Britaniya monarxlari

300px|alt=Royal Arms

Hozirgi Buyuk Britaniya qirollik gerbining ikkita versiyasi mavjud. Umumiy versiya chapda, Shotlandiya versiyasi esa oʻngda. Umumiy versiyaning qalqonida Angliya birinchi va toʻrtinchi chorakda, Shotlandiya ikkinchi chorakda va Shimoliy Irlandiya uchinchi chorakda ifodalangan. Shotlandiya versiyasining qalqonida Angliya qirollik qurollari va Shotlandiya qirollik qurollari almashtiriladi.
Britaniya monarxlari Angliya qirolligi va Shotlandiya qirolligi oʻrtasida siyosiy ittifoq 1707-yil 1-maydan beri mavjud boʻlgan. Angliya va Shotlandiya 1603-yil 24-martdan beri shaxsiy ittifoq tuzishgan edi. 1801-yil 1-yanvarda Buyuk Britaniya qirolligi va Irlandiya qirolligi birlashdi, natijada Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya birlashgan qirolligi tashkil topdi.

Birlashgan qirollikning monarxiyasi odatda Britaniya monarxiyasi deb ataladi, konstitutsiyaviy boshqaruv shakli boʻlib, unga koʻra Birlashgan Qirollikning davlat boshligʻi — monarx hukmronlik qiladi.

Monarx va ularning yaqin qarindoshlari turli rasmiy, tantanali, diplomatik va vakillik vazifalarini bajaradilar. Monarxiya konstitutsiyaviy boʻlgani sababli, monarx partiyasiz tarzda amalga oshiriladigan faxriy unvonlar berish va bosh vazirni tayinlash kabi funksiyalar bilan cheklanganhttps://www.legislation.gov.uk/ukpga/Edw8and1Geo6/1/16/enacted. Monarx, shuningdek , Britaniya qurolli kuchlari boshligʻi hisoblanadi. Hukumat ustidan yakuniy ijro etuvchi hokimiyat hali ham qirollik vakolati orqali va rasmiy ravishda boʻlsa-da amalga oshiriladi. Bu vakolatlardan faqat parlamentda qabul qilingan qonunlarga muvofiq cheklovlar doirasida foydalanish mumkinhttps://archive.org/details/debrettscorrectf0000unse/page/13.

Britaniya monarxiyasi oʻzining kelib chiqishini X asrga kelib Angliya va Shotlandiya qirolliklariga birlashgan Anglo-Sakson Angliyasi va ilk oʻrta asr Shotlandiyasining kichik qirolliklariga taqaydi. 1066-yilda Angliya normandlar tomonidan bosib olindi. Shundan soʻng Uels ham asta-sekin Anglo-Normandlar nazoratiga oʻtdi. Jarayon XIII asrda Uels qirolligi Angliya qirolligining „mijoz“ davlatiga aylanganda yakunlandi. Ayni paytda ingliz monarxining siyosiy vakolatlarini qisqartirish jarayonini boshladi. 1603-yildan boshlab Angliya va Shotlandiya qirolliklari yagona suveren tomonidan boshqariladihttp://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Symbols/Coinageandbanknotes.aspx. 1649-yildan 1660-yilgacha monarxiya anʼanasi uch qirollik urushidan keyin Angliyaning respublika tomonidan buzildi. 1689-yildagi Huquqlar toʻgʻrisidagi Bill va uning Shotlandiyadagi hamkasbi 1689-yildagi „Huquq toʻgʻrisida daʼvo“ qonuni monarxiya hokimiyatini yanada qisqartirdi va Rim katoliklarini taxtga vorislik qilishdan chetlashtirdi.
thumb|left|Angliyada 1689-yilda imzolangan "Huquqlar tog'risida bill" hujjati1707-yilda Angliya va Shotlandiya qirolliklari birlashtirilib, Buyuk Britaniya Qirolligi tashkil etildi va 1801-yilda Irlandiya Qirolligi Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligini tashkil qilish uchun qoʻshildi. Britaniya monarxi 1921-yilda eng katta hajmda dunyoning toʻrtdan bir qismini egallagan ulkan Britaniya imperiyasining rahbari edihttps://www.telegraph.co.uk/news/uknews/queen-elizabeth-II/10844075/Our-picture-of-Her-Majesty-will-never-fade.html.
1926-yilgi Balfur deklaratsiyasi Britaniya imperiyasi Millatlar Hamdo'stligi doirasida alohida, o'zini o'zi boshqaradigan mamlakatlar yo'lini tan oldi. Ikkinchi jahon urushidan keyingi yillarda Britaniya koloniyalari va hududlarining aksariyati mustaqil bo'lib, imperiyani amalda yo'q qildi. Jorj VI va uning vorisi Yelizaveta II Hamdo'stlik rahbari unvonini unga mustaqil a'zo davlatlarning erkin birlashmasi ramzi sifatida qabul qildi. Birlashgan Qirollik va boshqa o'n to'rtta mustaqil suveren davlatlar o'zlarining monarxlari bilan bir xil shaxsga ega bo'lganlar Hamdo'stlik davlatlari deb ataladi. Monarx umumiy bo'lsa-da, har bir mamlakat suveren va boshqalardan mustaqildir va monarx har xil, o'ziga xos va rasmiy milliy unvon va uslubga egahttps://web.archive.org/web/20140902162152/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Symbols/NationalAnthem.aspx.

Qirolicha Anna 1702-yil 8-martdan beri Angliya qirolligi, Shotlandiya qirolligi va Irlandiya qirolligini boshqarib kelgan. 1707-yil 1-mayda Angliya va Shotlandiya siyosiy ittifoqidan keyin u Buyuk Britaniya qirolligining monarxi boʻldi. Uning umumiy hukmronligi 12 yil 146 kun davom etdi. Qirolicha Anna va qirol Jorj I amakivachchalar edi, chunki ikkalasi ham Jeyms I ning nevaralari edi.

 Ismi Hukmronlik davri Tasvir Gerbi Tugʻilish Oila Vafoti Yoshi Uyi. AnnaAnna Styuart 1707-yil 1-may 1714-yil 1-avgust 7 yil 93 kun 100px 100px 1665-yil 6-fevral Jeyms II va Anna Hydening qizi Daniya shahzodasi 1683-yil 28-iyul5 farzand 1714-yil 1-avgust Kingston saroyi 49 yosh Styuart uyi Georg IGeorg Luis1714-yil 1-avgust1727-yil 11-iyun 12 yil 314 kun 100px 100px 1660-yil 28-mayrnest Avgust va Sofiya Gannoverning oʻgʻli Sofiya Dorota1682-yil 21-noyabr2 farzand 1727-yil 11-iyunOsnabruk 67 yosh Gannover uyi Georg IIGeorg Avgustus1727-yil 11-iyun1760-yil 25-oktabr 33 yil 126 kun 100px100px 1683-yil 30-oktabr Georg I Sofiya Dorotaning oʻgʻli Brandenburg-Ansbax malikasi1705-yil 22-avgust8 farzand 1760-yil 25-oktabr Kingston saroyi 76 yosh Georg IIIGeorg Villiam Frederik1760-yil 25-oktabr1820-yil 29-yanvar 59 yil 92 kun100px 75px----75px----75px 1738-yil 24-may Uels shahzodasi Frederik va malika Avgustaning oʻgʻli Sharlotta Meklenburg1761-yil 8-sentabr15 farzand 1820-yil 29-yanvarVindzor qasri 81 yosh Georg IVGeorg Avgustus Frederik1820-yil 29-yanvar1830-yil 26-iyun 10 yil 149 kun 100px 100px 1762-yil 12-avgustGeorg III va Sharlotta Meklenburgning oʻgʻli Karoline Brunsvik1795-yil 8-aprel1 qiz 1830-yil 26-iyunVindzor qasri 67 yosh William IVWilliam Genri1830-yil 26-iyun1837-yil 20-iyun 6 yil 360 kun 100px100px 1765-yil 21-avgustGeorg III va Sharlotta Meklenburgning oʻgʻli Adelaida Saxe-Meiningen1818-yil 13-iyul2 qiz 1837-yil 20-iyunVindzor qasri 71 yosh Qirolicha ViktoriyaAleksandrina Viktoriuya1837-yil 20-iyun22 January 1901-yil 22-yanvar 63 yil 217 kun 100px 100px 1819-yil 24-mayShahzoda Edvard va qirolicha Viktoriya Saxe-Koburg-Saalfeld qizi Konsort shahzodasi Albert1840-yil 10-fevral9 farzand 1901-yil 22-yanvarOsborn hous 81 yosh Edvard VIIAlbert Edvard1901-yil 22-yanvar1910-yil 6-may 9 yil 105 kun 100px100px 1841-yil 9-noyabrQirolicha Viktoriya va shahzoda Albertning oʻgʻli Daniya malikasi Aleksandra1863-yil 10-mart6 farzand 1910-yil 6-mayBukingem saroyi 66 yosh Saxe-Koburg va Gotha saroyi Georg VGeorg Frederik Ernest Albert1910-yil 6-may1936-yil 20-yanvar 25 yil 265 kun 100px100px 1865-yil 3-iyunEdvard VII va Daniya malikasi Aleksandraning oʻgʻli Mari Tek1893-yil 6-iyul 6 farzand 1936-yil 20-yanvarSandringem saroyi 70 yosh Saxe-Koburg va Gotha saroyi Edward VIIIEdvard Albert Kristian Georg Andryu Patrik Devid20 January 1936-yil 20-yanvar 1936-yil dekabr 327 kun 100px 100px 1894-yil 23-iyungeorg V va Mari Tekning oʻgʻli Valiz Simpson1937-yil 3-iyunfarzandi yoʻq 1972-yil 28-mayNeuilly-sur-Seine 77 yosh Vindzor qasri Georg VIAlbert Frederik Artur Georg1936-yil 11-dekabr1952-yil 6-fevral 15 yil 58 kun 100px100px 1895-yil 14-dekabrGeorg V va Mari Tekning oʻgʻli Elizabet Bous-Lion1923-yil 26-aprel2 qiz 1952-yil 6-fevral Sandringham House 56 yosh Vindzor qasri Yelizavetta IIElizabet Aleksandra Mari1952-yil 6-fevralHozirgacha 70 yil 100px 100px 1926-yil 21-aprelGeorg Vi va Elizabet Bous-Lionning qizi Filip Mountbatten1947-yil 20-noyabr4 farzand Hayot 96 yosh Vindzor qasri

 

 
 Ashley, Mike (1998). The Mammoth Book of British Kings and Queens. London: Robinson. .
 Bagehot, Walter; edited by Paul Smith (2001). The English Constitution. Cambridge University Press.
 Brazier, Rodney (1997). Ministers of the Crown. Oxford University Press.
 Brock, Michael (September 2004; online edition, January 2008). "William IV (1765–1837)". Oxford Dictionary of National Biography. Oxford University Press. Retrieved 22 April 2008 (subscription required).
 Castor, Helen (2010). She-Wolves: the Women who Ruled England Before Elizabeth. Faber and Faber.
 Cannon, John; Griffiths, Ralph (1988). The Oxford Illustrated History of the British Monarchy. Oxford: Oxford University Press. 
 Crabbe, V.C.R.A.C. (1994). Understanding Statutes. Cavendish Publishing. 

Turkum: Buyuk Britaniya