Surami

Surami Gruziyaning Shida Kartli viloyatidagi kichik shaharchalardan biridir (daba) boʻlib, aholisi 792 kishi tashkil etadi. Bu mashhur togʻ iqlim kurorti va oʻrta asr qal’asining uyidir.

 Manzil 
Surami Gruziyani sharqiy va gʻarbiy qismlarga ajratu Lixi tizmasining janubiy yonbagʻirlarida (muqobil ravishda Surami tizmasi deb atalgan boʻlib u joylashgan joy,Surami temir yoʻl tarmogʻi boʻlib u orqali bogʻlangan Xashuri shahridan toʻrt km uzoqlikda.

 Tarixi 
left|thumb| Surami qal’asi xarobalari
left|thumb| Suramining shimoli-gʻarbiy burchagi va Kviratsxoveli cherkovi
Surami hududidagi birinchi odamlar turar joyi erta bronza davriga toʻgʻri kelgan boʻlib .Bu, ehtimol,Klassik mualliflarning Surami, xususan,Pliniy Elder mil. 23-79 uni Kolxidaning sharqiy qismida,Iberiya tomon joylashtirgan.

Borjomi darasiga kiraverishda strategik jihatdan joylashgan va Gruziyaning sharqidan gʻarbiy qismiga yoʻlni qoʻriqlab turgan Surami XXII asrda mustahkam va mustahkamlangan shaharchaga aylandi.1170-yillardan XXasrning oxirigacha Surami qalʼasi Kartli (markaziy Gruziya) eristavlar sulolasining („gertsoglari“) merosxoʻr fiefi boʻlib, u Surameli (სურამეიიი" familiyasini olgan.surami hukmdori").

Keyinchalik, Surami tanazzulga yuz tutdi, lekin oʻzining jonli savdo nuqtasini, shuningdek,XVI-XVII asrlarda qayta qurilgan qal’ani saqlab qoldi. XVIII asr oʻrtalariga kelib, shahzoda Vaxushtining soʻzlariga koʻra,Suramida 200 ta gruzin,arman va yahudiy xonadonlari boʻlgan.1740-yillarda Surami shahzoda Givi Amilaxvari tomonidan qirol Teymuraz II va forslarga qarshi tayanch sifatida foydalanilgan.1745-yilda shahzoda taslim boʻlganidan keyin qal’a vayron qilingan, ammo keyinchalik rus-gruzin qoʻshinlari tomonidan rus-turk urushi (1768-1774) davrida Usmonlilarga qarshi operatsiyalarda qayta tiklangan va foydalanilgan1801-yilda Gruziya Rossiya tomonidan anneksiya qilinganidan soʻng,Surami harbiy postga ega boʻlib, keyinchalik togʻli iqlim kurorti sifatida shu sababli mashhur boʻldi ketgan.1926-yilda u " shahar tipidagi aholi punkti „(gruz. daba) maqomini oldi.

 Yodgorliklar va diqqatga sazovor joylar 
thumb| Suramining janubi-gʻarbiy qismi va Surami qal’asidan Xudoning onasi cherkovining koʻrinishi
Surami oʻzining rang-barang landshaftlari va tarixiy obidalarning koʻpligi bilan ajralib turadigan Borjomi-Xaragauli milliy bogʻiga tutashgan. Shaharning oʻzida XVI-XVII asrlarda qurilgan Xudoning ona cherkovi majmuasi va XVII-XIX asrlarda Avliyo Jorj cherkovi va 1998-yilda qurilgan Kviratsxovel cherkovi joylashgan.

Surami qal’asi qachon qurilganligi hali ham aniqlanmoqda. Uning eng qadimgi inshootlari XII asrga toʻgʻri keladi, ammo oʻshandan beri u bir necha bor rekonstruksiya qilingan. Qal’a bilan bogʻliq mahalliy afsona yozuvchi Daniel Chonkadze (1830-1860) tomonidan mumtoz gruzin adabiyotiga kiritilgan va 1985-yilda arman kinorejissori Sergey Parajanov tomonidan oʻzining mukofotga sazovor boʻlgan “Suram qal’asi afsonasi" badiiy filmida mashhur boʻlgan.

Lesya Ukrainka muzeyi oʻzining soʻnggi oylarini Suramida oʻtkazgan taniqli ukrain shoiri Lesya Ukrainka (1871-1913) xotirasiga bagʻishlangan. Muzey shoir vafot etgan uy, kutubxona va gruzin haykaltaroshi Tamar Abakeliya muallifligidagi Ukrainka yodgorligidan iborat boʻlgan.(1952).

 Taniqli odamlar 

 Itzhak Ilan (1956-2020),Isroil agenti va Isroil xavfsizlik agentligi direktorining sobiq oʻrinbosari

 Yana qarang 

 Shida Kartli
 Surami dovoni
 Surami ibodatxonasi

 

 Surami . Borjomi-Xaragauli milliy bogʻi.
 Shida Kartlidagi kurortlar . Shida Kartli mintaqaviy maʼmuriyati.
 Shida Kartlidagi yodgorliklar . Shida Kartli mintaqaviy maʼmuriyati.