Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Ibrohim Loʻdiy

Ibrohim Loʻdiy (?-1526) — Loʻdiylar sulolasining uchinchi va soʻnggi vakili, Dehli sultoni (1517—1526). 1517-yil otasi Sikandar (1488—1517) vafotidan soʻng taxtga oʻtirgan. Ibrohim Loʻdiy oʻz xukmronligi davrida ichki nizolarga barham berib, markaziy xokimiyatni mustahkamlagan, qoʻshni Gvalior rojasi Vikramajit va Mevar rojasi Rano Sango ustidan gʻalaba qozongan. Ammo, 1526-yil Bobur bilan boʻlgan Panipat jangida yengilib, halok boʻlgan.

Ibrohim Loʻdiy davrida mamlakatda ilm-fan va madaniyat birmuncha taraqqiy etgan. Oʻsha vaqtlarda bunyod etilgan bir qancha meʼmoriy yodgorliklar hozirgacha saqlanib qolgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Loʻdiylar sulolasi sultonlari
Ibrohim Mirzo

Ibrohim-Sulton (1394 – 3-aprel 1435) – temuriylar sulolasidan boʻlgan shahzoda, Fors hukmdori (1415-1435), Movarounnahr hukmdori Shohruhning oʻgʻli va Temurning nabirasi. U rassom va xattot, shuningdek, Temurning tarjimai holi boʻlgan tarixchi va shoir Sharafiddin Yazdiyning homiysi sifatida tanilgan.

 Biografiyasi 
Shohruhning ikkinchi oʻgʻli (1377-1447). 1415-yilda Ibrohim-Sulton Fors mintaqasini (Fors) otasi Shohruhdan oladi.

Ibrohim-Sulton buyuk rassom, jonkuyar xattot va kitob yigʻuvchi edi. Diniy masalalarda mushohada yuritish qobiliyati bilan tanilgan u Sherozda asos solgan ikkita madrasa va kamida beshta Qur’on nusxasiga shaxsan taqvodor yozuvlarni yozib qoʻygan. U tomonidan nasx yozuvida yozilgan va 1427-yil iyun oyida tugallangan ikki jilddan iborat qoʻlyozma Qur’on saqlanib qolgan. Ikki jildlik ushbu qoʻlyozma ilk temuriylar davri qoʻlyozmalariga namunadir. Sherozdagi Qur’on darvozasi tepasida joylashgan kichik bir xonada saqlangan. Darvoza ostidan oʻtayotgan sayohatchilar Sherozga yoki undan qaytishni boshlaganlarida muqaddas kitobning marhamatini olishlariga ishonishgan. 1937-yilda darvozadan ikkita Qur’on olib tashlangan va Sherozdagi Pars muzeyiga olib ketilgan va ular hozirgacha saqlanib qolgan.

 Bir oila 

 Xotinlar 
Ibrohim Sultonning toʻrt xotini bor edi:

 Alu Chuxr Sariqtoshning qizi Mihr Sulton ogʻa;
 Amirak Kauchinning qizi Fotima Sulton ogʻa;
 Jahon begi ogʻa, Abdulloh Toifiyning qizi;
 Boyazid Sivishning qizi Sulton ogʻani boshqaring.

 Oʻgʻillari 
Ibrohim Sultonning toʻrt oʻgʻli bor edi:

 Sulton Ishoq Mirzo, Fotima Sulton ogʻadan;
 Sulton Muhammad Mirzo, Jahon Beki Ogʻadan;
 Begi Sulton ogʻadan Ismoil Mirzo;
 Sulton Abdulloh Mirzo, Mihr Sulton ogʻadan.

 Qizlari 
Ibrohimning ikki qizi bor edi:

 Ruqaiya begi begim, Mihr Sulton ogʻadan;
 Zaynab Sulton Begim, Fotima Sulton ogʻadan.

 

 Adabiyot 

 E. Glassen: BĀYQARĀ (ing.). Iranika entsiklopediyasi. dostęp 16 kvetnia 2017.
 Beatrice Forbes Manz: Temuriylar Eronida hokimiyat, siyosat va din. Kembrij: Kembrij universiteti nashriyoti, 2007. ISBN 0-521-86547-6 .
 Priscilla P. Soucek: EBRĀHĪM SOLṬĀN (ang.). Iranika entsiklopediyasi. dostęp 16 kvetnia 2017.
Turkum:Temuriylar sulolasi
Turkum:1435-yilda vafot etganlar
Turkum:3-aprelda vafot etganlar
Turkum:1394-yilda tugʻilganlar
Turkum:Sherozda vafot etganlar
Ibrohim ota maqbarasi

Ibrohim ota maqbarasi - Toshkentdagi meʼmoriy yodgorlik (15— 17-asr lar). Rivoyatlarga koʻra, Xoʻja Ahmad Yassaviyning otasi Ibrohim ota mozori (qabri) ustiga qurilgan deb taxmin qilinadi. Maqbara (tarhi 6,7x9,34 m, bal. 4,5 m) bir xonali, oldi peshtoqli (bal. 5,65 m), gumbaz tomli. Tarzlari bezaksiz, ichkarisi ganch suvoq qilingan. Poliga gʻishtyotqizilgan. Eshik tepasidagi tuynukka panjara ishlangan. Maqbaraning gʻarbida yer sathidan 1,5 m chuqurlikda chillaxona ham bor. Maqbara keyingi asrlarda bir necha marta taʼmir qilingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Toshkent maqbaralari
Ibrohim posho

Ibrohim posho, Ibrohim bosho (1789, Kavala, hozirgi Gretsiya hududida —1848.10.11, Qohira) — Misr davlat va harbiy arbobi. Otasi Muhammad Ali oʻtkazgan iqtisodiy islohlarda va Misr armiyasini tuzishda qatnashgan. 1807—12 yillarda daftardor (moliya boʻlimi boshligʻi); 1812—16 yillarda Yuqori Misr gubernatori. Misr armiyasining qoʻmondoni (1816—41). Misr armiyasi I. p. rahbarligida Arabistondagi vahhobiylar harakatini (1816—18) bostirgan. Sudanni egallagan (1820—22). I. p. Gretsiyadagi milliy ozodlik harakati (1821—29) ni bostirishda qatnashgan. Misrturkiya urushida bir necha gʻalabaga erishgan (1831—33). I. p. bosib olingan mamlakatlar (Falastin, Suriya, Livan) gubernatori (1833—40). 1847 yil dan esa Misr hukmdori. 1848 yil iyundan Usmonli turk hukumati uni Misrning voris poshosi qilib tayinladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Misr kishilari
Turkum:1789-yilda tugʻilganlar
Turkum:1848-yilda vafot etganlar
Ibrohim qiziq Teshaboyev

Ibrohim qiziq Teshaboyev (1899 -Andijon — 1985) — oʻzbek xalq qiziqchisi. 9 yoshidan otasi — Tesha qoʻgʻirchoqboz yonida, 10 yoshidan Komil simdor toʻdasida qiziqchi. Keyinroq rus qiziqchi-masharabozlari bilan "Shayton", "Asalari", "Oʻlik sotdi" tomoshalarini koʻrsatgan. F. Yupatov (1923— 26), "Sharq" (Namangan, 1926—28) dirklarida, Turgʻun dorboz va Orif garmon Toshmatov toʻdalarida (1928— 42), Oʻzbek davlat dirkida (1942—47) qiziqchilik qilgan. 1947 yil dan Andijondagi Navoiy nomidagi madaniyat va istirohat bogʻi qoshidagi ansamblda shogirdi Gʻ. Yunusov bilan tomoshalar koʻrsatgan, ashulachilarga muqallid qilgan. Askiya janri boʻyicha oʻtkazilgan koʻriklarda qatnashgan. "Oshxona", "Bozordagi sartarosh", "Dangasalar", "Toʻy", "Bemaza ashulachi" kabi kulgihikoyalar yaratgan. Qad. qiziqchilik tomoshalari ("Bola oʻqitish", "Yurak ogʻrigʻi" kabi) ni tiklashda sanʼatshunoslarga yordam bergan.

 Adabiyot 
 Qodirov M., Masharaboz va qiziqchilar sanʼati, T., 1971.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abduqahhor Ibrohimov

Abduqahhor Abdusamatovich Ibrohimov (1939-yil 16-avgust, Toshkent) — yozuvchi, dramaturg, publitsist, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1990). Toshkent davlat universiteti filologiya fakultetining jurnalistika boʻlimini tugatgan (1962). „Oʻzbekiston madaniyati“ gazetasida adabiy xodim va boʻlim mudiri (1962—1972), „Guliston“ jurnalida masʼul kotib (1972—1975), „Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati“ gazetasida boʻlim mudiri (1978—1984), Oʻzbekiston Madaniyat vazirligida repertuar-tahrir hayʼati bosh muharriri (1984—1986), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonida konsultant va yetakchi konsultant (1990—1993), „Respublika Maʼnaviyat va maʼrifat“ markazida bosh mutaxassis (1994-yildan). Adabiy faoliyati 60-yillarda boshlangan. „Qoya ostida“ (1972), „Soʻnggi nur“ (1977), „Osmon yaqin, yer yumshoq“ (1982) hikoyalar toʻplamlari, „Uyqu kelmas kechalar“ (1998) romani muallifi. „Til – taqdir demak“ (1990), „Vatan tuygʻusi“ (hamkorlikda, 1996), „Bizkim, oʻzbeklar“ (1999) kabi badiiy va siyosiy publitsistik asarlarida til, koʻhna milliy davlatchiligimiz tarixi aks ettirilgan. „Birinchi boʻsa“ lirik dramasi „Yosh gvardiya“ (hozirda Abror Hidoyatov nomli) teatrida sahnalashtirilgan (1971). Bundan tashqari, „Arra“ (1971), „Mayli, mayli“ (1972), „Zoʻldir“ (1973), „Meni aytdi demang“ (1973), „Tanisangiz kerak“ (1974), „Sochqi“ (1976), „Tovushsiz karsaklar“ (1980), „Oʻzbekcha nikoh“ (1993), „Shaytonning yoʻli“ (1994) va boshqa pyesalari Oʻzbekistonda va boshqa davlatlarning teatrlarida sahnalashtirilgan. „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan mukofotlangan (1999)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yilhttps://m.kun.uz/news/2020/06/20/yozuvchi-abduqahhor-ibrohimov-vafot-etdi.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Turkum:Jurnalistlar
Aysar Ibrohimov

Aysar Ibrohimov (1910-yil 5-may, Asaka — 1989-yil 29-iyun, Andijon) — aktyor, qoʻshiqchi. O‘zbekiston SSR xalq artisti (1970).

 Biografiyasi 
Aysar Ibrohimov 1910-yili 5-may kuni Andijon viloyatining Asaka shahrida dehqon oilasida dunyoga kelgan. Qashqadaryo yaylovlarida qoʻy boʻqib katta boʻlgan. Qashqadaryoda toʻliqsiz oʻrta maktabni tamomlab, 1927-yili 17 yoshida otasining talabiga binoan Fargʻona shahridagi tibbiyot bilim yurtiga oʻqishga kirgan.

Aysar Ibrohimov havaskorlar toʻgaragida ishtirok etib, qoʻshiq kuylab yurgan. Fargʻonaga Andijon teatri guruhi kelib, sahnada „Farhod va Shirin“ musiqali dramasini namoyish qilishgan. Spektaklda bosh rolni Muhitdin Qoriyoqubov ijro qilgan. Namoyishni tomosha qilgan Aysar Ibrohimov Muhiddin Qoriyoqubovdan ilhomlangan va qoʻshiq kuylashga boʻlgan ishtiyoqi yanada ortgan. Aysar Ibrohimov Navoiyning „Farhod va Shirin“ hamda „Layli va Majnun“ asarlarining koʻp qismlarini yod olgan.

Aysar Ibrohimov ijodiy faoliyatini 1929-yili Asakada tashkil qilingan havaskorlar teatrida boshlagan. Mustaqil oʻqib, oʻrgangan. Unga berilgan rollarning katta yoki kichikligiga ahamiyat bermay ularni yaxshi ijro qilishga harakat qilgan.

Aysar Ibrohimovning sanʼatdagi qobiliyatini payqagan Ziyod Said, Mannon Uygʻur, Yatim Bobojonov uni Hamza nomidagi akademik drama taetriga taklif qilgan. Aysar Ibrohimov teatr sahnasida „Halima“ spektaklida Neʼmat, „Arshin mol-olan“ spektaklida Asqar obrazlarini ijro etib, muxlislar olqishiga sazovor boʻlgan.

Aysar Ibrohimov 1931 — 1933-yillar Hamza teatri qoshidagi koʻchma Ishchi-yoshlar teatri, Fargʻona teatri, Chust kolxoz-sovxoz teatrida, 1933-yildan Andijon teatrida aktyor boʻlib faoliyat yuritgan.

Andijon teatrida Aysar Ibrohimov Toʻxtasin Jalilov, Rasul Sultonov, Murod Qoʻldoshev, Vahob Azimov, Asad Ismatov singari ustoz-sanʼatkorlar bilan birga faoliyat yuritgan va ular Aysarga asosiy rollarni topshirishgan. Aysar Ibrohimovning Andijon teatridagi ilk roli Shopur obrazida boʻlgan. Sahnada ikki yuzdan ortiq ijobiy va salbiy rollarda oʻynagan. Aysar Ibrohimovning eng koʻzga koʻringan rollaridan biri „Layli va Majnun“ spektaklidagi Majnun roli boʻlgan.

Ifoda vositalari (ovoz, mimika, plastika) dan mohirona foydalanish, obraz yaratishda qahramonlarning ichki dunyosini chuqur ochishga intilish Aysar Ibrohimov ijodiga xos edi.

Aysar Ibrohimovning eng yaxshi rollari: Miller („Makr va muhabbat“), Gʻofir („Boy ila xizmatchi“), Davron ota („Davron ota“), Majnun („Layli va Majnun“), Mavlon („Shohi soʻzana“), Abror („Parvona“), Tribule („Qirolning dil xushi“), Lord Mer („Richard III“), Shushu domla („Inson aziz“) va Aysar Ibrohimov Majnun rolida („Layli va Majnun“)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Vafoti 
Aysar Ibrohimov 1989-yili 29-iyunda Andijonda vafot etgan.

 Mukofot va unvonlari 
Aysar Ibrohimov 1970-yilda „O‘zbekiston xalq artisti“ unvoni bilan taqdirlangan.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar
Turkum:Oʻzbekistonlik qoʻshiqchilar
Ahmad Ibrohimov

Ahmad Pochchayevich Ibrohimov (1928-yil 12-dekabr, Turkiston) — biokimyogar, genetik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), biologiya fanlari doktori (1966), professor (1969). Toshkent farmatsevtika institutini tugatgan (1950). Samarqand qishloq xoʻjaligi instituti organik va biologiya kimyo kafedrasida dotsent, kafedra mudiri (1954—1957). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari (1967—1971), nuklein kislotalar laboratoriya mudiri (1967—1976), 1996-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimliklar eksperimental biologiyasi instituti (1997-yildan Genetika va oʻsimliklar eksperimental biologiyasi instituti)da gʻoʻza molekulyar genetikasi laboratoriya mudiri. Ilmiy ishlari gʻoʻza va navlarida oqsil va nuklein kislotalar biosintezining molekulyargenetik xususiyatlari, gʻoʻzaning vertitsillyoz viltga chidamliligini oshirishning nazariy masalalariga bagʻishlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 Molekulyarnogeneticheskiye osobennosti ustoychivosti xlopchatnika k viltu. T., 1978; Biosintez belkov i nukleinovix kislot xlopchatnika v ontogeneze, T., 1986.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1928-yilda tugʻilganlar
Turkum:12-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Biologiya fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Mirza Ibrohimov

Ibrohimov Mirza Ajdar oʻgʻli (1911.15(28).10, Sarob viloyati — 1993.17.12, Boku) – Ozarbayjon xalq yozuvchisi (1961), jamoat arbobi. Ozarbayjon FA akad. (1945). "Hayot" dramasida (1935) Ozarbayjon qishloqlaridagi oʻzgarishlar tasvirlangan boʻlsa, "Madrid" dramasi (1938) ispan xalqining fashizmga qarshi kurashiga bagʻishlangan. "Muhab-bat" (1942), "Qishloq qizi" (1962), "Yaxshi odam" (1965) dramalari zamonaviy mavzuda. "Shunday kun keladi" romani (1948) da Eron xalqining istibdodga qarshi kurashi oʻz ifodasini topgan. "Buyuk tayanch" (1957), "Parvona" (1969—70), "Yangi davr" (1970) romanlari, qissa va adabiytanqidiy maqolalar muallifi. Oʻzbekiston haqida ocherk ("Zangori osmon") va ma-qolalar yozgan. Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilinganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 Shunday kun keladi, T., 1956; Buyuk tayanch, T., 1964; Boʻron qushi, T., 1971; Parvona, T., 1979.

Turkum:Ozarbayjonlik yozuvchilar
Turkum:Sovet yozuvchilari
Turkum:1911-yilda tugʻilganlar
Turkum:1993-yilda vafot etganlar
Turkum:17-dekabrda vafot etganlar
Neʼmat Ibrohimov

Neʼmat Ibrohimov (1925, Toshkent) – yogʻoch oʻymakori, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1969). Otasi usta Ibrohimjon Zokirovdan hunar oʻrgangan. Neʼmat ijodida anʼanaviy naqsh sanʼati (islimiy naqshlar) ni keng qoʻllab, uni yangi ohanglar bilan boyitgan, maho-batli oʻymakorlik sanʼatini rivojlantirdi. Juftlama eshiklar, devoriy namoyonlar va boshqa yaratgan, ularning bezak mujassamotida yirik yoʻllar hosil qiluvchi ohanglar qatorida mayda nafis naqsh tasvirlarini ham qoʻllagan, 2—3 qavatli ta-baqa pardoz usulidan keng foydalangan. 1950-yildan Ibrohimov yaratgan ishlari (kitob javoni, stol va boshqa buyumlar) bilan koʻrgazmalarda qatnashadi. 1966-yil Toshkent zilzilasidan keyin shaharni qayta qurish ishlarida faol ishtirok etdi. Vazirlar Mahkamasi binosi kinoleksiya zaliga 10 ta namoyon (1967), „Rossiya“ mehmonxonasi uchun namoyon, Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi uchun ikki eshik (1968; Hamza mukofoti, 1968) hamda namoyonlar (1974, 1978), hozirgi Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyi binosining ichki bezaklari (1970), „Oʻzbekiston“ mehmonxonasi uchun eshiklar (1980), Oʻquvchilar va bolalar saroyi uchun eshik va panjara (1982), „Shirin“ qahvaxonasi uchun eshik (1984) va boshqa yaratdi. Ishlaridan namunalar respublika muzeylarida saqlanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1925-yilda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Sobirjon Ibrohimov

Sobirjon Ibrohimov (1905-yil 21-dekabr, Andijon – 1974-yil 22-dekabr, Toshkent) – tilshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1972), filologiya fanlari doktori (1961), professor (1965). Samarqanddagi Oʻzbekiston Pedagogika akademiyasida oʻqigan (1928—1929), „Qizil Oʻzbekiston“ gazetasining maxsus muxbiri (1929), Oʻzbekiston davlat nashriyotida adabiy muharrir (1929—1933), Madaniy qurilish ilmiy tekshirish institutida ilmiy xodim (1933), Yangi alifbo va terminologiya qoʻmitasida boʻlim mudiri (1934—1937), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida ilmiy xodim, boʻlim mudiri (1937—1974). Ilmiy tadqiqotlari oʻzbek tilining fammatika, dialektologiya, leksikologiya, imlo, orfoepiya kabi sohalariga oid („Fargʻona shevalarining kasb-hunar leksikasi“, 1—3-kitob, 1956—1959; „Bosh harflarni ishlatish qoidalari“ 1964; „Oʻzbek imlosidagi baʼzi qiyin holatlar“, 1970; „Adabiy talaffuz madaniyati“, 1972 va boshqalar). Ibrohimov „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ (1954; 1950—1955), „Navoiy asarlari lugʻati“ (1972), „Oʻzbek tilining izohli lugʻati“ (1981) va boshqalar tuzishda qatnashgan.

 

 Oʻzbek tilining Andijon shevasi, T., 1967; Nutq madaniyati va adabiy talaffuz haqida, T., 1972; Tilga eʼtibor – elga eʼtibor, T., 1972.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1905-yilda tugʻilganlar
Turkum:21-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:Andijonda tugʻilganlar
Turkum:1974-yilda vafot etganlar
Turkum:22-dekabrda vafot etganlar
Turkum:Toshkentda vafot etganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Filologiya fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Turkum:Oʻzbekiston tilshunoslari
Shukur Ibrohimov

Ibrohimov Shukur (1927-yil 5-mart, Toshkent) — seleksionergenetik olim, qishloq xoʻjalik fanlari doktori (1974), professor (1976), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan agronom (1972). Toshkent qishloq xoʻjalik institutini tugatgan (1948). 1948—1984-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimliklar genetikasi va fiziologiyasi, Gʻoʻza seleksiyasi va urugʻchiligi, Paxtachilik ilmiy tadqiqot institutlarida ilmiy xodim, laborotoriya mudiri (1965-yildan), q. h. boshqaruvi idoralarida rahbarlik lavozimlarida ishladi. VASXNIL Oʻrta Osiyo boʻlimi raisi oʻrinbosari (1984— 1990), „Paxta“ IIB bosh direktori (1990—1992), Oʻzbekiston Paxtachilik ilmiy tadqiqot instituti direktori (1992—1995). 1995-yildan Gʻoʻza seleksiyasi va urugʻchiligi ilmiy tadqiqot institutida ilmiy maslahatchi va gʻoʻza mutagenezi laborotoriya mudiri. Ilmiy ishlari gʻoʻza seleksiyasi, genetikasi, biologiyasi, urugʻchiligi, agrotexnikasi va boshqa masalalarga bagʻishlangan. Ibrohimov gʻoʻzaning serhosil va rayonlashtirilgan S—6029, S-6030, S-6037, S-6040, Termiz 14, Termiz 16, Qizil Ravot, S—2602, Uychi 2 va Andijon 60 navlarining hammuallifi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1987).

 

 Ostroye oblucheniye rasteniy, mutagenez i seleksiya xlopchatnika, T., 1976; Otdalyonnaya gibridizatsiya xlopchatnika, izlucheniye i rekombinogenez, T., 1985.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:1927-yilda tugʻilganlar
Turkum:5-mayda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Qishloq xoʻjaligi fanlari doktorlari
Turkum:Professorlar
Turkum:Agronomlar
Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Gʻalimjon Ibrohimov

Ibrohimov Gʻalimjon Girfanovich (1887-yil 28-fevral (12-mart), Boshqirdistonning hozirgi Aurgazin tumani — 1938-yil 21-yanvar) — tatar yozuvchisi, olim, jamoat arbobi. Zamonaviy tatar adabiyoti asoschilaridan. Orenburg (1898—1905) va Ufa (1906—1909) madrasalarida oʻqigan. "Bizning yoʻl", "Maorif" jurnallarida muharrir. Ibrohimovning dastlabki realistik hikoya va qissalari ("Zakiy talabaning madrasadan haydalishi", 1907; "Tatar ayoli taqdiri", 1910; "Tabiat bolalari", 1914 va boshqalar)da tatar yoshlarining hayoti va kurashi aks etgan. Uning "Yosh yuraklar" asari (1912) — tatar adabiyotidagi birinchi psixologik roman. "Bizning kunlar" (1920) kitobi 1905—1907-yillardagi inqilobiy voqealarga bagʻishlangan. "Teran tomirlar" (1926—1928) romanida fuqarolar urushi davri aks etgan. Ibrohimov tatar tilshunosligi va tarixiga oid ilmiy asarlar, darsliklar muallifi ("Tatar grammatikasi", 1911; "Adabiyot nazariyasi", 1916; "Ona tilini oʻqitish metodikasi", 1918 va boshqalar).

As.:Teran tomirlar, T., 1961; Qozoqqizi, T., 1964.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Tatar yozuvchilari
Turkum:28-fevralda tugʻilganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:1938-yilda tugʻilganlar
Turkum:21-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:1887-yilda tugʻilganlar
Hojimurod Ibrohimov

Hojimurod Isroilovich Ibrohimov (1935-yil 9-aprel, Toshkent) — kinorejissyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1983). „Oʻzbektelefilm“ tashkilotchilaridan. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1957). Oʻzbekiston televideniyesida rejissyor yordamchisi, rejissyor (1957—64), bosh rejissyor (1974—79). 1979-yildan Oʻzbekiston ilmiy-ommabop va hujjatli filmlar kinostudiyasida rejissyor. Eng yaxshi filmlari: „Jamila“, „Yodgor“, „Nur qidirib“ (ham spektakl, ham film rejissyor), „Tugʻilish“ (3 qismli telepostanovka) va boshqalar. Shuningdek, „Oybek“, „Choʻl, qoʻlingni ber!“, „Toshkent, 26-aprel 1966-yil“, „Kuyla, Sanobar“, „Yagona oilada“, „Inson uchun“, „Davr mening taqdirimda“ (D. Salimov bilan hamkorlikda), „Mening Oʻzbekistonim“ kabi hujjatli filmlar yaratgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1976)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1935-yilda tugʻilganlar
Turkum:9-aprelda tugʻilganlar
Turkum:Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Turkum:Kinorejissyorlar
Rixsixon Ibrohimova

Rixsixon Ismoilovna Ibrohimova (1937-yil 29-dekabr, Toshkent) – O‘zbekiston SSR xalq artisti (1979). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1959). 1956-yildan Hamza teatri (hozirgi Oʻzbekiston milliy akademik drama teatri)da. Ibrohimova lirik-dramatik aktrisa boʻlib, yaratgan obrazlari kuchli dramatizmi, hissiyotlarning chuqurligi, mukammal nutq va plastik ifodaviyligi bilan ajralib turadi. Eng yaxshi rollari: Feruza, Gavharshodbegim („Mirzo Ulugʻbek“), Guli („Alisher Navoiy“), Ofeliya, Kardeliya, Emiliya („Hamlet“, „Qirol Lir“, „Otello“), Ozoda, Gulyuz („Imon“, „Qotil“), Hemnolini („Gang daryosining qizi“), Nazmi („Kuyov“), Yorqinoy („Momo xotin“), Bibisalima („Mashrab“), Huri aya („Boshi qotgan oshiqlar“) va b. Shuningdek, bir kator videofilmlarda – Fazilat („Diyonat“), ona („Dunyoning ishlari“, „Alisher Navoiy“); kinoda – Oyxon („Integral“), Toshbonu („Shumbola“), Rixsi aya („Seni izlab“), Xosiyat („Farishtalar olov ichida“), Boʻston („Kelinlar qoʻzgʻoloni“), kampir („Yuzsiz“), Qurbonbibi („Kecha va kunduz“) kabi obrazlarni yaratgan. „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan mukofotlangan (1997)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil8-mart – Xalqaro xotin-qizlar kuni munosabati bilan mukofotlash toʻgʻrisida.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aktrisalar
Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Hafiza Ibrohimova

Hafiza Ibrohimova (1927-yil Fargʻona — 1967-yil) — Oʻzbekiston xalq artisti (1967). 15 yoshida Fargʻonadagi „Kooperativ“ artelida ishlab, shu yerdagi havaskorlar toʻgaragiga qatnashgan. 1946-yildan Fargʻona viloyati musiqali drama va komediya teatrida aktrisa. Eng yaxshi rollari: Obida ("Muqimiy"), Sanam ("Aziz va Sanam"), Zulxumor ("Ravshan va Zulxumor"), Qumri ("Qumrining murodi"), Gulsara ("Gulsara"), Zuhra ("Tohir va Zuxra") va boshqalar. Qahramonning lirik, psixologik kechinmalarini ochib berishda hayotiy va ishonarli talqin, mahorat va tabiiylik Ibrohimova ijodiga xosOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:Alifbo boʻyicha aktrisalar
Henrik Ibsen

Henrik Ibsen (1828.20.3, Shiyen — 1906.23.5, Kristianiya) — norveg dramaturgi. Bergendagi birinchi milliy norveg teatriga (1852—57), Kristianiyadagi norveg teatriga (1857—62) rahbarlik qilgan. Ilk sheʼrlari va "Katlina" (1850) dramasi Yevropadagi 1848-yil inqilobi taʼsirida yaratilgan. Rim, Drezden, Myunxenda yashagan (1864—91). "Estrotlik Inger xonim" (1855), "Gelgelandagi urushlar" (1858), "Taxt uchun kurash" (1863) tarixiy dramalarida Yevropa romantizmining taʼsiri seziladi. "Brand" (1866) va "Per Gyunt" (1867) falsafiy-ramziy poetik dramalarida norveg kiborlari hayoti tasvir etilgan. I.ning "Jamiyat peshvolari" (1877), "Uya" (1879), "Sharpalar" (1881), "Xalq dushmani" (1882) pyesalari mashhur. "Yovvoyi oʻrdak" (1884), "Rosmersxolm" (1886), "Dengizdan kelayotgan ayol" (1888), "Gedda Gabler" (1890) kabi dramalarida soʻnggi davrga xos ramziy unsurlar aks etgan. "Quruvchi Solnes" (1892), "Kichkina Ey-olf" (1894) va b. asarlari Yevropa realistik dramaturgiyasining yutuklaridan hisoblanadi. I. jahon dramaturgiyasi va teatriga katta taʼsir oʻtkazdi. "Sharpalar" pyesasidan parchalar oʻzbek tiliga tarjima qilingan (1974). OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ibtidoiy gʻoʻzalar

Ibtidoiy gʻoʻzalar, gʻoʻzaning primitiv shakllari, gʻoʻzaning qadimgi yovvoyi shakllari — koʻsaklari va chigitlari mayda koʻp yillik monopodial buta; madaniylashtirilgan gʻoʻzaning birinchi evolyusion shakli. Ular asosan qisqa kunda oʻsib rivojlanadi, qurgʻoqchilikka chidamli, chigitining nihoyatda sekin va bir tekisda unib chiqmasligi bilan farq qiladi. Tolasi siyrak va qisqa, yashilqoʻngʻir, qoʻngʻir yoki qoramtir-kulrang boʻlib, koʻpincha chigitga qattiq yopishib turadi. Uzunligi 15– 20 mm. I. gʻ. tabiiy sharoitda mustaqil oʻsadi va koʻpayadi. Baʼzan ular manzarali oʻsimlik sifatida ham oʻstiriladi. I. gʻ. endemik bulib, birlamchi togʻ qoyalarida, toshloq yoki qumloq yerlarning oʻzlashtirilmagan zonalarida kserofit butalar bilan birga oʻsadi. Ularning tarqalish areali cheklangan. I. gʻ. gʻoʻzaning madaniy shakllari tarqalgan boshqa tropik mamlakatlar va hududlarda uchramaydi. Har bir madaniylashtirilgan gʻoʻzaning oʻz ibtidoiy shakllari mavjud. Mas, Meksika gʻoʻzasida — ssp. mexicanum Tod. tipining 2 ta kenja turi — var. nervosum Watt., var. microcarpum Tod. bor; peru gʻoʻzasining ssp. darwini Watt, tipi, afrika-osiyo gʻoʻzasining ssp. africanum Watt., hindixitoy gʻoʻzasining ssp. obtusifolium Roxb. tiplari mavjud.

I. gʻ. ayrimlari qimmatli belgi va xususiyatlarga ega boʻlib, ulardan amaliy seleksiyada foydalanish mumkin. Masalan, var. nervosum kenja turi serho-sil, viltga chidamli Toshkent guruhi navlarini yaratishda asos boʻlib xizmat qildi. I. gʻ. — ruderal gʻuzalariint avlodboshisi hisoblanadi.

Abdumavlon Abdullayev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ivan I Kalita

Ivan I Kalita (1284 yoki 1288 – 1340) – Moskva knyazi (1325-yil dan), Vladimirning knyazi (1328-yil dan). Moskva knyazi Daniil Aleksandrovich (1261 – 1303) ning oʻgʻli. Moskvaning siyosiy va iqtisodiy qud-ratiga asos solgan. Oltin Oʻrdadan Rusda moʻgʻullar uchun oʻlpon toʻplash huquqini olishga erishgan. I. I katta boylik toʻplagan (shundan uning laqa-bi „Kalita“ – „pul xaltasi“) va uni boshqa knyazliklardan yerlar sotib olish uchun ishlatgan. I. I davrida rus mitropolita qarorgohi Vladimirdan Moskvaga koʻchirilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ivan III Vasilyevich

Ivan III Vasilyevich (1440.22.1 — 1505.27.10, Moskva) — Moskvaning ulugʻ knyazi (1462—1505). Vasiliy II Tyomkiyning oʻgʻli. I. I davrida yagona Rossiya davlatining hududiy yadrosi shakllangan va markaziy davlat apparati tuzila boshlagan; Yaroslavl (1463), Novgorod (1478), Tver (1485), Vyatka (1489). Perm va b. Moskva atrofida birlashtirilgan; moʻgʻullar istibdodiga barham berilgan ("Ugradagi turish" 1480); 1497 y. Sudebniki tuzilgan, Moskva Kremli qayta qurilgan — yangi sobor, minora, saroylar bunyod etilgan. Rus davlatining xalqaro eʼtibori oshgan; "Butun Rusning ulugʻ knyazi" unvoni rasmiylashtirilgan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ivan Grozniy

Ivan IV Grozniy (1530.25.8, Kolomenskoye qishlogʻi – 1584.18.3, Moskva) – „Butun Rusning ulugʻ knyazi“ (1533 y. dan), 1-rus podshosi (1547 y. dan). Vasiliy III ning oʻgʻli. Mustabid hokim sifatida xalq uni „Grozniy“ („Dahshatli“) laqabi bilan atagan. I. IV 40-yillarning oxiridan Tanlangan rada ishtirokida davlatni boshqargan. Uning davrida 1549-yil dvoryanlar tabaqasini kuchaytirish orqali boyarlar hokimiyatini zaiflashtirish maqsadida ilk Zemskiy sobor-erkin aholi turli toifalari vakillarining yigʻilishini chaqirilgan; 1550 yil Sudebniki tuzilgan; boshkaruv va sud islohotlari oʻtkazilgan; 1565 yilda oprichnina joriy etilgan; Angliya bilan savdo aloqalari oʻrnatilgan (1553); Moskvada 1-bosmaxona qurilgan; Qozon (1552) va Astraxon (1556) xonliklari boʻysundirilgan; Boltiq boʻyiga chiqish maqsadida Livon urushi olib borilgan (1558—83); Sibirni bosib olish boshlangan (1581). Ivan IV ning ichki siyosati ommaviy qatl etishlar, dehqonlarni asoratga solishni kuchayishi bilan ajralib turadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:18-martda vafot etganlar
Turkum:25-avgustda tugʻilganlar
Turkum:1530-yilda tugʻilganlar
Turkum:1584-yilda vafot etganlar
Yegor Ivanin

Yegor Ivanovich Ivanin (1918.18.1, Tyumen viloyati, Sladkovorni, 1979.8.6, Jizzax) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1939-yildan Samarqand viloyatining Zomin tumanida yashagan, traktorchi boʻlib ishlagan. 1938—40-yillar armiyada. 1941-yildan frontda. 1-Boltiqboʻyi frontining 14tankka qarshi qi-ruvchi artilleriya brigadasining batareya komandiri. Ivanin 1944-yil 21-avgust da Litvaning Shaulyay shahri uchun boʻlgan janglarda jasorat koʻrsatgan. 1945-yil 24-martda Kahramon unvoniga sazovor boʻlgan. Urushdan keyin Jizzax viloyatidagi jamoa xoʻjaliklarida, keyin Jizzax shahri zavodlaridan birida shofyor boʻlib ishlagan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1918-yilda tugʻilganlar
Turkum:1976-yilda vafot etganlar
Turkum:18-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:8-iyunda vafot etganlar
Aleksey Ivanov (mexanik)

Aleksey Ivanovich Ivanov (1885—1958) — mexanik olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1944), professor (1938), Toshkentdagi gimnaziyani (1898—1906), Germaniyaning Tyubingen shahridagi universitetni va Karlsrue (Baden) politexnika institutini (1906—1912), Peterburg politexnika institutini (1917) tugatgan. Germaniyadagi Karlsrue mashinasozlik zavodida muhandiskonstruktor (1912—1914). Yoqilgʻi boʻyicha Turkiston vakili (Turktop) taklifiga binoan Toshkentda ishlagan (1917—1919). 1919-yildan Turkiston universitetida, Oʻrta Osiyo Paxtachilik-irrigatsiya politexnika instituti (SAXIPI)da, Oʻrta Osiyo Energetika institutida, Oʻrta Osiyo Industrial institutida, Toshkent Politexnika institutida ishlagan. Bir necha oʻquv qoʻllanmalari tuzganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1885-yilda tugʻilganlar
Turkum:1958-yilda vafot etganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Professorlar
Aleksey Ivanov (haykaltarosh)

Aleksey Nikolayevich Ivanov (1905.1.8, Ulyanovsk - 1987.24.5, Toshkent) — haykaltarosh, Oʻzbekiston xalq rassomi (1955). Samara badiiy texnika ustaxonasida ishlagan (1919— 20). 1929-yil dan Samarkandda, keyinroq Toshkentga kelib, ijodiy ish bilan shugʻullangan. Ilk asari — "Kitob ushlagan oʻzbek qizi" (1937). Asarlarini asosan gipsda ishlagan: "Shaxtyor" (1947), "Zveno boshligʻi" (1953), "M. Turgʻunboyeva" (1955), "Ibn Sino" (1956) va b. haykallari, Mehnat Kahramonlari (M. Ubaydullayeva, O. Yoʻldosheva, N. Niyozov, H. Tursunqulov va b.) portretlari ustida ishlagan; 50—60y. larda mehnat ahli aks etgan haykallar ("Poʻlat quyuvchi", "Choʻpon", "Payvandchi qiz" va b.), H. Olimjon byusti (bronza, 1958) ni yaratdi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Konstantin Ivanov

Konstantin Vasilyevich Ivanov (1890-yil 15(27)-may — Belebeyevsk tumani, Boshqirdiston — 1915-yil 13(26)-mart) — chuvash shoiri. Chuvash adabiyoti asoschisi, muallim. Chuvash oʻrta maktablari uchun oʻquv qoʻllanmalari va alifbo tuzishga hissa qoʻshgan. Ilk ijodi 1905—1907-yillar rus adabiyotidagi sheʼr va asarlarini chuvash tiliga tarjima qilishdan boshlagan. „Ikki qizim“, „Ochlik ertaklari“, „Temir iylagich“ va „Beva“ balladalari, „Shaytonning kuli“ fojia va boshqa publitsistik sheʼrlar muallifi. „Narspi“ (1908) dostoni haq-huquqsiz chuvash ayoli haqida. Ivanov chuvash sheʼriyatida birinchi boʻlib sillabiktonik sheʼr tizimini qoʻllaganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1980-yilda tugʻilganlar
Turkum:1915-yilda vafot etganlar
Turkum:Rossiya imperiyasi yozuvchilari
Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Platon Ivanov

Platon Ivanovich Ivanov (1891 — 1968) — psixolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1968), professor (1938), 1927-yildan Oʻzbekistonda. Dastlab Samarkanddagi Oʻzbek oliy pedagogika institutida dars bergan. Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika institutida pedogogik (1930—39), psixologiya kafedralari (1939—68) mudiri. Shu institutda psixologiya laboratoriyani ochgan va unga rahbarlik qilgan. Psixologiyaning turli masalalariga, xususan, iroda va xarakter tarbiyasiga oid bir necha asarlari, pedagogika institutlari talabalari uchun darsliklari nashr etilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1891-yilda tugʻilganlar
Turkum:1968-yilda vafot etganlar
Sergey Nikolayevich Ivanov

Sergey Nikolayevich Ivanov (1922.11.4 – Sankt-Peterburg –1999.20.3) — rus turkiyshunosi, tarjimon. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981), filologiya fanlari doktori (1970), professor (1971). Leningrad universitetining sharq fakultetini tugatgan (1951). Buxoro pedagogika institutida oʻqituvchi, rektor oʻrinbosari (1951—53), Leningrad universitetida oʻqituvchi (1953–71), kafedra mudiri (1972-yildan). I.ning ilmiy ishlari turkiy tillar grammatikasi, oʻzbek adabiy tili va tarjima nazariyasi masalalariga bagʻishlangan ("Oʻzbek tili sintaksisidan ocherklar", 1959; "Abulgʻozixonning "Shajarai turk"i. Grammatik ocherk", 1969; "Turktili grammatikasi kursi", 1–2 qism, 1975, 1977 va boshqalar.). I. Alisher Navoiyning yuzlab gʻazal, ruboiy, fard, qitʼa, tuyuqlarini rus tiliga tarjima qilgan. Shoirning rus tilida chiqqan 10 jildli (1968–70) asarlarida muharrir sifatida ishtirok etgan. Bundan tashqari, I. Lutfiy, Gadoiy, Sakkokiy, Nodira, Muqimiy kabi mumtoz shoirlar bilan bir qatorda yangi adabiyotimiz vakillari Hamza, Gʻafur Gʻulom, Oybek, Usmon Nosir, Uygun, Erkin Vohidov, Abdulla Oripov va b. shoirlar sheʼriyatidan namunalarni ham rus tiliga tarjima qilgan. Ivanov tarjimalari orasida ikki asar tarjimasi alohida diqqatga sazovor. Ulardan biri 11-asrning bukj madaniy yodgorligi hisoblanadigan Yusuf Xos Hojibning "Qutadgʻu bilig" (1990-yilda tarjima qilingan) asari boʻlsa, ikkinchisi Alisher Navoiyning "Lison ut-tayr" (1970-yilda tarjima qilingan) dostonidir. Har ikki tarjima ham ilmiy jamoatchilik tomonidan yuksak baholanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Ivanovo

Ivanovo (1932-yil gacha IvanovoVoznesensk) — Rossiya Federatsiyasidagi shahar (1871-yil dan), Ivanovo viloyati markazi. Uvod daryosi (Klyazma irmogʻi) sohilida. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 472 ming kishi (1994). Shahar 19-asrning oxiridan Oʻrta Osiyoning arzon paxta xom ashyosi asosida toʻqimachilik sanoatining yirik markaziga aylandi. Mashinasozlik, yengil, kimyo, yogʻochsozlik sanoati korxonalari mavjud. 7 oliy oʻquv yurti (shu jumladan universitet), 3 teatr, oʻlkashunoslik, chit va badiiy muzeylari, filarmoniya bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Tarixi 
Ivanovo Rossiyaning Oltin halqa sayyohlik roʻyxatiga kiritilgan va roʻyxatga kiritilgan boshqa shaharlardan bu yerda deyarli hech qanday diniy yodgorliklar saqlanib qolmagani bilan farq qiladi, chunki shaharning asosiy qismi 1917-yil oktyabrdagi inqilobdan keyin vayron qilingan.

 

Turkum:Rossiya shaharlari
Ivanovo viloyati

Ivanovo viloyati - Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1929-yil 14 yanvarda tashkil topgan. Maydon 23,9 ming km. Aholisi 1222 ming kishi (2000), asosan ruslar. 22 maʼmuriy rayon, 17 shahar va 32 shaharcha bor. Markazi Ivanovo shahri Ivanovo viloyati Sharqiy Yevropa tekisligining markaziy qismida joylashgan. Yer yuzasi, asosan, tekislik. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yozi issiq (iyulning oʻrtacha temperaturasi 18–19°), qishi oʻrtacha sovuq (yanvar niki – 12°). Yillik yogʻin 550–600 mm. Daryolari Volga havzasiga mansub. Ivanovo viloyatida Gorkiy suv omborining bir qismi, Volga – Uvod kanali bor. 200 dan ortiq koʻl mavjud. Viloyat maydonining 2,9% botqoqlik. Tuprogʻi, asosan, podzol va botqoq tuproqlar. Qariyb 1 mln. ga yer oʻrmon. Sut emizuvchilardan malla quyon, oq quyon, tulki, tiyin; qushlardan karqur, kur, chil, kaklik; botqoqlik va qoʻllarda oʻrdak, gʻozlar uchraydi.

Ivanovo viloyati Rossiya Federatsiyasining toʻqimachilik (ip, gazlama va zigir tola gazlamasi) sanoati rayonlaridan biri. "Krasnaya Talka" yigiruv fabrikasi, melanj va kamvol kombinatlari va b. bor. Ip gazlama sanoatining asosiy markazlari: Ivanovo, Kineshma, Shuya, Vichuga, Furmanov, Teykovo, Rodniki, Yuja. Zigʻir tola gazlamasi sanoati markazi – Privoljsk. Toʻqimachilik mashinasozligi, asosan, Ivanovo shahrida. Ivanovo "Tochpribor", "Ivtekmash" ishlab chiqarish birlashmalari, "Elektrokontakt", "Stroymashina", "Temp" (avtokranlar) zavodlari bor. Toʻqimachilik sanoati ehtiyojlari uchun boʻyoq va kislotalar ishlab chiqariladi, neft kimyosi, oziqovqat sanoatlari birmuncha rivojlangan. Sut-goʻsht mahsulotlari, konserva va b. ishlab chiqariladi. Oʻrmon va yogʻochsizlik sanoati (yogʻochtaxta, mebel ishlab chiqarish) rivojlangan. Yogʻoch-sozlik korxonalari, asosan, viloyatning Zavoljye va janubi-sharqida joylashgan. Qurilish materiallari sa-noatida gʻisht, yigʻma temir-beton konstruksiyalar va detallar ishlab chiqariladi. Yoqilgʻi-energetika majmui maxdlliy xom-ashyo hisobiga ishlaydi (Ivanovo shahri yonidagi torfda ishlaydigan elektr stansiyasi, Saratov–Nijniy Novgorod–Cherepovets gazoprovodi). Gʻalla, kartoshka, yem-xashak ekinlari, tolali zigʻir, sabzavot ekiladi. Chorvachilikda sut-goʻsht chorvachiligi va choʻchqachilik, zotdor yilqichilik yetakchi oʻrinda. Palex va Xoluy shaharlari badiiy hunarmandchilik (lok-boʻyoq mahsulotlarini tayyorlash, miniatyurali rasm chizish)ning markazlari sifatida mashhur. Viloyatning asosiy temir yoʻl liniyasi Moskva– Ivanovo–Kineshma. Volga, Teza, Unja, Klyazma daryolarida kema qatnaydi. 7 oliy oʻquv yurti, kutubxonalar, 5 muzey, 3 teatr bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Rossiya viloyatlari
Turkum:Alifbo boʻyicha maʼmuriy birliklar
Ivano-Frankivsk

Ivano-frankovsk (1962-yil gacha Stanislav) — Ukrainadagi shahar, Ivano-Frankovsk viloyati markazi. Karpat togʻlarining etaklarida. Temir va shosse yoʻllar tuguni. Aeroport bor. Aholisi 227,0 ming kishi. Shaharga 1962-yil da ukrain yozuvchisi I. Ya. Franko nomi berilgan. Sanoatning muhim tarmoqlari: yengil (trikotaj, tikuvchilik, badiiy buyumlar i. ch. f-kalari, koʻn korxonasi), oziq-ovqat sanoati (goʻsht, non, spirtaraq kombinatlari va b.), yogocheozlik (mebel f-kasi), metallsozlik (asbobsozlik, avtomobil tuzatish, lokomotiv tuzatish), kimyo. 3 oliy oʻquv yurti, Ukraina musiqali drama teatri, qoʻgʻirchoq teatri, oʻlkashunoslik, badiiy, Karpat boʻyi badiiy muzeylari mavjud. Meʼmoriy yodgorliklardan kostyol (18-asr), arman cherkovi saqlanib qolgan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ivasi

Ivasi, sardina (Sardinops sagax) — seldsimonlar oilasiga mansub baliq. Tinch okean sardinasi koʻplab ovlanadi (qarang Sardinalar). OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ivitish

Ivitish — 1) toʻqimachilikda — tolali oʻsimliklar (kanop, zigʻir, jut va b.) poyasidan tolalarni ajratib olishga tayyorlash jarayoni; bunda tolalarni bir-biriga yopishtirib turgan pektin moddalar eriydi (parchalanadi). Poya yoki uning poʻstlogʻini sovuq yoki issiq suvda, bugʻda, har xil kimyoviy moddalar taʼsirida, dalaning oʻzidagi namgarchilikda I. mumkin. Suvda I. har xil mikroorganizmlarning faoliyatiga asoslangan. Sovuq suvda I. da poya yoki poʻstloq bogʻbogʻ qilib tabiiy (dare, koʻl, hovuzlar) yoki sunʼiy suv havzalaridagi suvga botirib qoʻyiladi. Bunda suvning temperaturasi havoning temperaturasiga bogʻliq boʻlib, 20—25° dan ortmaydi. Sovuq suvda poya yoki poʻstloq havoning temperaturasiga qarab 10— 30 kunda yetiladi; bunda ivish jarayoni bir tekis bormaydi. Suvning sirtida turgan poyalarda mogʻor zamburugʻlarining oʻsishi uchun yaxshi sharoit yaratiladi; suvga botgan qismining suv sirtiga yaqinroq joyida aerob bakteriyalar, pastki qatlamlarida esa anaerob bakteriyalar rivojlanadi. Bunday har xil mikrofloralar poya va poʻstloqlarning bir tekis ivib yetilishiga imkon bermaydi. Suvning pastki qismida temperatura ustki qismiga qaraganda ancha past boʻlgani uchun ham poyaning hammasi bir tekis ivimaydi. Issiq suv (36—38°) da poya yoki poʻstloqlar, odatda, yopiq xonalardagi temir-beton baklarda ivitiladi: 3—6 t poya yoki poʻstloq sigʻadigan bakning suv, regenerat (oldingi ivitishdan qolgan va har xil usullar bilan tiklangan suyukdik) va bugʻ keladigan hamda ishlatilgan suyuqlik chiqarib yuboriladigan quvur va joʻmraklari boʻladi. Oldin bakka poya yoki poʻstloq bogʻlarini joylab, soʻngra bakka suyuqlik toʻldiriladi. Suyuqlik har 10—12 so-atda qisman almashtirib turiladi. Suyuqlik temperaturasini birday tutib turish uchun bakka bugʻ berib turiladi. Issiq suvda ivitganda kanop, jutni I. 7—8 kun, zigʻir va kanopni I. 3 kun davom etadi. Issiq suv bilan I. jarayoni bir tekis oʻtadi va tola sifatli chiqadi. Poya yoki poʻstloq issiq suvda ivitilganda avvalo aerob, soʻngra anaerob bakteriyalarning "ish" faoliyatidan foydalaniladi.

Zigʻir poyalarini namgarchilik paytida dalaning oʻzida yoyib I. mumkin. Bunda shudring yoki yomgʻir ivituvchi suyuqlik vazifasini oʻtaydi. Bu usul zamburugʻlarning faoliyatiga asoslangan. Zamburugʻlar yuqori namlik, aeratsiya va maʼlum temperaturada yaxshi rivojlanadi va pektin moddalarini parchalaydi. I. ning kimyoviy va bugʻlash usullari ham bor. Kimyoviy usulda turli moddalar (tuzlar, kislotalar, ishqorlar va b.)ning eritmalari qoʻllanadi. Bular pektin moddalarini gidrolizlaydi. Bugʻlab I. da poyalar oldin suvda ivitiladi, soʻngra bugʻlanadi. Oʻzbekistonda, asosan, kanop poyalari ivitiladi; 2) guruch, noʻxat, joʻxori va b. donlarni ovqatga ishlatishdan oldin suvga solib yumshatib olish; 3) yemni suvga solib yumshatib qoʻyish; 4) qatiq tayyorlash (qatiq ivitish).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Yuriy Ivliyev

Yuriy Ivliyev (1923.17.4, Toshkent - 1945.11.2, Grodno) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, 1940-yildan armiyada. 1942-yildan frontda. 312-shturmchi aviatsiya polki (2-Belorussiya fronti 4-havo armiyasining 233-shturmchi aviatsiya diviziyasi)ning eskadrilya komandiri. Ivliyev 120-marta jangovar parvoz qilib, dushmanning muhim harbiy nuqtalarini yakson qilgan. 1944-yil 26-oktabr da Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan. Ivliyev 1945-yil 29-yanvar da jangovar topshiriqni bajarish paytida halok boʻlgan. Toshkentdagi koʻchalardan biri Ivliyev nomi bilan yuritiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1923-yilda tugʻilganlar
Turkum:1945-yilda vafot etganlar
Turkum:17-aprelda tugʻilganlar
Turkum:11-fevralda vafot etganlar
Aleksandr Ivchenko

Aleksandr Georgiyevich Ivchenko 1903.10.(23).9, Zaporojye viloyati, Tokmak shahri. — 1968.30.4, Zaporojye — aviatsiya dvigatellari konstruktori, Ukraina FA Akademik (1964 yildan), Mehnat Qahramoni (1963). Harkovdagi mexanikamashinasozlik institutini tugatgandan soʻng (1935) aviatsiya zavodida ishladi. Tajribakonstruktorlik byurosida asosiy konstruktor (1945 yildan), bosh konstruktor (1963 yildan). Aviatsiyada ishla-tiladigan bir qator porshenli, turbo-reaktiv va turbovintli dvigatellar yaratdi. U yaratgan dvigatellar koʻplab samolyot va vertolyotlarga oʻrnatilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Turkum:1903-yilda tugʻilganlar
Turkum:1968-yilda vafot etganlar
Turkum:23-sentabrda tugʻilganlar
Turkum:30-aprelda vafot etganlar
Igir

Igir (Acorus) — kuchaladoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt. Ildizpoyasi yoʻgʻon. Barglari uzun, nashtarsimon. Koʻpincha dare va koʻl qirgʻoqlarida ilashib usadi. Tarkibida oshlovchi modda bor. Ildizpoyasidan efir moyi olinadi. Asosan, Sharqiy Osiyoda uchraydigan boshqa bir turining ildizpoyasi qandolatchilikda ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Igna

Igna, nina — 1) tikuvchilik, trikotaj ishlab chiqarish, matbaa va boshqa maqsadlarda keng ishlatiladigan tikuv quroli. Tikuvchilik ignasining qoʻlda va mashinada tikadigan xillari bor; qoʻlda tikadigan igna xilma-xil yoʻgʻonlikdagi poʻlat simdan suyri, oʻtkir, ip oʻtkaziladigan teshikli qilib yasaladi. Ular uzunligi va diametriga qarab raqamlarga boʻlinadi (masalan 1 dan 9-raqamgacha boʻlgan ignaning yoʻgʻonligi 0,6 dan 1,0 mm gacha, uzunligi 30 dan 50 mm gacha). Kiyim-kechak, koʻrpa-toʻshak va hokazo tikishda ishlatiladi. Katta-kichikligi va yoʻgʻon-ingichkaligiga qarab, chok ignasi (chok tikish uchun), qaviq ignasi (qavish uchun), palak ignasi (palak tikish uchun), soʻzan ignasi (hurjun, toʻrva, etik, mahsi va hokazo tikish uchun), mashina ignasi (tikuv mashinalari uchun) kabi xillarga boʻlinadi. Igna yuzdan bir mm larda ifodalangan raqamlar (№60 — 0,60 mm, №120 — 1,2 mm) boʻyicha birbiridan farq qiladi. Trikotaj ignasi trikotaj mashinasining izma (petlya) hosil qiluvchi qismi. Ilgakli, tilli va oʻyikli xillari koʻp tarqalgan;

2) tibbiyotda: jarrohlik operatsiyalarida yaralarni tikish uchun ishlatiladigan qurol; katta-kichik va turli yoʻgʻonlikdagi ignalar boʻladi. Shuningdek, shprits ignalari ham bor;

3) matbaa ignasi: yogʻoch dastaga mahkamlangan, uchi kesik konus yoki kurakcha koʻrinishidagi ingichka poʻlat sterjen; odatdagi tikuvchilik ignasiga oʻxshash boʻladi. Ofort (naqsh) va gravyuralar hosil qilishda qoʻllanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Igna baliqlar

Igna baliqlar (Syngnathus) – dengiz kirpilari oilasiga mansub baliklar urugʻi. Tanasi 6 yoki 7 qirrali, ingichka, uzunligi 40 sm gacha. Tumshugʻi ingichka va choʻziq, ogʻzi kichik, tishsiz. Dum suzgichlari kichik, qorin suzgichlari boʻlmaydi. Erkagining qornida yoki dum tomonida uvildiriq saqlaydigan kamerasi boʻladi. Bu kameraga urgʻochisi uvildiriq tashlaydi. Uvildiriklarga shilimshiq parda orqali qondan kislorod kelib turadi. 50 tacha turi maʼlum: tropik, subtropik va moʻʼtadil dengizlarda (jumladan Qora va Kaspiy) da tarqalgan. Iqtisodiy ahamiyatga ega emasOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar
Igna burni

Igna burni, Agulyash — Afrikaning eng jan. chekkasi (34°52’ j. k. va 19°59’ shq. u.). JAR hududida, Yaxshi Umid burnidan 155 km jan.sharqda. Burun yaqinida dengizda magnit ano-maliyasi kuzatilganidan shunday nom berilgan (portugalcha agulhas — igna, bunda kompasning magnitli mili na-zarda tutilgan).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Igna burni oqimi

Igna burni oqimi, Agulyash oqimi — Hind okeanidagi iliq oqim, Afrikaning jan.sharqiy qirgʻoklarida, 25 va 40° sh. k. lar oraligʻida Mozambik va Madagaskar dengiz oqimlarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Tezligi yil fasllariga qarab 0,7 dan 3 km/s gacha oʻzgarib turadi. I. b. o. Fapbiy Shamollar nomli dengiz oqimi bilan uchrashgach, okean tubiga ketadi. Suv temperaturasi fevral da 20—27°, avgustda 16—22°. Shoʻrligi 35,5%".OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Igna sanchib davolash

Igna sanchib davolash, akupunktura — organizmning yumshoq toʻqimalariga maxsus ignalar kiritib davolash. Reflektor terapiya usullaridan biri Xitoy, Koreya, Yaponiya xalq tibbiyotida igna sanchib davolash qadimdan maʼlum. Bunda gavdaning muayyan (700 ga yaqin) nuqtalariga kiritilgan ignalar nerv uchlarini taʼsirlaydi. Taʼsirlanish bosh yoki orqa miyaga, u yerdan turli aʼzolarga oʻtadi. Periferik nerv sistemasi kasalliklari, uyqu buzilishi, moddalar almashinuvining oʻzgarishi, shikastlanish va boshqalar natijasida paydo boʻladigan boʻgʻim va muskul kasalliklarida qoʻllanadi. Zarurat tugʻilganda igna sanchib davolash bilan birga dori-darmonlar ham buyuriladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Klinik amaliyot

Akupunktur - bu alternativ tibbiyotning bir shakli. U eng keng tarqalgan og'riqlarni yengillashtirish uchun ishlatiladi, garchi u turli xil holatlarni davolash uchun ham ishlatiladi. Akupunktur odatda faqat boshqa davolanish shakllar bilan birgalikda ishlatiladi. Masalan, Amerika anesteziologlar jamiyati buni faqat anesteziologik terapiya bilan birgalikda noxush, ildiz og'rig'i uchun davolashda ko'rib chiqilishi mumkinligini ta'kidlaydi. Akupunktur - bu teriga yalpi ignalar qo'yish. Tibbiy ta'lim va tadqiqotlar uchun Mayo jamg'armasi (Mayo klinikasi) ga ko'ra, odatda o'tirishda taxminan besh-yigirma igna o'rnatiladi; aksariyat hollarda ignalar o'n-yigirma daqiqa davomida joyida qoladi. U issiqlik, bosim yoki lazer yorug'ligi qo'llanilishi bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Klassik ravishda akupunktur individuallashtirilgan va ilmiy tadqiqotlarga emas, balki falsafa va intuitsiyaga asoslangan. Shuningdek, XX asrning boshlarida Yaponiyada bolalar (shonishin yoki shōnihari) da davolash uchun ignalardan tashqari boshqa qurilmalarning murakkab setidan foydalangan holda ishlab chiqilgan invaziv bo'lmagan terapiyalar mavjud.

 

Turkum:Terapiya
Turkum:Tibbiyot
Turkum:Xitoy ixtirolari
Ignabargli oʻsimliklar

Ignabargli oʻsimliklar - qaragʻaytoifa (ochiq urugʻli) oʻsimliklar boʻlimiga mansub, asosan, monopodial, baʼzan simpodial shoxlanuvchi daraxt yoki butalar. Poyasida oʻtka-zuvchi naylar oʻrnida serkovak hoshiyali traxeidlar boʻladi. Poyasi ikkilamchi yoʻgʻonlashish xususiyatiga ega. Barglari tangacha yoki ignasimon (nomi shundan olingan), poyasida bir necha yil turadi. I. oʻ. shamol yordamida changlanadi. Ularning aksariyat qismini doim yashil oʻsimlik tashkil etadi. Yer yuzida I. oʻ. ning 400 ga yaqin turi bor. Asosan, Shim. yarim sharda tarqalgan. qaragʻay, archa, qora qaragʻay, tiss, sarv turkumlari koʻproq uchraydi. Oʻzbekistonda archa turkumiga mansub turlar oʻsadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻsimliklar