Crystal Eastman

Crystal Catherine Eastman (talaffuzi: Kristal Ketrin Istmen; 1881-yil 25-iyun — 1928-yil 8-iyul) — amerikalik mashhur huquqshunos, antimilitarist, feminist, sotsialist va jurnalist. U AQShda ayollarning saylov huquqi uchun kurashning eng faol yetakchilaridan biri boʻlgan. Shuningdek, u oʻz akasi Max Eastman bilan birgalikda „The Liberator“ nomli radikal siyosiy-adabiy jurnalga asos solgan. Crystal Eastman dunyoga mashhur Amerika fuqarolik erkinliklari ittifoqi (ACLU) hamda Ayollarning tinchlik va erkinlik xalqaro ligasi tashkilotlarining hammuassisi hisoblanadi.

 Yoshligi va oilasi 
Crystal Eastman Massachusets shtatining Marlboro shahrida tugʻilgan. Uning oilasi maʼrifatli va diniy muhitda yashagan. Uning onasi Annis Bertha Ford AQShda rasman tayinlangan birinchi ayol protestant ruhoniylaridan biri boʻlgan boʻlsa, otasi Samuel Elijah Eastman ham Kongregatsional cherkovi xizmatchisi boʻlgan. Crystalning bolaligi Nyu-York shtatida oʻtgan va u yerda mashhur yozuvchi Mark Twain oilasi bilan yaqin aloqada boʻlgan.

 Taʼlimi 
U dastlab Vassar kollejida bakalavr darajasini oldi (1903), soʻngra Kolumbiya universitetida sotsiologiya boʻyicha magistrlik darajasini tamomladi (1904). Keyinchalik u oʻz faoliyatini huquq bilan bogʻlashga qaror qildi va Nyu-York universitetining huquq maktabiga oʻqishga kirdi. U 1907-yilda ushbu nufuzli dargohni oʻz kursida ikkinchi eng yuqori natija bilan bitirgan kam sonli ayollardan biri boʻldi.

 Mehnat huquqi va ijtimoiy islohotlar 
Eastmanning professional faoliyati „Pitsburg tadqiqoti“ (The Pittsburgh Survey) bilan boshlandi. U ishdagi baxtsiz hodisalar va ularning huquqiy oqibatlarini oʻrgandi. Uning 1910-yilda nashr etilgan „Work Accidents and the Law“ (Ishdagi baxtsiz hodisalar va qonun) nomli fundamental asari AQShda mehnat xavfsizligi sohasidagi islohotlarga turtki berdi. U Nyu-York shtatida ishchilarning mehnat qobiliyatini yoʻqotishi boʻyicha kompensatsiya toʻlash toʻgʻrisidagi birinchi qonun loyihasini ishlab chiqdi. Ushbu hujjat butun Shimoliy Amerika uchun namunaviy modelga aylandi.

 Siyosiy va tinchlik faoliyati 
Birinchi jahon urushi yillarida Eastman urushga qarshi harakatlarning markazida turdi. U „Ayollarning tinchlik partiyasi“ (Womanʼs Peace Party) asoschilaridan biri boʻlib, keyinchalik ushbu tashkilot dunyodagi eng qadimgi ayollar tinchlik tashkiloti boʻlgan Ayollarning tinchlik va erkinlik xalqaro ligasi (WILPF)ga aylandi. 1917-yilda u harbiy xizmatdan vijdonan voz kechganlarni himoya qilish uchun Milliy fuqarolik erkinliklari byurosiga asos soldi, bu esa keyinchalik mashhur ACLU tashkilotiga aylandi. Shuningdek, u ayollarga teng huquqlar beruvchi „Teng huquqlar toʻgʻrisidagi tuzatish“ (Equal Rights Amendment) mualliflaridan biri hisoblanadi.

 Shaxsiy hayoti va vafoti 
Crystal Eastman britaniyalik muharrir Walter Fuller bilan turmush qurgan. U oʻz familiyasini saqlab qolgan, bu oʻsha davr uchun ayollar mustaqilligining kuchli ramzi edi. U 1928-yil 8-iyulda buyrak kasalligi — nefrit oqibatida vafot etdi. 2000-yilda uning nomi Nyu-Yorkdagi Milliy ayollar shon-sharaf zaliga kiritildi.

 

 

 
 crystaleastman.org

Turkum:1881-yilda tugʻilganlar
Turkum:1928-yilda vafot etganlar
Turkum:Amerikalik huquqshunoslar
Turkum:Amerikalik jurnalistlar
Turkum:Feministlar
Turkum:AQSh sotsialistlari
Turkum:Inson huquqlari faollari
Turkum:Massachusetsda tugʻilganlar