Xalqaro standartlashtirish

Xalqaro standartlashtirish — standartlashtirish, unda ishtirok etish Jahondagi barcha mamlakatlarning tegishli organlari uchun ochiq hisoblanadi

Standartlashtirish deganda haqiqiy va potensial vazifalarga nisbatan umumiy va takroriy qoʻllash qoidalarini belgilash orqali maʼlum bir sohada tartibga solishga erishishga qaratilgan faoliyat holatlari tushiniladi. Ushbu faoliyat standartlarni ishlab chiqish, nashr etish va qoʻllashda keng qoʻllanadi.

Xalqaro standart xalqaro tashkilot tomonidan qabul qilingan standartdir. Standart mahsulot, foydalanish, saqlash, tashish, sotish va utilizatsiya qilish, ishlarni bajarish yoki xizmatlar koʻrsatish xususiyatlarini belgilaydigan hujjatdir sanaladi. Standart shuningdek, terminologiya, belgilar, qadoqlash, markalash yoki yorliqlarga qoʻyiladigan talablarni va ularni qoʻllash qoidalarini oʻz ichiga olishi ham mumkin. Amalda xalqaro standartlar deganda koʻpincha ilmiy-texnika jamiyatlari tomonidan ishlab chiqilgan va dunyoning turli mamlakatlarida norma sifatida qabul qilingan mintaqaviy standartlar va standartlar ham tushuniladi.

 Xalqaro standartlashtirishning maqsadi va vazifalari 
Xalqaro standartlarning asosiy maqsadi xalqaro miqyosda yangi sifat tizimlarini ishlab chiqish va mavjud sifat tizimlarini takomillashtirish va ularni sertifikatlash uchun yagona uslubiy asosni yaratishdan iborat. Standartlashtirish sohasidagi ilmiy-texnikaviy hamkorlik milliy standartlashtirish tizimini xalqaro, mintaqaviy va progressiv milliy standartlashtirish tizimlari bilan muvofiqlashtirishga qaratilgan. Xalqaro standartlashtirishdan dunyodagi qoloq mamlkatlar ham va rivojlangan davlatlar ham birdek manfaatdor sanaladi.

Xalqaro standartlashtirish maqsadlari:

Turli mamlakatlarda ishlab chiqarilgan mahsulotlarning sifat darajasining yaqinlashishi;

Murakkab mahsulotlar elementlarining oʻzaro almashinishini taʼminlash;

Xalqaro savdoni rivojlantirish;

Ilmiy-texnikaviy axborotni oʻzaro almashish va ilmiy-texnikaviy taraqqiyotni jadallashtirishga koʻmaklashish.

Mahsulot, xom-ashyo, yarim tayyor mahsulotlar va butlovchi qismlarning texnik darajasi va sifatiga qoʻyiladigan talablarni, shuningdek, mahsulotlarni loyihalash va ishlab chiqarish sohasidagi normalar, talablar va usullarni belgilash, ishlab chiqarishning ilgʻor usullarini joriy etishni jadallashtirish imkonini beradi. Yuqori sifatli mahsulotlar va turlar, markalar va oʻlchamlarning mantiqsiz xilma-xilligini yoʻq qilish;

Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirishning eng muhim sharti sifatida sanoat mahsulotlarini unifikatsiyalash va agregatsiyalashni rivojlantirish; ishlab chiqarish jarayonlarini kompleks mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish, bir-birini almashtirish darajasini oshirish, mahsulotlarni ishlatish va taʼmirlash samaradorligini oshirish;

Mamlakatda oʻlchovlarning birligi va ishonchliligini taʼminlash, fizik kattaliklar birliklarining davlat etalonlarini, shuningdek, eng yuqori aniqlikdagi oʻlchash usullari va vositalarini yaratish va takomillashtirish;

Hujjatlarning yagona tizimlarini, texnik-iqtisodiy axborotni tasniflash va kodlash tizimlarini ishlab chiqish;

Fan, texnika, iqtisodiyot tarmoqlarining eng muhim sohalarida yagona atamalar va belgilarni qabul qilish;

Mehnatni muhofaza qilish standartlari tizimini, tabiatni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan foydalanishni takomillashtirish sohasidagi standartlar tizimini shakllantirish;

Tashqi savdo, madaniy, ilmiy-texnikaviy aloqalar uchun qulay sharoitlar yaratish.

UNECE standartlashtirishning quyidagi asosiy ustuvor yoʻnalishlari hamda vazifalarini belgilab beradi.

Salomatlik va xavfsizlik;

Atrof-muhitni yaxshilash;

Ilmiy-texnikaviy hamkorlikni rivojlantirish;

Muvofiqlashtirilmagan normativ hujjatlardan kelib chiqadigan xalqaro savdodagi texnik toʻsiqlarni bartaraf etish.

UNECE roʻyxati standartlashtirish talab qilinadigan 15 ta sektorni belgilaydi.

Yadro energetikasi, radiatsiyaviy xavfsizlik va radiatsiyaviy himoya.

Qurilish uskunalari va elementlari.

Elektr va elektron uskunalar va ehtiyot qismlar.

Atrof muhitni muhofaza qilish.

Yongʻindan himoya qilish va oʻgʻirlikdan himoya qilish tizimlari.

Avtomobil jihozlari.

Sogʻliqni saqlash.

Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi uchun traktorlar, mashinalar.

Transport uskunalari.

Maʼlumotlarni qayta ishlash.

Energiya.

Materiallar.

Boshqa mahsulotlar va uskunalar.

Metrologiya.

Sifatni taʼminlash va baholash.

 Xalqaro standartlarni qoʻllash tartibi 

 Umumiy qoidalar

Xalqaro standartlar barcha ishtirokchi davlatlar uchun majburiy maqomga ega emas. Jahonning istalgan davlati ularni qoʻllash yoki qoʻllamaslik huquqiga ega hisoblanadi. ISO xalqaro standartini qoʻllash toʻgʻrisidagi qaror, asosan, mamlakatning xalqaro mehnat taqsimotidagi ishtiroki darajasi hamda uning tashqi savdosi holati bilan ham bogʻliq hisoblanadi.

ISO/IEC Guide 21:2004 xalqaro standartni bevosita va bilvosita qoʻllashni nazarda tutadi.

Toʻgʻridan-toʻgʻri qoʻllash — bu har qanday boshqa normativ hujjatda qabul qilinganidan qatʼi nazar, xalqaro standartning qoʻllanishi.

Bilvosita qoʻllash — xalqaro standartni ushbu standart qabul qilingan boshqa normativ hujjat orqali qoʻllash.

ISO/IEC Guide 21 qabul qilingan va moslashtirilgan xalqaro standartlar tasniflash tizimini oʻrnatgan.

Identical (IDT): Texnik mazmuni va tuzilishi jihatidan bir xil, lekin kichik tahririy oʻzgarishlarni oʻz ichiga olishi mumkin.

Oʻzgartirilgan (MOD): Qabul qilingan standartlarda aniq belgilangan va tushuntirilgan texnik ogʻishlar mavjud.

Ekvivalent emas (NEQ): Mintaqaviy yoki milliy standart xalqaro standartlarga ekvivalent emas. Oʻzgarishlar aniq belgilanmagan va aniq yozishmalar oʻrnatilmagan.

 Standartlashtirish boʻyicha xalqaro tashkilotlar 

 Xalqaro standartlashtirish tashkiloti (ISO) 
ISO xalqaro tashkiloti 1947-yil 23-fevralda ixtiyoriy, nodavlat tashkilot sifatida ish boshladi. U 1946-yilda Londonda boʻlib oʻtgan yigʻilishda 25 ta sanoati rivojlangan davlat vakillari oʻrtasida xalqaro miqyosda turli sanoat standartlarini ishlab chiqishni muvofiqlashtirish va ularni qabul qilish tartibini amalga oshirish vakolatiga ega boʻlgan tashkilot yaratish toʻgʻrisidagi kelishuv asosida tashkil etilgan jahon boʻyicha umumiy Xalqaro miqyosdagi tashkilot hisoblanadi.

 Xalqaro elektrotexnika komissiyasi (Xalqaro elektrotexnika komissiyasi) 
IEC tashkiloti (IEC), 1906-yilda tuzilgan, ixtiyoriy nodavlat tashkilot sanaladi. Uning faoliyati asosan elektr va elektron qurilmalarning fizik xususiyatlarini standartlashtirish bilan bogʻliq boʻlgan. IEC, masalan, elektr oʻlchovlari, sinovdan oʻtkazish, elektr va elektron jihozlarning xavfsizligi kabi masalalarga eʼtibor qaratadi. IEC aʼzolari xalqaro standartlashtirishda oʻz mamlakatlari manfaatlarini ifodalovchi tegishli tarmoqlarda texnologiyalarni standartlashtirish boʻyicha milliy tashkilotlar (qoʻmitalar) sanaladi.

 Xalqaro elektraloqa ittifoqi (Xalqaro elektraloqa ittifoqi) 
XEI telekommunikatsiya standartlashtirish sohasidagi xalqaro hukumatlararo tashkilotdir. Tashkilot 500 dan ortiq davlat va nodavlat tashkilotlarini birlashtirgan. U turli mamlakatlarning telefon, telekommunikatsiya va pochta vazirliklari, idoralari va idoralari, shuningdek, telekommunikatsiya xizmatlarini koʻrsatish uchun uskunalar yetkazib beruvchi tashkilotlarni oʻz ichiga oladi. XEIning asosiy vazifasi global televizion tarmoqlar va ularning xizmatlarini qurish va ulardan foydalanish boʻyicha xalqaro muvofiqlashtirilgan qoidalar va tavsiyalarni ishlab chiqishni muvofiqlashtirishdan iborat. 1947-yilda XEI Birlashgan Millatlar Tashkilotining ixtisoslashgan agentligi maqomini oldi.

 Standartlashtirish bilan shugʻullanadigan xalqaro tashkilotlar 

 Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (FAO) 
BMTning Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (FAO) 1945-yilda tashkil etilgan. BMTning hukumatlararo ixtisoslashgan tashkiloti sifatida.

 Birlashgan Millatlar Tashkilotining Yevropa Iqtisodiy Komissiyasi (UNECE) 
BMTining Yevropa Iqtisodiy Komissiyasi (UNECE) BMTining Iqtisodiy va Ijtimoiy Kengashi (EKOSOS) organi boʻlib, 1947-yilda tashkil etilgan.

 Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (VOZ) 
Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) 1948-yilda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Iqtisodiy va Ijtimoiy Kengashi tashabbusi bilan tashkil etilgan va Birlashgan Millatlar Tashkilotining ixtisoslashgan muassasasi hisoblanadi. JSSTning Nizomi bilan belgilangan maqsadi — barcha xalqlarning sogʻligʻining eng yuqori darajasiga erishish (sogʻliqni saqlash toʻliq jismoniy, aqliy va ijtimoiy farovonlik yigʻindisi sifatida talqin etiladi).

 Xalqaro atom energiyasi agentligi (MAGATE) 
Atom energiyasi boʻyicha xalqaro agentlik (MAGATE) Birlashgan Millatlar Tashkiloti shafeligida atom energiyasidan tinch maqsadlarda foydalanish boʻyicha hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil etilgan hukumatlararo tashkilotdir. 1957-yildan beri ishlaydi, shtab-kvartirasi — Vena shahrida; 146 aʼzo hisoblanadi. Rasmiy tillari Ingliz, rus, fransuz, xitoy, ispan tillari, ishchi tillari esa ingliz, rus, fransuz va ispan tillari sanaladi.

 Jahon savdo tashkiloti (JST) 
Jahon savdo tashkiloti (JST) 1995-yilda tashkil topgan.

 Xalqaro isteʼmolchilar tashkiloti (CIO) 
Xalqaro isteʼmolchilar tashkiloti (XIT) mahsulotlar va birinchi navbatda, isteʼmol tovarlari sifatini taʼminlash bilan bogʻliq koʻplab ishlarni amalga oshirmoqda. 1960-yilda tashkil etilgan — turli mamlakatlarning 160 dan ortiq isteʼmolchilar uyushmalari.

 Byuro xalqaro des Poids va Mesures (BIPM) 
Xalqaro ogʻirliklar va oʻlchovlar byurosi  — 1875—yilda imzolangan Meter konvensiyasiga muvofiq tashkil etilgan xalqaro tashkilot hisoblanadi. Byuroning asosiy vazifasi ushbu konvensiyaga aʼzo barcha mamlakatlarda yagona oʻlchov tizimining mavjudligini taʼminlashdan iborat. 2014-yil yanvar holatiga koʻra, 55 ta davlat Xalqaro ogʻirlik va oʻlchov byurosiga aʼzo boʻlgan va 39 ta davlat assotsiatsiyalangan aʼzo boʻlganBIPM 2-avgust 2022-yil.

 Xalqaro yuridik metrologiya tashkiloti (OIML) 
Huquqiy metrologiya xalqaro tashkiloti hukumatlararo xalqaro tashkilot boʻlib, davlat metrologiya xizmatlari yoki boshqa milliy institutlar faoliyatini xalqaro muvofiqlashtirishga qaratilgan boʻlib, Huquqiy metrologiya xalqaro tashkilotiga aʼzo mamlakatlarda oʻlchov natijalarining qiyoslanishi, toʻgʻriligi va aniqligini taʼminlashga qaratilgan. Tashkilot 1955-yilda tashkil etilgan Konvensiya asosida ishtirokchi davlatlarning qonun chiqaruvchi organlari tomonidan ratifikatsiya qilingan.

 Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkiloti (ICAO) 
Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkiloti yoki ICAO — BMTining ixtisoslashgan agentligi boʻlib, uning vakolati xalqaro fuqaro aviatsiyasining xavfsiz, samarali va tartibli rivojlanishini taʼminlashdan iborat. ICAO quyidagi standartlar ni va boshqa qoidalarni ishlab chiqadi:

SARP deb ataladigan standartlar va tavsiya etilgan amaliyotlar (agar siz ikkalasini nazarda tutsangiz);

Aeronavigatsiya xizmatlari (PANS) uchun protseduralar;

Qoʻshimcha mintaqaviy qoidalar (SUPPs);

har xil turdagi oʻquv materiallari.

 Kosmik maʼlumotlar tizimlarini standartlashtirish boʻyicha xalqaro maslahat qoʻmitasi (CCSDS) 
Kosmik maʼlumotlar tizimlarini standartlashtirish boʻyicha xalqaro maslahat qoʻmitasi 1982—yilda dunyodagi eng yirik kosmik agentliklar tomonidan tuzilgan va kosmik axborot tizimlarini ishlab chiqish va ishlatishdagi umumiy muammolarni muhokama qilish uchun forum boʻlib xizmat qiladi. Hozirgi vaqtda u 11 agentlik aʼzosi, 28 kuzatuvchi agentlik va 140 dan ortiq sanoat boʻyicha oʻz hamkorlariga ega.

Standartlashtirilgan ob’ektlar holati.

Radiochastota diapazonlari, yerdan havoga ulanishning funksiyalari va tuzilmalari;

Qabul qiluvchi va uzatuvchi qurilmalar parametrlari;

Formatlangan maʼlumotlar qurilish bloklari;

Radioaloqa tartib-qoidalariga buyruq berish;

Maʼlumotlarni qayta ishlash va siqish;

Turli darajadagi maʼlumotlar almashinuvi uchun interfeyslar va protokollar;

Qaror mantigʻi va boshqalar.

 Xalqaro standartlashtirish ishlariga jalb qilingan ilmiy-texnik jamiyatlar va konsorsiumlar 

 ASTM (American Society for Testing and Materials, American Society for Testing Materials) ishlab chiqarish, yetkazib berish va tartibga solish uchun standartlar va hujjatlarni ishlab chiqadigan notijorat tashkilotdir. ASTM standartlari butun dunyo boʻylab qabul qilingan va metallurgiya, boʻyoq, plastmassa, toʻqimachilik, neft, qurilish, energetika, elektronika, atrof-muhitni muhofaza qilish, isteʼmol mahsulotlari, tibbiy xizmatlar va apparatlar kabi sohalarni qamrab oladi.
 AOAC International (Association of Analytic Communities) — Analitik Jamiyatlar Assotsiatsiyasi
 API (Amerika Neft Instituti, Amerika Neft Instituti) AQShning nodavlat tashkiloti boʻlib, neft va gaz sanoati sohasidagi muammolarni tartibga solish boʻyicha barcha jihatlar boʻyicha tadqiqot olib boradi.
 ARINC (Aeronautical Radio Incorporated) — 1929—yilda tashkil etilgan kompaniya boʻlib, aloqa tizimlari va tizimlarini besh yoʻnalishda — aviatsiya, aeroportlar, mudofaa, davlat va yuk tashish boʻyicha tadqiqotlarni rivojlantirish boʻyicha jahon yetakchilaridan biridir.
 ASME (Amerika Mashina muhandislari Jamiyati, Amerika Mashina Muhandislari Jamiyati, ACME) asosan muhandislik, texnologiya boʻyicha taʼlimga yoʻnaltirilgan professional notijorat tashkilot boʻlib, ASME texnik standartlarning dunyodagi eng yirik nashriyotchilaridan biri hisoblanadi.
 ATM Forum (ATM Forum) konsorsium boʻlib, uning maqsadi Asinxron uzatish rejimi (ATM) uchun keng polosali tarmoq standartlarini ishlab chiqish va rivojlantirishdir.
 CEA (Isteʼmolchi elektroniği assotsiatsiyasi)
 DAVIC (Raqamli audio-vizual kengash, raqamli audio va video multimedia tizimlarini rivojlantirish kengashi) global axborot infratuzilmasi multimedia xizmatlari uchun arxitektura, funktsional va axborot modellari va standartlarini ishlab chiqqan va ishlab chiqqan konsorsiumdir.
 Gigabit Ethernet Alliance — bu 1 Gbit / s maʼlumotlar tezligini taʼminlaydigan yangi avlod chekilgan texnologiyalari (IEEE 802.3z qoʻmitasi bilan birgalikda) uchun standartlarni ishlab chiqishga qaratilgan konsorsium.
 EACEM (Yevropa elektron ishlab chiqaruvchilar assotsiatsiyasi) elektronika sanoatida standartlashtirishni qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan.
 ECBS (Yevropa bank standartlari qoʻmitasi) — bank infratuzilmasi uchun umumiy Yevropa standartini ishlab chiqish uchun mas’uldir.
 ECMA (European Computer Manufacturers Association, European Association of Computer Manufacturers) — xalqaro assotsiatsiya boʻlib, uning maqsadi axborot-kommunikatsiya tizimlarini sanoat standartlashtirishdir.
 EIA (Electronic Industries Alliance) — Elektron sanoat ittifoqi.
 IASC (Xalqaro Buxgalteriya Standartlari Qoʻmitasi, Xalqaro Buxgalteriya Standartlari Qoʻmitasi):
 Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari boʻyicha kengash.
 ICC (Xalqaro Kodeks Kengashi, Xalqaro Kodeks Kengashi) notijorat tashkilot boʻlib, uning maqsadi qurilish bilan bogʻliq milliy standartlarning yagona integratsiyalashgan va izchil modelini ishlab chiqishdir.
 IEEE (Elektrotexnika va elektron muhandislar instituti, Elektr va elektronika muhandislari instituti) professional xalqaro tashkilotdir.
 IPC (Association Connecting Electronics Industries) — Elektron aloqani rivojlantirish assotsiatsiyasi.
 ISOC (Internet Society, Internet Society) — Internet texnologiyalari standartlarini ishlab chiqish uchun mas’ul boʻlgan mutaxassislar uyushmasi; IAB (Internet Architecture Board, Internet Architecture Board) — ISOC tarkibidagi guruh, Internet arxitekturasini rivojlantirish, protokollar va RFC koʻrinishidagi Internet xizmatlari uchun standartlarni ishlab chiqish va qoʻllab-quvvatlash uchun bevosita javobgardir (Izohlar uchun maʼlumotnoma); IABning ikkita asosiy boʻlinmasi:
 IETF (Internet Engineering Task Force, Working Group of Internet Engineers), Internet texnologiyalarini standartlashtirish va rivojlantirish sohasidagi dolzarb muammolarni hal qilish.
 IRTF (Internet Research Task Force, Internet Research Group), Internet texnologiyalarini rivojlantirish uchun muammoli vazifalarni hal qilish.
 NSF International xalqaro, nodavlat notijorat tashkilot boʻlib, xavfsizlik, salomatlik va atrof-muhitni muhofaza qilish sohalarida standartlarni ishlab chiqish va sertifikatlashtirish boʻyicha jahon yetakchisi hisoblanadi.
 OASIS (Tuzilgan axborot standartlarini takomillashtirish tashkiloti) elektron tijorat standartlarini ishlab chiquvchi xalqaro konsorsiumdir.
 OMG (Object Management Group, Object Management Group) — ob’ektga yoʻnaltirilgan paradigma tamoyillari asosida yaratilgan yagona taqsimlangan dasturiy taʼminot uchun standartlarni ishlab chiqadigan xalqaro konsorsium.
 1996—yilda Open konsorsiumlari va Ochiq dasturiy taʼminot jamgʻarmasining qoʻshilishi natijasida tashkil etilgan " Ochiq guruh " tashkiloti ochiqlik va axborot tizimlarini Internetga uzluksiz joriy etish masalalarini oʻrganadi.
 SAE (Society of Automotive Engineers International) — Avtomobil muhandislari jamiyati
 TeleManagement Forum — bu xususiy tarmoqlar va xizmatlarni boshqarish standartlarini ishlab chiqadigan operatorlar va xizmat koʻrsatuvchi provayderlarning global konsortsiumi.
 TIA (Telekommunikatsiyalar sanoati assotsiatsiyasi) — sanoat telekommunikatsiyalar uyushmasi
 W3C (World Wide Web Consortium) — HTTP, HTML, URL, XML kabi WWW texnologiyalari uchun standartlarni ishlab chiqish va ishlab chiqishga ixtisoslashgan konsorsium.
 WFMC (Workflow Management Coalition — Workflow Management Consortium) — bu ish oqimini boshqarish sohasidagi standartlarni ishlab chiqadigan konsorsium.

 Xalqaro standartlashtirish ishlariga jalb qilingan milliy tashkilotlar 

 ANSI (Amerika milliy standartlar instituti) — Amerika milliy standartlar instituti. AQShda turli sohalarda, jumladan, fotografik mahsulotlar, avtomobilsozlik, kemasozlik, aviatsiya va boshqa sohalarda, shuningdek, kompyuter texnologiyalarida davlat standartlarini belgilovchi tashkilot.
 AFNOR (Association Francaise de Normalization) — maqsadi boʻyicha ANSIga oʻxshash fransuz standartlashtirish assotsiatsiyasi.
 BSI (British Standartlar Instituti) — Britaniya standartlari instituti.
 DIN (Deutsches Institute für Normung ev) Germaniya milliy standartlar tashkiloti.
 JISC (Yaponiya sanoat standartlari qoʻmitasi) — Yaponiya sanoat standartlari qoʻmitasi.
 ÖNORM (Avstriya standartlar instituti) — Avstriya standartlashtirish instituti.

 Shuningdek 

 Mintaqaviy standart
 Standartlashtirish
 Standart
 ISO
 Xalqaro elektrotexnika komissiyasi
 Standart belgilar roʻyxati
 Jahon standartlari kuni

 

 

 Medvedev A. M. Xalqaro standartlashtirish — M.: Standartlar nashriyoti, 1988-yil
 M. I. Krivosheev. Raqamli televizion eshittirishni xalqaro standartlashtirish — M.: NIIR, 2006, ISBN 5-89674-022-0
 Kornilov E. V. Texnik sxemalar elementlarini belgilashning xalqaro standartlari — Odessa: Negociant, 2005-yil
 O. A. Ageeva. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari — M.: Buxgalteriya hisobi, 2008-yil
 Krainova Yu.Qisqa kurs: Xalqaro audit standartlari — M.: Omega-L, 2009 y.

 Normativ hujjatlar 

 2002—yil 27—dekabrdagi Federal qonun N 184-FZ „Texnik jihatdan tartibga solish toʻgʻrisida“
 GOST R 1.0-92 Rossiya Federatsiyasining davlat standartlashtirish tizimi. Asosiy qoidalar (Vikimanbada)
 GOST 1.3-2002 Davlatlararo standartlashtirish tizimi. Xalqaro va mintaqaviy standartlarni davlatlararo standartlar sifatida qabul qilish qoidalari va usullari
 ISO/IEC direktivalari, 1-qism: 2004 Texnik ish tartib-qoidalari
 ISO/IEC direktivalari, 2-qism: 2004 Xalqaro standartlarni qurish va ishlab chiqish qoidalari
 ISO/IEC Guide 2-2004 Standartlashtirish va tegishli faoliyat. Umumiy lugʻat
 ISO/IEC Guide 21: 1999 Xalqaro standartlarni mintaqaviy yoki milliy standartlar sifatida qabul qilish
 ISO/IEC Guide 21-1: 2005 Xalqaro standartlar va boshqa xalqaro hujjatlarning mintaqaviy va milliy qabul qilinishi. 1-qism. Xalqaro standartlarni qabul qilish
 ISO/IEC 17000:2004 Muvofiqlikni baholash. Lugʻat va umumiy tamoyillar

 

 www.xumuk.ru/ssm/ G. D. Krilova. Standartlashtirish, sertifikatlashtirish, metrologiya asoslari. Birlik. 1999-yil 
 LiveJournal-da xorijiy standartlardan foydalanuvchilar hamjamiyati
 ISO. Tarjimasi A.V. Garin. "Xalqaro va „xususiy“ standartlar" broshyurasi. 2010-yil  — xususiy va xalqaro standartlar deganda nima tushuniladi va ularning davlat siyosati va texnik tartibga solishni qoʻllab-quvvatlashdagi oʻrni qanday.
 Xalqaro standartlar — ularning kuchli va zaif tomonlari
Turkum:Pages with unreviewed translations