Amga ulusi

Amga ulusi (tuman)  — Rossiya Federatsiyasining Saxa (Yakutiya) Respublikasidagi maʼmuriy-hududiy birlik (ulus yoki tuman) va munitsipal tuzilma (munitsipal okrug).

Maʼmuriy markazi — Amga qishlogʻi.

 Geografiyasi 
Markaziy Yakutiyaning janubi-sharqida joylashgan. Shimolda Churapchin, sharqda va janubi-sharqda — Ust-May, janubda va gʻarbda — Aldan, shimoli-gʻarbda — Xangalas va Megino-Kangalas uluslari bilan chegaradosh. Tumanning maydoni 29,4 ming km².

 Tabiiy sharoitlar

Amga daryosining oʻrta oqimida, Prilen platosida joylashgan.

Yanvarning oʻrtacha harorati 38…- 42 °C, iyulniki +16…+18 °C. Yiliga 200–250 mm yogʻin tushadi.

 Tarixi 
Ulusning markazi — Amga, 1652-yilda rus dehqonlari tomonidan posyolka sifatida tashkil etilgan. Yakutiyaning mahalliy aholisi dehqonchilik madaniyati bilan tanishgan birinchi mintaqalaridan biri.

Yozuvchi Ivan Goncharov 1854-yilda Yoqut viloyati hududi boʻylab sayohat qilib, „Fregat „Pallada““ asarida tumanni shunday taʼriflab yozgan:
Amga daryosiga yaqinlashganda (bu joy Yakutskga yaqinroq), men toʻsatdan Volga qirgʻogʻiga kelib qolgandek boʻldim: oldimda gʻalla bilan toʻla dalalar yoyilgan edi. Menga tanish boʻlgan momiq tilla boshoqlarni koʻrib „Bu rostdan ham bugʻdoymi?“ deb soʻradim hayron boʻlib, men yoqutlar hoʻkizlarga pichan qoʻyib, gʻalla yigʻib oʻtayotgan son-sanoqsiz oʻtloqlarni koʻrib koʻzim qamashdi.

1880-yillarning boshlarida Vladimir Korolenko Amgada surgunda xizmat qilgan.

1911-yil 12-dekabrda Rossiya imperiyasi Senatining qarori bilan Amga ulusi Boturu ulusidan ajratilgan.

Fuqarolar urushi va undan keyin Yakutiyadagi eng shiddatli janglar kechgan. 1922-yilda oq general Anatoliy Pepelyayev Sibirga hujum qilib, u yerda Sibir Respublikasini eʼlon qilish maqsadida Yakutskga hujum boshlagan. Hujum Rossiyadagi fuqarolar urushining soʻnggi voqealaridan biri boʻlgan. Ammo, 1923-yil 14-fevralda Pepelyayevning otryadi Amgadan bir necha kilometr uzoqlikdagi Sasil-Sisi traktida Ivan Strodning qizil otryadi tomonidan toʻxtatigan. Bu jang Rossiya tarixiga „Muz qamali“ nomi bilan kirgan: Yoqutistonning qattiq sovuqlari sharoitida Ivan Strode qoʻmondonligi ostida Yakutskni himoya qilgan qizil jangchilar va Sibir generali Anatoliy Pepelyayevning otryadi oʻrtasida jang boʻlgan. Amgadagi janglar natijasida RSFSR hududidagi soʻnggi yirik oq harbiy tuzilma magʻlubiyatga uchragan, generalning oʻzi Oxota dengizi qirgʻogʻiga chekingan va asirga olingan.

1927-yil 7-noyabrda Konfederalistlar qoʻzgʻoloni paytida isyonchilar otryadi Abaga qishlogʻini egallashga harakat qildi, ammo qurolli kashshoflarning qarshiliklariga duch keldi va chekindi.

1930-yil 9-yanvarda tashkil topgan.

 Aholisi 

 Milliy tarkibi 
No.aholi soni,
kishihisobigajamidan
% damillatikoʻrsatilganlarning% i Jami 100.00% 1 yakutlar 91.79% 92.20% 2 ruslar 4.92% 4.95% 3 evenklar 1.26% 1.27% 4 evenlar 0,75% 0,75% boshqa 0,83% 0,84% millati koʻrsatilgan 99,90% 100.00% millatini koʻrsatmagan 0,10%

 Munitsipal-hududiy tuzilishi 
Amga ulusi, munitsipal hududda mahalliy oʻzini oʻzi boshqarishni tashkil etish doirasida, qishloq aholi punktlari maqomiga ega 14 ta munitsipalitetni (nasleglar) oʻz ichiga oladi:

 Aholi punktlari 
Amga ulusida 21 ta aholi punkti mavjud.

 Iqtisodiyoti 
Qishloq xoʻjaligi iqtisodiyotda yetakchi oʻrinni egallaydi. Asosiy tarmogʻi chorvachilik (goʻsht-sut chorvachiligi, goʻsht-podali otchilik), don, kartoshka, sabzavot va yem-xashak ekinlari yetishtiriladi. Qishloq xoʻjaligi yerlari 106 ming gektarni tashkil etadi.

Amga ulusida ish haqi unchalik past emas: respublika oʻrtacha ish haqining 70% iga toʻgʻri keladi. Biroq, iqtisodiy rivojlanish koʻrsatkichlarida barqaror oʻsish kuzatilmoqda.

 Transporti 
Ulus markazi Amga qishlogʻi Yakutsk bilan respublika ahamiyatga ega Amga avtomobil yoʻli orqali tutashgan.

 Taniqli shaxslar 

 Gavriil Yefimov (1920—2000), sovet va yoqut jamoat arbobi, oʻqituvchi, yozuvchi, shoir.

 

 

 VI Respublika pedagogika yarmarkasi veb-saytida Amga ulusi haqida
 
 Amga 2-sonli maktab sayti
 Chapchilgan maktab sayti

Turkum:Amga ulusi