And to Think That I Saw It on Mulberry Street

And to Think That I Saw It on Mulberry Street (tarjimasi: „Mulberry koʻchasida koʻrganimni oʻylasam“) asari Theodor Seuss Geiselning Dr. Seuss taxallusi ostida nashr etilgan ilk bolalar kitobidir. 1937-yilda Vanguard Press nashriyoti tomonidan chop etilgan bu asar Marco ismli bola haqida hikoya qiladi. Marco sayrdan qaytayotib, otasiga aytish uchun Mulberry koʻchasidan oʻtayotgan xayoliy odamlar va transport vositalarining dabdabali namoyishini tasvirlovchi murakkab fantastik hikoya toʻqiydi. Biroq, uyga yetib kelgach, u otasiga aslida oddiy ot va aravani koʻrganini aytishga qaror qiladi.

Geisel kitobning asosiy gʻoyasi 1936-yilda rafiqasi bilan Yevropa taʼtilidan kemada qaytayotganida kelgan. Kema dvigatellarining bir maromdagi tovushi uni maftun etgan va shu ritm kitobning mashhur satrlarini yozishga ilhomlantirgan: „Bu esa hammadan oʻtadigan hikoya. Va men buni Mulberry koʻchasida koʻrganimni oʻylasam…“

Kitobni dastlab kamida 20 ta nashriyot rad etgan. Ammo keyinchalik Geisel tasodifan kollejdagi eski sinfdoshi bilan uchrashadi – u yaqinda Vanguard Press nashriyotida bolalar adabiyoti boʻyicha muharrir lavozimini egallagan edi. Aynan Vanguard Press kitobni nashr etishga rozi boʻladi. Asar chop etilgach, tanqidchilar tomonidan iliq kutib olingan, lekin sotuv darajasi unchalik yuqori boʻlmagan. Keyingi yillardagi tahlillar kitobni Geiselning bolalik davri bilan bogʻliqligiga eʼtibor qaratgan: sarlavhadagi Mulberry koʻchasi muallifning tugʻilgan shahri Springfield (Massachusetts)|Springfielddagi shu nomdagi koʻchadan olingan. Geisel keyingi asarlarida ham Springfieldning badiiy koʻrinishlariga murojaat qilgan, shuningdek, Marco qahramoni yana 1947-yilda nashr etilgan Dr. Seussning kitobi McElligotʼs Poolda qayta paydo boʻladi.

Biroq, 2021-yil mart oyida Seuss Estate kitobni nashrdan olib tashlash qarorini eʼlon qildi. Sababi, undagi baʼzi tasvirlar „zararli va notoʻgʻri“ deb topilgan.

 Syujeti 
Maktabdan uyga ketayotgan paytda Marco ismli bola otasining soʻzlarini eslaydi: „Marco, koʻzlaringni katta och va atrofda nimalarni koʻrayotganingni kuzat.“ Ammo u yoʻl boʻylab faqat Mulberry koʻchasida arava tortayotgan bir otni koʻradi. Shunda Marco tasavvur olamiga shoʻngʻiydi – avval otni zebraga, soʻng bugʻuga, keyin esa ikkita jirafa hamrohligidagi fillarga aylantiradi. Arava esa navbatma-navbat jang aravasiga, chanaga va nihoyat orkestr chiqish qilayotgan tantanali aravaga aylanadi.

Mulberry koʻchasi Bliss koʻchasi bilan kesishishini eslab, Marco tasavvuriga politsiya kuzatuvini ham qoʻshadi. Manzara tobora kengayib, ulkan paradga aylanadi: tribuna mer va shahar amaldorlari bilan toʻladi, samolyot tepadan zar sochadi va hokazo. Uyiga yetib kelgan Marco, oʻzining ajoyib xayoliy hikoyasini otasiga aytib berishga oshiqadi. Biroq otasi undan yoʻlda nimalar koʻrganini soʻraganida, u birdan xijolat tortib: „Mulberry koʻchasidagi oddiy ot va aravadan boshqa hech narsa koʻrmadim“, deb javob beradi.

 Nashr etilish tarixi 
Geisel oʻzining dastlab A Story No One Can Beat deb nomlangan tayyor qoʻlyozmasini 1936–1937-yil qishida oʻnlab nashriyotlarga taqdim etgan. Nashriyotchilar kitobni turli sabablarga koʻra tanqid qilganlar: xayoliy mavzular sotilmaydi, bolalar uchun qofiyadosh asarlar endi urfda emas, yoki unda aniq axloqiy maʼlumotlar yoʻq, degan fikrlarni bildirganlar. Morgansning yozishicha, bundan gʻazablangan Geisel rafiqasiga: „Bolalarning vaʼz eshitmasdan oʻqishdan zavq olishida nima yomonlik bor?“ – deya norozi boʻlgan. Uning rafiqasi esa kitobdagi multfilmsimon rasmlar va bolalarning ota-onasiga yolgʻon gapirishini ragʻbatlantirayotgandek tuyulishi, rad etilishiga sabab boʻlgan boʻlishi mumkinligini qayd etgan.

Geiselning soʻzlariga koʻra, u Nyu-York shahridagi Madison avenyusida soʻnggi rad javobini eshitib, qoʻlyozmani yoqib yuborishni rejalashtirib, uyga qaytayotganida, Dartmouth kollejida birga oʻqigan kursdoshi Mike McClintockni uchratib qolgan.

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Turkum:Amerika rasmli kitoblari