Torgut oyrat

Torgut, shuningdek, Torgʻud deb ham yoziladi, Shinjonda, Gʻarbiy Moʻgʻulistonda va Sharqiy Qalmogʻistonda soʻzlashuvchi oyrat tilining lahjasidir (bu yerda u oʻsha mintaqaning adabiy tili boʻlgan qalmiq tiliga asos boʻlganBläsing 2003: 229). Ushbu til oyratning boshqa tillariga qaraganda ko'proq so`zlashuvchilariga ega.Sečenbaγatur et al. 2005: 398 Bu til Xitoydagi boshqa oyrat tillariga qaraganda yaxshiroq o'rganilgan.Bulaγ-a 2005: 11ff.

 Tarqalishi 
Torgut lahjasidan Rossiyadagi Sharqiy Qalmogʻistonda,Svantesson et al. 2005: 148 Moʻgʻulistonning Xovd viloyatidagi Bulgan sumidaColoo 1988: 3 va Xitoyda Shinjon avtonom viloyatining shimoli-gʻarbiy qismidagi uchta alohida hududda foydalaniladi.Svantesson et al. 2005: 141 Shinjonning oyrat (koʻp hollarda torgut tilida) soʻzlashadigan hududlarining toʻliq roʻyxatini quyidagicha: Bayangol va Bortala avtonom prefekturalari, Xoboksar va Dörbiljin okruglari hamda Tachengdagi Vusu shahri, Ili prefekturasidagi Kuriye, Tekes va Nilka tumanlari, Oltoy, Hamil va Changji prefekturalari hamda Shinjon poytaxti Ürümchi.Sečenbaγatur et al. 2005: 397. Sečenbaγatur et al. talk about the distribution of Oirat in China in general, but following Svantesson et al. 2005: 148, it is presumed here that Xinjiang Oirat is Torgut. Sečenbaγatur et al. 2005: 187-188 also point to the fact that the Oirat spoken in Xinjiang is separate in that it is less influenced by Mongolian proper than other dialects of Oirat spoken in China. In the above article, it was assumed that "Qaranusu" which is either a county or a city (Mongolian "siyen qota") is the original Mongolian name of "Wusu". Bu darajada keng tarqalishni Torgut oyrat qabilalarining tarixda "Dorben oyrat" klan fedratsiyasining a'zosi bo`lganligi bilan bog`lash mumkin.Bläsing 2003: 229, Birtalan 2003: 210

 Grammatika 

 Fonologiya 
Torgutda qisqa yoki uzun boʻlgan va Sečenbaγatur et al. 2005: 399, but we write /o/ and /u/ instead of and in accordance with an observation by Bulaγ-a 2005: 27 who nevertheless keeps on writing and . The notation and is more in line with Svantesson et al. 2005: 149, 179 unli fonemalari mavjud.This analysis follows Sečenbaγatur et al. 2005. Svantesson et al. 2005 would instead claim that there are phonemic and non-phonemic vowels in non-initial syllables. Bu unlilar soʻzning birinchi boʻgʻinida kelganda singarmonizmga uchraydi. Masalan Yozma moʻgʻulcha talbigun, xalxa -moʻgʻulcha "talbiun", Torgut 'keng'. Biroq, birinchi bo`g`inda kelmagan va unlilari neytral unlilardir. /oː/, va /eː/ hech qachon soʻzning birinchi boʻgʻinidan keyingi o`rinlardan kelmaydi.Sečenbaγatur et al. 2005: 405-408 Undoshlar harflari: .Sečenbaγatur et al. 2005: 408. Bulaγ-a 2005: 48-51 also gives /p/ and , but she doesn't present any evidence for /p/ and evidence from Coloo 1988: 71, 373 suggests that is phonemic in Dörbet and some other varieties, but not in Torgut (as spoken in Mongolia). Furthermore, it is not clear whether there is indeed a distinction of voicing or, as Svantesson et al. 2005: 149 speculate, rather of aspiration.

 

 

 Birtalan, Ágnes (2003): Oirat. In: Janxunen 2003: 210-228.
 Bläsing, Uwe (2003): Kalmuck. In: Janxunen 2003: 229-247.
 Bulayg-a (2005): Oyirad ayalgyu-yin sudulul. Ürümči: Sinǰiyang-un arad-un kebel-ün qoriy-a.
 Kolo, Ž. (1965): Zahčny aman ajalguu. Ulan-Bator: SHUA.
 Kolo, Ž. (1988): BNMAU dah' mongol helnij nutgijn ajalguuny tol' bichig: ojrd ajalguu. Ulan-Bator: SHUA.
 Janxunen, Juha (ed.) (2003): Mo'g'ul tillari. London: Routledge.
 Sečenbagatur, Qasgerel, Tuyag-a, B. ǰirannige, U Ying ǰe (2005): Monggul kelen-ü nutug-un ayalgun-u sinǰilel-ün uduridqal. Kokeqota: Öbür monggul-un arad-un kebel-ün qoriy-a.
 Svantesson, Yan-Olof, Anna Tsendina, Anastasiya Karlsson, Vivan Franzen (2005): Mo'g'ul tilining fonologiyasi. Nyu-York: Oksford universiteti nashriyoti.
Turkum:Aglutinativ tillar