Rossiyada inson huquqlari

right|thumb|250x250px| Rossiya Federatsiyasi Markaziy banki tomonidan Inson huquqlari yili sharafiga chiqarilgan 3 rubllik esdalik tangasi, 1998-yil
Rossiyada inson huquqlari  – Rossiya Federatsiyasidagi inson huquqlari – Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasining ikkinchi bobida, shuningdek Rossiya Federatsiyasi tomonidan ratifikatsiya qilingan xalqaro shartnomalarda mustahkamlangan inson huquqlaridir. Konstitutsiyaviy huquqi u yoki bu federal qonun normasi bilan buzilgan deb hisoblagan shaxs barcha birinchi instantsiya sudlaridan oʻtib, Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyaviy sudiga shikoyat qilish huquqiga ega. Bundan tashqari, agar shaxs uning ishi boʻyicha Inson huquqlari va asosiy erkinliklarini himoya qilish toʻgʻrisidagi Yevropa konvensiyasi yoki Fuqarolik va siyosiy huquqlar toʻgʻrisidagi xalqaro paktda koʻrsatilgan huquqi buzilgan deb hisoblasa, u EHM va BMT Huquqlar qoʻmitasi (2022-yilgacha) ga murojaat qilish huquqiga ega boʻlgan.

Rossiyada inson huquqlari boʻyicha milliy institutlarning (prokuratura, Inson huquqlari boʻyicha turli komissarlari) samaradorligi pastligicha qolmoqda. 2010-yilga koʻra, ushbu tuzilmalar 6-12% hollarda ariza beruvchilarning huquqlarini tiklashga qodir.

Human Rights Watchning 2019-yilgi hisobotiga koʻra, Rossiyada inson huquqlari bilan bogʻliq vaziyat salbiy dinamikani boshidan kechirmoqda. Kamdan-kam holatlardan tashqari, davlatning fuqarolik faolligini oshirishga boʻlgan munosabati repressiv boʻlib, taqiqlar, qonunchilikni qatʼiylashtirish va siyosiy sabablarga koʻra maʼmuriy va jinoiy taʼqiblarga sabab boʻladi. Rossiyada, ayniqsa qamoqxonalarda qiynoqlar va boshqa shafqatsiz muomalalar keng tarqalgan. Oiladagi zoʻravonlik ham keng miqyosda avj olgan, jabrlanganlarga yetarlicha yordam koʻrsatilmagan.

2017-yil hisobotlariga koʻra, Rossiya Yevropa Kengashiga aʼzo davlatlar orasida Inson huquqlari boʻyicha Yevropa sudi (EHM) tomonidan koʻrib chiqilgan shikoyatlar soni boʻyicha ikkinchi oʻrinni egallagan. Inson huquqlari boʻyicha Yevropa konvensiyasi (ECHR) tomonidan tan olingan huquqbuzarliklar soni boʻyicha Rossiya yetakchilik qilmoqda. EHM yashash huquqining buzilishiga doir barcha qarorlarining 60 foizi, qiynoqlar, gʻayriinsoniy muomala yoki ularga nisbatan shikoyatlarni samarasiz tergov qilish toʻgʻrisidagi qarorlarning yarmi, „samarali huquqiy himoya vositalarining yoʻqligi“ va asossiz qamoqqa olish toʻgʻrisidagi qarorlarning yarmi rossiyalik murojaatchilarga tegishli.

YXHT Demokratik institutlar va inson huquqlari boʻyicha byurosining 2022-yilgi hisobotida taʼkidlanishicha, Rossiyada hokimiyat organlari soʻnggi oʻn yil ichida amalga oshirilgan qonunchilikdagi islohotlar fuqarolik jamiyati muhitini sezilarli darajada oʻzgartirib, uning xorijiy va xalqaro hamkorlar bilan aloqalarini uzib, mustaqil tashabbuslar va tanqidlarni boʻgʻib qoʻygan. Shuningdek, soʻnggi yillarda qabul qilingan reaksion qonunlar ommaviy axborot vositalarining ovozini oʻchirib, siyosiy muxolifatga bosimni kuchaytirgan. Ushbu choralarning repressivligi 2011-2012-yillardagi norozilik namoyishlaridan keyin 2012-yildan boshlab asta-sekin oʻsib, 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga boʻlgan agressiyasidan keyin eng yuqori choʻqqiga chiqqan. Bu nodavlat notijorat tashkilotlari, korrupsiyaga qarshi kurashuvchi faollar, jurnalistlar va boshqa ommaviy axborot vositalari vakillari, huquq himoyachilari, huquqshunoslar va tadqiqotchilarni oʻz faoliyatini cheklashga yoki toʻxtatib turishga yo mamlakatni tark etishga majbur qilgan.

 Tarixi 
Sovet Ittifoqida inson huquqlari qattiq cheklangan edi. Mamlakat 1927—1953-yillarda totalitar tuzum, 1990-yilgacha esa bir partiyaviy davlat sifatida boshqarilgan. Hukumat umuman soʻz erkinligini cheklagan va barcha oʻzgacha fikrlilarni ommaga chiqishiga yoʻl qoʻymagan. Mustaqil siyosiy tashkilot, jumladan kasaba uyushmalari, xususiy sektor, cherkovlar va muxolif siyosiy partiyalarga ruxsat berilmagan. Fuqarolarning harakatlari ham mamlakat ichida, ham xalqaro miqyosda qatʼiy nazoratga olingan, xususiy mulk huquqlari keskin cheklangan.

Darhaqiqat, Sovet hukumati qonun ustuvorligi, fuqarolar erkinliklari, huquqiy himoya va mulkiy huquqlarning koʻplab tamoyillarini sezilarli darajada cheklab qoʻygan. Sovet advokati Andrey Vishinskiyning soʻzlariga koʻra, bu „burjua axloqi“ koʻrsatkichlari deb hisoblanishi kerak. 1973-yilda Fuqarolik va siyosiy huquqlar toʻgʻrisidagi xalqaro pakt kabi inson huquqlari boʻyicha shartnomalarning rasmiy imzolanishiga qaramay, bu hujjatlar asosan yuridik kuchga ega boʻlmagan va kommunistik boshqaruv ostida yashovchi odamlar uchun mavjud emas deb hisoblangan. Bundan tashqari, kommunistik hokimiyat bu majburiyatlarga unchalik hurmat koʻrsatilmagan. Sovet Ittifoqidagi inson huquqlari faollari doimiy taʼqiblar, qarshilik va qamoqlarga duchor boʻlishgan.

 Shaxslarning konstitutsiyaviy huquqlari 
right|thumb|315x315px| Rossiya Federatsiyasi Prezidenti tomonidan qasamyod qilgan Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasi matnining maxsus nusxasi

Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasiga koʻra, respublika boshqaruv shakliga ega demokratik federal huquqiy davlatdirRazdel 1, Glava 1, Statya 1 Konstitutsii Rossii)KozlovaKomarov S..

Rossiyada inson huquqlari va erkinliklari Rossiya Konstitutsiyasining „Inson va fuqaroning huquq va erkinliklari“ 2-bobida belgilangan. Rossiya Federatsiyasi fuqarosi oʻz hududida barcha huquq va erkinliklarga ega hamda Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasida nazarda tutilgan teng majburiyatlarni oladi.

Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasida inson huquqlariga quyidagilardan iborat:

 Shaxsiy (bu huquqlarning aksariyati tabiiydir, yaʼni shaxsning fuqaroligi bilan bogʻliq emas) 20-29-moddalar
 Siyosiy (fuqarolik maqomidan kelib chiqadi; bu huquqlarning bir qismi chet elliklar uchun cheklanishi mumkin) 20-29-moddalar
 Iqtisodiy (shu jumladan, ijtimoiy-iqtisodiy) moddalar 29-33
 Ijtimoiy (shu jumladan, ijtimoiy-iqtisodiy) moddalar 34-37
 Madaniy huquqlar, 37-44-moddalar
 Ekologik (ijtimoiy-iqtisodiylardan farq qiladi, lekin tasnifi barcha tadqiqotchilar tomonidan tan olinmaydi, 42-modda)

Insonning barcha huquq va erkinliklari teng himoyalangan, Konstitutsiyada huquq va erkinliklar ierarxiyasi belgilanmagan. Huquqlar mas’uliyat bilan birga keladi. Rossiya Federatsiyasi fuqarosining majburiyatlari konstitutsiyaviy qonunda aniq koʻrsatilgan.

Rossiya Federatsiyasining davlat organlari hamda mansabdor shaxslari faoliyatida inson huquqlari va erkinliklariga rioya etilishini nazorat qilish Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasiga muvofiq Rossiya Federatsiyasi Inson huquqlari boʻyicha vakil tomonidan amalga oshiriladi. Diskriminatsiya qonun bilan taqiqlangan. Jinoyat kodeksining „Inson va fuqaroning teng huquq va erkinliklarini buzish“ 136-moddasida mansab mavqeidan foydalangan holda kamsitish uchun javobgarlik nazarda tutilgan. Mas’uliyat nazariy jihatdan qattiq – 100 dan 200 ming rublgacha jarima, 480 soatgacha majburiy mehnat, 2 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoki 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilishdan iborat. Aslida, ushbu modda mavjud boʻlsa ham, amalda umuman qoʻllanilmaydi. 2014-yildagi sud statistikasiga koʻra, ushbu modda boʻyicha hech kim sudlanmagan. , 2011-yil 7-dekabrda lavozimga koʻra kamsitish dekriminallashtirilganSabitov R.,

 

 

 Inson huquqlari boʻyicha komissar
 Rossiyada inson huquqlari boʻyicha veb-sayti 
 Rossiya Federatsiyasining BMT Inson huquqlari boʻyicha kengashi uchun maʼruzasi 2008-yil
 „Indeks. Dose na senzuru“
 BMT OHCHR portalida Rossiya haqida boʻlimi
 Evropa Kengashi Inson huquqlari boʻyicha komissarining Rossiyada inson huquqlari boʻyicha hujjatlari 
 Inson huquqlari boʻyicha xalqaro federatsiya (FIDN) saytning Rossiya haqidagi boʻlimi
 Human Rights Watch Rossiyada inson huquqlari boʻyicha
 Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyoda inson huquqlari. 2019-yil uchun sharh 27—32-sahifalar
 Davlat departamentining 2018 yildagi Rossiya Federatsiyasida inson huquqlari boʻyicha hisoboti
 Rossiya haqida boʻlimi 
 Buyuk Britaniya Tashqi ishlar vazirligining 2018-yilgi Inson huquqlari boʻyicha hisobotining Rossiya Federatsiyasi boʻlimi.

Turkum:Rossiya siyosati
Turkum:Inson huquqlari