Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Kosmik fizika

Kosmik fizika — astrofizika va fizika usullarini yaqin kosmik fazodagi turli obʼyektlarga qoʻllash hamda kosmik rasadxonalar uchirib Yer atro-fidagi kosmik fazo, shuningdek, Kuyosh sistemasidagi fizik hodisalarni oʻrganuvchi fan. U baʼzan kosmik fazo fizikasi deb ham ataladi. Kosmik fizika dastlab astrofizika bilan birga rivojlanib, oʻz ichiga butun Koinot fizikasini ola boshlagan. Keyinchalik esa astrofizika va kosmologiya faol rivojlana boshlagan. Endi Kosmik fizika, asosan, Quyosh sistemasi va unga yaqin fazo fizikasi muammolarini oʻrganish bilan shugʻullana boshladi. Xususan, Yer yaqinidagi kosmik fazo fizikasi juda murakkab boʻlib, uning va Yer magnitosferasining xususiyatlari yaxshi oʻrganilmagan. Yer atmosferasining yuqori qismi Quyoshdan kelayotgan ultrabinafsha nurlar taʼsirida ionlashgan plazma holatida kuzatiladi. Yerning radiatsion mintaqalari, magnitosfera deb ataluvchi Yerning toʻrtinchi plazma qobigʻi, Quyosh shamolining kashf etilishi, Yer magnit maydoni va sayyoralararo fazo magnit maydonining tuzilishini oʻrganish Kosmik fizika ning ulkan yutugʻi boʻldi. Olingan eksperimental maʼlumotlar Quyosh — Yer yuzasidagi aloqalarning muammolarini, yaʼni Quyosh va Yer atrofidagi kosmik fazoning Yerdagi turli geofizik va biologik jarayonlarga taʼsiri bilan bogʻliq koʻpgina masalalarni bayon etish imkonini berdi. Sayyoralararo fazo, sayyoralar, kometalar, asteroidlar, Quyosh sistemasini oʻrab turuvchi Oortning kometalar buluti Kosmik fizika fani obʼyektlaridir.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kosmik chang

Kosmik chang — sayyoralararo va yulduzlararo fazodagi juda mayda qattik, zarralar. Mas, sayyoralararo fazodagi bir dona Kosmik chang massasi ~ 10 3—10 5 boʻlib, Quyosh sistemasidagi changlar miqdori 1019—1020 g ni tashkil etadi. Bu changlar ekliptika tekisligiga nisbatan konsentratsiyaga ega. Ularning miqdoriy zichligi Quyoshdan uzoqlashgan sari 1-3 qonun boʻyicha kamayib borib, 3 astronomik birlikdan boshlab kuzatilmaydi. Sayyoralararo muhitdagi Kosmik chang manbai kometalarning sekin-asta parchalanishi, shuningdek, kichik sayyoralar va meteor jismlarning boʻlinishi natijasidir. Ularning oʻlchami yulduzlararo muhitdagi chang oʻlchamidan ancha katta. Yulduzlararo muhitdagi Kosmik chang, asosan, sovuq yulduzlar atmosferasining yuqori qismida vujudga kelib, yulduz shamoli taʼsirida fazoga tarqaladi. Undan tashqari, yangi va oʻta yangi yulduzlar portlashi vaqtida ham maʼlum changlar hosil boʻladi. Bunday changlar tarkibi ular qaysi gaz moddasida kondensatsiyalanib vujudga kelgani bilan bogʻliq. Masalan, "uglerod sinfidagi yulduzlar" atmosferasida koʻproq grafit va kremniydan tarkib topgan chang, "kislorod sinfidagi yulduzlar" atmosferasida esa silikatlardan iborat changlar vujudga keladi. Kosmik chang yulduzlar va boshqa osmon yoritkichlari sochadigan yorugʻlikni susaytiradiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Kosmik huquq

Kosmik huquq - kosmik fazoni oʻrganish va foydalanish boʻyicha kosmik faoliyatni amalga oshirish munosabati bilan xalqaro huquq subʼyektlari (eng avvalo, davlatlar) oʻrtasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi va kosmik fazoning xalqaro-huquqiy rejimini belgilovchi meʼyorlar yigʻindisi. Kosmik huquq sohasidagi asosiy hujjat — Kosmik fazoni, jumladan, Oy va boshqa osmon jismlarini tadqiq qilish hamda ulardan foydalanish yuzasidan davlatlarning faoliyat prinsiplari toʻgʻrisidagi shartnomadir (1967). Kosmik fazo va osmon jismlarini erkin tadqiq etishni, Oy va boshqa osmon jismlaridan tinch maqsadlarda foydalanishni, yadro quroli va ommaviy qirgʻin qurollarining boshqa boʻlgan har qanday obʼyektlar kosmosda joylashtirilishini man qilishni nazarda tutadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kosmonavtlar dengizi

right|thumb|300px|Kosmonavtlar dengizining joylashuvi, Janubiy okean dengizi sifatida taklif qilingan.
Kosmonavtlar dengizi — (More Kosmonavtov; baʼzan notoʻgʻri yozilgan dagi maʼlumotlarga koʻra Kosmonavt dengizi) Janubiy okeanning bir qismi sifatida, shahzoda Olav qirgʻogʻi va Antarktidaning Enderbi yerlari yaqinida, taxminan 30 ° E va 50 ° E orasida joylashgan dengiz. Baʼzi ga koʻra esa u Hind okeanining chekka dengizi hisoblanadi. Maydoni . Eng chuqur joyi 4798 m. Harakatlanuvchi muzlar, aysberglar mavjud. 1962-yilda rus Antarktika ekspeditsiyasi tomonidan dastlabki kosmonavtlar nomiga shunday deb atalgan"" OʻzME. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Dengizlar
Kosmopolitizm

Kosmopolitizm (kosmos — olam va Πολίτης, polites — fuqaro) — „jahon fuqaroligi“ deb atalgan gʻoyani targʻib qiluvchi mafkura. Iskandar (Aleksandr) yurishlari davrida paydo boʻlgan. Uygʻonish va Maʼrifatchilik davrlarida jahon fuqaroligi ideali olgʻa surilib (Dante, Kampanella), individning zamindor boylar zulmidan ozod boʻlish gʻoyasini (Lessing, Gyote, Shiller, Kant, Fixte) ifodalagan. Kosmopolitizm milliy anʼana va madaniyatdan, vatanparvarlikdan voz kechishga — bevatanlikka daʼvat etadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Mafkuralar
Kosmopolitlar

Kosmopolitlar (biologiyada) — Yer yuzining hayot mavjud boʻlgan katta qismida uchraydigan oʻsimlik va hayvonlar turi yoki boshqa taksonlari. Oʻsimlik va hayvonlarning qatiy kosmopolit uncha koʻp emas. K. ga oʻsimliklardan suv va botqoklikda oʻsadigan turlar (lux, qovgʻa, baqatun, rdesta) yoki yovvoyi oʻsimliklardan katta zubturum, achambiti, bir yillik qoʻngʻirbosh, torongul, hayvonlardan uy pashshasi, shahar chumchugʻi, kulrang kalamush va boshqalarni koʻrsatish mumkin. Koʻpincha turga nisbatan yuqoriroq taksonlar K. hisoblanadi. Hayvonlar orasida ogʻizaylangichlilar, chuchuk suv qisqichbaqasimonlari, suvaraqlar; oʻsimliklardan gʻallasimonlar, murakkabguldoshlar va boshqa K. boʻladi. K. aksi endemiklaryamr.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Biologiya
Kosmos

thumb|Yer atmosferasining chegaralari
Kosmos ( - kosmos — butun olam, dunyo, tartib) — koinotning ikkinchi nomi. Zamonaviy tushunchada „kosmos“ atamasi bir qancha maʼnoni bildiradi. Butun olamning sinonimi; Yerdan tashqaridagi borliq va uning atmosferasi; kosmik apparatlar bortidan tekshirish qulay boʻlgan fazo sohasi; Yer atrofidagi fazo.BAHODIR VA ????

 Yana qarang 
 Olam
Kosmos (maʼnolari)

Kosmos:

 Kosmos — koinotning ikkinchi nomi
 Kosmos (kompleks dastur) - "KOSMOS" - 1) SSSRning Yer sunʼiy yoʻldoshlari (YESY) seriyalari, shuningdek kompleks dasturlar nomi.
 Noziknihol, kosmos, kosmeya — gul
Kosmos (kompleks dastur)

"KOSMOS" - 1) SSSRning Yer sunʼiy yoʻldoshlari (YESY) seriyalari, shuningdek kompleks dasturlar nomi. "K." dasturi zaryadlangan zarralar konsentratsiyasi, meteorologik kuzatishlar, biologik eksperimentlar, korpuskulyar oqimlar, radiotoʻlqinlarning tarqalishi, Yerning radiatsion mintaqalari, kosmik nurlar, Yer magnit maydoni, Yer atmosferasidagi bulutlar tizimi, kosmik fazo omillarining taʼsiri va boshqalarni oʻrganish; kosmosga uchish bilan bogʻliq texnik muammolarni, shuningdek kosmik apparatning kostruksiyasiga oid muhandislik masalalarini hal qilish va uni takomillashtirishni koʻzda tutadi. Ushbu dastur boʻyicha 1962-yil martdan beri YESY uchirilmokda; 2) "K." tipidagi YESYni orbitaga chiqarishda qoʻllaniladigan ikki bosqichli eltuvchi raketa.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kosovo va Metoxiya

Kosovo va Metoxiya – Serbiyadagi oʻlka. Maydoni 11 ming km². Aholisi 1,9 mln. kishi (1997). Poytaxti – Prishtina shahri K. va M. hududining katta qismi Kosovo-Pole va Metoxiya soyliklaridan iborat, ularda Drin va Ibar daryolari oqadi. Iqlimi moʻtadil kontinental iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 0°, iyulniki 20°. Yillik yogʻin 600–700 mm.

K. va M. hududi 8—12-asrlarda Rashki, soʻngra Serbiya davlati tarkibida, 15-asrdan 1912-yilgacha Usmonli turk saltanati tarkibida boʻlgan. 1913-yildan London tinchlik shartnomasiga koʻra, K. va M. hududini Serbiya va Chernogoriya boʻlib oladilar. 1918-yil dan Serb, xorvat va slovenlar qirolligi (1929-yildan Yugoslaviya qirolligi) tarkibida. 1945-yildan Yugoslaviya tarkibidagi muxtor viloyat, 1963—1969-yillarda K. va M. muxtor oʻlkasi, 1969—1990-yillarda Kosovo muxtor oʻlkasi, 1990-yildan K. va M. oʻlkasi. 1980-yillarning boshlarida albanlar oʻlka aholisining 90% ni tashkil etdi. K. va M. dagi etnik muammolar 1998-yilda qurolli toʻqnashuvlarga aylandi. Bu toʻqnashuvlarning asosiy sababi Kosovo albanlarining mustaqil davlat boʻlishga harakatidir.

K. va M. – agrar rayon. Donli ekinlar, tamaki ekiladi. Polizchilik, bogʻdorchilik va tokchilik rivojlangan. Togʻ yaylovlarida qoramol, qoʻy boqiladi. Hunarmandchilik rivojlangan. Qoʻrgʻoshin, lignit, xromit va magnezit qazib olinadi. Kimyo, yogʻochsozlik, sement, qogʻoz, toʻqimachilik korxonalari bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 

 Kosovo
 Kosovo maydoni
Kosovo maydoni

thumb|200x200px|Kosovo maydoni
Kosovo maydoni - Dinar tog'laridagi hudud. Balandligi 500–700 m. 1389-yil 15-iyunda Kosovo maydonida Serbiya — Bosniya qoʻshinlari (15—20 ming kishi, knyaz Lazar boshchiligida) Turkiya sultoni Murod I armiyasi (27—30 ming kishi)dan mag'lubiyatga uchragan. Serbiya Usmonli turk saltanati vassaliga aylangan. Maydoni - 10 ming 887 kilometr kvadrat. Hozir Kosovo konida Kosovo davlati joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 

 Kosovo
 Kosovo va Metoxiya
Kosonsoy

Kosonsoy – Fargʻona vodiysidagi soy. Sirdaryoning oʻng irmogʻi. Chatqol togʻ tizmasidan Chilquduqsoy nomi bilan boshlanib, sharq va jan.sharq yoʻnalishida oqadi. Oʻz. 154 km. Havzasining maydoni 1650 km², oʻrtacha balandligi 2347 m. Boshlanish yerida kichik muzliklar bor. Daryoning yuqori oqimi Qirgʻiziston hududida. Kosonsoy shahri yaqinida daryo togʻdan chiqib, adirlar orasidagi vo-diyda oqadi, jan. yoʻnalishda Toʻraqoʻrgʻon qishlogigacha borib, u yerda katta yoyilma hosil qiladi. Daryo suvining deyarli hammasi sugʻorishga sarflanadi, faqat suvi koʻpaygan paytlardagina Sirdaryoga quyiladi. Qor-muzlik va yomgʻirdan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 9,81 m³/sek, oʻrtacha oqim moduli 5,94 l/sek km². Suvning yarmidan koʻprogʻi mart – sentyabrda oqib oʻtadi.

Qirgʻizistonning Olabuqa tumani va Oʻzbekistonning Namangan viloyatini suv bilan taʼminlaydi. Daryoga Kosonsoy suv ombori qurilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Turkum:Qirgʻizistondagi daryolar
Kosonsoy jome masjidi

Kosonsoy jome masjidi -Namangandagi meʼmoriy yodgorlik (18-a). Atrofi devor bilan oʻrab olingan maydonga qurilgan. Unga jan.dan peshtoqli darvozaxona, gʻarbidan ravoqli masjid (28,6x 10,8)ning naqshinkor eshigi orqali kiriladi. Gʻarbiy devoriga 3 qirrali mexrob ishlangan. Tashqi pogʻonali gumbazi ravokli qubbalar (burchaklaridan chiqarilgan)ga qoʻndirilgan. Bir-biri bilan kesishgan 4 ravoq yon qanotlarga asos boʻlib xizmat qiladi. Ravoqlarning oʻzi esa alohida yoki devorga tutashib chiqqan gʻishtin ustunlarga tayanadi. Bino bezagida 2 xil (oq va novvot) rang koʻproq qoʻllangan. Darvozaxona ortiqcha hashamsiz, shinamgina, ammo ayni paytda shakli-shamoyili bilan ulugʻvordir. Peshtoqining yuqori qismi mayda tyoshik ravoqchalar tizmasi bilan bezatilgan, usti karniz bilan yakunlanib, darvoza atrofi yassi ravoqchalar bilan oʻralgan. Peshtoqining ikki burchagidagi ustungoʻsha yuqorisi qubba bilan tugallangan. 1993-yil ayvon, oʻquv xonalari va boshqa qoʻshimcha binolar qurilgan. Kosonsoy jome masjidi m. Fargʻona vodiysida yagona namozgoh uslubidagi bino hisoblanib, mahalliy meʼmorlarning qurilish faoliyatidagi mahorati yorqin aks etgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Masjid qurilishi tarixi 
Kosonsoydagi Jomeʼ masjidi qurilishiga XVII asrlarda Abdullaxon podsholigi yillarida asos solindi. Podshoning oʻzi-“Bismillohir rahmonir rahim” kalimasi bilan birinchi gʻishtni qoʻyib beradi. Masjid gʻishtlari ortib qolgach, uning roʻparasiga katta hammom qurib bitkaziladi. Shahar ulamolari toʻplanib, duo-i fotiha berilib masjid ish boshlaydi. Bundan yuz yil oldin masjid oldiga darvoza quriladi. Darvozaning gʻishtlari Oqqoʻrgʻondan olib keltirilgan edi. Sobiq sovet davrida avval omborxona keyinchalik esa maktab bo'ladi. Oʻzbekiston Respublikasining mustaqilligi sharofati bilan 1991-yilda ushbu inshoot yana masjidga aylantiriladi.
Qurilishda sinch, pishgan gʻisht, ganch, yogʻoch ishlatilgan. Masjidda 84 ta hujra, gumbazli madrasa, oʻquvchilar xonalari bor. Masjid yangi binosi Aʼloxon Maxdum uyiga qurilganligi uchun 1992-yilda Aʼloxon Maxdum nomi berilgan. Peshtoq va gumbaz-lari naqshinkor, koshinkor, oʻymakorlik, ganchkorlik, nafis sanʼat bilan ishlangan. Bu yerda 8 ta xona boʻlib, kengligi 2m, balandligi 9m dan. Binoning kengligi 27m, balandligi 16m, gumbaz balandligi 27m. Masjidda 7500 kishi ibodat qiladi. 
Jomeʼ masjidi oʻz arxitekturasi va salohiyati bilan Oʻrta Osiyoda yagona hisoblanadi.“Kosonsoy tarixi muzeyi” qoʻlyozmalari

 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Kosonsoy tumanidagi masjidlar
Kosontov

Kosontov — Qarshi choʻlidagi balandlik. Qashqadaryo viloyatida, Qashqadaryo oʻzani bilan Maymanoq kanali oraligʻida joylashgan. Eng baland joyi 452 m, nisbiy balandligi 100 m. Jan.gʻarbdan shim.-sharqqa choʻzilgan. Oʻz. 4,5 km. Burmalangan gumbazsimon balandlik. Yon bagʻirlari tekislikdan keskin koʻtarilgan va quruq soylar bilan oʻydimchuqurlashgan. Suvayirgʻich qismi yassi tekislikdan iborat.

K. yosh antiklinal balandlik, boʻr, paleogen va toʻrtlamchi davrlarning ohaktosh, gil, alevrolit, qumtosh, konglomerat, qumli qatlamlaridan tuzilgan. K.da och boʻz tuproklar tarqalgan, ularga koʻproq gipsli, yengil mexaniq tarkib xos.

Rang va qoʻngʻirbosh, baʼzi joylarda shuvoq oʻsadi. Yaylov chorvachiligida foydalaniladi, atroflari sugʻoriladigan yerdar bilan band. Shimoliy etagida Kosoy shahri joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kospas

"KOSPAS—SARSAT" — dengiz kemalari va samolyotlarga oʻrnatilgan va avariya holatlarida yordamga chaqiradigan radiosignallar koordinatalarini aniqlaydigan Yer sunʼiy yoʻldoshlari (YESY) tizimi nomi; kosmik fazodan tinchlik maqsadlarida foydalanish va ularni tadqiq etish boʻyicha SSSR va AQSH oʻrtasida tuzilgan shartnoma asosida qurilgan. "K. — S." tizimining "kospas" qismi SSSRning Dengiz floti vazirligining buyurtmasi, "sarsat" qismi esa AQSH (NASA, R. Garvard nomidagi markaz), Kanada (Aloqa vazirligi) va Fransiya (Kosmik tadqiqotlar milliy markazi) ning buyurtmalari asosida shakllangan. Qutb yaqinidagi doiraviy orbitalarda parvoz qiladigan YESYlari, avariya holatidagi radiobuy, axborotlarni kabul qilish punktlari, tizim markazlarini oʻz ichiga oladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Albrecht Kossel

Kossel (Kossel) — ota-bola nemis olimlari: 1) Albrext (1853.16.9, Rostok — 1927.5.7, Geydelberg) — biokimyogar. Berlin (1887-yildan), Mar-burg (1895) va Geydelberg (1901-23) universitetlari professor Ilmiy ishlari yadro oqsillari (protaminlar va gistonlar), nuklein kislotalar va nukleoproteidlar kimyosiga oid. Birinchilardan boʻlib oqsilning tuzilish nazariyasini taqlif qilgan. Nobel mukofoti laureati (1910); 2) Valter (1888.4.1, Berlin — 1956.22.5, Tyubingen) — fizik. Kil universiteti (1921-yildan) va Dansig oliy texnika maktabi (1932-yildan) professor 1947-yildan Tyubingen fizika instituti direktori. Ionli kimyoviy boglar nazariyasi muallifi (1916). Asarlari rentgen nurlari va elektronlar difraksiyasiga oid.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1853-yilda tugʻilganlar
Turkum:1927-yilda vafot etganlar
Turkum:16-sentyabrda tugʻilganlar
Turkum:5-iyulda vafot etganlar
Kostarikanlar

Kostarikanlar - xalq, Kosta-Rikaning asosiy aholisi. Umumiy soni 3 mln. kishidan ortiq (1990-yillar oʻrtalari), shundan 2,9 mln. kishi Kosta-Rikada. AQSH (25 ming kishi) da, Mar-kaziy Amerika mamlakatlarida ham yashaydi. K.ning aholisi, xususan, Ispaniyadan kelganlarning avlodi hamda bir qismi — metislar, negrlar va mulatlardan iborat. K. ispan tilining kostarika lahjasida soʻzlashadi. Dindorlari — katoliklar va protestantlar. K., asosan, dehqonchilikda band boʻlib, kofe, banan, kakao, shakarqamish oʻstirish va fermerlik bilan shugʻullanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kostyol

Kostyol (polyakcha Kosciol — istehkom, qalʼa) — katolik ibodatxonasining polyakcha nomi. Latviya, Litva, Ukraina, Belorussiyaning gʻarbiy viloyatlarida ham keng tarqalgan. Toshkentdagi Rim-katolik kostyoli meʼmoriy yodgorligi 1914-yilda qurila boshlagan, lekin tugallanmay qolgan. Hozir qayta tiklanib taʼmirlash ishlari olib borilmoqda.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kostroma

Kostroma — Rossiya Federatsiyasining Kostroma viloyatidagi daryo. Volga daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 354 km, havzasining maydoni 16 ming km². Galich qirlaridan boshlanadi. Qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi Buy shahri yaqinida (quyilish joyidan 124 km) 71 m³/sek, eng koʻp suv sarfi 1620 m³/sek. Noyabrda muzlab, aprel— mayda moʻzdan boʻshaydi. Buy shahridan quyilish joyigacha kema qatnaydi. Kostroma daryosida yogʻoch oqiziladi. Kostroma daryosining boʻyida Soligalich shahri joylashganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Rossiyadagi daryolar‎
Kostroma (shahar)

thumb|Gerb
Kostroma – Rossiya Federatsiyasidagi shahar, Kostroma viloyati markazi. Volga daryosining har ikkala sohilida. Port. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 289,4 ming kishi (1998-yil). Toʻqimachilik sanoatining (asosan, zigʻir tola) qad. markazi. Mashinasozlik („Motordetal“, ekskavator, „Kostromatekstilmash“ zavodlari), yogʻochsozlik, kimyo, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. 3 oliy oʻquv yurti, drama teatri, tarixiy-meʼmoriy muzey-qoʻriqxonasi, tasviriy sanʼat muzeyi, yogʻoch meʼmorchiligi muzeyi, Bogoyavleniye monastirining sobori (XVI asr), Ipatiy monastiri ansambli (XVI—XVIII asrlar), Voskreseniye cherkovi (XVII asr), shahar markazining mumtoz majmuotlari: savdo rastalari (XVIII asr oxiri – XIX asr boshlari), maʼmuriy binolar (XIX asr), oʻt oʻchirish minorasi (XIX asr boshi), gauptvaxta (XIX asr) saqlangan. Kostromaga XII asrda asos solinganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Kostroma 1152-yilda tashkil etilgan va oʻsha yildan shahar hisoblanadi. Ilk eslatilishi 1213-yilda boʻlgan.

 

 
Turkum:Rossiya shaharlari
Kostroma viloyati

Kostroma viloyati – Rossiya Federatsiyasidagi viloyat, 1944-yil 13-avgustda tashkil etilgan. Maydoni 60,1 ming km². Aholisi 786,3 ming kishi (2000), asosan, ruslar. Shaharliklar 66%, 24 tumanga boʻlingan; 12 shahar, 8 shaharcha bor (1998). Markazi – Kostroma shahri.

Kostroma viloyati hududi past-baland tekislik. Fapbida Kostroma pasttekisligi, markazida Galich-Chuxloma qirlari va Unja pasttekisligi, shimoli-sharqida Shimoliy Uvallar bor. Foydali qazilmalari: yonuvchi slanetslar, torf, fosforit, sapropel. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi janubi-gʻarbda – 11,7° dan shimoli-sharqda – 14,2° gacha, iyulniki janubi-gʻarbda 17,9° dan shimoli-sharqda 17,6° gacha. Yillik yogʻin 550–600 mm.

Vegetatsiya davri 110–140 kun. Viloyat hududidan Volga, Kostroma, Unja, Vetluga daryolari oqib oʻtadi. Yirik koʻllari: Galich va Chuxloma. Tuprogʻi chimli podzol, chimli, qumoqli, qumli va qumloqli, torf-botqoq, allyuvial tuproqlar.

Viloyat iqtisodiyotida oʻrmon xoʻjaligi (oʻrmonlar viloyat hududining 60% ni egallaydi) yetakchi oʻrinda. Yogʻochtola va yogʻoch qirindidan ishlangan plitalar, karton ishlab chiqariladi. Yirik oʻrmon sanoat xoʻjaliklari: Manturovo, Buy, Galich va boshqa Sharyada uysozlik kombinati, Neya, Manturovo shahrida yogʻochsozlik zavodlari, Kostroma, Manturovo shahrida fanera zavodlari, Aleksandrove shahrida qogʻoz fabrikasi ishlab turibdi. Mashinasozlik korxonalarida metall kesuvchi, yogʻochsozlik stanoklari, eksqavator, yigiruv mashinalari ishlab chiqariladi. Mashinasozlikning yirik zavodlari – eksqavator, kemasozlik-mexanika, toʻqimachilik mashinalari, stanoksozlik, "Stroymashina" zavodlari, "Motordetal", "Avtoliniya", "Kostromatekstilmash" va boshqa korxonalar. Qurilish materiallari sanoati yigʻma temir-beton konstruksiyalar va detallar, qurilish gʻishti, oyna-shisha, shagʻal ishlab chiqaradi. Oziqovqat sanoatida moy, pishloq zavodlari,, yirik yorma fabrikalari, goʻsht kombinatlari bor. Zigʻir tola sanoati mahalliy xom ashyo asosida rivojlanmokda (Kostroma, Nerexta). Yengil sanoatda tikuvchilik, trikotaj, poyabzal tarmoqlari mavjud. Xalq zargarlik sanʼati mashhur. Kostroma GRES elektr energiya bilan taʼminlaydi. Qishloq xoʻjaligida bugʻdoy, javdar, arpa, suli, yem-xashak ekinlari, tolali zigʻir ekiladi. Kartoshkachilik va sabzavotchilik bilan shugʻullaniladi. Sut, sut-goʻsht chorvachiligi, qoʻychilik, choʻch-qachilik, parrandachilik rivojlangan. Volga, Kostroma daryolarida kema qatnaydi. Soligalich kurorta bor."" OʻzME. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Rossiya viloyatlari
Turkum:Alifbo boʻyicha maʼmuriy birliklar
Kostroma qoramol zoti

Kostroma qoramol zoti - suti va goʻshti uchun bokiladigan sigir zoti. Rossiyaning Kostroma viloyatida "Karavayevo" xoʻjaligida mahalliy zotlarni shvits zoti bilan chatishtirish, sermahsul duragay mollarni tanlash va saralash asosida yaratilgan hamda 1945-yil zot deb tasdiqlangan. Mollar, asosan, kulrang-och qoʻngʻir tusda, gavdasi yirik. Buqalari vazni 1000–1100 kg, sigirlari 550–600 kg. Sut sogʻimi 4000–5000 kg, yogʻliligi 3,7—3,9% va oqsili 3,3 — 3,6%. Zotning rekord qoʻygan sigirlari bir yilda 14—15 ming kg sut bergan. Sigirlarning hayot-chanligi yuqori (20—22 yoshga qadar). Goʻshtdorlik sifati yuqori, 18 oyligida novvoslar 450–500 kg vaznga yetadi. Boʻrdoqi mollarning goʻshti chiqishi 58—60%. Oʻzbekistonning qoʻngʻir tusli mahsuldor qoramol podalarini ("Gʻallaorol", "Zarbdor", "Boyovut" va boshqalar) yaratishda 1950-70 yillari Kostroma qoramol zotiz. buqalaridan foydalanilgan. Kostroma qoramol zotiz.dan foydalanib, olatov qoramol zoti yaratilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Tadeusz Kościuszko

thumb

Tadeusz Kościuszko (1746-yil 4/12-fevral — 1817-yil 15-oktyabr) — 1794-yildagi Polsha qoʻzgʻoloni rahbari. Kościuszko Varshava Ritsarlik maktabi (1765—1769) da, Parij harbiy akademiyasi (1769—1774) da oʻqigan; 1774-yilda Polilaga qaytib kelgan. Kościuszko Shimoliy Amerikada mustaqillik uchun boʻlgan urush qatnashchisi (1775—1783). Polanets universali (barshchinani kamaytirgan, dehqonlarga shaxsiy erkinlik vaʼda qilgan)ni nashr etgan (1794). Kościuszko Matseyovitsa boʻsagʻasidagi jangda yaralangan va podsho qoʻshinlari tomonidan asirga olinib, Petropavlovsk qalʼasiga qamalgan. 1796-yilda 12 ming polyak asirlari katorida uni podsho Pavel I ozod qilgan. U AQShda va Parijda yashagan (1798). Kościuszko Napoleon va Aleksandr ularning polyak legionlariga qoʻmondonlik qilish taqliflariga rad javobini bergan. Kościuszko polyak xalqining mustaqillik uchun kurash dasturini tuzgan (1800). Kościuszko Shveysariyada vafot etgan, jasadining kuli Krakov shahriga keltirilgan. Kościuszkoga Polsha va AQShning koʻp shaharlarida haykallar qoʻyilgan. Avstraliyaning eng baland togʻi — Kościuszko nomi bilan atalgan.
Kostyankalar

Kostyankalar (Lithobiomorpha) -laboyoqlilar kenja sinfiga mansub koʻpoyoqlilarning bir turkumi. Urgʻochilarida urugʻlanayotgan spermatoforini toʻtib turadigan va tuxum qoʻyish vazifasini bajaradigan jinsiy oyoqlar (gonopodalar) rivojlangan. Tashqi koʻrinishi skolopendralart oʻxshash, lekin 15 juft uzun oyoqlari boʻlishi bilan ulardan farq qiladi. Koʻpchiligi oʻrmon toʻshalmasi yoki dalada tuproq yuzasida toʻplanib qoladigan oʻsimlik qoldiqlari (mas, toʻkilgan barglar, xas-choʻplar), yogʻoch yoki toshlar va boshqa ostida yashaydi. Tanasi ustki tomondan sargʻish yoki malla rangda, orqadan qorin tomonga yassilashgan. Tanasi ustki tomondan sargʻish yoki malla koʻzlarining har biri 40 ga yaqin oddiy koʻzchalardan iborat. Moʻylovlari uzun. Tez yuguradi. Kundoʻzi pana joyda bekinib olib, kechasi ovga chiqadi. Mayda hasharotlar bilan oziqlanadi. Oʻljasini oyoq-jagʻlaridagi zahar bezlari yordamida oʻldiradi. Zahari odam uchun xavfli emas. Urgochisi tuxumlarni tanasi bilan oʻrab olib, qimirlamasdan yotadi. Tuxumdan 7 juft oyoqli lichinka chiqadi. Oʻsish va rivojlanish davomida lichinka oyoqlarining soni oshib boradi, 800 ga yaqin turi maʼlum. Yevropa va Osiyoda tarqalgan. Oʻzbekistonda oddiy kostyanka (Lithobius forﬁ catus) uchraydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kossyushko

Kossyushko — Avstraliyadagi eng baland choʻqqi, Avstraliya Alp togʻlarida. Balandligi 2228 m. Granit introʻziyali kristall jinslardan tuzilgan. Choʻqqida 5 oy davomida qor saqlanadi. Muzlik landshafti xos, alp va subalp oʻsimliklari, evkalipt oʻrmonlari bilan qoplangan. Milliy park tashkil etilgan. Polyak milliy ozodlik harakati arbo-bi T. Kostyushko nomi bilan atalgan. Qishki sport oʻyinlari markazi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kota

Kota — Hindistonning shim.gʻarbiy qismidagi shahar. Rajastxon shtatida. Aholisi 540 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Chambal daryosidagi gidrouzel markazi. Mashinasozlik va kimyo-farmatsevtika sanoati korxonalari, AES bor. Hunarmandchilikda gilam va muslin gazlamasi toʻqiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kota Bharu

Kota-baru - Malayziyaning shimol-sharqiy qismidagi shahar, Malakka yarim orolda. Kelantan shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 220 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Kelantan daryosining quyilish joyidagi port. Kauchuk olinadigan oʻsimliklar, sholi plantatsiyalari bor. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari qayta ishlanadi. Yogʻochsozlik sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandchilik rivojlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Malayziya shaharlari
Kota-kinabalu

Kota-kinabalu – Malayziyadagi shahar, Sabax shtatining maʼmuriy markazi. Kalimantananing shim.-gʻarbiy sohilida. Muhim port, temir yoʻl stansiyasi, aeroport bor. Aholisi 210 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Tropik dehqonchilik rayonining savdo markazi. Baliqovlanadi. Shaharga 1899-yilda asos solingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Malayziya shaharlari
Kotangens

Kotangens (lotincha so — birga, tangens — urinma) — 1) trigonometrik funksiyalardan biri, ctgx bilan belgilanadi; 2) toʻgʻri burchakli uchburchakda oʻtkir burchakning K.si, shu burchakka yopishgan katet uzunligining burchak qarshisida yetuvchi katet uzunligiga nisbatiga aytiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Matematika
Koti

thumb|left

Koti — Yaponiyadagi shahar. Sikoku o.ning janubi-sharqida. Koti prefekturasining maʼmuriy markazi. Aholisi 322 ming kishi (1995). Tinch okeanning Tosa qoʻltigʻidagi port. Sellyuloza-qogʻoz, yogʻochsozlik, oziq-ovqat, toʻqimachilik, sement, harbiy sanoat korxonalari, kema verfi bor. K. atrofi rivojlangan mevachilik va sabzavotchilik rayoni.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kōchi, boshqa yirik Shikoku shaharlariga qaraganda, ikki barobar ko'p yog'ingarchilik miqdorini oladigan nemli subtropik iqlimga ega (Köppen Cfa iqlim tasnifi). Bu shuningdek, Tinch okeaniga bevosita aloqador boʻlganligi sababli bo'ron Yaponiyada katta shaharlarda ro'y berishi mumkin boʻlgan joydir, lekin shamollar mamlakatga kirib, ikki baravar 50 santimetrga tushgan. Bo'rondan bir kun yomg'ir yog'di.https://binbin0111.wordpress.com/

 

Turkum:Yaponiya shaharlari
Kotib

Kotib (arab. — yozuvchi) — 1) Turli qoʻlyozmalarni koʻchirish ishlari bilan shugʻullanuvchi shaxs; mirza, xattot; 2) Muassasa, idora, tashqilot yoki ayrim shaxs (yirik olim, yozuvchi, davlat arbobi) ning yozishmalarini olib boruvchi xizmatchi; 3) Xizmatchi, korxona ishlab chiqarish ini olib boruvchi shaxs; 4) Majlis va kengash qarorini yozib boruvchi shaxs; 5) İlmiy muassasalar (ilmiy K.), tahririyatlar (masʼul K.) va boshqalarda kundalik ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxs.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kotib chalabiy

Kotib chalabiy, Hoji Xalifa (asli ismi Mustafo ibn Abdulloh; 1609, Istanbul - 1657.24.7) -turk geografi, tarixchisi. Yevropada Hoji Xalifa taxallusi bilan mashhur boʻlgan. Dastlabki ilmni otasi Iso Xalifa al-Qrimiydan olgan. Keyinchalik boshqa olimlardan tarix, ilmi nujum, geografiya va matematika fanlarini oʻzlashtirgan. 1622-yildan saroyda kotiblik qilgan. 1627—35 yillarda harbiy yurishlarda qatnashgan. 1643-yildan saroyda muhosib ishlari bilan shugʻullangan. K. Ch. tarixiy "Taqvim ut-tavorix" ("Tarixlar taqvimi"), dengiz janglari tarixi toʻgʻrisida "Tuhfat ul-kibor fi asfor il-bihor" ("Dengiz yurishlari haqida ulugʻlarga tuhfa"), tarixiy-geo-grafik "Jahonnamo" ("Jahon koʻzgusi"), bibliografik "Kashf uz-zunun" hamda moliya masalalariga oid asarlar muallifi. "Jahonnamo" toʻplamida boshqa xalqlap tarixi, etnografiyasi, geografiyasi, shuningdek, topografiya va toponimikaga oid qiziqarli maʼlumotlar berilgan. Muallif bu asarni yozishda Sharq olimlarining bizgacha yetib kelmagan koʻpgina asarlaridan foydalangan. Asarda hozirgi Oʻrta Osiyo hududiga qariyb 2 bob ajratilgan. Unda Oʻrta Osiyo geografiyasi, xalqlarining tarixiga oid maʼlumotlar bor. "Jahonnamo" da K.Ch. birinchi boʻlib yevropalik va Sharq olimlarining mamlakatlar haqidagi maʼlumotlarini qiyoslagan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kotirovka

Kotirovka (frans. coter — raqamlash, belgilash) — birjada amaldagi vaziyat va qonunchilik normalari, qoidalariga muvofiq chet el valyutalari, qimmatli qrgʻozlar kursini, tovarlar narxini belgilash va ularni qayd etish. K.ni, odatda, tovar, fond yoki valyuta birjasining komissiyasi (qoʻmitasi) oʻtkazadi va tovarlarning ulgurji narxlari, qimmatli qogʻozlar kurslari va valyuta kurelari birja byulletenlarida eʼlon qilinadi. K.ni yirik kompaniyalar va banklar ham oʻtkazishi mumkin. Toʻliq K. ham haridorlar va ham sotuvchilar taklif qiladigan narxlarni belgilashdan iborat. K. maʼlumotlari maxsus birja byulletenlarida hamda davriy nashrlarda chop etiladi. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki chet el valyutalari K.sini oʻtkazadi va valyuta kursi byulletenida eʼlon qilib turadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kotka

Kotka — Finlandiyaning jan. qismidagi shahar. Fin qoʻltigʻining shim. qismidagi orollarda, Kyumi-Yoki daryosi quyilishida joylashgan. Aholisi 55,2 ming kishi (1999). Fin qoʻltigʻidagi port (oʻrmon mahsulotlari eksport qilinadi). Mamlakatning oʻrmonchilik sanoati markazi. Taxta tilish, sellyuloza-qogʻoz, kimyo sanoati korxonalari bor. Oʻrmon sanoati uchun jihozlar ishlab chiqariladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boris Kotlov

Boris Vasilyevich Kotlov (1923.2.7, Nikolayev shahri, Ukraina — 1995. 19.11, Moskva) — rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981). Dnepropetrovskdagi Rassomlik bilim yurti (1940—41) va Toshkentdagi P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1944—49)da tahsil olgan. Ijodini bezakchi rassom sifatida boshlagan K. koʻrgazma va yarmarkalar, kucha va maydonlarni bayramona bezaklari, jamoat va davlat muassasalari binolarini ichki va tashqi koʻrinishi, tasviriy bezaklarini yaratgan (Chirchiq shahri madaniyat saroyi, 1980 va boshqalar). 1960-yildan akvarel sohasida faol ijod qilib, tabiat manzaralari, shaharlar qiyofasi aks etgan asarlar yaratdi ("Togʻlarda bahor", 1968; "Moviy kun", 1968; "Oqtosh manzarasi", 1971; "Buxoro", 1971; "Lolalar", 1972; "Chorvoq GES tongi", 1974; "Ohangaronda yangi qurilish", 1980 va boshqalar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Kotonu

Kotonu — Beninning jan. qismidagi shahar. Atlantika provinsiyasining maʼmuriy markazi. Mamlakatning boshqaruv va hukumat muassasalari K.da joylashgan. Aholisi 536 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Gvineya qoʻltigʻidagi port (palma magʻzi va moyi, kopra, kofe, paxta eksport qilinadi). Temir yoʻl stansiyasi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Oziq-ovqat, toʻqimachilik sanoati korxonalari bor. Yogʻoch qayta ishlanadi. Hunarmandchilikda yogʻoch oʻymakorligi rivojlangan, savat toʻqiladi. Issiqlik elektr st-yasi, botanika bogʻi, Benin muzeyi, shahardan 15 km shim.da universitet bor. Shaharga 19-asrning 1-yarmida asos solingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kotopaxi

Kotopaxi — Ekvadordagi harakatdagi vulkan. And togʻlarida, Sharqiy Kordilyera togʻlarining gʻarbiy etagida. Balandligi 5897 m. Andezitlardan tuzilgan. 4700 m balandlikdan yuqorisi qor bilan qoplangan. Soʻnggi marta 1976-yilda otilgan. Milliy park tashkil etilgan. K.dan 50 km shimolda mamlakat poytaxti — Kito shahri joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Glyatsiologiya
Kotoraya

Kotoraya, paxtaron, ftormeturon, fluometuron (C10HnF3N2O) — singib va tanlab taʼsir etuvchi gerbitsid, 80% li hoʻllanuvchi kukun, rangi oq yoki kulrang. Paxtazorlarda bir yillik, asosan, ikki pallali begona oʻtlarga qarshi qoʻllanadi. Machin, olabuta, ituzum, semizoʻtlarni quritadi, shamak, itqoʻnoq, gʻumay va boshqalarni esa shikastlaydi. Oʻsimlikka ildizi orqali singadi. Preparatning taʼsir kuchi 2—3 oy. Tuproqda tez parchalanadi. Bahor quruq kelganda, shuningdek, shoʻrxok tuproqlarda preparatning taʼsir kuchi kamayadi. K. chigitni ekish bilan bir vaqtda lenta usulida solinadi. Sarf meʼyori: yalpi sepishda 1,3—2,8 kg/ga (taʼsir etuvchi modda boʻyicha), qator orasiga solishda 0,65—1,4 kg/ra. Kam zaharli.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kotofor

Kotofor, sankap (CnH21SN5) -singib va tanlab taʼsir etuvchi gerbitsid. 80% li hoʻllanuvchi kukun holida chiqariladi. Bir yillik begona oʻtlarning (boshoqlilar va kengbarglilar) koʻpgina ni quritadi. Oʻsimliklarga, asosan, ildizi orqali taʼsir etadi. Mexaniq tarkibi yengil tuproq zonalarida, namgarchilik yetarli boʻlgan, kotoran ishlatilganda gʻoʻza niholi zararlanadigan shoʻrxok yerdarda K.ni qoʻllash maqsadga muvofiq. Preparatning taʼsir kuchi 2—3 oy saqlanadi. K. chigit ekish vaqtida lenta usulida solinganda sarf meʼyori 1,0—1,3 kg/ga; ish suyukligi 100—120 l/ga. Kam zaharli.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kottej

Kottej (ing. cottage — dehqon uyi) — bir oilaga moʻljallangan, asosan, ikki qavatli qilib qurilgan hovlili uy. K.ning 1-qavatida mehmonxona, oshxona va boshqa, 2-qavatida yotoqxona, dam olish va yuvinish xonalari joylashadi, ikkala qavat oʻzaro ichki zina bilan birlashtiriladi. Asosan, 16-asr oxiri 17-asr boshlarida Angliyada qurila boshlagan, keyinchalik Skandinaviya, AQSH va boshqa joylarda keng tarqalgan. Oʻzbekistonda 1940-yillardan qurila boshlagan. Toshkentda K. qurilishi, asosan, 1966-yildagi zilziladan soʻng avj oldi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kotuy

Kotuy - Oʻrta Sibir yassitogʻligidagi daryo. Xatanga daryosi uning oʻng tarkibiy qismi. Uzunligi 1409 km. Havzasining maydoni 176 ming km². Bosh irmogʻi Moyero daryosi (oʻngdan). Serostona daryo.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Rossiyadagi daryolar
Kotyan

Kotyan, Qoʻtan (13-asr) — Dashti Qipchoqning gʻarbidagi qipchoq (polovets) xonlaridan; Sutoyxon oʻgʻli. 1205-yil Galich knyazi Roman vafot etgach, Galich knyazligida olib borgan janglaridan birida asir tushishiga sal qolgan. 1223-yil moʻgʻullarni Dashti Qipchoqqa qilgan bosqinidan soʻng, K. Galichga, kuyovi knyaz Mstislav huzuriga kelib, undan va barcha knyazlaridan moʻgʻullarga qarshi kurashida yordam berishlarini soʻragan, yordam berishga vaʼda qilingan. Rus knyazlarining birlashgan kuchlari K. bilan birga Kalka jangida moʻgʻullar tomonidan butkul tor-mor qilinadi. 1225-yil Mstislav K.ni Daniil Romanovich bilan ittifoq tuzgan lyaxlarga qarshi kurashish maqsadida chaqirtirgan, 1228-yil K. Kiyevning ulugʻ knyazi Vladimir Ryurikovichga Daniilga qarshi kurashida yordamlashgan; keyinchalik K. qigtchoqlari Vengriyaga qarshi jang qilgan Daniilga yana yordam berishgan. 1238-yil Ashtarxon dashtlarida Botuxondan magʻlub boʻlgan K. 40 ming kishilik qabiladoshlari bilan Vengriyaga qochib borgan, u yerda qirol K.ni fuqarolikka qabul qilib, qabilasi uchun yer ajratib bergan.

 Adabiyot 
 Pletneva S. A., Polovsi, M., 1990; Kochevniki srednevekovya, M., 1982.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ronald Coase

thumb

KOUZ (Coase) Ronald (1910.29.12, Uilsden, Buyuk Britaniya - 2013) — amerikalik iqtisodchi. London iqtisodiyot maktabini tugatgan (1932). Virginiya universiteti (1951—64) va Chikago universiteti (1964—82) professor Chikago universitetining faxriy professor (1982-yildan), "Huquq va iqtisodiyot" jurnal muharriri (1964—82). K. iqtisodiyotning muassasaviy tarkibi tushunchasi mohiyatini va uning amal qilish mexanizmini ochib bergan, mulkchilik huquqi muammolarini tadqiq qilgan. Tarmoqni tashkil qilishni transaksion harajatlar nuqtai nazaridan oʻrgandi. Nobel mukofoti laureati (1991).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Britaniyalik tarixchilar
Turkum:Britaniyalik Nobel mukofoti laureatlari
Kofarnihon

Kofarnihon, Kofirnihon -Tojikistondagi daryo. Amudaryonit oʻng irmogʻi. Oʻz. 387 km, havzasining maydoni 11600 km². Hisor tizmasidan boshlanadi, 90 km li yuqori qismi Obisafed, Kaniz va Sarbo nomlari bilan ataladi. Sardobi Miyona irmogʻi quyilgandan soʻng K. nomini oladi. Togʻli qismida K. yon bagʻirlari tik tor vodiyda, Chinor qishlogʻidan boshlab esa keng Hisor vodiysida oqadi (bu yerda suvidan sugorishda foydalaniladi). Quyi qismida K. Bobotogʻ bilan Oqtogʻ orasidan oʻtadi. K. qor va muzlik suvlaridan toʻyinadi. Suvi martdan iyungacha koʻpayib, yanvar—fevralda kamayadi. Suvi ancha loyqa, etak qismida 1m³ suvida 1,53 kg loyqa boʻladi. Yirik irmoklari: Obizarang, Sardobi Miyona, Kapandor, Obiyos, Varzob, Iloq va Xonaqoh.

 

Turkum:Tojikistondagi daryolar
Kofein

thumb|216x216px
Kofein (Coffeinum) — alkaloid; choy bargi, kofe urugʻi va kola yongʻogʻidan, shuningdek, sintetik yoʻl bilan olinadi. Markaziy nerv va yurak-tomir sistemalariga qoʻzgʻatuvchi taʼsir koʻrsatadi, shuning uchun ham shu sistemalar faoliyati susayganda, narkotik va uxlatuvchi moddalardan zaharlanganda, miya qon tomirlari torayganda quvvatni oshiruvchi dori sifatida qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kofermentlar

Kofermentlar (cum) - birga va fermentlar, koenzimlar — baʼzi fermentlar tarkibiga kiradigan, oksil xossasiga ega boʻlmagan quyi molekulali organik moddalar. K. apofermentlar bilan birikib, katalitik faol komplekslar hosil qiladi. Kimyoviy tarkibiga koʻra, K. alifatik, aromatik, geterotsiklik va turli organik moddalarga xos; koʻpchilik K. vitaminlar (V,, V2, V6, RR va boshqalar) va nukleotidlarning hosilalaridir. K. hayvon va oʻsimlik organizmlari hujayralarida, mikroorganizmlarda bor. Nikotinamidadenindinukleotid (NAD), nikotin amid adenin dinukleotid fosfat (NADF), tiaminpirofosfat (TPF), flavina-denindinukleotid (FAD), koenzim A (KoA), lipoid kislota, adenozintrifosfat kislota (ATF) va boshqa tabiatda eng koʻp tarqalgan K.dir K. preparatlari (ATF, TPF, FAD)dan tibbiyotda foydalaniladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Kofir

Kofir ( — inkor etuvchi, dinni rad etuvchi, gʻayridin) — islom aqidasiga koʻra, islom dinini inkor etuvchi barcha kishilar. Boshqa turli dinlarga eʼtiqod qiluvchilar ham, hech qanday dinga ishonmaydiganlar ham islomda kofir hisoblanadi. Bundan tashqari, islom taʼlimoti boʻyicha, ishonish va tasdiqlash shart qilingan aqidaviy moddalardan birortasini inkor etgan musulmon ham kofir sanaladi. Masalan, biror paygʻambarning paygʻambarligini tan olmaslik, qiyomat boʻlishiga ishonmaslik, Qurʼonning ilohiy ekanini rad etish, farz sanalgan ahkomlardan birortasi (namoz, roʻza, zakot, haj)ni farz emas deyish, harom qilingan narsani halol deyish yoki halol narsani harom deyish va boshqalar. Haromligini tasdiq etgan holda uni isteʼmol qilsa yoki farz qilingan narsaning farzligini tan olsa-yu, lekin uni tark etsa kofir boʻlmaydi, balki gunohkor hisoblanadi (moturidiylik aqidasi boʻyicha shunday). Bunga xilof tarzda eʼtiqod qiluvchi islomiy firqalar ham mavjud.
Kofirqalʼa

Kofirqalʼa — qadimgi shahar xarobasi (milodiy 3—4 — 8-asr). Oʻrta asrlarda Vaxsh viloyatining bosh shahri Halovard K. oʻrnida boʻlgan. K. Kolhozobod shahri (Tojikiston)ning gʻarbiy chekkasida joylashgan. Maydoni 12 ga. Ark, shahriston va raboddan iborat. Shaxristonning gʻarbiy darvozasidan sharqiy darvozasi tomonga asosiy va markaziy koʻcha oʻtgan boʻlib, u shaharni teng 2 qismga ajratgan. Shaharning markazida katta maydon boʻlgan.Shaharning asosiy koʻchasi boʻylab hunarmandlarning turar joylari joylashgan. Shahriston arkka oʻxshab paxsadan ishlangan 2 qator mudofaa devori bilan oʻrab olingan. Shahristonning gʻarbiy darvozasi yaqinida, ichki tomonda omborxona joylashgan, unda shaharga kelgan dehqon va savdogarlardan soliq oʻrnida olingan oziq-ovqatlar saqlangan. Ark shaxristonning shim-sharqiy qismida joylashgan boʻlib, undan keng xandaq bilan ajratilgan. Bu yerdan qad. saroy oʻrnida milodiy 7-asrda qurilgan hukmdor saroyi qoldiqlari topilgan. Har ikki saroy, yaʼni qad. va soʻnggisining devorlari manzarali suratlar va haykalchalar bilan bezatilgan. Qad. saroy 5-asr da soʻnggi kushon davri inshooti oʻrnida bunyod etilgan. Soʻnggi saroy qadimgiga nisbatan kengroq hududni egallagan va undan oʻzining qurilish tarhi bilan ajralib turgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, K. oʻrnidagi shahar Kushon podsholigi davrida vujudga kelgan va ilk oʻrta asrlarda ham rivojlanishda davom etgan. K.dagi hayot 8-asr oʻrtasida (750 yil), arablar istilosi natijasida tugagan.

Ad:. Kamaliddinov Sh.S., Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Turkum:Tojikiston tarixi
Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Koffka Kurt

KOFFKA (Koffka) Kurt (1886. 18.3, Berlin — 1941.22.11, Nortxempton, AQSH) — nemis-amerika psixologi, geshtaltpsixologiya asoschilaridan biri. Gisendagi universitet privat-dotsenti (1911-yildan) va professor (1918—24); 1927-yildan Nortxempton (AQSH)dagi Smit kolleji professor Geshtaltpsixologiyaning xalqaro miqyosda tarqalishiga xizmat qilgan jurnal nashr etishda qatnashdi. Bolalarning psixik rivojlanishi muammolariga bagʻishlangan tadqiqotlar olib bordi. Asosiy asarlari: "Psixik rivojlanishning asoslari" (1921), "Idrok: geshtaltnazariyaga kirish" (1922), "Geshtaltpsixologiya prinsiplari" (1935).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Nemis psixologlari
Turkum:18-martda tugʻilganlar
Turkum:1886-yilda tugʻilganlar
Turkum:1941-yilda vafot etganlar
Turkum:22-noyabrda vafot etganlar
Robert Koch

Robert Koch (1843. 11.12, Klaustal — 1910.27.5, Baden-Baden) — nemis mikrobiologi. Epidemiologiya va bakteriologiya asoschilaridan biri. Gyottingen universitetini tugatgan (1866). Berlin universiteti professori (1885—91). Berlindagi yuqumli kasalliklar instituti direktori (1891-1904; hozirgi institut uning nomi bilan yuritilgan). Asosiy ishlari yuqumli kasalliklarni qoʻzgʻatuvchi mikroorganizmlarni aniqlash va ularga qarshi kurash usullarini ishlab chiqishga oid. Misr, Hindiston, Yangi Gvineya va Yava oroliga mikrobiologik ekspeditsiyalar tashkil etgan. Kuydirgi, sil (1882) vaboni (1883) qoʻzgʻatuvchi mikroorganizmlarni kashf etgan. Bakterial tadqiqotlar olib borgan. Dezinfikatsiya usullarini taklif etgan. Tuberkulin preparatini topgan (1890). Nobel mukofoti laureati (1905).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kimyogarlar
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:1843-yilda tugʻilganlar
Turkum:11-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:1910-yilda vafot etganlar
Turkum:27-mayda vafot etganlar
Turkum:Bolonya universiteti faxriy doktori
Emil Theodor Kocher

Emil Theodor Kocher (1841.25.7 -Bern — 1917.27.7) — shveysariyalik xirurg. Bern universiteti professor (1872—1917). Yirik tomirlarga jarrohlik usulida kira olish mumkinligini, shuningdek, tireotoksikoz, chov churrasi kasalliklarini operatsiya yoʻli bilan davolash usullarini ishlab chiqqan; yangi xirurgik asboblar taklif etgan (hozirgi ular K. nomi bilan yuritiladi). Nobel mukofoti laureati (1909).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:1841-yilda tugʻilganlar
Turkum:25-iyulda tugʻilganlar
Turkum:1917-yilda vafot etganlar
Turkum:27-iyulda vafot etganlar
Koxtla-yarve

Koxtla-yarve — Estoniyaning shim.-sharqidagi shahar (1946-yildan). Tallinn — Sankt-Peterburg temir yoʻl magistrali — Fin qoʻltigʻi sohili oraligʻida. Koxtla-yarve stansiyasi. Aholisi 74,7 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Slanets kazib olish va slanets kimyosi sanoati markazi. Qurilish materiallari va mineral oʻgʻitlar ishlab chiqariladi. Torf briketlanadi. Mebel fabrikasi, yengil, oziqovqat sanoati korxonalari, slanets muzeyi, Estoniya davlat badiiy muzeyi bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mixail Kotsyubinskiy

Mixail Mixaylovich Kotsyubinskiy 1864.5(17). 9, Vinnitsa - 1913. 12 (25), 4, Chernigov — ukrain yozuvchisi. Ukrain adabiyotida realizm asoschisi. Dastlabki hikoyalarida xalqning farovon hayotga intilishlari aks etgan ("Archacha", 1891; "Insoniylik", "Ishonch", 1892; "Oʻch oldi", 1894; "Qora shohning elchisi", 1897 va boshqalar). "Fata morgana" ("Qonli tong") qissasi (1— 2-qism, 1904—10)da qishloqdagi tabaqalanish, dehqonlar bilan mulkdorlar oʻrtasidagi munosabatlar ifodalangan. "Minorlar ostida" (1905), "Kulgi", "Tush" (1906), "Hayot kitobida nimalar yozilgan" (1911), "Unutilgan ajdodlarning arvoxlari" (1912) kabi asarlar muallifi. Chuqur lirizm, qahramonlar obrazlarini romantiklashtirish, oʻtkir ruhiyat K. ijodiga xos xususiyat. Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan ("Remont" hajviy hikoyasi, 1976 va boshqalar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Ukrainalik yozuvchilar
Turkum:1864-yilda tugʻilganlar
Turkum:1913-yilda vafot etganlar
Kochabamba

Kochabamba — Boliviyaning markaziy qismidagi shahar. Sharqiy Kordilyera togʻlari oraligʻidagi soylikda, 2600 m balandlikda joylashgan. Kochabamba departamentining maʼmuriy markazi. Aholisi 560,2 ming kishi (1997). Temir yoʻl stansiyasi, avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroport bor. Mamlakatning yirik qishloq xoʻjaligi rayonlaridan bi-rining markazi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, koʻn-teri sanoati korxonalari, neftni qayta ishlash zavodi mavjud. Vino ishlab chiqariladi. Shaharga 1374-yilda asos solingan. Kurort shahri. Un-t (1832) bor. Mustamlakachilik davriga oid meʼmoriy yodgorliklardan San-Fransisko cherkovi (16-asr), sobor, Santo-Domingo monastiri saqlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Robert Kocharyan

thumb|Robert Kocharyan (1998)

Kocharyan Robert Sedrakovich (1954.31.8, Stepanakert shahri) — Armaniston davlat arbobi. Yerevan politexnika institutining elektrotexnika fakultetini tugatgan (1982). 1971-yildan Stepanakert elektrotexnika zavodi, Moskva temir-beton buyumlari zavodi, Qorabogʻ ipak kombinatida ishlagan. 1981-yildan Togʻli-Qora-bogda komsomol na partiya ishlarida. 1990-yildan Togʻli-Qorabogʻ reja-iqtisodiyot bosh boshqarmasila ishlagan. 1988-yildan Togʻli-Qorabogni Armanistonga qushish harakatiniig faol ishtirokchisi. 1992—94 yillarla Togʻli-Qorabogʻ mudofaa davlat qoʻmitasi raisi va bosh vaziri. 1994— 97 yillarda oʻzini oʻzi respublika deb eʼlon qilgan Togʻli-Qorabogʻ Respublikasi prezidenti. 1997 i. 20-martdan Armamiston Respublikasi bosh vaziri, 1998-yil 30-martlan prezidenti.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Kochin

Kochin, Kochchi — Hindistonning jan. qismilagi shahar, Kerala shtatida. Aholisi 565 ming kishilan ziyol (1990-yillar urtalari). Arabiston dengizi sohilidagi port (yillik yuk ortib-tu1pirish 6 mln. t chamasida), keshyu yongogi. ziravorlar, choy, kofe, krevetka eksport qilinadi. Toʻqimachilik. kims, oziq-ovqat saioati korxonalari, neftni qayta ishlash zavodi, kema porti bor. Cherepitsa ishlab chikariladi. Dengizdan baliq ovlanadi. K. yaqinida Mattancheri qasri bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Koshalin

Koshalin — Polshaning shim.gʻarbidagi shahar. Koshalin voyevodaligining maʼmuriy markazi. Aholisi 112,3 ming kishi (1999). Transport yoʻllari tuguni. Mashinasozlik (jumlalan, avtoiisternalar. qurilish mashinalari, radioelektronika) sanoati rivojlangan. Ochiq-ovqat, metallsozlik, mebel korxonalari, tsatrlar, muzey bor. 14-asrga oil msʼmoriy yodgorliklar, shahar lspori qollikenari saqlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil