Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Begtogʻdi

Begtogʻdi (maʼnosi — „shahzoda tugʻildi, paydo boʻldi“), shuningdek, forslashgan shakli Baktogʻdi , dastlabki Gʻaznaviy hukmdorlar xizmatida boʻlgan turkiy qul sarkarda. Biroq keyinchalik eʼtibordan chetda qolib, qatl etilgan.

 Hayoti 
Begtogʻdining ilk bor sulton Mahmud Gʻaznaviy hukmronligi davrida kichik lavozimli amaldor boʻlgani tilga olinadi. Biroq keyingi hukmdor Masʼud Gʻaznaviy davrida yuqori lavozimlarga koʻtarilgan. 1035-yilda Xurosonning bosh qoʻmondoni etib tayinlangan. Shu tariqa oʻz safdoshi Ali Dayaning oʻrnini egallagan. Shu paytda saljuq turklari Toʻgʻrulbek boshchiligida Mas’uddan boshpana soʻragan. Biroq Mas’ud koʻchmanchi turklarni xavfli tahdid deb bilib, ularga qarshi Begtogʻdi boshchiligidagi qoʻshinni yuborgan. Begtogʻdi Nasa yaqinida ular bilan jang qilib, magʻlubiyatga uchragan. Shundan soʻng boshqa bir Gʻaznaviy amaldor Sohib Husayn Mikoliy jangni davom ettirgan. Biroq u ham magʻlub boʻlib, Toʻgʻrulning ukasi Dovudbek tomonidan asir olingan. Natijada Mas’ud saljuqlarning Gʻaznaviylar hokimiyatini tan olishi evaziga Nasa, Farava va Dihistonni ularga topshirishga majbur boʻlgan.

Muvaffaqiyatsizligi sababli Begtogʻdi Xuroson bosh qoʻmondoni lavozimidan olinib, uning oʻrniga Subashi ismli boshqa bir sarkarda tayinlangan. 1038-yilda Begtogʻdi Subashi bilan birga Mas’ud tomonidan saljuqlarga qarshi yuborilgan. Biroq yana Saraxs yaqinida magʻlubiyatga uchragan. Keyinchalik Begtogʻdi safdoshlari Ali Daya va Subashi bilan birga Dandanakon jangida ishtirok etgani qayd etilgan. Bu jang Gʻaznaviylar uchun halokatli magʻlubiyat bilan yakunlanib, saljuqlarga Gʻarbiy Xurosonni toʻliq egallash imkonini bergan.

Ushbu halokatli magʻlubiyat uchun Begtogʻdi va uning safdoshlarini aybdor deb bilgan Mas’ud ularni qamab, soʻng qisqa fursatda Hindistonda qatl ettirgan.

 

 

 
 

Turkum:1040-yilda vafot etganlar
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:Gʻaznaviylar sarkardalari
Turkum:Gʻaznaviylar davlati tomonidan qatl etilganlar
Turkum:Gʻaznaviylar hokimlari
Turkum:11-asr qullari
Turkum:11-asr harbiylari
Abu Mihjan as-Saqofiy

Abu Mihjan Abdulloh ibn Habib (as-Saqofiy nomi bilan ham tanilgan) Johiliya va ilk islom davrining arab shoiri edi.

Banu Saqif qabilasiga mansub Abu Mihjan muxadram (nomusulmon) bo‘lib, 8-hijriy (630 milodiy) yilda Muhammadga qarshi at-Toif mudofaasida qatnashgan. U yerda Abdulloh ibn Abu Bakr otgan o‘qdan yaralangan. 9-hijriy (631/2 milodiy) yilda islomni qabul qilib, keyinchalik musulmonlarning Forsni zabt etishiga qo‘shilgan. 633-yilda Vologesiyas jangida qatnashgan bo‘lishi mumkin, biroq Muhammadning ikkinchi vorisi, xalifa Umar uni Hadavda deb atalgan joyga surgun qilishni buyurgan. U kuzatuvchisidan qochib ketdi, ammo keyin mastlik sababli Saʼd ibn Abu Vaqqos tomonidan qamoqqa olindi. Sa’dning xotini uni 636-yil noyabrida bo‘lib o‘tgan al-Qodisiya jangida urushishi uchun vaqtincha ozod qildi. Uning jangdagi xulqi Sa’d tomonidan to‘liq afv etilishiga sabab bo‘ldi.

Jangdan so‘ng, at-Tabariyga ko‘ra, 637-yilda Umar Abu Mihjanni yana, bu safar Sudandagi Badiga surgun qildi. U surgundan ko‘p o‘tmay vafot etgan. Rivoyatlarga ko‘ra, qabri Gurgon chegarasida yoki Ozarbayjonda ko‘rinib turgan.

Eslatmalar

Turkum:7-asr arab tili shoirlari
Turkum:630-yillarda vafot etganlar
Turkum:Banu Saqif
Gʻiyosiddin Mahmud

Gʻiyosiddin Mahmud  — 1206-yildan 1212-yilgacha Gʻuriylar davlati sultoni Gʻiyosiddin Muhammadning oʻgʻli hamda oʻzidan oldingi hukmdor Muhammad Gʻuriyning jiyani.

 Hukmronlikka kelishi 
Gʻiyos Gʻiyosiddin Muhammadning oʻgʻli boʻlib, u Muʼizz ud-Din Muhammadning ukasi edi. Mu’izz ud-Din Muhammad 1206-yilda Hindistonda suiqasd natijasida oʻldirilgach, Gʻuriylar davlati fuqarolar urushiga yuz tutdi. Turkiy gʻulomlar Gʻiyosni qoʻllab-quvvatladi, mahalliy eroniy askarlar esa Bahouddin Sam II tomonida boʻldi. Biroq Bahouddin Sam II oradan bir necha kun oʻtib vafot etdi. Bu hol eroniy askarlar uning ikki oʻgʻli Jaloliddin Ali va Alovuddin Muhammadni qoʻllab-quvvatlashiga olib keldi. Firuzkuh Gʻuriy shahzodasi Diyo ud-Din Muhammadning nazoratida edi. Gʻiyos esa ularning barchasini magʻlub etishga muvaffaq boʻlib, oʻzini Gʻuriylar davlati sultoni deb eʼlon qildiThe Iranian World, C. E. Bosworth, The Cambridge History of Iran, Vol. 5, ed. J. A. Boyle, John Andrew Boyle, (Cambridge University Press, 1968), 161-170.. Biroq Jaloliddin Gʻaznani egallashga muvaffaq boʻlib, ukasini ushbu shahar hukmdori etib tayinladi.

 Hukmronligi 
thumb|right|Gʻiyosiddin Mahmud tangasi, hijriy 602—609/milodiy 1206—1212-yillar
Turkiy sarkarda Tajiddin Yildiz tez orada Bahouddin Samning oʻgʻillaridan Gʻaznani tortib olishga muvaffaq boʻldi. Biroq oradan koʻp oʻtmay Gʻiyosning hokimiyatini tan oldi. Gʻiyos esa Tojiddinning Gʻaznani nazorat qilayotganidan norozi boʻlib, Gʻurni himoyasiz qoldirishga jur’at eta olmagani sababli Xorazmshohlardan yordam soʻradi. Biroq Muhammad Xorazmshoh yordam berish oʻrniga Gʻiyosning hududlariga bostirib kirib, Balx va Termizni egallab oldiMichel Biran, The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History, (Cambridge University Press, 2005), 70.. Muhammad Qoraxitoylar davlati tomonidan asirga olindi. Gʻuriylarning sobiq sarkardasi, keyinchalik Xorazmshohlar tomoniga oʻtgan Husayn ibn Xarmil tez orada Gʻiyos bilan muzokaralarga kirishdi. Biroq muzokaralar samara bermay, Gʻiyos Husaynga qarshi qoʻshin yubordi, ammo bu qoʻshin magʻlubiyatga uchradi.

Oradan 13 oʻtgach, Muhammad asirlikdan ozod etildi va yana Gʻiyosning hududlariga bostirib kirib, Hirotni egalladi. Shundan soʻng Gʻuriylar davlatining markaziy hududi boʻlgan Gʻurga yurish qilib, Gʻiyosni asir oldi. Shundan keyin Gʻiyos Muhammadning hokimiyatini tan olishga majbur boʻldi va 1212-yilda suiqasd natijasida oʻldirilguniga qadar Gʻuriylar sulolasi hukmdori boʻlib qoldi. Oʻlimidan keyin uning oʻrnini oʻgʻli Bahouddin Sam III egalladi.

 

 
 
 
 

Turkum:13-asr eroniylari
Turkum:Gʻuriylar sulolasi
Turkum:1212-yilda vafot etganlar
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:Qatl etilgan fors hukmdorlari
Turkum:13-asrda qatl etilgan hukmdorlar
Dürriye Sulton

Dürriye Sulton (1905-yil 3-avgust — 1922-yil 15-iyul) — Usmoniylar malikasi, Usmoniylar imperiyasi sultoni Mehmed V ning oʻgʻli Shahzoda Mehmed Ziyoyiddinning qizi.

 Yoshligi 
Dürriye Sulton 1905-yil 3-avgustda Dolmabahçe saroyida tugʻilgan. Uning otasi Shahzoda Mehmed Ziyoyiddin, onasi esa Ünsiyar Xonim boʻlgan. Malika otasining ikkinchi farzandi va qizi, onasining esa toʻngʻich farzandi edi. Uning oʻzidan bir yosh kichik Rukiye Sulton ismli singlisi va besh yosh kichik Shahzoda Mehmed Nazım ismli ukasi boʻlgan. Dürriye sulton Mehmed V va Kamures Kadınning nevarasi edi.

1915-yilda Dürriye singlisi va ukasi bilan birga taʼlim ola boshladi. Oʻqituvchisi Safiye Ünüvar ularga Qurʼon oʻqishni oʻrgatgan. 1918-yilda bobosining vafotidan soʻng, u otasining Haydarposhodagi villasiga koʻchib oʻtdi, u yerda onasi va singlisi bilan birga birinchi qavatda yashadi. Oradan biroz vaqt oʻtgach, uning muallimasi Safiye Ünüvar ham u bilan birga yashash uchun uning xonadoniga koʻchib keldi.

 Turmushi 
Dürriye Sulton Abdulhamid II ning qizi Naima Sulton va Mehmed Kamoliddin poshoning oʻgʻli Sultonzoda Mehmed Cahid Usmon Beyga turmushga chiqdi. Nikoh marosimi 1920-yil 26-martda Yıldız saroyida boʻlib oʻtdi. Ularning nikohini shayx ul-islom Haydarizoda Ibrohim afandi oʻqidi. Malikaning sepiga 1001 hamyon oltin berilgan. Nikohdan soʻng u dengiz boʻyida joylashgan Naime Sulton saroyiga koʻchib oʻtgan.

Ilgari uning otasi bilan Mehmed Cahidning onasini nikohlash masalasi koʻrib chiqilgan edi.

Nikoh shartnomasida unga eridan ajralish huquqi berilgan edi. Ular 1921-yil 6-noyabrda shayx ul-islom Nuri afandining koʻmagida ajrashdilar. Ajrashgach, eri uning togʻasining qizi Laverans Xonimga uylanib, undan Bülent Usmon Bey ismli oʻgʻil koʻrgan.

 Vafoti 
Dürriye Sulton 1922-yil 15-iyulda 16 yoshida sil kasalligidan vafot etgan va Istanbuldagi Haydarposho hududida dafn qilingan. Oʻsha yilning oʻzida uning xotirasi uchun Ayrılık favvorasi taʼmir qilingan.

 Mukofotlari 
 Usmoniylar xonadoni ordeni.

 Nasl-nasabi 

 

 
 

Turkum:20-asr Usmoniylar imperiyasi malikalari
Turkum:1905-yilda tugʻilganlar
Turkum:1922-yilda vafot etganlar
Suraqo al-Baqiriy

Suraqo al-Bariqiy (698-yilda vafot etgan) Muhammadning sahobasi bo‘lgan va Bariq qabilasiga mansub edi. Arabiston yarimorolining Bariq hududidan bo‘lib, u paytda Umaviylar xalifaligi tarkibida ediMakārim al-akhlāq،. U eng buyuk shoirlardan biri hisoblanadi. Sheʼrlarining katta qismi hayot falsafasi atrofida aylanadi. Baʼzilar uning sheʼrlarini hayotiy qissasining yorqin ifodasi deb biladi. U yoshligidan sheʼr yoza boshlagan. Hazilkashligi bilan yaxshi tanilgan. U muhokama qilgan mavzular orasida jasorat, hayot falsafasi va janglar tasviri bor edi. Buyuk isteʼdodi uni o‘z davrining ko‘plab yetakchilariga juda yaqinlashtirdi. O‘sha yetakchilar va podshohlarni madh etgan. Uning kuchli va samimiy sheʼriy uslubi o‘z davrida katta shuhrat keltirdi. Umaviylar davri shoirlari ro‘yxatida nomlari shu qadar yorqin ajralib turadiki, zamondosh shoirlarning barchasini soyada qoldirgan buyuk uchlik — Axtal, Farazdaq va Jarir bilan zamondosh edi. Shu bois Kitob al-Agʻoniyda shoir haqida maqola yo‘q, va agar u Farazdaq hamda Jarir o‘rtasidagi adabiy bahsda ishtirok etmaganida, u butkul eʼtibordan chetda qolgan bo‘lardiThe Community Divided،. U ham Farazdaqga xayrixoh bo‘lib, bu bahsga qo‘shilganThe History of Al-Ṭabarī: (Ta'rīkh Al-rusul Wa-al-mulūk) Vol. 15 ،. U va Jarir bir-biriga qarshi yaratgan hajviy bahsga oid latifalarTafsir Ibn Kathir Juz' 30 (Part 30): An-Nabaa 1 to An-NAS 6 2nd Edition،Tafsir Ibn Kathir (Volume 10)، Al-Hajjoj ibn Yusufdan rivoyat qilinganidek, qiziqarli bo‘ladiThe History of Al-Ṭabar،.

Turkum:Umaviylar xalifaligidan boʻlgan shoirlar
Turkum:7-asr arab tili shoirlari
Turkum:Banu Bariq
Turkum:698-yilda vafot etganlar
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:621-yilda tugʻilganlar
Turkum:6-asr arablari
Turkum:7-asr arablari
Fazile Xonimsulton

Sabiha Fazile Xonimsulton (1941-yil 8-avgust — 2024-yil 27-sentabr), Fazile Ibrohim nomi bilan ham tanilgan, Misr va Usmoniylar malikasi, Misr shahzodasi Mehmed Ali Ibrohim va malika Zahro Honzoda Sultonning qizi.

 Hayoti 
Misrlik malika Sabiha Fazile Xonimsulton 1941-yil 8-avgust kuni Fransiyaning Neuilly-sur-Seine shahrida tugʻilgan. U Misr shahzodasi Mehmed Ali Ibrohim va Usmoniylar malikasi Zahro Honzoda Sultonning qizi boʻlgan. Honzoda Sulton esa Shahzoda Umar Faruk (xalifa Abdulmajid II ning oʻgʻli) va Rukiya Sabiha Sultonning (sulton Mehmed VI ning qizi) qizi edi. Fazilening Sultonzoda Ahmad Rifat Bey ismli ukasi boʻlgan.

Fazile Askotdagi Hitfild maktabida taʼlim olgan.

1957-yil sentyabr oyida u qarindoshi Shahzoda Mahmud Namik vositachiligida oʻzi unashtirilgan qirol Faysal II bilan uchrashish maqsadida Iroqqa bordi. Ularning unashtiruvi ota-onasi uchun kutilmagan hodisa boʻldi, chunki Fazile nafaqat surgundagi ikki sulola avlodi edi, balki atigi 16 yoshli qiz boʻlib, hanuz maktabda oʻqirdi. Shunday boʻlsa-da ota-onasi baribir ularning nikohiga rozi boʻldi. Biroq 1958-yil 14-iyulda, toʻy sanasidan ikki hafta oldin, qirol Faysal davlat toʻntarishi oqibatida oʻldirildi.

1965-yil 10-aprelda Fazile Suat Hayri Ürgüplüning oʻgʻli Hayri Ürgüplüga turmushga chiqdi. Hayri Ürgüplü 1936-yil 31-mayda tugʻilgan edi. Ularning nikoh marosimi Parijda boʻlib oʻtdi. Er-xotinning Ali Suad Ürgüplü (1967-yil 28-sentyabrda tugʻilgan) va Mehmed Selim Ürgüplü (1968-yil 31-oktyabrda tugʻilgan) ismli ikki oʻgʻli boʻlgan. Biroq juftlik 1980-yil 24-sentyabrda ajrashgan.

Fazile ikkinchi marta 1983-yil 18-iyunda Jean-Alphonse Bernardga turmushga chiqdi va u bilan birga Fransiyada yashadi. Biroq 2015-yilda beva qoldi.

Fazile Xonimsulton 2024-yil 27-sentyabrda 83 yoshida Istanbulda vafot etgan va onasi bilan birga Aşiyan Asri qabristoniga dafn etilgan.

 

Turkum:1941-yilda tugʻilganlar
Turkum:2024-yilda vafot etganlar
Turkum:20-asr Usmoniylar imperiyasi malikalari
Turkum:20-asr turk ayollari
Turkum:Fransiyadagi turk muhojirlari
Turkum:Misrdagi turk muhojirlari
Heriz gilami

thumb|Qadimiy Heriz Serapi gilami

Heriz gilami fors gilamlari hisoblanib, shimoli-gʻarbiy Eronning Heriz hududidan, Tabrizning shimoli-sharqidan kelib chiqqan. Bunday gilamlar xuddi shu nomdagi qishloqda, Sabalan togʻi etaklarida toʻqiladi. Heriz gilamlari juda mustahkam va chidamli boʻlib, avloddan-avlodga yetib borishi mumkin. XIX asrga oid bunday gilam namunalarini AQSh va Yevropadagi yirik auksion uylari savdosida tez-tez uchratish mumkin. Heriz gilamlarining bunchalik mustahkamligining sabablaridan biri shundaki, Sabalan togʻi yirik mis koni ustida joylashgan. Qoʻylar ichadigan suvdagi oz miqdordagi mis ularga boshqa hududlardagiga qaraganda ancha chidamli yuqori sifatli jun beradi.

Heriz gilam toʻquvchilari koʻpincha ularni katta medalon maydonni egallagan geometrik, keskin naqshlarda yaratadilar. Bunday bezaklar anʼanaviy boʻlib, koʻpincha yoddan toʻqiladi.

Heriz mintaqasiga qoʻshni shahar va qishloqlarda toʻqiladigan oʻxshash gilamlar qatoriga Afshar, Mehraban, Sarab, Baxshaysh, Zarnaq va Gorevan kiradi. Bu gilamlarning toifalari asosan qishloq nomi boʻyicha belgilanadi. Masalan, Serapi gilamlari XX asr boshidan beri Heriz gilamlarining eng yaxshi toifasi hisoblanadiEiland III, Murray L. Starting to Collect Antique Oriental Rugs: Antique Collectors' Club Ltd., England, 2003. Pages 54-55 .

Heriz gilamlari nisbatan dagʻal tuzilishga ega. Gilamlarning zichligi quyi chegarada 30 kpsi dan yuqori chegarada 100–110 kpsi gacha boʻladi. 100 kpsi dan yuqori boʻlgan gilamning, agar u qadimiy ipak Heriz boʻlmasa, asli Herizga oʻxshashi juda kam uchraydi.

 Galereya 

 

Turkum:Gilamlar
Forish tumani Nurota qo'riqxonasi

Nurota davlat qo‘riqxonasi — O‘zbekistonning muhofaza etiladigan tabiiy hududlaridan biri bo‘lib, Jizzax viloyatining Forish tumani hududida, Nurota tog‘ tizmasining markaziy qismi va shimoliy yon bag‘irlarida joylashgan. Qo‘riqxona Navoiy va Samarqand viloyatlari bilan chegaradosh bo‘lib, dengiz sathidan 530 metrdan 2169 metrgacha balandlikni egallaydi. Umumiy maydoni 17 752 gektarni tashkil etadi.O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya vazirligi ma’lumotlari

 Tarixi 
Nurota davlat qo‘riqxonasi O‘zbekiston SSR Ministrlar Sovetining 1973-yil 4-dekabrdagi №530-sonli qarori asosida tashkil etilgan. Qo‘riqxona faoliyati 1975-yil 10-yanvarda Davlat o‘rmon xo‘jaligi qo‘mitasining tegishli buyrug‘i bilan yo‘lga qo‘yilgan.O‘zbekiston SSR hukumat qarorlari arxivi

 Tabiiy sharoiti 
Qo‘riqxona hududi tog‘li relyefga ega bo‘lib, tik yonbag‘irlar, daralar va vodiylardan iborat. Iqlimi keskin kontinental: yoz issiq va quruq, qish esa sovuq bo‘ladi. Yog‘ingarchilik asosan bahor va qishda kuzatiladi.

Hududda tog‘-dasht va butazor landshaftlari keng tarqalgan.

 O‘simlik dunyosi 
Qo‘riqxona hududida 700 dan ortiq o‘simlik uchraydi. Ularning orasida dorivor va endemik turlar muhim o‘rin tutadi.O‘zbekiston florasi bo‘yicha ilmiy 

Asosiy o‘simliklarga quyidagilar kiradi:

 archa (Juniperus)
 bodom
 pista
 yovvoyi mevali daraxtlar

 Hayvonot dunyosi 
Qo‘riqxona noyob hayvonot dunyosiga ega. Bu yerda ayniqsa Severtsov qo‘yi (Ovis ammon severtzovi) muhofaza qilinadi.

Fauna tarkibiga quyidagilar kiradi:

 sutemizuvchilar: Severtsov qo‘yi, bo‘ri, tulki, quyon
 qushlar: burgut, lochin, kaklik
 sudralib yuruvchilar va hasharotlar

 Ahamiyati 
Nurota davlat qo‘riqxonasi:

 tabiiy ekotizimlarni saqlash
 noyob va yo‘qolib borayotgan turlarni muhofaza qilish
 ilmiy tadqiqotlar olib borish
 ekologik monitoring

uchun muhim hisoblanadi.

 Boshqaruv 
Hozirgi vaqtda qo‘riqxona O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tasarrufidagi Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar departamenti tomonidan boshqariladi. Qo‘riqxona davlat budjeti hisobidan moliyalashtiriladi.

Hududda xo‘jalik faoliyati cheklangan bo‘lib, asosan muhofaza va ilmiy tadqiqot ishlari olib boriladi.

 Shuningdek qarang 

 O‘zbekiston qo‘riqxonalari
 Nurota tog‘lari

 

 Tashqi 

 O‘zbekiston Ekologiya vazirligi rasmiy sayti
Borujerd gilami

Borujerd gilamlari (forscha: قالی بروجرد qaliye borujerd) — Gʻarbiy Eronning Borujerd shahrida toʻqiladigan fors gilami turidir. Borujerd gilamlari Lori gilamlaridan, shuningdek, Arak va Markaziy Eron gilamlaridan farq qiladi. Biroq, ular oʻz xususiyatlariga koʻra Hamadon viloyati gilamlariga koʻproq oʻxshashdir.

Borujerd gilamlari koʻpincha kichik oʻlchamda (bir–ikki kvadrat metr atrofida) mahalliy jun va tabiiy boʻyoqlardan foydalanib toʻqiladi. Borujerd shahri va uning atrofidagi qishloqlarda yashovchi oilalar qoʻlda gilam va koʻrpa-toʻshaklar toʻqish bilan shugʻullanadilar.

1883-yilda Sultonobodda (Arak) Britaniya-Shveytsariya shirkati Ziegler & Co. tashkil etilgach, bu kompaniya Borujerd gilamlariga yaqin masofa, shuningdek, Borujerd gilamlarining sifati va mustahkamligi tufayli qiziqa boshladi. Shuningdek, kompaniya Borujerddan sifatli tabiiy jun va boʻyoqlar olish maqsadida Borujerd bilan keng koʻlamli savdo olib borgan.

Borujerd gilami asosan Borujerd shahrining oʻzidan koʻra, shimolda Oshtorinan va janubda Silaxor hududlaridagi qishloqlarda yashovchi oilalar tomonidan qoʻlda toʻqiladiBorujerd rugs. ISNA, Nov. 9, 2012. Full report (in Persian).

 

Turkum:Gilamlar
Fevziye Sulton

Fevziye Sulton (1928-yil 28-oktyabr — 2014-yil 9-aprel), shuningdek, Fevziye Osmanoğlu nomi bilan atalgan Usmoniylar malikasi, Shahzoda Ibrohim Tevfiq va Hayriye Xonimning qizi.

 Hayoti 
Fevziye Sulton 1928-yil 28-oktyabrda Fransiyaning Parij shahrida tugʻilgan. Uning otasi Shahzoda Ibrohim Tavfiq Shahzoda Mehmed Burhoniddin va Mestinaz Xonimning oʻgʻli, Usmoniylar sultoni Abdulmejid I ning nabirasi edi. Onasi esa Shahzoda Ibrohim Tavfiqning soʻnggi xotini bosniyalik Hayriye Xonim boʻlgan. Fevziye Sulton otasining oxirgi, onasining esa yagona farzandi edi. Sulola surgun qilingandan keyin tugʻilgani uchun u hech qachon toʻla huquqli „Sulton“ unvonini olmagan. Fevziye va uning oilasi keyinchalik Nish yaqinidagi togʻ etagida joylashgan qishloqqa koʻchib oʻtgan. Soʻngra ular Shahzoda Umar Faruk va Sabiha Sulton bilan birga yashagan. 1930-yilda onasi Hayriye Xonim Fevziyeni ularga topshirib, oʻzi boshqa qarindoshinikiga yashashga ketgan.

1931-yilda otasining vafotidan soʻng onasi Nishga qaytib, uni olib avval Parijga, keyin esa Misrga joʻnadi va u yerda Seyfulin Bek ismli tatar kishi bilan turmush qurdi. U Fevziyani oʻz qizidek tarbiyaladi. Fevziye bir muddat Misr xedivi Ismoil poshoning oʻgʻli, shahzoda Ibrohim Hilmiyning rafiqasi malika Vijdan bilan birga yashadi. Malikaning eri 1927-yilda vafot etgan va unga katta boylik qolgan edi. Malika Vijdan yosh Fevziyeni oʻz qizi sifatida tarbiyalab, unga munosib turmush oʻrtoq topmoqchi edi, biroq qimorda barcha pulini yoʻqotgach, uni onasining oldiga qaytarib yuborishga majbur boʻldi.

1949 yoki 1951-yilda Fevziye harbiy havo kuchlari ofitseri Muhammad Husayn Xayri Bekka turmushga chiqdi. U Misr malikasi Kadria Husayn va Mahmud Xayri poshoning oʻgʻli edi. Xayri Bek 1956-yilda prezident Jamol Abdul Nosirni hokimiyatdan agʻdarish rejasida ishtirok etganlikda ayblanib, hibsga olindi. Shundan keyin uning hayoti haqida maʼlumot yoʻq.

Fevziye Sorbonna universitetida jurnalistika va sotsiologiya boʻyicha tahsil oldi va shu universitetda ingliz va fransuz tillaridan sinxron tarjima yoʻnalishida diplom oldi. 1962-yilda u UNESCOda faoliyatini boshladi. U 7 yil davomida taʼlimni rejalashtirish boʻyicha mutaxassis, keyingi 7 yil esa kommunikatsiyalar boʻyicha mutaxassis sifatida faoliyat yuritdi. Keyinchalik tashkilotning madaniyat boʻlimiga tayinlandi. 1978-yildan boshlab Fevziye qadimiy obidalarni restavratsiya qilish bilan shugʻullandi. Shuningdek, Istanbuldagi Vizantiya yodgorliklarini restavratsiya qilish boʻyicha xalqaro dasturda ham ishladi.

Fevziye Sulton 2014-yil 9-aprelda 85 yoshida Fransiyaning Parij shahrida vafot etgan. Uning janoza marosimi Parij Katta masjidida oʻtkazilgan va unda Fransiya hamda Shveysariyada yashovchi qarindoshlari, shuningdek, Turkiyaning Parijdagi elchixonasi muovini Ali Onaner ham qatnashgan. Fevziye Fransiyaning Val-de-Marne viloyatidagi Thiais shaharchasida joylashgan musulmon qabristoniga dafn qilingan.

 Nasabnomasi 

 

 
 

Turkum:1928-yilda tugʻilganlar
Turkum:2014-yilda vafot etganlar
Turkum:20-asr Usmoniylar imperiyasi malikalari
Shedde

Shedde,  — ozarbayjon gilamlarining tukchalarsiz turiga mansub gilam boʻlib, Qorabogʻ turidagi Qorabogʻ guruhiga kiradi. Bu gilamlar asosan Naxchivon, Ogʻjabadi, Ogʻdam, Qubadli va Jabrayil tumanlarida toʻqilgan.

 Badiiy xususiyatlari 
Shedde gilamlari murakkab oʻrash usulida tayyorlanadi. Bu gilamlarning badiiy kompozitsiyasi, shuningdek uning tarkibiy qismlari va elementlari murakkab shaklga ega. XX asr boshlarida eng yoshi katta gilamtoʻquvchilar va gilamshunoslar bu turdagi gilamlarni „shadra“ yoki „chodir“ deb atashgan. Shedde soʻzi shatranj yoki shadvord soʻzlarining buzilgan shaklidir. Shedde gilam kompozitsiyasining ikki turi mavjud.

 Birinchi tur 
Birinchi turda gilam kompozitsiyasi turli syujetlardan iborat boʻladi. Asosiy syujet bir qatorda saf tortgan tuya va ot karvonlarini tasvirlaydi. Shedde syujetining xarakterli elementi — tuya va ot karvonlari oldida ketayotgan yuk tashuvchilar va tuya haydovchilari tasviridir. Otlarda oʻtirgan chavandozlarning chap qoʻlida ov qushi — lochin, oʻng qoʻlida esa ovchi kuchugʻining boʻynidagi boʻyinbogʻiga ulangan arqon tasvirlanadi. Bu — ov manzarasidir. Oʻrta maydondagi barcha odamlar toʻliq roʻbaroʻdan, hayvonlar esa yon tomondan tasvirlanadi. Kamdan-kam hollarda, syujetli naqshga ega Shedde gilamlari maxsus buyurtma asosida toʻqiladi. Jabroyil tumanida baʼzan shunday ipak Shedde gilamlari uchrab turgan.

 Ikkinchi tur 
Ikkinchi turdagi Shedde gilamlar ornamental naqshli gilamlardan iborat. Bu naqshlar qisqa masofali rapportlar asosida tuziladi. Ushbu naqshlarning umumiy elementi — toʻliq roʻbaroʻdan tasvirlangan uchayotgan hudxud qushining tasviridir. Bunday kompozitsiyalar Qorabogʻ zili gilamlarida ham uchraydi. Yaqin vaqtgacha, oʻrta maydoni shaxmat taxtasidagi donalarga oʻxshash kvadratlardan tuzilgan Shedde gilamlari ham toʻqilgan.

 Yana qarang 
 Ozarbayjon gilami
 Qorabogʻ gilami

 

Turkum:Gilamlar
Absheron gilamdoʻzlik maktabi

Absheron gilamdoʻzlik maktabi ozarbayjon gilamdoʻzlik maktablaridan biridir. Maktab Absheron qishloqlarini oʻz ichiga oladi: Goradil, Novxani, Suraxani, Nardaran, Bulbul, Fatmai, Mardakan, Qala, Xila, shuningdek Xizi tumanini. Gadi, Xil, Kesh, Fındıgan va boshqa gilamdoʻzlik markazlari ham maʼlum.

 Absheron maktabi gilamlari 
 Xususiyatlari 
Gilamlar yumshoqligi va ranglarining tiniqligi, oʻziga xos geometrik naqshlar bilan ajralib turadi. Geometrik naqshlar va oʻsimlik tasvirlari koʻpincha bu gilamlarning bezaklari bilan bogʻliq boʻladi.

Gilamlarning aksariyati ular toʻqilgan joy va qishloqlar nomi bilan ataladi. Bunday gilamlarga Xilabuta, Xila-afshan, Novxani, Suraxani, Qala, Boku, Goradil, Fatmai, Fındıgan, Gadi va boshqalar kabi mashhur kompozitsiyalar misol boʻla oladi. Boku gilamdoʻzlik maktabining eng yaxshi mahsulotlaridan biri „Zili“ gilami boʻlib, u „Shadda“ gilamiga oʻxshash usulda toʻqilgan.

 Gallereya 

 Yana qarang 
 Quba gilamlari va paloslari
 Ganja gilamlari

 

Turkum:Gilamlar
Arran (gilam)

thumb|right|210px| 19-asr Arran gilami
Arran gilamlari Qarobogʻ gilami turining bir xil gilamlaridir.

 Tarixi 
Barda Arran gilamchilik ishlab chiqarishining markazi boʻlgan. 19-asrning ikkinchi yarmidan boshlab bu gilamlar Jabrayil toʻquv fabrikalarida Arran viloyatida „Ərran“ nomi ostida ishlab chiqarila boshlangan. 9–10-asrlarda Barda bu viloyatning markazi boʻlgani maʼlum. Yaqin davrlarda esa Arran gilamlari Jabrayil gilam toʻquv fabrikalarida keng ishlab chiqarilgani sababli „Jabrail“ deb ataladigan boʻldiKarabakh carpet school.

 Xususiyatlari 
Arran gilamlarining oʻrta qismidagi bezak naqshi tarkibi soyali butalardan iborat. Ushbu buta naqshlari — asosiy elementlar odatda kam, ammo paisley naqshli gilamlarga xos tarzda maydonning oʻrtasiga alohida joylashtiriladi. Buta ichida qushlar va turli shakllarning tasviri mavjud.

Arran gilamlari turli formatlarda toʻqiladi. Ilmoq zichligi 1 sm ga 4 ilmaktan (1 kvadrat metrga 160 000 ilmoqdan) iborat, tukining balandligi esa 7 mmKarabakh carpets.

 Yana qarang 
 Ozarbayjon gilami
 Qarobogʻ gilami

 

Turkum:Gilamlar
Forish tumandagi avtostansiya, xiyobon va maydonlar

Forish avtostansiyasi — O‘zbekistonning Jizzax viloyati Forish tumani markazida joylashgan transport infratuzilma obyektidir. Avtostansiya tuman aholisi va yo‘lovchilar uchun xizmat ko‘rsatib, hudud ichki hamda hududlararo yo‘nalishlarda muntazam qatnovni ta’minlaydi.Forish tumani hokimligi rasmiy ma’lumotlari.

Avtostansiya Forish tumani markazidagi Amir Temur ko‘chasida joylashgan bo‘lib, “Fayzimurod biznes siti” MChJga tegishli “Avtoboshbekat” hududida faoliyat yuritadi. Mazkur obyekt zamonaviy talablar asosida rekonstruksiya qilinib, yo‘lovchilar uchun kutish zallari, kassalar va xizmat ko‘rsatish infratuzilmasi tashkil etilgan.Jizzax viloyati transport infratuzilmasi bo‘yicha ochiq ma’lumotlar.

 Tarixi 
Forish tumanida yo‘lovchi tashish tizimi uzoq yillardan buyon shakllangan bo‘lib, avtostansiya keyingi yillarda modernizatsiya qilindi. Transport tizimini yaxshilash maqsadida hududda rekonstruksiya ishlari olib borildi.

2021-yil 14-dekabrda Forish tumani hokimining 171-3-53-Q/21-sonli qarori asosida tumanning Bog‘don shaharchasi orqali o‘tuvchi 4R36 “Jizzax – Yangiqishloq – Qizilcha – Qizilqum” avtomobil yo‘lining 60–70-kilometr oralig‘ida yo‘l belgilarini o‘rnatishga ruxsat berildi.Forish tumani hokimining 2021-yil 14-dekabrdagi qarori.

 Infratuzilma 
Avtostansiya quyidagi asosiy infratuzilma obyektlaridan iborat:

 yo‘lovchilar uchun kutish joylari
 chipta sotish kassalari
 avtobuslar uchun maxsus maydonlar
 xizmat ko‘rsatish shoxobchalari

 Transport yo‘nalishlari 
Avtostansiya orqali:

 Forish tumani ichki yo‘nalishlari
 Jizzax shahri bilan bog‘lovchi qatnovlar
 qo‘shni hududlarga yo‘nalishlar

amalga oshiriladi.

 Bog‘don xiyoboni 
Bog‘don — Forish tumanidagi dam olish maskani va xiyobon nomi bo‘lib, Sharof Rashidov ko‘chasida joylashgan.
Xiyobon 2023-yilda barpo etilgan bo‘lib, zamonaviy landshaft dizayni asosida qurilgan. Unda sayr yo‘laklari, o‘rindiqlar va yashil hududlar tashkil etilgan.Hududni obodonlashtirish bo‘yicha mahalliy ma’lumotlar.

 Xotira maydoni 
Xotira maydoni — Ikkinchi jahon urushi va Afg‘oniston urushi qurbonlari xotirasiga bag‘ishlangan yodgorlik majmuasi.
Maydon hududida yodgorliklar va urush qatnashchilari nomlari bitilgan lavhalar mavjud.
Bu yerda har yili 9-may — Xotira va qadrlash kuni tadbirlari o‘tkaziladi.O‘zbekiston Respublikasi Xotira va qadrlash kuni tadbirlari haqidagi ma’lumotlar.

 Ijtimoiy ahamiyati 
Mazkur obyektlar:

 transport tizimini rivojlantirish
 aholiga qulaylik yaratish
 hududni obodonlashtirish
 tarixiy xotirani saqlash

uchun muhim ahamiyatga ega.

 Shuningdek qarang 

 Forish tumani
 Jizzax viloyati
Al-Hutayʼah

Al-Hutayʼa’ (arab tili: الحطيئة; toʻliq ismi Jarval ibn Avs al-Absiy) — Islomdan avvalgi Arabistonning arab shoiri boʻlib, keyinchalik Islomni qabul qilgan. U oʻzining oʻta keskin hajvi hamda arab she’riyatiga qoʻshgan hissasi bilan tanilgan. Hajvdan tashqari, Al-Hutay’a ishqiy, madhiyaviy, faxr va ozodlik mavzularida ham she’rlar yozgan; bularning barchasi zamonaviy davrda nashr etilgan.

 Hayoti 
 Nasab 
Uning toʻliq ismi Jarval ibn 'Avs ibn Molik ibn Maxzum al-Absiy. Al-Hutay’aning nasabi u yerdan Qays qabilasigacha, u esa arab ajdodi Adnan avlodlaridan ekani qayd etiladi. Onasi Ad-daraa ismli habashistonlik choʻri bo‘lganhttps://uaelocalnews.wordpress.com/2012/09/28/%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%91%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%8A%D8%B7-%D9%82%D8%B5%D8%AA%D9%87-%D9%85%D8%B9-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B7%D8%A7%D8%A8-%D9%83/.

 Islomdan avvalgi hayoti 
Al-Hutay’a Islomdan avvalgi arab she’riyatining peshqadamlaridan bo‘lib, she’rlarida boshqalarni masxara qilishda haddan tashqari keskinligi bilan tanilgan; shu darajaga yetganki, zamondoshlarining ayrimlari shu bois uni yoqtirmagan. Abbosiylar davri tarixchisi va shoiri Abulfaraj Isfahoniy o‘zining Kitob al-Agʻoniy asarida Al-Hutay’a juda fasohatli, biroq obro‘si yomon shoir bo‘lgani, islomdan avvalgi zamondoshlari uni yovuz va uyatsiz deb bilgani haqida rivoyat qiladi.

 Islomdan keyin 
Aytilishicha, Al-Hutay’a 7-asrda islomni qabul qilgan, ammo keyin murtad bo‘lib, Ridda urushlaridan so‘ng yana islomga qaytib, musulmon holida vafot etgan. Bir rivoyatga ko‘ra, u sahoba al-Zabarqan ibn Badr bilan tortishib qolgan va sahoba uni Roshidun xalifasi Umar ibn al-Xattob buyrug‘i bilan qamoqqa yuborgan. Keyinchalik u yaxshi xulqni saqlash va boshqa musulmonlarni masxara qilmaslikka va’da bergach, ozod qilingan. Al-Hutay’aning vafot sanasi noma’lum, ayrim tarixchilar u taxminan 670-yillarda vafot etganini aytadi.

 Yana qarang 
Arab tili shoirlari roʻyxati

 

Turkum:7-asr arablari
Turkum:7-asr arab tili shoirlari
Bernarda Pera

Bernarda Pera (1994-yil 3-dekabrda tugʻilgan) — xorvat-amerikalik professional tennischi. WTA turnirida yakkalik bahslarida ikki marta, juftlik bahslarida bir marta chempionlikni qoʻlga kiritgan. Shuningdek, ITF Ayollar oʻrtasida Jahon Kubogi turnirida yakkalik bahslarida toʻqqiz karra, juftlik bahslarida esa sakkiz karra sovrindor boʻlgan. Sport faoliyatidagi eng yuqori natijalari: yakkalik yoʻnalishlari boʻyicha 2023-yil 12-iyun kuni jahonning 27-raqamli tennischisiga aylangan, juftlik boʻyicha 2022-yil 21-fevral kuni reytingda 35-raqamni qayd etgan. 2013-yil mart oyiga qadar Pera tugʻilgan davlati Xorvatiya nomidan musobaqalarda ishtirok etgan.

 Yoshligi 
Pera 1994-yil 3-dekabrda xorvat-italyan dalmatian oilada tugʻilgan. Ingliz tilidan tashqari xorvat tilida ham soʻzlashadi. U 16 yoshga toʻlganida AQSh fuqarosi boʻlgan otasi uning rivojlanib borayotgan tennis faoliyati uchun oilasini Amerikaga koʻchirgan. Ular doʻstlari va qarindoshlari anchadan beri yashab kelayotgan Nyu-Jersi shtatiga joylashganlar.

 Sport faoliyati 
 WTA turniridagi debyuti 
Pera WTA turniridagi debyutini 2014-yilgi US ochiq turnirida amalga oshirgan. Ushbu musobaqada sportchi juftlik bahslarida ishtirok etgan va Tornado Alicia Black bilan juftlik yoʻnalishida qatnashgan.

 WTA yarim finali 
Bernarda Pera Grand Slam turniri yakkalik bahslaridagi ilk ishtirokini 2018-yilgi Avstraliya Ochiq turnirida amalga oshirgan. Ushbu turnirdan Margarita Gasparyan chiqib ketganligi bois, uning oʻrniga oʻyinlarga Pera qoʻshilgan. Sportchi birinchi bosqichda Anna Blinkovani magʻlub etgan. Ikkinchi bosqichda esa Johanna Kontani musobaqa jadvalidan chiqarib yuborgan. Uchinchi bosqichda Pera Barbora Strýcovága qarshi maydonga tushgan, biroq undan magʻlubiyatga uchragan.

Bernarda pera 2018-yilgi Volvo Car ochiq turnirining chorak finaligacha yetib borgan, ammo uch set davomida Madison Keysga mag'lub bo'lgan.

2018-yilgi Guangzhou Ochiq turnirida Pera chorak finalda Aleksandra Krunićni magʻlub etib, WTA turnirida ilk bor yarim finalga qadar yetib borishga erishgan. Bu bosqichda sportchi Yulia Putintsevaga qarshi oʻyinda magʻlubiyatga uchragan.

 Dastlabki sovrinlari 
Pera WTA turnirida ilk gʻalabasini 2022-yilda Merburn Yozgi Set 2 musobaqasida Kateřina Siniaková bilan birga juftlik bahslarida qoʻlga kiritgan. Shundan soʻng sportchi 2022-yil 21-fevralda juftlik oʻyinlari boʻyicha reytingda 35-raqamga koʻtarilgan.

Sportchi 2022-yilgi Budapesht Grand Prix bahslarida ishtirok etish uchun kvalifikatsiyadan oʻtgan. U ilk bor WTA turnirining yakkalik bahslari finaliga qadar yetib borgan. Buning uchun u Marina Bassols Ribera, Aliaksandra Sasnovich, Elisabetta Cocciaretto va Anna Bondárni mag‘lub etgan. Soʻngra sportchi Aleksandra Krunić ustidan ham g'alaba qozonib, turnirdagi yakkalik bahslari bo'yicha ilk g'alabasini qo‘lga kiritgan.

 Shaxsiy hayoti 
2018-yildan beri Pera xorvatiyalik basketbolchi Kristijan Krajina bilan munosabatda.

 

Turkum:1994-yilda tugʻilganlar
Turkum:3-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Xorvatiyalik ayol tennischilar
Turkum:Amerikalik ayol tennischilar
Aʼsha Hamdon

Abdurahmon ibn Abdulloh ibn al-Horis al-Hamdoniy (odatda Aʼsha Hamdon, أعشى همدان, , yoki al-Aʼsha; vafoti 701 yoki 702) — kufalik 7-asr shoiri.

Hayoti
Aʼsha Kufada tug‘ilgan. U Hamdonning Janubiy Arabiston qabilasiga mansub edi. U faoliyatini rivoyatchi va qori sifatida boshlagan hamda mashhur ilohiyotchi Amir ash-Shaʼbiyning singlisiga uylangan; Amir ash-Shaʼbiy esa Aʼshaning singlisiga uylangan edi. Keyinroq u she’riyatga o‘tgan; rivoyat qilinishicha, bunga u ‘arpa’ (u ‘she’riyat’ ma’nosini ham anglatadi) bilan to‘la xonada ekanini tush ko‘rgach kirishgan. Hajjoj ibn Yusuf hokimligi davrida kufaliklarning harbiy yurishlarida xizmat qilgan, biroq, ko‘rinishidan, bu har doim ham ixtiyoriy bo‘lmagan. Makrondagi shunday yurishlarning biri uning sog‘lig‘iga og‘ir zarba bo‘lgan.

U Daylamda kufalik qo‘mondon Ibn al-Ashʼas qo‘mondonligi ostida yurish qilgan. She’rlaridan biriga ko‘ra, u yerda asirga tushib, keyin uni ozod etishga yordam bergan daylamlik ayolning muhabbatini qozongan. Al-Hajjojga va umuman Umaviylarga qarshi boshchilik qilgan ommaviy iroqlik qo‘zg‘olon paytida Ibn al-Ashʼasning deyarli vakiliga aylangan. U 701 yoki 702-yilda bo‘lib o‘tgan Dayr al-Jamajim jangida qatnashgan; bu yerda Ibn al-Ashʼas qochishga majbur bo‘lgan, al-Aʼsha esa umaviylar qo‘shinlari tomonidan asir olingan. Uni al-Hajjoj huzuriga olib kelishadi; u Aʼshaning o‘ziga va umaviylarga qarshi tanqidiy baytlari uchun uni qoralaydi. Aʼshaning al-Hajjojga madhiyadan qasida o‘qib, uning ko‘nglini olishga urinishlari hokimni ko‘ndirmaydi va u Aʼshani qatl ettiradi.

She’riyati
Tarixchi G. J. H. van Gelder Aʼshaning she’riyatini “shaxsiy va siyosiy unsurlarning qiziqarli qorishmasi” deb ta’riflaydi. Islom ensiklopediyasi uning she’rlarini “sarguzashtlari va siyosiy kayfiyatlarining aks-sadolari” deya ataydi. She’rlarida u ko‘pincha o‘zi mansub bo‘lgan Yaman (Janubiy Arabiston) qabilaviy guruhini, shimoliy arablar guruhiga qarshi holda himoya qilgan. She’rlari hamdoniy qabiladoshi, musiqachi Ahmad an-Nasbiy tomonidan qo‘shiqqa aylantirilgan.

 
 
 
 

Turkum:700-yillarda vafot etganlar
Turkum:7-asr arab tili shoirlari
Turkum:Kufalik kishilar
Turkum:Banu Hamdon
Turkum:Umaviylar xalifaligi tomonidan qatl etilganlar
Turkum:Arab isyonchilari
Al-Ahvas al-Ansoriy

Abdulloh ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Osim ibn Sobit al-Ansoriy (shuningdek „Al-Ahvas“ al-Ansoriy, , yoki oddiygina Al-Ahvas, , nomi bilan ham tanilgan) — Umaviylar xalifaligi hukmronligi davrida yashagan madinalik arab shoiri. Umar ibn Abu Rabiʼa bilan birga u Umaviylar xalifaligi shahar markazlarida ommalashgan gʻazal adabiy shaklining vakillaridan biri hisoblanadi, biroq uning eng mashhur asarlari keyingi hajvchilar, jumladan Abu Nuvos va Johizga taʼsir koʻrsatgan hajviy sheʼrlaridir.

„Al-Ahvas“ („Qisiq koʻzli“) taxallusi unga qovoq mushaklarining tarangligi sababli bir koʻzini toʻliq ocholmagani, shu bois doimo qisiq qarab turgandek koʻringani uchun berilgan.

 

 
 

 
Arab tilida „Diwan Al-Ahvas Al-Ansoriy“dan ayrim sheʼrlarni ko‘rish uchun:
 الأحوص الأنصاري
 Devon

Turkum:650-yillarda tug‘ilganlar
Turkum:7-asr arab tili shoirlari
Turkum:8-asr arab tili shoirlari
Turkum:Madina kishilari
Turkum:Arab tili shoirlari
Turkum:Umaviylar xalifaligidan boʻlgan shoirlar
Turkum:720-yillarda vafot etganlar
Rabita masjidi

Rabita masjidi Norvegiyaning Oslo shahridagi masjid boʻlib, Basim Gʻazlon tomonidan boshqariladi. Unda qariyb 3 000 nafar faol aʼzolar bor.

Masjidga qirol Norvegiyaning Harald V va Norvegiya valiahd shahzodasi Hokon 2009-yilda tashrif buyurgan.

 Tarixi 
Masjid dastlab 1987-yilda ijaraga olingan joyda tashkil etilgan. Bir nechta ijaradagi joylarga koʻchib yurganidan soʻng, 2004-yilda doimiy joyga koʻchib oʻtdi va hozirgacha shu yerda faoliyat yuritadi.

 Bahs-munozaralar 
Masjid islomchilik va ekstremizm bilan aloqalari uchun tanqid qilingan. Tanqidchilar masjiddan chiqqan bir qator jihodchilarni, shuningdek, masjid rahbari Basim Gʻazlonni misol keltirgan; u yashirin tarzda Musulmon Birodarlar harakatini qoʻllab-quvvatlaganlikda va Yusuf al-Qarazoviy kabi shaxslarning qarashlaridan oʻzini ochiqchasiga uzoqlashtirmaganlikda ayblangan. Masjidning sobiq aʼzolari qatoriga Keniya Vestgeyt savdo markaziga hujum sodir etgan va masjid tomonidan joylashtirilgan vebsaytning faol foydalanuvchisi boʻlgan Hassan Abdi Duhulov, norvegiyalik murtad terrorchi Anders Kamerun Estensvig Dale hamda Iroqda oʻzini portlatgan birinchi norvegiyalik kiritiladi. Shuningdek, ushbu masjid Norvegiyada Suriya va Iroqqa ketgan eng koʻp norvegiyalik jihodchilarni oʻz bagʻriga olgan masjid sifatida ham yaxshi maʼlum 2022-yilgi Oslo otishmasini sodir etgan Zaniyor Matapour ham hujum kuni masjidda namoz oʻqiyotgani aniqlangan. Konferensiyalarda nafrat targʻibotchilarini mehmon qilgani uchun tanqid qilingach, masjid ayrim voizlarga yuborgan takliflarini qaytarib olgan.

2013-yilda 21 yoshli bir ayol masjidda yurak xurujidan vafot etgan, xabarlarga koʻra buning oldidan u masjid tomonidan rasman taqiqlangan jin chiqarish amaliyotiga duchor boʻlgan.

2014-yilda, tashkilot sifatidagi rasmiy nomi Islom uyushmasi (norvegcha: Det Islamske Forbundet) bilan ham tanilgan masjid Birlashgan Arab Amirliklari tomonidan Daniya, Shvetsiya va Finlyandiyadagi baʼzi masjidlar qatorida terrorchi tashkilot sifatida roʻyxatga olingan. Roʻyxatga olishning ehtimoliy sababi sifatida masjid Musulmon Birodarlar harakatining bir qismi sifatida koʻrilgani taxmin qilingan. Shimoliy mamlakatlar hukumatlari Birlashgan Arab Amirliklariga birgalikdagi diplomatik murojaat bilan chiqib, ushbu terrorchi roʻyxatlar ortidagi sabablar yuzasidan izoh talab qilgan.

 Yana qarang 

 Norvegiyada Islom
 Norvegiyadagi masjidlar roʻyxati

 

 
 

Turkum:Norvegiyadagi masjidlar
Turkum:20-asr masjidlari
Petra Marčinko

Petra Marčinko (2005-yil 4-dekabrda tugʻilgan) — xorvatiyalik tennischi.

Petra Marčinko 2005-yil 4-dekabrda Xorvatiyaning Zagreb shahrida tugʻilgan.

Marčinko oʻz faoliyatidagi eng yuqori natijani 2026-yilda qayd etgan. Sportchi WTA turniri yakkalik bahslari boʻyicha 2026-yil 2-fevralda xalqaro miqyosda 69-oʻrini qayd etgan. Juftlik bahslarida esa 2025-yil 11-avgustda 386-oʻrinni egallagan. Marčinko WTA 125 yakkalik bahslarining bir karra, shuningdek, ITF yakkalik bahslarining 11 karra, juftlik bahslarining esa 4 karra sovrindori hisoblanadi.

Sportchi 2021-yil 13-dekabrda yoshlar oʻrtasida reytingda 1-raqamni qayd etgan.

 Sport faoliyati 
 Professional debyuti 
ITF yoshlar turida Marčinko yakkalik yoʻnalishida toʻqqizta va juftlikda yettita unvonga ega chiqqan. 2021-yil dekabr oyida u mavsum oxirida yakkalik va juftlik yoʻnalishida Orange Bowl chempionatlarida gʻalaba qozonib, reytingda toʻqqiz pogʻona yuqorilagan va 2021-yil 13-dekabr kuni yil yakunida yoshlar oʻrtasida jahonda 1-raqamli oʻyinchi sifatida mavsumni yakunlagan.

2022-yil boshida sportchi Avstraliya ochiq chempionatida oʻzining yoshlar oʻrtasidagi ilk „Katta dubulgʻa“ unvonini qoʻlga kiritgan. U finalda Sofiya Kostoulasni magʻlubiyatga uchratgan.

16 yoshida Marčinko Rabatda oʻtkazilgan 2022-yilgi Marokash ochiq turnirida qatnashib, shu orqali ilk marta WTA turniridagi ishtirokini boshlagan. Sportchi ushbu musobaqada dastlab Rebekka Petersonni magʻlub etgan . Soʻngra ikkinchi davrada Astra Sharmaga qarshi oʻyinni boy bergan.

 Ilk WTA 125 chempionligi 
Petra Marčinko ayollar oʻrtasida ITF turniridagi ketma-ket oltinchi gʻalabasini 2023-yilgi Caldas da Rainha ochiq turnirida egallashga muvaffaq boʻlgan. Sportchi ushbu musobaqa finalida Leoliya Jeanjeanga qarshi maydonga tushgan va uni magʻlubiyatga uchratgan. Shu orqali u 18 yoshga toʻlmasdan avval yakkalik yoʻnalishida oltita professional unvonni qoʻlga kiritgan eng yosh xorvatiyalik tennischi sifatida yangi Xorvatiya rekordini oʻrnatgan.

WTA 125 turniri doirasida 2024-yilgi Montreux Nestlé ochiq musobaqasi finalida Marčinko yettinchi raqam ostida saralangan Irina-Camelia Beguga qarshi oʻyinda uch setda magʻlubiyatga uchrab, ikkinchi oʻrin sohibasiga aylangan.

2025-yil iyul oyida u Rim shahrida boʻlib oʻtgan 2025-yilgi ATV Tennis ochiq turniri finalida Oksana Selekhmetevani magʻlub etib, oʻzining ilk WTA 125 chempionligini qoʻlga kiritgan.

 Katta dubulgʻdagi debyuti va ilk gʻalabasi 
Petra Marčinko oʻzining „Katta dubulgʻa“dagi debyut gʻalabasini 2026-yilgi Avtraliya ochiq turnirida qoʻlga kiritgan. U musobaqada toʻgʻridan-toʻgʻri asosiy bahslarga qoʻshilgan va Tatiana Maria ustidan gʻalaba qozonishga erishgan .

 

 
 

Turkum:2005-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Xorvatiyalik ayol tennischilar
Turkum:21-asr xorvatiyalik ayol sportchilar
Forish tumanidagi arxeologiya yodgorliklari

Forish tumani arxeologiya yodgorliklari — Oʻzbekiston Respublikasi Jizzax viloyati Forish tumani hududida joylashgan qadimiy arxeologik obyektlar majmui hisoblanadi. Ushbu yodgorliklar asosan ilk oʻrta asrlar va rivojlangan oʻrta asrlar davriga oid boʻlib, qadimgi aholi manzilgohlari, qoʻrgʻonlar va mudofaa inshootlari xarobalaridan iborat.

Mazkur obyektlar hududda qadimdan aholi yashaganligini, dehqonchilik, hunarmandchilik va mahalliy boshqaruv tizimlari rivojlanganini koʻrsatadi. Yodgorliklar moddiy madaniy meros sifatida muhim ilmiy ahamiyatga ega boʻlib, davlat muhofazasiga olingan.

 Asosiy yodgorliklar 

 Gumbaz-Oqtepa (Oyim) 
Gumbaz-Oqtepa (Oyim) — V–VIII asrlarga oid arxeologik yodgorlik bo‘lib, Forish tumani, “Osmonsoy” MFY, Osmonsoy qishlog‘ida joylashgan.

Yodgorlik ilk oʻrta asrlar davriga mansub boʻlib, qadimgi manzilgoh yoki kichik istehkom xarobalari sifatida talqin etiladi. Ushbu obyekt hududda yashagan aholi turmush tarzi va mudofaa tizimini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi.

 Qizuchgan tepa 
Qizuchgan tepa — X–XIII asrlarga oid arxeologik yodgorlik bo‘lib, Forish tumani, “Osmonsoy” MFY, Sayyod qishlog‘ida joylashgan.

Mazkur yodgorlik oʻrta asrlar davriga mansub boʻlib, qishloq tipidagi manzilgoh yoki mudofaa tepaligi sifatida xizmat qilgan boʻlishi mumkin. Bu davrda hududda sugʻorma dehqonchilik va hunarmandchilik rivojlangan.

 Kal tepa 
Kal tepa — XII asrga oid arxeologik obyekt bo‘lib, Forish tumani, “Uchquloch” MFY, Xonbandi qishlog‘ida joylashgan.

Yodgorlik oʻrta asrlarga oid boʻlib, kichik qoʻrgʻon yoki aholi yashash joyi boʻlgan deb taxmin qilinadi. Hudud yaqinida suv inshootlari mavjudligi bu yerda dehqonchilik rivojlanganini koʻrsatadi.

 Xon keldi tepa 
Xon keldi tepa — XII asrga oid arxeologik yodgorlik bo‘lib, Forish tumani, “Osmonsoy” MFY, Osmonsoy qishlog‘ida joylashgan.

Mazkur obyekt strategik ahamiyatga ega boʻlgan tepaliklardan biri bo‘lib, ehtimoliy ravishda mudofaa yoki maʼmuriy markaz vazifasini bajargan.

 Ilmiy ahamiyati 
Forish tumani hududidagi arxeologik yodgorliklar quyidagi jihatlarni oʻrganishda muhimdir:

 qadimgi aholi manzilgohlarini aniqlash
 ijtimoiy-iqtisodiy hayotni tahlil qilish
 mudofaa inshootlari rivojini oʻrganish
 tarixiy davrlar boʻyicha madaniy qatlamlarni aniqlash

Ushbu yodgorliklar Markaziy Osiyodagi oʻrta asrlar sivilizatsiyasini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi.
Jomʼe masjid (Tbilisi)

Jomʼe masjid tarixiy Eski shahardagi yagona saqlanib qolgan masjid boʻlib, Gruziyaning Tbilisi shahrida joylashgan. Narikalа qal’asi etagida, Botanikal koʻchasida joylashgan bu masjid, ham sunniy va ham shia musulmonlari tomonidan birgalikda foydalanilishi bilan diqqatga sazovor.

 Tarixi 
Musulmonlar Tbilisida 7-asrdagi arab bosqinidan beri yashab keladi va shahar bir paytlar bir nechta masjidlarga ega boʻlgan. Dastlabki Juma masjidi 18-asr boshlarida usmonlilar tomonidan Narikalа qal’asi etagida qurilgan. U 1740-yillarda fors qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan, soʻng 1846–1851-yillar oraligʻida italiyalik meʼmor Jovanni Skudieri tomonidan qayta tiklangan. 1895-yilda ozarbayjonlik xayriyachi Zeynalabdin Tagiyev mablagʻi hisobiga u hozirgi qizil gʻishtli koʻrinishida yana qayta qurilgan. Masjid 1998-yilda restavratsiya qilingan.

 Meʼmorchiligi 
Masjid qizil gʻishtdan qurilgan boʻlib, oʻzida neo-gotik va islom meʼmoriy elementlarini uygʻunlashtiradi. Uning devorlari boʻylab yoy shaklidagi derazalar joylashgan, shuningdek Botanikal koʻchasidan koʻrinib turadigan sakkiz qirrali minoraga ega. Tashqi va ichki qismi rang-barang mozaikalar bilan bezatilgan.

 Diniy ahamiyati va jamoa hayotidagi oʻrni 
Juma masjidi ham sunniy, ham shia musulmonlariga xizmat qiladi. Dastlab ikki oqim jamoasi parda bilan ajratilgan holda ibodat qilgan, 1996-yildan esa birgalikda namoz oʻqiy boshlashgan; shu bois bu masjid ikki mazhab bir xil namozxonada ibodat qiladigan kam sonli masjidlardan biri hisoblanadi. Masjid, shuningdek, juma namozlari hamda Qurbon hayiti va Ramazon hayiti bayramlarini nishonlashning markaziy maskani boʻlib, bu yerga mahalliy ibodat qiluvchilar hamda sayyohlar tashrif buyuradi.

Masjid Eski Tbilisi hududidagi boshqa diniy obidalar — hammomlar, sinagogalar va cherkovlar — orasida joylashgan boʻlib, shaharni koʻp asrlik diniy xilma-xillik va bagʻrikenglik anʼanalarining yorqin namunasi sifatida namoyon etadi.

 Yana qarang 

 Gruziyada Islom
 Gruziyadagi masjidlar roʻyxati

 

 
 

Turkum:Gruziyadagi masjidlar
Turkum:18-asr masjidlari
Didachara masjidi

Didachara masjidi  — Gruziyaning Adjara avtonom respublikasidagi Xulo tumaniga qarashli Satsixuriy qishlogʻida joylashgan yogʻochdan qurilgan masjid.

 Tarixi 
Didachara masjidi dastlab Didachara shahrida barpo etilgan boʻlib, uning qurilish davri XVIII asr oxiri — XIX asr boshlariga toʻgʻri keladi. 1828–1829-yillardagi rus-turk urushi davrida birinchi masjid binosi general Dmitriy Osten-Sacken tomonidan yoqib yuborilgan.

1814-yilda ikkinchi masjid qurilgan boʻlib, u Acharistsqali vodiysining yuqori qismidagi qishloqlar uchun moʻljallangan edi. Biroq koʻp oʻtmay u tugatilgan va uning jamoasi uchta qishloqqa — Paksadzes, Bagʻleti va Didacharaga boʻlingan. Yangi masjid qurilgach, eski masjid shu vodiyning yuqori qismida joylashgan Satsikhuri qishlogʻiga koʻchirib oʻtkazilgan.

Didachara masjidi sezilarli darajada taʼmirlangan boʻlsa-da, oʻzining tarixiy koʻrinishini saqlab qolgan. U 200 yildan ortiq tarixga ega boʻlib, oʻziga xos bezaklari bilan ajralib turadi. Ayniqsa, eshikdagi oʻyma naqshlar alohida eʼtiborga loyiq. Masjid toʻliq yogʻochdan qurilgan.

Masjid 2006-yil 7-noyabrda milliy ahamiyatga ega madaniy yodgorlik maqomini olgan.

 Yana qarang 

 Gruziyada Islom
 Gruziyadagi masjidlar roʻyxati

 

 
 

Turkum:Gruziyadagi masjidlar
Turkum:19-asr masjidlari
Hamza Bey masjidi (Rodos)

Hamza Bey masjidi  — janubi-sharqiy Gretsiyadagi Janubiy Egey orollaridan biri Rodosdagi sobiq masjid. U oroldagi kichik va sodda masjidlardan biridir. Usmonli davrida, -yilda qurilgan bu masjid keyinchalik tashlab qoʻyilgan va ibodat uchun ishlatilmaydi.

 Umumiy maʼlumot 
Masjid, ehtimol, 1887-yilda qurilgan va Najotkor nomiga bagʻishlangan avvalgi cherkov oʻrnida barpo etilgan. U oʻrta asr devor bilan oʻralgan Rodos shahrida, Suleymoniya masjidining janubi-gʻarbida va Mustafa posho masjidining sharqida joylashgan.

Kichik masjid kvadrat reja va gumbazli tomga ega boʻlib, gumbaz yumaloq uchburchaklar bilan koʻtarilgan va ichiga botiq va qavariq plitalar bilan yopilgan. Uning minorasi binoning shimoli-gʻarbiy burchagida joylashgan. Markaziy lyustra Mühr-ü Süleyman naqshiga ega, va mehrob markazidagi naqshda esa moychiroq tasviri aks etgan. Yogʻochdan yasalgan va metall list bilan qoplangan soyabon ochiq ayvonni hosil qiladi; ichki devorlarning har birida ikkita deraza va oʻrtasida toʻrtburchak shkaf bor, sajda qilingan mehrob esa sharqiy devorning oʻrtasida joylashgan.

Binoni taʼmirlash ishlari 2004-yilda boshlangan va uning minorasiga, xususan ichki bezaklariga eʼtibor qaratilgan. Sobiq masjid toʻliq ravishda munitsipalitet tomonidan restavratsiya qilingan, biroq endi ibodat uchun ishlatilmaydi.

 Yana qarang 

 Gruziyada Islom
 Gruziyadagi masjidlar roʻyxati

 

 
 

Turkum:Gretsiyadagi masjidlar
Turkum:19-asr masjidlari