Haft paykar

Haft paykar ( Haft Peykar) yoki Bahromnoma (Sosoniylar imperatori Bahrom V ga ishora qilingan) fors shoiri Nizomiy Ganjaviy tomonidan 1197-yilda yozilgan ishqiy doston. Bu doston uning Xamsasining bir qismini tashkil etadi.

Haft paykarning fors tilidagi asl sarlavhasini tom maʼnoda „Yetti portret“, majoziy maʼnoda „Yetti goʻzal“ deb tarjima qilish mumkin. Ikkala tarjima ham mazmunli va shoir soʻzlarning noaniqligidan ataylab foydalangani shubhasiz. Doston Ahmadilidan boʻlgan Marogʻa hukmdori Aloviddin Koʻrpa Arslon bin Oqsungurga bagʻishlangan. Sheʼr erotik adabiyotning durdona asari boʻlsa-da, u chuqur axloqiy asardir.

 Asar mazmuni 
„Haft paykar“ yetti hikoyadan iborat. Bahrom yettita malikani oʻziga xotin qilib oladi va malikalari uchun har biri haftaning bir kuniga bagʻishlangan, kun sayyorasi tomonidan boshqariladigan va oʻzining ramziy rangiga ega boʻlgan yetti gumbazdan iborat saroy quradi. Bahrom har bir gumbazni navbatma-navbat ziyorat qiladi, u yerda ziyofat qiladi, ichadi, malikalarining iltifotidan bahramand boʻladi, har biri aytgan ertakni tinglaydi.
Hafta kuni Sayyora nomi Gumbaz rangi Malika yurti Malika ismi Hikoya Shanba Saturn Qora Hindiston Furak Tugallanmagan sevgi Yakshanba Quyosh Sariq Turkiston Yagʻmanoz Uylanishni istamagan qirol Dushanba Oy Yashil Xorazm Nozpari Sevgi kasali Bishr Seshanba Mars Qizil Saqaliba Nasrin-Nush Turandot topishmoqlari Chorshanba Merkuriy Feruza Magʻrib Ozarbin (Ozargun) Mahan va jinni Payshanba Yupiter Sandal Rum Humay Yaxshilik va yomonlik Juma Venera Oq Eron Diroste Oshiqlarning musibatlari

 Nashrlari va tarjimalari 
Haft paykarning tanqidiy nashri Helmut Ritter va Yan Ripka (Praga, Istanbul, 1934) tomonidan Xamsaning oʻn besh qoʻlyozmasi va Bombey toshbosma nusxasi asosida ishlab chiqarilgan. Shuningdek, Vohid Dastgerdining tanqidsiz nashri (Tehron, 1936 va qayta nashrlar) va Barot Zanjoniy (Tehron, 1994) nashrlari mavjud. Nisbatan yaqinda doston ozarbayjonlik olim T. A. Maharramov tomonidan qayta tahrirlangan (Moskva, 1987).

Sharqshunos olim "Bahromgoʻr va rus malikasi" nomli sheʼridan parchaning nemis tiliga sheʼriy tarjimasini 1832-yilda Qozon shahrida nashr qilganKrimskiy A. Ye.. Nizami i ego izuchenie // Vidayuщiesya russkie uchyonie i pisateli o Nizami Gyandjevi / Sostavitel, avtor predisloviya i redaktor Rustam Aliev. – B.: Yazichi, 1981. P. 259.

Gʻarbiy Yevropa tillarida asl fors tilidan uchta toʻliq tarjimasi mavjud. Birinchisi, 1924-yilda Charlz Edvard Uilson dostonni ingliz tiliga ikki jildda keng eslatmalar bilan tarjima qildiNizāmī of Ganja, The Haft Paikar (the Seven Beauties), Containing the Life and Adventures of King Bahrām Gūr and the Seven Stories Told him by his Seven Queens, trans. by Charles Edward Wilson (London: Probsthain, 1924).. Ikkinchisi, Alessandro Bausani tomonidan 1967-yilda italyan tiliga tarjima qilgan. Nihoyat, Julie Scott Meisami tomonidan 1967-yilda chop etilgan inglizcha versiyasi borNizami, Haft Paykar: A Medieval Persian Romance, trans. by Julie Scott Meisami (Hackett, 2015), .. E. Mattin va G. Hill tomonidan tayyorlangan inglizcha metatarjimasi ham mavjud (Oksford, 1976). Qisman tarjima ham Rudolf Gelpke tomonidan nemis nasrida qilingan (Syurix, 1959). Mamed Rahim tomonidan ozarbayjon tiliga toʻliq sheʼriy tarjimasi mavjud (Boku, 1946). Rus tiliga uchta toʻliq tarjimasi mavjud: Ryurik Ivnevning sheʼriy tarjimasi (Boku, 1947), sheʼriy tarjimasi (Moskva, 1959) va Rustam Aliyevning nasriy tarjimasi (Boku, 1983).

 Madaniy taʼsiri 
1940-yillar boshida Nizomiy Ganjaviyning 800 yilligini nishonlash uchun ozarbayjon bastakori Uzeyir Hojibeyov dostonning yetti goʻzaliga yettita musiqa yozishni rejalashtirgan. Biroq u faqat ikkita qoʻshiq yozgan: „Sensiz“ (1941) va „Sevgili Janan“ (1943)Safarova Z. Uzeir Gadjibekov. – Baku: Yazichi, 1985. – P. 61..

1952-yilda ozarbayjon bastakori Qora Qorayev Nizomiy Ganjaviyning "Yetti goʻzal" motivlari asosida "Yetti goʻzal" baletini yaratdi.

1959-yilda Bokuda doston qahramoni Bahromgoʻrning ilon ajdahoni oyogʻi ostida oʻldirgani tasvirlangan bronza haykali boʻlgan favvora oʻrnatildiEfendizade R. M.. Arxitektura Sovetskogo Azerbaydjana. – M.: Stroyizdat, 1986. – P. 108.. Bu haykal qadimiy Eron xudosi Bahromning yovuz ilonni oʻldirishi haqidagi hikoyasiga ishora qiladi.

1979-yildaAbdullaev Mikail Guseyn ogli // 225 let Akademii xudojestv SSSR. Katalog vistavki. – Izobrazitelnoe iskusstvo, 1985. – V. II. – P. 6. Bokudagi Nizomiy Ganjaviy metro bekati ozarbayjonlik rassom Mikayil Abdullayev tomonidan Nizomiy asarlari asosidagi mozaik suratlar bilan bezatilganEfendizade R. M. Arxitektura Sovetskogo Azerbaydjana. – M.: Stroyizdat, 1986. – P. 289.. Bu devoriy suratlarning uchtasida "Yetti goʻzal" dostonining qahramonlari tasvirlangan.

Giacomo Puccinining "Turandot" operasi seshanba kuni shoh Bahromga Mars bilan bogʻlangan qizil gumbazli sherigi tomonidan aytilgan voqeaga asoslangan.

 Galereya 

 Yana qarang 

 Sabʼai sayyor

 

 

 Fransua de Blois. Haft Peykar // Encyclopædia Iranica . – 2002 yil 15 dekabr. – V. XI. – bet. 522–524.
Turkum:Forscha sheʼrlar
Turkum:12-asr forscha kitoblari
Turkum:Forscha dostonlar
Turkum:1197-yil kitoblari