Suriya turkmanlari

Suriya turkmanlari (Suriyadagi turklar, Suriya turkomanlari yoki Suriya turklari deb ham ataladi) – Suriyada yashovchi turkiy xalq. Suriya turkmanlari hozirgi Suriya hududida 11-asrdagi Saljuqiylar davlati davridan beri yashab keladi. Oʻzlarini süriye türkmenleri, süriye türkleri deb atashadi.

Suriya turkmanlari Suriyada arablar va kurdlardan keyingi uchinchi eng yirik etnik guruhdir. Ularning umumiy soni haqida aniq maʼlumot yoʻq. Turli da Suriya turkmanlarining soni 200 000, 750 000-1 500 000World Population Review, Syrian Population 2013 , „Other major groups in Syria are Kurds (2 million), Syrian Turkmen (0.75-1.5 million) and Assyrians (0.9 to 1.2 million).“ yoki 3 500 000ORSAM Report No: 150, Center for Middle Eastern Strategic StudiesORSAM Report No: 83, The Turkmens of Syria, Quoted from page 16 (in Turkish): „Değişik kaynaklar ve saha çalışmasında elde edilen verilerden yola çıkarak Suriye Türkmenlerinin toplam nüfusu 3,5 milyon civarındadır.“ kishini tashkil qiladi deyilgan.

Suriyadagi fuqarolik urushi davomida Suriya turkmanlari Suriya hukumati kuchlariga qarshi harbiy harakatlarda ishtirok etib, Turkiya yordami va himoyasiga umid qilib kelmoqda. Keyingi yillarda Suriya turkmanlari oʻzlari yashaydigan hududlarni himoya qilish va ularda demokrafik oʻzgarishlar sodir boʻlishini oldishi olish maqsadida rasmiy hukumat – Suriya turklari assambleyasini va uning harbiy qanoti boʻlmish Suriya turkmanlari brigadalarini tuzishdi.

 Tarixi 

11-asr oxirida saljuqiylar Suriyani ilk marta bosib olgan. Saljuqiylar davlati toʻrt boʻlakka parchalanib ketganidan keyin Malikshohning ukasi Tutush 1079-yil Suriya saljuq davlatini tuzgan. Suriyada saljuqlar 1117-yilgacha hukmronlik qilgan. 1516-yilda usmoniylar sultoni Salim I Suriyani bosib olgan. Usmoniylar imperiyasining 1518-yilgi maʼlumotlariga koʻra, oʻsha paytda Halab viloyatida 54 276 kishi yashagan, ularning 36 217 nafari turkmanlar boʻlgan.

 Suriya turkmanlarining hozirgi ahvoli 
Hozirgi kunda Suriya turkmanlari Suriyaning asosiy xalqi singari sunniy musulmon boʻlganlari sababli tazyiqlarga uchramaydilar. Ayrimlar Suriya turkmanlarini mamlakatda yashovchi boshqa millatlar orasida eng „beozor“ millatlardan biri, deb hisoblaydi. Shunday boʻlsa-da, ular boshqa millatlar bilan assimilyatsiya boʻlmoqdalar.

Suriya turkmanlari asosan poyabzal sanoatida faoldir. Halab shahridagi poyabzal fabrikalarining koʻp qismi aynan ularga tegishli boʻlib, ushbu fabrikalarning ishchilari ham shu millat vakillari hisoblanadi. Suriya turkmanlari orasida madaniyat arboblari, olimlar, siyosatchilar va harbiylar, jumladan, Suriyaning sobiq mudofaa vaziri Hasan at-Turkmaniylar bor.

 

Suriya turkmanlarining umumiy soni haqida aniq maʼlumot yoʻq. Aksar da ularning soni 100 000 dan 200 000 gacha ekanligi aytilgan. Ayrim Suriya turkmanlari ularning soni 750 000-1 500 000 ekanligini taʼkidlaydi. Turkmanlar milliy kengashiga koʻra, Suriya turkmanlarining soni 3,5 million kishini tashkil qiladi.

 Tili 
Suriya turkmanlari turkiy tillar oilasining oʻgʻuz guruhiga kiruvchi oʻziga xos shevalarda soʻzlashishadi. Suriya turkmanlariga xos shevalarning grammatikasi, fonetikasi va leksikasi haqida juda oz maʼlumot mavjud.

1927-yilda turkshunos olim Aleksandr Samoylovich turkiy sonlar haqidagi „Turkcha miqdor sonlar va ularni izohlashga urinishlar haqida qisqacha maʼlumot“ maqolasida suriyalik turkmanlarda 80 (sekizen) va 90 (dokuzan) sonlarining ilk formalari saqlanib qolgani haqida yozgan. Boshqa oʻgʻuz tillarda esa seksen va doksan kabi soʻzlardan foydalaniladi. E. V. Sevortyanning „Etimologik lugʻati“da sonlarning segzen, sekizen va sekizon kabi shakllari berilgan. Bunday shakllarga ega shevalar turkcha shevalar oʻlaroq ifodalanadi.

 Yana qarang 
 Iroq turkmanlari
 Turkmanlar

 

 
 OzodWiki: Erdoʻgʻon „qon-qardoshimiz“, deb atagan Suriya turkmanlari oʻzi kim?, Ozodlik radiosi, 26.11.2015

Turkum:Turkiy xalqlar