Allil guruhi

right|thumb|180x180px| Allil guruhining tuzilishi
Allil guruhi H2C=CH−CH2R tuzilish formulasiga ega boʻlgan oʻrinbosar, bu yerda R molekulaning qolgan qismidir. U vinil guruhiga (−CH=CH 2) biriktirilgan metilen koʻprigidan (−CH 2 -) iborat.Jerry March, „Advanced Organic Chemistry“ 4th Ed. J. Wiley and Sons, 1992: New York. .Organic Chemistry 4th Ed. Morisson & Boyd 1988. Bu nom lotincha sarimsoq Allium sativum soʻzidan olingan. 1844-yilda Teodor Vertgeym sarimsoq yogʻidan allil hosilasini ajratib oldi va uni „Shvefelallyl“ deb nomladi. Allil atamasi H 2 C=CH−CH 2 bilan bogʻliq boʻlgan koʻplab birikmalar uchun qoʻllanadi, ulardan baʼzilari amaliy yoki kundalik ahamiyatga ega, masalan, allil xlorid. Allylation – substratga allil guruhini qoʻshadigan har qanday kimyoviy reaksiya.

 Nomenklatura 
right|thumb| Yogʻlarni oksidlovchi ransidifikatsiya qilishning birinchi bosqichi uchun erkin radikal yoʻl
Toʻyinmagan uglerod atomiga qoʻshni boʻlgan joy, allilik pozitsiya yoki allilik joy deb ataladi. Ushbu saytga biriktirilgan guruh baʼzan ittifoqchi deb taʼriflanadi. Shunday qilib, CH 2=CHCH 2 OH „allik gidroksil guruhiga ega“. Allilik C-H aloqalari oddiy sp 3 uglerod markazlaridagi C-H aloqalariga qaraganda taxminan 15% zaif va shuning uchun koʻproq reaktivdir. Bu kuchaygan reaktivlik koʻplab amaliy oqibatlarga olib keladi. Propenni amoksidlash orqali akrilonitrilni sanoat ishlab chiqarish allil C-H markazlarining oson oksidlanishidan foydalanadi:: 2CH 3 −CH=CH 2 + 2 NH 3 + 3 O 2 → 2CH 2 =CH−C≡N + 6 H 2 O

Toʻyinmagan yogʻlar allilik C-H markazlariga hujumni oʻz ichiga olgan ransidifikatsiya orqali buziladi.

Benzil va alilik tuzilish, bogʻlanish kuchi va reaktivlik jihatidan oʻzaro bogʻliq. Allilik birikmalar bilan sodir boʻladigan boshqa reaksiyalar allilik oksidlanishlar, ene reaksiyalari va Tsuji-Trost reaksiyalaridir. Benzil guruhlari allil guruhlari bilan bogʻliq; ikkalasi ham yaxshilangan reaktivlikni koʻrsatadi.

 Pentadienil 
Ikkita vinil guruhiga bogʻlangan CH2 guruhi ikki tomonlama allilik deb ataladi. Ikki martali allilik markazdagi C-H bogʻlarining ajralish energiyasi allilik boʻlgan C-H bogʻlanishning ajralish energiyasidan taxminan 10% kamroq. Zaiflashgan C-H aloqalari hosil boʻlgan pentadienil radikallarining yuqori barqarorligini aks ettiradi. C=C−CH2−C=C bogʻlanishlarini oʻz ichiga olgan birikmalar, masalan, linoleik kislota hosilalari, polimerlanishga olib kelishi yoki yarim qattiq moddalar hosil qilishi mumkin boʻlgan avtooksidlanishga moyil boʻladi. Ushbu reaktivlik sxemasi yogʻli boʻyoqlar va laklarning tarkibiy qismlari boʻlgan " quritish moylari " ning plyonka hosil qilish harakati uchun asosdir.
none|thumb|200x200px| Zigʻir urugʻi yogʻida topilgan vakil triglitserid ikki marta allillik CH 2 joylari (linoleik kislota va alfa-linolenik kislota) va yakka allilik joy (oleik kislota) boʻlgan guruhlarga ega.

 Gomoalilik 
Gomoalilik atamasi uglerod skeletidagi allik pozitsiyasi yonidagi pozitsiyani anglatadi. But-3-vinilxlorid CH2=CHCH2CH 2 Cl da xlorid gomoalilikdir, chunki u gomoalilik joy bilan bogʻlangan.
left|thumb|540x540px| Allilik, gomoalilik va ikkilamchi alilik joylari qizil rang bilan taʼkidlangan

 Bogʻlanish 
Allil guruhi organik kimyoda keng tarqalgan.Jerry March, „Advanced Organic Chemistry“ 4th Ed. J. Wiley and Sons, 1992: New York. ISBN 0-471-60180-2. Allilik radikallar, anionlar va kationlar koʻpincha reaksiyalarda oraliq moddalar sifatida muhokama qilinadi. Ularning barchasida uchta qoʻshni sp²-gibridlangan uglerod markazlari mavjud va ularning barchasi rezonansdan barqarorlikni oladi.Organic Chemistry John McMurry 2nd ed. 1988 Har bir tur ikkala 1,3 pozitsiyada taqsimlangan zaryad yoki juftlashtirilmagan elektron bilan ikkita rezonans tuzilmasi bilan taqdim etilishi mumkin.

 none|thumb|320x320px| Allil anionning rezonans tuzilishi

MO nazariyasi nuqtai nazaridan, MO diagrammasi uchta molekulyar orbitalga ega: birinchisi bogʻlanish, ikkinchisi bogʻlanmaydigan va yuqori energiyali orbital antibogʻlanishdir.Organic Chemistry 4th Ed. Morisson & Boyd 1988.

 none|thumb|200x200px| Allil radikalidagi p orbitallar uchun MO diagrammasi. r 2 bilan belgilangan oʻrta MO birma-bir allil radikalida joylashgan. Allil kationida r 2 band boʻlmagan, allil anionida esa ikki marta ishgʻol qilingan. Ushbu rasmda vodorod atomlari yoʻq.

 Reaksiyalar 

 Karbonilallanish 
Karbonil allilatsiyasi allil guruhini kiritish uchun ishlatiladigan eng keng tarqalgan usullardan biridir. Karbonil allyasiya quyidagi ikki bosqichli jarayonda tasvirlanganidek, aldegid yoki ketonga allil anionining gomoalilik spirtini hosil qilish uchun qoʻshilishini bildiradi. Birinchi karbonil allyasiya haqida 1876-yilda Aleksandr Zaitsev xabar bergan va allilsink reagentidan foydalangan.
center|frameless|377x377px| bu yerga sarlavha qoʻying
Enantioselektiv karbonil allyasiya uchun birinchi chiral allilmetal reagentlari Hoffman tomonidan ishlab chiqilgan. Keyinchalik koʻplab chiral allilmetal reagentlar ishlab chiqildi. Ular orasida „jigarrang reagent“, allildiizopinokamfeylboran keng qoʻllangan. Kek allyatsiyasida koʻrsatilganidek, karbonil birikmalariga axiral reagentlarning katalitik enantioselektiv qoʻshilishi ham mumkin. Yuqorida aytib oʻtilgan assimetrik karbonil allilatsiyalari oldindan tuzilgan allilmetal reagentlarga tayansa, Krische allyatsiyasi enantioselektiv karbonil allilatsiyasi uchun moʻl-koʻl kimyoviy xom ashyo boʻlgan allil asetatdan foydalanadi. Asimmetrik karbonil alyansi uchun tanlangan usullar quyida umumlashtiriladi.
center|frameless|588x588px| bu yerga sarlavha qoʻying
Karbonil allyasiya koʻpincha poliketidli tabiiy mahsulotlar va boshqa kislorodli molekulalarni qoʻshni stereosentrlar majmuasi bilan qurish uchun ishlatiladi. Misol uchun, Stiven V. Ley va uning hamkasblari FK506 va rapamitsinga oʻxshash va FKBP12 ning kuchli bogʻlovchisi boʻlgan makrolid antaskomitsin B ni yaratish uchun treozadan olingan aldegidning allilstannanatsiyasidan foydalanganlar. Krische allyatsiyasi 14 ta stereogen markazga ega boʻlgan makrodiolid ionofor boʻlgan poliketidli tabiiy mahsulotni (+)-SCH 351448 tayyorlash uchun ishlatilgan.
center|frameless|481x481px| bu yerga sarlavha qoʻying

 Konjugat qoʻshilishi 
Konjugat allyasiya enonning beta-pozitsiyasiga allil guruhining qoʻshilishini anglatadi. Xosomi-Sakurai reaksiyasi konjugat allyasiya uchun eng koʻp qoʻllanadigan usuldir.
center|frameless|349x349px| bu yerga sarlavha qoʻying

 Allil birikmalari 
Turgʻun birikmalar berish uchun koʻplab oʻrinbosarlarni allil guruhiga biriktirish mumkin. Tijorat jihatdan muhim allil birikmalariga quyidagilar kiradi:

 Allil spirti (H 2 C = CH – CH 2 OH)
 Allilxlorid (H 2 C=CH−CH 2 Cl)
 Krotil spirti (CH 3 CH = CH – CH 2 OH)
 Dimetilalil pirofosfat, terpenlarning biosintezida markaziy, koʻplab tabiiy mahsulotlar, shu jumladan tabiiy kauchuk uchun kashshof.
 Oʻtish-metall allil komplekslari, masalan, allilpalladiy xlorid dimer

 Yana qarang 

 Allilik shtamm
 Kerolni qayta tashkil etish
 Allilik palladiy kompleksi
 Tsuji-Tros reaksiyasi
 Propargil/Homopropargilik
 Benzil
 Vinil
 Asetilenik
 Nalokson
 Allilik qayta tartibga solish
 Diallylisergamid
 Terpen

 

Turkum:Allil birikmalar
Turkum:Pages with unreviewed translations