Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Aqba

Aqba (arab. – togʻ yoʻli, dovon) – tarixiy geografik tushuncha. 9 – 10-asrlarda arabiynavis geograflarning asarlarida koʻp uchraydi. 10-asrda fors tilida yozilgan „Hudud ul-olam“ va „Tarixi Tabariy“ asarlarida ham tilga olinadi. Hozir bu atama, asosan, geografik nomlar tarkibida qolgan. Turkiston, Zarafshon va Pomir togʻlarida aqba soʻzidan tuzilgan oʻnlab dovonni uchratish mumkin: Aqbaboshi, Aqbavodif, Aqbai Obburdan, Aqbai Gishxun, Choshi aqba va hokazo. Bu atama axba, agʻba, ovgʻa shakllarida Oʻzbekistonning bir qancha joylarida turli xil maʼnoda ishlatiladi. Masalan, Samarqand viloyati baʼzi tumanlarida dovonga chiqiladigan tik yoʻlni ovgʻa deyishadi va hokazoOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Geografik terminlar
Aqaba

right|thumb|386x386px| Aqaba xaritasi
right|thumb|280x280px| Aqaba qal'asi
Aqaba ( ‎ Al-Aqaba ) — Iordaniyadagi shahar boʻlib, uning yagona dengiz porti, shuningdek, dengiz boʻyidagi yagona kurorti hisoblanadi. Qizil dengizning Aqaba ko'rfazining shimoliy qirg'og'ida, Isroilning Eylat shahri yaqinida joylashgan.Port fosfatlar, shuningdek, Iroq neftini eksport qilishga ixtisoslashgan.

Aholisi 140 ming kishi ( 2014 yil ) - Iordaniya aholisining taxminan 2%ni tashkil etadi.

 Dam olish maskani 
left|thumb|180x180px| Aqabadagi bayroq ustuni
Aqaba sohilining uzunligi 27 km. Unda ko'plab mehmonxonalar va restoranlar mavjud. Shahar chegaralarida bepul plyajlar mavjud. Qishda oʻrtacha oylik suv harorati 21,4 °C (fevralda), minimal suv harorati 20,1 °C . Qizil dengizning suv osti dunyosining boyligi tufayli shahar sho'ng'ish ishqibozlari orasida mashhurdir.

Eylatda boʻlgani kabi, suv osti akvariumi ham bor, lekin u biroz sodda. Umuman olganda, ko'ngilochar sanoat mavjud; kurort Iordaniyaning boshqa shaharlariga qaraganda diniy islom ta'siridan ko'proq xoli - ayollarga oddiyroq kiyinishga imkon beradi. Bundan tashqari, Aqaba, xuddi Eylat kabi, bojsiz zona deb e'lon qilingan, bu xaridni rivojlantirishga hissa qo'shadi: buning uchun Aqaba "Iordaniyaning iqtisodiy o'pkasi" laqabini olgan. Наш сосед Акаба .

Shahar sohilda joylashgan arab inqilobining ulkan bayrog'i bilan mashhur. Bayroq ustunining balandligi 136 metr, o‘lchami esa 60 ga 30 metrni tashkil qiladi. Bayroq qo'shni davlatlardan (Isroildagi Eylat va Misrdagi Taba ) yaqqol ko'rinadi va dunyodagi eng katta bayroq sifatida Ginnesning rekordlar kitobiga kirgan.

2005 va 2010-yillarda shahar Sinay yarim orolidan raketa hujumlariga uchragan .

 Tarix 
Birinchi aholi punkti taxminan 6 ming yil oldin shahar o'rnida paydo boʻlgan.

Qadim zamonlarda shahar Elat (Elat) deb atalgan, unda edomliklar (edomliklar), keyin esa nabatiylar istiqomat qilgan, yirik savdo markazi boʻlgan. Keyin Aelana (Aelana) yoki Aila (Aila) nomi bilan u Rim imperiyasi hududida kirdi. Keyinchalik Vizantiyaga, salibchilarga tegishli bo'lib, Arab xalifaligi, Usmonli imperiyasi tarkibiga kirgan. Bu Makkaga hajga boradigan ziyoratchilarning yo'lidagi muhim markaz edi.

Birinchi jahon urushi paytida uni qoʻzgʻolonchi arablar egallab olishgan (qarang Arabistonlik Lorens ). Urushdan keyin Hijoz arab podsholigi, keyin Saudiya Arabistoni tarkibiga kirgan. 1925-yilda u Britaniyaning Transiordaniya protektoratiga (zamonaviy Iordaniyaning salafi) berildi.

 Iqtisodiyot 
1980-yillarda Iroqdan neft quvuri qurilishi tufayli shahar va port jadal rivojlandi.

Maxsus iqtisodiy zona (ASEZ) turizm, xizmat ko'rsatish va sanoat sohalarini rivojlantirish uchun 2001-yilda Aqabada tashkil etilgan.

 Transport 
Aqaba Iordaniyadagi yagona dengiz portiga ega. Arab Bridge Maritime Aqaba va Misrning Taba va Nuveyba shaharlari o'rtasida parom qatnovini amalga oshiradi.

 Egizak shaharlar 

 Санкт-Петербург, Россия (2003)

 Shuningdek 

 Tala ko'rfazi

 Manba 

 

Turkum:Iordaniya
Aqida

Aqida (arab.) – dindorlar uchun majburiy hisoblangan, shak keltirmasdan, muhokama yuritmasdan eʼtiqod qilinishi lozim boʻlgan diniy talablar.

Islom aqidalarining asosi Qur’onda berilgan, hadislardagi koʻrsatmalar negizida ishlab chiqilib, tartibga solingan.

Islomning sunniylik va shialik yoʻnalishi ilohiyotida eʼtirof etiladigan aqidalar yoki imon talablari

Sunniylik 7 ta:

 Allohning yagonaligiga
 Farishtalarga borligiga
 Muqaddas bitiklarga
 Paygʻambarlarga
 Oxiratga
 Taqdirga
 Inson qazo qilganidan soʻng qayta tirilishiga ishonish

Shialik yoʻnalishi ilohiyotida 5 aqida tan olinadi:

 Tavhid (Allohning yagonaligi),
 Nubuvvat (paygʻambar) ga ishonish,
 Adl (ilohiy taqdirning adolatligiga ishonish),
 Maod (oxiratga ishonish)

Xristianlikda aqidalar birinchi marta 2-jahon sobori tomonidan qabul qilingan va u eʼtiqod timsoli deb atalgan. U xudoning muqaddas uchlikda (Ota, Oʻgʻil va Muqaddas ruhda) namoyon boʻlishi, Isoning xaloskorlik missiyasi, uning tirilib osmonga koʻtarilib ketishi va oxiratda yana qaytib tushishi, jami 12 asosiy aqidadan iborat. Keyinchalik jahon soborlari eʼtiqod timsolini Isoning ham ilohiy, ham insoniy tabiatga egaligi, ikonaga sigʻinish shartligi haqidagi aqidalar bilan boyitgan. Xristian cherkovi boʻlinib ketgandan keyin har bir konfessiya, diniy oqim oʻz taʼlimotiga boshqa xristian cherkovlar eʼtirof qilmagan aqidalarni kiritgan.

Katolitsizm aʼrof haqidagi, Muqaddas ruh faqat Ota-xudodan emas, balki Oʻgʻil-xudodan ham paydo boʻlgani, Bibi Maryamning ilohiy tarzda Isoga homilador boʻlgani va uning jismi osmonga koʻtarilib ketgani, Rim papasining eʼtiqod va axloq ishlarida begunohligi borasidagi aqidani qabul etdi. Protestantizm esa ruhoniylik unvonini berish, muqaddas zaytun moyi surtish va boshqa aqidalarni tan olmay, har bir dindorning oʻz eʼtiqodi bilan gunohdan xalos boʻlishi toʻgʻrisidagi aqidani rasm qildi.

Pravoslaviye cherkovi yangi aqidalar kiritishni rad etib, ilgarigi aqidalar mazmunini talqin etish yoʻlidan bordi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Diniy atamalar
Turkum:Diniy eʼtiqod va taʼlimot
Aql

Aql (arabcha : عقل) yoki Aql — falsafada tushunchalar hosil qilish va ularga muvofiq hukm yuritish qobiliyatidir. Bugungi kunda Gʻarbda bu kontseptsiya asosan nemis faylasufi Immanuel Kantning taʼsiri ostida boʻlib, u ratsional tushunishga qarshi turadi, ammo uni idrokdan ajratadi .

 Tinchlik 
Immanuil Kantning fikricha, aqlning chegaralari quyidagicha chizilgan:

 "Saqil — hodisalarning oʻxshashligidan qoidalarga kelish joyda u shunday deydi: „ Aql oʻz chegaralarini kengaytirishdan oldin shahvoniylikni cheklaydi“.

Rudolf Eislerning keng qamrovli taʼrifiga koʻraWörterbuch der philosophischen Begriffe, 2. baskı, 1904Kritik der reinen Vernunft, 2. baskı, s. 359:

 "Aql (logos, epistêmê, intellectus, intelligentia, nisbat, intizom, tushunish) keng qamrovi bilan irodaga qarama-qarshi boʻlgan fikrlash kuchidir. Torroq kontekstda aql — bu ruhning bir butun sifatida tushunish qobiliyati, tushunish (toʻgʻri) tushunish (abstraksiya) ga nisbatan. Xulosa qilib aytganda, aql solishtirish, tekshirish va tushunish qobiliyatini, yaʼni soʻz va tushunchalarni bir-biri bilan bogʻlash orqali maʼnolarini bilish qobiliyatini anglatadi. aqli raso (bon sense) — bu oddiy odamlarda hech qanday maxsus tayyorgarliksiz tabiiy ravishda mavjud boʻlgan tushunish va mulohaza yuritish kuchi, bu odatiy, uslubiylikdan yiroq va shuning uchun notoʻgʻri xulosalarga osonroq erisha oladi. "

Artur Shopengauerda sabab sabab va natijani ajratishdir:

 „Sabablik, yaʼni materiyaning sub’ektiv munosabati yoki bir xilligi — bu aql va boshqa narsa emas. Uning yagona vazifasi va yagona kuchi sabab-oqibatni tushunishdirDie Welt als Wille und Vorstellung, Schopenhauer, s. 55“.

Rene Dekartning iqtiboslaridan ham maʼlum:

 „Sogʻlom aql dunyo boʻyicha eng yaxshi taqsimlangan, chunki har bir kishi undan oʻz ulushini olgan deb oʻylaydi. Hatto hamma narsadan qoniqish hosil qila olmaydigan odamlar ham aqldan ortiq narsani xohlamaydilar“.

 yana qarang 

 ratsionalizm
 Debriyaj
 epistemologiya

 

 

 Rene Dekart, Abhandlung über die Methode, richtig zu denken und Wahrheit in den Wissenschaften zu suchen.
 Jon Lokk, Versuch über den menschlichen Verstand : vier Büchern, Bd. 1., Buch I va II, 5., Aufl. Mayner, Gamburg, 2000 yil. ISBN 978-3-7873-1555-0, Bd. 2., Buch III va IV, 3. Aufl. Mayner, Gamburg, 1988 yil. ISBN 978-3-7873-0931-3
 Jon Lokk: Uber den richtigen Gebrauch des Verstandes, übers. fon Otto Martin, Leyptsig: Feliks Mayner, 1920; unveränd. Nachdr. D. Avg. von 1920, Gamburg: Feliks Meiner, 1978, ISBN 3-7873-0434-7
 Jon Lokk: Die Leitung des Verstandes . Übersetzt von Yurgen Bona Meyer, Wissenschaftlicher Verlag, Shutterwald/Baden 1998, ISBN 978-3-928640-61-9
 David Hume, Untersuchung in Betreff des menschlichen Verstandes
 Jorj Berkli, Abhandlungen über die Prinzipien der menschlichen Erkenntnis
 Gottfrid Vilgelm Leybnits, Neue Abhandlungen über den menschlichen Verstand
 Immanuel Kant, Kritik der reinen Vernunft, Kritik der praktischen Vernunft, Kritik der Urteilskraft
Turkum:Epistemologiya
Aqli norasolik

Aqli norasolik – (jinoyat huquqida) ijtimoiy xavfli qilmishni sodir qilish vaqtida shaxsning ruhiy kasalligi tufayli oʻz harakatlari yuzasidan oʻziga hisob bera olmaydigan va oʻz harakatlarini idora qila olmaydigan holati. Aqli norasolik ikki mezon: tibbiy (biologik) va yuridik mezon orqali aniqlanadi. Tibbiy (biologik) mezon shaxsda surunkali ruhiy kasallikni yoki ruhiy holatning vaqtincha buzilganligi yoxud aqli zaiflik yoki boshqacha tarzdagi ruhiy kasallikning mavjudligini bildiradi. Yuridik mezon shaxsning oʻz harakatlari yuzasidan oʻziga hisob bera olmasligi (tafakkur mezoni) va oʻz harakatlarini idora qila olmasligi (irodaviy mezon)dir. Shaxsni ruhiy kasal deb hisoblash uchun tibbiy va yuridik mezonlarning zohirligi talab qilinadi. Shaxsning ruhiy kasallik holatini aniqlash uchun sud-psixiatriya ekspertizasi tayinlanadi. Ekspertiza shaxsni ijtimoiy xavfli qilmishni sodir qilish paytida aqli noraso holatda boʻlgan, deb xulosa bersa, uning qilmishi jinoyat hisoblanmaydi va javobgarlikka tortilmaydi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Huquqiy atamalar
Turkum:Tibbiyot terminlari
Aqli rasolik

Aqli rasolik – odamning ruhiy jihatdan sogʻlom holati; jinoyat huquqida shaxsning sodir qilgan ijtimoiy xavfli qilmishini jinoyat deb hisoblash va jinoiy javobgarlikka tortishning huhuqiy shartlaridan biri. Aqli raso shaxs har qanday jinoyatni sodir qilganda oʻz harakat yoki harakatsizligining jinoyat ekanligini anglaydi va undan kelib chiqadigan oqibatni biladi. Jinoyat huquqida jinoyat uchun javobgar boʻla oladigan Aqli rasolikning ikki mezoni nazarda tutilgan boʻlib, bular kishi jinoyat sodir qilish paytida oʻz qilmishining ijtimoiy xavfli xususiyatini anglagani; oʻz harakatlarini boshqara olganligidir. Jinoyat sodir qilgan shaxsni javobgarlikka tortish masalasi qoʻyilgan vaqtda uning aqli rasoligi tekshirib koʻriladi. Agar jinoyat ishini tergov qilish yoki sudda kurish paytida uning aqli rasoligiga shubha tugʻilsa, sud-psixiatriya ekspertizasi tayinlanadi, u shaxsni aqli raso deb xulosa bersa, uni jinoiy javobgarlikka tortish masalasi qoʻyiladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Ruhiy salomatlik
Aqliy tarbiya

Aqliy tarbiya — shaxsning har tomonlama taraqqiyoti, uni turmush va mehnatga tayyorlashning muhim tarkibiy qismi. Aqliy tarbiya bilimlarni toʻplash, biror narsani tahlil va sintez qilish, narsa va hodisalarni taqqoslash hamda tasniflash, umumlashtirish, mavhumlashtirish, ularni bir tizimga solishni nazarda tutadi. Aqliy tarbiya vazifasi intellektual koʻnikmalar, yaʼni har qanday fanni oʻrganishda qoʻllaniladigan umumiy oʻquv koʻnikmalari — oʻqish, tinglash, oʻz fikrini ogʻzaki bayon etish, yozish, manba bilan ishlash, mustaqil ishlash malakalarini, shuningdek biror fanni egallash boʻyicha zarur boʻlgan maxsus koʻnikmalar (chizma, xaritalarni oʻqiy bilish, ularning natijalarini chiqara olish)ni egallashdan iborat. Ilmiy dunyoqarashni shakllantirish, yaʼni bolalarga olam ilmiy manzarasi, tabiat va jamiyat taraqqiyotining asosiy qonunlarini tushuntirish ham Aqliy tarbiyaning muhim vazifasidan biridir. Bunda bolalar hayotining dastlabki yilidayoq atrofni oʻrab turgan barcha narsalar bilan tanishtirib borish muhim ahamiyatga ega. Aqliy tarbiya taʼlim, oʻyin, mehnat jarayonida, hayotiy vaziyatlarni hal etish, kattalar va tengdoshlar bilan boʻlgan muloqotda, ommaviy axborot vositalari orqali olinadigan axborotlarni qabul qilish va oʻzlashtirishda roʻy beradi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aqor

Aqor (arab. – koʻchmas mulk, yer-suv, zamin) – Temuriylar zamonida yer-suv, bogʻ, tegirmon, kanal, doʻkon, ustaxona va bozorlar kabi koʻchmas mulklar. Aqor vasi-yat bilan vaqfga aylantirilishi mumkin boʻlgan. Zarafshon vodiysidagi Aqor, Oqar, Agʻar kabi joy nomlari Aqor atamasidan kelib chiqqan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Atamalar
Aqoqiyo

Aqoqiyo, arab yelimi, gummiarabik – asosan Afrika va Arabistonda oʻsadigan akatsiyadan olinadigan yelim. Ochiq havoda shaffof, moʻrt modda boʻlib qotadi, suvda erib, yopishqoq quyqa hosil qiladi. Aqoqiyo, asosan, arabinat kislotaning kaliy, kalsiy va boshqa tuzlari qotishmasidir. Sharq tabobatida, jumladan Oʻrta Osiyo tabobatida juda qadimdan dori sifatida ishlatilgan. Tibbiyotda emulsiya, tabletka, habdori tayyorlashda, sanoatda gaz-mollarni ohorlash, turli boʻyoqlar tayyorlashda qoʻllanadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Yelimlar
Aqrab

Aqrab, Chayon (arab. – chayon) – 1) yulduz turkumi, 12 ta zodiak (burj) – yulduz turkumlaridan biri (belgisi ♏). Osmonning Janubiy yarim sharida Ilon eltuvchi, Mezon, Boʻri, Burchak chizigʻi turkumlari oralarida joylashgan. Eng ravshan yulduzi – Antares. Bahor va yozning boshlarida koʻrish mumkin.

 

Turkum:Yulduz turkumlari
Aqcha

Aqcha — oʻtmishda Turkistonda savdo-sotiq, toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan pul bir-ligi. Aksariyat hollarda aqcha kumushdan zarb qilingan. Kumushning rangi oq boʻlgani uchun ham, mazkur pul birligi aqcha deb nomlangan; yaʼni aq (oq) — cha. Ilk marta aqcha istilohi Bariq daryosi havzasidan topilgan qadimgi turkiy bitik tosh matnida qayd etilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Pul
Aqcha svitasi

Aqcha svitasi (Aqcha soyi nomidan) – oʻrta toshkoʻmir davriga mansub svita. 1939-yilda Chatqol tizmasining gʻarbiy qismida mustaqil svita sifatida ajratilgan. Aqcha svitasi nordon va oʻrta asosli vulkan jinslardan tashkil topgan. Umumiy qalinligi 2500 m. Aqcha svitasida oʻrta toshkoʻmir davriga mansub toshqotgan oʻsimlik qoldiqlari topilgan. Aqcha svitasi Chatqol va Qurama tizmalarida keng tarqalgan va bu togʻlardagi aqcha svitasida nodir metall konlari uchraydi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agʻdash

Agʻdash  — Ozarbayjon Respublikasidagi shahar (1900-yildan). Agʻdash temir yoʻl stansiyasidan 47 km. Aholisi 20,9 ming kishi (1999). Yogʻ-sir, avtomobil tuzatish, paxta tozalash, sut zavodlari bor. Qadimiy shahar, ipak va ipak buyumlari savdosi bilan mashhur boʻlgan. Karvonsaroy saqlangan. Agʻdash 16-asrda vujudga kelgan.

 Tarixi 
19-asr boshlarida Sheki xonlıgıning Agʻdash tumanidagi kichik Uchgovag qishlogʻi keyinchalik Agʻdash deb atalgan.

1819-yilda Sheki xonligi oʻrnida Sheki viloyati tashkil topdi. Keyinchalik 1840-yil 22(10)-apreldagi „Kavkazorti maʼmuriy islohot qonuni“ga muvofiq Shaki viloyati Kaspiy viloyati tarkibiga kirdi va shundan keyin u „Sheki uyezdi“ deb ataldi. 1846-yilda Kaspiy viloyati tugatilgandan keyin Sheki uyezdi avval Kaspiy viloyatida tashkil etilgan Shamaxi gubernatorligi (1859-yildan Boku viloyati deb atalgan) tarkibida qoldi, biroq keyinchalik Sheki uyezdi Boku viloyati tarkibidan chiqarildi va 1867-yil oxirida yangi tashkil etilgan Yelizavetpol gubernatorligi tarkibiga qoʻshildi. Oʻsha paytda Sheki uyezdi maʼmuriy markaz nomiga koʻra rasman Nuxa uyezdi deb atalgan. 1873-yilda Nuxa uyezdi hududining bir qismi Yelizavetpol gubernatorligining Aresh uyezdi deb atalgan boshqa bir uezdga ajratildi.

 Paxtachiligi 
1887-yilda Lodz kontoriyasining boshligʻi Ramendik Agʻdashga kelib, paxta maydonlarini ochdi, Xitoyda ishlab chiqarilgan 4 ta paxta mashinasi va paxtani dastlabki qayta ishlash va qadoqlash uchun press oʻrnatdi. 1897-yilda Agʻdashda paxtachilik uchun xitoy mashinalaridan iborat yettita zavod boʻlgan. Agʻdash bozorida 1888-yilda 3100 pud paxta sotilgan boʻlsa, 1892-yilda bu raqam 28000 pudga yetdi.

19-asr oxirida Agʻdash butun Kavkazda paxta ishlab chiqarish, qayta ishlash va sotish markaziga aylandi. Shuning uchun 1904-yilda Agʻdashda Kavkaz paxtakorlarining birinchi qurultoyi boʻlib oʻtdi.

 Taʼlimi 
Ozarbayjonda ilk ochilgan taʼlim muassasalaridan biri 1882-yil 25-oktyabrda Agʻdash shahrida pedagog Sulaymon Gʻoyibov tomonidan asos solingan rus-tatar maktabi boʻldi. Oʻsha davrda Ozarbayjondagi uchta maktabdan biri Agʻdashda ochilgani bejiz emas. Chunki bundan oldin Agʻdashda oʻsha davrgacha odamlarga taʼlim beradigan 20 tagacha madrasa boʻlgan.

Shahar maqomi 1900-yilda Agʻdash qishlogʻiga berilgan. 20-asr boshlarida Agʻdashda „Nəshri-maarif“ jamiyati, qiroatxona, „Saadat“ qizlar maktabi, „Saodat“, „Dorulirfan“ va „Rushdiye“ kabi taʼlim muassasalari faoliyat yuritgan. Bu muassasalarda Muxtor Afandizoda, Donat Mammadzoda, Hasan Afandiyev kabi pedagoglar faoliyat yuritgan.

 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 Azerbaijan with Excursions to Georgia, 3rd edition p237 by Mark Elliott published by Trailblazer, 2004

 
Agdash Town News sayti
Norasmiy sayti

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Ozarbayjon shaharlari
Turkum:Agdash
Turkum:Yelizavetpol guberniyasi
Agʻlabiylar

Agʻlabiylar — Shimoliy Afrikadagi arab amirlari sulolasi (800-909), abbosiylar vassali Horun ar-Rashidning noibi Ibrohim ibn al Agʻlab asos solgan. Poytaxti — Qayruvon shahri Fotimiylar bilan kurash jarayomida tugatilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ahiyi Hiraviy

Ahiyi Hiraviy (15-asr) — hirotlik xushovoz hofiz, mashhur bastakor, ustoz. A. Jomiyning „Qaytadan dilimga tushdi, shunday zoʻr ishqu muhabbat“ matlali sheʼri bilan oʻqiladigan turkiy zarb usulidagi Rosta panjgoh singari asarlarning musannifi. Ubaydullaxon Hirotni ishgʻol etgach, A. H.ni Buxoroga olib ketgan. Ahiyi Hiraviy Buxoroda shuhrat qozongan. Hofiz Ushshoqiy, Boboyi Changiy Buxoriy, Xoja Hamzaiy Toshkandiy, Darvish Maqsud Andijoniy, Hofiz Miroqiy Buxoriy, Hofiz Boqiy Roʻdiy kabi dongdor sanʼatkorlarni tarbiya-lab yetishtirgan. Ahiyi Hiraviy Zarbul-fathusuli (Iroqmaqomi yoʻli)dagi ikkita musiqa asarlarini mashhur bastakorlar Xoja Bobo bilan Xoja Hamzaga bagʻishlagan. Zamonasining mashhur musiqashunosi Darvishali Changiy Ahiyi Hiraviydan koʻp naqshlar bilan savtlar qolganligini taʼkidlagan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ahl ul-kitob

Ahl ul-kitob (arabcha – kitob ahli, mazmunan oʻz diniy kitobiga ega boʻlgan xalqlar) – islom aqidasiga koʻra, haqiqiy dindorlar (musulmonlar) va „gʻayridin“ majusiylar oʻrtasidagi odamlar toifasi. Ular oʻzlariga yuborilgan muqaddas kitoblar matnini buzganlar; Muhammad (SAV) va uning oxirgi paygʻambarlik vazifasi toʻgʻrisida eslatilgan gaplar chiqarib tashlangan. Ahl ul-kitobga xristianlik va yahudiylikka eʼtiqod qiluvchilar kiritilgan. Musul-monlar umuman Ahl ul-kitob.ga sabr-toqatli munosabatda boʻlib kelganlar. Bu hol musulmonlar bilan boshqa dindagilar oʻrtasida kelishuv va tinch munosabatlar oʻrnatilishiga imkon bergan, hozir islom davlatlari bilan xristian davlatlari oʻrtasida muloqot olib borish uchun gʻoyaviy asos boʻlib xizmat qiladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ahli haq

Ahli haq (fors, arabcha – „haqiqat kishilari“) – Eron va unga qoʻshni mamlakatlarda tarqalgan shialarning yashirin jamoasi. Eronlik shialar Ahli haq tarafdorlarini „aliilohiylar“ deb ataydilar. Bu jamoa taxminan 14-asrda vujudga kelgan. Gʻarbiy Eron va Sharqiy Turkiyaga, keyinchalik Afgʻoniston, Iroq, Suriya, Ozarbayjonning janubiga yoyilgan. Ahli haq Ali azaldan ilohiy va u Odamatodan to Muhammad (sav)ga qadar boʻlgan paygʻambarlarda, shia imomlari va kelajak mahdiyda mujassamlanadi, deb hisoblaydilar. Ahli haq jannat va doʻzaxni inkor etib, jonning yangicha shaklga kirishiga ishonadilar. Ular darvishlarga oʻxshab jazavaga tushadilar. Hozirgi vaqtda Ahli haq Turkiyada shialarning taxminan 90% ini, Afgʻonistonda 15% dan ortigʻini, Eronda 8% ga yaqinini tashkil qiladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ahmad

Ahmad, Ahmed, Ahmat, Axmat ( ‎ — arabcha ism), rus tiliga tarjima qilinganda „doimiy ravishda Xudoga shukur qiluvchi“, „koʻproq maqtovga sazovor“ degan maʼnoni anglatadiArabskie i musulmanskie imena — sbornik.

Ahmad soʻzi transliteratsiya qilish uchun eng oson ismlardan biridir. Barcha musulmon mamlakatlarida qoʻllanadi. Shuningdek, soʻnggi paytlarda Amerika Qoʻshma Shtatlarida bu ismning afro-amerikaliklar orasida mashhurligi tufayli, shu ismli insonlar sonining koʻpayishi kuzatilmoqda. Ahmad ismining bir turi Usmonlilar imperiyasi davrida Usmonli tilida ishlatilgan. Zamonaviy turk tilida asosan Ahmet ismini qoʻllashadi. Musulmon xalqlar orasida familiya sifatida ham foydalanish mumkin.

 Mazkur ismning egalari 

 Ahmad — Qur’onga koʻra, Injilda Muhammad paygʻambarning ism.
 Ahmad ibn Hanbal — islom ilohiyotchisi, muhaddis, huquqshunos, sunnatning toʻrt imomining toʻrtinchisi.
 Ahmad Ibn Taymiya arab-musulmon ilohiyotchisi, hanbaliy mazhabining huquqshunosi.
 Ahmad Sanjar — Saljuqiylar imperiyasining sultoni.
 Usmonlilar imperiyasining sultoni Ahmad I musulmon meʼmorchiligining durdona asari boʻlgan Moviy masjidni qurdirdi.
 Ahmad Jibril Falastinni ozod qilishning yetakchisi.
 Ahmadshoh Mas’ud Afg‘onistonning sobiq mudofaa vaziri.

 

Turkum: Arab kelib chiqishi nomlari
Turkum:Arab nomlari
Ahmad baxshi

Ahmad baxshi Matnazar oʻgʻli (1891-yil, Xorazm — 1937-yil, Mangʻit qishlogʻi, Amudaryo tumani, Qoraqalpogʻiston ASSR, SSSR) — oʻzbek xalq dostonchisi. Xorazm dostonchilik maktabi vakili. Suyav baxshining shogirdi, oʻzi ham shogirdlar yetishtirgan. Xorazm „Goʻroʻgʻli“ turkumi, „Oshiq Gʻarib“, „Sayodxon va Hamro“ dostonlarini kuylab kelgan. Nashr etilgan „Qirq ming“ dostoni undan yozib olingan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:1891-yilda tugʻilganlar
Turkum:Xorazmda tugʻilganlar
Turkum:1937-yilda tugʻilganlar
Turkum:Amudaryo tumanida vafot etganlar
Turkum:Oʻzbekiston xalq dostonchilari
Ahmad Ziyoiy

Ahmad Ziyoiy (1906, Qashqar - ?) -uygʻur shoiri, dramaturg, tarjimon, navoiyshunos. Ijodida Navoiy an’a-nalarini davom ettirib, uning ilgʻor gʻoyalarini oʻz asarlariga tatbiq qilgan. "Xasta dillar" (1936), "Taqdir" (1940), "Muhammaslar" (1943), "Toʻzimas checha-klar" (1945) she’riy toʻplamlarida yuk-sak insoniy tuygʻularni tarannum etgan. "Vadoq yoʻlida karvon" romani (1948) va A. Nizoriyning "Robiya va Sa’din" dostoni asosida shu nomda musiqaviy drama yaratgan. Navoiy va Nizoriy gʻazallariga muhammaslar bogʻlagan. "Hazrat Navoiy va Abdurahim Nizoriy" asarida Navo-iy adabiy merosining Abdurahim Nizoriy ijodiga va umuman uygʻur adabi-yotiga ta’sirini taxlil etgan. Mahmud Koshgʻariyning "Devonu lugʻotit turk" asarini uygʻurchaga tarjima qilgan (1950 — 53). 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Uygʻur shoirlari
Ahmad ibn Saʼdiddin Oʻzgandiy

Ahmad ibn sa’diddin oʻzgandiy (10-asr) — tarixchi olim. U, asosan, bizgacha yetib kelgan "Tazki-rai Bugʻroxon" nomli asari bilan mashhur. Bu asar uvaysiya tariqati muridlaridan biri boʻlgan birinchi qoraxoniy Abdul-karim Sotuq Bugʻroxonta bagʻishlangan. Asar uvaysiya tariqatidagi shayxlarning tarjimai holini aks ettirgan. 30 bobdan iborat bu asarning 7- bobida Bugʻroxon tarjimai holi keltiriladi. Asar fors tilida yozilgan. Keyinchalik Muhammad Niyoz Koshgʻariy tomonidan turkiy tilga tarjima qilingan. Asarning fors tilidagi asl nusxasidan va turkiy tilga qilingan tarjimasidan koʻchirilib, bizgacha yetib kelgan 5 ta qoʻlyozma nusxasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Tarixchilar
Turkum:Qoraxoniylar
Ahmad Midhat

Ahmad Midhat (1844-1913) - turk yozuvchisi, ma’rifatparvar. Turk adabiyotida kichik hikoya va romanchilik asoschisi. Ilk hikoyalar toʻplami ("Qissadan hissa") 1870 yilda bosilgan. Bagʻdodda (1868), Istanbulda (1871) bos-maxona tashkil etib, gaz. va jurnallar chi-kargan. Tarix, falsafa, din, jugʻrofiyaga oid asarlar yozgan. "Dunyoga ikkinchi ke-lish" (1874), "Hasan Malloh" (1874), "Husayn Falloh" (1875), "Parijda bir turk" (1876), "Raqqosa" (1877), "Yosh turk" (1908) kabi asarlar muallifi. Ah. M. fransuz yozuvchilari asarlarini turk tiliga tarjima qilgan..

 

Turkum:Adiblar
Turkum:1844-yilda tugʻilganlar
Turkum:1913-yilda vafot etganlar
Ahmad Mirzo

Ahmad Mirzo (1388-1425) — Temuriylar sulolasining vakili. Umarshayx mirzo bahodirning ukasi. Amir Temurning Xitoyga qilgan yurishida qoʻshinning oʻng qanotiga Xalil Sulton bilan birga rahbarlik qilgan. Amir Temur vafotidan soʻng Shohrux saroyida boʻlgan. 1409-yil Shohrux farmoniga koʻra amir Xudoydod va Saydi Ahmad mirzolar bilan birga Hisor viloyatidagi isyonni bostirishda qatnashgan. 1409-yil Movarounnahr Shohrux qoʻliga oʻtgach, Fargʻona viloyati Ahmad Mirzoga berilgan. U Fargʻonada obodonchilik ishlarini rivojlantirgan, istehkomlarni taʼmirlagan, shuningdek oʻz navkarlari bilan Shohruxning harbiy yurishlarida qatnashib turgan. 1413-yil Ulugʻbek harbiy kengash bahonasida Ahmad Mirzoni Samarqandga taklif qilgan, biroq u Ulugʻbekning feʼlidan hadiksirab Samarqandga kelmagan. Shundan soʻng Ulugʻbek Andijonga qoʻshin tortib Andijon, Axsilarni egallaydi. Ahmad Mirzo togʻga yashiringan va Moʻgʻulistondan madad uchun kelgan lashkar bilan Andijonga yurish qilib, Oʻsh atrofida Ulugʻbek amirlari ustidan gʻalaba qozonadi. Shundan soʻng Ahmad Mirzo Moʻgʻuliston xoni Muhammadxon huzuriga — Qashqarga ketgan. Shohrux 1415-yil 26-mayida Ahmad Mirzoga maktub yoʻllab uni oʻz huzuriga chaqirtirib oladi. Ahmad Mirzo 1416-yil Qashqardan Hirotga qaytib kelgan, uni Hirotdan tashqariga chiqarmasdan nazorat ostida saqlab turganlar. Saltanatni qoʻlga kiritish uchun tuzgan rejasi oshkor boʻlib qolgach, Ahmad Mirzoni Makkaga, Kaʼbatullo ziyoratiga joʻnatish borasida farmon berilgan. Ahmad Mirzo hajdan qaytib kelmagan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:1388-yilda tugʻilganlar
Turkum:1425-yilda vafot etganlar
Ahmadbekhoji mehmonxonasi

Ahmadbekhoji mehmonxonasi — Andijondagi meʼmoriy yodgorlik (1905-07). Andijonlik paxta zavodi egasi Ahmadbekhoji Temurbek oʻgʻli qurdirgan. Ahmadbekhoji oʻz davrida yirik savdogar, boy boʻlgan. Uning mehmonxonasi qurilishida mahalliy ustalardan Yu. Musayev, Usta Toshxon, Usta Yahyo va ularning shogirdlari, bezagida S. Norqoʻziyev qatnashgan.

 Qurilish tarixi 
Ahmadbekhoji mehmonxonasi Alisher Navoiy nomidagi Andijon shahar madaniyat va istirohat bog‘ining sharqiy tomonida joylashgan. Ushbu meʼmoriy yodgorlik 1905-1907-yillarda andijonlik yirik boy, paxta zavodi egasi Ahmadbekhoji Temurbek o‘g‘li buyurtmasi bilan mehmonxona va ish yuritish joyi sifatida barpo etilgan. Bino qurilishida O‘zbekiston xalq meʼmori, Respublika Fanlar Akademiyasining faxriy aʼzosi Yusufali Musayev (1869-1947), usta Toshxon, usta Yahyo hamda ularning shogirdlari hissa qoʻshgan. Meʼmoriy obida O‘zbekiston xalq rassomi, usta Saidmahmud Norqo‘ziyev tomonidan xalq amaliy bezak sanʼatining sir naqqoshlik va ganch o‘ymakorligi bilan yasatilgan. Mehmonxonaning pishiq g‘ishtdan hashamdor qilib urilgan bir dahliz va katta zaldan iborat  mehrob hamda tokchali xonasi o‘sha davrga xos „eklektika“ uslubida ganchkorlik sanʼati bilan bezatilgan.

 Tuzilishi 
Bino tarhi P shaklida, ochiqtomoni Gʻarbga qaratib solingan. Shimoliy tomoni ikki qavatli. Shimoliy qanot chekkasida hammom bor. Bino pishiq va xom gʻishtdan, sinch asosida qurilgan. Xonalar 16 ta boʻlib, ularning oldi ayvonli. Ayvonlarning yassi tomini qator yogʻoch ustunlari koʻtarib turadi. Ayvon va boloxona shiftlari vassa juft uslubida yopilib, sir naqqoshligi bilan bezatilgan. Hamma darvoza va eshiklar an’anaviy holda hovli tomonga qaragan. Uy tarzi yalang devordan iborat. Idora vazifasini oʻtaydigan Shimoliy qismi Yev-ropacha uslubda pardozlangan. Shifti naqshinkor ganch bilan bezatilgan katta xonalarga pechlar qurilib, koshinlar bilan sirlangan. Devorlar moyboʻyoq bilan pardozlangan. Ayvon eshiklarining orasiga koʻk rangda islimiy va girih naqshlar ishlangan. Yogʻoch karniz jimjimador qilib oʻyilgan. Ahmadbekhoji mehmonxonasi hovlisi va bogʻi oʻrnida hozirgi Alisher Navoiy nomidagi madaniyat va istirohat bogʻi bunyod etilgan. Ahmadbekhoji mehmonxonasi istirohat bogʻining tashqarisida qolgan, boyning yozgi dam olish xonasi — shiyponi esa bogʻ markazida yangi qurilgan „amfiteatr“ mujassamotiga uygʻunlashtirilgan holda saqlanib qolingan. Shiyponning ichki bezagida sir naqqoshligidan foydalanilgan. Ahmadbekhoji mehmonxonasi bir necha bor taʼmirlangan (soʻnggi taʼmir 1999-2000-yillarda bajarilgan). Mehmonxonada Andijon viloyat adabiyot va sanat muzeyining ma’muriyati va san’at boʻlimi joylashgan.
 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari‎
Turkum:Andijon meʼmoriy yodgorliklari
Ahmadjon Qoʻshnay

Ahmadjon Qoʻshnay (Umrzoqov) (1888, Qoʻqon – 1959.7.11, Toshkent) — xalq sozandasi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan san’at arbobi (1944). Mehnat Qahramoni (1930). Roʻzimat Mehtar, Hamroqul Surnaychi, Xoliq Qoʻshnaychilarning shogirdi. Bayot, 863Dugohi Husayniy, Ushshoq kabi maqom yoʻllarida Muhammad Umar, Abdukahhor Hofiz, Abdurahmon hoji, Nazirxon, Shobarot tanburchilarning joʻrnavozi. 1917-yildan soʻng Hamza Hakimzodaning "Sayyor truppa"sida ishlagan. Hamzaning "Zaharli hayot", "Fargʻona fojiasi", "Pochcham keldi", "Roʻziqul kal", "Qalampir Hoji", "Tuhmatchilar jazosi" asarlariga musiqa bastala-gan. 1926-yildan "Etnografik truppa"da, Musiqa va xoreografiya instituti (1928, Samarqand)da, keyinroq Oʻzbek musiqa teatri (Samarqand, 1927 – 30)da xizmat qilgan. 1935-yilda Kurd, Eshvoy, Karimqulbegi, Metro, Daromadi Ushshoq, Dugohi Husayniy, Bachavotir, Mirzadav-lat, Shodiyona kabi soz yoʻllarini ijro etib, gramplastinkalarga yozdirgan. U Muqimiy nomidagi musiqali drama va komediya teatrini tashkil etishda ish-tirok etgan. Ikkinchi jahon urushi yillarida Yangiyoʻldagi musiqali drama va komediya teatrida ishlagan. Uning repertuarida 200 ga yaqin kuy boʻlgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:1888-yilda tugʻilganlar
Turkum:1959-yilda vafot etganlar
Turkum:7-noyabrda vafot etganlar
Muxtor Ahmadjonov

Ahmadjonov Muxtor Oripovich (1932.28.6-1998.29.10, Toshkent) - geolog olim, geologiya-mineralogiya fanlari doktori (1969), professor (1972). Oʻrta Osiyo davlat universitetini tamomlagan (1955). Oʻzbekiston Geologiya vazirligida geolog (1955 — 57). Oʻrta Osiyo mineral xom ashyo ilmiy tadqiqot institutida katta muhandis (1957 — 60). 1960-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Geologiya va geofizika institutida katta ilmiy xo-dim, regional va dinamik geologiya boʻlimi mudiri (1961-yildan). 1978-85 va 1991-yildan Toshkent texnika untida kafedra mudiri. Birinchi marta Oʻzbekistonning paleozoy fundamentining tektonik xa-ritasini tuzdi va yopiq maydonlar geo-logik tuzilishini mukammal oʻrgandi. Oʻzbekistonda tokembriy qatlamlari borligini birinchi boʻlib aniqladi va asosladi. Bu esa oltin izlashga keng yoʻl ochib berdi. Oʻzbekiston Respublikasida mineral xom ashyo bazasini rivojlanti-rishga hissa kushgan. Pragada (1968), Mo-skvada (1971, 1973, 1983) boʻlgan xalqaro geologik kongresslar qatnashchisi. Beru-niy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1977).

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:1932-yilda tugʻilganlar
Turkum:1998-yilda vafot etganlar
Ahmadi

Ahmadi (Al-Ahmadi) — Quvaytdagi shahar. Aholisi 105 ming kishi (1985). Neftni qayta ishlash va suvni chuchuklantirish zavodlari mavjud. Ahmadida neft eksport qiliiadigan Mina al Ahmadi porti bor.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abduraim Ahmadiy

Abduraim Ahmadiy (1927.20.12, Qashqar shahri) — uygʻur xonandasi. O‘zbekiston SSR xalq artisti (1989). Urumchi shahri Uygʻur musiqali drama teatri (1946-1947), Gʻulja shahri teatri (1947-1949), Chuchak shahri teatri (1950-1961), Urumchidagi Sinszyan-uygʻur muxtor rayoni filarmoniyasi (1950-1961), Olmaota shahridagi Uygʻur teatri (1961-1971), Oʻzbekiston radiosi qoshidagi Uygʻur ansambli (1971-1986), Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1986-1990)da xonanda. Repertuaridan asosan uygʻur xalq qoʻshiqlari (masalan, „Yoru“, „Doday“, „Senga xushtor“), sanamlar, Qashqar va Dulon muqomlari, zamonaviy bastakorlarning asarlari oʻrin olganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonlik erkak qoʻshiqchilar
Ahmadiya masjidi

thumb|right|262px|Ahmadiya masjidi
thumb |Ahmadiya masjidi
Ahmadiya masjidi — Istanbulda qurilgan mahobatli meʼmoriy obidalarning eng kattasi (1609-1614). Me’mor Mehmed Ogʻa (1540-1620) qurgan. Ahmadiya masjidi katta qubbali oldi tomoni baland minorali bino. Minoralar atrofida esa kichik peshayvonlar bor. Masjid ichidagi devorlar, yashil, oq va havo rangdagi koshinlar bilan bezalgan boʻlib, gilamni eslatadi. Derazalardan tushgan nur rangdor bezaklarda jilolanib, kishi diliga orom bagʻishlaydi. Minoraning qubbalari koʻkka tutashib ketganday tuyuladi. Ahmadiya masjidi turk meʼmorchiligi tarixida alohida oʻrin egallaydi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Turkiya meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Alifbo boʻyicha masjidlar
Turkum:Istanbul
Turkum:Turkiyadagi masjidlar
Ahmadnagar

Ahmadnagar — Hindiston gʻarbidagi shahar, Maharashtra shtatida. Sina daryosi sohilida. Ahmadnagar stansiyasi. Aholisi – 200 mingdan ziyod (1990). Paxta tozalash, ip-gazlama, trikotaj, koʻn-teri sanoati korxonalari bor. Shaharga Bagʻmaniylar sultonining voliysi Malik Ahmad tomonidan 1494-yil asos solingan va Ahmadnagar davlatining poytaxti, 1636-yildan Boburiylar saltanati tarkibida boʻlgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Hindiston shaharlari
Ahmadnagar (davlat)

Ahmadnagar — Dekan (Markaziy Hindiston)da inqirozga yuz tutgan Bahmaniylar sultonligi harobalari oʻrnida vujudga kelgan oʻrta asr hind davlati. 1490-yilda Bahmaniy davlatining Junnor viloyatidagi noibi Malik Ahmad oʻzini nizomshoh unvoni bilan mustaqil hukmdor deb eʼlon qilgan. Ahmadnagar shahri (1494-yil asos solingan) Ahmadnagar davlatining poytaxti boʻlgan. 16-asr oxiri 17-asr boshida Ahmadnagar Boburiylar bilan uzoq urushlar olib borgan. 1636-yil Ahmadnagarni Shohjahon butunlay egallab, oʻgʻli Avrangzebni Dekanga noib etib tayinlagan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ahmadobod

thumb|280px|right|Ahmadobod
Ahmadobod — Hindiston gʻarbidagi shahar. Gujarot shtatining maʼmuriy va iqtisodiy markazi. Aholisi 2,9 mln. kishi (1991, shahar atrofi bilan). Mamlakatning savdo va moliya markazlaridan biri; yirik transport yoʻllari tuguni. 1411-yilda Gujarot sultoni Ahmadshoh tomonidan barpo etilgan. 15-16-asrlarda Ahmadobod Hindistonda muhim savdo va sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan, oʻz hunarmandchiligi va ajoyib meʼmoriy inshootlari bilan shuhrat qozongan. 15-asrda qurilgan katta Jome masjidi, zafar toqi — Tin Darvozasi (15-asr) va oʻymakorlik bilan ishlangan yogʻoch uylar (16-17-asrlar) saqlangan. Ahmadobod gazlama sanoatining (Bombaydan keyingi) yirik markazi; paxta tozalash, ipak (jumladan sunʼiy ipak) va boshqa yengil sanoat tarmoqlari taraqqiy qilgan. Kimyo sanoati korxonalari bor. Hunarmandchilik (kimxob toʻqish, zargarlik, yogʻoch va suyakdan oʻymakorlik buyumlari yasash) rivojlangan. Shaharda universitet bor.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Hindiston shaharlari
Turkum:Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Saidbotir Ahmadxoʻjayev

Saidbotir Saidgʻaniyevich Ahmadxoʻjayev (1941-yil 30-may, Toshkent) — operator va rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan san’at arbobi (1989). Ijo-di-ni 1966-yil "Oʻzbekfilm" kinostudiyasining "Nashtar" satirik kino-jurnalida boshlagan. 1969-yildan "Oʻzbektelefilm" studiyasida. Operator sifatida osori atiqalar, milliy qadriyatlarimiz haqida hikoya qiluvchi "Sharqning mangu obidalari", "Buxoro", "Hamro buvi 865 ertaklari" hujjatli filmlarini yaratgan. 1972-yildan rejissyor sifatida ijod qilib, "Brigada", "Us ta Salimjon", "Xalq farzandi", "Mukarrama opa va qirq goʻzal", "Intizor", "Xotira", "Qalb saxovati", "Farzandlar qasamyod qildilar" kabi hujjatli, shuningdek "Aziz" televizion badiiy, "Oʻzbegim" badiiy-publitsistik filmlarni yaratdi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:1941-yilda tugʻilganlar
Turkum:30-mayda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha rejissyorlar
Ahmadshoh

thumb
Ahmadshoh (1897-1930) — Eronda hukm surgan Qojarlar sulolasining soʻnggi shohi (1909 -1925). Eron siyosiy hayotida sezilarli rol oʻynamagan. Harbiy vazir Rizoxon uni davlat ishlaridan chetlatib qoʻygani tufayli, koʻp vaqtini chet elda oʻtkazdi. Taxtdan tushirilgach (1925-yil oktabr), Qojorlar sulolasi oʻrniga Pahlaviylar sulolasi hokimiyat tepasiga keldi. Ahmadshoh Fransiyada vafot etgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Qojarlar sulolasi
Ahmadshoh Durroniy

thumb

Ahmadshoh durroniy (taxminan 1721 — 1773) — afgʻon davlat arbobi va sarkarda, mustaqil afgʻon davlati asos-chisi, shoir. Afgʻonlarning durroniy qabilasining sadozay urugʻidan. 1738 y. Eron shohi Nodirshoh Afshar xizma-tiga kirgan. 1747 y. Nodirshoh vafot etgach, A. D. Eron armiyasidagi afgʻon qoʻshinlarini Afgʻonistonga olib ket-gan. 1747 y. Afganistan shohi deb e’lon qilingan. Oʻz hukmronligi ostiga barcha afgʻon qabilalari hamda xonlariii bir-lashtirib, ularni turli sovgʻalar, yerlar, mansablar bilan oʻziga tarafdor qilib olgan. Hindiston, Eron va Jan. Tur-kistonga qator harbiy yurishlar uyush-tirib, Panjob (1748 — 51), Kashmir (1752), Sirxind va Sind (1757), Balu-jiston (1750), Seyiston (1754), Xuro-son (1754) va Balxni (1752) bosib olgan. 1761 y. Panipat jangida marathalarni tor-mor keltirgan. Umrining soʻnggi dav-rida sikhlar bilan uncha muvaffaqiyatli boʻlmagan urushlar olib borgan.A. D. 17- a. afgon she’riyatining da-vomchisi sifatida pashtu tilida lirik she’rlar yaratgan. 1940 y. Kobulda A. D.ning 3000 baytdan iborat devoni nashr etildi. A. D. devonining koʻlyozmalaridan biri Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Kishilar
Turkum:Davlat yetakchilari
Turkum:Tarixiy shaxslar
Turkum:Afgʻoniston
Turkum:1773-yilda vafot etganlar
Turkum:Hirot kishilari
Turkum:Afgʻoniston amirlari
Turkum:18-asr afgʻon hukmdorlari
Turkum:Qandahorliklar
Chingiz Ahmarov

Chingiz Abdurahmonovich Ahmarov (1912.18.8, Troitsk shahri, hozirgi Chelyabinsk viloyati — 1995.13.5, Toshkent) — monumentalist rassom, Oʻzbekiston xalq rassomi (1964). Ijodida Sharq miniatyurasi anʼanalarini davom ettirib, milliy musavvirlik maktabini yaratdi. Perm badiiy texnikumida (1927-1930), V. Surikov nomidagi Moskva badiiy institutida (1935-1942) taʼlim olgan. Ahmarov oʻzbek tasviriy sanʼatining milliy oʻziga xosligi borasida xalqning boy va goʻzal badiiy merosining ilgʻor anʼanalarini hozirgi zamon sanʼatiga ijodiy singdirishda faol xizmat qildi. Asarlarida ijodkorlik ruhi bilan yashayotgan zamondoshlarining goʻzal va yoqimtoy, tabiati murakkab va nafis qiyofalari tasvirlanadi. Ijodini 30-yillarda dastgoh rassomligi va grafika sohasida asarlar yaratish bilan boshlagan (Sh. Sulaymonning „Li Chu“ kitobini bezagan, 1934; „Mushtum“, „Mash’ala“ jurnallari uchun rasmlar chizgan; „Qiz portreti“, „Bola portreti“, „Akam portreti“ va boshqalar). 2-jahon urushi yillarida vatanparvarlik ruhidagi asarlarni yaratdi („Oʻzbekiston qilichi“ triptixi, 1942). Dastlab Navoiy teatri foyesiga Navoiy „Hamsa“si mavzulari asosida mahobatli devoriy rasmlarni (1944-1947) ishladi. Shu davrdan boshlab Sharq mavzui A. ijodidan keng oʻrin oldi. Qozon opera va balet teatri (1959), Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyi (1968), Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti (1968-1969), Samarqanddagi Ulugʻbek memorial muzeyi (1964), „Yulduz“ restorani (1970), Hamza nomidagi Sanʼatshunoslik instituti (1980) va boshqa binolarga (hammasi ham alebastrga tempera bilan) devoriy rasmlarni chizdi. 50-yillardan koʻp qirrali ijodkor sifatida koʻzga tashlandi: portretlar (M. Turgʻunboyeva, 1952; rassom R. Temurov, 1961; shoira Zulfiya, 1965; Halima Nosirova, „Yosh Navoiy“, 1968), teatr 866spektakllari va kinofilmlarga chizgilar (M. Shayxzodaning „Mirzo Ulugʻbek“ fojiasiga, Hamza teatri, 1964; „Ulugʻbek yulduzi“, „Ikki dil dostoni“ filmlariga), kitob bezaklari (Oybekning „Navoiy“ romani, 1951; „Ravshan“ eposi, 1958 va boshqalar), maishiy lavhalar („Buxorocha raqs“, „Xorazmcha raqs“, „Xush kelibsiz“, hammasi ham 1971), rasmlar („Indoneziya taassurotlari“ turkumi, 1964), amaliy sanʼat buyumlari uchun chizgilar (chinni laganlar uchun rasmlar, 60-70-yillar) ham yaratdi. Toshkent metropolitenining „Alisher Navoiy“ bekati, Amaliy sanʼat muzeyi binosi devorlariga ishlagan asarlari (80-90-yillar) ham jozibalidir. Soʻnggi yillarda „Amir Temur va Bibixonim“, „Amir Temur va darvish“, „Amir Temur va Boyazid“ kabi asarlarini yaratdi (1992-1995). Asarlari Oʻzbekiston sanʼat muzeyida, Amaliy sanʼat muzeyida, Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyida, Qoʻqon adabiyot muzeyida va boshqa muzeylarda saqlanadi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1968)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yilUmarov A., Chingiz Ahmarov, T., 1974; Chingiz Ahmarov: Albom, T., 1982.Abdulhay Umarov..

 

Turkum:Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Berdiyor Ahmedov

Ahmedov Berdiyor Ahmedovich (19P.8.3, Sirdaryo viloyati) — huquqshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1975), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yurist (1971), 3-toifa davlat adliya maslahatchisi (general). Toshkent yuridik institutini bitirgan (1939), Samarqand viloyati prokurorining 1-oʻrinbosari (1939), Namangan viloyati prokurori (1941-43). Respublika prokurorining oʻrinbosari (1943-51). Toshkent davlat universiteti yuridik fakultetida oʻqituvchi, dekan, jinoyat huquqi va kriminalistika ka-fedralari mudiri (1953-87). Respu-blika Oliy sudi ilmiymaslahat kenga-shi aʼzosi (1960-yildan). Ilmiy ishlari jinoyatchilik va axloq tuzatish-mehnat qonunlariga bagʻishlangan. As: Jinoyat huquqi, T., 1984.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Huquqshunoslar
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Boʻri Ahmedov

Boʻri Ahmedov (1914, Sherobod tumani — 1981, Oltinsoy tumani) — oʻzbek xalq dostonchisi. Sherobod dostonchilik maktabining asoschilaridan biri — Shernaning oʻgʻli Normurod baxshining shogirdi. Undan „Alpomish“, „Oyparcha“, „Yusuf bilan Ahmad“, „Ollonazar Olchinbek“, „Avazxon“, „Nurali“ kabi dostonlarni oʻrgangan. Uzoq yillar Tojikistonda yashadi va oʻqituvchilik qildi. Undan „Alpomish“, „Nuralining yutilishi“, „Sanam gavhar“ kabi dostonlar yozib olingan. „Nuralining yutilishi“ dostoni nashr etilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:1914-yilda tugʻilganlar
Turkum:1981-yilda vafot etganlar
Turkum:Sherobodda tugʻilganlar
Turkum:Dostonchilik
Yoqub Ahmedov

Yoqub Ahmedov (1938-yil 3-yanvarda Namangan, – 2025-yil 30-oktabr, Toshkent) –O‘zbekiston SSR xalq artisti (1974). Toshkent sanʼat institutini tugatgan (1959). 1958-yildan Hamza teatrida. Dastlabki yillar yaratgan Ali Qushchi (Maqsud Shayxzoda, „Mirzo Ulugʻbek“), Murod (Uygʻun, „Parvona“), Leyster (Fridrix Shiller, „Mariya Styuart“) kabi rollari bilan oʻz ijod yoʻlini belgilab oldi.

Ahmedov ijodi ijtimoiy va gʻoyaviy mazmunga toʻla, ufqi keng, koʻp qirrali. Qahramon hatti-harakatlarini toʻgʻri gavdalantirish bilan birga uning ruhini, tafakkur kuchini, fikr va hissiyotlar toʻlqinini, uning kayfiyatini, buyuk insoniy fazilatlarini ochishga intiladi.

Eng yaxshi rollari: Hakimboyvachcha (Hamza, „Boy ila xizmatchi“), Sakson Nurtoyevich (O. Jahonova, „Hazrati ayol“), Toʻlagan (A. Ibrohimov, „Puch“), Kayhisrav (S. Sirojiddinov, „Toʻmaris“), Alisher Navoiy (Uygʻun, I. Sulton, „Alisher Navoiy“), Ikromjon (Said Ahmad, „Ufq“) va boshqalar.

Kinoda: Furqat („Furqat“), Amir Olimxon („Qora konsulning halokati“), Shayx Ismoil („Olovli yoʻllar“), Sultonali („Zulmatni tark etib…“), Ota („Ketma“), Aziz-bek, Yusufbek hoji ("Oʻtgan kunlar") kabi rollari bilan tanildi. Shuningdek, bir qancha videofilmlarda ham turli xarakterdagi kishilar obrazini yaratdi: Muhiddin (Odil Yoqubov, „Ulugʻbek xazi-nasi“), Rasul Olloyorovich (Oʻ. Usmonov, „Girdob“), Alisher Navoiy (Oybek, „Alisher Navoiy“), Sandro (Nodar Dumbadze, „Abadiyat qonuni“) va boshqalar. Alisher Navoiy obrazini Ahmedov oʻziga xos talqin etdi. "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (1997).

 Oilasi 
Yoqub Ahmedov aktrisa Klara Jalilova bilan turmush quradi va bir necha yildan soʻng ular ajrashishadi. Ularning Furqat Ahmedov ismli oʻgʻli bor.

 qizi Sitora Ahmedova 1992-yilda tavallud topgan – aktrisa va qoʻshiqchi. Faqat gʻalaba, Qaydasan, muhabbat, Ayriliq 2, Oʻzi uylanmagan sovchi filmilarida suratga tushgan. Fayoz guruhining „Mani tanla“ klipida suratga tushgan.
 qizi Nodira Abdullayeva (Ahmedova) – maktabda dars beradi va „Aslzoda“ kelin koʻylaklari saloni rahbari boʻlib ishlaydi. 2002-yilda Rixsitulla A.ga turmushga chiqqan.
 nabirasi: Tojirahmon Abdullayev, Aslzoda va Mohizoda.
 kuyovi Rihsitulla Abdullayev 1978-yil 5-aprelda Toshkentda tavallud topgan – oʻzbek kino va teatr aktyori.
 birinchi turmush oʻrtogʻi – aktrisa Jalilova Klara Alimadatovna. Ahmedov Furqat Yoqubovich oʻgʻli.

 Vafoti 
Yoqub Ahmedov 2025-yil 30-oktyabrda vafot etdi.

 Filmografiya 
 Film 
 Yil Film nomi Rol 1958 "Maftuningman" 1977 "Shum bola (film)" 1989 "Tangalik bolalar" 1991 "Au! Ograblenie poezda" 1997 "Oʻtgan kunlar (film)" 2003 "Taqdir" 2004 "Qalblar toʻlqini" Yoʻldoshev 2009 "Qasd" 2010 "Taxdid" 2014 "Koʻrgim keladi" 2014 "Xonadon egasi" meditsina professori 2016 "Baron" Izzatning otasi 2016 "Baron 2" Izzatning otasi

 Serial 
 Yil Film nomi Rol 1998-2003 "Shaytanat" Xolid domla 1998 Charxpalak Fatxulla 2000 "Sardor" General 2006 "Maftuna" 2006 "Qaytar dunyo" Zargar 2010 "Hayot jilgʻalari" 2011 "Fidoiylar" Yoqub Azizov 2015,2017 "Mehmonxona"

 

Turkum:Sovet erkak aktyorlari
Turkum:Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Turkum:Dublyaj ustalari
Turkum:Oʻzbekistonlik dublyaj ustalari
Karim Ahmedov

Karim Sodiqovich Ahmedov (19-fevral 1914-yil; Toshkent) — kimyogar olim, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademigi (1966), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1968). Kimyo fanlari doktori (1958), professor (1960). Oʻrta Osiyo universitetini bitirgan (1937). Toshkent Davlat universitetida kafedra mudiri (1953—1972). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Kimyo institutida laboratoriya mudiri (1958-1981), shu institut direktori (1965-1972), ToshPI rektori (1972-1988), kafedra mudiri (1973-yildan). Toshkent kimyo-texnologiya instituti rektorati qoshida maslahatchi (1991-yildan). Karim Ahmedov Oʻzbekistonda birinchilar qatorida tabiiy va sunʼiy yoʻl bilan olingan yuqori molekulyar birikmalarning fizik va termokimyosi sohasida tadqiqotlar oʻtkazgan. Uning ilmiy ishlari asosan kolloidlar va polimerlar kimyosiga oid boʻlib, suvda eruvchan polielektrolitlar, quyi va yuqori molekulyar sirt-faol moddalar olishning yangi yoʻnalishlarini ochish hamda amalga tatbiq etish masalalariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1970). „El-yurt hurmati“ ordeni bilan mukofotlangan (1998).

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Mahmudjon Ahmedov

Mahmudjon Ahmedovich Ahmedov (27-dekabr, 1926-yil; Qashqadaryo viloyati Kitob tumani) — jarroh, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990), tibbiyot fanlari doktori (1971), professor (1973). SamMI fakultet jarrohlik kafedrasi assistenti (1956-1963), dotsenti (1964-1970); bolalar jarrohligi kafedrasi mudiri (1970-yildan). Ahmedovning asosiy ilmiy ishlari bolalardagi yiringli septik kasalliklar: oʻtkir va surunkali osteomiyelit, siydik ajratish sistemasi va siydik toshi kasalligi anomaliyalarini tuzatish, shuningdek, bolalar jarrohdigida lazerni qoʻllash va boshqalarga oid.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1926-yilda tugʻilganlar
Turkum:27-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:Jarrohlar
Turkum:Tibbiyot fanlari doktorlari