Soepomo

Soepomo, Soepomo (1903-yil 22-yanvar – 1958-yil 12-sentyabr) – indoneziyalik siyosatchi va huquqshunos boʻlib, 1945-yilning avgustidan noyabrigacha va yana 1949-yil dekabridan 1950-yil 6-sentyabrigacha mamlakatning birinchi Adliya vaziri boʻlib ishlagan. Soepomo Muhammad Yamin va Soekarno bilan birga 1945-yil Konstitutsiyasining muallifi sifatida tanilgan.‌‌

 Erta hayot va ta'lim 
Soepomo 1903-yilning 22-yanvarida Gollandiyaning Sharqiy Hindistonidagi (hozirgi Indoneziya) Sukoxarjo shahrida tug‘ilgan.U priyayi oilasidan chiqqan, uning onasi va otasi bobolari ikkalasi ham yuqori martabali davlat amaldorlari edi. Taʼlimni 1917-yilda Boyolalidagi Europeesche Lagere maktabiga (ELS) oʻqishga kirganida boshlagan. U 1920-yilda o‘qishni tugatdi va Surakartadagi Meer Uitgebreid Lager Onderwijs (MULO) da o‘qishni davom ettirdi. 1923-yilda u Bataviyaga (hozirgi Jakarta) ko'chib o'tdi va Bataviasche Rechtsschoolga o'qishga kirdi. U yerda oʻqishni tugatgandan soʻng, u oʻqishni davom ettirish uchun Gollandiyaga joʻnab ketishdan oldin Surakartadagi tuman sudida ishlagan. Niderlandiyada u Leyden universitetiga oʻqishga kirdi va Kornelis van Vollenxoven qoʻl ostida huquqshunoslik boʻyicha tahsil oldi..
U 1927-yilda oʻzining “Surakarta viloyatida agrar tizim islohoti” nomli dissertatsiyasini bitirib, Surakartadagi agrar tizimning tavsifi va Gollandiya mustamlakachiligini pardali tanqid qilgan. Uyga qaytgach, u Yogyakartada sud kotibi bo'ldi, keyin Batavia Adliya vazirligiga o'tdi. Adliya vazirligida xizmat qilayotganda u Rechtshoogeschoolda tashrif buyuruvchi o'qituvchi sifatida qo'shimcha ish oldi. Keyinchalik u Jong Java yoshlar assotsiatsiyasiga qo'shildi va 1928 yilgi Xotin-qizlar kongressida o'sha paytdagi Bosh vazir Ali Sastroamidjojo bilan birga taqdim etgan "Indoneziyalik ayollar qonunchiligi" nomli maqola yozdi

 Konstitutsiyaviy e'lon 
Soepomo 62 a'zodan biriga aylandi. 29-maydan 1-iyungacha boʻlib oʻtgan birinchi sud majlisida u Indoneziyaning kelajagi kuchli unitar davlat boʻlishini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi va bu Indoneziya jamiyati meʼyorlariga mos kelishini taʼkidladi. U shuningdek, islom davlati g‘oyasiga qarshi chiqdi. 1945-yil 1-iyunda bo'lajak prezident Sukarno nutq so'zladi va unda kelajakdagi xalqning asoslarini, Pancasilaning beshta amrini bayon qildi. BPUPKI tanaffus paytida, bu so'ngra Soepomoni o'z ichiga olmagan To'qqizlik qo'mitasi tomonidan bo'lajak konstitutsiya, Jakarta Xartiyasining kirish qismiga kiritilgan.
BPUPKI 10-iyulda boshlangan ikkinchi sessiyaga yig'ilganda, qonun loyihasini ishlab chiqish uchun 19 a'zodan iborat qo'mita tuzildi va Soepomo uning uch kun davom etgan muhokamalarida asosiy rol o'ynadi. Uning fikricha, u ataylab prezidentda to'plangan vakolatlarga ega kuchli markaziy hukumatga ega bo'lgan va aniq nazorat va muvozanat tizimisiz konstitutsiya ishlab chiqardi. Xususan, u oilaviy mafkuraga asoslangan integralist totalitarizmni qo‘llab-quvvatlaydi va Indoneziya davlatini fashistlar Germaniyasi va Yaponiya imperiyasi namunasi bo‘lishini taklif qiladi.
Uning fikricha, bu tizim hukumat va jamiyat o‘rtasidagi manfaatlar to‘qnashuvining oldini oladi. Muhokamada unga inson huquqlari kafolatlangan G‘arb uslubidagi demokratiyaga chaqirgan Muhammad Yamin keskin qarshilik ko‘rsatdi. Bo'lajak vitse-prezident Hatta ham huquqlar deklaratsiyasini kiritishni xohladi, ammo Sukarno Soepomo tarafini oldi. Murosa 28-moddaga erishdi, unda inson huquqlari qonun bilan tartibga solinadi. Qizg'in bahs-munozaralardan so'ng, xususan, davlat xabarlarida dinning o'rni bo'yicha konstitutsiya loyihasi va uning muqaddimasi 16 iyulda qabul qilindi. 7-avgustda tuzilgan Indoneziya Mustaqilligi uchun Tayyorgarlik Qo'mitasi (PPKI) yig'ilib, BPUPKI qo'mitasi tomonidan ishlab chiqilgan qonun loyihasini ma'qulladi. Konstitutsiyada shuningdek, Soepomo ham yozgan muqaddima va mazmun haqida qo'shimcha ma'lumot beruvchi izohlar mavjud. Bu BPUPKI yoki PPKI mahsuloti bo'lmagani uchun uning huquqiy maqomi noaniq.

 

 
https://id.m.wikipedia.org/wiki/Soepomo
https://id.m.wikipedia.org/wiki/Soepomo