The Secret of Chimneys

The Secret of Chimneys  – britaniyalik yozuvchi Agatha Christien­ing detektiv romanlaridan biri boʻlib, ilk bor 1925-yil iyun oyida Buyuk Britaniyada The Bodley Head tomonidan va oʻsha yil oxirida AQShda Dodd, Mead and Company tomonidan chop etilgan. Ushbu romanda Superintendent Battle va Lady Eileen „Bundle“ Brent kabi yangi qahramonlar tanishtirilgan. Buyuk Britaniya nashrining narxi yetti shilling va olti pens (7/6), AQSh nashri esa 2 dollar boʻlgan.

George Lomaxning iltimosiga koʻra, Lord Caterham istamay boʻlsa-da, oʻz uyi Chimneysda dam olish kunlari ziyofat uyushtirish taklifini qabul qiladi. Uyda qotillik sodir boʻlishi bilan, mehmonlar orasida politsiya xodimlari ham boʻlgan holda, bir haftalik shiddatli voqealar boshlanib ketadi.

Roman ilk bor chop etilganida juda yaxshi kutib olingan. Tanqidchilar uni oddiy qotillik detektividan koʻra kengroq asar, yaʼni xazinani izlash haqidagi sarguzasht sifatida taʼriflashgan. Keyingi yillardagi sharhlarda ham bu roman „birinchi darajali sarguzasht“ va yozuvchining dastlabki eng yaxshi trillerlaridan biri sifatida baholangan.

 Syujeti 
Bulavayoda uchrashganlarida, Anthony Cade doʻsti James McGrath uchun ikki vazifani bajarishga rozi boʻladi. Anthony Londonga yoʻl oladi: birinchidan, u yerda u bir esdalik qoʻlyozmasini nashriyotga yetkazishi kerak. Nashriyot maʼlum sanaga qadar topshirilsa, £1000 toʻlashga vaʼda beradi. Ikkinchi vazifa – sharmandali boʻlishi mumkin boʻlgan maktublar toʻplamini ularni yozgan ayolga qaytarish.

Angliyada siyosatchi George Lomax Lord Caterhamni Chimneys uyida katta ziyofat oʻtkazishga koʻndiradi. Mehmonlar qatoriga Georgening qarindoshi Virginia Revel, birinchi nashr kitoblar kolleksioneri Hiram Fish, shuningdek Herzoslovakia monarxiyasini tiklash rejasiga aloqador siyosiy shaxslar ham kiritiladi – bunda yangi topilgan neft zaxiralari Britaniya sindikati tomonidan boshqarilishi koʻzda tutilgan.

Anthony Cade Londonga yetib kelgan birinchi kunidayoq, ikki herzoslovakiyalik kishi qoʻlyozmani qoʻlga kiritish uchun uni toʻxtatadi. Birinchisi, qirollik tarafdori boʻlgan graf. U qoʻlyozmada uyaladigan maʼlumotlar boʻlishi mumkinligini aytib, uni sotib olishni taklif qiladi; Cade muloyimlik bilan rad etadi. Ikkinchisi, inqilobchi radikal guruh aʼzosi. U Cadeni qurol bilan qoʻrqitib, qoʻlyozmani talab qiladi; Cade uni qurolsizlantirib, haydab yuboradi.

Oʻsha kechasi Cade ofitsiantning mehmonxona xonasiga yashirincha kirganini payqaydi. Ofitsiant xatlar toʻplamini oʻgʻirlab qochadi. Ertasi kuni nashriyot Cadega qoʻngʻiroq qiladi va qoʻlyozmani olish uchun ularning xodimi Mr Holmes kelishini aytishadi. Qoʻlyozmani Herzoslovakiyaning marhum grafi Stilpitch yozgan ekan. Neft topilgani sababli mamlakat respublikachilar va royalistlar oʻrtasidagi nizolar girdobiga tushib qolgan. Maslahatga amal qilib, Cade mehmonxona seyfiga haqiqiy emas, soxta paketni qoʻyadi.

Maktublarni oʻgʻirlagan kishi ulardan birini Virginia Revelning uyiga olib boradi, chunki barcha maktublar uning nomi bilan imzolangan edi. U ayol maktublarni yozgan deb oʻylab, uni shantaj qilishga urinadi. Aslida Virginia maktublarni yozmaganini ham, uning eri esa allaqachon vafot etganini ham bilmaydi. Virginia oʻylab oʻtirmasdan oʻsha odamga biroz pul beradi va ertasi kun yana berishni vaʼda qiladi. Ammo ertasi kuni uyiga qaytganda, shantajchi erkakning otib oʻldirilgan jasadini topadi. Eshik oldida esa Anthony Cade turgan boʻladi. Cade ayolni sharmandalikdan asrash uchun jasadni olib chiqib ketadi. Uni shahar tashqarisidagi yoʻl boʻyiga tashlab, qurolni daraxt tepasiga yashiradi. Shundan soʻng Virginia bemalol Chimneysdagi ziyofatga borishi mumkin boʻladi.

 

 
Project Gutenberg, The Secret of Chimneys
The Secret of Chimneys at the official Agatha Christie website

Turkum:The Bodley Head kitoblari
Turkum:Agata Kristi romanlari