Asfiksiya

Asfiksiya (yunoncha α- „-siz“ va σφύξις sphyxis, „yurak urishi“; yaʼni „yurak urishisiz“), boʻgʻilib qolish – organizmda kislorod yetishmay karbonat angidrid koʻpayib ketishi natijasida paydo boʻladigan kasallik holati. Asfiksiyaga nafas yoʻllarining ichki yoki tashqi tomondan toʻsilib qolishi. Masalan: nafas yoʻllarida begona jismlar tomonidan boʻgʻilish (quyida oʻqing), yoki boʻgʻma kasalligida kekirdak va bronxlarga shilimshiq tiqilib qolganda, yoki qusuq massasi turib qolganida tomoq boʻgʻilganida, yoki nafas muskullarining falajlanishi yoki uzoq vaqt tortishib qolishi sabab boʻladi.

Yutish paytida boʻgʻilish maxsus birinchi yordamni qoʻllashni talab qiladi (quyida oʻqing).

 Yutish paytida boʻgʻilish (va birinchi yordam) 
Bu oziq-ovqat yaxshi chaynalmaganda sodir boʻladi va u adashadi va havo yoʻllarini toʻsib qoʻyadi.

Baʼzi qoʻl texnikasi boʻgʻilishni hal qilishi mumkin (quyida oʻqing).

Bundan tashqari, bozorda baʼzi „anti-boʻgʻilish“ qurilmalar mavjud (LifeVac va Dechoker).

 Umumiy jabrlanganlarga birinchi yordam 
Birinchi qism – yoʻtal.

Agar jabrlanuvchi yoʻtalmasa, ushbu ikkita texnikani qoʻlda ishlating (quyidagi ikkala rasmga qarang). Yaxshiroq natijaga erishish uchun ularni navbatma-navbat birlashtiring: har bir texnikani taxminan 5 marta bajaring va boshqa texnikaga oʻting va bu burilishlarni doimiy ravishda takrorlang.

Homilador yoki haddan semirib odamlar (juda semiz odamlar) ushbu usullarni oʻzgartirish kerak (quyida oʻqing).

Chaqaloqlar (1 yoshgacha) ushbu usullarni oʻzgartirish kerak (quyida oʻqing).

Agar boʻgʻilish davom etsa, tez tibbiy yordamni chaqiring.

Jabrlanuvchi bir muncha vaqt oʻtgach hushini yoʻqotishi mumkin (quyida oʻqing), bu „anti-boʻgʻilish kardiopulmoner reanimatsiya“ ga muhtoj.
left|thumb|"Orqasiga uring": Jabrlanuvchining koʻkragini bir qoʻli bilan qoʻllab-quvvatlang (samaradorlikni oshirish uchun) va jabrlanuvchining tanasini iloji boricha bukish. Keyin boshqa qoʻl bilan qattiq uring.
center|thumb|380x380px|"Qorin bosimilari" (Heimlich manevri): Ularni qattiq qoʻllang, koʻkrak va kindik oʻrtasida.

 

 Homilador yoki juda semiz odamlar uchun birinchi yordam 
Birinchi qismi ham yoʻtaladi.

Agar jabrlanuvchi yoʻtalmasa,National Safety Council and Oklahoma State University, Choking and CPR safety talk ushbu ikkita texnikani qoʻlda ishlating (quyidagi ikkala rasmga qarang). Yaxshiroq natijaga erishish uchun ularni navbatma-navbat birlashtiring: har bir texnikani taxminan 5 marta bajaring va boshqa texnikaga oʻting va bu burilishlarni doimiy ravishda takrorlang.

Agar boʻgʻilish davom etsa, tez tibbiy yordamni chaqiring.

Jabrlanuvchi bir muncha vaqt oʻtgach hushini yoʻqotishi mumkin (quyida oʻqing), bu „anti-boʻgʻilish kardiopulmoner reanimatsiya“ ga muhtoj.
left|thumb|"Orqasiga uring": Oddiy qurbonlarga kelsak. Jabrlanuvchining koʻkragini bir qoʻli bilan qoʻllab-quvvatlang (samaradorlikni oshirish uchun) va jabrlanuvchining tanasini iloji boricha bukish. Keyin boshqa qoʻl bilan qattiq uring.

center|thumb|380x380px|"Anti-boʻgʻilish koʻkrak bosimilari": Ularni qattiq qoʻllang, koʻkrak suyagining pastki yarmida.

 

 Chaqaloqlarga birinchi yordam (1 yoshgacha) 
Chaqaloqlar uchun ushbu ikkita qoʻlda usul dan foydalaningAmerican Heart Association, Guidelines for First Aid (quyidagi ikkala rasmga qarang). Yaxshiroq natijaga erishish uchun ularni navbatma-navbat birlashtiring: har bir texnikani taxminan 5 marta bajaring va boshqa texnikaga oʻting va bu burilishlarni doimiy ravishda takrorlang.

Agar boʻgʻilish davom etsa, tez tibbiy yordamni chaqiring.

Bir muncha vaqt oʻtgach, chaqaloq hushini yoʻqotishi mumkin (quyida oʻqing), buning uchun „chaqaloqlar uchun anti-boʻgʻilish kardiopulmoner reanimatsiya“ kerak.
center|thumb|400x400px|Chapda: „Orqasiga uring“, chaqaloq biroz teskari egilgan.Oʻngda: „Koʻkrak bosimilari“, ikki barmoq koʻkrak oʻrtasining pastki yarmini bosing.

 Jabrlanuvchi hushidan ketganda 
Bu talab qilinadi:American Red Cross, CPR/AED and First Aid („Unconscious Choking“). „anti-boʻgʻilish kardiopulmoner reanimatsiya“ (umumiy, chaqaloqlar uchun emas)

yoki „chaqaloqlar uchun anti-boʻgʻilish kardiopulmoner reanimatsiya“ (1 yilgacha). (Quyida oʻqing).

 Anti-boʻgʻilish kardiopulmoner reanimatsiya, umumiy 
thumb|220x220px|Kardiopulmoner reanimatsiyaning koʻkrak kompressiyalari.
Shoshilinch tibbiy yordam xizmatiga qoʻngʻiroq qilish talab qilinadi.
thumb|Kardiopulmoner reanimatsiyaning ventilyatsiyalari (qutqaruv nafaslari). Chaqaloqlarda chaqaloqning ogʻzini va burnini bir vaqtning oʻzida yopish uchun ogʻizdan foydalaning.
Jabrlanuvchini gorizontal holatga qoʻying, yuz yuqoriga qarab.

„Anti-boʻgʻilish kardiopulmoner reanimatsiya“ ni doimiy bajaring:
 Koʻkrak oʻrtasining pastki yarmida 30 kompressiyalar.
 Agar biror narsa tiqilib qolganini koʻrsangiz, uni olib tashlashga harakat qiling. Buyum chiqarib tashlanishi yoki chiqarilmasligi mumkin, ammo bu kardiopulmoner reanimatsiya jabrlanuvchi normal nafas olguncha davom etishi kerak.
 Jabrlanuvchining burnini yoping. Ogʻizdan ogʻizga ventilyatsiya (qutqaruvchi nafas) orqali havo kiriting. Yana, havoga bir xil shamollatish (qutqaruvchi nafas) orqali kiring.
 Jabrlanuvchining boshini oldinga va orqaga aylantiring, pozitsiyani biroz oʻzgartirishga erishish uchun. Ogʻizdan ogʻizga ventilyatsiya (qutqaruvchi nafas) orqali havo kiriting. Yana, havoga bir xil shamollatish (qutqaruvchi nafas) orqali kiring.

Birinchisidan (30 kompressiyalar) boshlab, ushbu bosqichlarning barchasini doimiy ravishda takrorlang.

 Anti-boʻgʻilish kardiopulmoner reanimatsiya, chaqaloqlar uchun (1 yilgacha) 
Shoshilinch tibbiy yordam xizmatiga qoʻngʻiroq qilish talab qilinadi.

Chaqaloqni gorizontal holatda, yuzini yuqoriga qoʻying. Kichkintoyning boshi doimo old tomonga qarab turishi kerak.

„Chaqaloqlar uchun anti-boʻgʻilish kardiopulmoner reanimatsiya“ ni doimiy bajaring:

 Chaqaloq tomondan: koʻkrak oʻrtasining pastki yarmida ikki barmoq bilan 30 kompressiyalar amalga oshiriladi.
 Agar biror narsa tiqilib qolganini koʻrsangiz, uni olib tashlashga harakat qiling. Buyum chiqarib tashlanishi yoki chiqarilmasligi mumkin, ammo bu yurak-oʻpka reanimatsiyasi chaqaloq normal nafas olguncha davom etishi kerak.
 Ogʻizdan foydalanib, bir vaqtning oʻzida chaqaloqning ogʻzini va burnini yoping. Shu tarzda havo kiriting (shamollatish yoki qutqarish nafasi). Yana, havoga bir xil shamollatish (qutqaruvchi nafas) orqali kiring.
 Bolaning boshini burish tavsiya etilmaydi, lekin u normal holatda boʻlishi kerak, chunki boshning moyilligi chaqaloqlarda havo yoʻllarini toraytirishi mumkin.

Birinchisidan (30 kompressiyalar) boshlab, ushbu bosqichlarning barchasini doimiy ravishda takrorlang.

 Ko'pgina asfiksiya ning alomatlari 
Asfiksiyada nafas yoʻllari oʻtkazuvchanligining buzilishi natijasida zararlangan kishining yuzi koʻkarib, baʼzan toʻq zangori yoki qoramtir tusga kiradi. Avvaliga es-hushi joyida boʻlib, nafas yoʻllari oʻtkazuvchanligini tiklashga urinadi: qattiq yoʻtaladi, ogʻir ahvoldan qutulishga harakat qiladi, bora-bora hushini yoʻqotadi shu kabi alomatlar roʻy beradi. Asfiksiyaning dastlabki alomatlari paydo boʻlganda darhol tez tibbiy yordam chaqirish kerak.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil