Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Kino qoʻyish apparati

Kino qoʻyish apparati, kino proyektor (kino va lot. projectio — oldinga irgʻitish) — kinoga olish apparati bilan kinolentalarga olingan kinofilmlarni ekranga tushirish uchun moʻljallangan qurilma. U kinolentaning surilishini taʼminlaydigan tortish mexanizmi, lenta oʻraladigan va boʻshaladigan kassetalar, ekranni yoritish va tasvirni ekranga tushirish uchun yoritish-proyeksiyalash tizimi, ovoz eshittirish qurilmasi, elektr energiyasi bilan taʼminlash va apparat ishini boshqarish qurilmalaridan iborat. Kino qoʻyish apparatia.da kinolenta maxsus mexanizm (malta mexanizmi yoki greyferli mexanizm) yordamida toʻxtab-toʻxtab (oʻzlukli) harakatlanadi. Toʻxtab-toʻxtab aylanuvchi tishli baraban ki-nolentani bitta kadrga surib turadi. Bir kadrdan ikkinchisiga oʻtish vaqtida obtyurator yorugʻlik nurlari oqimini toʻsadi, lenta yana bir kadr surilganda obtyurator yorugʻlik nurlari yoʻlini ochadi. Shunda ekranga tasvir toʻshadi. Bu jarayon shu tariqa davom etaveradi va juda tez (sekundiga 24 kadr) yuz bergani uchun tomoshabin oradagi oʻzilishlarni sezmaydi. Kino qoʻyish apparati a. ekranga tasvirni tushirish bilan birga fonogrammaga yozilgan tovushni ham tasvirga monand (sinxron) ravishda eshittiradi. Kino qoʻyish apparatia.ning muqim (statsionar) va koʻchma boʻladi. Muqim apparatlar kinoapparatxonalarga doimiy oʻrnatib qoʻyiladi. Ularning yordamida kinofilmlar ochiq yoki yopiq zallarda namoyish qilinadi. Koʻchma apparatlarni istalgan joyga olib borib ishlatish mumkin. Ular bilan ochiq maydonlarda ham, yopiq zallarda ham kinofilmlar qoʻyiladi.

Kino qoʻyish apparati a. kinolentaning eniga qarab ham farqlanadi: 16 mm, 35 mm va 70 mm li kinolentalarga moʻljallangan, universal hamda maxsus (doiraviy, stereo-skopik va boshqa filmlarni namoyish qilish uchun moʻljallangan) apparatlar boʻladi. Boʻlardan tashqari, havaskor kinematograflar uchun moʻljallangan apparatlarda eni 8 mm li kinofilmlarni qoʻyish mumkin. Bunday apparatlarda, asosan, ovozsiz filmlar qoʻyiladi. Ovozli filmlarni qoʻyish uchun magnitofon va sinxronlovchi (tasvir bilan ovozning bir vaqtda ketishini taʼminlovchi) qurilmadan foydalanish kerak. Kino qoʻyish apparatia.ning eng muhim koʻrsatkichi — ekranning yorqinligini ifodalaydigan foydali yorugʻlik oqimi. U lyumen (lm)da oʻlchanadi (350—50000 lm). Yorugʻlik oqimini choʻgʻlanma lampa, ksenon lampa yoki koʻmir yoyi hosil qiladi (yana qarang Kinotexnika).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Kino va video texnologiyalari
Kinoga olish apparati

Kinoga olish apparati - hujjatli va badiiy kinofilmlar va videofilmlarni hamda turli obyektlarni izchil ravishda ketma-ket tasvirlar (kadrlar) tarzida kinolentaga tushirish qurilmasi. Enining kengligi va formatining oʻlchami har xil boʻlgan kinolentalarga suratga olish uchun moʻljallab ishlab chiqariladi. Masalan, keng formatli filmlar 70 mm li; oddiy va keng ekranli filmlar 35 mm li; televizion, ilmiy, oʻquv va havaskorlik filmlari 16 mm, 8 mm va 2x8 mm li kinolentalarga moʻljallangan apparatlarda suratga olinadi. Vazifasi va tuzilish xususiyatlariga koʻra, dastaki va muqim (statsionar) Kinoga olish apparatia. farqlanadi. Dastaki apparatlar ixchamroq boʻlib, qoʻlda olib yurib, istalgan joyda kinoga olish mumkin. Muqim apparatlar muayyan joyda uchoyoqli shtativga oʻrnatib ishlatiladi. Kinoga olish apparatia. sinxron, prezitsion, ixtisoslashtirilgan, havaskorlik va maxsus turlarga ham boʻlinadi. Sinxron Kinoga olish apparatia. bilan tasvirni kinoga olish paytida (sinxron tarzda) tovushni ham alohida magnit lentaga yozib olish mumkin. Pretsizion Kinoga olish apparatia. murakkab kinoga olish uchun moʻljallanadi. Ix-tisoslashtirilgan Kinoga olish apparatia. bilan panoram, doiraviy, stereoskop filmlar suratga olinadi. Havaskorlik Kinoga olish apparatia. eni 16 mm, 8 mm va 2x8 mm li kinolentalarga ilmiy, oʻquv va havaskorlik filmlarini kinoga olish uchun ishlatiladi. Maxsus Kinoga olish apparatia. tez va qisqa muddatda utadigan jarayonlarni qayd qilish (juda tezkorlik bilan kinoga olish) hamda aviatsiya va kosmik parvozlarda foydalanish uchun muljallanadi.

Har qanday Kinoga olish apparatia. optik va mexaniq qismlardan iborat. Optik qism kinoga olish obyektivi va vizir (vizir tizim) ni oʻz ichiga oladi. Obyektiv obyektning tasvirini kinolentaning yorugʻlik sezgir katlamiga tushiradi. Vizir orqali esa obyekt kuzatiladi va apparatning obyektga nisbatan zarur vaziyati urnatiladi. Mexaniq qism lenta tortish mexanizmi, harakatlantirish mexanizmi va obtyuratordan iborat. Lenta tortish mexanizmida lentani bir meʼyorda surib, zarur paytda toʻxtatib turadigan moslamalar ham boʻladi. Obtyurator kinolenta kadr tuynugi tomon bir kadr surilganda shu tuynukka kelayotgan yorugʻlik nurlari yoʻlini dam-badam toʻsib turish vazi-fasini oʻtaydi.

Kinoga olish apparatia., asosan, 19-asr oxirlaridan boshlab turli markalarda ishlab chiqariladi. Ular borgan sari takomillashib bormokda. Ayniqsa, ilmiy tadqiqot ishlari uchun moʻljallangan Kinoga olish apparatia.lari — ixcham aviatsiya va kosmik kinoga olish, mikrokinoga olish apparatlari, tezkor va rastrli apparatlar, suv ostida kinoga olish, sekinlatib suratga olish apparatlari va boshqa yoʻnalishlardagi Kinoga olish apparatia. lari juda takomillashib ketdi. Bu borada Yaponiyada, AQSH va boshqa mamlakatlarda ishlab chiqarilayotgan apparatlarni misol qilib koʻrsatish mumkin (qarang Kinotexnika).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kinodramaturgiya

Kinodramaturgiya (kino... va dramaturgiya) — adabiyotning ekranda koʻrsatish uchun moʻljallangan alohida turi. K. asari — kinossenariy filmning adabiy va gʻoyaviy-badiiy asosini tashkil etadi. Kinodramaturglar badiiy proza va dramadan foydalanilgan holda hayot voqealarini tasvirlashda kino imkoniyatlarini hisobga olib, asarni ekranga moslashtirib yozadilar. K., oʻz xususiyatiga koʻra, adabiy hamda kinematografik shaklga ega: mustaqil badiiy qiymatga ega, kinematografik asar sifatida yaratilajak filmning mazmunini va qurilishini ifoda etadi. K.ning shakllanish davri murakkab jarayon boʻlib, u asar yozishdan boshlanib, montaj stolida tugaydi. Ovozli kino yuzaga kelgach, inson harakterini ochib berishdagi asosiy vositalardan — dialog muhim rol oʻynadi. Kino sanʼati imkoniyatlarining kengayishi K.dan hayotni yanada chuqurroq oʻrganishni, uni yanada murakkab va rangbarang tasvirlashni taqozo etadi. Kino taraqqiyotining boshlangʻich bosqichida K. janrlari (sarguzasht, komediya, melodrama va boshqalar) maʼlum darajada chegaralangan boʻlib, zamonaviy mavzu kam yoritilgan. Hozir esa K. asarlari xohlagan janrda yozilib, koʻplab filmlar yaratilmokda.

Oʻzbek K.si proza koʻlamini, drama oʻtkirligini, poeziya jozibasini, tasviriy sanʼat yorqinligini, musiqa ravonligini oʻzida mujassamlashtirdi. Hozirgi kunda tarix, tarixiy shaxslar hayoti, milliy qadriyatlar aks etgan yoki yosh avlodda Vataniga, xalqiga, ota-onasiga mehr-muhabbat tuygʻusini uygʻotadigan K. dolzarb mavzu boʻlib, shu asosda filmlar ishlanmoqsa ("Buyuk Amir Temur", "Parimoma" va boshqalar). S. Abdulla, I. Sulton, A. Krdiriy, M. Shayxzoda, Oybek, S. Ahmad, U.Nazarov, F. Musajonov, O. Agishev kabi yozuvchilarning asarlari oʻzbek kinosining rivojida salmoqli oʻrin tutadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kinojurnal

Kinojurnal (kino... va jurnal) — kundalik turmush va xalqaro ijtimoiy-siyosiy voqealarga bagʻishlab davriy chiqarib turiladigan kinofilm turi.

Oʻzbekistonda 1960-yilgacha "Oʻzbek Davlat kinojurnali", "Sovet Oʻzbekistoni", "Ordenli Oʻzbekiston" va boshqa K.lar chiqarilgan. 60—70-yillardan "Oʻzbekiston hujjatli va ilmiy-ommaviy filmlar kinostudiyasi" ularning oʻrniga kinoalmanaxlar chiqardi, hozir esa faqat hujjatli filmlar, shuningdek, "Nashtar", "Zumrasha" hajviy K.lari ishlanmoqda.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kinokomediya

Kinokomediya yoki komediyali film – kino sanʼati turi. Filmda xarakter, konflikt, vaziyatni tasvirlashda tomoshabinda kulgi qoʻzgʻatish kinokomediyaning asosiy xususiyatidir. Yumoristik va hajviy jihatlari bir-biriga bogʻliq holda koʻrsatiladi. Kinovodevil, ekssentrik „komik“, lirik, maishiy, hajviy, tragikomik, fantastik kinokomediya janrlari keng tarqalgan. Sirk, karikaturani oʻzida singdirgan ekssentrik „komik“ kinokomediya XX asrning 10—20-yillarida yuzaga kelgan (A. Did, M. Linder, R.Kler – Fransiya; M. Sennet, Charlie Chaplin, B. Kiton, G. Lloyd – AQSh). F.Kapra ovozsiz kino davrida „Bir kunlik xonim“, „Mister Dids shaharga koʻchib oʻtmoqda“, „Tundagi hodisa“ kabi filmlarni ishlab Amerika kinokomediyasining rivojlanish davrini boshlab berdi. Keyinchalik A.Blazetti, X.Bardem, J.Bekker, L.Berlanga, G.Krichton, R.Kornelius kabi chet el rejissyorlari jamiyatdagi mavjud nuqsonlarga qarshi kinokomediyalar („Millioner Neapol“, „Tramvay oʻgʻirlandi“, „Dadam, oyim, xizmatkor qiz va men“ va boshqalar) yaratdilar.

Y.Protazanovning „Nasriddin Buxoroda“ (1943) filmi – birinchi oʻzbek kinokomediyasi. „Nasriddinning sarguzashtlari“ (rejissyor N. Gʻaniyev), „Mahallada duv-duv gap“ (Sh. Abbosov), „Kelinlar qoʻzgʻoloni“, „Maysaraning ishi“, „Chimildiq“ (M. Abzalov), „Sharif va Maʼrif“, „Temir erkak“ (I. Ergashev), „Bomba“ (Z. Musoqov), „Masharaboz“ (Sh. Boshbekov) va boshqalar eng yaxshi oʻzbek kinokomediyalaridir. R. Pirmuhamedov, R. Hamroyev, N. Raximov, H. Umarov, S. Xoʻjayev. Baxtiyor Ixtiyorov, H. Sharipov, O. Asomov, M. Xolmedov va boshqalarning oʻzbek kinokomediyasi rivojida hissalari katta. Zamonaviy rejissyorlar izlanishi natijasida kinokomediya unsurlari kinoning boshqa janrlariga ham singib bormoqda.

 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Turkum:Film janrlari
Kinokonsert

Kinokonsert (kino... va konsert)— alohida konsert nomerlaridan iborat film; kinematografiya turi. Ovozli kinoning dastlabki yillarida yuzaga keldi. Gʻarb mamlakatlarida filmrevyular mashhur. Taniqli sanʼatkorlar ijodi bilan eng oʻzoq, chekka shaharlar aholisini tanishtirish, mashhur ijrochilar ijodini abadiylashtirish, yoshlarni estetik ruhda tarbiyalashda K. ning muhim ahamiyati bor. K. barcha kinostudiyalarda muntazam ravishda ishlab chiqariladi. Oʻzbekistonda "Frontdagi doʻstlarga", "Besh respublika konserti", "Shashmaqom" hamda alohida xonanda va raqqosalar ijodiga bagʻishlangan koʻplab K.lar ishlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kinologiya

Kinologiya (yunoncha: kyon — it va logiya) — itlar toʻgʻrisidagi fan. Kinologiya itchilikning ilmiy asosini tashkil etadi. Kinologiya itlarning evolyusiyasi, zotlari, anatomiyasi, fiziologiyasi, shu jumladan, oliy nerv sistemasi, xattiharakatlari, seleksiyasi, ularni urchitish, oziqlantirish, saqlash, oʻrgatish va ov, krrovul, qidiruv, bojxona, chegara va boshqa xizmatlarda foydalanish masalalarini oʻrganadi. Kinologiya fan sifatida XIX asrning 2-yarmida vujudga kelgan.

Koʻpgina Yevropa mamlakatlarida va AQShda kinologiya tashkilotlari ish olib boradi. Oʻzbekistonda kinologiya masalalarini ilmiy oʻrganish rus ofitserlar ovchilik jamiyatlari va itchilik klublari tashkil etilgan XX asr boshlariga toʻgʻri keladi. 1927-yilda Oʻzbekiston ov itlari shajara daftari joriy qilingan. DOSAAF Oʻzbekiston boʻlimi hoʻzurida 1937-yildan kinologiya kengashi faoliyat koʻrsatdi. 1992-yil may oyida Oʻzbekiston Kinologiya federatsiyasi tashkil etildi. Oʻzbekistonda respublika davlat bojxona qoʻmitasining milliy Kinologiya markazi, Milliy xavfsizlik xizmatining naslchilik pitomnigi va Toshkent shahri Ichki ishlar bosh boshkarmasining naslchilik pitomnigida kinologiya nazariy masalalari oʻrganiladi, itchilikka oid naslchilik ishlari, itlarni amaliy maqsadlarda foydalanishga tayyorlash, yangi it zotlarini yetishtirish, ularni sinovdan oʻtkazish, shajara va naslchilik daftarlarini yuritish ishlari olib boriladi. Kinologiya koʻpgina mamlakatlarda zootexniya hamda veterinariya oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarining dasga kiritilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Yana qarang 
 Itchilik
 

Turkum:Itlar
Kinorinxlar

Kinorinxlar (Kinorhyncha) -birlamchi tana boʻshliqli chuvalchanglar sinfi. Oʻz. 0,1 — 1mm. Tanasi yassi, kalin kutikula bilan qoplangan. 13 ta segment (bosh, boʻyin va 11 ta boʻgʻim)ga boʻlingan. Tanasida pixlar va ilmoqlar boʻladi. Tanasining old qismi buralib chiqadigan hartumni hosil qiladi. Koʻndalang-targʻil muskullari dasta boʻlib joylashgan, ichagi naysimon. Nerv sistemasi halqum atrofi nerv halqasi va qorin nerv stvolidan iborat. Sezgi organlari hartumidagi qillar va 1—2 juft pigment koʻzchalardan tashkil topgan. Ayirish sistemasi — 1 juft protonefridiydir. Ayrim jinsli. Metamorfoz orqali rivojlanadi. Bir hujayrali suv oʻtlari va mikroorganizmlar bilan oziqlanadi. Hartumini oldinga otib, soʻngra tanasini tortib olib harakatlanadi. 2 turkumi, 100 ga yaqin turi maʼlum, koʻpchilik dengizlar tubida uchraydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kinostudiya

Kinostudiya (kino va  – „oʻrganish“) – kinofilmlar ishlab chiqaruvchi korxona. Kinostudiya badiiy-ijodiy va texnik ishlab chiqarish jarayonlarini birlashtiradi. Qanday film chiqarishiga qarab badiiy, hujjatli-xronikal, ilmiy-ommabop, oʻquv kinostudiyasi, animatsion filmlar kinostudiyasiga ajraladi. Kinostudiyaning tashkiliy tuzilishi ishlab chiqariladigan filmlarga, ishlab chiqarish hajmiga, texnik jihozlarga bogʻliq. Film ishlab chiqarish 4 bosqichdan iborat: 1) ssenariy tayyorlash; 2) suratga olish uchun tayyorgarlik (suratga olish joyini, aktyorlarni tanlash, dekoratsiya, kiyim tayyorlash, kinoproba va repetitsiya oʻtkazish, film ishlab chiqarish rejasini tuzish); 3) suratga olish. Bu eng masʼuliyatli va sermehnat bosqich boʻlib, kinostudiya pavilonida va tabiat quchogʻida amalga oshiriladi; 4) filmni montaj qilish, unga ovoz berish, musiqa yozish va qayta ovoz berish.

Suratga oluvchi guruh asosiy ijodiy boʻgʻin boʻlib, film yaratish davrida barcha ijodiy va boshqa xodimlarni oʻz atrofida uyushtiradi. Suratga olishda badiiy-ijodiy guruh faoliyatiga film direktori rahbarlik qiladi.

Oʻzbekistonda „Oʻzbekfilm“, „Oʻzbekiston hujjatli va ilmiy-ommaviy filmlar kinostudiyasi“, „Dostonfilm“, „Yogʻdu“, „Imon“, „Inson“, „Samarqandfilm“, „Shod“, „Yulduz“ va boshqa kinostudiyalar, „Nashtar“ hajviy kinojurnali, shuningdek, Oʻzteleradio qoshida „Oʻzbektelefilm“ faoliyat koʻrsatadi.

 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Kinotelevizion texnika

Kinotelevizion texnika -tasvirlarni suratga olish, montaj qilish va oʻzatish uchun kino va televideniye vositalaridan foydalaniladigan usullar majmui. Kino va televideniye vositalari deganda kinotexnika, televideniye va videoyozuv vositalarining uygʻunlashuvi tushuniladi. Ushbu yoʻnalishlarni oʻz ichiga oladi: televizion filmlarni toʻgʻridan-toʻgʻri kinoga olish; televizion tasvirlarni kineskop ekranidan yoki bevosita elektron nurli kamera yordamida yozib olish; videonazorat qurilmasi (monitor) va nazorat videoyozuvidan foydalangan holda kinoga olish; kinofilmlarni montaj qilish va koʻpaytirishda televideonazoratdan foydalanish; telekinoproyeksiyalash (kinolentaga tushirilgan filmlarni televideniye orqali oʻzatish).

Maʼlumki, kinotexnika 19-asr 80-yillaridan, televideniye asosan 20-asr boshlaridan, videoyozuv 20-asr 50-yillaridan rivojlana boshlagan va asta-sekin takomillashtirib borilgan. Ayniqsa, videofilm yaratish rasm boʻlganidan (Oʻzbekistonda 20-asr 70-yil laridan) soʻng Kinotelevizion texnikaning ahamiyati yanada ortdi. Kinotelevizion texnika da koʻp (ikki va undan ortiq) kinokamerali kinotelevizion jihozlar va boshqa oʻziga xos usullardan foydalaniladi. Kinokameralarning har qaysisiga ixcham teleuzatish kamerasi ham biriktirilgan boʻladi.

Kinotelevizion texnika vositasida bevosita kinolentaga suratga olingan kinofilmlarni ham, videomagnitlentaga tushirilgan videofilmlarni ham, bevosita olinadigan "jonli" tasvirlarni ham televideniye orqali namoyish qilish mumkin.

Umuman televizion tasvirlarni kinolentaga tushirishning optik, elektron nurli va lazerli usullari mavjud. Optik usulda suratga olish qurilmalarida tasvirlarni kineskop ekranidan koʻchirish mumkin. Elektron nurli usulda suratga olish qurilmalarida videosignal oʻzgartirib yuboradigan elektron nur havosi soʻrib olingan (vakuum) kamerada harakatlanayotgan kinolentaga toʻshadi. Vakuum kamera elektron nurli projektor, lenta tortish mexanizmi va vakuum hosil qiluvchi qurilmadan iborat boʻladi. Rangli tasvirni lazer nur yordamida 35 mm yoki 16 mm li lentaga yozib oladigan qurilma ham mavjud. Hozir Kinotelevizion texnika sohasida kompyuterlar texnikasidan unumli foydalaniladi. Kinotelevizion texnika vositalaridan murakkab kinoga olishda, multfilmlar ishlashda, kassetali kinoni suratga olishda, maxsus dasturlarni tayyorlash va boshqalarda foydalaniladi (yana qarang Kinotexnika).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kinofestival

Kinofestival (kino… va frans. festival — bayram) — kino sanʼati asarlarining turli shaklda oʻtkaziladigan koʻrigi. Kinematografiyasi rivojlangan koʻpgina davlatlar milliy kino sanʼatining eng yaxshi yutuqlarini namoyish etish, keyingi rivojlanish yoʻnalishini belgilab olish, xalqlarning oʻzaro yaqinlashuvi, sanʼat rivojiga oʻz hissalarini qoʻshish maqsadida kinofestivallar uyushtiradi.

Kinofestivalning anʼanaviy turi — xalqaro kinofestivallardir. Ular konkursli yoki konkurssiz, ixtisoslashgan va ixtisoslashmagan boʻladi. Konkursli xalqaro kinofestivallarda hakamlar hayʼati film yaratuvchilari (rejissyor, aktyor, operator, rassom va boshqalar)ni mukofot, sovrin, diplom va boshqa bilan takdirlaydilar. Konkurssiz festivalda koʻrsatilgan har bir film „festival katnashchisi“ degan diplom, shuningdek, turli tashkilotlar taʼsis etgan mukofot va sovrinlarga ega boʻladilar.

Maxsus xalqaro kinofestivallar janrlar (hujjatli, multiplikatsion, ilmiy-ommaviy, reklama filmlar va boshqalar), regionlararo (Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi, Boltiq boʻyi va MDH, arab mamlakatlari va boshqalar), boshqa ajratib turuvchi jihatlar (yosh rejissyorlar filmi, festivallar festivali, ayol rejissyor kabi) asosida oʻtkaziladi. Har bir kinofestivalning aniq belgilangan vaqti („kun“, „dekada“, „turkum“, „oylik“, „haftalik“ kabi) hamda koʻrsatiladigan filmlar soni (konkursga kiritilgan yoki informatsion filmlar) oldindan maʼlum boʻladi. Reglamentga asosan ilgari biror kinofestivalda mukofotlangan filmlar konkursga kiritilmaydi.

Jahonda oʻtkaziladigan eng yirik kinofestivallardan qad.si Venetsiya (Italiya) kinofestivalidir (1932). Bu festivalning Bosh. sovrini „Avliyo Markning oltin sheri“ (eng yaxshi filmga, eng yaxshi debyutga, eng yaxshi ayol va erkak roliga). Cannes xalqaro kinofestivali 1946-yil dan har yili aprel—may oylarida oʻtkaziladi. Bosh sovrini „Oltin palma shoxi“, Katta maxsus sovrin „Oltin kamera“ (eng yaxshi ayol va erkak roli, eng yaxshi rejissura, eng yaxshi operatorlik ishi, eng yaxshi debyut uchun).

Berlin xalqaro kinofestivali 1951-yildan mavjud. Eng katta sovrin „Oltin ayiq“, keyingisi „Kumush ayiq“. Har yili SanSebastyan (Ispaniya)da oʻtkaziladigan xalqaro kinofestival 1953-yildan faoliyat koʻrsatadi. Sovrinlari: „Katta oltin chigʻanoq“, „Oltin chiganoq“, „Kumush chigʻanoq“.

Moskva xalqaro kinofestivali 1959-yildan oʻtkaziladi. Bosh sovrini „Avliyo Georgiy“.

Birinchi Toshkent xalqaro kinofestivali 1968-yilda oʻtkazilgan. Shundan buyon Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi mamlakatlari festivali sifatida faoliyat koʻrsatadi. Bosh sovrini: „Oltin semurgʻ“ (eng yaxshi film uchun), „Xoʻja Nasriddin“ (eng yaxshi rejissura uchun), „Kumush semurgʻ“ (eng yaxshi debyut uchun), „Oltin archa“ (eng yaxshi erkak roli uchun), „Oltin lola“ (eng yaxshi ayol roli uchun) (yana qarang Toshkent xalqaro kinofestivali)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Kinochilar uyi

Kinochilar uyi — kino sanʼati arboblarining ijodiy uyi. Teatr va kino xodimlari uyi bazasida 1966-yil ochilgan. Yangi binosi (meʼmorlari R. A. Xayrutdinov, V. N. Breusenko; binoni bezashda rassom V. Gan, haykaltarosh R. Avakyan qatnashgan) 1982-yil Toshkentda ochilgan kinofestival arafasida ishga tushirilgan. Bosh tomosha zali (1810 oʻrinli), 320 va 60 oʻrinli yana 2 kichik tomosha zali bor. Bino meʼmorligida quyosh nuridan asraydigan konstruksiyalar va milliy meʼmoriy elementlardan foydalanilgan; boʻlar bino loyihasi va shakli, oʻrnida oʻz aksini topgan. Bosh zal ellips shaklda, 4 ustunga tayangan, chapdan maʼmuriy bino, oʻngdan klub bilan tutash. Loyihalashda tashqi koʻrinishi bilan ichki koʻrinishi oʻzaro bogʻlangan. Umumiy yechimi binoga mutanosib boʻlgan restoran (zali — 100 oʻrinli) hovli orqali bosh tomosha zaliga tutashgan. Bino milliy meʼmoriy qismlar, kichik meʼmoriy shakllar va favvoralar bilan jozibalashtirilgan. Bezagida Gʻozgʻon marmari, granit, ganch oʻymakorligidan foydalanilgan. Interyeridagi B. Jalolov ishlagan devoriy rasmlarda oʻzbek kino sanʼati rivoji aks ettirilgan. Kinochilar uyi da yangi filmlar koʻrigi, yubileylar, tomoshabinlar bilan ijodiy uchrashuvlar va boshqa oʻtkazib turiladi. Kinochilar uyi Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi huzuridagi Kinematografiya agentligiga qaraydiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Toshkent bino va inshootlari
Kinoya

Kinoya — uslubiy vosita; maʼqullagandek yoki rizo bergandek boʻlib, rad etish, istehzoli kulish. K.da soʻz yoki ifoda nutkda asl maʼnosiga teskari, hatto uni rad etuvchi mazmun kasb etadi. Kinoya uslubiy vosita sifatida majoziy soʻzlar orqali piching va istehzoni ifodalaydi. Komiklikning bir turi boʻlgan Kinoyada kulgililik jiddiylik niqobi ostiga yashirinib, oʻzida soʻzlovchidagi ustunlik yoxud gumonsirash tuygʻusini aks ettiradi. Kinoya xalq ogʻzaki ijodida ham, yozma adabiyot namunalarida ham keng qoʻllanadi. Alisher Navoiyning "Lison ut-tayr", Gulxaniyning "Zarbulmasal", Abdulla Qahhorning "Mayiz yemagan xotin" va boshqa asarlarda K. jonli va konkret badiiylik yaratishga xizmat qilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

 Kinoyaga Misollar: "Nyuton" bo'lsang ham mayli edi, Fizikadan gap Ochishga
Kintana-Roo

Kintana-roo — Meksika shtati, Yukatan yarim orolda. Maydoni 50,4 ming km². Aholisi 873,8 ming kishi (2000), asosan, mayya indeyslari. Maʼmuriy markazi — Chetumal shahri Yer yuzasi tekislik, ohaktoshlardan tuzilgan, karst hodisasi keng tarqalgan. Oʻrtacha oylik temperatura 24°, yiliga oʻrtacha 1350 mm yogin yogʻadi. Tropik sernam urmonlar bilan qoplangan. Meksikaning alohida ajralgan olis shtatlaridan. Aholining katta qismi oʻrmonchilik bilan shugʻullanadi. Chikle sharbati yigʻish uchun qoʻshni shtatlardan ham indeyslar keladi. Rio-Ondo daryosi xavzasida yogʻoch-taxta tayyorlanadi. Katta maydonlardagi oʻrmonlarni yoqib dehqonchilik qilinadi. Muhim transport aloqalari Merida — Chetumal shosse yoʻli orqali amalga oshiriladi."" OʻzME. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kinshasa

Kinshasa (1966-yilgacha Leopoldvil) — Kongo Demokratik Respublikasining poytaxti. Shahar Kongo daryosining soʻl sohili boʻylab 15 km ga choʻzilgan. Kinshasa provinsiya huquqiga tenglashtirilgan alohida maʼmuriy birlikdir. Aholisi 14,7 mln. kishi (2021). Iqlimi subekvatorial. Iyulning oʻrtacha harorati 22° ni, aprelniki esa 27° ni tashkil qiladi. Yillik yogʻin miqdori 1359 mm ga teng.

 Tarixi 

200px|right
Shahar 1881-yildan qurila boshlagan va Belgiya qiroli Leopold II nomiga qoʻyilgan. Shahar 1926—1960-yillarda Belgiya mustamlakasining maʼmuriy markazi boʻlgan. 1960-yildan Kongo Respublikasi (1964-yildan Kongo Demokratik Respublikasi), 1971—1997 yillar Zair Respublikasi poytaxti boʻlgan.

 Iqlimi 

 Transport 

Kinshasa mamlakatning asosiy savdo, transport, sanoat, moliya va madaniyat markazi. Avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakat tashqi savdosining koʻp qismi K. orqali oʻtadi. K. portida yillik yuk ortib-tushirish 2 mln. t atrofida. Kinshasa orqali Kongo daryosi quyi qismidagi Matadi dengiz porti bilan bogʻlangan. K.dan Brazzavil shahriga parom qatnaydi. 

 Sanoat 

Oziq-ovqat, toʻqimachilik, tikuvchilik, koʻn poyabzal, kimyo, mashinasozlik, yogʻochsozlik, kemasozlik sanoati, kema remonti, elektr priborlari ishlab chiqarish, qurilish materiallari korxonalari, oyna va shisha idishlar zavodi bor. Maluku rayonida yirik metallurgiya kompleksi qurilgan. 

 Taʼlim 

Milliy universitet, institutlar, Nafis sanʼat milliy akademiyasi, Geografiya ilmiy tadqiqot instituti, Geologiya xizmati ilmiy muassasasi, Tropik tibbiyot instituti (1899), Afrika sanʼati muzeyi, hayvonot bogʻi va boshqa bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang
Kio

Kio - koʻzboyloqchi (illyuziyachi) sirk artistlari oilasi. Emil Teodorovich (asl fam. Girshfeld — Renard) 1894.30.3 (11.4), Moskva — 1965. 19.12, Kiyev; Moskvada dafn etilgan — Rossiya xalq artisti (1958). Koʻzboyloqchilik tomoshalarining yaratuvchisi, sirk apparaturalari (asboblari)ning konstruktori. Uning oʻgʻillari: Emil Emilovich (1938.12.7) — Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist (1972). Sirkda 1961-yildan otasi bilan, 1966-yildan mustaqil ishlaydi. Igor Emilovich (1944.13.3) — Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist (1980). Sirkda 1956-yildan otasi bilan, 1966-yildan mustaqil ishlaydi. 1977-yilda Oskar mukofotini olgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kiodo susin

Kiodo susin — yapon axborot agentligi. 1945-yil Tokioda tashkil etilgan. Yetakchi milliy gazetalar va En-EychKey radiotelevideniye korporatsiyasi kooperativ birlashmasi. Gazetalar, radio va telekoʻrsatuvlarni ichki va xalqaro miqyosdagi axborotlar bilan taʼmin etadi. Jahonning koʻp mamlakatlarida muxbirlik boʻlimlariga ega.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kioto universiteti

Kioto universiteti  – Yaponiyadagi yetakchi va ikkinchi qadimiy milliy universitetlardan biri. 1897-yil Yaponiya imperatori farmoniga muvofiq, fizika-matematika va muhandislik kolleji sifatida tashkil etilgan. Filologiya, pedagogika, huquq, iqtisod, tabiiy fanlar, tibbiyot, farmatsevtika, qishloq xoʻjaligi, muhandislik boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Kioto universitetida oʻnta bakalavriat uchun, oʻn sakkizta aspirantura uchun fakultetlar va oʻn uchta ilmiy tadqiqot institutlari tashkil qilingan. Kioto universitetida 16 mingdan ortiq talaba taʼlim oladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. Osiyodagi universitetlar orasida eng koʻp Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan universitetdir.

 Kampusi 
Kioto universitetining taʼlim va tadqiqot faoliyati Kiotodagi uchta asosiy kampusda olib boriladi. Bular: Yoshida, Uji va Katsura kampuslaridir. Kampuslarning har biri universitet ilmiy faoliyatida alohida ahamiyatga ega. Kioto universiteti kampuslari boʻylab tarqalgan kutubxonalar tarmogʻi 40 dan ortiqdir. Universitet kutubxonasi 7,49 milliondan ortiq kitoblar toʻplamiga ega va bu uni mamlakatdagi ikkinchi yirik universitet kutubxonasi ekanligining isbotidir. Ushbu kampuslardan tashqari, universitet mamlakat boʻylab taʼlim va tadqiqot obyektlari va yerlarga egalik qiladi.

 

Turkum:Yaponiyadagi universitetlar
Kiprikli chuvalchanglar

Kiprikli chuvalchanglar, tur bellyariyalar (Turbellaria) — yassi chuvalchanglar sinfi. Tuban tuzilgan ikki tomonlama simmetriyali hayvonlar. Tanasi kiprikli epiteliy bilan qoplangan. Ogʻzi tanasining oldingi uchida yoki qorin tomonida. Ichagi xaltasimon, baʼzan yosh shoxchalarga ega, anal teshigi boʻlmaydi. Tuban Kiprikli chuvalchanglarda oziq parenximada hazm boʻladi. Ayirish organi protonefridiylar (tuban tuzilgan Kiprikli chuvalchanglarda boʻlmaydi). Tuban Kiprikli chuvalchanglar nerv sistemasi teri ostida tarqoqjoylashgan nerv hujayralaridan, boshqalarda bosh gangliylar va koʻndalang nerv tolalari bilan oʻzaro bogʻlangan bir necha juft boʻylama nerv stvollaridan iborat. Germafrodit. Kiprikli chuvalchanglar gnatostomulidlar, temnotsefallar, udonellidlar, se-relatlar kabi 11 ta turkumga boʻlinadigan 3000 ga yaqin turni oʻz ichiga oladi. Koʻpchiligi yirtqich, erkin yashaydi. Dengiz va chuchuk suv havzalarida, koʻpincha, suv tubida uchraydi; ayrim. ignaterililar, mollyuskalar, qisqichbaqasimonlar va boshqa hayvonlarda parazitlik qiladi. Nam tropik oʻrmonlarda quruqlikda yashaydigan ham bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kir

Kir, Kichik Kir (miloddan avvalgi 401-yil) — Kichik Osiyodagi Lidiya, Buyuk Frigiya, Kappadokiyanit noibi (satrapi) (408 yoki 407—401). Doro II ning oʻgli. 404-yil birodari Artakserks II Ahomaniylar davlatiga podshoh boʻlgach, hokimiyatni qoʻlga olishga harakat qilgan. Kir 401-yil katta qoʻshin toʻplab, Artakserks II ga qarshi Sarddan Bobil tomon yurish boshlagan. Ammo Kunaks boʻsagʻasidagi jangda halok boʻlib, qoʻshini magʻlubiyatga uchragan. Bu voqealar Ksenofontning „Anabasis“ida bayon etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kir II Buyuk

Kir II Buyuk, Kurush, Kirauava-uxsh (miloddan avvalgi 530) – qadimgi Eron shohi (miloddan avvalgi 558—530). Ahamaniylar sulolasidan. Miloddan avvalgi 558-yil Midiyaga tobe fors qabilalari ittifoqini boshqargan va miloddan avvalgi 553-yil qoʻzgʻolon koʻtarib Midiya taxtini egallagan (miloddan avvalgi 550) va Midiya podsholarining rasmiy unvonlarini qabul qilib, bu bilan axomaniylar sulolasiga asos solgan. Shundan soʻng Parfiyani, miloddan avvalgi 546-yil esa Lidiya va Kichik Osiyodagi yunon davlatlarini bosib olgan. Miloddan avvalgi 545—539-yillarda Dra-ngʻiyona, Margʻiyona, Xorazm, Sugʻdiyona, Baqtriya, Areyya, Gedrosiya, xaumavarg saklari yashaydigan hududni, Sattagidiya, Araxosiya va Gandharani istilo qilgan. 539 yil K. II qoʻshinlari Bobilni bosib olgan. Bobildan gʻarbda, Misr chegaralarigacha joylashgan mamlakatlar forslarga oʻz ixtiyorlari bilan boʻysunishgan. Kir II Bobil, Ossuriya, Elam va Iudeya (Yahudiya)dagi ibodatxonalarni, shuningdek, Bobil shahri devorini tiklagan. Bobil shoxlari tomonidan Mesopotamiyaga zoʻrlab koʻchirilgan xalqlarga Kir II oʻz yurtlariga qaytishlariga ruxsat bergan. Bobil podshoh qarorgohlaridan biriga aylangan va Kir II "Bobil podshohi, mamlakatlar shohi" unvonini olgan. Miloddan avvalgi 530-yil iyulida Kir II Oʻrta Osiyodagi massagetlar ustiga yurish qilgan, biroq, Toʻmaris rahbarlik qilgan massagetlar bilan boʻlgan jangda uning qoʻshini butkul tor-mor keltirilib, Kir II halok boʻlgan. Kir II obrazi qadimgi sharq va antik adabiyotda chuqur iz qoldirgan. Masalan, Ksenofontnit "Kiropediya" asari oʻnga bagʻishlangan.

Xalq ogʻzaki ijodining baʼzi namunalarida Kir II ni kayoniylar sulolasiga mansub Kayxusrav bilan chalkashtirish hollari ham uchraydi.

 Adabiyot 
 Gerodot, Istoriya v devyati knigax, L., 1972.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref

 

Turkum:Tarix
Kirakos Gandzaketsi

Kirakos Gandzaketsi (1200-1271) — arman tarixchisi. Moʻgʻullarda asirlikda boʻlgan. Asosiy asari "Armaniston tarixi" (4-asr boshlaridan — 1265-yilgacha, arman tilida 1961-yil nashr etilgan). Moʻgʻullar tomonidan Armanistonning bosib olinishi, Jaloliddin Xorazmshohning yurishlari va boshqa ni tasvirlagan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Armaniston
Kirena maktabi

Kirena maktabi — yunon falsafasidagi Sokrat maktablaridan biri (miloddan avvalgi 4-asr). Kirenalik Aristipp asos solgan. Sokratning qarashlarini izchil gedonizm tomon rivojlantirgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kirenaika

Kirenaika, Barka — Liviyaning shim.-sharqidagi plato. Oʻrta dengiz sohillari tomon tik tushgan. Eng baland joyi 876 m. Ohaqtoshlardan iborat. Karst keng tarqalgan. Iqlimi Oʻrta dengizga xos, nisbatan quruq iqlim, yiliga oʻrtacha 450 mm yogʻin yogʻadi. Shimoliy yon bagʻirlari doim yashil chakalakzor va dafna, dub, halab qaragʻayi oʻrmonlari bilan qoplangan, landshafti chala choʻlga xos.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kirenaika (Liviya)

Kirenaika — Liviyadagi tarixiy viloyat. Miloddan avvalgi 7-asrda bu yerda bir necha yunon shaharlari (eng yirigi — Kirena)ga asos solingan. K. miloddan avvalgi 6-asr dan milodiy 7-asrgacha Sharqning qad. davlatlari, Rim, Vizantiya tarkibida, 7-asrdan arablar, 16-asrdan — 1911-yilgacha Usmonli turk imperiyasi qoʻl ostida; 19-asr oʻrtasi — 20-asr boshida sanusiyya diniy harakati (1837-yil tashkil etilgan) ning asosiy markazita aylangan. 1912-yildan Italiya mustamlakasi — Liviya tarkibida. 1942-yil ingliz qoʻshinlari tomonidan bosib olingan; ingliz harbiy bazasi bu yerda 1969-yilgacha saqlangan. Liviya qirolligi (1951—69)dagi 3 viloyatdan biri boʻlgan K., 1963-yil mamlakatda yangicha maʼmuriyhududiy boʻlinish joriy etilgach, bekor qilingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kirim

Kirim (buxgalteriyada) — muayyan davr mobaynida maʼlum dan tovarlar, materiallar, pul vositalari tushumi miqdorini tavsiflaydigan umumlashtiruvchi atama. Aksariyat hollarda pul va moddiy boyliklarni hisobga olish amaliyotida qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kirisima

Kirisima — Yaponiyadagi harakatdagi vulkanlar guruhi, Kyusyu o.ning jan.da. Bir-biri bilan tutashib ketgan 23 ta lava gumbazi bazaltandezitli, diametri 15 km li qalqon hosil qilgan. Eng baland joyi 1700 m. 742-yildan hozirgacha 60 marta otilgan. Koʻl va issiq buloqlar bor. Kirisima-Yaku milliy parki (1934-yil tashkil etilgan, maydoni 55,2 ming ga) tarkibida.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kirish gap

Kirish gap — asosiy gapda qoʻshimcha fikr bildiruvchi gap. Nutq paytida tugilgan ehtiyoj, zaruriyat natijasida kiritiladi. K.g. ogʻzaki nutqt asosiy gapdan pauza bilan, yozma nutqla esa qavs yoki tire bilan ajratiladi: Oʻsha yigit (men uni ilgaridan tanir edim) musobaqada birinchilikni oldi. Uning gulzori — mana biz hozir aylanib chikdik — yetti iqlimda ham topilmasa kerak.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kirish soʻzlar

Kirish soʻzlar — gap bilan sintaktik bogʻlanmagan soʻzlar. Soʻzlovchining bayon qilinayotgan fikrga munosabatini („baxtimga“, „afsuski“, "menimcha"), fikrning umumiy bahosini („ehtimol“, „albatta“, "shubhasiz"), kimga qarashli ekanligini („menimcha“, „aytishlaricha“) yoki oldingi fikr bilan aloqasini („xullas“, „nihoyat“) bildiradi. Kirish soʻzlar gapda vergul bilan ajratiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.Biron bir so'roqqa javob bolmaydi
Kirishish

Kirishish (toʻqimachilikda) — gazlamalarni saqlash, hoʻllash, kiyim-kechaklarni kiyib yurish, yuvish va kimyoviy tozalash jarayonida turli omillar (mas, nam, kimyoviy eritmalar) taʼsirida ularning boʻyiga yoki eniga qisqarishi. Gazlamalarning asosiy xossalaridan biri. Kirishish darajasi tanda va arqoq iplarining qanday tolalardan tayyorlanganligiga, xossalariga, toʻqimaning toʻzilishi (zichligi) va pardozlash xillariga bogʻliq. Ip-gazlamalarning K. darajasi (kirishuvchanligi) jun va ipak tolalaridan toʻqilgan gazlamalarnikiga qaraganda, keyingilariniki esa sunʼiy tolalardan tuqilgan gazlamalarnikiga nisbatan yuqoriroq boʻladi. Agar tanda va arqoq iplarining K. darajasi bir xil boʻlsa, gazlama boʻyiga ham, eniga ham birday, agar qar xil boʻlsa — har xil kirishadi. Umuman, gazlamalar va ulardan tikilgan kiyim-boshlarning K. darajasi tanda boʻyicha 1,5—5%, arqoq boʻyicha 1,5—3,5% ni tashkil etadi. Shuning uchun ayrim kirishuvchan gazlamalardan biror narsa tikishdan oldin ularni yuvib yoki kimyoviy ishlov berib "kirishtirib" olinadi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kirkik

Kirkik — bedana ovlashda ishlatiladigan asbob. Shakli kichik yogʻoch qoshiqqa oʻxshaydi, dastasi va qorin qismi oʻyilib, dastasiga ovoz chiqaradigan tilchali naycha oʻrnatiladi, qorin qismiga yupqa rezina yoki yumshoq (oshlangan) teri parda tortiladi. Naychaning qoringa tutash joyi mum bilan mahkamlanadi. Ovchi K.ni barmoqlari bilan bir-ikki taktida uradi (kichikroq K. ni parda tortmay lunjga solib ishlatish ham mumkin), natijada makiyon bedana sayrogʻiga monand ovoz chiqadi (K.ning nomi shundan). Makiyon ovozi nar bedanalarni jalb etadi, ular makiyonni izlab, yoyib qoʻyilgan yoyma toʻr ostiga yoki toʻzoq qoʻyilgan maydonga kirib keladi. K. bilan bedana bahor va yoz oylarida ovlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Sergey Kirov

Sergey Mironovich Kirov (Kostrikov) (1886-yil 15(27)-mart, Urjum, hozirgi Kirov viloyati — 1934-yil 1-dekabr, Leningrad, RSFSR)— Rossiyada inqilobiy harakat va Fuqarolar urushi qatnashchisi. 1921-yildan Ozarbayjon kommunistik partiyasi Markaziy komiteti 1-kotibi. 1926-yildan partiya Leningrad gubkomi (obkomi) va shahar komiteti hamda Butunittifoq kommunistik partiyasi (bolsheviklar) Markaziy komiteti Shimoli-Gʻarbiy byurosining 1-kotibi, ayni vaqtda 1934-yilda Butunittifoq kommunistik partiyasi(bolsheviklar) Markaziy komiteti kotibi. Terrorchi tomonidan Smolniyda otib oʻldirilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Ozarbayjon Kompartiyasi Markaziy Komitetining birinchi kotiblari
Kirov

Kirov (1781-yilgacha Xlinov, 1934-yilgacha Vyatka) — Rossiya Federatsiyasidagi shahar, Kirov viloyati markazi, Vyatka daryosidagi port. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 499,2 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Mashinasozlik va metall hamda yogʻochga ishlov berish mashinalari ishlab chiqarish (stanoksozlik, priborsozlik, elektrotexnika va radioelektronika sanoati va boshqalar), mikrobiologiya, yogʻochsozlik, yengil, oziq-ovqat, toʻqimachilik sanoati korxonalari, gugurt fabrikasi bor. Kir yuvish mashinalari ishlab chiqariladi. Loydan oʻyinchoqlar ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilgan. 3 oliy oʻquv yurti, 3 teatr, Badiiy, oʻlkashunoslik muzeylari, Vyatka badiiy qunarmandchilik muzeyi, A.S.Grin, M.Ye. Saltikov-Shchedrin muzeylari faoliyat koʻrsatadi. Shahar 1374-yildan maʼlum. Tarixiy, meʼmoriy yodgorliklaridan Trifon monastirining Uspeniye sobori (17 a.), klassitsizm stilidagi turar joylar (18—19-asrlar) saqlangan. SM. Kirov nomi bilan atalgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kirov choʻqqisi

Kirov choʻqqisi — Pomir togʻlarining Petr 1 tizmasidagi choʻqqi (Tojikiston). Balandligi 6372 m. Mangu qor va muzliklar bilan qoplangan. 1932-yilda S.M.Kirov nomiga qoʻyilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Tojikiston
Kropivnitskiy

Kropivnitskiy (1924-yil gacha Yelizavetgrad, 1934-yil gacha Zinovyevsk, 1939-yil gacha Kirovo, 2016-yil gacha Kirovograd) — Ukrainadagi shahar, Kirovograd viloyati markazi, Ingul daryosi sohilida. Kropivnitskiy stansiyasi. Aholisi 220 ming kishi. Mashinasozlik (seyalka ishlab chikaradigan ishlab chiqarish birlashmasi, gidravlika kuchlanish mashinalari, teplovoz dizellari, radio buyumlari zavodlari, oziq-ovqat, yengil sanoat korxonalari, 3 oliy oʻquv yurti, 2 teatr, oʻlkashunoslik va badiiy muzeylar bor. K.ga 1754-yil Yelizaveta qalʼasi sifatida asos solingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kirovograd viloyati

Kirovograd viloyati – Ukrainadagi viloyat. 1939-yil 10-yanvarda tashkil etilgan. Maydoni 24,6 ming km². Aholisi 1211,2 ming kishi (1997), asosan, ukrainlar; shuningdek, rus, belorus, yaxudiy, moddavanlar ham yashaydi. Shaharliklar 52%. 21 tumanga boʻlingan, 12 shahar, 26 shaharcha bor. Markazi – Kirovograd shahri.

Kirovograd viloyati Dnepr boʻyi qirlarining janubiy qismida, Yer yuzasi daryo vodiylari va jarlar oʻyib yuborgan toʻlqinsimon tekislik. Foydali qazilmalari: qoʻngʻir koʻmir, grafit, nikel rudasi, qurilish materiallari, torf, temir rudasi. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi −5,4° dan −5,6° gacha, iyulniki 20-21,4°. Yillik yogʻin 450 mm. Vegetatsiya davri 200-210 kun. Daryolari: Dnepr, Ingul, Sinyuxa va Janubiy Bug. Kirovograd viloyati hududida Kremenchug, Dneprodzerjinsk va boshqa suv omborlari bor. Tuprogʻi, asosan, qoratuproq. Oʻrmon va butazorlar mavjud.

Kirovograd viloyati sanoatining yetakchi tarmoqlari: oziq-ovqat, mashinasozlik, yonilgʻi va rangli metallurgiya. Energetika xujaligini bir qancha GES va issiqlik elektr stansiyasi tashkil etgan. Oziq-ovqat sanoatida shakarqand, yogʻ-moy, spirt, goʻsht, un, moy-sir, meva-sabzavot konservalari ishlab chiqariladi. Mashinasozlik va metallsozlik sanoati, asosan, qishloq xoʻjaligi mashinalari va ji-hozlar ishlab chiqarishga ixtisoslashgan. Yoqilgʻi sanoatida qoʻngʻir koʻmir qazib olinadi va qayta ishlanadi. Rangli metallurgiya rivojlanmokda. Yengil sanoat korxonalari (tikuvchilik, poyabzal, paypoq, koʻn zavodi, yogʻochsozlik, mebel kombinatlari) bor. Qurilish materiallari ishlab chiqaradigan yirik korxonalar mavjud.

Qishloq xoʻjaligida gʻalla, qand lavlagi, koriandr, koʻngaboqar ekiladi, chorvachiligi goʻsht-sut yetishtirishga ixtisoslashgan. Bogʻdorchilik va rezavor mevachilik salmoqli oʻrin tutadi. Hovoʻz baliqchiligi rivojlangan. Kirovograd viloyati, avtomobil yoʻllari zich, aeroport bor. Dnepr daryosida kema qatnaydiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Ukraina viloyatlari
Turkum:Kirovograd viloyati
Kirpech

Kirpech —- badiiy bezak buyumi; uyning toʻriga 2 taxmon oʻrtasiga (tokchadagi taxlab qoʻyilgan kiyim-kechak, kirlarni toʻsish uchun) tutiladi. Choyshab, dorpech bilan birgalikda bir butun ansambl hosil qiladi. Satin, shoyi, baxmal kabi matolarga qoʻlda yoki popop mashinada kashta tikib tayyorlanadi. Hoshiyali bezak mujassamoti, asosan, islimiy naqshlardan iborat boʻlib, baʼzan tasvir va yozuvlar ham kiritiladi. K. kelinchaklarning sepiga kiritilgan. Oʻzbekiston va xorijdagi eng yirik amaliy sanʼat muzeylarida, xususiy toʻplamlarda kashtadoʻzlikning noyob turi sifatida qadrlanadi. Qad. Namunalaridan idoralar bezagida, zamonaviy interyer dizaynida keng qoʻllanilmoqda.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kirthar

Kirthar — Pokistondagi togʻ tizmasi, Eron togʻligining janubi-sharqiy chekkasida. Oʻz. 300 km gacha, eng baland joyi 2171 m. Oʻtkir qirrali qoyalarni yuzaga keltirgan ohaktosh va qumtoshlardan tuzilgan. Mussonlar taʼsiridagi gʻarbiy va Shimoli-sharqiy yon bagʻirlari siyrak daraxt-buta oʻsimliklari bilan qoplangan, qolgan qismining landshafti togʻ choʻli va chala choʻldan iborat. Togʻ oldi vohalarida sugʻorib dehqonchilik qilinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Pokiston
Gustav Kirchhoff

Gustav Robert Kirchhoff (1824.12.3, Kenigsberg – 1887.17.10, Berlin) — nemis fizigi, Berlin fanlar akademiyasi aʼzosi (1874-yildan). Kenigsberg universitetini tugatgan (1846). Ilmiy ishlari elektr. optika va mexanikaga oid. Tarmoqlangan zanjirlar boʻylab oquvchi elektr tokining taqsimlanish qonuniyatlari (qarang Kirxgof qoidalari)ni yaratgan va elektr potensiali tushunchasini fizikaga birinchi boʻlib kiritgan (1845–49), deformatsiya nazariyasi, elastik jismlarning harakati va muvozanati hamda suyuqliklar oqimi masalalari bilan shugʻullangan (1849–58). Nemis kimyogari R.V.Bunzen bilan hamkorlikda spektral tahlil usuliga asos solgan (1854–59) va kimyoviy elementlardan seziy (1860) va rubidiy (1861)ni topgan. Mutlaq qora jism tushunchasini fanga kiritgan va oʻz nomi bilan atalgan nurlanish qonuni (qarang Kirxgof nurlanish qonuni)ni yaratgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Nemis fiziklari
Kirchhoff qoidalari

Kirchhoff qoidalari – tarmoqlangan zanjirning istalgan qismidagi tok kuchini shu qismlardagi berilgan qarshiliklar va qoʻyilgan EYUK(elektr yurituvchi kuch)lar boʻyicha aniqlashga imkon beruvchi qoidalar. Oʻtkazgichlarning tarmoqlangan elektr zanjiridagi oʻzgarmas tok yoki kvazistatsionar tok (sekin oʻzgaradigan oʻzgaruvchi tok)lar va kuchlanishlar orasidagi munosabatlarni ifodalaydi. 1847-yilda Gustav Kirchhoff aniqlagan.

Tarmoqlangan zanjirda kamida uhoʻtkazgich tutashadigan har qanday nuqta tugun deb ataladi. Kirchhoffning birinchi qoidasiga koʻra, oʻtkazgichlarning uchlari tutashgan nuqta (tugun) da uchrashuvchi tok kuchlari 1k ning algebraik yigʻindisi nolga teng: £ Ik = 0, bunda k – tugunga kelib qoʻshilayotgan oʻtkazgichlar soni. Tugunga kelayotgan toklar musbat, undan chiqayotganlari manfiy deb hisoblanadi. Bu qoida elektr zaryadining saqlanish qonunini aks ettiradi. Kirchhoffning ikkinchi qoidasiga koʻra, oʻtkazgichlarning tarmoqlangan elektr zanjiridagi ixtiyoriy tanlangan har qanday berk konturda zanjirning tegishli qismlaridagi tok kuchlari 1K ning shu qismlar qarshiliklari R ga koʻpaytmalari yigʻindisi mazkur konturdagi EYUKlari yigʻindisiga teng, yaʼni X/tRk = X ek, bunda ya-konturning tegishli qismlari. Tokning yoʻnalishi bilan konturning yoʻnalishi soat mili yoʻnalishi boʻyicha boʻlsa va EYUK kontur yoʻnalishida tok hosil qilsa, tok va EYUK musbat, aks holda esa ular manfiy qiymatga ega boʻladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Anatoliy Kirshin

Anatoliy Vasilyevich Kirshin (1937.15.12, Toshkent) — neftchi-geolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), geologiya-mineralogiya fanlari doktori (1982), professor (1996). Oʻrta Osiyo politexnika institutining geologiya-qidiruv fakultetini tugatgan (1960). Fargʻona shimolidagi va Olay geofizika partiyalarida muhandis, geofizik. 1963-yildan neft va gaz konlari geologiyasi va qidiruvi ilmiy tadqiqot institutida dastlab katta geolog, keyin-roq katta ilmiy xodim, sektor mudiri, ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, 1993-yildan labratoriya mudiri. K.ning ilmiy ishlari geologik-fizik tadqiqotlarda matematik usullar va EHMni qoʻllash, neft va gaz uyumlarini geofizik usullar bilan bashoratlash, neft va gazning hosil boʻlishi, migratsiyasi va ularning sanoatbop uyumlarini vujudga kelishi va joylanishi, qad. jinslar toyura qatlamlarining neft-gaz istiqbollari muam-molariga bagʻishlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 Modelirovaniye protsessov preobrazovaniya organicheskix veshestv v litogʻeneze i geneticheskiye predposilki neftegazonosnosti nedr, T., 1984.

 

Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Kiryalash

Kiryalash (arabcha, kirya — tortish) — metallarga bosim bilan ishlov berish; metallni maxsus qurilma — kirya teshigi (filyer) orqali tortib oʻtkazish. K. natijasida metall zagotovka (sim, chiviq va boshqalar)ning koʻndalang kesim yuzi kichrayadi, oʻzunligi ortadi, sirtining sifati va mexaniq xossalari yaxshilanadi. K. poʻlat, rangli metallar va ularning qotishmalaridan turli shakldagi trubkalar, diam. 0,002 mm gacha boʻlgan simlar, 100 mm gacha boʻlgan chiviqlar tayyorlashda qoʻllanadi. Kiryalash jarayoni maxsus qurilma - kirya l a sh s t a n i da amalga oshiriladi. K. stanining asosiy qismlari — kirya (teshikli qurilma) va tortish qurilmasi. Metallni toʻgʻri chiziq boʻyicha tortib choʻzadigan va kiryalangan metallni barabanga oʻraydigan K. stanlari boʻladi. Stanni harakatlantirish usuliga koʻra, zanjirli, reykali, gidravlik, barabanlar soni boʻyicha bir barabanli va koʻp barabanli turlarga boʻlinadi. K. stanining tortish kuchi — 1 kN dan, 2,5 MN gacha.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kisakoʻrak

Kisakoʻrak, Najip Fozil (1905 −1983.25.5, Istanbul) – turk shoiri, yozuvchi, dramaturg. Ilk sheʼriy kitobi – „Oʻrgimchak toʻri“ (1925). „Men va u“ (1932) asari mashhur. „Koʻpriklar“ (1928), „Soʻngsizlik karvoni“ (1955), „Sheʼrlarim“ (1969) va boshqa sheʼriy toʻplamlarida insonning hayotdagi oʻrni, jism va ruh mutanosibligi, sirli botiniy tuygʻular jozibasi aks ettirilgan. Kisakoʻrak 1934-yil naqshbandiylik tariqati shayxlaridan Abdulhakim Orvasiy bilan tanishgan. Shu bois uning sheʼriyatida mumtoz sheʼriyat unsurlarini fransuz modern sheʼriyati oʻlchovlari bilan uygʻunlashtirishga intilish bor. Kisakoʻrak „Ruhiyat olami hikoyalari“ (1965) toʻplami, „Oynadagi yolgʻon“ (1970), „Asosiy hujjat“ (1983) romanlari, „Tuxum“ (1935), „Bir odam yaratmoq“ (1937), „Pul“ (1942), „Yunus Emre“ (1969) pyesalari muallifi. Turkiya adabiyoti Vaqfi tomonidan Kisakoʻrakga „Shoirlar sultoni“ unvoni berilgan (1980)

 

 
 

Turkum:25-mayda vafot etganlar
Turkum:1905-yilda tugʻilganlar
Turkum:1983-yilda vafot etganlar
Kisangani

thumb|Kisangani
Kisangani (1966-yil iyulgacha Stenlivil) — Kongo Demokratik Respublikasidagi shahar. Yuqori Kongo provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 418 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Kongo daryosi boʻyidagi port. Avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Muhim savdo-taqsimot va sanoat markazi. Kisangani mahsulotlarini dastlabki ishlash (paxta tozalash, sholi oqlash va boshqalar), oziq-ovqat, toʻqimachilik, kimyo, yogʻochsozlik lak-boʻyoq korxonalari, universitet bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Shaharga 1883-yilda asos solingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kislovodsk

Kislovodsk — Rossiya Federatsiyasining Stavropol oʻlkasidagi shahar (1830-yildan), Kavkaz Mineral Suvlari guruhidagi balneoiqlim kurorti. Kislovodsk stansiyasi. Aholisi 126 ming kishi. Katta Kavkazning shim. etaklarida, 720–1060 m balandlikda joylashgan. Oziq-ovqat (shu jumladan, "Narzan" mineral suvi qadoqlanadi), yengil, mebel sanoati korxonalari, muzeylar bor. K.ga 1803-yilda ruslar harbiy istehkom va stanitsa sifatida asos solgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Stavropol oʻlkasi