The Secret Adversary

The Secret Adversary  – britaniyalik yozuvchi Agatha Christien­ing detektiv janrda nashr etilgan ikkinchi romanidir. Asar ilk bor 1922-yil yanvar oyida Buyuk Britaniyada John Lane tomonidan The Bodley Head nashriyotida va oʻsha yilning oʻzida AQShda Dodd, Mead and Company tomonidan chop etilgan. Buyuk Britaniya nashri narxi yetti shilling va olti pens (7/6), AQSh nashri esa 1,75 dollar boʻlgan.

Ushbu kitobda ilk bor Tommy va Tuppence qahramonlari tanishtiriladi. Ular keyinchalik Agatha Christien­ing yana uchta romanida va bitta hikoyalar toʻplamida ishtirok etadi. Tommy va Tuppence haqidagi jami beshta kitob Agatha Christiening ijodiy faoliyatini qamrab oladi. Romanda ular ishga yollanadi va buning ortidan koʻplab xavfli sarguzashtlar sodir boʻladi. Yoʻl-yoʻlakay ular ittifoqchilarga, jumladan, yoʻqolgan amakivachasini izlayotgan amerikalik millionerga duch keladi.

Asar dastlab ijobiy qabul qilingan. Roman boshidan oxirigacha asosiy jinoyatchining shaxsini yashirib, sarguzasht ohangini ushlab qolishda muvaffaqiyatga erishgan deb baholangan.

 Syujeti 
1920-yil Londonda demobilizatsiya qilingan askar Tommy Beresford bolalikdagi doʻsti va urush davridagi koʻngilli hamrohi Prudence „Tuppence“ Cowley bilan yana uchrashadi. Suhbat davomida Tommy tasodifan bir odamning „Jane Finn“ degan ismni tilga olganini eshitganini aytadi va bu ismni gʻalati deb hisoblaydi. Ishsiz va mablagʻsiz qolgan ikki doʻst „Yosh sarguzashtchilar“ kompaniyasini tashkil etadi.

Ularning birinchi mijozi, janob Whittington, Tuppencega shubhali darajada saxiy taklif bildiradi. Whittington Tuppencedan ismini soʻraganida, Tommyning hikoyasini eslab, unga „Jane Finn“ deb yolgʻon ism aytadi. Bundan hayratga tushgan Whittington unga ogʻzini yopish uchun 50 funt sterling taklif qiladi va ertasi kuni qaytib kelishini soʻraydi. Biroq Tuppence qaytib kelganida ofis toʻsatdan yopilgan boʻladi. Shunda ular „Jane Finn“ haqida maʼlumot izlab eʼlon berishga qaror qilishadi va ularga ikki javob keladi: biri Mr Carter, ikkinchisi Mr Julius Hersheimmerdan.

Carter (Tommy urush davrida Britaniya razvedkasida xizmat qilgan paytdan taniydigan odam) ularga bergan maʼlumotga koʻra, 1915-yil may oyida choʻkkan RMS Lusitania paroxodi halokati chogʻida britaniyalik agent maxfiy bitimni aynan Jane Finnga topshirgan, chunki uning tirik qolish ehtimoli yuqoriroq boʻlgan deb hisoblangan. Carterning taʼkidlashicha, agar ushbu bitimning shartlari oshkor etilsa, bu hukumatning qulashiga va umumiy ish tashlashning boshlanishiga olib kelishi mumkin edi. Carter Tommy va Tuppenceni Jane Finni topishga yollaydi, biroq ularni faqat „Mr Brown“ nomli dushman agentidan ehtiyot boʻlishga undaydi.

Soʻng ular amerikalik multimillioner va Janening amakivachchasi boʻlgan, uni qidirib Londonga kelgan Julius Hersheimmer bilan aloqaga chiqishadi.

Tommy va Tuppencening tekshiruvi ularni bir nechta nufuzli doʻstlari, jumladan Whittington va qirolning maslahatchisi ser James Peel Edgerton kabi shaxslar bilan tanish boʻlgan Missis Marguerite „Rita“ Vandemeyerning uyiga olib keladi. Tuppence yashirincha Vandemeyern­ing uyiga xizmatkor boʻlib kiradi va u yerda ishlaydigan yosh bola Albertdan yordam oladi. Edgerton sirli tarzda Tuppencega boshqa kimgadir xizmat qilgani maʼqulroq boʻlishi mumkinligini aytadi. Bu gap Tommy va Tuppenceni Edgertonning ofisiga borib, bu ishoraning mazmunini soʻrashga undaydi. Tuppence niqobini kiyib, Vandemeyerning uyiga qaytganida, Vandemeyer uning hiylasini fosh qiladi va qurol oʻqtalib turadi, ammo Tuppence qurolni tortib olishga muvaffaq boʻladi. Shundan soʻng Tuppence Vandemeyerni katta pul evaziga Jane Finnning qayerdaligi haqida gapirishga koʻndirmoqchi boʻladi. Biroq Hersheimmer va Edgerton kelgan paytda Vandemeyer baqirib yuboradi va hushidan ketadi. Uni yotoqqa yotqizishadi, ammo Mr Browndan qoʻrqib, xonasini qulflab qoʻyishadi. Ertasi kuni qaytib kelishganda, Vandemeyer oʻlik holatda topiladi.

 

 
 The Secret Adversary at the official Agatha Christie website
 
 Die Abenteurer GmbH (1929) entry at British Film Institute
 
 The Secret Adversary (1983) article at Screenonline

Turkum:The Bodley Head kitoblari
Turkum:Agata Kristi romanlari