Viburnum opulus

Viburnum opulusframelessIlmiy tasniflashOʻsimliklarYuksak oʻsimliklarGulli oʻsimliklarIkki urugʻpallalilarAsteridsDipsacalesAdoxaceaeViburnumV. opulusBinar nomiViburnum opulusL.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Viburnum_opulus_fruits_-_Keila.jpg/220px-Viburnum_opulus_fruits_-_Keila.jpg|thumb
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Viburnum_opulus_fruits_close-up_-_Keila.jpg/220px-Viburnum_opulus_fruits_close-up_-_Keila.jpg|thumb
Viburnum opulus yoki guldor atirgul  — Yevropa, Shimoliy Afrika va Markaziy Osiyoda oʻsuvchi Adoxaceae (ilgari shilvidoshlar) oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi.

 Tavsif 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Viburnum_opulus.jpg/220px-Viburnum_opulus.jpg|thumb| Gullar (chapda) va mevalar
Viburnum opulus — gacha oʻsadigan bargli buta. Barglari qarama-qarshi, uch boʻlakli, uzunligi , keng, yuzaki jihatdan baʼzi chinorlarning barglariga oʻxshash. Barg kurtaklari yashil, klapanli.

Bir jinsli gullari oq rangda, diametri . Gullari yozning boshida hosil boʻladi va hasharotlar tomonidan changlanadi. Mevasi sharsimon yorqin qizil rangli diametri 7-10 mm, bitta urugʻni oʻz ichiga oladi. Urugʻlar qushlar tomonidan tarqaladi.

 Nomlari 
"Guldor atirgul" umumiy nomi Gollandiyaning Gelderland provinsiyasiga tegishliThe Reader's Digest Field Guide to the Trees and Shrubs of Britain p.143.. Boshqa umumiy nomlar orasida suv oqsoqollari, kramp qobigʻi, qor toʻpi daraxti, qor toʻpi va Yevropa klyukvasi kiradi.

 Filogeniya 
Viburnum opulus 160 tadan 170 tagacha turni oʻz ichiga olgan Viburnum turkumiga tegishli. Odatda 5 turni oʻz ichiga olgan Opulus kichik boʻlimiga kiradi.

 Kultivatsiya 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Snowball_flowers_%2813985050634%29.jpg/220px-Snowball_flowers_%2813985050634%29.jpg|thumb| „Roseum“
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Viburnum-Siberia.jpg/220px-Viburnum-Siberia.jpg|thumb
Viburnum opulus oʻzining gullari va rezavorlari uchun manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi, nam, oʻrtacha ishqorli tuproqlarda yaxshi oʻsadi. Bir nechta navlari manzarali oʻsimlik sifatida tanilgan, shu jumladan „Roseum“ navi yirik gullari bilan mashhur.

Buta, shuningdek, oʻzi oʻsuvchi hududlarida toʻsiqlar, qoplamali koʻchatlar hosil qilish uchun oʻstiriladi.

Shimoliy Amerikada tabiiylashtirilgan.

„Notcuttʼs Variety“, „Roseum“ va sariq mevali „Ksantokarpum“ navlari Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻlgan.

 Foydalanadi 
Meva juda nordon taʼmga ega, oz miqdorda isteʼmol qilinadi. Undan jele tayyorlash uchun foydalanish mumkin. Ammo mevalar yengil zaharli hisoblanadi va koʻp miqdorda isteʼmol qilinsa, qusish yoki diareyaga olib kelishi mumkin.

 Madaniy maʼno 
Viburnum opulus yoki qadim zamonlardan beri Ukraina madaniyatining ramzi boʻlib kelgan"Kalyna (guelder-rose) is a symbol that has been a part of Ukrainian culture since ancient times. Its meanings were transferred through the ages in legends and songs. A broken kalyna tree was a sign of trouble and tragedy; abuse of this tree was a shameful act. Ukrainian people carefully protected it because there was a belief that kalyna grew only next to good people. According to our ancestors, kalyna has a power that brings immortality and can unite generations to fight evil." Source : Go_A release „Kalyna“ to raise funds for Ukraine…and to remind the world it must unite to fight evil , William Lee Adams, 18 march 2022..
Viburnum haqida qoʻshiqlar, bezak sanʼati, ukrain kashtalari va sheʼrlari kabi Ukraina folklorida topish mumkin. Uning ramziy ildizlarini ming yillar oldin slavyan butparastligidan boshlangan. Afsonaga koʻra, kalyna koinotning tugʻilishi bilan bogʻliq boʻlgan, yaʼni olov uchligi : Quyosh, Oy va YulduzLady of Prykarpattia . Uning mevalari oʻz uyi va ona yurti, qon va oila ildizlarini anglatadi. Kalyna koʻpincha Ukraina kashtalari: marosim matolari va koʻylaklarda tasvirlangan. Slavyan butparastligida kalyna yosh xonimning goʻzalligini ifodalaydi: ka-ly-na — div-chy-naDoctor Bozhko, Agrarian Sciences. Trees in culture by folk. Doctor Kuzmenko, Philological Sciences. The symbolics of guilder rose in Ukrainian songs of the 20th century national liberating movements. . Chervona Kalyna qoʻshigʻi Ukraina Sich Riflemen va Ukraina isyonchilar armiyasining madhiyasi edi.

Viburnum opulus (kalyna) ham Rossiyaning milliy ramzlaridan biridir. Rossiyada Viburnum mevasi kalyna (kalina) deb ataladi va milliy ramz hisoblanadi. Kalyna rus tilidagi kalit yoki raskalyat soʻzlaridan olingan boʻlib, „qizil-issiq qilish“ degan maʼnoni anglatadi. Rezavorlarning qizil olovli rangi rus madaniyatidagi goʻzallikni anglatadi va shirin malina bilan birga u goʻzal qizning ehtirosli sevgisini anglatadi, chunki rezavorlar Rossiyada har doim erotik ramz boʻlgan. Qizil mevaning achchiq tomoni ham rus xalq madaniyatida sevgi iztirobini bildiradi. Ruscha " Kalinka " qoʻshigʻining nomi Kalinaning qisqartmasidan olingan.

Sharqiy slavyan madaniyati taʼsirida boʻlgan rumin tilida Viburnum opulus călin deb ataladi.

 

Turkum:Bog‘ o‘simliklari
Turkum:Yevropa o'simliklari
Turkum:Dorivor oʻsimliklar
Turkum:Osiyo o'simliklari