Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Stuttgart

Shtutgart — Germaniyaning jan.gʻarbiy qismidagi shahar. BadenVyurtemberg yerining maʼmuriy markazi. Aholisi 581,2 ming kishi (1999). Transport yoʻllari chorrahasi. Nekkar daryosi boʻyidagi port. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatning yirik sanoat, moliya, ilmiy va madaniyat markazi. Elektrotexnika, radioelektronika, avtomobil sanoati rivojlangan. Dvigatellar, stanoklar ishlab chiqarish, rangli metallurgiya, priborsozlik, kimyo, poligrafiya, toʻqimachilik, koʻnpoyabzal, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. Metropoliten qurilgan. Universitet, aviatsiya va kosmosga uchish sinov markazlari, galereyalar, muzey bor. Shahar ilk bor 12-asrdagi qoʻlyozmalarda tilga olingan. 12—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan. Shahar yaqinidagi mineral buloqlar atrofida kurortlar barpo qilingan. 

Stuttgart Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan aholi punktidir. Maydoni — 207,36 km2. 606 588 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Daimler Crysler, Porsche va boshqa koʻplab katta firmalar makoni.

 Geografiyasi 
 Hududi 
Stuttgartning hududi kmdir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.

 

Mashhurlar
 Roland Emmerich
 Georg Wilhelm Friedrich Hegel
 Friedrich Schiller

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Germaniya shaharlari
Essen

Essen — Germaniyaning gʻarbiy qismidagi shahar, Shimoliy ReynVestfaliya yerida. Aholisi 601 ming kishi (1999). Transport yoʻllarining yirik chorrahasi. ReynXerne kanali boʻyidagi port. Mamlakatning muhim sanoat markazlaridan. Qora metallurgiya, mashinasozlik (shu jumladan, elektrotexnika, ogʻir va transport mashinasozligi), toʻqimachilik, poligrafiya, sement, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. E.da yirik sanoat va moliya kompaniyalarining boshqarmalari joylashgan. Oliy oʻquv yurtlari, ilmiy tekshirish institutlari, muzeylar (xususan, Folkvang muzeyi, 19—20-asrlar sanʼati) bor. Shahar ilk bor 11-asrga oid yozma da tilga olingan. Meʼmoriy yodgorliklardan gotika cherkovi, sobor saqlangan. 

Essen — Germaniyaning Shimoliy Reyn-Vestfaliya federal yeridagi shahar. 2010-yili Yevropa madaniyat poytaxti deya topilgan.

 

 Muntazam Essen Homepage (olmoncha) 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Germaniya shaharlari
Bonn

thumb|281x281px|Bonn
Olmoniya Federal Davlatining eski poytaxti

Bonn — Germaniyadagi shahar, Shimoliy ReynVestfaliya yeri hududida, Reyn daryosining chap sohilida. Aholisi 412 ming kishi (1995). Bonn ga 1-asrda rimliklar asos solgan. 1273—1794-yillarda Kyoln kurfyurstlari qarorgohi. 1814-yil dan Prussiya tarkibiga kirgan. 1945—49 yillarda Germaniyaning Angliya okkupatsiya qilgan zonasida boʻlgan. 1949-yildan GFR poytaxti. 1989-yildagi siyosiy oʻzgarishlar tufayli GFR va Germaniya Demokratik Respublikasi qoʻshilib, birlashgan Germaniyaning federal poytaxti statuyey Bonndan Berlinga oʻtdi. Xorijiy davlatlar elchixonalari hozircha Bonn Bonn muhim transport yoʻllari tuguni. Reyn boʻyidagi port. Xalqero aeroport bor. Sanoat korxonalari juda kam. Mavjud sanoat tarmoqlarining aksariyati isteʼmol mollari ishlab chiqaradi; elektrotexnika, rangli metall buyumlari, aniq mexanika, optika, farmatsevtika, mebel, keramika, yozuv qogʻozi, oziq-ovqat, tamaki korxonalari bor. Poligrafiya sanoati rivojlangan. Bonnda GFR savdo-sanoat palatasi, sanoat va moliya konsernlarining koʻpdankoʻp idoralari, madaniyat muassasalari va boshqa joylashgan. Bonn atrofida qoʻngʻir kumir qazib chiqariladi.

Bonnda Germaniyadagi eng yirik oliy oʻquv yurti — Bonn universiteti, konservatoriya, Betxoven uymuzeyi, kutubxona bor. Roman sobori (11—13 a. lar), gotika uslubidagi SanRemigiy cherkovi (12741317), ratusha (1737) va boshqa meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Germaniya shaharlari
Erfurt

Erfurt — Germaniyadagi shahar, Gera daryosi boʻyida. Tyuringiya Respublikasining maʼmuriy markazi. Aholisi 202,1 ming kishi (1999). Mamlakatning muhim sanoat markazlaridan. Transport yoʻllarining yirik chorrahasi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mashinasozlik sanoati rivojlangan: temirchilikpresslash uskunalari, radioelektronika jihozlari, elektron hisoblash texnikasi ishlab chiqaruvchi korxonalar mavjud. Kimyo, mebel, tikuvchilik, poyabzal, poligrafiya, oziq-ovqat sanoati korxonalari ishlab turibdi. Tibbiyot akademiyasi, universitet bor. E.ga 741 yilda asos solingan. 8-asrda yirik savdo shahri boʻlgan. Meʼmoriy yodgorliklardan 12— 15-asrlarda qurilgan gotika cherkovi va sobor saqlangan. E.da gul navlarining xalqaro koʻrgazmasi oʻtkaziladi. 

Erfurt — Germaniyaning Turingiya federal yerining poytaxti.

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Germaniya shaharlari
Augsburg

thumb|upright=1.4|left

Augsburg — Bavariya yeridagi shahar. Germaniya janubida, Alp togʻlari etaklarida joylashgan. Aholisi 245 ming kishi atrofida. Transport yoʻllari tuguni. Qadimgi toʻqimachilik markazi. Ma-shinasozlik, metallni qayta ishlash, kimyo, elektrotexnika va radioelektro-nika sanoati rivojlangan. Maksimilian muzeyi, koʻplab me’moriy yodgorli-klar (11 – 18-asrlar) bor. Shahar miloddan avvalgi 15-asrda rimliklar harbiy lageri oʻrnida vujudga kelgan. 10–11-asrlarda yirik savdo-hunarmandchilik markazi boʻlgan. 15–16-asrlarda esa A. Yev-ropaning yirik savdo va moliyaviy markaziga aylandi. 1806-yildan Bavariya tarkibida.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Augsburg Germaniyaning Bavariya yerida joylashgan shahar. Ushbu shahar Maydoni — 146,93 km2. Aholisi — 264708 kishi (2010). Neuss va Trier shaharlaridan keyin Augsburg Germaniyaning eng qadimgi shaharlaridan biridir.

 Geografiyasi 
 Hududi 
Augsburgning hududi kmdir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.

 

 Fotogalereya 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Germaniya shaharlari
Gamburg

Gamburg – Germaniya Federativ Respublikasidagi yirik shaharlardan biri.

Berlindan keyin Germaniyadagi ikkinchi eng katta shahar, shuningdek, Yevropa Ittifoqidagi 1,84 milliondan ortiq boʻlgan 7-oʻrinda va eng yirik poytaxt boʻlmagan shahar. Gamburgning shahar hududida taxminan 2,5 million aholi istiqomat qiladi.

 

 
Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Germaniya shaharlari
Turkum:Germaniya geografiyasiga oid chala maqolalar
Turkum:Germaniya geografiyasi
Saarland

right|200px
Saar — Olmoniya yerlaridan biridir. Poytaxti - Saarbrücken. Maydoni - 2 568,7 km2. 1 030 324 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).

Saar — Olmoniya yeri. Mamlakatning gʻarbiy qismida, Saar va Mozel daryolari havzasida. Fransiya va Lyuksemburg bilan chegaradosh. Maydoni 2570 km². Aholisi 1,06 mln. kishi (2001). Maʼmuriy markazi — Saarbryukken sh. Saar — mamlakatning sanoati rivojlangan yerlaridan. Iqtisodiy faol aholining yarmidan ortigʻi sanoatda band. Yetakchi sanoat tarmogʻi — ogʻir sanoat (xususan, toshkoʻmir, k,. Caap-Lotaringiya ko'mir havzasi) va metallurgiya. Shuningdek, umumiy mashinasozlik, elektrotexnika, poʻlat va nikel konstruksiyalar i.ch., toʻqimachilik va tikuvchilik sanoati korxonalari ham mavjud. Qora metallurgiya sanoatining asosiy markazlari: Felklingen, Nyoynkirxen, Saarbryukken shaharlari. Kimyo va neftni qayta ishlash sanoatlari ham rivojlangan. Avtomobil vagonsozlik, oynasozlik, shisha, keramika korxonalari bor. Isteʼmol mollari ishlab chiqariladi. Qishloq xoʻjaligida donli, sabzavot va yem-xashak ekinlari ekiladi. Tokzorlar barpo qilingan. Chorvachilikda qoramol, choʻchqa boqiladi.

Oʻtgan asrlarda Saar hududida faflik boʻlgan. 1815-yildan Saar Prussiya (1871-yildan Olmoniya imperiyasi) tarkibida. 1919-yilda Millatlar Ligasi komissiyasi boshqaruvi ostiga oʻtgan. 1935-yildan yana Olmoniyaga qoʻshilgan. Ikkinchi jahon urushidan keyin Saar Fransiyaning Olmoniyadagi okkupatsiya zonasi edi. 1956-yildagi Fransiya va Olmoniya oʻrtasida imzolangan shartnomaga muvofiq, 1957-yil 1-yanvardan yana Germaniya tarkibida.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 
 Rasmiy sayti

 

Turkum:Olmoniya yerlari
Bremen (Land)

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Germaniya shaharlari
Bremen (nem. ˈbʁeːmən (tinglash)), rasman Bremenning erkin Ganza shahri (nemischa: Freie Hansestadt Bremen; nemischa: Free Hansestadt Bremen), Germaniyaning 16 shtatlari ichida eng kichik va eng kam aholisi. U norasmiy ravishda Land Bremen („Bremen shtati“) deb ataladi, garchi bu atama baʼzan rasmiy kontekstlarda qoʻllanadi. Shtat Bremen shahridan va uning dengiz porti eksklavi Bremerxavendan iborat boʻlib, Germaniya shimolidagi Quyi Saksoniya shtati bilan oʻralgan.
Saksoniya

Saksoniya — Olmoniya yeri (federativ birlik). Mamlakatning janubi-sharqiy qismida, Chexiya bilan chegaradosh. S hududidan Elba daryosi oqib oʻtadi. Maydoni 18,4 ming km². Aholisi 4,38 mln. kishi (2001). Maʼmuriy markazi — Drezden shahri.

Saksoniya GFR yeri sifatida yangi tashkil qilingan boʻlsada, uzoq tarixga ega. Qadimda u tarixiy viloyat boʻlgan. 10-asrda tuzilgan Meysen markazi Saksoniyaning negizi boʻlgan. 1806-yildan qirollik. 1918-yilda Saksoniyada qirollik agʻdarilib, respublika eʼlon qilindi. Ikkinchi jahon urushiga qadar S hududida joylashgan Drezden, Leypsig va Xemnits sh.lari mamlakatning industriya markazlari boʻlgan. 1952-yilda hudud GDR tarkibidagi bir necha okrugga boʻlingan. 1990-yilda ushbu okruglar yer sifatida birlashib GFR tarkibiga kirdi. Saksoniya — Olmoniyaning aholi eng zich joylashgan va sanoati rivojlangan yerlaridan. Yetakchi sanoat tarmogʻi — mashinasozlik (xususan, avtomobilsozlik, radioelektronika va elektrotexnika sanoatlari), toʻqimachilik sanoati uchun mashina va stanoklar, sovitkich va fotoapparatlar ishlab chiqariladi. Kimyo, poligrafiya, toʻqimachilik, tikuvchilik sanoati korxonalari bor. Drezden sh. turizm markazlaridan (yiliga 5 mln. sayyoh kelibketadi). Leypsigda qadimdan noshirlik ishi rivojlangan. Bu yerda har yili xalqaro kitoblar yarmarkasi oʻtkaziladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

right|200px
Saksoniya yoki Sachsen Olmoniyadagi yerlarning biridir.

 

Turkum:Olmoniya yerlari
Bavariya

Bavariya — GFR yeri. Dunay havzasida. Maydoni 70,6 ming km2. Aholisi 12,584 mln. kishi (2011). Maʼmuriy markazi — Myunxen shahri. Bavariya mamlakatning eng baland togʻli qismida. Myunxenda iyulning oʻrtacha harorati 17 °C, yiliga 935 mm yogʻin yogʻadi. Daryolari Dunay havzasiga mansub, koʻl koʻp. Hududining 1/3 qismi oʻrmon bilan band; togʻ yaylovlari bor.

 Tarixi 
Bavariya hududida olmonarning bavar qabilasi yashagan. 1070—1180-yillar Bavariyada velf qabilasi hukmronlik qilgan. 1180—1918-yillar Vittelsbaxlar sulolasi idora qilgan. 1806-yildan qirollik va Reyn ittifoqi aʼzosi. 1871-yildan Olmoniya imperiyasi tarkibida. 1945-yildan Amerika okkupatsiya zonasi, 1949-yildan esa GFR tarkibiy qismi.

 Iqtisodi 
Bavariya — industrial-agrar rayon. Elektr energiyasining yarmini GESlar beradi. Urushdan keyingi yillarda neftni qayta ishlash (Ingolshtadt, Nyoyshtadt) va neft kimyosi sanoati bunyod etilgan (neft Marsel, Genuya, Triyest portlaridan quvurlar orqali keltiriladi). Bavariya GFR alyuminiy mahsulotining 1/3 qismini beradi (Tyoging). Sanoatning yetakchi tarmogʻi mashinasozlik: elektrotexnika, (Myunxen, Nyurnberg , Erlangen), umumiy mashinasozlik (Augsburg , Ashaffenburg), transport mashinasozligi, jumladan avtomobilsozlik (Myunxen, Augsburg , Ingolshtadt) va samolyotsozlik (Augsburg), aniq mexanika (Nyurnberg). Toʻqimachilik (Xof, Augsburg) va tikuvchilik, oziq-ovqat sanoati ham muhim oʻrin tutadi.

 Geografiya 
Landshaft

Bavariyada yirik nemis landshaftlarining uch qismi mavjud: Shimoliy Germaniyaning Kalkalpen qismi va Bavariya Alplari o'zlarining go'zal ko'llari bilan; Dunay daryosigacha cho'zilgan tepalikli Bavariya platosi va turli xil landshaftlarga ega Germaniya o'rta tog'lari. Sharqda Bavariyaga Frankon o'rmonining bir qismi, Fixtel tog'i, oberpfeltser-Vald o'rmonlarining bir qismi (nem. Oberpfälzer Wald) va Bemervald, janubda alplar, g'arbda Shvabiyaning shtufenland va shimolida Spessart va Ren yerlari.

Bavariyada koʻplab daryolar mavjud, ularning aksariyati Dunay bilan bog'liq. Dunay-Evropadagi Volgadan keyin ikkinchi yirik Daryo. Daryo o'zanini kemalar qatnovini ta'minlash uchun joylarda to'g'onlar bilan o'ralgan. Bavariyaning shimoli-g'arbida Mayn daryosi oqadi, uning irmoqlari Franconian o'rmoni va Fichtelgebirge yon bag'irlaridan Saale daryosi boshlanadi. Reyn va Dunay havzalari 1992-yilda Reyn-Mayn-Dunay kanali tomonidan birlashtirilgan.

Bavariya-ko'llar mamlakati. 1600 ga yaqin ko'llar asosan Alp tog'lari etaklarida to'plangan. Eng yiriklari: Kimze, Ammerse, Starnberg ko'li, Tegernze, Konygsze; eng chuqurlari Valxense (192 m).

Franconian Alba va janubda Bavariya Alplarida koʻplab kichik karst g'orlari va vertikal karst konlari mavjud. Eng chuqur shaxta Geburtstagsshaxt (geburtstagsschacht, chuqurligi 698 m). Bavariyaning eng katta g'ori Salzgrabenhöhle (Salzgrabenhöhle, 9012 m).

 Transporti 
Temir yoʻllari asosan elektrlashtirilgan. Avtomobil yoʻli koʻp, Dunay, Mayn daryolarida kema qatnaydi. Bavariyada Bavariya Fanlar akademiyasi (1759-yil tashkil etilgan) va 3 ta universitet borOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 

Turkum:Olmoniya yerlari
Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Germaniya shaharlari
Karlsruhe

Karlsrue — Germaniyadagi shahar, Baden-Vyurtemberg yerida. Aholisi 276,5 ming kishi (1998). K. — transport yoʻllarining yirik tuguni, daryo porti. Kanal orkali Reyn daryosiga chiqiladi. Neftni qayta ishlash (neft quvurlar orqali Marseldan keltiriladi), transport (stanok, vagon, lokomotiv) va elektrotexnika mashinasozligi, metallsozlik, kimyo, poligrafiya, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Shahardan 10 km narida (Leopoldxafen) atom tadqiqotlari markazi joylashgan. Unt, Texnologiya instituti, Tasviriy sanʼat Davlat akademiyasi, Baden oʻlka muzeyi, Kunstxalle badiiy muzeyi, botanika va hayvonot boglari mavjud. K. 1715 yilda markgraf Karl Vilgelm tomonidan bunyod etilgan. 18—19-asrlarda qurilgan saroy va bogʻlar bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Karlsruhe Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan shahar. Ushbu shahar Maydoni — 173,46 km2. 294 761 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).

 Geografiyasi 
 Hududi 
Karlsruhening hududi kmdir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.

 

 Fotogalereya 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Germaniya shaharlari
Turkum:Tarixiy mamlakatlar poytaxtlari
Ozarbayjon Respublikasining madhiyasi

right|200px

1920-yil 30-yanvarda Ozarbayjon Demokratik Respublikasining Nozirlar Shoʻrosi Respublikasining milliy gimnini tayyorlash haqida qaror qabul qildi va shu maqsadda Xalq Maorifi Vazirligi tomonidan musobaqa eʼlon qilindi. Lekin 1920-yil 28-aprelda Xalq Respublikasi parchalanishi Ozarbayjon milliy gimnini qabul etishga imkon bermadi.

1992-yil 27-mayda parlament "Ozarbayjon Respublikasining Davlat gimni haqida" Qonun qabul qildi. Qonunga asosan, 1919-yilda bastakor Oʻzayir Hajubayov va shoir Ahmad Javod tomonidan tartiblangan "Ozarbayjon marshi" nomli Ozarbayjonning Davlat gimni tasdiqlandi.

+Gimn matni Yangi alifboda Eski alifbodaAzərbaycan! Azərbaycan!
Ey qəhrəman övladın şanlı Vətəni!

Səndən ötrü can verməyə cümlə hazırız!
Səndən ötrü qan tökməyə cümlə qadiriz!
Üç rəngli bayrağınla məsud yaşa!
Üç rəngli bayrağınla məsud yaşa!

Minlərlə can qurban oldu,
Sinən hərbə meydan oldu!
Hüququndan keçən əsgər!
Hərə bir qəhrəman oldu!

Sən olasan gülüstan,
Sənə hər an can qurban!
Sənə min bir məhəbbət
Sinəmdə tutmuş məkan!

Namusunu hifz etməyə,
Bayrağını yüksəltməyə,
Namusunu hifz etməyə,
Cümlə gənclər müştaqdır!

Şanlı Vətən! Şanlı Vətən!

Azərbaycan! Azərbaycan!
Azərbaycan! Azərbaycan!Азәрбајҹан!, Азәрбајҹан!
Еј гәһрәман өвладин шанли Вәтәни!

Сәндән өтрү ҹан вермәјә ҹүмлә һазириз!
Сәндән өтрү ан вермәјә ҹүмлә газириз!
Үч рәнгли бајрағинла мәсуд јаша!
Үч рәнгли бајрағинла мәсуд јаша!

Минләрлә ҹан гурбан олду,
Синән һәрбә мејдан олду!
Һүгугундан кечән әсҝәр!
Һәрә бир гәһрәман олду!

Сән оласан ҝүлүстан,
Сәнә һәр ан ҹан гурбан!
Сәнә мин бир мәһәббәт
Синәмдә тутмуш мәкан!

Намусуну һифз етмәјә,
Бајрағини јүксәлтмәјә,
Намусуну һифз етмәјә,
Ҹүмлә ҝәнҹләр мүштагдир!

Шанлы Вәтән! Шанлы Вәтән!

Азәрбајҹан!, Азәрбајҹан!
Азәрбајҹан!, Азәрбајҹан!

 Mualliflar 
 Musiqasi - Oʻzeyir Hajibeyov
 Soʻzi - Ahmad Jovod

 
Ozarbayjon gimni

Turkum:Ozarbayjon:Davlat ramzlari
Hannover

Hannover — Germaniyadagi shahar, Leyn daryosi boʻyidagi port, Quyi Saksoniya yerining maʼmuriy markazi. 522686 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Maydoni — 204,01 km2. Transport yoʻl va havo yoʻllari tuguni. Xalqaro aeroport bor. Sanoat va moliyasavdo markazi. Mashinasozlik, xususan transport mashinasozligi, elektrotexnika, rezina, rangli metallurgiya, kimyo, oziq-ovqat, toʻqimachilik sanoati korxonalari bor. Hannover atrofi GFR dagi yirik neft olinadigan rayon. Hannoverda har yili xalqaro sanoat yarmarkalari oʻtkaziladi. Shaharda texnika, veterinariya, pedagogika. oliy oʻquv yurtlari, musiqa va teatr akademiyasi, metropoliten, universitet, opera teatri, muzeylar va boshqa mavjud. Meʼmoriy yodgorliklardan Eski ratusha (1413-55) va Leybnits uyi (1648-52) bor. Hannover 12-asrdan maʼlum. 1866-yildan 1945-yilgacha Prussiyadagi Hannover provinsiyasining maʼmuriy markazi boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Geografiyasi 
 Hududi 
Hannoverning hududi kmdir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Germaniya shaharlari
Istanbul (viloyati)

thumb|right|290px

İstanbul - Turkiyada bir viloyat.
Aholi soni 11.000.000 atrofida. Dunyoning eng gavjum 8 shaharlaridan biri. 
Istanbul juda tarixiy shahar hisoblanadi. Osiyo va Yevropani bog'lab turadigan yagona shaharligi bilan juda diqqat tortadi. 

Turkum:Turkiya viloyatlari
Anqara (viloyat)

thumb|right|290px

Anqara Turkiyadagi viloyatlardan biridir. U Turkiyaning paytaxti bo'lip nufus jihatidan ikkinchi katta shahardur.

Turkum:Turkiya viloyatlari
Izmir (viloyati)

thumb|right|290px

İzmir - Turkiyada bir viloyat.
Turkiyaning kattaligi boʻyicha 3-oʻrinda turadigan shahari. 
Aholi soni 3680000 dan koʻproq.

Turkum:Turkiya viloyatlari
Haj

Haj (arabcha: ziyorat) — islomning 5 asosiy ruknidan biri. Haj qilish es-hushi butun, sogʻlom, balogʻat yoshiga yetgan va oilasi nafaqasidan tashqari safar xarajatlariga kifoya qilgudek mablagʻi boʻlgan har bir musulmonga (umrida bir marta) farz qilingan. Haj qiluvchi kishilar miyqot (ehromni bogʻlash uchun oldindan belgilab qoʻyilgan maxsus joy)dan boshlab tozalanib, sochlarini olib yoki qisqartirib Makkaga borish uchun hozirlik koʻradilar. Soʻngra ehromga kirib 2 rakat namoz oʻqiladi. Hajda Kaʼba 7-marta tavof qilinadi. Ziyoratchilar hajar al-asvad (qora tosh)ni oʻpib, keyin Safo va Marva tepaliklari orasida 7-marta yuguradilar, soʻngra zamzam suvidan ichadilar. Arafa kuni (zulhijja oyining 9-kuni) Hajning asosiy marosimi — Arafot vodiysi va togʻida turish (vuquf) boshlanadi. Ziyoratchilar u yerda xutba eshitadilar, ibodat qiladilar va namoz oʻqiydilar. Bu turish kun botguncha davom etadi. Soʻngra hojilar Muzdalifa vodiysiga yoʻl oladilar. U yerda tongga qadar ibodat bilan mashgʻul boʻlinadi. Zulhijja oyining 10-kuni (qurbon hayiti) dan boshlab 3—4 kun Mino vodiysida shaytonlarga tosh otiladi va jonliq soʻyib qurbonlik qilinadi. Madinaga borib Muhammad sollalohu alayhi vasallam qabrini ziyorat qilish ham Haj vaqtida bajariladigan amalga aylangan. Bir kishi boshqa odam uchun Haj arkonlarini ado etishi ham mumkin. Bu hajji badal deb ataladi. Vafot etgan odam hamda moddiy taʼminlangan, ammo salomatligi yoki qariligi tufayli Haj ziyoratiga bora olmaydiganlar uchun hajji badal qilish mumkin boʻladi.

Hadisga koʻra, Haj qilishning asosiy qoidalari Muhammad sallollohu alayhi vasallam tomonidan 632-yili „Vidolashuv Haji“ (Hajjat alvadoʻ)da belgilab berilgan. Keyinchalik asosiy huquqiy mazhab namoyandalari Haj ziyorati qoidalarini islom i asosida batafsil ishlab chiqqanlar.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, yurtimiz musulmonlariga Haj amalini ado etish uchun imkoniyatlar yaratib berildi. 1991-yilda H.ga boruvchilar 1500 kishini tashkil etgan boʻlsa, 2004-yilda bu raqam 4000 dan ortiqni tashkil etdi. Mustaqillik davrida 53056 kishi Haj ibodatini ado etdi (2005).

right|thumb|210px|Hojilar ziyoart mahalida Kaʼba atrofida aylanishmoqda

 

Turkum:Islom
Turkum:Haj
Apache Server

Apache Server, ochiq source, yani bepul ochiq jamiyat tomonidan yuzaga kelgan web server

Turkum:Informatika
 
 Apache (oʻzbekcha) veb-sayti
Iisus Xristos

Iisus Xristos (Xristos soʻzi oʻzbekchada „xaloskor“ maʼnosini anglatadi) — xristianlik asoschisi. Xristian cherkovlarining aksariyati uni Xudo-odam sifatida ulugʻlaydi.

 Hayoti 
Injilga koʻra, Iso xudoning oʻgʻli boʻlgan, Vifleyemda (hozirgi Beyt Laxm shahri) duradgor Iosifning xotini Mariyadan tugʻilgan. Iosif va Mariya goʻdagi bilan podshoh Irod I taʼqibidan qochib, Misrga boradilar, keyin Galileya (Falastin)ga qaytadilar. Iso targʻibotchilik faoliyatini boshlab yuboradi. Uni Ioann Krestitel choʻqintiradi. Iso atrofiga 12 shogird (apostol – havoriy)larni toʻplaydi. Xavoriylardan biri Iso targʻibot qilayotgan yangi taʼlimotni oshkor etib qoʻygach, yahudiylar sudi – sinedrion Isoni oʻlim jazosiga hukm qiladi. Rim noibi Pontiy Pilat hukmni tasdiqlaydi, Iso chormix qilinib qatl etiladi. Lekin u tirilib oʻz shogirdlari oldiga keladi. Xristianlar Isoning tirilib kelishi („voskresenye“)ga ishonadilar.

 Ilm-fanda 
Fanda Isoning tarixiyligi eʼtirof etiladi. U I asrning birinchi yarmida Falastinning Galileya mintaqasida Iisus (Iyeshua) ismi bilan sayyor daʼvatchi sifatida faoliyat koʻrsatgan. Isoning targʻiboti fariseylar va esseylar taʼlimoti kabi maxdud emas, balki falastin jamiyatining barcha tabaqalariga qaratilgandi. Shu boisdan ham keyingi asrlarda grek-rim zaminida Iso taʼlimotining tarafdorlari mahalliy tusdagi bu harakatni Oʻrta dengiz havzasini toʻligʻicha qamrab olgan olamshumul dinga aylantirishga erishdilar.

 Yana qarang 
 Mariya
 Islomda Iisus Xristos
 

 
 
 
 

Turkum:Yahudiy
Bibliya

thumb|right|300px

Bibliya (yun. Biblia – kitoblar) – yahudiylik va xristianlikda muqaddas hisoblangan diniy kitoblar va risolalar majmuasi. Bibliya ikki asosiy qismga – Qadimgi ahd va Yangi ahdga boʻlinadi. „Ahd“ soʻzi xudoning insonlar bilan maxsus aloqasini ifodalaydi. Qadimgi ahd yahudiylikda ham, xristianlikda ham muqaddas sanaladigan va eng qadimgi davrlarda yaratilgan diniy dan, Yangi ahd esa faqat xristianlar muqaddas deb biladigan, ular dini shakllanishiga aloqador diniy asarlardan iborat. Mazkur dinlarning aqidalariga binoan, Bibliya— xudoning kalomi, barcha insonlarga yoʻllangan, dunyo va odamzodning paydo boʻlishi va oxirat sirini ochib beruvchi muqaddas kitobidir. Uning asosiy mavzusi – yagona Haqning fazilatlari va insoniyat bilan munosabati haqidadir. Bibliya miloddan avvalgi VIII asr va milodiy II asrlar oraligʻida oromiy hamda yunon tillarida yozilgan. Bibliya matnlari tadqiq etilganda shu narsa tasdiqlandiki, ular qariyb ming yil davomida xilma-xil joylarda yaratilgan. Bibliya eng qadimgi adabiy yodgorliklardan biri boʻlib, diniy pand-nasihatlar, aqidalar, bashoratlar, duolar, solnomalar, masallar, ishqiy va falsafiy dostonlar, hikoyat, rivoyat va maktublardan iborat. Bibliyada, bir yoqdan, odamzodning gunohkor boʻlib xudo tomonidan rad etilishi, abadiy halokatga mahkum qilinishi toʻgʻrisida ran ketsa, ikkinchi yoqdan, xudo insonni qutqarish uchun qanday rejalar tuzgani haqida hikoya qilinadi. Ayniqsa, odamlarga najot yoʻlini ochgan Iso Masih toʻgʻrisida toʻlaqonli xabar beriladi. Jami 70 kitob (boʻlim)ni oʻz ichiga olgan Bibliya XIII asrda Kardinal Stefan Lengton tomonidan hozirgi koʻrinishga keltirilgan, kitoblarni sheʼrlarga boʻlish va raqamlashtirishni parijlik matbaachi Rober Stefan (XVI asr) amalga oshirgan. Bibliya jahon boʻyicha keng tarqalgan, asrlar mobaynida koʻpgina xalqlarning axloqi, maʼnaviyati, madaniyati, adabiyoti, musiqa va rang-tasvir sanʼatiga barakali taʼsir koʻrsatgan. U XIX asrgacha 400 dan ziyod, XX asr mobaynida esa yana 1400 (jami 1978) tilga toʻliq yoki qisman oʻgirilgan. Oʻzbek tilida ayrim qismlari 1891, 1913-yillarda Leypsig shahrida arab imlosida, 1981, 1983, 1986, 1990-yillarda Bibliyani tarjima qilish instituti (Stokgolm) tomonidan Kirill yozuvida chop etilgan. 1992-yilda mazkur institut Injil va Zaburni toʻliq holda va Tavrotdan „Ibtido“ qismini bir kitobga jamlab, soʻzboshi, lugʻat, jadvallar, fixrist, haritalar hamda rangli fotosuratlar bilan birga chop etganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Muqaddas kitoblar
Turkum:Nasroniylik
Kvartet

Bu maqola kvartet soʻzi haqida, oʻzbek musiqiy guruhi uchun bu maqolani koʻring — Kvartet (guruh)

Kvartet (lotincha guartus — toʻrtinchi) — I) 4 sozanda (yoki xonanda)dan iborat ansambl. K. tarkibi jihatidan bir xil (torli yoki puflama sozlar) hamda aralash (torli va puflama sozlar yoki torli sozlar va fortepiano) boʻlishi mumkin. Kamer-cholgʻu ansambllar ichida torli sozlar K.i (2 ta skripka, alt va violonchel) keng tarqalgan. Estrada sanʼatida ham K. ansambllari keng oʻrin olgan: "Bitlz" (Angliya), "ABBA" (Shvetsiya), "Orera" (Gruziya), "Sideriz" (Oʻzbekiston) va b.; 2) 4 sozanda, baʼzan 4 xonanda uchun yozilgan kamer musiqa asari. Oʻzbekiston kompozitorlaridan B. Giyenko (9 ta, 1945—95), Ik. Akbarov (6 ta, 1963—88), shuningdek, D. Soatqulov, Sayfi Jalil, E. Solihov, N. Gʻiyosov, D. Yanov-Yanovskiy va b.ning K.lari mavjudOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Kvartet (lotincha quartette — toʻrtlik) — toʻrtta bir xil yoki oʻxshash
predmetlar toʻplami, yoki bir maqsad uchun birlashgan toʻrtta shaxsdan iborat guruh.

 Galereya 

 
 Квартет // Булучевский Ю., Фомин В. Краткий музыкальный словарь. — М.: Музыка, 2005. — 461 с.

Turkum:Kvartetlar
Alabama

Alabama – AQSH shtati, mamlakatning janubida. Yer yuzasining katta qismi tekislik, shimoliy va shimolisharqida Tennessi daryosi kesib oʻtgan Appalachi togʻlarining tarmoqlari bor. Maydoni – 133,7 ming km². Aholisi – 4,1 mln. kishi (30% negrlar, 1992). Maʼmuriy markazi – Montgomeri shahri. Shahar aholisi 55%. Sanoatining asosiy tarmoqlari – qora metallurgiya va metallsozlik. Toshkoʻmir, temir rudasi, boksit qazib chiqariladi. Toʻqimachilik, kimyo (Masl-Shols, Xantsvill) va yogʻoch-qogʻoz sanoati (Chayldersberg) rivojlangan. GESlar bor. Tennessi vodiysida – kimyo va boshqa korxonalar, Xantsvillda aviatsiya-raketa hamda portlovchi moddalarning zavodlari bor. Alabamaning asosiy mahsulotlari: broyler joʻjalar (mamlakatda 3-oʻrinda), paxta, tuxum, qoramol boqiladi. Dehqonchilikda makkajoʻxori, yer yongʻoq, xashaki ekinlar ekiladi.

 

 

Turkum:AQSh: Janubiy-Sharqiy shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Alaska

Alyaska (Alaska) – Tinch okeanning Shimoliy Amerika qirgʻogʻi yaqinidagi keng qoʻltiq. Alyaska yarim oroli bilan Shimoliy Amerika materigi oraligʻida. Sathi 384 ming km². Chuqurligi 4929 m gacha mavjud. Suv koʻtarilishi 12 m gacha davom etadi. Alyaskada Kadyak va Aleksandr arxipelagi, Qirolicha Sharlotta orollari joylashgan. Alyaskadagi Baranov orolda rus geografi F. P. Litke 1840-yilda Tinch okeanda birinchi dengiz rasadxonasini ochgan. Baliq ovlanadi. Asosiy portlari – Syuard, Prins-RupertOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

AQSH shtati. Shimoliy Amerikaning shimoli-gʻarbida, AQShning asosiy qismidan uni Kanada yerlari aj-ratib turadi. Maydoni 1519 ming km². Alyaska materik qismdan va bir qancha orollar (Aleksandr arxipelagi, Aleut orollari, Pribilov, Kadyak va boshqalar)dan iborat. Shimoliy Muz okeani va Tinch okean (Bering dengizi) bilan oʻralgan. Maʼmuriy markazi – Juno shahar. Tinch okean sohilida igna bargli oʻrmon bilan qoplangan baland togʻ 384 tizmalari bor. Gidroenergiyaga boy eng yirik Yukon daryosida kema qatnaydi. Aholisi 599 ming kishi (1993), anchagina qismi harbiy xizmatchilardir. Mahalliy aholi indeyslar, aleutlar va eskimoslar. Aholining 3/4 qismi Alyaskaning janubi-sharqiy va janubiy sohil qismida yashaydi. Alyaskani 18-asr 1-yarmida ruslar egallab, qishloqlar qura boshlagan. 1799-yilda yer osti va yer usti boyliklaridan tanho foydalanish huquqini olgan Rossiya-Amerika kompaniyasi tashkil etildi. 1867-yilda Rossiya hukumati Alyaskani AQSH ga 7,2 mln. dollarga sotib yuborgan. Alyaska 1884-yilgacha AQSH harbiy vazirligi tasarrufida boʻlgan, 1884-1912-yillarda okrug, soʻngra hudud, 1959-yildan shtat. 19-asrning 90-yillarida Alyaskaning markaziy qismida va Syuard yarim orolda oltin konlari topilishi bilan Alyaskaning ichki qismlarida ham aholi turar joylari paydo boʻldi. 1911-38 yillarda Alyaskada mis konlari ishga solindi. 1915-23 yillarda transport yoʻli qurilib, Alyaskaning markaziy qismi sohil bilan bogʻlandi. Baliq ovlash va baliq sanoati, oʻrmon sanoati, foydali qazilmalar chiqarish va qisman moʻynachilik Alyaska xoʻjaligining asosini tashkil etadi. Oltin qazib chiqarish Alyaska kon sanoatining asosiy tarmogʻidir. Shuningdek, kumir, neft, qalay, platina, simob, xromit qazib olinadi. Ishlab beruvchi sanoat asosan konserva va taxta tilish korxonalaridan iborat. Ketchikan va Sitka shaharlarida 2 ta ulkan sellyuloza-qogʻoz zavodi bor. Qishloq xoʻjaligi bilan deyarli shugʻullanilmaydi, faqat Matanuska vodiysida, Kenay yarim orolda kartoshka ekiladi, qoramol, parranda boqiladi. Moʻynali hayvonlar ovlanadi. Tashqi aloqalari, asosan, dengiz floti, shuningdek havo yoʻllari orqali amalga oshiriladi. Alyaska avtomobil yoʻli va transport yoʻli orqali Kanada bilan bogʻlangan. Ichki yuklar transport yoʻli, shuningdek avtomobil yoʻllarida tashiladi. Xeyns – Ferbenks neft quvuri (1000 km) qurilgan. Alyaskada aerodromlar, harbiy-dengiz bazalari, raketodromlar bor.

Yana qarang
 Alyaska orollari roʻyxati
 

Turkum:AQSh: Tinch okean shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Arizona

Arizona — AQSH janubi-gʻarbidagi shtat. Maydoni 295 ming km². Aholisi 4 mln. Ortiq kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Finiks shahri Markaziy qismi togʻlar (balandligi 3861 m gacha), shimoli-sharqi Kolorado va Xila platolaridan iborat. Bu platolarni Kolorado daryosi kesib oʻtadi. Xoʻjaligining asosiy tarmoqlari — obikor dehqonchilik va konchilik sa-noati. Asosan paxta ekiladi. Beda, sab-zavot, sitrus ekinlar ham anchagina may-donni egallagan. Chorvachiligi goʻsht-jun yetishtirishga ixtisoslashgan. Kolorado daryosiga yirik GES qurilgan. Mis qazib chiqarishda Arizona AQShda 1-oʻrinda turadi va oltin qazib olish ham katta oʻrin tutadi. Rangli metallurgiya (mis, alyu-miniy), metallsozlik va oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Turizm taraqqiy etgan. Arizonada Katta Kanyon milliy parki bor."" OʻzME. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 

 Katta Kanyon
 Kolorado daryosi

 

Turkum:AQSh: Tog`li shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Arkanzas

Arkanzas  — AQSH janubidagi shtat, Missisipining oʻng sohilidagi sertepa tekislikda. Maydoni 137,5 ming km². Aholisi 2,4 mln. (1993). Maʼmuriy markazi — Litl-Rok shahri. Qishi iliq, yozi issiq, yogʻin koʻp (1000 mm dan ortiq), tuprogʻi, asosan, qizil, sariq va allyu-vial. Daryo vodiylari va qayirlarida subtropik oʻrmon (sarv, kamed daraxti va boshqalar), qirlarda qaragʻay-dub oʻrmonlari bor. Arkanzasda qattiqyogʻoch tayyorlanadi. Arkanzas (shtat)da aso-san tovar mahsuloti ishlab chiqariladi. Paxta, soya, sholi ekiladi; Arkanzas AQSH dagi asosiy paxtachilik rayonlaridan biri. 626Chorvachilikda goʻsht uchun joʻja boqish (broyler) asosiy urin tutadi. Bok-sit qatlamlarini qayta ishlash boʻyicha AQShda 1-oʻrinda. Oziq-ovqat, oʻrmon, yogʻochni qayta ishlash, sellyuloza-qogʻoz, kimyo sanoati, radioelektron tovarlar ishlab chiqarish yaxshi yoʻlga quyilgan."" OʻzME. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:AQSh: Janubiy-G`arbiy shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Kolorado

Kolorado — AQShning gʻarbiy qismidagi shtat. Maydoni 270 ming km². Aholisi 4,4 mln. kishi (2001). Maʼmuriy markazi — Denver shahri Shtatning oʻrta qismidan shim.dan janubga tomon Qoyali togʻlar kesib oʻtgan. Sharqida Buyuk tekisliklar, gʻarbida Kolorado platosi joylashgan. Iqlimi moʻʼtadil, kontinental iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi tekislik va platolarda 0—4°, iyulni-ki 20—22°. Yillik yogʻin 300–400 mm atrofida. Asosiy daryolari: Sautt-Platt, Arkanzas, Rio-Grande va Kolorado. Oʻsimlik dunyosi sharqida dasht, gʻarbida chala choʻl oʻsimliklaridan iborat. Togʻ yon bagʻirlari igna bargli oʻrmonlar bilan qoplangan.

Kolorado — industrial-agrar shtat. Nodir va rangli metallar, uran, oltin, neft, toshkoʻmir konlari bor. Molibden olish boʻyicha mamlakatda yetakchi oʻrinda. Oziqovqat, qora va rangli metallurgiya, metallsozlik, kimyo va rezina sanoati korxonalari mavjud. Mashinasozlikning turli sohalari (kon va yoʻl qurilish jihozlari ishlab chiqarish, radioelektronika, raqsta-kosmik sanoati) rivojlangan.

Koloradoning yetakchi tarmogʻi — goʻsht chorvachiligi. Daryo vodiylaridagi sugʻoriladigan yerlarda qand lavlagi, kartoshka, yem-xashak ekinlari ekiladi. Buyuk tekisliklarda, asosan, bugʻdoy yetishtiriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kolorado - Amerika Qoʻshma Shtatlardan biri. Poytaxti - Denver shahri. AQSh ittifogʻiga 1-avgust 1876-yilda kirgan, undan oldin - Colorado Territory.

 

Turkum:AQSh: Tog`li shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Konnektikut

Konnektikut — AQShning shimoli-sharqiy qismidagi shtat, Yangi Angliyada. Maydoni - 12,9 ming km². Aholisi - 3,4 mln. kishi (2001). Maʼmuriy markazi — Hartford shahri. Konnektikut hududi dastlab Angliya mustamlakasi boʻlgan. 1788-yildan AQSH tarkibida. Shtat LongAylend boʻgʻozining sohil pasttekisligi va Appalachi tovyurining janubiy etaqlarida (200–400 m) joylashgan. Konnektikut hududidan oʻtuvchi Konnektikut daryosida kema qatnaydi. Iqlimi moʻʼtadil okean iqlimi. Hartfordda oʻrtacha temperatura yanvarda —2,4°, iyulda 22,6°. Yiliga oʻrtacha 1200 mm yogʻin yogʻadi.

Yetakchi sanoat tarmoqlari — mashinasozlik (elektrotexnika va radioelektronika, soat ishlab chiqarish, priborsozlik, aviasozlik, kemasozlik va boshqalar) va metallsozlik. Toʻqimachilik, kimyo, rezina, poligrafiya sanoati korxonalari bor. Asosiy sanoat markazlari: Hartford, Brijport, Nyu Xeyven, Uoterberi.

Konnektikutning yetakchi tarmogʻi — sut chorvachiligi va parrandachilik. Konnektikut daryosi vodiysida tamaki yetishtiriladi. Transport yoʻllari zich. Muhim dengiz portlari: Nyu-Xeyven, Brijport, Nyu-London. Konnektikutda muzeylar, universitetlar borOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:AQSh: Yangi Angliya shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Delaver

Delaver — AQSH shtati. Mamlakatning Atlantika okeani sohilida, Delmarva yarim orolning sharqiy qismida joylashgan. Maydoni – 5,3 ming km. Aholisi – 796,1 ming kishi (2001). Maʼmuriy markazi — Dover shahar. Relyefi tekisliklardan iborat, botqoqliklar uchraydi. Iqlimi dengiz iqlimi, daryolari qisqa va sersuv. Keng bargli oʻrmon bor.

Delaver— industrial-agrar shtat, xoʻjaligining asosini sanoat tashkil etadi. Ayniqsa kimyo sanoati rivojlangan (AQShning yirik kimyo zavodlari shu shtatda). Kemasozlik, avtomobilsozlik, stanoksozlik, rezina, oziq-ovqat, toʻqimachilik sanoati, yuqori sifatli poʻlat ishlab chiqarish, metallsozlik muhim ahamiyatga ega. Yirik sanoat shahri va porti — Uilmington. Shahar atrofida intensiv qishloq xoʻjaligi (parrandachilik, sut chorvachiligi, sabzavotchilik) rivojlangan. Delaver — AQShning ilk bor (1776-yilda) tashkil topgan shtatlaridan. Shtat hududida yevropaliklar koʻchib kelgunga qadar indeyslarning delavar qabilasi yashagan. 1664-yilda inglizlar tomonidan bosib olingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:AQSh: Janubiy-Atlantik shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Jorjiya

Jorjiya J- Amerika Qoʻshma Shtatlari biriU.AQSH ning janubi-sharqida joylashgan. Poytaxti - Atlanta shahri. AQSh ittifoqiga 21-avgust 1959-yilda kirgan, undan oldin - Jorjiya viloyati, keyin Konfederatsiyadagi suveren shtat.

Turkum:AQSh: Janubiy-Atlantik shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Aydaxo

Aydaho — Amerika Qoʻshma Shtatlardan biri. Maʼmuriy markazi - Boise shahri. AQSh ittifoqiga 1890-yilning 3-iyulida kirgan, undan oldin - Idaho Territory.

Shimoli-gʻarbidagi shtat. Katta qismi togʻlardan ibo-rat. Shimoliy va markazida Qoyali togʻlar, sharqida Kolumbiya platosi, janubida Sneyk daryosi tekisligi bor. Maydoni - 216,4 234ming km². Aholisi - 1,1 mln. kishi (1992), jum-ladan, shahar aholisi 47,5%. Ma’muriy markazi – Boyse shahri 3 mingga yaqin mahalliy xalq – indeyslar bor. Shimoliy qismida konchilik sanoati va rangli me-tallurgiya (qurgʻoshin, pyx), janubiy qismida sugʻoriladigan dehqonchilik (Sneyk daryosi va uning irmoqlari vodiylarida) iqtisodiyotining asosini tashkil etadi. Sugʻoriladigan ekin maydoni ishlanadigan yerlarning 1/3 qismini band qilgan. Asosiy ekinlari: kartoshka (ekin may-doni jihatidan AQSHda 1-oʻrinda, yalpi hosili jihatidan 2-oʻrinda turadi); qand lavlagi (AQShda qand lavlagining 1Gʻ10 qismi), bugʻdoy va yem-xashak ekinlari ekiladi. Bogʻdorchilik, yaylov chorvachiligi rivojlangan. Aydaxo tovar mahsulotining yarmiga yaqinini chorvachilik beradi. A.da kumush, rux va qoʻrgʻoshin qazib chiqariladi. Fosforit zaxirasi katta. Ishlab beruvchi sanoatda asosiy tarmoqlari – rangli metallurgiya (Kellogg), oziq-ovqat sanoati, oʻrmonchilik. Shtatning markaziy qismida atom ener-giyasi sohasida ilmiy ish olib boradigan yirik markaz bor. Turizm (Quyosh vodiysi va boshqalar) rivojlangan, kurort koʻp. Ameri-kani gʻarbdan sharqqa kesib oʻtadigan 2 ta temir yoʻl magistrali A.dan oʻtadi.

 

Turkum:AQSh: Tog`li shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Illinoys

🗺️ Geografiyasi va joylashuvi 
Illinoys — AQShning O‘rta G‘arbiy hududida joylashgan shtat.

 shimoli-sharqda — Michigan ko‘li bilan,
 g‘arbda — Missisipi daryosi,
 janubda esa — Ohio va Vabash daryolari bilan chegaradosh.
 Poytaxti — Springfield shahri,
 Eng yirik shahri — Chicago (Chikago).
 Aholi soni — AQShda 6-o‘rinda (taxminan 12,8 million kishi).
 Yalpi ichki mahsuloti (YaIM) bo‘yicha 5-o‘rinda.
 Yer maydoni bo‘yicha — 25-o‘rinda.

 🏛️ Tarixiy ko‘rinish 

 Qadimda: Illinoys ming yillar davomida tubjoy hindular yashagan hudud bo‘lgan.
 17-asrda: Bu yerga ilk bor fransuz missionerlari va mustamlakachilari kelib joylashgan. Hudud Yangi Fransiya tarkibida bo‘lgan.
 1783-yil: AQSh mustaqillikka erishgach, Illinoys Mississippi daryosigacha AQSh hududiga qo‘shilgan va unga Kentucky shtatidan ko‘plab amerikaliklar kelib joylashgan.
 1818-yil: Illinoys AQSh tarkibiga rasmiy ravishda 21-shtat sifatida qo‘shilgan.
 Erie kanali va temir yo‘l tizimi iqtisodiy o‘sishni tezlashtirgan.
 Jon Dir tomonidan ishlab chiqilgan po‘lat plug tufayli, boy qora tuproqli dashtlar unumdor qishloq xo‘jaligiga aylangan.

 🏭 Iqtisodiy va madaniy taraqqiyot 

 Qishloq xo‘jaligi: Yerlar unumdorligi ko‘plab nemis, shved va boshqa immigrantlarni jalb qilgan.
 Sanoatlashuv: 1900-yilga kelib Illinoys AQShdagi eng sanoatlashgan shtatlardan biriga aylangan.
 Buyuk Migratsiya davri: Janubdan ko‘chib kelgan afro-amerikaliklar ayniqsa Chikagoda katta jamoa tashkil etgan va shaharning iqtisodiy hamda madaniy hayotida muhim rol o‘ynagan.

 🌍 Madaniy va ilmiy ahamiyati 

 YuNESKO merosi ob'ektlari:
 Kaxokia qadamjolari (Cahokia Mounds)
 Frank Lloyd Wright arxitekturasining ayrim qismlari
 Nufuzli universitetlar:
 Chikago universiteti
 Illinoys universiteti
 Northwestern universiteti
 Prezidentlar: Uch nafar AQSh prezidenti — Abraham Linkoln, Ulysses Grant va Barack Obama Illinoysda yashagan va bu yerda saylangan. Ronald Reygan ham bu shtatda tug‘ilgan. Shtatning rasmiy shiori: “Linkoln yurti”.

 🚛 Transport va iqtisodiy markaz 

 Chicago porti: Buyuk ko‘llar orqali Atlantika okeaniga va Mississippi daryosi orqali Meksika ko‘rfaziga chiqish imkonini beradi.
 Temir yo‘l tarmog‘i: 1860-yillardan beri Chicago — AQShning asosiy temir yo‘l markazi.
 O’Hare aeroporti: Dunyoning eng gavjum aeroportlaridan biri hisoblanadi.
 “Peoriyada o‘ynaydimi?” iborasi — Illinoysning butun Amerika kayfiyatining ifodasi bo‘lishini anglatadi (ya'ni, bu shtat Amerika jamiyatining kichik modeli sifatida qaraladi).

 

 

Turkum:AQSh: Shimoliy-Sharqiy shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Indiana

Indiana — AQShning shimolidagi shtat. Michigan koʻli bilan Ogayo daryosi oraligʻida. Mayd. 94 ming km. Aholisi 6,1 mln. kishi, shuning 65% shaharlarda yashaydi (2001). Maʼmuriy markazi va eng katta shahri — Indianapolis. Yer yuzasi oʻr-qirli tekislik. Eng baland joyi 378 m. Iqlimi moʻʼtadil kontinental, yozi issiq. Yillik oʻrtacha yogʻin 1000 mm. Oʻrmonlar deyarli qirqib tugatilgan.

Indiana— industrial-agrar shtat. Sanoatining yetakchi tarmoqlari: umumiy mashinasozlik (samolyot, raketa va mashina dvigatellari, yoʻl mashinalari, qishloq xoʻjaligi qurollari, radioelektronika asboblari ishlab chiqarish) va qora metallurgiya (choʻyan va poʻlat eritishda AQShda yetakchi oʻrinda). Kimyo, kimyo-farmatsevtika, rezina, oziq-ovqat sanoatlari ham rivojlangan.

Indiana "makkajoʻxori mintaqasi"ning sharqiy chekkasida joylashgan. Tuprogʻi qoratuproq. Asosiy ekinlari: makkajoʻxori va bugʻdoy. Chorvachilik qishloq xoʻjaligi tovar mahsulotining yarmidan koʻprogʻini beradi. Ogayo daryosi va Uobash daryosining quyi qismida kema qatnaydi.

Indiana hududida yevropaliklar kelgunga qadar indeyslarning koʻp sonli qabilalari yashagan. Indianani 17-asr oxirida fransuzlar egalladi. 1763 yildan Buyuk Britaniya mulki. 1783 yildan AQSH tarkibida. Indiana 1816 yildan AQSH shtati.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:AQSh: Shimoliy-Sharqiy shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Ayova

Ayova – AQShning Oʻrta Gʻarbidagi shtat. Maydoni 146 ming km². Aholisi 2,8 mln. kishi (1992). Ma’muriy markazi – De-Moyn shahri "Makkajoʻxori mintaqasi"ning markazi. Ayova mahsuloti qiymatiga koʻra AQShda (Kaliforniyadan soʻng) 2-oʻrinda turadi. Tabiiy sha-roiti qulay. Missisipi va Missuri daryolarining pastroq (400–500 m) te-kis suvayirgʻichida joylashgan. Partov yerlar kam. Iqlimi moʻ’tadil kontinental, yogʻinning yarmidan koʻprogʻi (yiliga 700–1000 mm) koʻklam-yoz oylarida yogʻadi, tuproqlari unumdor qora-tuproq va qoramtir tuproq. Ayova rivojlangan. Shtat hududining 70% ekinzor, 11% yaylov, 7% ni oʻrmonlar tashkil etadi. Ekin maydonining koʻp qismi yem-xashak ekinlari: makkajoʻxori (48-50%), suli (25-26%), oʻtlar (15–16%) bilan band. Loviya koʻp ekiladi. Ayova tovar mahsuloti qiymatining 80% chorvachiliqsan kela-di; qoramol, choʻchqa boʻrdoqiga boqiladi. Ayova yaxshi mexanizatsiyalashgan. Foydali qazilmalardan qurilish materiallari va bir oz koʻmir qazib chiqariladi. Ish-lab beruvchi sanoat tarmoqlaridan, asosan, oziq-ovqat sanoati, shuningdek qishloq xoʻjaligi mashinalari va inventarlari ishlab chiqarish rivojlangan. Ikkinchi jahon urushidan soʻng Ayovada bir qancha harbiy sanoat korxonalari qurildi (Davenport, Dubyuk va boshqa portlarda). Missisipi va Missuri daryolarida kema qatnaydi. Transport yoʻllari yaxshi rivojlangan. Ayovada makkajoʻxori seleksiyasi tadqiqot instituti bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:AQSh: Shimoliy-G`arbiy shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Kanzas

Kanzas — AQShning markaziy qismidagi shtat. Maydoni – 213,1 ming km. Aholisi – 2,68 mln. kishi (2000). Maʼmuriy markazi — Topika shahri. Sanoat markazlari — Kanzas-Siti va Uichito shaharlari. Yer yuzasi toʻlqinsimon tekislik, Qoyali togʻlardan Missuri daryosiga tomon qiyalanib boradi. Markaziy qismida Smoki-Xils, Blu-Xils tepaliklari (balandligi 862 m gacha) bor. Iqlimi moʻtadil kontinental iqlim (oʻrtacha oylik temperaturaalar —3° dan 26° gacha). Yillik yogin 550–950 mm, yozi qurgʻoqchil. Asosiy daryolari — Kanzas va Arkanzas (yilning koʻp qismida kamsuv). Kanzas — AQShning qishloq xoʻjaligi rivojlangan shtatlaridan. Qishloq xoʻjaligida 2/3 tovar mahsulotini chorvachilik, asosan, goʻsht chorvachiligi beradi. Dehqonchilikda joʻxori (sorgo) va kuzgi bugʻdoy yetishtiriladi. Mamlakatda bugʻdoy hosili boʻyicha birinchi, qoramol soni boʻyicha 4-oʻrinda. Oziq-ovqat (goʻsht-konserva, un tortish, yem ishlab chiqarish) sanoati rivojlangan. Aviatsiya, avtomobilsozlik, qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, neftni qayta ishlash, kimyo sanoati korxonalari bor. Neft, tabiiy gaz, geliy (AQShda 1-oʻrinda) olinadi.

Kanzas hududini yevropaliklar egallanganga qadar, u yerda indeys qabilalari yashagan. Yevropaliklar Kanzasga il k bor 1541 yilda kelgan. 1803 yildan AQSH bu shtatni Luiziana tarkibida Fransiyadan sotib olgan. 1854 yilda AQShga qarashli hudud maqomi berildi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:AQSh: Shimoliy-G`arbiy shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Kentukki

Kentukki – AQShning janubiy qismidagi shtatdir. Maydoni – 104,6 ming km. Aholisi – 4,06 million kishi (2001), yarmidan koʻprogʻi shaharlarda yashaydi. Maʼmuriy markazi — Frankfort shahri. Yirik shaharlari: Luisvill, Leksington. Kentukkining koʻp qismi Kamberlend platosida (balandligi 200–450 m) joylashgan. Karst relyef shakli koʻp. Mashhur Mamont gʻori ham oʻsha yerda. Gʻarbiy va shimoli-gʻarbiy qismlari tekislik. Ogayo, Kamberlend va boshqa daryolar kesib oʻtadi. Iqlimi moʻtadil nam iqlim. Oylik oʻrtacha temperatura yanvarda 0,4°, iyulda 24,4°. Yillik yogʻin 1000–1250 mm.

Kentikki — industrial-agrar shtat. Kimyo (sintetik kauchuk, tola, plastmassa va boshqa), elektrotexnika (uy-roʻzgʻor asboblari) va umumiy mashinasozlik sanoati rivojlangan. Padyuka shahri. AQShdagi atom sanoati markazlaridan biri. Oziqovqat (vino, jumladan, viski tayyorlash) va tamaki sanoati korxonalari bor. Toshkoʻmir, tabiiy gaz, neft qazib chiqariladi. Qishloq xoʻjaligida tamaki (hosili boʻyicha AQShda Shimoliy Karolina shtatidan keyin 2-oʻrinda), makkajoʻxori, yemxashak ekinlari, soya, bugʻdoy ekiladi. Goʻsht-sut va goʻsht chorvachiligi rivojlangan. Ogayo daryosida kema qatnaydiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:AQSh: Janubiy-Sharqiy shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Luiziana

Luiziana – AQShning janubidagi shtat. Meksika qoʻltigʻi sohilida. Maydoni – 123,6 ming km². Aholisi – 4,46 mln. kishi (2001), yarmidan koʻprogʻi shaharlarda yashaydi. Maʼmuriy markazi — BatonRuj shahri. Eng katta shahri va yirik dengiz porti — Yangi Orlean. Transport yoʻllari yaxshi rivojlangan. Luiziananing sohil qismi botqoqli pasttekislik, shimoli-gʻarbiy qismi sertepa (eng baland joyi 163 m). Iqlimi subtropik, sernam iqlim. Oʻrtacha oylik temperatura 12° dan 27,5°gacha. Yiliga 1100 — 1500 yogʻin yogʻadi. Qaragʻay oʻrmonlari bor.

Iqtisodiyot

Luiziana — industrial-agrar shtat. Konchilik sanoati rivojlangan. Luiziana AQShda qazib olinadigan neft va tabiiy gazning katta qismini beradi. Neftni qayta ishlash, kimyo, alyuminiy, neft-kimyo sanoatlari rivojlangan. Yogʻochsozlik, qogʻoz, oziq-ovqat, ke-masozlik va kema taʼmirlash, metallsozlik, harbiy sanoat korxonalari, tayyor qismlardan avtomobil yigʻish zavodi bor.

Qishloq xoʻjaligida tovar mahsulotining yarmidan kupi dexdonchilikdan olinadi. Asosiy ekinlari: sholi, paxta, shakarqamish. Qoramol, choʻchqa boqiladi. Baliq ovlanadi. L. shtati 1812-yilda tuzilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:AQSh: Janubiy-G`arbiy shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari
Massachusets

Massachusetts - AQShning shimoli-sharqiy qismidagi shtat. Atlantika okeani sohilida. Maydoni 21,4 ming km². Aholisi 6,42 mln. kishi (2002). Maʼmuriy markazi — Boston shahri Shtatning sharqiy qismi Atlantika boʻyi pasttekisligidan iborat, markazini Konnektikut daryosi vodiylari bilan parchalangan yassitogʻlik, gʻarbiy qismini Appalachi togʻlari egallagan. Aralash oʻrmonlar (ayniqsa, togʻlarda) keng tarqalgan. Massachusetts aholi eng zich joylashgan va iqtisodiy yuksalgan shtatlardan. Asosiy sanoat tarmogʻi — mashinasozlik, jumladan, elektrotexnika, radioelektronika, stanoksozlik, vagonsozlik, toʻqimachilik va poyabzal sa-noatlari uchun mashinalar ishlab chiqarish Shunin-gdek, toʻqimachilik va koʻnpoyabzal sanoatlari ham rivojlangan. Kimyo, rezina, qogʻoz, poligrafiya, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. Asosiy sanoat markazi va dengiz porti — Boston shahri Qishloq xoʻjaligi shaharlarni oziq-ovqat bilan taʼminlashga: sut chorvachiligi va parrandachilikka, sabzavot va polizchilikka ixtisoslashgan. Baliq ovlanadi. Massachusettsda Harvard va Klark universitetlari, texnologiya instituti bor. Turizm rivojlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Massachusetts Yangi Angliya regioniga kiradi. Bu region AQShning oltita shtatini o'z ichiga oladi. Massachusetts shtatining nomi koloniyachilar kelishidan oldin shtat qirg'oqlarida yashagan Massachusetts hindulardidan kelib chiqan. Bu atama "massa" - "buyuk" va "wachusett" - "tog'li joy" degan so'zlarning qo'shilishidan kelib chiqqan deb ishonalidi. Massachusettsning rasmiy laqabi "Qo'ltiq Shtati"dir. Sababi boshida u Massachusetts Qo'ltig'i Kolonoyisa deb yuritilgan.

 

Turkum:AQSh: Yangi Angliya shtatlari
Turkum:AQSh shtatlari