tana tezligining fizik vektor miqdori boʻlishi mumkin , tezlikning baʼzi oʻqdagi proyeksiyasi (aytaylik, ), harakat tezligi (tezlik moduli) yoki yer tezligi ( traektoriya boʻylab koordinatadir).

Hisoblash natijasi qaysi tezlik oʻrtacha hisoblanganiga bogʻliq. Shunday qilib, agar u oʻrtacha hisoblansa , Bu
 ,

bu yerda Va vaqtning oxirgi va boshlangʻich momentlarida harakatlanuvchi nuqtaning radius vektorlari va agar tezlik moduli oʻrtacha hisoblansa. , Bu

 ,

bu yerda  — koʻrib chiqilayotgan vaqt oraligʻida bosib oʻtgan masofa. Birinchi holda, oʻrtacha tezlik vektor, ikkinchisida skaler boʻladi. Raqamli farq ham bor: masalan, tana radiusli aylana atrofida toʻliq inqilob qilganda , Bu , A 

Qoʻshimcha tushuntirishlar boʻlmasa, kundalik vaziyatlarda (avtomobilni haydash va hokazo) P.) oʻrtacha tezlik odatda harakatning oʻrtacha tezligi deb tushuniladi .

Vaqt oʻtishi bilan tana bir tekis harakat qiladi va masofani bosib oʻtadi , keyin vaqt oʻtishi bilan  — masofa va hokazo, keyin bu boʻlimlarning har birida tezlik moduli boʻlgan , va butun harakat vaqti uchun boʻladi:

 .

Xuddi shu muddat bilan harakatning oʻrtacha tezligi tananing tezliklarining oʻrtacha arifmetik qiymatiga teng . Ammo, agar tana teng boʻlmagan vaqt oraligʻida turli tezliklarda harakat qilsa, oʻrtacha tezlikni tegishli nisbiy vaqt oraliqlariga teng ogʻirliklar bilan ushbu tezliklarning oʻrtacha arifmetik qiymati sifatida hisoblash mumkin. .

Agar masofalar bir xil boʻlsa muddatlar emas, balki vaziyat oʻzgaradi. Aytaylik, agar mashina yarim yoʻlda 180 km/soat, ikkinchi yarmi esa 20 km/soat tezlikda ketayotgan boʻlsa, u holda oʻrtacha tezlik 36 km/soat (100 km/soat emas) boʻlar edi. Bu kabi misollarda oʻrtacha tezlik alohida, teng boʻlimlardagi barcha tezliklarning oʻrtacha garmonikiga teng. Agar boʻlimlar bir-biriga teng boʻlmasa, u holda oʻrtacha tezlik ogʻirliklari bilan barcha tezliklarning oʻrtacha ogʻirlikdagi garmonikiga teng boʻladi — bu tezliklarga mos keladigan kesimlarning nisbiy uzunliklari.

 
 Strelkov — „Mexanika va Molekulyar fizika“
 Oʻlmasova — „Mexanika va Molekulyar fizika“
Turkum:Fizika
Turkum:Mexanika
Jahongir Zaynalov

Jahongir Rasulovich Zaynalov (1950-yil 30-aprel, Samarqand shahri, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik iqtisodchi olim, iqtisodiyot fanlari doktori (1992), professor (1994).
Biografiyasi
Jahongir Zaynalov 1950-yil 30-aprelda Samarqand shahrida tuʻgilgan. 1967—1971-yillarda Samarqand kooperativ instituti iqtisod fakultetida tahsil olgan. 1971—1972-yillarda Buxoro kooperativ texnikumi o‘qituvchisi, 1972—1973-yillarda harbiy xizmatda, 1973—1976-yillarda O‘zbekiston SSR Qishloq xo‘jaligi vazirligi Samarqand viloyati paxtachilik sovxozlari tresti katta iqtisodchisi, 1975—1976-yillarda viloyat qorako‘lchilik tresti katta iqtisodchisi, 1976—1979-yillarda Samarqand kooperativ instituti „Savdo va iqtisod“ kafedrasi assistenti, 1979-yilda „Moliya va kredit“ kafedrasi assistenti, 1982—1987-yillarda Samarqand kooperativ instituti „Moliya va kredit“ kafedrasi mudiri, 1987—1989-yillarda „Moliya va statistika“ kafedrasi dotsenti, bir vaqtning 
o‘zida „Hisob va iqtisod“ fakulteti dekani, 1992—1993-yillarda Samarqand kooperativ instituti „Tahlil va moliya“ kafedrasi dotsenti, 1993—1997-yillarda „Moliya va kredit“ kafedrasining mudiri, bir vaqtning o‘zida 1994-yildan „Soliq va soliqqa solish“ markazi rahbari, 1997—2004-yillarda „Moliya va kredit“ kafedrasi mudiri, sonʻgra „Moliya va kredit“ fakulteti dekani, 2004-yilda Samarqand iqtisodiyot va servis instituti „Moliya va sug‘urta xizmatlari“ kafedrasi mudiri va „Bank-moliya xizmatlari“ fakulteti dekani, 2004—2013-yillarda „Moliya va sug‘urta xizmatlari“ kafedrasi mudiri, 2013—2016-yillarda magistratura bo‘limi boshlig‘i, 2016—2020-yillarda „Moliya va sug‘urta xizmatlari“ kafedrasi mudiri vazifasida faoliyat olib borgan. 2020-yildan „Moliya“ kafedrasi mudiri.

Ilmiy faoliyati
1979—1981-yillarda Moskva xalq xo‘jalik instituti aspiranturasida, 1989—1992-yillarda Rossiya iqtisodiy akademiyasining doktoranturasida oʻqigan. Xalqaro Yevroosiyo iqtisodiyot akademiyasining akademigi (2006), Texnologiyalarni rivojlantirish xalqaro akademiyasining akademigi (2007). 

Mukofotlari
 „Oliy ta’lim a’lochisi“ koʻkrak nishoni (1999);
 „O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim fidoiysi“ koʻkrak nishoni (2000);
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 15 yil“ esdalik nishoni (2006);
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011);
 „Oʻzbekiston Konstitutsiyasiga 25 yil“ esdalik nishoni (2017).
 

Turkum:Iqtisodchilar
Turkum:Oʻzbekiston olimlari
Turkum:Iqtisodiyot fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Turkum:Dekanlar
Turkum:Oʻzbekistonlik iqtisodchilar
Abdurashid Abduqayumov

Abdurashid Abduqayumov (1943-yil 1-fevral, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari doktori (1993), professor (1996). 
Biografiyasi
Abdurashid Abduqayumov 1943-yil 1-fevral Toshkent shahrida tugʻilgan. 1966-yilda Toshkent politexnika instituti muhandis-fizika fakultetini tugatgan. 1973-yilda Toshkent politexnika institutining katta oʻqituvchisi, 1975-yilda dotsent, 1987—1991-yillarda „Radioelektron vositalar tuzish va tehnologiyasi“ kafedrasi mudiri, 1991—1997-yillarda Toshkent davlat texnika universiteti „Radioelektron vositalar tuzish va tehnologiyasi“ kafedrasi mudiri, 1997—2008-yillarda Toshkent davlat aviatsiya institutida „Uchish apparatlari va aeroportlarning radioelektron jihozlari“ kafedrasi mudiri, 2008—2013-yillarda Toshkent davlat texnika universiteti aviatsiya fakulteti „Uchish apparatlari va aeroportlarning radioelektron jihozlari“ kafedrasi mudiri, 2013—2016-yillarda universitet professori, 2016—2017-yillarda Toshkent temir yoʻl muhandislari instituti professori, 2017—2020-yillarda Toshkent davlat texnika universiteti professori, 2020—2022-yillarda Toshkent davlat transport universiteti „Aeronavigatsiya tizimlari“ kafedrasi professori vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2022-yildan Toshkent davlat transport universiteti „Radioelektron qurilmalar va tizimlar“ kafedrasi professori.
Iliy faoliyati
Abdurashid Abduqayumov 1972-yilda „Sanoat avtomatikasining koʻp turgʻunli tarkibiy qismlarini yaratish va tadqiq qilish“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1993-yilda „Boshqaruv tizimlarining chastota-fazaviy elektromexanik koʻpturgʻunli tarkibiy qismlari“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan. 1996-yilda professor ilmiy unvoni berilgan. 
 

Turkum:Texnika fanlari doktorlari
Turkum:Oʻzbekiston professorlari
Matthew Steenvoorden

Matthew Steenvoorden (1993-yil 9-yanvarda tugʻilgan) — asli indoneziyalik gollandiyalik professional futbolchi, Oʻzbekiston Superligasining „Paxtakor“ klubida markaziy himoyachi sifatida oʻynaydi.

 Futbolchilik faoliyati 
U ilgari „Feyenoord“, „Excelsior“ va „FC Dordrecht“ klublarida toʻp tepgan. U Gollandiyadan tashqari Xorvatiya chempionatida ham oʻynagan'Het zou mooi zijn om dat zoveel jaar na Feyenoord nog eens te bereikenʼ voetbalzone.nl. 2019-yil oʻrtalarida u Xorvatiyaning „HNK Gorica“ klubi bilan shartnoma imzoladi Gorica dovela pojačanje iz Nizozemske Index, 7 juli 2019SC Cambuur haalt Steenvoorden op bij FC Dordrecht Cambuur Front, 28 mei 2016. 2023-yil 28-iyulda Oʻzbekiston Superligasining „Paxtakor“ klubi bilan 1,5 yillik shartnoma imzoladi. 2024-yil "Paxtakor" jamoasini tark etgan.

 Terma jamoadagi faoliyati 
Steenvoorden 2011—2012-yillar Niderlandiya yoshlar terma jamoasida toʻp surgan.

 

 
 
 Matthew Steenvoorden at Soccerway
Turkum:1993-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Niderlandiyalik erkak futbolchilar
Turkum:Paxtakor jamoasi futbolchilari
Turkum:Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar
Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
Turkum:Erkaklar futbol markaziy himoyachilari
Atirov xalqaro aeroporti

ATMA Atirov aeroporti Qozogʻistonning Atirovdan shahridan shimoli-gʻarbda joylashgan aeroport. Bu dunyodagi eng past xalqaro tijorat aeroporti boʻlib, dengiz sathidan pastda.

 Tarixi 
thumb| Roʻyxatdan oʻtish zali
ATMA kompaniyasi 1994-yilda aeroportning qurish va ishlatish modeli sifatida xususiylashtirilganda Airau aeroportining ekspluatatsion huquqlarini olgan edi. ATMA Mağdenli Yer Hizmetleri va Atirov mintaqaviy maʼmuriyati oʻrtasidagi qoʻshma korxona boʻlib, har ikki tomon 50% dan ulushga ega. Bu Atirovdagi yagona aeroport va Qozogʻistondagi oʻn uchta xalqaro aeroportdan biri.

Mintaqa Qozogʻiston iqtisodiyoti uchun juda muhim, chunki Kaspiy dengizidagi neft qidiruv maydonchalari va platformalariga juda yaqin joylashgan. Shahar koʻplab neft va qurilish kompaniyalari uchun tayanch shahar sanaladi.

2007-yilda ATMA yangi terminal binosi hamda yangi uzunroq uchish-qoʻnish yoʻlagi qurilishini yakunladi. Umumiy maydoni ni oʻrab olgan, yangi terminal soatiga 600 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish imkoniyatiga ega. Yoʻlovchilar zamonaviylashtirilgan CIP va VIP zallaridan ham foydalanishlari mumkin. Terminal boʻylab Wi-Fi internetga ulanish, jumladan CIP va VIP zallari mavjud. Loyihani taʼmirlash natijasida xalqaro va ichki kelish terminallarida konveyer tizimi oʻrnatilib, yoʻlovchi chiptalarini rasmiylashtirishda qulaylik yaratish maqsadida banklarda kompyuterlashtirilgan cheklar ishga tushirildi. Samolyotga chiqish yoʻlovchilarni terminaldan samolyotgacha avtobusda tashish orqali amalga oshiriladi.

2019-yilda u Qozogʻistondagi eng gavjum beshinchi aeroport boʻldi, chunki aeroport orqali 937 032 yoʻlovchi tashrif buyurgan.

 Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar 

 Yoʻlovchi tashish 

 Yuk tashish 

 

 
 Atirov aeroporti rasmiy sayti

Turkum:Qozogʻiston aeroportlari
Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Sayyid ota masjidi

Sayyid Ota masjidi (Saidato masjidi) — Navoiy viloyati, Nurota shahrida joylashgan yodgorlik.

 Tarixi 
Masjid XV asrda qurilgan va XX asr boshlarida Buxoro amirligida hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi davrida Eshon Sudur Tursunxoʻja tomonidan 1905—1910-yillarda qayta qurilgan. Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Sayyid Ota masjidi ikki tomonlama ayvon va namozxonadan iborat. Masjid naqshlar bilan bezatilgan boʻlib, ichki qismida ham ustunlar mavjud. Masjid toʻrt ustunli boʻlib, bir tomoni lavha shaklida qilingan. Ustunda Qur’oni Karimning „Fath“ surasi nasxi buxoriy xatida qora rang bilan keltirilgan. Lavha oxirida esa nastaʼliq xatida taʼrix yozilgan.

Ustundagi bitikda shunday yozilgan: „Tarixning 1341-yil Safar oyida (1922-yil sentabr-oktabr) Sayyid Tursunxoja sudur saʼyi-harakati va mablagʻiga taʼmirlandi. Usto Shamsning ishi. Xatni Navoiyning imomi Mirzo Barot yozdi“. Ustunlarning shimol tomonidagisining yuqori qismida ikkita usta nomi keltirilgan. Ustun pastki qismida esa sheʼr yozilgan. Ushbu sheʼr nastaʼliq xatida yozilgan boʻlib, taʼmirlash paytida koʻp yozuvlari boʻyab tashlangan va hozirda koʻpchilik yozuvlar oʻqib boʻlmaydigan holatga kelgan. Bir ustunda usta nomi keltirilgan. Unda shunday yozilgan: „Usto Imomning amali. Usta Sulaymoning amali. Bu toʻrt ustun misli baland masjid“.

Masjid hovlisida toʻrtburchak kulrang marmar tosh saqlanib qolingan va u masjid devorida boʻlgan. Mazkur bitikda „Alloh“ va „Muhammad“ ismlari va xalifarning nomlari keltirilgan. Bitik pastida esa nastaʼliq xatida fors-tojik tilida masjidning nasriy va nazmiy taʼrixi bitilgan va pastida esa usta nomi keltirilgan. Bitikda shunday yozilgan: „Alloh, Muhammad, Abu Bakr, Umar, Usmon, Ali. Maʼlum boʻlsinki, bu masjidning taʼmiri 1316 (1898—1899) yili tugallandi. Oradan besh yil oʻtib — 1321 (1903—1904) yili uning ganchkorlik va naqsh ishlari Usto Joʻraboy Buxoriyning qoʻlidan chiqdi va chiroyli boʻldi“. Masjid Oʻrta Osiyo uslubida bunyod etilgan.

 

 
 Ilmiy 
 

 
 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Navoiy meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Navoiy viloyati masjidlari
English Collocations in Use Advanced

„English Collocations in Use Advanced“ („Amaldagi inglizcha kollokatsiyalar: Yetuk darajadagi talablar uchun“) — ingliz tili kollokatsiyalari boʻyicha Felicity O'Dell hamda Michael McCarthy qalamiga mansub kitob. Ilk bor 2008-yil Kembrij shahrida Kembrij universiteti nashriyotida chop etilgan. 2017-yil ayni nashriyotda asarning ikkinchi nashri bosilib chiqqan.

Asarga kiritilgan kollokatsiyalarni tanlab olishda mualliflar Nottingham universiteti bilan Kembrij universiteti nashriyoti hamkorlikda tuzgan va millionlab soʻz va soʻz biriklmalarini oʻz ichiga oluvchi CANCODE til korpusiga tayangan. „Advanced Collocations in Use“ oʻquvchilar va munaqqidlar tomonidan ijobiy baholandi. Qoʻllanma ingliz tilini yetuk darajada oʻzlashtirilgan va IELTS hamda TOEFL kabi standartlashtirilgan testlarga hozirlanayotganlar orasida keng qoʻllanadi.

 Yana qarang 
 „English Vocabulary in Use Advanced“
 „English Collocations in Use“
 „English Collocations in Use Intermediate“

 

 
 „English Collocations in Use Advanced“ Cambdridge universiteti nashriyoti saytida 

Turkum:Ingliz tili grammatikasi boʻyicha kitoblar
Doggy style

thumb|Er-xotin doggy style uslubidagi jinsiy aloqa qilmoqda
Doggy style (shuningdek, Doggy uslubi yoki pozasi) — bir portnyor egilgan, tizzalagan, qoʻllari bilan yerga suyangan yoki qorni bilan yotgan holatda amalga oshiriluvchi jinsiy aloqa pozasi, jinsiy aloqa qilishning shakllaridan biri. Ushbu uslub qoshiqsimon yoki teskari cowgirl jinsiy aloqa uslublari singari orqa tarafdan amalga oshirluvchi pozalar sirasiga kiradi. Non-penetratsion jinsiy aloqa ham doggy style sifatida qaralishi mumkin.

 Yana qarang 

 Hayvonsimon rolpley
 Pegging
 

 

Turkum:Jinsiy aloqa
Xol Xudoyqulov

Xol Jumayevich Xudoyqulov (1951-yil 3-oktyabr, Boysun tumani, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2008), professor.
 Biografiyasi 
Xol Xudoyqulov 1951-yil 3-oktyabr Boysun tumanidagi Pasurxi qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. Uch yoshida oilasi bilan Shoʻrchi tumanidagi „Komsomol 30 yillik“ sovxoziga (hozirgi Qumqoʻrgʻon tumani) koʻchib kelishgan, otasi Xudoyqulov Juma oddiy dehqon, onasi Ismoilova Xosiyat uy bekasi boʻlgan. 1967—1971-yillarda Buxoro davlat pedagogika institutining „Boshlangʻich taʼlim metodikasi“ fakultetida tahsil olgan. 2001—2003-yillarda Toshkent avtomobil yoʻllar instituti „Pedagogika va psixologiya“ kafedrasi dotsenti, 2003-2006-yillarda Toshkent davlat aviatsiya instituti „Ijtimoiy-gumanitar fanlar“ kafedrasi dotsenti, 2006—2013-yillarda Toshkent temir yoʻl muhandislar instituti „Texnik taʼlim pedagogika“ kafedrasi dotsenti, 2013—2018-yillarda Toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti „Pedagogika, psixologiya va oʻqitish metodikasi“ kafedrasi dotsent va professor vazifasini bajaruvchi boʻlib ishlagan. 2018-yildan Oʻzbekiston Milliy universiteti „Pedagogika va umumiy psixologiya“ kafedrasi professor vazifasini bajaruvchi. 
 Ilmiy faoliyati 
Xol Xudoyqulov 1991-yilda „Boshlangich sinf oʻquvchilarini ishtimoiy foydali mehnat orqali tarbiyalash“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 2008-yilda „Boshlangʻich sinf oʻquvchilarini tarbiyalashda iqtisodga oid tushunchalarni shakllantirishning nazariy va amaliy asoslari“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Turon Fanlar akademiyasi akademigi (2018). Xol Xudoyqulov 10 dan ortiq oʻquv qoʻllanma, 10 ta monografiya, 20 ta uslubiy qoʻllanma, 130 tadan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.
 

Turkum:Oʻzbekiston olimlari
Turkum:Pedagogika fanlari doktorlari
Turkum:Dotsentlar
Barqsoʻz masjidi

Barqsoʻz masjidi (Bargsoʻz masjidi) — Navoiy viloyati, Nurota shahri Oxunboboyev koʻchasida joylashgan yodgorlik. Masjid XX asr boshlarida Buxoro amirligida hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi davrida bunyod etilgan. Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Barqso’z masjidi ham o’tgan asrning boshlarida masjidning nurab qolgan binosi o’rniga mahalliy xalq homiyligi va hashar yo’li bir ustunli qilib qurilgan. Keyinroq guzarning tadbirkor boylari tomonidan to’rt ustunli qilib 9,5x9,5 o’lchamida qaytadan qurilgan. Bu masjid ham faoliyatini sho’rolar davrida to’xtatgan. Mustaqillik yillarida masjid yana faoliyat ko’rsata boshladi.

 Tarixi 
Barqsoʻz masjidi XX asr boshlarida qurilgan. Masjidning shifti 4 ta ustunga tayangan. Yodgorlik tashqi ayvonida 7 ta ustun mavjud. Ushbu masjid guzar masjidi boʻlgan. Masjid tashqi ayvoning gʻarbiy qismining yuqorisida „Imon“, „Basmala“, „Shahodat“ kalimalari bitilgan. Ikki tomida esa „Alloh“ va „Muhammad“ soʻzlari ham bitilgan.
Masjid devorning chap tomonida esa marmarga suls xatida Qur’oni Karimning „Raʼd“ surasining 29-oyati bitilgan.

Ayvonning gʻarbiy tomonida esa Qur’oni Karimning „Baqara“ surasining 149-oyati yozilgan: „Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman). Qaysi joydan (safarga) chiqsangiz ham, (namozda) yuzingizni Masjidi Harom (Kaʼba) tomonga oʻting! Ushbu (buyruq) Parvardigorning tarafidan (aytilgan) haqiqatdir. Alloh qilayotgan ishlaringizdan gʻofil emasdir“. Mazkur bitikning oxirida ham yozuv boʻlib, Qur’oni Karimning „Ahzob“ surasining 41-oyati keltirilgan.

 Meʼmorchiligi 
Barqsoʻz masjidi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Masjid qurilishida yogʻoch, ganch va boshqa materiallardan keng foydalanilgan.
Barqsoʻz masjidi XX asr boshlarida xalq homiyligi bilan qayta quriladi. Keyinchalik mahalliy tadbirkorlar tashabbusi bilan toʻrt ustunli qilinib, 9,5x9,5 oʻlchamda qayta bunyod etiladi. Masjid faoliyati sovet yillarida toʻxtatilgan. Oʻzbekiston mustaqilllikka erishgach, masjid qayta faoliyat koʻrsatgan.
 

 
 Ilmiy 
 

 
 
Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Navoiy meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Navoiy viloyati masjidlari
Xon Sulton

Xon Sulton (1190—1227) — Xorazmshohlar davlati malikasi, Muhammad Xorazmshohning qizi, Jaloliddin Manguberdining opasi.
Hayoti
Xorazmshoh Muhammadning qizlaridan biri boʻlgan Xon Sultonning onasi kim boʻlgani nomaʼlum. Faqat buvisi Turkon xotun ajdodlari orqali qipchoq xonlariga borib taqalishi aytiladi. 1210-yilda Xorazmshohlar saroyida garovda boʻlgan Qoraxoniylar davlati valiahdi Usmonga turmushga chiqqan. 1212-yili Samarqandda Xorazmshohlar davlatiga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolondan keyin uni oʻldirmoqchi boʻlgan Usmondan qochib qalʼaga yashirinib oladi va eriga shunday mazmundagi maktub bitadi.
Qoʻzgʻolon Xorazmshoh Muhammad tomonidan shavfqatsizlarcha bostirilgan. Xorazmshoh Muhammadning buyrugʻi bilan Usmon va uning barcha qarindoshlari qatl qilinadi. Suloladan taxtga daʼvo qilishi mumkin boʻlgan birorta vakil qolmaydi. Shu tariqa Qoraxoniylar davlati ham barham topadiИбн ал-Асир. Полный свод истории ..

 Keyingi taqdiri 
Xon Sulton 1219-yilda moʻgʻullar bosqini arafasida bir qancha Xorazmshoh sulolasi vakillari, shuningdek, katta miqdordagi xazina bilan poytaxt Gurganchni tark etgan. Qochqinlar Qoraqurum choʻlini kesib oʻtib, Ilol qalʼasiga borib sigʻinishadi. Qalʼa 4 oylik qamaldan soʻng egallanadi. Xorazmshoh Muhammadning onasi, qizlari va xotinlari Chingizxon qarorgohiga yuboriladi. U yerda asirlar Chingizxon avlodlari orasida boʻlib olinadi. da Xon Sulton Joʻjiga nikohlab berilgani aytiladi. Nikohdan Berke, Berkechar va Buri ismli farzandlar tugʻilgani taxmin qilinadi. 

Joʻjining 1227-yilda vafot etishi munosabati bilan ukasi Jaloliddin Manguberdiga moʻgʻullar haqida maʼlumotlar yetkazgan. 

 

Turkum:Anushteginiylar
Turkum:Malikalar
69 (jinsiy poza)

thumb| Erkak va ayol 69 pozada oʻzaro ogʻiz yordamida jinsiy aloqa qilishmoqda
Oltmish toʻqqiz yoki 69 ( nomlari bilan tanilgan) — jinsiy pozalar tarkibiga kiruvchi jinsiy aloqa turi. Bunda ikki kishi bir-biriga mos pozada sherigining jinsiy aʼzolari bilan ogʻiz yordamida jinsiy aloqani amalga oshiradiJulie Coleman, „Love, sex, and marriage: a historical thesaurus“, Rodopi, 1999, , p.214. Pozaga ishtirokchilar 69 raqamidagi 6 va 9 raqamlari kabi oʻzaro teskari boʻlgan holda aloqa qilganlari uchun 69 nomi berilganRené James Hérail, Edwin A. Lovatt, „Dictionary of Modern Colloquial French“, Routledge, 1990, , p.484. Bu poza jins vakillarining har qanday kombinatsiyasini oʻz ichiga olishi mumkin.

 Metodikasi 
69 pozasining oʻzgarishi oʻzaro anilingus yoki „ikki tomonlama rimming“ hamda sherikning anus yoki vaginasiga barmoq yordami jinsiy aloqa qilishni oʻz ichiga oladi. Ushbu pozitsiyada sheriklar bir vaqtning oʻzida jinsiy qoniqishni boshdan kechirishlari aytiladi, biroq bu faqat oʻzlarini zavqlanishga qaratmoqchi boʻlganlarni chalgʻitishi mumkin. Boʻyi oʻxshash boʻlmagan sheriklar uchun pozitsiya anchagina noqulaylik tugʻdirishi tabiiy holat.thumb| Erkaklar oʻrtasida bajarilgan 69 pozasi

 Yana qarang 
 Anilingus
 Kunnilingus
 Fellatio

 

 
 

Turkum:Jinsiy aloqa
Minet

thumb|Minetga misol
Minet (shuningdek, fellatio deb ham ataladi), jargonda ogʻizga olish, ogʻizga berish yoki asbobni soʻrish deb ataluvchi ogʻiz va/yoki tomoq yordamida sherigining jinsiy olati bilan aloqa qilinuvchi seksual harakat turi. Erkak moyagini ogʻiz yordamida stimulyasiya qilish ham minet yoki oddiy qilib moyakni soʻrish deb ham nomlash mumkin. Agar minet shaxsning oʻz-oʻziga amalga oshirilsa, bu harakat avtominet deb ataladi.

Ushbu seksual harakat jinsiy sherik tomonidan boshqa jinsiy harakatlardan, masalan, vaginal yoki anal aloqadan oldin yoki oʻziga xos erotik va jismoniy intim harakat sifatida amalga oshirilishi mumkin. Minet jinsiy yoʻl bilan yuqadigan infeksiyalarni (VK) yuqtirish xavfini oshiradi, ammo xavf vaginal yoki anal jinsiy aloqaga qaraganda, ayniqsa OIV infeksiyasi uchun ancha past.

Aksariyat mamlakatlarda minet amaliyotini taqiqlovchi qonunlar mavjud emas, ammo baʼzi madaniyatlarda unga tabu sifatida qaralishi mumkin. Shuningdek, odamlar shaxsiy imtiyozlar, salbiy his-tuygʻular yoki jinsiy taqiqlar tufayli jinsiy aloqa bilan shugʻullanishdan bosh tortishlari mumkin. Odatda, odamlar ogʻzaki jinsiy aloqa sheriklarning bokiraligiga taʼsir qilmaydi, deb hisoblashadi. Biroq bu boradagi fikrlar turlichadir.

 Amaliyoti 

alt=A woman with the full length of a manʼs penis inside her mouth.|thumb| Erkakning olatini tomoqqacha olayotgan ayol tasviri
Erkak olatini tomoqqacha olish jinsiy aloqa dan biri boʻlib, unda kishi sherigining jinsiy olatini tomogʻicha kiritadi. Nomlanishi va texnikasi 1972-yilda „Deep Throat“ pornografik filmidan keyin ancha ommalashgan. Umuman olganda, minet qildirgan odam vaziyatni nazorat qilib turadi. Tomoq ogʻrigʻi ortidan qoniqish hosil boʻlishi uchun minet qilinuvchining olati yetarlicha uzun boʻlishi kerak.

Yumshoq tanglayga tegilganda paydo boʻladigan tabiiy gag refleksi tufayli tomoqqa chuqurroq kiritishda qiyinchiliklar boʻlishi mumkin. Tomoqning ichigacha kiritish paytida til harakatsiz qoladi va soʻrish imkonsiz boʻladi. Jinsiy olatning uchini ogʻiz boʻshligʻining tarangligi bilan kuchli qoʻzgʻatish mumkin.

 Yana qarang 

 Bukkake
 Boʻshanish
 Kunnilingus
 Yuzga boʻshanish
 Boʻshanish (Halacha)
 Sperma
 Irrumatsiya
 Boʻyindagi marjonlar
 Erkak moyagini soʻrish

 

 

Turkum:Jinsiy aloqa 
Turkum:Minet
Turkum:Seksual pozitsiyalar
Oʻtkir Tolipov

Oʻtkir Qarshiyevich Tolipov (1961-yil 28-fevral, Forish tumani, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2004), profesor.
 Biografiyasi 
Oʻtkir Tolipov 1961-yil 28-fevral Forish tumani, Garasha qishlogʻida oʻqituvchi oilasida tugʻilgan. 1979—1985-yillarda Kiyev politexnika institutida tahsil olgan. 1985—1990-yillarda Jizzax pedagogika instituti kasb taʼlimi fakulteti oʻqituvchisi, 1993—1997-yillarda Jizzax davlat pedagogika instituti katta oʻqituvchisi, kafedra dotsenti, dekan oʻrinbosari, 2000—2011-yillarda Oʻzbekiston pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot instituti ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, 2011—2017-yillarda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti „Professional taʼlim metodikasi“ kafedrasi mudiri vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2017-yildan„Professional taʼlim metodikasi“ kafedrasi professori. 

 Ilmiy faoliyati 
Oʻtkir Tolipov 1990—1993 yillarda SSSR pedagogika fanlar akademiyasining Oʻqitish vositalari instituti aspiranturasida oʻqigan. 1993-yilda mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qiladi.
1997—2000-yillarda Oʻzbekiston pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot instituti doktoranturasida tahsil olgan. 2004-yilda Toshkent dablat pedagogika universitetida „Oliy pedagogik taʼlim tizimida umummehnat va kasbiy koʻnikma va malakalarni rivojlantirishning pedagogik texnologiyalari“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan. 200 ga yaqin ilmiy maqolalar muallifi.

 Mukofotlari 
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011).
 

Turkum:Oʻzbekiston olimlari
Turkum:Pedagogika fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Zarafshon okrugi (SSSR)

Rossiya imperiyasi tarkibida 1868—1886-yillarda mavjud boʻlgan Zarafshon okrugi bilan adashtirib yuborilmasin.

Zarafshon okrugi — 1926—1930-yillarda Oʻzbekiston SSR tarkibidagi oʻnta okrugdan biri. Okrugning maʼmuriy markazi Karmana shahri boʻlgan. Okrug oʻz nomini Zarafshon daryosidan olgan.

1925-yilda, yaʼni O‘zbekiston SSR tashkil topganidan soʻng qisqa vaqt oʻtgach, respublikada viloyat maʼmuriy birligi joriy etildi. Viloyatlar uyezdlarga, ular oʻz navbatida volostlarga boʻlingan. Viloyatlardan biri Zarafshon viloyati edi. Ammo oradan bir yil oʻtmay, 1926-yilda viloyat maʼmuriy birligi tugatilib, respublikani okruglarga, ular esa oʻz navbatida tumanlarga boʻlinishi joriy etildi.

1930-yilda Oʻzbekiston SSRda navbatdagi maʼmuriy-hududiy islohot boʻlib oʻtdi, okruglar tugatilib, ularning tarkibiga kirgan tumanlar bevosita respublikaga boʻysunuviga oʻtkazildi. Shunday qilib, respublika 71 ta tumanga, ular 1494 ta qishloq sovetlariga boʻlingan. Shuningdek, respublikada 9 ta respublika boʻysunuvchi shahar boʻlib, ularga yana 204 ta qishloq Soveti boʻysunadi.

Okrug 6 tumanga boʻlingan: Qoradaryo tumani, Kattaqoʻrgʻon tumani, Karmana tumani, Narpay tumani, Nurota tumani va Xatirchi tumani.

Shimoldan RSFSR tarkibidagi Qirgʻiziston ASSR bilan, janubdan Qashqadaryo okrugi bilan, gʻarbdan Konimex tumani va Buxoro okrugi bilan, sharqdan Samarqand okrugi bilan chegaradosh.

1926-yilgi Butunittifoq aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Zarafshon okrugi aholisi 278 ming kishi edi.

Ulardan 246 ming 620 nafari oʻzbeklar, 10 ming 476 nafari tojiklar edi. Shuningdek, tumanda milliy ozchiliklardan turkmanlar (4722 kishi), oʻrta osiyolik arablar (4088 kishi), ruslar (3737 kishi), qozoqlar (2908 kishi) va oʻrta osiyolik (buxoriy) yahudiylar (2290 kishi) koʻp edi. Okrugda yana 30 ga yaqin millat vakillari turlicha yashagan.

 

 
 Administrativnoe delenie Soyuza SSR. M., 1929.
 
Turkum:Oʻzbekiston SSR okruglari
Turkum:Maʼmuriy birliklar
Gʻiyosiddin Muhammad

Gʻiyosiddin Muhammad (taxminan 1336-yil 3-may kuni oʻldirilgan) — Elxoniylar davlatining vaziri, Rashididdin Fazlullohning oʻgʻli.

 Hayoti 
1327-yilda Abu Said tomonidan vazir lavozimiga olib kelingan. da Bagʻdod cherkovlarini buzish va hanafiylikni tiklash ishlarini amalga oshirgani bilan eslanadiṢafadī, al-Wāfī beʼl-wafayāt, ed. S. Dedering, IV, Damascus and Wiesbaden, 1959; 2nd ed., 1981, p. 329.. Shuningdek, Mamluklar bilan tinchlik shartnomasi ham tuzgan. Gʻiyosiddin Muhammad qishloq xoʻjaligini rivojlantirish uchun sharoit yaratib, Xurosondagi poraxoʻrlik holatlariga barham bergani aytiladi.

Gʻiyosiddin Muhammadning faoliyati amirlar tomonidan qoʻllab-quvatlanmagan. 1328-yil iyul oyida amir Ali Podshoh Oyrot unga Sultoniya tomonidan hujum uyushtiradi, ammo bu isyon bostiriladi. 1329-yilda Norin Tagayning qoʻzgʻoloni bostirilib, bu sarkarda ham qatl etiladi. 1334-yilda amalga oshgan Mahmudshoh Inju qoʻzgʻoloni taqdiri ham shunday kechgan.

 Oʻlimi 
1336-yilda Abu Said vafotidan soʻng Mahmudshoh Inju bilan birga harakat qilib, Arpaxonni taxtga olib chiqqan. Hamdulloh Gʻazviniy bu haqida: „Bu davrga kelib, mamlakatda boʻlib oʻtishi uzoq kutilgan fitna koʻtarilib, davlat amaldorlarining har biri oʻz daʼvosiga ega edi. Har kim saltanatdagi muhim vazifalarga oʻz vakilini qoʻyishni niyat qilgandi“, deb yozadi. Abu Said oʻrniga kelgan Arpa xonning markaziy hokimiyatni mustahkamlashga qaratilgan chora-tadbirlari samarasiz kechadi. Markaziy hukumatga qarshi chiqqan amir Ali Padshoh boshchiligidagi oyrat qabilasi Arpaxonni hokimiyatdan mahrum qiladi va uning oʻrniga Musoxon hukmdor deb eʼlon qilinadi. Gʻiyosiddin Muhammad 1336-yilda Ali Padshohning xabari boʻlmagan bir vaziyatda qatl qilinadi. Uning mol-mulki esa musodara qilib yuborilgan.

 

Turkum:1336-yilda vafot etganlar
Turkum:3-mayda vafot etganlar
Turkum:Vazirlar