Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Oq mushak kasalligi

Oq mushak kasalligi - chorva mollari, parrandalarda uchraydigan kasallik. Moddalar almashinuvining buzilishi, miokard-yurak mushagi va skelet mushaklaridagi funksional hamda morfologik oʻzgarishlari bilan kechadi. Koʻproq buzoklar va qoʻzilarda, kamroq choʻchqa bolalarida, moʻynali hayvonlarda, joʻjalar va boshqalarda kuzatiladi. Ozuqa tarkibida oqsil, fosfor, mikroelementlar va vitaminlar yetishmaganda, hayvonlar va parrandalar surunkali bir xil va toʻyimsiz ozuqa bilan oziqlantirilganda yuzaga keladi.

Buzoklar va qoʻzilarda kasallikning boshlanishida holsizlik, koʻp yotish; skelet mushaklari zararlanganda — harakat muvozanatining buzilishi, paralich, miokard zararlanganda — yurak urishi ritmining buzilishi, taxikardiya, nafas olishning tezlashishi kuzatiladi. Kasallik rivoj olsa, oyoklar, koʻkraklarda, krrinda shish paydo boʻladi. Siydikda shakar, atseton tanalari paydo boʻladi. Kasallik oʻtkir va yarim oʻtkir, baʼzan surunkali kechadi. Kasallik klinik belgilari paydo boʻlgandan keyin, odatda, 3—7 kun davom etadi, ayrim hollarda kasallik belgilari namoyon boʻlgandan keyin hayvon bir necha soat ichida nobud boʻladi.

Davolash. Hayvonlarni yaxshi sharoitlarda saqlash va toʻyimli ozuqalar bilan boqish. Teri ostiga natriy selenit tuzining 0,5% eritmasi (1 kg tana massasiga 0,1—0,15 mg quruq modda yuboriladi), vitamin Ye beriladi. Asorat paydo boʻlsa antibiotiklar qoʻllanadi.

Oldini olish. Oq mushak kasalligik. boʻyicha nosogʻlom xujaliklarda x.ayvonlarni bogʻlab boqish paytida ratsionga silos, beda, suyak uni, mikroelementlar qoʻshiladi. Boʻgʻoz mollarga (tugʻishgacha 20—30 kun qolganda) va yangi tugʻilgan buzoq va qoʻzilarga natriy selenitlarning 0,5% eritmasidan teri ostiga yuborish tavsiya etiladi. Joʻjalarga I kg ozuqaga 1 mg selen qoʻshib, 5—7 kun davomida beriladi.

Hoshim Nurmamatov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oq Nil

Oq Nil yoki Bahr ul-Abʼyaz (arab, bahr — daryo, abʼyaz — oq) — Nil daryosining chap irmogʻi, Al-Gʻazal daryosi quyilgan joydan Koʻk Nil daryosi quyiladigan joygacha boʻlgan qismining nomi. Uzunligi 957 km. Eng katta ir-mogʻi (oʻngdan) Sabat (u toʻlib oqqan vaqtlarda koʻplab oqish rangdagi mu-allaq oqiziqlar keltiradi; daryo nomi ham shundan). Sabat qoʻshilgan joydan Koʻk Nil quyiladigan joygacha juda sekin oqadi. Yuqori qismida yillik oʻrtacha suv sarfi 453 m³/sek., Hartum shahri yonida esa 800 m³/sek. Nil suvini tartibga solish uchun Hartum shahridan 40 km yuqorigatoʻgʻon qurilgan. O.N.dan sugʻorishda foydalaniladi, baliq ovlanadi. Kema qatnaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ruandadagi daryolar
Turkum:Kongo Demokratik Respublikasidagi daryolar
Turkum:Sudandagi daryolar
Turkum:Janubiy Sudandagi daryolar
Turkum:Tanzaniyadagi daryolar
Turkum:Ugandadagi daryolar
Oq tanga

Oq tanga — ibtidoiy odamlar yashagan ungur. Turkiston tizma togʻining Zarafshon daryosi vohasida joylashgan. 1954—63 yillarda Tojikiston FA Tarix institutining arxeologiya otryadi (B. A. Litvinskiy, V.A.Ranov) tekshirgan. 80 m2 maydon ochilib, turli davrga oid 11 ta madaniy qatlam topilgan. Bulardan eng qad.si mezolit, neolit, eneolit, jez davri, antik va oʻrta asrlarga oiddir. Oq tangadan koʻplab mehnat va ov qurollari topilgan, ular Oʻrta Osiyo xalklarining qad. tarixi va madaniyatini oʻrganishda muhim ahamiyatga ega.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Gʻorlar
Turkum:Arxeologiya
Turkum:Tojikiston tarixi
Oq terakmi, koʻk terak?

Oq terakmi, koʻk terak? – bolalar oʻyini. Bu oʻyinda ishtirokchilar boʻyi, kuchi va chaqqonligiga qarab teng 2 jamoaga boʻlinib (har jamoada 10 dan 20 tagacha bola qatnashadi), 15– 20 m oralikdagi masofada qoʻl ushlashib saflanib turadilar. Birinchi jamoa sardori 2-jamoadan birining otini aytib chaqiradi:Oq terakmi, koʻk terak!Bizdan sizga kim kerak?Sizdan bizga, „falonchi“ kerak.

Shundan soʻng oʻsha chaqirilgan bola yugurib kelib, raqib jamoa aʼzolarining qoʻl ushlashib turgan yerini koʻkragi bilan uzishga urinadi. Agar qoʻllar ushlangan joyidan uzilib ketsa, raqib tomondagi bolalardan xohlaganini oʻz jamoasiga olib ketadi, uzolmasa, oʻzi oʻsha jamoada qoladi. Oʻyin shu tariqa navbat bilan davom etadi. Qaysi jamoada oʻyinchilar qolmasa, oʻsha jamoa yut-qazgan boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oq tol

Oq tol (Salix alba L.) — toldoshlar oilasiga mansub manzarali daraxt. Novdalari toʻgʻri, egiluvchan, bargi ingichka (1—3 sm), uzun (5—15 sm), cheti arra tishli, ikkala tomoni kumush-rang tuklar bilan qoplangan. Kuchalasi 3—5 sm, bargi bilan bir vaqtda chiqadi. Aprel,—mayda gullab mevalaydi. Kanallar, ariqlar va hovuzlar boʻyiga ekiladi. Novdasidan qalamcha qilib koʻpay-tiriladi. Bir yillik novdalaridan savat va boshqa anjom toʻqiladi, 3—4 yilliklari esa soʻri, ishkom qilishda ishlatiladi (qarang Tol).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oq tunlar

Oq tunlar — yozning boshida ikkala yarim sharning 60° dan naridagi kengliklarida kuzatiladigan yorugʻ kechalar. Oqshom gʻira-shiraligi tong 6-n qoʻshilib ketadigan davrda sodir boʻladi. Oqshom (qosh qorayishi) botayotgan Quyosh gardishi markaziy nuqtasi ufqdan 7° ogʻguncha (hO = — 7° boʻlguncha), ertalabki gʻirashiralik (tongyorishishi) esa chiqayotgan Quyosh gardishi markaziy nuqtasi ufqqa 7° yetmasdan boshlanadi. Astronomik gʻira-shiralik hO=—18° gacha davom etadi. Oq tunlar Shimoliy yarim sharning 59,5° shahrik. va Janubiy yarim sharning 59,5° j.k. oraligidagi joylarda sodir boʻladi. Oq tunlar davomiyligi joyning geografik kengligiga bogʻliq, mas, Sankt-Peterburgda (Rossiya) 11-iyundan 2-iyulgacha davom etadi va hokazoOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oq uy

thumb|225px

Oq uy (White House) - AQSh prezidentining rasmiy qarorgohi va ish joyidir (1800-yildan). U Vashingtondagi 1600 Pensilvaniya avenyusida joylashgan bo'lib, 1800-yilda Jon Adamsdan keyin har bir AQSh prezidentining qarorgohi bo'lib kelgan. "Oq uy" atamasi ko'pincha prezident va uning maslahatchilarining metonimi sifatida ishlatiladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. Turar joy irlandiyalik arxitektor Jeyms Xoban tomonidan neoklassik uslubda yaratilgan. Xoban Dublindagi Leinster uyidagi binoni modellashtirgan bo`lib, bu binoda bugungi kunda Irlandiya qonun chiqaruvchi organi Oireachtas joylashgan. Qurilish 1792 va 1800-yillar orasida bo'lib o'tgan. Tomas Jefferson 1801-yilda Oq uyga ko'chib o'tganida, u me'mor Benjamin Genri Latrobe bilan birga har bir qanotga otxonalar va omborlarni yashiradigan past kolonnalarni qo'shdiradi. 1814-yilda , 1812-yilgi urush paytida, saroy Britaniya kuchlari tomonidan yoqib yuborilgan, ichki qismi vayron qilgan va tashqi koʻrinishining katta qismini yondirilgan. Qayta qurish ishlari urushdan so`ng darhol boshlandi va prezident Jeyms Monro 1817-yil oktyabr oyida qisman rekonstruksiya qilingan boshqaruv qarorgohiga ko'chib o'tadi. Tashqi qurilish 1824-yilda yarim dumaloq janubiy portiko va 1829-yilda Shimoliy portiko qo'shilishi bilan davom etdi.

 Yana qarang 
 Oqsaroy
 Oqoʻrda
Oq uylik

Oq uylik — qadimda va oʻrta asrlarda davlatlararo siyosiy munosabatlarda siyosat garovi tariqasida bir davlatdan ikkinchi davlatga beriladigan kishilar. Oʻrta Osiyo va boshqa Sharq mamlakatlarida bir. hukmdor ikkinchi bir hukmdorga doʻstligi yoxud tobeligi isboti tariqasida oʻz tomonidan Oq uylik yuborar edi. Oq uylik sifatida tobe xukmdorning oʻgʻli, birodari yoki mamlakatning mashhur kishilaridan bir guruxi yuborilgan. Oq uyliklar mamla-katda doim nazorat ostida va xavfda yashardilar, chunki ularni yuborgan hukmdor oʻz axdini buzsa, Oq uyliklar oʻldirilishi mumkin edi. Baʼzan hukmdorlar oʻzlariga muxolif boʻlgan shahzodalar yoxud zodagonlarni tantanali suratda Oq uylik qilib yuborib, ulardan qutulganlar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oqchavoq

Oqchavoq, yelets (Leucicus leuciscus) — karpsimonlar oilasiga mansub baliq turi. Oʻrta Osiyoda Balxash koʻliga quyiladigan Ayagʻuz daryosida koʻpaytirilgan, Chu va Sarisuv daryolarida av-valdan yashaydi. Uzunligi 25-30 sm gacha, ogʻirligi 400 g gacha. Tez suzadi. Tanasining orqa tomoni kulrang tusda tovlanib turadi. Yon tomonlari och havorang , korni kumushrang. 3 yoshlik davrida uchraydi. Uvildirigʻini toshloq va suvi tiniq yerlarga tashlaydi. Turli qasharotlarning qurtlari, suvoʻtlar, quruqlikdan shamol uchirib keladigan hasharotlar bilan oziqlanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Baliqlar
Oq shaftoli

Oq shaftoli — mahalliy nav. Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining Samarqand filialida mahalliy oq shaftolilarning katta guruhi ichidan tanlash usulida chiqarilgan (A.S. Cherevatenko, 1936). Daraxti kuchli oʻsadi. Oʻrtacha shoxlanadi. Guli ikki jinsli, pushti, oq rangda, oʻzidan changlanadi, mevasi oʻrtacha 100— 110 g, rangi oqish koʻkimtir-yaltiroq. Poʻsti mayin tukli, etidan oson ajraladi. Eti oq, yumshoq, shirali, tarkibida 11 — 13% qand, 0,52% kislota bor. Koʻchati oʻtqazilgach, 3-yildan muntazam hosil beradi. 7—9 yoshida eng koʻp (70–90 kg) hosil beradi. Hosildorlik davri 12—15 yil Sovuqqa bardoshli. Avgustning 2—3-oʻn kunligida pishib yetiladi, bandi boʻsh. Yangiligida yeyiladi, qoqi solinadi, konserva qilinadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Oq sheʼr

Oq sheʼr — sillabik va sillabik-tonik sher tizimidagi misralari oʻza-ro qofiyalanmagan sheʼr turi: qofiyasiz sheʼr. Oq sheʼr shoirga oʻz fikri va hissiyotini toʻlaroq ifodalash imkonini beradi va undagi ritmik izchillik esa sheʼr gʻoyasiga kuchli taʼsirchanlik bagʻishlaydi. Rus klassiklari A.S.Pushkin ("Suv pariyey"), M.Yu. Lermontov ("Kalashnikov haqida qoʻshiq") va bosh-qalar Oq sheʼrning ajoyib namunalarini yaratganlar. Oʻzbek adabiyotida Usmon Nosir, Abdulla Oripov, Rauf Parfi va boshqa shoirlar ijodida Oq sheʼr bor. M. Shayxzodaning "Mirzo Ulugʻbek" tragediyasi Oq sheʼrda yozilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oq oʻrda

Oq oʻrda (rus ida Koʻk Oʻrda) — Oltin Oʻrdannng bir qismi. Joʻji-xonning oʻgʻli Botuxon va uning avlodlari tomonidan idora qilingan; ik-kinchi qismini Joʻjixonning boshqa oʻgʻli Oʻrdaxon (Oʻrda-Ichen) boshqargan. Bu holat 13—14-asrlar davomida oʻzgarmay kelgan. Botuxon avlodiga nomigagina qaram boʻlgan Oʻrdaxon avlodlari keyinchalik, Sasibuqo davrida (1291 — 1310) toʻla mustaqil boʻlib olganlar. Oltin Oʻrda tushunchasi Botuxon davridan boshlab butun Joʻji ulusiga, 14-asr boshidan esa O.Oʻ. ga nisbatan qoʻllangan. O.Oʻ. tarkibiga Sirdaryo havza-sining katta qismi va Orol dengizining shim.sharqidagi choʻllardan Ishim va Sarisuv daryolarigacha yoyilgan hududlar kirgan. Poytaxti— Sigʻnoq shahri (Hozirgi Tumanariq temir yoʻl st-yasi yaqinida). 14-asr oxirida O.Oʻ. Amir Temur tomonidan zabt etilgan. 15-asrda O.Oʻ. hududida Oltin Oʻrdaning davomi si-fatida yangi davlatlar (Kamma Oʻrda, Noʻgʻay Oʻrda, Qosimovlar podsholigi hamda Oʻzbek, Qrim, Qozon, Sibir va boshqa xonliklar) vujudga kelgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Osiyo tarixi
Oq oʻrik

Oq oʻrik — ertapishar xoʻraki mahalliy oʻrik navi. Daraxti kuchli (balandligi 7,5 m oʻsadi. Chetdan changlanadi (Arzami, Koʻrsodiq navlari yaxshi changlovchi hisoblanadi). Mevasi oʻrtacha kattalikda, tukli vazni 30—40 g, rangi sariq, eti ti-gʻiz, mayin, sersuv, shirali. Iyun oyining 2-oʻn kunligida pishadi. Danagi oʻrtacha, magʻzi shirin. Mevasi tarkibida 11 — 16% qand, 0,6— 0,7% kislota, 16—20% quruq modda bor. Koʻchati oʻtqazilgandan keyin 5—6-yili hosil beradi. Tupidan 80–100 kg meva olinadi, mevasi yangiligida isteʼmol kilinadi, qoqi solinadi, murabbo tayyorlanadi. Sovuqqa chidamli. Toshkent va Fargʻona viloyatlarida koʻp ekiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻrik
Oq qaragʻay

Oq qaragʻay — qaragʻaydoshlar oilasiga mansub doim yashil daraxt. Boʻyi 30 m cha. Tanasi toʻq kulrang, silliq poʻstlokli. Igna barglari yumshoq, uchi toʻmtoq, xushboʻy. Gullari changchi va urugʻchilardan iborat. Urugʻi qoʻngʻir novdalarda, tuxumsimon gʻuddada rivojlanadi. Oq qaragʻay asosan, Sibirda (ayniqsa, Sayan va Oltoyda) va Rossiyaning Yevropa qismi shimoli-sharqida oʻrmon hosil qiladi. Bargi va yosh novdalarida 3,27% efir moyi, 0,32% cha S vitamini va boshqa moddalar bor. Efir moyi, asosan, bornilatsetat (30—60%), borneol kamfen (10—20%), pinen (10%) vab. birikmalardan iborat. Bornilatsetat va borneoldan kamfora sintez qilinadi. Smolasidan skipidar olinadi. Bargi va yosh novdalaridan tayyorlangan qaynatma S vitaminiga boy boʻlib, lavsha kasalligini davolash va oldini olish uchun qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻsimliklar
Turkum:Daraxtlar
Oq qoʻyunlilar davlati

Oq qoʻyunlilar davlati — 15-asr boshida barpo etilgan davlat. Uzun Hasan davrida (1453—78) Oq qoʻyunli oʻzlarining asosiy dushmanlari — Qora qoʻyunlilar davlatini tor-mor etganlar (1468). Armaniston, Ozarbayjon, arab Iroqi va Gʻarbiy Eronni egallab, Tabriz shahrini poytaxt qilishgan. Uzun Hasan Usmonli turk saltanati bilan muvaffaqiyatsiz urushlar olib borgan. Shuningdek, Gruziya bilan ham urushgan (1477). 1489—97 yillarda soliq islohoti oʻtkazishga harakat qilingan, lekin u mulkdorlarning qarshiligiga uchragani sababli natijasiz tugagan. 16-asr boshida Oq qoʻyunli davlati Ismoil /Safaviy boshchiligidagi kizilboshlilar tomonidan tor-mor etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 
Qora qoʻyunlilar davlati

 

 

Turkum:Osiyo tarixi
Turkum:Turkiy sulolalar
Turkum:Eron imperiyalari va qirolliklari
Turkum:Oq qoʻyunlilar
Oq hun

Oq hunlar — gʻarbiy hunlar. Hunlar davlatining soʻnggi davrida shim. hunlar hukmdori Qutush qabilasi bilan gʻarbga Qangʻ davlati tomon chekingan. Mazkur davlatning xoni qudachilik hurmati yuzasidan Qutushga va uning odamlariga oʻz hududidan joy bergan. Oradan koʻp oʻtmay hunlar Yaypan (Yuepan) xonligini tashkil etgan. U Uysun (Usun) xonligining shim-gʻarbida (hozirgi Janubiy Qozogʻiston) joylashgan. Miloddan avvalgi 1-asrning oʻrtalarida Oq hunlarning boshligʻi Chjichji xitoylar bilan boʻlgan urushda magʻlub boʻlib, u ham Qangʻ davlatidan panoh topgan edi. Qangʻ hukmdori hunlarga hozirgi Jambul (Avliyoota) viloyatidan joy bergan. Yaypan davlati keyinchalik Eftaliylar davlatiga qoʻshilib ketgan. Xitoy ida 448 yil Yaypan davlatidan Xitoyga elchilar borganligi, shundan keyin ushbu xonlik Shimoliy Vey davlati (386—534) bilan diplomatik aloqalar qilib turganligi zikr etilgan. Xonlikning aholisi 200 mingdan ortiq boʻlgan. Turkistonga chekinib kelgan xunlar qad. turk tilida "Oq hun" yaʼni "gʻarbiy hun" deb nomlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oqar koʻl

Oqar koʻl — bir yoki undan ortiq soy (daryo) quyilib, suv oqib chiqib keta-digan koʻl. Mas, Tojikistondagi Iskandarkoʻlga Hisor togʻlaridagi muzliklardan bir necha soy va daryolar oqib tusha-di va undan birgina Iskandardaryo oqib chiqadi. Koʻpgina koʻllar Oqar klardir (Baykal, Ladoga, Onega, Eri, Sarez, Sarichelak, Koʻkkoʻl va boshqalar). Oqar koʻllarning suvi, odatda, chuchuk boʻladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 

 Oqmas koʻl
 Koʻl

 

 

Turkum:Gidrologiya
Oqartirish

Oqartirish — turli ashyolar (yogʻoch massasi, toʻqimachilik materiallari, kimyoviy moddalar)ning oklik darajasini kuchaytirish (oshirish) uchun amalga oshiriladigan texnologik jarayon yoki jarayonlar majmui. Kimyoviy vatermik usullari mavjud. O.da material tarkibidagi boʻyovchi moddalar ketkaziladi yoki yemiriladi. O.ning optik va fotografik usullari ham bor. Optik O.da ultrabinafsha nurlarini yutuvchi va ularni koʻk yoki binafsha rangga aylan-tiruvchi rangsiz yoki och rangli organik birikmalardan foydalaniladi. Bu usul, asosan, tabiiy va sintetik tolalarni, qogozlar, plastmassalarni O. uchun qoʻllanadi. Fotografik O.da oq-qora va rangli foto va kinomateriallarga ishlov beriladi. Bunday ishlovda maxsus modda taʼsirida foto yoki kinotasvirning metall kumush katlami ok-sidlanib yemiriladi va O. jarayoni roʻy beradi. Bu usul fotografik tasvirni ravshanlashtirish va kuchaytirish uchun qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Hushang dovoni

Oqbaytal dovoni - Sharqiy Pomirdagi dovon. Tojikiston Respublikasida. Balandligi 4665 m. Sarikoʻl va Muzkoʻl tizmalarini bir-biriga tutashtiradigan va Muzkoʻl (Krrakoʻl hav-zasi) daryosi bilan Janubiy Oqbaytal (Oqsuv-Murgʻob havzasi) daryosining yuqori qismlarini ajratib turadigan suvayirgʻichda joylashgan. O. orqali Oʻsh — Xorugʻ avtomobil trakti oʻtadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Tojikiston dovonlari
Oqbel togʻlari

Oqbel togʻlari — Fargʻona botigʻining gʻarbiy qismida (Tojikiston hududida) joylashgan. Gʻarbdan shim.-sharqqa 35 km choʻzilgan, eni 800 m gacha. Eng baland joyi 954 m. Shim.sharqiy qismidagi tepaliklar Qiziljar deb ataladi. Togʻlarning yon bagʻri uning gʻarbiy va markaziy qismida Qayroqqum suv ombori qirgʻogʻidan tik koʻtarilgan. Shimoliy yon bagʻri nishabroq, quruq soylar bilan kesilgan. Tektonik jihatdan Oqbel braxiantiklinal boʻlib, yangi tektonik harakatlar taʼsirida koʻtarilmoqda. Gil, alevrolit, konglomerat, gips, tuzlar kabi togʻ jinslaridan tuzilgan. Qiziljar deb ataluvchi qismida tuzlarda turli karst relyef shakllari (voronka, quduq, arka, tunnel, gʻor, karr) hrsil boʻlgan. Ayniqsa, karst voronkalari keng tarqalgan. Iklimi keskin kontinental, koʻp yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 100 mm ga yaqin. Boʻz tuproklar tarqalgan, oʻsimlik qopla-mi siyrak, shuvoqefemerlar oʻsadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Tojikiston geografiyasi
Oqbeshim

Oqbeshim — shahar harobasi. Qir-gʻizistondagi Chu vodiysida, Toʻqmoq shahridan 12 km jan.-gʻarbda joylashgan. 1894-yil V. V. Bartold tomonidan ochilgan. U 10—12-asrlardagi Qoraxoniylar davlatining poytaxti Bolasogʻun O. oʻrnida boʻlgan deb taxmin etgan. O. shahriston, ark, mustahkamlangan rabod va viloyatni koʻchmanchilar hujumidan mu-dofaa etish maqsadida qurilgan. "Uzun devor" dan tarkib topgan. Shahar maj-muasiga Kichik O. (shahar harobasidan shim.-gʻarbda joylashgan qalʼa) ham kirgan. 1938—40 yillarda O.ni A. N. Bernshtam tadqiq etib qisman qazish-ma ishlarini olib borgan. 1953—54 yillarda L. R. Kizlasov shahristonning madaniy qatlamida (5—10-asrlar) 4 qurilish davrini aniklagan. O. rabo-dida 6—8-asrlarga oid yodgorliklar oʻrganilgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, O.dagi shahar hayoti 10-asrga kelib barham topdi, shuning uchun Bolasogʻun bilan aynan deb hisoblash nooʻrin boʻlib chiqdi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Yana qarang: Oq-Beshim (Chuy tumani)

 

Turkum:Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Turkum:Qirgʻiziston tarixi
Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Oqbosh

Oqbosh — murakkabguldoshlarga mansub ildiz-bachkili koʻp yillik begona oʻt. Poyasi yoʻgʻon, sershox, tik usadi, boʻyi 50— 100 sm. Barglari butun, uzunchoq, bandsiz, bir oz etli, poyani chala oʻrab turadi. Savatchasi silindrsimon, uz. 10–15 mm, eni 4–8 mm. Gullari naysimon, pushti-gunafsharang, toʻpgulli savatcha. Iyun—sentabr oylarida gullab urugʻlaydi. Nihollari aprel—mayda unib chiqadi. Ildiz bachkisi va urugʻidan koʻpayadi. Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Dalalarda, gʻallazor va bedapoyalarda uchraydi.

Kurash choralari: yerni haydash, ekinni vaqtida kultivatsiya qilish va boshqaOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Oqbuloq

Oqbuloq — Oʻzbekistonning Toshkent viloyatida joylashgan soy. Chatqol daryosining eng yirik irmogʻi. Ushbu soy Chatqol tizmasining suvayirgʻich qismidagi (3477 m.) kichik togʻ koʻlidan boshlanadi. Uzunligi 40 km, havzasining maydoni 818 km². Yuqori oqimida joylashgan vodiysi kengroq, quyi oqimida esa juda tor, yon bagʻirlari tik. Oqbuloq soyi suvlari qor va yomgʻirdan toʻyinadi. Soyning umumiy uzunligi 135 km boʻlgan 85 ta irmogʻi mavjud boʻlib, shulardan eng yiriklari Toshkeskansoy, Qoʻshmonsoy, Sargardonsoy, QoraarchasoylarOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil hisoblanadi. Daryo vodiysi daraxtga oʻxshash naqshlarga ega. Vodiyning oʻng qismi Sargardon tizmasi bilan chegaralangan.

1986-yilda geologlar Chatqol daryosining chap irmoqlarini qamrab olgan Oqbuloq soyi svitasini tasvirlab berishgan.

 Irmoqlari 
Oqbuloq soyiga jami 85 ta irmoq quyilib, ularning umumiy uzunligi 135 kilometrni tashkil qiladi.

Soyning yuqori oqimida (nam havo oqimlaridan himoyalangan yopiq vodiylarning oʻrta togʻli hududlari) daryo vodiylarining zichligi past.
Oqbuloqning oʻrta va quyi oqimida juda koʻp suv irmoqlari tutashib ketadi. Shulardan eng asosiy irmoqlar Kirshindi (oʻngda), Toʻrasoy (chapda), Oqshom (chapda), Toʻrgʻasay (oʻngda), Chalmansoy (chapda), Olmashoxsoy (oʻngda), Qo‘shmonsoy (chapda), Obdaksoy (oʻngda), TeraklisoyChast istochnikov nazivaet dannuyu reku Tereklisay, chast — Serkelisay (chapda), Sargardonsoy (oʻngda), Qoraarchasoy (chapda) irmoqlari hisoblanadiDannie polucheni iz topograficheskix kart.

Qo‘shmansoy qo‘shilishidan taxminan 3 kilometr balandda, Arpapayyaning og‘zida, daryoning o‘ng qirg‘og‘ida, hozir tashlandiq holda yotgan Oqbuloq qishlog‘i mavjud boʻlgan.

XX asrning 60—70-yillarida Oqbuloq va uning irmoqlarida geologik qidiruv ishlari olib boriladi. Ayni shu maqsadda 1966-yilda Oqbuloq boʻylab Serkelisoy (Teraklisoy)ning qoʻshilishigacha soy yoqasidan tuproq yoʻli yotqizilib, Serkelisoyning quyilishi yaqinida soy ustiga koʻprik oʻrnatilgan. Yuqori oqimida, Oqbuloqning irmogʻi Qoʻshmonsoyning oʻng qirgʻogʻida yangi mineral — marganes silisidi Mn 5 Si 3 topilgan boʻlib, 2008-yilda bu mineral Mavlyanovit deb nomlangan.

Sovet davrida, Qoraracha irmogʻi qoʻshiladigan joyda, Oqbuloq soyi orqali osma koʻprik oʻtkazilgan boʻlib, uning yordamida daryoning narigi betiga oʻtish mumkin boʻlgan.

Ayni paytda Oqbuloq soyi davlat chegarasiga yaqin hududda joylashganligi bois sayyohlarning ushbu hududga borishi qiyinchilik tugʻdiradi. 2017-yildan boshlab esa sayyohlar Oqbuloq soyiga maxsus ruxsatnomalar bilan tashrif buyurishlari mumkin.

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Turkum:Toshkent viloyati
Turkum:Boʻstonliq tumani daryolari
Turkum:Namangan viloyati daryolari
Turkum:Chorvoq suv ombori havzasi
Oqboʻyra

Oqboʻyra — Fargʻona vodiysining janubi-sharqidagi daryo. Kichik Olay tizmasining suvayirgʻich qismidan boshlanadi. Uzunligi 70 km. Havzasining maydoni 2676 km². Oʻsh shahridan shimolida tarmoklarga ajraladi. Tekislikka chiqquncha 60 km masofada chuqur darada oqadi. Qor va muz suvidan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 21,1 m³/sek., oqim moduli 7,9 l/sek, km². Iyun — iyul oylarida yillik suvining 16,6—17,7% oqib oʻtadi. O.dan Oʻsh viloyati tumanlari va Andijon viloyatining Xoʻjaobod tumani yerlari sugʻoriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Turkum:Qirgʻizistondagi daryolar
Oqdaryo

Oqdaryo — Zarafshon daryosining ikki yirik tarmogʻidan biri. Samarqand shahridan 7 km kuyida, Choʻponota tepaligi yaqinida, Zarafshon ikkiga — Oqdaryo va Qoradaryoga ajraladi. Xatirchi qishlogʻi yonida yana birlashadi. Oqdaryoning uz. 131 km, suv sarfi 230 m³/sek. (Samarqand gidrouzelida). Oqdaryodan yigirmadan ortiq ariq suv oladi. Shundan oʻng sohilida (Qurbonobod uz. 9,6 km, Yangikent 34 km va boshqalar), 9 tasi chap sohilda (Shaxob — 17 km, Gʻazara — 26,8 km, Chelak — 9 km va boshqalar). Bu kanallar orqali Payariq, Ishtixon va Xatirchi tumanlaridagi xoʻjaliklar yerlari sugʻoriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar

Turkum:Navoiy viloyati daryolari
Turkum:Samarqand viloyatidagi daryolari
Turkum:Amudaryo havzasi
Oqdaryo suv ombori

Oqdaryo suv ombori – Samarqand viloyatida, Zarafshonning Oqdaryo tarmogʻi oʻrta oqimida Orzikoʻl qishlogʻi yaqinida barpo etilgan gidrotexnika inshooti. 1989-yilda foydalanishga topshirilgan. Daryo suvini mavsumiy tartibga soladi. Toʻliq hajmi 131,8 mln.m3, toʻgʻonning maksimal balandligi 20,0 m, suv oʻtkazish imkoniyati 70 m³/s. Samarqand viloyatining Ishtixon va Navoiy viloyatining Xatirchi tumanlaridagi ekinzorlar suv taʼminotini yaxshilash va yangi yerlarni oʻzlashtirish imkoniyatini beradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Suv ombori qurilmasdan ilgari Zarafshon daryosining suvi yozda qishloq xoʻjaligi ekinlarini sugʻorishda sarflangan. Qish faslida esa Oqdaryo va Qoradaryo suvlari sugʻorishga sarflanmay behudaga Navoiy choʻllari qumlariga singib ketardi.

Suv omborining oʻrtacha kengligi 2,4 kilometr, yuza maydoni (toʻliq hajmda) 12,7 km2 boʻlgan. 2003-yilda suv omborining maydoni – 13,97 km² ni tashkil etdi. Chuqurligi 23,4 metr ga yetadi, eng chuqur qismi shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. Suv hajmi – 131,8 million m³, boshqa maʼlumotlarga koʻra, tuproqni hisobga olgan holda – 92,57 million m³. Dengiz sathidan 494,5 metr balandlikda. Suvning pH qiymati 6,5 dan 7,0 gacha, suvning oʻrtacha minerallashuvi 511-612 mg/l ga teng.

Oqdaryo suv ombori suvlari 4,43 ming ga yerni sugʻoradi. Suv omboridan oʻrtacha yillik suv oqimi 11,4 m³/s.

Oqdaryo suv ombori Samgiprovodxoz tomonidan loyihalashtirilib, 1983-yili qurib bitkazilgan. Suv ombori 7 ballik zilzilaga dosh bera oladi va 110 million metr kub suv sigʻimiga ega. Toʻgʻonning balandligi 20 metrni tashkil etadi. Oqdaryo suv omboriga 2011-yili 8 dona videokuzatuv moslamasi, 2015-yili 5 ta tashvishli chaqiruv tugmasi oʻrnatilgan. Bu yerda zamonaviy elektr stansiyasi va „S-40“ sirenasi mavjud. U Zarafshon daryosidan suv oladi.

Suv ombori suvlarida fitoplanktonlarning 71 turi yashaydi. Ularning aksariyati (78,87%) diatomlar, yana 12,67% siyanobakteriyalardir.

Suv chiqarish inshootining suv oʻtkazish quvvati 57 m3 /s. Tashlanma inshootning suv oʻtkazish qobiliyati 173 m3 /s. Suv omborida 3 gidropostlar faoliyati yoʻlga qoʻyilgan. 1997-yili Samarqand davlat suv loyiha insituti boshchiligida injener qidiruv ishlari oʻtkazilib, suv omborining loyqalanish hajmi oʻrganilgan.

 

Turkum:Oʻzbekiston suv omborlari
Turkum:Samarqand viloyati suv obyektlari
Oqdaryo tumani

Oqdaryo tumani — Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyatidagi tuman. 1929-yil 29-sentabrdatashkil etilgan. Ishtixon, Pastdargʻom, Samarqand, Jomboy, Payariq tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 0,37 ming km². Aholisi 159,2 ming nafar kishi (2020). Oqdaryo tumanida 2 ta shaharcha (Dahbed, Loyish), 35ta mahalla 126ta qishloq mavjud. Markazi — Loyish shaharchasi.

 Tabiati 
Tuman hududi Zarafshon daryosining irmoqlari — Qoradaryo va Oqdaryo vodiysida joylashgan. Yerning ustki qismini daryolar olib kelgan allyuvial yotqiziqlar qoplagan. Relyefi, asosan, yassi tekislik boʻlib, sharqdan gʻarbga nishab. Yer yuzasining balandligi 450 m. Zarafshon daryosining faoliyati natijasida koʻhna qayirlar (terrasalar) hosil boʻlgan. Yovvoyi oʻsimliklardan qamish, bugʻdoyiq, shoʻrajriq, kampirsoch, yulgʻun va boshqalar oʻsadi. Boʻri, tulki, quyon, chiyaboʻri, jayra, toʻqayzorlarda qirgʻovul, loyxoʻrak, oʻrdak, soʻfitoʻrgʻay, chugʻurchiq, zargʻaldoq; sudraluvchilardan gekkon kaltakesagi, toshbaqa, sariq ilon, echkiemar; kemiruvchilardan koʻrsichqon, kichik qoʻshoyoq, qumsichqon, tipratikan, yumronqoziq, kalamush va boshqa bor.

 Iqlimi 
Iqlimi kontinental. Shimol, shimoli-sharq va sharq tomondagi togʻlar Arktikadan keluvchi sovuk shamollarni toʻsib turadi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —G, iyulniki 27— 28°. Yiliga oʻrtacha 200-300 mm yogʻin yogʻadi. Vegetatsiya davri 217 kun. Tuproqlari qadimdan sugʻoriladigan 1—2% chirindili boʻz tuproq.

 Aholisi 
Aholisi, asosan, oʻzbeklar; tojik, rus, tatar va boshqa millat vakillari yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km² da 275 kishi. 2021-yil 1-aperldagi doimiy aholi soni 162,3 ming nafar kishi. Shundan erkaklar 81,9 nafar, ayollar 80,4,0 nafar.

Xoʻjaligi. Tumanda gʻisht zavodi, maishiy xizmat koʻrsatish kombinati, meva koʻchatlari yetkazib beruvchi xoʻjalik, boʻrdoqichilik bazasi, qurilish boshqarmasi, konserva zavodlari, MTP mavjud. Qishloq xoʻjaligining barcha tarmoqlari rivojlangan. Paxtachilik — yetakchi tarmoq. Tumanda 18 ta shirkat, 456 ta fermer xoʻjaligi mavjud. Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan yerlarning 8501 gektariga paxta, 736 gektar yerga kartoshka, 871 gektar yerga sabzavot, poliz ekinlari ekiladi. 11,6 ming gektardan ziyod yer mevazor, 45,7 ming gektardan ziyod yer tokzor va tutzorlardan iborat. Tuman xoʻjaliklarida 17,4 ming bosh qoramol, 12,1 ming bosh qoʻy va echki, 1000 boshdan ziyod ot, 56 ming parranda boqiladi.

49 ta umumtaʼlim maktablarida 30350 nafar oʻquvchi taʼlim oladi. Musiqa, maxsus internat maktablari, pedagogika, mexanika, iqtisodiyot kollejlari, kasb-hunar maktablari faoliyat koʻrsatadi. Markaziy kutubxona va uning tarmoqlari, madaniyat markazi va madaniyat uylari, madaniyat va istirohat bogʻi, stadion mavjud.

Markaziy kasalxona (286 oʻrin) va unga qarashli tibbiy muassasalarda 170 nafar vrach va 970 nafar oʻrta tibbiy xodim ishlaydi. Tuman hududini Katta Zarafshon magistral yoʻli kesib oʻtgan.

„Oqdaryo ovozi“ tuman gazetasi chiqadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Samarqand viloyati tumanlari
Oqjar

Oqjar — mustye davriga oid manzilgoh. Tojikistondagi Qoʻrgʻontepa shahridan 22 km jan.-gʻarbda joylashgan. O.dan qirgʻich, sixcha, nukleuslar va boshqa tosh qurollar topilgan; ularni ishlash texnikasi va shaklini O.dan 10 km uzoqlikdagi Krrabura makonidagi qurollarga oʻxshashligi har ikkala qarorgoxda yashagan ibtidoiy odamlarning bir toʻdaga oid ekanligini kursatadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Arxeologiya
Turkum:Tojikiston tarixi
Oqjar neft va gaz koni

Oqjar neft va gaz koni -Buxoro viloyati Qiziltepa tumanidagi kon. 1959—62 yillarda konda razvedka ishlari olib borilgan. 1964-yil neft va 1966 i. gaz olina boshlandi. Kon yura, boʻr, paleogen va neogen davrlari jinslaridan tarkib topgan. Neft va gaz yura — boʻr davrlari jinslari ora-sida. Yura davri jinslari kulrang qum-tosh, alevrolit, gil, angidrit, mergel va gilli ohaqtoshlardan, boʻr davri jinslari esa qoʻngir, qizil, koʻkim-tir, kulrang qumtosh, alevrolit va gildan iborat. Bu jinslarning umumiy qalinligi 120–550 m. Paleogen davri jinslari sargʻish ohaktosh va koʻk gil qatlamlaridan tuzilgan. Umumiy qalinligi 35 m. Gorizontlarning uz. 840 m gacha, eni 330–2000 m, balandligi 8–160 m, umumiy qalinligi 7,4–167 m, mahsuldor qatlam qalinligi 1,3–47 m; jinslarning gʻovakligi 7,25—26%, oʻtkazuvchanligi 22—913 millidarsi. Gaz tarkibida 94,6% metan, 3,2% azot, neft tarkibida 1,57% oltingugurt, 0,68% asfalten, 5,16% parafin bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston gaz konlari
Turkum:Oʻzbekiston neft konlari
Turkum:Qiziltepa tumani
Oqjarsoy

Oqjarsoy — Surxondaryo viloyatidagi soy. Qoratogʻdaryoning irmogʻi. Uz. 50 km, havzasining maydoni 38 km². O. kamsuv. Yillik urtacha suv sarfi 0,60 m³/sek, oʻrtacha oqim moduli 15,8 l/sek. km². Qor, yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Mart —iyunda suvi kupayadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Turkum:Surxondaryo viloyati
Oqiziqlar

Oqiziqlar — daryo oqimlari bilan birga suv omborlari, kul va dengizlarga oqib keladigan mineral va organik zarrachalar. O. daryo uzani, jarlik va soylarning oqar suvlar, daryo havzalaridagi jinslarning yomgʻir va erigan qor suvlarida yuvilishidan hosil boʻladi. Tabiiy sharoitlarda O.ning katta-kichikligi togʻ daryolarida bir necha oʻnlab sm gacha borishi mumkin (shagʻal va harsanglar). Suvdagi O. miq-dori uning loyqalik darajasini belgilaydi, kg/m3, g/m3, mg/l va %da ulcha-nadi. Oʻrta Osiyoning tekisliklaridan oqadigan daryolarida loyqalik darajasi yuqori (Amudaryoda 4,6, Sirdaryoda 2 kg/m3 gacha). Suvdagi harakatiga qarab O. muallaq (suv ichida suzib yuruvchi) va suv osti (suv ostida oʻzan boʻylab sirgʻalib siljiydigan) turlarga bo'linadi. Suvning oqim tezligiga qarab suv osti O. muallaq holatga oʻtishi va aksincha bo'lishi mumkin. Ayniqsa, toshqin va tulin suv vaqtida O. juda jadal hosil bo'ladi. Maʼlum vaqt ichida (oy, yil) oqimning joʻshqin kesimi orqali oʻtuvchi O. miqdori daryoning qattiq oqimi (t/oy, t/yil) deyiladi. Oʻrta Osiyo daryolarining qattiq oqimi juda katta miqdorni tashkil etadi. Mas, Amudaryo yiliga 300 mln. t gacha O. keltiradi. O.ni va qattiq oqimni o'rganish gidrotexnika inshootlarini loyihalashtirish, qurish va ishlatishda katta ahamiyatga ega. O. chukishi natijasida suv olish inshootlarining xizmat muddati qisqaradi, kanallarning suv oʻtkazish imkoniyati va suv omborlarining sigʻimi kamayadi.Boqiyev, Masharif. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Komil Oqilov

Komil Oqilovich Oqilov (1928.5.2, Samarqand tumani) – tarixchi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), tarix fanlari doktori (1987), professor (1988). Samarqanddagi Oʻzbekiston universitetining tarix fakultetini tugatgan (1949). Oʻzbekiston pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot institutida katta ilmiy xodim, boʻlim mudiri (1953—57). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix institutida katta ilmiy xodim (1957—64), boʻlim mudiri (1964—96), guruh rahbari (1996—98), yetakchi ilmiy xodim (1998—2000), katta ilmiy xodim (2000-yildan). Oqilovning ilmiy faoliyati Oʻzbekistonning madaniy jarayonlariga bagʻishlangan. 9, 10-sinflar uchun „Oʻzbekiston tarixi“ dareliklari va „Oʻzbekistonning yangi Tarixi. 2-kitob. Oʻzbekiston sovet mustamlakachilari davrida“ kitobining mualliflaridan biri. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1967)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbek tarixchilari
Turkum:1928-yilda tugʻilganlar
Turkum:5-fevralda tugʻilganlar
Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Oqilona ehtiyoj

Oqilona ehtiyoj - resurslar kamyobligi sharoitida ehtiyojlarni qondirish usullaridan biri. Oqilona ehtiyojda eng kam resurslar bilan koʻproq ehtiyej qondiriladi (optimal daraja). Kishilarning ehtiyoji miqdoran muttasil oʻsib boradi. Shu sababli iqtisodiyot ham shunga mos rivojlanishi kerak. Aks holda ehtiyojlar qondirilmay qoladi.

Tabiiy boyliklarni, resurslarni koʻproq ishlatish hisobidan ehtiyojlarni qondirish vaqtinchalikdir, chunki tabiiy boyliklar, resurslar tugab bor-ganidan kishilar uni kamroq sarflash yoʻlini qidiradi. Resurslarni tejovchi texnologiya yaratilib, keng qoʻllanadi. Kamyob resurslar bilan ehtiyojlarni taʼminlash uchun quyidagilarni amalga oshirish zarur: ehtiyojlar koʻp boʻlga-nidan ularning hammasini birdaniga qondirish mumkin emas, shu boisdan ularning eng muhimi ajratibolinadi va ishlab chiqarish ularni qondirishga qaratiladi (mas, hozirgi bosqichda Oʻzbekiston uchun qishloq xoʻjaligi, neft mahsulotlari, ayniqsa, donga boʻlgan ehtiyoj eng zarur hisoblanadi va resurslar eng av-val shularni qondirishga yoʻnaltirilgan); resurslar kamyob boʻlganidan i.ch-.ning eng zarur sohalariga ustuvor ahamiyat beriladi. Muqobil zarur mahsulotlardan eng maqbuli tanlab olinadi. Bir mahsulot uchun resurs koʻproq ketsa, tabiiy ravishda boshqasiga kamroq ketadi. Shuning uchun resurslar sarfining tejamli usuli tanlanadi, shunda shu resurs birligi hisobiga koʻproq mahsulot olinadi, ehtiyojni toʻlaroq qondirish mumkin boʻladi.

Dilerom Tojiboyeva.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oqim

Oqim — 1) suv va havo massasining muayyan yoʻnalishda harakatlanishi, koʻchishi. Yer yuzasining nishabi, bosim, bir tomonga qarab esuvchi shamollar, suv temperaturasi hamda shoʻrligidagi tafovut va boshqa omillar O.ga sabab boʻlishi mumkin. Dengiz, daryo, boʻgʻoz, yer osti suvi va boshqa O.lar boʻladi (qarang Dengiz oqimlari); 2) Nurlanish oqimi yoki nurlanish quvvati — berilgan sirtdan vaqt birligi ichida oʻtayotgan toʻliq energiya miqdori; magnit oqimi, magnit induksiya oqimi — biror sirtdan oʻtayotgan magnit induksiya vektori oqimi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oqimli nasos

Oqimli nasos - suv va havoni soʻrish uchun ishlatiladigan qurilma (qarang Nasos).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oqin

thumb
Oqin  – qozoq va qirgʻizlarning badihagoʻy shoiri, kuychisi.

Oqin anʼanaviy matnni aynan takrorlamay, ijodiy oʻzgartishlar ham kiritadi. Oqinlar ijodkor sifatida jirov va jirchilardan farq qilib, doʻmbira joʻrligida poetik folklorning barcha janrlari (doston, toʻlgʻov, terma, qoʻshiq) namunalarini ijro etadilar, oilaviy ma-rosimlarda ishtirok etadilar, ijtimoiy hayotning turli masalalariga doir asarlar yaratadilar. Jambul Jabayev, Toʻgʻaloq Moʻlda, Moylixoʻja, Toʻxtagʻul Sotilgʻanov kabi Oqinlar xalq orasida mashhur. Oʻzbeklarda ayrim joylarda (Toshkent va Sirdaryo atroflarida) Oqin atamasi dostonchi maʼnosida, baʼzan soʻzamol, chechan kishilarga nisbatan qoʻllanadi. Qoraqalpogʻistonda ham baxshi, oqin va jirovlar bor.

 Qozogʻiston oqinlari 
Mashhur qozoq oqinlari: Janak Kambaruli (1760—1857), Maxambet Utemisov (1804—1846), Suyunbay Aronuli (1815—1898), Sherniyaz Jarilgasov (1817—1881), Birjan-sal Kojagulov (1835—1929), Akan Sere Koramsauli (1843—1913), Jambul Jabayev (1846—1945), Gaziz Fayzolla (1930-yilda vafot etgan), Kenen Azerbaev (1884—1976), Aktan Kereyuli.

Oqin koʻpincha jamiyatdagi har qanday hodisaga yoki milliy bayramlardagi vaziyatga va hokazolarga munosabat bildirgan holda toʻliq improvizatsiya qiladi. Bayramlarda koʻpincha oqinlar bellashuvi oʻtkaziladi. Koʻrik-tanlov davomida oqinlar navbatma-navbat xalqni mazax qilib, sheʼriy shaklda bir-birini mazax qilishga harakat qiladilar yoki oʻzboshimchalik bilan mavzu tanlashadi. Baʼzida hokimiyat yoki siyosatda boʻlganlar haqida gap ketganda, rasmiylar aytilishini senzura qilishga urinadiTsenzura ne smojet zatknut aytis tolko blagodarya narodu.

Koʻchmanchi turmush tarzi, oqinlar sanʼatining oʻtkinchiligi oʻtmishda asarlarni qogʻozga yozib, saqlab qolishga imkon bermagan. Oqinlarning aksariyat asarlari yoʻqolib qolgan.

 Qirgʻiziston oqinlari 
Mashhur qirgʻiz oqinlari: Jaysan Toktogul-yrchi (XIII – XIV asrlar), Togoloq Moldo (1860—1942), Toktogul Satilganov (1864—1933), Kuyruchu (Kudaybergen Omurzak uulu) – (1866—1941), Kalyk (1883—1953)), Barpi Aliqulov (1884—1949), Osmonqul Bolebalayev (1888—1967), Estebes Tursunaliev (1931—2005), Ismoil Boʻronchiev (1910—1978), Moldobasan Musulmonqulov (1883—1961).

 Boshqirdiston oqinlari 
Boshqirdlar orasidagi oqinlar anʼanaviy ravishda sesaeng deb ataladi . Boshqird sesaengi uch simli dumbira sadolari ostida sheʼr oʻqidi . Eng qadimiy boshqird sesaenglarining nomlari: Katai Gali sesaeng, Turumtai sesaeng, Suyunduk sesaeng, Kildish sesaeng, Emmet sesaeng, Karakai sesaeng, Yahya sesaeng. Keyingi asrlarning sesaenglari: Kubagush sesaeng, Erense sesaeng, Karas sesaeng, Baik Aidar, Mahmut sesaeng, Buranbay sesaeng, Ishmuxamet sesaeng.

 Yana qarang 

 Baxshi
 Oshiq

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Qoraqalpogʻiston madaniyati
Turkum:Qirgʻiziston madaniyati
Turkum:Qozogʻiston madaniyati
Turkum:Sayohatchi rassomlar
Turkum:Qirgʻiziston musiqasi
Turkum:Boshqird musiqasi
Turkum:Improvizatsiya
Turkum:Insoniyatning ogʻzaki va nomoddiy merosi durdonalari
Oqindi suvlar

Oqindi suvlar - xonadonlar (xoʻjalik va hojatxonalar), jamoat binolari va korxonalardan ajraladigan chiqindi suvlar hamda yogʻin suvlari. Aholi yashaydigan joylar va sanoat korxonalaridan kanalizatsiya tizimi orqali oqizib ketiladi. Yogʻin suvlarining koʻp qismi tabiiy ravishda yerga singib ketadi. Korxonalarning Oqindi suvlari tozalash inshootlari orqali tozalanib, keyin kanalizatsiyaga oqizilishi lozimOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Oqishoq

Oqishoq — sholi oqlaganda singan guruch. Asosan, suyuq ovqatlarga ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oqkarrak

Oqkarrak — murakkabguldoshlar oilasiga mansub ikki yillik begona oʻt. Oʻzbekistonda O.ning oddiy O. , olga O.gi uchraydi. Poyasi sershox, tik usadi, boʻyi 80—120 sm. Ildizi yoʻgʻon, oʻqildiz. Ildiz boʻgʻzidagi barglari choʻziq-tuxumsimon, asosiy barglari namatsimon, chetlari tikanli, arratishli, navbatma-navbat joylashgan. Gullari toʻq qizil, savatchalari shoxchalarining uchida 1—3 tadan, bandsiz toʻpgul hosil qiladi. Mevasi — kulrang yoki jigarrang urugʻcha. Iyun — sentabrda gullaydi va mevalaydi. Urugʻidan koʻpayadi. Urugʻlari 20—25° haroratda unib chiqadi. Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Asosan lalmi sugʻoriladigan ekinlar orasida, tashlandiq yerlar, yoʻl yoqalari, ariqkanal boʻylari, bogʻ va tokzorlarda uchraydi.

Kurash choralari: yerni chuqur haydash, gʻallazorlarni 2,4=D preparatlari bilan dorilash.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Oqkoʻl (maʼnolari)

Oqkoʻl:

 Oqkoʻl - {{Bilgiquti aholi punkti 
| ozbekcha nomi = Oqkoʻl qozoq tili|qoz.
 Oqkoʻl (koʻl) — Xorazm viloyati Yangiariq tumanidagi bir guruh koʻllar nomi (Oqkoʻl, Gazkoʻl, Shoʻrkoʻl, Otakoʻl, Bogʻotlikoʻl, mayd.
 Oqkoʻl (qovun navi) — kechpishar qovun navi.
Oqkoʻl (koʻl)

Oqkoʻl — Xorazm viloyati Yangiariq tumanidagi bir guruh koʻllar nomi (Oqkoʻl, Gazkoʻl, Shoʻrkoʻl, Otakoʻl, Bogʻotlikoʻl, maydoni 4 ming ga, oʻrtacha chuq. 1m, suvi shoʻrroq. Koʻllarning tubi gil va qumtoshlardan iborat, soxillari asosan, yassi. Koʻllar kollektorlar orqali birlashtirilgan, shu sababli hammasining suv yuzasi bir meʼyorda turadi. Tashlandiq va sizot suvlar hisobiga toʻyinadi. Yuzasining 30—80% qamish va qoʻgʻa bilan qoplangan. Choʻrton, sazan kabi baliklar bor. Ondatra boqiladi. Koʻllar sayozlashib bormoqda.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Koʻllar
Turkum:Yangiariq tumani
Oqkoʻl (qovun navi)

Oqkoʻl — kechpishar qovun navi. Haqli choʻziq ellipsimon, uz. 35—40 sm, vazni 3–6 kg. Dum tomoni sal burishgan, uch tomoni tekis. Butun usti oʻrtacha, uch tomoni siyrak toʻr bilan qoplangan. Poʻsti qattiq, eti och yashil, qalinligi 6—8 sm. Uzilgan paytda qattiq, asralganda yetilib, gʻoyat shirin boʻlib qoladi. Urugʻlari yirik, sariq, qovun etidan qiyin ajraladi. Urugʻdan unib chiqqach, hosili 95—105 kunda pishadi. Gektaridan 220—250 s hosil olinadi. Aprelgacha yaxshi saqlanadi. Asosan, Fargʻona viloyatida yetishtiriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Qovun navlari
Oqlovchi gillar

Oqlovchi gillar — moddalarni yutish (sorbsion) va tozalash xususiyatiga ega boʻlgan togʻ jinslari, foydali qazilmalar. O.g., asosan, montmorillonit tarkibli bentonit gillari yoki vulkanogen - choʻkindi kremniyli togʻ jinslari (diatomit, trepel, opoka) dan iborat vulkanogen jinslar-nig gidrokimyoviy yoʻl bilan oʻzgarishidan hosil boʻladi. Aktivlantirilgan, yaʼni kislotalar qoʻshilgan O.g. (mas, krimsil, oskanit)ning yutish va oklash xususiyati eng yaxshi tabiiy O.g.nikidan 3—3,5-marta yuqori boʻladi. O.g. neft mahsulotlari, moy va hayvon yogʻlari, sirka, vinolar, vitamin, antibiotiklarni tozalash, suvni yum-shatish, gazlamalarni oqartirishda, shuningdek, upa-elik sanoatida ishlatiladi. Mineral tarkibi boʻyicha O.g. bir necha turga boʻlinadi: beydellit, bentonit, attapulgit, paligorskit va topilgan joyi nomi bilan ataladi: floridin (AQSH), monotmorillonit (Fransiya), gumbrin va askanit (Gu-ruziya), gilobi (Ozarbayjon), (Qrim), navbaxit (Oʻzbekiston) va boshqa OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oqma

Oqma — organ va toʻqimalardagi patologik jarayonlar oqibatida paydo boʻlib, uzoq vaqt bitmaydigan teshik yaralar, yoʻllar; tananing ichkarisidagi toʻqimalardan yoki ichki aʼzodan teriga (tashqi O.) yoki toʻqimalardan ichak, qin singari kovak aʼzoga (ichki O.), yo boʻlmasa bir aʼzodan boshqa aʼzoga, mas, qiziloʻngachdan bronxga, qovukdan ichakka (aʼzolararo O.) ochilgan boʻladi. O. tugʻma boʻlishi ham mumkin (mas, kindik yarasi). Koʻpincha yiring boylash va uning yorib chikishi bilan davom etadigan yalligʻlanish jarayonlari, mas, osteomiyelit, shu jumladan, sil osteomiyeliti ham O. deb ataladi. Uzoq davom etadigan yalligʻlanishlar O.ning bitishiga toʻsqinlik.qiladi; O.ning bittasi bitib tuzalsa, ikkinchisi ochiladi.

Bemor, asosan, operatsiya qilinadi. Biror sababga koʻra operatsiya qilish mumkin boʻlmasa, uyda parvarish qilinadi, bunda O.ga qoʻyiladigan bogʻlovni almashtirib turish, vrach buyurganlarini bajarish lozim. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oqmangʻit

Oqmanğit — Qoraqalpoğiston Respublikasi Nukus tumanidagi şaharça (1980-yildan), tuman markazi. Tumanniñ şimoliy qismida joylaşgan. Yaqin temir yöl stansiyasi — Nukus (18 km). Aholisi 8,1 miñ kişi (2000). Oqmanğitda umumiy talim maktablari, klub, kutubxonalar, kasalxona va boşqa davolaş muassasalari, savdo, madaniy va maişiy xizmat körsatish şahobçalari faoliyat körsatadi. Oqmanğit — Nukus yönalişida avtobus qatnaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston:Shaharchalar
Turkum:Qoraqalpogʻiston shaharlari
Turkum:Nukus tumani
Oqmas koʻl

thumb|Kaspiy dengizi Yerdagi eng katta oqmas ko'ldir
Oqmas koʻl — bir yoki bir necha soydaryo quyilsa ham suvi oqib chiqmaydigan koʻl. Bundam koʻl suvi, asosan, bugʻlanishga sarf boʻladi. Mas, Qirgʻizistondagi Issiqkoʻlga Tup, Jirgʻalan kabi koʻplab daryo va soylar quyiladi. Qozogʻistondagi Balxash kuliga Ili, Qoratol, Oqsuv, Lepsi va boshqa suvlar quyiladi, lekin, ulardan bironta ham soy oqib chiqmaydi. Kaspiy, Orol dengizlari ham aslida Oqmas koʻllardir. Asosan, qurgʻoqchil oʻlkalarda Oqmas koʻllarni suvi, odatda, shoʻr yoki shoʻrtob boʻladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Yana q. 

 Oqar koʻl
 Berk oʻlka

 

 

Turkum:Geografik terminlar
Oqmiya

Oqmiya (Vexibia alopecuroides (L.) jakov) — dukkakdoshlar oilasiga mansub ildiz bachkili, koʻp yillik karantin begona oʻt. Poyasi tik usadi, sershox, boʻyi 40—80 sm. Barglari choʻzinchoq, chetlari yaxlit, kumush-ipaksimon. Gullari sargʻish shoda toʻpgulga yigʻilgan. Urugʻi va ildizpoyalaridan koʻpayadi. Bir tupi 600—800 urugʻ beradi. Urugʻlari zaharli. 15—20° haroratda unib chikali. Ildiz boʻgʻzidan ildizpoyalar oʻsib chiqib, 50—60 sm dan koʻproq chuqurga kirib boradi. Ildizpoyadan koʻplab kurtaklar hosil boʻladi. Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Beda, gʻoʻza, gʻalla ekinlari orasida uchraydi. Sugʻorish shoxobchalari boʻylari, dala, yoʻl yoqalari, bogʻ, tokzorlar, qoʻriq yerlarda oʻsadi.

Kurash choralari: urugʻlikni tozalash; yerni 30—35 sm chuqurlikda xdydash; chopiqtalab ekinlarni moti-galash; gʻalla ekinlariga 2,4 — D gerbitsidi purkash tavsiya etiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oqoltin

Oqoltin — Andijon viloyati Ulugʻnor tumanidagi shaharcha. Tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Margʻilon (35 km). Viloyat markazi (Andijon)gacha 65 km. Oqoltin 1987-yilda Shahriobod va Oqoltin qishloqlarining birlashtirilishidan vujudga kelgan. Maydoni 780 ga, 450 m balandlikda. Aholisi 9 ming kishi (2003), asosan, oʻzbeklar (99,8%). Shaharchaning asosiy suv manbasi — Katta Andijon kanali. Oqoltinda tuman hokimiyati binosi, „Oqoltin“ shirkat xoʻjaligi, bir qancha fermer xoʻjaliklari, paxta tozalash zavodi, „Universal“ bozori, Buyuk Britaniyaning Kordes LTD firmasi bilan hamkorlikda ish boshlagan toʻqimachilik va tikuvchilik-ka ixtisoslashgan „Ulkard“ qoʻshma korxonasi, avtokorxona, maishiy xizmat uyi bor. Oqoltin hududidan Margʻilon — Soyboʻyi — Ulugʻnor — Mingbuloq, Shtab — Ulugʻnor magistral yoʻllari oʻtgan. Oqoltin avtomobil yoʻllari orqali Namangan, Margʻilon, Fargʻona, Andijon va boshqa shaharlar bilan bogʻlangan. umumiy taʼlim maktablari, 3 kasb-hunar kolleji, internat litseyi, internat-gimna-ziyasi, bolalar musiqa maktabi, madaniyat uyi, markaziy kutubxona faoliyat koʻrsatadi. „Ulugʻnor“ stadioni, „Ulugʻ-nor“ qishloq sport sogʻlomlashtirish klubi, tennis korti, „Al Majiddin“ sport-ishlab chiqarish firmasi, bolalar sport maktabi ishlab turibdi. Markaziy kasalxona (170 oʻrin), uning bolalar, jar-rohlik, tez tibbiy yordam, ginekologiya, terapiya, tugʻruqxona boʻlimlari mavjud). Poliklinika, 5 dorixona bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Andijon viloyati shahar tipidagi aholi punktlari
Turkum:Ulugʻnor tumani