An-Naqa masjidi

An-Naqa masjidi yoki Naga masjidi ( tarjimasi:urgʻochi tuya masjidi) Liviyaning Tripoli shahridagi tarixiy masjiddir.

 Tarixi 
Masjid tarixi yaxshi hujjatlashtirilmagan va u qachon bunyod etilgani yoki uning koʻplab taʼmirlash ishlari qachon boʻlib oʻtgani haqida toʻliq maʼlumot mavjud emas. U Tripolidagi islomiy davrga oid eng qadimgi yodgorlik boʻlishi mumkin, deb hisoblaniladi. Ehtimol, u dastlab 973-yilda Fotimiylar xalifasi al-Mu’izz buyrugʻi bilan qurilgan. Al-Mu’izz shu davrda Fotimiylar saroyini Ifriqiyadan Misrga koʻchirish safari chogʻida shaharda boʻlgan.

Masjid bilan bogʻliq, uning nomini (yaʼni „urgʻochi tuya“) izohlashga daʼvo qiluvchi ikki oʻxshash apokrif rivoyat mavjud. Ulardan birida aytilishicha, Amr ibn al-Os 7-asrda Shimoliy Afrikaning musulmonlar tomonidan zabt etilishi vaqtida Tripolini egallaganida, shahar ahli unga afv berishini soʻrab, boyliklar ortilgan urgʻochi tuya hadya qilgan. U bu sovgʻani rad etib, uning evaziga shu mablagʻ hisobidan ushbu masjidni qurishni buyurgan. Boshqa rivoyatga koʻra esa, shaharliklar uni saxovat bilan kutib olgani evaziga oltin ortilgan urgʻochi tuyani Fotimiy xalifasi al-Mu’izz hadya qilgan. Soʻngra xalq shu oltin hisobidan masjid qurilishini moliyalashtirgan.

Masjid 16-asrda Ispaniyaning Tripolini bosib olishi davrida qattiq shikastlangan yoki vayron qilingan. Yozuvda qayd etilishicha, u 1610–1611-yillarda (hijriy 1019-yil) Usmoniylar davri hokimi Safar Dey tomonidan qayta qurilgan.

 Meʼmoriy tuzilishi 
thumb|Masjidning ustunli (gipostil) ichki qismi koʻrinishi|left

Masjidning rejasi biroz notekis boʻlib, bu uning tarixi davomida bir necha bor oʻzgartirilganini koʻrsatadi. Reja taxminan toʻgʻri toʻrtburchak shaklda: janubi-sharqiy devor (qibla yoki namoz yoʻnalishiga mos) uzunligi , shimoli-sharqiy devor uzunligi , janubi-gʻarbiy devor taxminan , shimoli-gʻarbiy devor esa taxminan . Masjid pol sathi hozirgi shahar koʻchalarining sathidan pastda joylashgan. Bino taxminan kvadrat shaklli ichki hovli (sahn) qismi hamda ustunli (gipostil) namozxonadan iborat.

Namozxona qibla (janubi-sharq) devoriga parallel yoʻnalgan yetti qator yoʻlakka ustunlar qatorlari bilan boʻlingan. Bu qismdagi qibla devorining uzunligi , ushbu qismning shimoli-gʻarbiy va shimoli-sharqiy devorlari esa har biri ni tashkil etadi. Zaldagi 36 ta ustun orasida qayta ishlatilgan rimliklar va vizantiyaliklarga oid marmar hamda granit ustunlar, shuningdek rimcha kapitellar mavjud. Zaldagi shimoli-gʻarbiy chekkadagi biroz kichikroq yoʻlakdan tashqari (u gumbazsimon qoplama bilan yopilgan), zalning har bir yoʻlagi 7 tadan gumbaz bilan yopilgan boʻlib, jami 42 ta gumbazni tashkil etadi.

Masjidning mehrobi taxminan qibla devorining oʻrtasida joylashgan. Keyingi taʼmirlash ishlari chogʻida qibla yoʻnalishini toʻgʻrilash maqsadida u masjidning qolgan qismiga nisbatan biroz sharqroqqa burilgan. Mehrob gul tasviri hamda shahodat kalimasi („Allohdan oʻzga iloh yoʻq. Muhammad Allohning elchisidir.“) yozilgan arabcha bitik bilan bezatilgan. Bugun uning yonida yogʻoch minbar turadi. Uning ortidagi ravoqli tokchada eskiroq minbarning bir qismi boʻlgan boʻlishi mumkin boʻlgan tosh mavjud.

thumb|Masjid hovlisi atrofidagi ayvon

Masjid hovlisi toʻrt tomondan ustunlarga tayangan yopiq ayvon (galereya) bilan oʻralgan. Qibla tomonida galereya ikki yoʻlak chuqurligida, boshqa tomonlarda esa faqat bitta yoʻlakdan iborat boʻlib, har birining eni taxminan . Janubi-gʻarbiy va shimoli-gʻarbiy tomondagi ikki galereyaning tomi soʻnggi taʼmirlashlarga oid yassi tom boʻlsa, qolgan ikkitasi xochsimon gumbazsimon qoplamalar bilan yopilgan.

Masjid tashqarisiga biriktirilgan minora , asosli kubsimon minoradir.

 Yana qarang 

 Liviyada Islom
 Liviyadagi masjidlar roʻyxati

 

 

Turkum:Liviyadagi masjidlar
Turkum:Liviyadagi sunniy masjidlar