Shams ul-Muluk Duqaq

Abu Nasr Shams ul-Muluk Duqaq (1104-yil 8-iyunda vafot etgan) — 1095-yildan 1104-yilgacha Saljuqiylarning Damashqdagi hukmdori.

 Hukmronligi 
Duqaq Suriyadagi Saljuqiylar hukmdori Tutush I va Safvat al-Mulk Xotunning oʻgʻli, Faxr ul-Mulk Ridvonning ukasi boʻlgan. Otasi 1095-yilda vafot etgach, Ridvon butun Suriyani oʻz qoʻliga olishga daʼvo qildi, Duqaq esa dastlab Jazira hududlarini meros qilib olib, akasi bilan Halabda yashadi. Biroq tez orada isyon koʻtarib, Damashqni egalladi va Suriya deyarli tartibsizlik hamda fuqarolar urushi girdobiga tushdi. Duqaqni Antioxiya hokimi Yagʻisiyan qoʻllab-quvvatladi. Yagʻisiyanda Ridvon bilan bogʻliq muammo boʻlmasa-da, uning otabegi Jana ud-Davlani yoqtirmas edi. Yagʻisiyan va Duqaq tomonida yana Quddus hokimi Ilgʻoziy ham turdi. Ridvon esa Ilgʻoziyning ukasi Sökmen bilan ittifoq tuzdiEl-Azhari, Taef. (2006). „Duqaq (d. 1104)“. In The Crusades — An Encyclopedia. pp. 367-368..

Ridvon Yagʻisiyanga hujum qildi. Duqaq hamda Ilgʻoziy yordamga kelganida Ridvon Damashqni ham qamal qildi. Biroq Ridvon va Jana ud-Davla oʻrtasida kelishmovchilik yuzaga keldi. Jana ud-Davla Ridvondan Homsni tortib oldi. Otabegining ittifoqdan chiqishi ortidan Yagʻisiyonning Ridvonga moyilligi ham ortdi. Bu yangi ittifoq Ridvon bilan Yagʻisiyanning qizi oʻrtasidagi nikoh orqali mustahkamlandi. Ular Shayzarga hujum qilish arafasida edilar. Biroq Birinchi salib yurishining boshlangani haqidagi xabarni eshitgach, barcha ittifoqlar tarqatilib, har kim oʻz shahriga qaytdi. Agar ittifoqlar saqlanib qolganida yoki ular birgalikda harakat qilganida, ehtimol salib yurishlarining muvaffaqiyatini toʻxtata olgan boʻlardilar.

thumb|382x382px|Qizil rangda Duqaq hududlarining Levant mintaqasidagi umumiy siyosiy vaziyat fonidagi (taxminan 1097-yil) chegaralari koʻrsatilgan

1097—1098-yillar qishida salibchilarning Antioxiya qamali davom etayotgan paytda Yagʻisiyan va uning oʻgʻli Shams ud-Davla Duqaqdan yordam soʻradi. 1097-yil 30-dekabrda Duqaq yuborgan qoʻshimcha kuchlar Taranto Bohemondning oʻlja izlovchi qoʻshini tomonidan tor-mor etildi va Duqaq Homsga chekinishga majbur boʻldi. Keyinchalik Duqaq Mosul hokimi Kerbogʻa bilan birlashib, 1098-yil iyunida salibchilar Antioxiyani egallagach, ularga qarshi yurish qildi. Biroq jang paytida Duqaq qoʻshinlari saflari tarqab ketishi natijasida Kerbogʻa magʻlubiyatga uchradi. Duqaq Suriyada band boʻlib turgan paytda, uning Jaziradagi mulklari ayrim isyonkor vassallar tomonidan egallab olindi. Biroq 1099-yilda Diyorbakrni qayta qoʻlga kiritdi.

thumb|Nahr al-Kalb jangi (1100)

1100-yilda Duqaq Nahr al-Kalb jangida Baldvinni Bayrut yaqinidagi Nahr al-Kalbda akasi Godfreydan keyin Quddus taxtini egallash uchun yoʻl olgan paytda pistirmaga oldi. Biroq Baldvinning qoʻshinlari tor dovonni egallab turdi. Duqaq qoʻshinlari esa ularni yorib oʻta olmadi. Natijada, Baldvin gʻalaba qozonib, Quddus tomon yoʻlini davom ettirdi.

1103-yilda Duqaq Homsni egalladi. Bu voqea Ridvonning sobiq otabegi Jana ud-Davla suiqasd natijasida oʻldirilganidan soʻng yuz berdi. 1104-yilda Duqaq kasal boʻlib qoldi va onasining maslahati bilan oʻz otabegi Tugteginni yosh oʻgʻli Tutush II vasiysi (otabeg) etib tayinladi. Duqaq oʻsha yilning 8-iyunida vafot etdi. Koʻp oʻtmay Tugtegin Duqaq sulolasini agʻdarib, Buriylar sulolasini barpo etdi. Bu sulola keyingi yarim asr davomida Damashqni boshqardi.

 

 
 
 The Damascus Chronicle of the Crusades: Extracted and Translated from the Chronicle of Ibn al-Qalanisi. H. A. R. Gibb, London, 1932.

Turkum:Saljuqiy hukmdorlar
Turkum:11-asrda tugʻilganlar
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:1104-yilda vafot etganlar
Turkum:Birinchi salib yurishi davridagi musulmonlar
Turkum:Damashq amirlari
Turkum:11-asr Osiyo hukmdorlari