Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Muhammad ibn al-Bays

Muhammad ibn al-Bays ibn Halbas (taxminan IX asr boshlari), Ibn Bays nomi bilan ham tanilgan, Abbosiylar xalifaligi davrida Marandning arab hokimiMinorsky, „Marand“ in Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel and W. P. Heinrichs. Vol. 6, (1991): pg 504 „According to one of al-Tabari’s authorities (iii, 1388), the shaykhs of Maragha who praised the bravery and literary ability (adab) of Ibn Bai’th also quoted his Persian verses (bi’l-fdrisiyya). This important passage, already quoted by Barthold, BSOS, ii (1923), 836-8, is evidence of the existence of the cultivation of poetry in Persian in northwestern Persia at the beginning of the 9th century. Ibn Bai’th must have been Iranicised to a considerable extent, and, as has been mentioned, he relied for support on the non-Arab elements in his Rustakhs (‘Uludj Rasatikhi’)“.

Arablar tomonidan Fors viloyati fath etilgach, Muhammad ibn al-Baysning bobosi Halbas yollanma askar sifatida Marandni egallab olgan. Muhammad ibn al-Bays Marandda qal’alar qurgan, 815-yilda Tabriz va Urmiya koʻli yaqinidagi Shahi shahrini ham egallaganMinorsky, „Marand“ in Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel and W. P. Heinrichs. Vol. 6, (1991): pg 504 „According to one of al-Tabari’s authorities (iii, 1388), the shaykhs of Maragha who praised the bravery and literary ability (adab) of Ibn Bai’th also quoted his Persian verses (bi’l-fdrisiyya). This important passage, already quoted by Barthold, BSOS, ii (1923), 836-8, is evidence of the existence of the cultivation of poetry in Persian in northwestern Persia at the beginning of the 9th century. Ibn Bai’th must have been Iranicised to a considerable extent, and, as has been mentioned, he relied for support on the non-Arab elements in his Rustakhs (‘Uludj Rasatikhi’)“. U dastlab Bobak boshchiligidagi Xurramiylar harakati bilan yaxshi munosabatda boʻlgan, biroq keyinchalik Xurramiylarga qarshi xalifa tomoniga oʻtib, Bobak qoʻmondonlaridan birini qoʻlga olgan. Biroq Muhammad ibn al-Baysning Abbosiylar bilan aloqalari uzoq davom etmadi va u xalifa Mutavakkil davrida hibsga olindi. Tarixchi Ibn Hurdodbeh Marandni Muhammad ibn al-Baysning mulki deya maʼlumot bergan. Tarixchi at-Tabariy Marandga yuborilgan harbiy yurishni tasvirlarkan, Marand devorlar bilan oʻralgan hudud boʻlib, bogʻlari bir farsah (taxminan 6 km) atrofda edi, deya ma'lumot bergan. Shahar tashqarisidagi oʻrmonlar esa Marandga qoʻshimcha himoya vazifasini bajargan. 849–850-yillar atrofida Ibn Bays Abbosiylar kuchlari tomonidan qoʻlga olingan. Mutavakkil huzuriga olib kelinganida xalifa uni qatl etishni buyurgan, biroq Ibn al-Bays arab tilida sheʼr oʻqib bergan va Mutavakkil uning isteʼdodidan hayratga tushgan. Shundan soʻng, uni qatl etish buyrugʻi bekor qilinib, hibsda saqlangan va Ibn Bays qamoqdalik vaqtida vafot etgan.

 

Turkum:Abbosiylar xalifaligining asirlari va mahbuslari
Muhammad ibn al-Qosim (Sohib at-Taliqon)

Muhammad ibn al-Qosim , shuningdek, Sohib at-Taliqan, Afgʻonistonning shimoli-sharqida joylashgan Taliqonda Abbosiylar xalifaligiga qarshi Zaydiylar qoʻzgʻoloniga boshchilik qilgan Aliylardan biri.

Toʻliq ismi Muhammad ibn al-Qosim ibn Ali ibn Umar al-Ashraf ibn Ali Zayn al-Obidin ibn al-Husayn ibn Ali ibn Abi Tolib boʻlgan.

Ibn al-Qosim hijriy 219-yilda (milodiy 834) al-Mutasim davrida hozirgi Afgʻonistonning shimoli-sharqiy qismida joylashgan Taliqonda qoʻzgʻolon koʻtarganMaqatil al-Talibiyyin, by Abu al-Faraj al-Isfahani, p. 577. Ammo xalifa al-Mu’tasim uni magʻlub etib, hibsga olgan va Bagʻdodga olib ketib, oʻz saroyida ushlab turgan.

Oradan koʻp oʻtmay, Muhammad qochishga muvaffaq boʻlgan. Shundan keyin u haqida hech qanday maʼlumotlar mavjud emasAl-Farq bayn al-Firaq, by Al-Isfirayini, p. 31. Baʼzilar uni oʻlgan yoki qochib ketgan deb hisoblasa, baʼzi shialik mazhabiga eʼtiqod qiluvchilar uning tirikligiga, qaytib kelishiga va Mahdiy ekaniga ishongan.

 Yana qarang 

 Odam Soʻfiy

 

 „Maqotil at-Tolibiyyin“, Abu al-Faraj al-Isfahoniy, s. 577

Turkum:9-asr arab shaxslari
Turkum:Husayniylar
Turkum:Oʻlgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:Abbosiylar xalifaligining asirlari va mahbuslari
Muhammad ibn Bugʻa

Abu Nasr Muhammad ibn Bugʻa  – IX asrda Abbosiylar xalifaligida xizmat qilgan harbiy xizmatchi.

Abu Nasr Muhammad Bugʻa al-Kabirning oʻgʻli boʻlib, turkiy qullaridan boʻlgan askar (gʻulom) va mashhur harbiy sarkarda edi. Uning nomi ilk bor 865–866-yillardagi fuqarolar urushi doirasuda tilga olinadi, oʻshanda u xalifa Mu’tazz nomidan al-Anbar shahrini egallab, uni himoya qilgan. Keyinchalik 869-yilda al-Mu’tazzni taxtdan agʻdarishda yetakchi rol oʻynagan, bu paytda u Solih ibn Vosif va Bayakbak bilan birga xalifani hibsga olgan guruhni boshqargan. Oʻsha yili uning ukasi Muso ibn Bugʻa Samarraga kelgach, Muhammad uning tomoniga oʻtgan va keyinchalik uning guruhidagi yetakchi qoʻmondonlardan biriga aylangan.

870-yil iyun oyida xalifa al-Muhtadiy va turk rahbariyati oʻrtasidagi munosabatlarning yomonlashgan davrda Muhammad va uning ukasiga qarshi Samarra aholisi orasida fitnalar uyushtirildi. Muhammad va Muso davlat daromadlarini oʻzlashtirishda ayblandi, shundan soʻng Muhammad qoʻlga olinib, qamoqqa tashlandi va koʻp oʻtmay qatl etildi. Natijada Samarra garnizonidagi qoʻshinlar shu oyning oxirida al-Muhtadiyni taxtdan agʻdarishga qaror qildi.

 

 

 
 
 

Turkum:870-yilda vafot etganlar
Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Charlie Munger

Charles Thomas Munger (1924-yil 1-yanvar — 2023-yil 28-noyabr) — amerikalik tadbirkor, sarmoyador va huquqshunos.
Ayubshoh Buxoriy

Ayubshoh Buxoriy – Pokistonning Sind viloyati Karachi shahri soʻfiylaridan biriGadap - Government of Karachi Ayubshoh Buxoriyning soʻfiylar ziyoratgohi ham Gulshan-i-Maymarda joylashganSix slaughtered in Karachi over Sufi shrine visit.
 

Turkum:Sindda tasavvuf
Turkum:Karachiliklar
Muhammad Amin al-Astrabodiy

Muhammad Amin Astrobodiy (vafoti 1623/1624 yoki 1626/1627) – Eron ilohiyotchisi va 12-imom shia yoʻnalishidagi anʼanaviy konservativ (Ahbariy) oqimining asoschisi yoki tarafdori boʻlib, ular oʻz ilohiyotini hadislar asosida qurib, fatvolarni rad etadilar. U Astrobodda (hozirgi Goʻrgon) tugʻilgan.

Astrobodiy oʻzini yoʻqolib ketgan islomiy anʼana – sunnatning tiriltiruvchisi deb bilgan. Unga bir qator olimlar ergashgan boʻlib, ular oʻzlarini Ahbariylar deb atashgan. Bu olimlar hadis iga asoslangan qonun-qoidalar tizimiga qaytishni talab qilishgan, chunki ular Imomlarning soʻzlari va harakatlari hadislarda aniq koʻrinib turishini, lekin asrlar davomida berilgan ortiqcha sharhlar tufayli hadisning asl mohiyatini buzilgan deb hisoblashgan.

 Asarlari 
 Favoid al-Madaniya fi ar-Radd ala man qol bi-l-ijtihod va-t-taqlid fi-l-ahkom al-ilohiya 
 Hoshiya ala Sharh al-Madorik 
 Sharh at-Tahzib 
 Sharh al-Istibsor 
 Unmuzaj al-Ulum 

 Yana qarang 
 Usuliylar, Astrabodiy qarshi chiqqan 12-imom shia maktabi ichidagi oqim

 

 
 Abisaab, Rula J. (2015) "Shi`i Jurisprudence, Sunnism and the Traditionist Thought (akhbārī) of Muhammad Amin Astarabadi (d. 1036/1626-7), IJMES 47: 5-23.
 Newman, Andrew J. (1992) „The Nature of the Akhbari/Usuli Dispute in Late Safawid Iran, Part 2: The Conflict Reassessed“ Bulletin of the School of Oriental and African Studies University of London 55(2): pp. 250–261
 Gleave, Robert (2004) „Akhbariyya“ Encyclopedia of Islam and the Muslim World (ed. Richard C. Martin) Vol. 1, Macmillan Reference USA, New York, 
 Gleave, Robert (2007) Scripturalist Islam: the history and doctrines of the Akhbari Shi’i school Brill Academic, Leiden, 

Turkum:1620-yillarda vafot etganlar
Turkum:Hadis olimlari
Turkum:17-asr musulmon ilohiyotchilari
Turkum:Safaviylar davri ilohiyotchilari
Vohididdin ar-Roziy

Vohididdin ar-Roziy (forscha: اوحدالدین رازی) 13-asrda yashagan fors shifokori, faylasuf-soʻfiy va shoir boʻlgan. Uning tugʻilgan va vafot etgan sanalari aniq maʼlum emas. Mashhur olim Tusiy Nosiriddinning zamondoshi boʻlgan Vohiddin, vazir Shamsuddin Juvayniy homiyligida faoliyat yuritgan. Roziy „Hakimnoma“ yoki „Ijtimoi ullamo“ nomli fors tilidagi falsafiy-tasavvufiy risolasini Juvayniyga bagʻishlab yozgan.

 

Turkum:13-asr eronlik faylasuflar
Turkum:13-asr eronlik shifokorlar
Turkum:Ilxoniylar davri shoirlari
Shoh Abdulatif Bhittay ziyoratgohi

Shoh Abdul Latif Bhittai ziyoratgohi  – 18-asrga oid soʻfiy ziyoratgohi. Pokistonning Sind viloyatidagi Bhitshoh shahrida joylashgan. Ziyoratgoh Sinddagi eng mashhurlaridan biri hisoblanadi va uning har yili oʻtkaziladigan urs tadbirlarida 500 000 ga yaqin tashrif insonlarni jalb qiladi.
 

Turkum:Shoh Abdulloh Bhittay
Turkum:Sinddagi diqqatga sazovor joylar
Turkum:Sinddagi ziyoratgohlar
Susan Ozodiy

Susan Ozodiy (forscha: سوسن آزادی; tugʻilgan 1954-yil) – eronlik yozuvchi va dizayner.

1987-yilda Susan Ozodiy va Angela Ferrante tomonidan yozilgan „Out of Iran“ (Eronni tark etdim) xotira kitobi Time Warner kompaniyasining Little, Brown and Company nashriyoti tomonidan nashr etilgan. Kitobda muallifning 1979-yilgi Islom inqilobi davridagi tajribalari, qisqa muddat qamoqqa olinishi va oxir-oqibat mamlakatdan qochib ketishi haqida hikoya qilinadi.

U „Ozodiy“ taxallusidan Eronda qolgan oilasini taʼqiblardan himoya qilish maqsadida foydalangan. U oʻzini Qojarlar sulolasining chevarasi deb daʼvo qilgan.

Hozirda Ozodiy Kanadada yashab, zargarlik buyumlari yasab sotish bilan shugʻullanadi.

 Asarlari 
 Vlucht Uit Iran, 1987 (Angela Ferrante bilan hamkorlikda) 
 (Persian and English Edition)
 IRANMADHUN SUTAKA, 1991 
 
 
 Die letzte Jagd. / Flucht aus Iran. / Sturz ins Leere., 1993 (Ryudiger Neberg va Jo Simpson bilan hamkorlikda)
 IRANMADHUN SUTAKA, 2009 

 

 
 Susan Ozodiyning WorldCat profili
 Ozodiyning nashr etilgan asarlari roʻyxati
 Susan Ozodiy. Avstraliya Milliy kutubxonasi

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Eron yozuvchilari
Turkum:1954-yilda tugʻilganlar
Turkum:Kanadaga koʻchib ketgan eronliklar
Badriddin Tabriziy

Badriddin Tabriziy (faoliyat yillari: 1250–1275; forscha: بدرالدین تبریزی) – oʻrta asr Anatoliyasida yashagan fors meʼmori va olimi. U Konyadagi Rumiy maqbarasini loyihalaganligi bilan mashhur.

Ehtimol, boshqa eronlik hunarmandlar va olimlar singari, Badriddin Tabriziy ham XIII asr oʻrtalarida yuz bergan moʻgʻullar bosqinidan qochib, xavfsiz joy qidirib Anatoliyaga kelgan boʻlishi mumkin. Zamonaviy manba boʻlmish Shamsuddin Ahmad Afloqiyning „Manoqib al-orefin“ asarida Badriddin Tabriziyning „astrologiya, matematika, geometriya, sehr-jodu, alkimyo, falsafa va sitrus mevalar yetishtirish“ kabi koʻplab fanlardan xabardor ekanligi qayd etilgan. Rumiyning shogirdi boʻlgan Afloqiy, Badriddinni „ikkinchi Sokrat va yunon Aflotuni“ deb maqtagan.

 

 
 
 

Turkum:Rum sultonligi olimlari
Turkum:Eronlik meʼmorlar
Gul Muhammad Xatri

Gul Muhammad Xatri (1919 – 1979) – Pokistonning Karachi shahrida yashagan taniqli rassom38th death anniversary renowned artist Gul Muhammad Khatri todaythesindhtimes.com Work of Sindh Artists will be promoted says Minister dawn.com 23 December 2010.,va yozuvchi. Tasavvuf sheʼriyatining (ayniqsa, Shoh Abdulatif Bhitai sheʼriyati) portretlar, landshaft sanʼati va xattotlik rasmlari koʻrinishida badiiy asarlar yaratgan. Shuningdek, tijorat sanʼati sohasida ham faoliyat yuritgan boʻlib, plakat dizayni, shisha boʻyash, eʼlon taxtasi, toʻqimachilik naqshlari, teatr dekoratsiyalari, kino afishalari, koshin naqshlari yaratish hamda sindhi, urdu, hind, gujarati va ingliz tillarida xattotlik bilan shugʻullangan.
 

Turkum:1979-yilda vafot etganlar
Turkum:1919-yilda tugʻilganlar
Turkum:Pokiston rassomlari
Turkum:Sindlik rassomlar
Ahmad Rizo Baharlu

Ahmad Rizo Baharlu (tugʻilgan joyi Darab, Eron) – Voice of America radiosining fors tilidagi dasning sobiq boshlovchisi. U hozirda Voice of America tarkibidan ketgan yoki nafaqaga chiqqan. Asli Eronlik boʻlib, Eronning Fors viloyati Darab shahrida tugʻilgan.

U Tehrondagi Eron Milliy universitetida Iqtisod boʻyicha tahsil olgan va keyinchalik Amerika universitetida oʻqishini davom ettirganHomayoon, Shahram. „Ahmad Rizo Bahorlu bilan suhbat“, Channel One TV, 23-sentabr, 2010-yil, 17-avgust, 2011-yil..

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Amerika universiteti bitiruvchilari
Turkum:AQShga koʻchib ketgan eronliklar
Turkum:Fors viloyati vakillari
Turkum:Voice of America xodimlari
Bhitshoh muzeyi

Bhitshoh muzeyi – Pokistoning Sind viloyati Matiari tumanidagi muzey. Sindxi tasavvufchisi Shoh Abdulatif Bhittai sheʼriyatining turli qirralari tasvirlanganMuseums of Sindh, Brochure by Culture Department, Government of Sindh. 2012. Muzey Bhit Shah madaniyat markazining turdosh tashkiloti sifatida tashkil etilgan. Yaqin atrofdagi Bhittai ziyoratgohiga keladigan odamlar bu muzeyga ham tez-tez tashrif buyurishadi.

1996-yil 10-iyulda prezident Faruq Ahmad Ligʻoriy tomonidan avliyoning 252-ursi arafasida ochilganMuseums of Sindh, Brochure by Culture Department, Government of Sindh. 2012.
 

Turkum:Shoh Abdulatif Bhittai
Turkum:1996-yilda tashkil etilgan muzeylar
Turkum:Sinddagi muzeylar
Muhammad Zohir Baloch

Muhammad Zohir Baloch  – Jundalloh guruhining sobiq rahbari. Zohir Baloch 2010-yil fevralidan 2011-yilgacha ushbu guruhga rahbarlik qilgan. Eron Islom Respublikasi Axborot Agentligi maʼlumotlariga koʻra, u 2010-yil 16-iyulda Zohidon va Chabahor shaharlarida sodir etilgan portlashlar asosiy gumonlanuvchisi hisoblanadi. Eron adliya organlari tomonidan qidiruvga olingan.

 

Turkum:Balochlar
Turkum:Eron isyonchilari
Turkum:Jundalloh (Eron)
Turkum:Jihodchi guruhlar rahbarlari
Turkum:Yashyotgan insonlar
Turkum:20-asrda tugʻilganlar
Sindda tasavvuf

Sind tasavvuf anʼanasi tasavvuf makoni sifatida tanilgan Sinddagi tasavvuf yoʻnalishini oʻz ichiga oladiAnnemarie Schimmel, "Sindhi Literature, " A History of Indian Literature Wiesbaden, Germany: Otto Harrassowitz (1974). See pp. 10.. Sind u yerda yashab, tinchlik va birodarlikni targʻib qilgan koʻplab avliyolar va soʻfiylar bilan mashhurdirNaz, H., D. R. (2015). Significance of the Malfuz Literature as an Alternative Source of History: A Critical Study on the Tadhkirat Al-Murad as the Earliest Malfuz Compiled in Sindh. Pakistan Historical Society. Journal of the Pakistan Historical Society, 63(2), 83-99.. Mashhur afsonaga koʻra, ularning 125 mingi Tatta yaqinidagi Makli tepaligida dafn etilganAnnemarie Schimmel, Pearls from Indus Jamshoro, Sindh, Pakistan: Sindhi Adabi Board (1986). See pp. 150.Lal, Mohan. Encyclopaedia of Indian Literature: sasay to zorgot. Vol. 5. Sahitya Akademi, 1992.. Tarix davomida Sindda yaratilgan soʻfiy adabiyoti keng rivojlangan.
 

Turkum:Pokistonda tasavvuf
Turkum:Sindda tasavvuf
Turkum:Sindda din
Behafarid

thumb|140px
Bahafarid (Oʻrta forscha: Veh-ofrid, , shuningdek Bihafarid deb ham yoziladi) – 8-asrda yashagan fors zardushtiylik bidʼatchisiEncyclopædia Iranica, BEHĀFARĪD, Zoroastrian heresiarch and self-styled prophet, killed 748-49 boʻlib, Zardushtiylik va Islom elementlarini oʻz ichiga olgan dehqonlar qoʻzgʻolonini boshlagan. U Zardushtga ishongan va barcha zardushtiylik anʼanalarini qoʻllab-quvvatlagan. Unga ergashganlar quyoshga qarab kunduzi yetti marta namoz oʻqigan, mastlovchi moddalar taqiqlangan, sochlarini kesishmagan va faqat qari boʻrilarni qurbonlik qilishga ruxsat berilganAl-Bīrūnī: Father of Comparative Religion. Uning qoʻzgʻoloni Abbosiylar sarkardasi Abu Muslim tomonidan bostirilgan va Bahafarid osib oʻldirilgan. Biroq uning izdoshilari u yana qaytib kelishiga ishonishgan. Baʼzi izdoshlari keyinchalik Ustaz Sis harakatiga qoʻshilishgan.

 Yana qarang 
 Ustaz Sis
 Ishoq at-Turk
 Sunpad
 Muqanna

 

 
 

Turkum:Fors zardushtiylari
Turkum:Fors diniy yetakchilari
Turkum:Fors paygʻambarlari
Turkum:Nishopur siyosatchilari
Turkum:Neo-zardushtiylik
Muhammad al-Makkiy

Sayyid Muhammad al-Husayniy al-Makkiy (, Sayyid Mahmudshoh al-Makkiy nomi bilan ham tanilgan ) – bukkuriy yoki bhaakri sayyidlarining ajdodi boʻlib, u Sinddadagi Bukkur shahriga asos solgan.
 

Turkum:1246-yilda vafot etganlar
Turkum:1145-yilda tugʻilganlar
Shahpur Bonyod

Shahpur Bonyod (1947, Sheroz – 2000, Sheroz; forscha: شاپور بنیاد) – eronlik shoir boʻlgan.

 Hayoti 
U kinematografiya boʻyicha Fransiyada tahsil olgan. 1979-yilgi Eron inqilobidan keyin bir necha oy oʻtgach, Bonyod Eronga qaytgan, biroq siyosiy qarashlari tufayli vatanida faoliyatini davom ettira olmagan. Bir muddat Sheroz universitetida fransuz adabiyotidan dars bergan, ammo fundamentalistik hukumat tomonidan ishdan boʻshatilgan.

Hozirgacha uning beshta sheʼriy toʻplami Sherozda nashr etilgan; shuningdek, u „Nilufar halqasi“ adabiy loyihasi tahririyat aʼzosi boʻlgan.

U Sherozda yurak xurujidan vafot etgan.

 

Turkum:Sheroz universiteti professorlari
Turkum:1947-yilda tugʻilganlar
Turkum:2000-yilda vafot etganlar
Turkum:Eronlik shoirlar
Turkum:Fransiyadagi eronlik muhojirlar
Muhammad Azim Barxiya

thumb|320x320px|Silsila imomi Hasan Uxra Muhammad Azim Barxiya Qalandar Baba Avliyioning surati
Imom Hassan Uxra Muhammad Azim Barxiya (1898 – 1979-yil 27-yanvar) , Qalandar Baba Avliyio ham deyiladi (urducha: ) – Azimiya soʻfiylik tariqati asoschisi va maʼnaviy ustozi. Tassavuf olimi boʻlgan u abdallardan deb hisoblanib, odatda oʻzining „Abdāl Haqq“ (urdu. ) faxriy nomi bilan tanilangan.
 

Turkum:XX asr Hindiston musulmonlari
Turkum:Hindistonlik soʻfiylar
Turkum:1979-yilda vafot etganlar
Turkum:1898-yilda tugʻilganlar
Turkum:Pokiston faylasuflari
Lutfulloh Dezhkam

Lutfulloh Dezhkam  – Oliy rahbarning Fors viloyatidagi vakili, Sheroz juma namozi imomi va Ekspertlar assambleyasida Fors viloyati vakili.

U bir nutqida shunday degan: „Amerika boshchiligidagi global istibdor Isroil bilan hamkorlikda muhim masala – Sionistik rejimning yoʻq qilinishini kechiktirishga intilmoqda“, bu orqali Isroil davlatini yoʻq qilishga chaqirilgan.

 

 
 https://www.jpost.com/international/iran-regime-supreme-leaders-rep-calls-for-destruction-of-israel-680835

Turkum:Eron oliy rahbarining viloyat vakillari
Turkum:Eron oyatullohlari
Turkum:1962-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Shayx Muhammad Ruhaniy

Shayx Muhammad Ruhaniy (~ 616-704 hijriy/ ~1220-1305 milodiy) (pashtucha: شيخ محمد روحانى) — 13-asr so'fiy avliyosi edi. Uning dafn etilgan joyi Afg‘oniston janubidagi manzarali tepalikda joylashgan bo‘lib, minglab ziyoratchilar tashrif buyuradigan ziyoratgoh hisoblanadi. Avliyo hozirgi Afg'onistonga milodiy 13-asrning keyingi qismlarida Abbosiylar xalifaligining tanazzulga uchrashi davrida ko'chib kelgani aytiladiShah, Habib ul Rahman. Afghan Tribes, Peshawar Press, 1983, P. 5-8. U mashhur Shayx Rukni Olam zamondoshi ediKhan, Mohammad Hayat. Hayat-i-Afghani, Danish Khparandoya Tolana, 2007, P. 509-510.
 

Turkum:1220-yida tugʻilganlar
Turkum:1305-yilda vafot etganlar
Turkum:Afgʻon soʻfiylari
Parvin Davlatabadiy

Parvin Davlatabadiy (1924—2008-yil 15-aprel) – eronlik bolalar adabiyoti muallifi va shoiri.

Buyuk Britaniyada interyer fotografiyasi boʻyicha tahsil olgan, Eron Bolalar kitobi kengashining asoschilaridan biri boʻlgan. U bolalar uchun 20 ta kitob yozgan, jumladan „Chumchuq va qurbaqa“, „Bolalar adabiyotiga bir nazar“, „Yogʻoch ot (Bollar sheʼriyati)“ va „Bir aktyor“.

U 2008-yil 15-aprelda, 84 yoshida Tehronda yurak xurujidan vafot etgan.

 

Turkum:1924-yilda tugʻilganlar
Turkum:2008-yilda vafot etganlar
Turkum:Eron yozuvchilari
Turkum:Buyuk Britaniyadagi eronlik muhojirlar
Abubakr Mujadidiy

Abubakr Mujadidiy (dariycha: ابوبکر مجددی) – afgʻonistonlik musulmon lider va ijtimoiy-siyosiy aktivist.
 

Turkum:1979-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Afgʻon musulmonlari
Turkum:Kobulliklar
Mirzo G‘ulom Rizo Isfahoniy

Mirzo Gʻulom Rizo Isfahoniy, Xushnavis laqabli ( – ) – 19-asr oxirida yashagan eronlik xattot va epigrafist. U fors xattotligi, xususan Nastaʼliq, Shekaste-Nastaʼliq va Shekasteh xat uslublari ustalaridan biri boʻlgan.

U poytaxt Tehronda tugʻilib, shu yerda vafot etgan. Asarlarini ikkita ibora bilan imzolagan: „Yo Ali madad“ yoki „Gʻulom Rizo, Yo Ali madadast“.

 

 

 

Turkum:19-asr eron rassomlari
Turkum:Eron xattotlari
Turkum:Tehronliklar
Turkum:1830-yillarda tugʻilganlar
Turkum:1887-yilda vafot etganlar
Baba Valiy Kandhari

Baba Valiy Kandhari (1476-yil – 1529-yil) – Qandahorda tugʻilgan soʻfiy pir. Taxminan 1529-yilda Qandahordagi Bobo Vali nomli qishloqda vafot etgan. Ziyoratchilar uning tepaligiga koʻtarilib, u yerda nazr-niyoz qilishadi.

 

Turkum:Qandahorliklar
Turkum:Afgʻonistonda tasavvuf
Rahmon Baba

Abdur Rahmān Momand (– 1706) yoki Rahmon Baba  – mashhur afgʻon soʻfiy avliyo, soʻfiy darvish aʼzosi va Boburiylar davridagi (hozirgi Xayber Paxtunxva, Pokiston) shoir. Zamondoshi Xushholxon Xattak bilan birga pashtu adabiyotining eng mashhur shoirlaridan hisoblanadiSampson, Robert. „Abdu’l Rahmān Bābā: The Legacy of His Poetry in Expressing Divergent Islamic Theology in Pushtūn Society.“ M. A. Thesis, University of Nottingham, 2003.. Uning sheʼriyati soʻfiylik tabiatiga mos ravishda islomning tasavvufiy tomonlarini ifodalaydiSampson, Robert. „The Poetry of Rahman Baba: The Gentle Side of Pushtun Consciousness.“ Central Asia 52 (2003): 213–228..
 

Turkum:1706-yilda vafot etganlar
Turkum:1632-yilda tugʻilganlar
Turkum:Pushtunlar
Turkum:Pushtun soʻfiylari
Turkum:Peshovarliklar
Goharshod Gʻazviniy

Goharshod Gʻazviniy, Goharshod Hassaniy Gʻazviniy nomi bilan ham tanilgan, 17-asrda Nastaʼliq uslubida ijod qilgan fors xattoti edi. U Mir Imodning qizi boʻlib, oʻsmirlik chogʻida xattotlikni oʻrganishni boshlagan va Nastaʼliq xat uslubini otasidan oʻrgangan.

Otasining vafotidan keyin, 1623-yilda tugʻilgan joyi Qazvinga (Eron) qaytib kelgan va u yerda xattotlik ustozligi bilan shugʻullangan, 1628-yilda vafot etgan.

 

Turkum:Qazvinliklar
Turkum:Eron xattotlari
Turkum:16-asrda tugʻilganlar
Turkum:Ayol xattotlar
Turkum:17-asr xattotlari
Turkum:1628-yilda vafot etganlar
Muhammad Attaulloh Fayzoniy

Muhammad Attaulloh Fayzoniy (1923-yil 17-aprelda tugʻilgan, oʻlimi nomaʼlum) – „Fayzoniy“ degan sharafli nom, yaʼni „Allohning nuri bilan toʻlib-toshgan“ maʼnosini anglatuvchi unvonni, u haj ziyorati paytida Kaʼba imomidan olgan.
 

Turkum:1923-yilda tugʻilganlar
Turkum:Afgʻon soʻfiylari
Turkum:Musulmon inqilobchilari
Turkum:Islom faylasuflari
Sulaymon ibn Abdulloh ibn Tohir

Sulaymon ibn Abdulloh ibn Tohir  – IX asrda Abbosiylar xalifaligi xizmatidagi Tohiriylar sulolasiga mansub amaldor. Tabaristonning soʻnggi hokimi, 864-yilda al-Hasan ibn Zayd boshchiligidagi qoʻzgʻolon natijasida hokimiyatdan agʻdarilgunga qadar hukmronlik qilgan. Keyinchalik, 869-yilda Bagʻdod va Savod viloyatlariga hokim etib tayinlangan va bu lavozimni 879-yilda vafotiga qadar egallab turgan.

 Tabariston hokimligi 
Sulaymon 828-yildan 845-yilgacha Xuroson hokimi boʻlgan Abdulloh ibn Tohirning oʻgʻli edi. Tarixchi Ibn Isfandiyorning maʼlumotlariga koʻra, Sulaymon 851 yoki 854-yilda Tabariston viloyatiga hokim etib tayinlangan va bu lavozimda Tohiriylar nomidan xizmat qilgan, chunki bu viloyat ularning yurisdiksiyasiga kirgan. Tabaristonda hokimlik qilgan davrida Sulaymon oʻzining noibi Muhammad ibn Avs al-Balxiy taʼsiriga tushib qolgan, Muhammad esa oʻz oilasining aʼzolarini viloyatdagi shahar va tumanlarga hokim etib tayinlay olgan. Biroq bu shaxslar mahalliy aholiga nisbatan nihoyatda shafqatsiz munosabatda boʻlganlar va natijada Sulaymonning boshqaruvi haddan tashqari zolimlikda va soliqqa tortishda ayblana boshlagan; ..

864-yilga kelib, Tabaristonda Tohiriylar boshqaruvining adolatsizligi viloyatning gʻarbiy tumanlarida yashovchi aholining qoʻzgʻolon koʻtarishiga sabab boʻldi. Qoʻzgʻolonchilar Aliylardan boʻlgan al-Hasan ibn Zayd ismli kishini yetakchi sifatida eʼlon qildilar va qisqa fursatda kuchayib bordilar. Ularni nafaqat tabaristonliklar, balki qoʻshni Daylam viloyati aholisi ham keng qoʻllab-quvvatladi. Muhammad ibn Avs ustidan jangda gʻalaba qozongan qoʻzgʻolonchilar 864-yilning noyabr oyida Omul shahriga kirib bordilar, undan soʻng Sulaymon joylashgan Sariya tomon yurish qildilar. Sulaymonning askarlari shahar mudofaasi uchun mas’ul qilgan boʻlsa-da, al-Hasan oʻz qoʻshinining bir qismini yashirin yoʻl bilan u yerga yuborib, hech qanday qarshiliksiz Sariyaga kirishga erishdi. Shundan soʻng Sulaymon Tabaristonni tashlab, Jurjon shahriga chekinishga majbur boʻldi. Shundan soʻng, nihoyat, viloyat ustidan toʻliq nazorat al-Hasanning qoʻliga oʻtdi; ; ; ..

Jurjonga chekinganidan soʻng Sulaymon oʻz qoʻshinlarini qayta toʻpladi va Xuroson hokimi boʻlgan jiyani Muhammad ibn Tohirdan yordam kuchlari soʻradi. Shundan soʻng u yana Tabariston tomon yurish qilib, 865-yil boshlarida qoʻzgʻolonchilarga qarshi jangda gʻalaba qozondi. Bu gʻalaba natijasida al-Hasan chekinishga majbur boʻldi va Sulaymon viloyatning katta qismini qayta egallashga muvaffaq boʻldi. Biroq bu muvaffaqiyat uzoqqa choʻzilmadi, qoʻzgʻolonchilar bilan yana kurash boshlandi va Sulayonning qoʻshini magʻlubiyatga uchradi. Ushbu magʻlubiyatdan soʻng u yana Jurjonga chekinishga majbur boʻldi. Oradan koʻp oʻtmay, qoʻzgʻolonchilarga qarshi yana bir yurish uyushtirildi, biroq yurish ham muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlandi. Shundan soʻng Sulaymon Tabaristonni qaytarib olishga boʻlgan urinishlaridan butunlay voz kechdi; ..

 

 

 
 
 
 
 
 
 }
 

Turkum:879-yilda vafot etganlar
Turkum:Abbosiylar xalifaligining Tabaristondagi hokimlari
Sulaymon at-Tajir

Sulaymon at-Tajir  – IX asrda yashagan musulmon savdogar, sayyoh va yozuvchi. Hozirgi Eronning Sirof shahridan boʻlgan. Hindiston va Xitoyga sayohat qilib, bu sayohatlariga oid hisobot yozgan. Uning ushbu asari koʻpincha Abu Zayd as-Sirofiy tomonidan yozilgan shunga oʻxshash sayohatnomalar bilan bogʻliq holda tilga olinadiCf. the bilingual Accounts of China and India, ed. by Tim Mackintosh-Smith, NYU Press, 2017.. Asosan, Tan sulolasi davrida Xitoyning Guanchjou shahriga qilgan safari bilan mashhur boʻlib, u yerda ishlab chiqarilgan chinni buyumlarning nihoyatda yuqori sifati uni hayratga solgan.

 Hayoti 
Sulaymon haqida maʼlumotlar juda kam, savdogar boʻlgan va shu sababli ham unga „at-Tojir“ („savdogar“) laqabi berilgan. Hindistonga Pala imperiyasi davrida tashrif buyurgan va „Ruhma“ nomli qirollikni tilga olib, ularning harbiy qudratini eʼtirof etgan. Shuningdek, Gurjara-Pratihara imperiyasining buyuk hukmdorlaridan biri Mihira Bhoja haqida ham yozib qoldirgan. Uning yozishicha, Mihira Bhoja „musulmonlarning ashaddiy dushmani“ boʻlib, yirik qoʻshin, shuningdek, kuchli otliq qoʻshinga ega edi.

 

Turkum:Eronlik yozuvchilar
Shoriya

Shoriya (taxminan 815-yil, Basra – taxminan 870-yil) – abbosiy qayna (ozod qilingan qoʻshiqchi qul). Xalifa al-Vosiq saroyida yuksak mavqega ega boʻlgan.

Shoriyaning hayoti haqidagi asosiy manba Abulfaraj Isfahoniyning X asrda yozilgan „Kitob al-Agʻoniy“ asari hisoblanadial-Iṣfahīnī, Abu l-Faraj, Kitāb al-aghānī, Dār al-Fikr, 21 parts and Index in 9 vols., equivalent to the edition Kairo 1322/1905–5..

 

Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan ayol shoirlar
Turkum:9-asr ayol musiqachilari
Sahl ibn Bishr

Sahl ibn Bishr al-Isroiliy (taxminan 786—845) – tabaristonlik yahudiyAstronomy and the Jewish Community in Early Islam January 2001, Aleph Historical Studies in Science and Judaism 1(1):17-57 Bernard R. GoldsteinSaid al-Andalusi, Ṭabaqāt al-‘Umam, 1068 – in Catégories des nations, translated in french by Régis Blachère, Paris: Larose, 1935, p. 157.SAHL called Rabban, Jewish Encyclopedia. yoki suriyalik nasroniy munajjim. U olim va tabib Ali ibn Sahlning otasi boʻlgan, Ali keyinchalik islomni qabul qilganMeyerhof (1931), p. 7..

Sahl avval Xuriston hokimi, soʻngra Bagʻdoddagi vazir saroyida munajjim sifatida xizmat qilgan. U astronomiya, astrologiya va arifmetika boʻyicha kitoblar yozgan.

 

Turkum:845-yilda vafot etganlar
Turkum:9-asr eronlik astronomlar
Turkum:Mozandaron viloyatidan boʻlgan kishilar
Obida (ism)

Obida — kelib chiqishi arabcha boʻlgan xotin-qizlar ismi boʻlib, toat-ibodatni kanda qilmaydigan, xudojoʻy, taqvodor ayol kabi maʼnolarni bildiradi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Yana qarang 
 Obid

 

Turkum:Oʻzbekcha ayollar ismlari
Gʻulom Husayn Sarmadniya

Gʻulom Husayn Sarmadniyo (1949 – 1994-yil 12-oktyabr) – eronlik tadqiqotchi boʻlib, Isfahon texnologiya universiteti Qishloq xoʻjaligi fakultetida dotsent lavozimida ishlagan. U 1987-yilda „Physiological Aspects of Dryland Farming“ (Qurgʻoqchilikka chidamli ekinlarning fiziologik jihatlari) kitobini tarjima qilgani uchun Eron yil kitobi mukofoti bilan taqdirlangan.

 Vafoti 
Sarmadniyo Eron havo yoʻllari 746-reysi halokatida halok boʻlgan.

 

Turkum:1949-yilda tugʻilganlar
Turkum:1994-yilda vafot etganlar
Turkum:Arizona universiteti bitiruvchilari
Turkum:Erondagi aviatsiya halokati qurbonlari
Turkum:1994-yildagi aviatsiya halokati qurbonlari
Turkum:Isfahon texnologiya universiteti professorlari
Abulhasan Gulistoniy

Abulhasan Gulistoniy (18-asr oxirlari) – Isfahonlik eron davlat arbobi boʻlib, 1780-yilda „Mojamal at-tavorix“ tarixiy yilnomasini yozgan. Asar Eron hukmdori Nodirshoh vafotidan keyingi voqealarni, jumladan afgʻon hukmdori Ahmadshoh Durroniy tomonidan Durroniylar imperiyasining barpo etilishi va 1747–1782-yillar oraligʻida Eronning gʻarbiy qismidagi siyosiy jarayonlarni yoritgan muhim manba hisoblanadi.

 

 
 
 

Turkum:Isfahonlik yozuvchilar
Turkum:Afshoriylar davri shaxslari
Turkum:Zandlar sulolasi davri shaxslari
Turkum:18-asr eron tarixchilari
Sartor Faqir

Sartor Faqir (1917-yil vafot etgan; „Mulla Mastan yoki Mulla Mastana“Spain p. 177Easwaran p. 49 Pashtu tilida Pipi Faqir yoki SaydullohBeattie p. 171 „Svatlik aqldan ozgan Faqir“Edwards p. 177 yoki „Mad Mulloh“ – pushtu lideri va ozodlik kurashchisi. Mulla Mastan ismi „Xudoga mast boʻlgan“ deb tarjima qilinadi. Bu uning diniy eʼtiqodiga, oʻzini moʻjizaviy kuchlarga ega deb bilishiga va Britaniya imperiyasiga qarshi tura olishiga ishora qiladi.
 

 
 
 
 
Turkum:1917-yilda vafot etganlar
Turkum:Pushtun soʻfiylari
Solih ibn Vosif

Solih ibn Vosif (870-yil 29-yanvarda vafotetgan) – Abbosiylar xalifaligi xizmatida boʻlgan turk zobiti. Samarradagi anarxiya davrida muhim shaxslardan biri boʻlgan Vosif at-Turkiyning oʻgʻli. 869-yilda poytaxt Samarrada qisqa muddat hokimiyatni qoʻlga kiritib, xalifa al-Mu’tazzni taxtdan agʻdargan. Biroq keyinchalik sarkarda Muso ibn Bugʻa al-Kabir tomonidan magʻlub etilgan va keyingi yili oʻldirilgan.

 Datlabki faoliyati 
Solih al-Mu’tasim xalifaligi davrida mashhurlikka erishgan turk qoʻmondoni Vosif at-Turkiyning oʻgʻli edi. Vosif oʻzining ittifoqchisi, yana bir turk sarkardasi Bugʻa ash-Sharabiy bilan birgalikda xalifa al-Mutavakkilning oʻldirilishida ishtirok etgan. Al-Mutavakkilning oʻlimidan keyin boshlangan notinch davrda (yaʼni 861–870 yillardagi Samarradagi anarxiya davrida) Vosif va Bugʻa yuzaga kelgan voqealarning asosiy ishtirokchilaridan boʻlishgan. Ular markaziy hokimiyat ustidan katta taʼsir kuchiga ega boʻlgan va bir nechta xalifalar hamda nufuzli shaxslarning hokimiyatdan qulashiga sabab boʻlgan.

868-yilda otasi Vosifning vafotidan oldin, Solih, asosan, uning qoʻl ostida xizmat qilgan boʻlishi mumkin. 867-yilga qadar boʻlgan davrda Solihning hayoti haqida maʼlumotlar juda kam. Tarixchi at-Tabariyning yozishicha, Solih xalifa al-Mutavakkilga uyushtirilgan suiqasdda bilvosita ishtirok etgan, u otasi tomonidan fitnachilarga yordam berish uchun yuborilgan besh oʻgʻillaridan biri edi. 865-yilda esa Solih otasi Vosif, Bugʻa al-Sharobiy va xalifa al-Mustaʼin bilan birga Samarradan Bagʻdodga qochib ketgan. 865–866-yillardagi al-Mustaʼin va al-Muʼtazz oʻrtasidagi fuqarolar urushi oxirlariga kelib, Solih shaharning sharqiy qismidagi Shammosiyya darvozasi boshqaruviga tayinlangan.

867-yil oktyabr oyi oxirlarida Vosif Samarradagi gʻazablangan askarlar tomonidan oʻldirilgach, dastlab uning oilasi noaniq va zaif ahvolda qoldi. Vosifning rasmiy lavozimlari uning eski ittifoqchisi Bugʻa al-Sharobiyga topshirildi. Olomon Vosif hamda uning oʻgʻillarining uylari va mol-mulkini talon-taroj qilishga urinishdi, biroq bu urinish muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlandi. Bu paytda Solih Vosif urugʻining yetakchiligini oʻz zimmasiga oldi va otasining tarafdorlarini oʻziga sodiq qolishiga erishdi. Ushbu tarafdorlar tarmogʻi orqali u tez orada otasining siyosiy mavqeini egalladi va katta taʼsir kuchiga ega boʻldi; ; . Solihning obroʻ-eʼtibori ortishi natijasida u bir qancha xalifalik lavozimlariga tayinlandi. 868-yil boshlarida Diyor Mudar, Qinnasrin va Avasim viloyatlarining boshqaruvini oʻz zimmasiga oldi va bu hududlarga oʻzining vakili sifatida Abu as-Soj Devdadni hokim etib tayinladi.

 

Turkum:870-yilda vafot etganlar
Turkum:Abbosiylar xalifaligi qoʻmondonlari
Oʻz-oʻzini anglash

Oʻz-oʻzini anglash bu insonning oʻz shaxsiyati yoki individualligini, shu jumladan xususiyatlari, his-tuygʻulari va xulq-atvorini anglashi hamda ular haqida fikr yuritishidir.

 

 

Turkum:Epistemologiyada tushunchalar
Turkum:Aqlning metafizikasi
Habibulloh Ashuriy

Habibulloh Ashuriy  – eronlik shia ulamosi va inqilobchi boʻlgan.

Mahdi Halajiyning yozishicha, Eron inqilobidan oldin Ashuriy Mashhadda Ali Xomeneiyning yaqinlari orasida boʻlgan, biroq Ashuriy „Tavhid“ (Yagona Alloh) mavzusida maqola yozganidan soʻng ularning orasi buzilgan. Xomeneiy bu maqolani oʻz maʼruzalaridan plagiat qilingan deb hisoblagan. Halajiyning taʼkidlashicha, maqolada sinflanmagan jamiyatning islomiy koʻrinishi uchun ilohiyot tamoyillari qoʻllangan.

Ashuriy „irtido“da ayblanib, 1981-yilda qatl etilgan. Unga qoʻyilgan ayblardan biri „Tavhid“ maqolasida aks etgan bidʼat eʼtiqodlar boʻlgan.

James A. Billning fikricha, u „moʻtadil ruhoniylar ekstremist oʻng qanotning nishoniga aylangan“ ruhoniylar qatorida boʻlgan.

 

Turkum:1981-yilda vafot etganlar
Murtazo Hoji

Murtazo Hoji  – eronlik islohotchi siyosatchi. U 1980–2000-yillarda gubernator va vazir lavozimlarida ishlagan.

U 1997-yilda Muhammad Xotamiyning prezidentlik kampaniyasi rahbari va 2017-yilda Hasan Ruhoniyning prezidentlik kampaniyasi direktori boʻlgan.

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Eron gubernatorlari
Qudoma ibn Jaʼfar

Qudoma ibn Jaʼfar al-Kotib al-Bagʻdodiy (taxminan 873 – taxminan 932/948) – suriyalik olim, Abbosiylar xalifaligi boshqaruvida xizmat qilgan shaxs.

 Hayoti 
Qudomaning hayoti va ijodi haqida aniq maʼlumotlar juda kam. U taxminan 873/874-yillarda Basrada tugʻilgan boʻlishi mumkin. Uning bobosi suriyalik nasroniy boʻlgan. Ibn an-Nadim Qudomani yaxshi yozuvchi, mantiq ilmining taniqli faylasufi sifatida taʼriflagan. Qudoma Bagʻdodda xalifalik devonida turli quyi darajadagi maʼmuriy lavozimlarda xizmat qilgan. Keyinchalik moliya boʻlimida yuqori martabaga koʻtarilgan. Qudoma 932-yildan 939/940 yoki 948-yilgacha boʻlgan davrda vafot etgan deb taxmin qilinadiBonebakker (1986), pp. 318–320Kazhdan (1991), p. 1766.

 

Turkum:Arab geograflari
Turkum:X asr eronlik geograflar
Turkum:IX asr geograflari
Halo Xon Ardalan

Halo Xon Ardalan  – 16-17-asrlarda yashagan Ardalan hukmdorlaridan biri. U 1590–1616-yillarda Ardalan avtonom davlatini boshqarganRuhani, B. M. "History of Famous Kurdish People, " Sorush, Tehran, 1993in Persian.. U eng qudratli Ardalan hukmdori sifatida tanilgan. Halo Xon Kurdistonning katta qismiga hukmronlik qilgan va uning davlati Safaviylar va Usmonli imperiyasidan mustaqil boʻlgan.

 

Turkum:Kurd hukmdorlari
Turkum:Ardalan
Turkum:16-asr Safaviylar davri shaxslari
Turkum:17-asr Safaviylar davri shaxslari
Rizo Hamzey

Rizo G. Hamzey (1951-yil 7-mayda tugʻilgan) – asli eronlik, Amerikada yashovchi iqtisodchi va Missuri Gʻarbiy davlat universitetida BOG-Distinguished professori. U bank ishi va boshqaruv iqtisodi sohasidagi tadqiqotlari bilan tanilgan.

 

 
 Hamzeyning MWSUdagi sahifasi 
 June2017.pdf Hamzeyning rezyumesi
 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Eron iqtisodchilari
Turkum:Eron taʼlim arboblari
Turkum:Eronlik erkak yozuvchilar
Turkum:Eron millatiga mansub amerikaliklar
Turkum:1951-yilda tugʻilganlar
Qatr an-Nada

Asmo binti Xumaravayh ibn Ahmad ibn Tulun , Qatr an-Nada nomi bilan mashhur , Tuluniylar sulolasiga mansub vassal hokim Xumaravayh ibn Ahmadning qizi va oʻn oltinchi abbosiy xalifasi al-Mu’tazidning bosh xotini.

 Hayoti 
Qatr an-Nada otasi Xumaravayh ibn Ahmad ibn Tulun tomonidan siyosiy ittifoqqa erishish maqsadida xalifa al-Mu’tazidga taklif etilgan. Ushbu kelishuv 893-yil bahorida imzolangan boʻlib, Tuluniylar bilan Abbosiylar saroyi oʻrtasida uzoq yillar davom etgan raqobat va janglarga barham bergan. Kelishuvga koʻra, Xumaravayh Misr va Bilod ash-Shom ustidan merosiy hokim sifatida tan olingan va Bagʻdoddan maʼlum darajada mustaqil boʻlishi eʼtirof etilgan. Buning evaziga u Abbosiylar xalifaligiga yillik xiroj toʻlashga rozi boʻlgan.

Qatr an-Nadaning dastlab xalifaning oʻgʻillaridan biri Ali (boʻlajak al-Muktafiy) bilan turmush qurishi moʻljallangan edi, ammo al-Mu’tazid uni oʻziga xotinlikka olishni tanlagan. Qatr an-Nada oʻzi bilan birga million oltin dinor olib kelgan, tarixchi Thierry Bianquisning soʻzlariga koʻra, bu „oʻrta asrlar arab tarixidagi eng dabdabali toʻy sovgʻasi“ boʻlgan. Xalifa unga shaxsan oʻzi emas, balki vakil orqali uylangan. Vakil shaxs zargarlik bilan shugʻullanuvchi vositachi Abu Abdulloh al-Javhariy ibn al-Jassos boʻlgan. Yaʼni, nikoh marosimi Bagʻdodda oʻtgan, lekin Qatr an-Nada oʻsha paytda hali ham Misrda boʻlgan. Shundan soʻng Qatr u yerdan Ibn al-Jassos va uning amakisi Abu al-Karadis tomonidan Bagʻdoddagi Abbosiylar haramiga kuzatib qoʻyilgan. U Bagʻdodga 895-yil 3-mart kuni yetib kelgan, uning safar karvoni, koʻrkam kiyimlari, boyliklari va xizmatkorlar bilan tashrifi juda hashamatli va dabdabali koʻrinishda boʻlib, qashshoqlikda qolgan xalifa saroyining holatidan mutlaqo farq qilgan.

 

 

 
 
 
 

Turkum:9-asrda tugʻilganlar
Turkum:900-asrda vafot etganlar
Turkum:Tuluniylar
Abdulhamid Baba

Abdulhamid Mashogʻagar (1732-yilda vafot etgan; Abdulhamid Baba nomi bilan ham tanilgan) — pushtun shoiri va soʻfiy shaxsiyati edi.

 

Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:1730-yillarda vafot etganlar
Turkum:Pashtun soʻfiylari
Turkum:Peshovarlik yozuvchilar
Hasan Abbospur

Hasan Abbospur (1944-yil 29-sentyabr, Tehron – 1981-yil 28-iyun) – eronlik siyosatchi boʻlib, 1979–1981-yillarda energetika vaziri lavozimida ishlaganshohadayenokhbe ,.. Abbospur 1981-yil 28-iyunda Eron Islom Respublikasi partiyasining 70 dan ortiq aʼzolari bilan birga Haft-e Tir portlashlarida halok boʻlgan.

 Yana qarang 
 Haft-e Tir portlashlari
 Mahmud Gʻandiy

 

Turkum:Eron Islom Respublikasi partiyasi siyosatchilari
Turkum:Eron terror qurbonlari
Turkum:1944-yilda tugʻilganlar
Turkum:1981-yilda vafot etganlar
Oxunzoda Sayifurahmon Muborak

Oxundzoda Pir Sayifurahmon Muborak (Muborak Sohib nomi bilan ham tanilgan; (1925 – 2010)) – Naqshbandiya tariqati soʻfiy olimi, Sayfiya tariqatining asoschisi. Hanafiy mazhabi, moturidiy maktabi, naqshbandiya tariqatiga amal qilganMuḥammad ʻĀmir Rānā, Rohan Gunaratna. Al-Qaeda fights back inside Pakistani Tribal Areas. Pak Institute for Peace Studies, 2007.
 

Turkum:Naqshbandiya tariqati
Turkum:Hanafiylar
Turkum:Sunniy soʻfiylar
Turkum:2010-yilda vafot etganlar
Turkum:1925-yilda tugʻilganlar
Turkum:Afgʻon soʻfiy avliyolari
Al-Qosim ar-Rassiy

Al-Qosim ibn Ibrohim Tabotabo ibn Ismoil al-Diboj ibn Ibrohim al-Gʻamr ibn al-Hasan al-Musanno ibn al-Hasan ibn-Ali ibn Abu Tolib ar-Rassiy (785–860) Arabiston yarim orolida yashagan, shialik mazhabining Zaydiylar yoʻnalishi aqidaviy anʼanalaridan birining asoschilaridan biri. Zaydiylar tomonidan imom sifatida eʼtirof etiladi. Uning nabirasi Yahyo esa Yamandagi Zaydiy imomlarining Rassiylar sulolasiga asos solgan.

 Hayoti 
Qosim paygʻambar Muhammadning kuyovi va shialik mazhabining birinchi imomi Ali ibn Abu Tolibning oʻgʻli al-Hasanning avlodidan boʻlgan. Qosim al-Hasanning nabirasi Ibrohim ash-Shibhning chevarasi edi. U Madinada tugʻilib oʻsgan. Unga mashhur faqih Molik ibn Anasning jiyani Abu Bakr Abdulhamid ibn Abu Uvays tomonidan Zaydiylar taʼlimoti, hadislar, shuningdek, Qur’on va arab tilini boʻyicha ham taʼlim berilgan.

Qosim shialik mazhabining Zaydiylar oqimi vakillaridan biri sifatida asosiy diniy arboblardan biri sifatida tan olingan. Uning ukasi Muhammad, Ibn Tabotabo nomi bilan tanilgan boʻlib, u ham imom sifatida tan olingan va 814-yilda Kufada Abbosiylar xalifaligiga qarshi isyon koʻtargan, biroq bu isyon muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlangan.

 Yana qarang 
 Ahmad ibn Iso ibn Zayd

 

Turkum:Madina kishilari
Turkum:860-yilda vafot etganlar
Turkum:787-yilda tugʻilganlar
Mir Ibrohim Sayyid Hotamiy

Mir-Ibrohim Sayyid Hotamiy (1924, Ardabil – 2019-yil 6-yanvar) – Ardabil viloyatining yuqori martabali Oyatullohlaridan biri boʻlib, Eron ekspertlar assambleyasi aʼzosi boʻlgan.

U Eronning 3 va 4-chaqiriq Ekspertlar Assambleyasi aʼzosi boʻlgan. Hotamiy 2019-yil 6-yanvarda vafot etgan va ertasi kuni dafn qilinganمراسم شام غریبان ارتحال آیت‌الله سیدحاتمی برگزار شدhttps://article.tebyan.net/459563/آیت-الله-میرابراهیم-سیدحاتمی-دارفانی-را-وداع-گفت آیت‌الله میرابراهیم سیدحاتمی دارفانی را وداع گفت.

 Yana qarang 
 Oyatullohlar roʻyxati

 

Turkum:1924-yilda tugʻilganlar
Turkum:2019-yilda vafot etganlar
Turkum:Eron oyatullohlari
Turkum:Eron ekspertlar assambleyasi aʼzolari
Imom Fassiy

Muhammad bin Muhammad al-Fassiy (odatda Qutbul Ujud Imom Fassiy nomi bilan mashhur; ; 1760 – 1863) – Fassiyatush Shoziliya soʻfiylik tariqatini tashkil etuvchi shayxlarning Fassiylar oilasiga asos solgan soʻfiy.
 

Turkum:Marokashlik soʻfiylar
Turkum:Foslik kishilar
Turkum:Shoziliya tariqati
Nuʼaym ibn al-Vaddah al-Azdiy

Nu’aym ibn al-Vaddah al-Azdiy  – IX asrda yashagan harbiy qoʻmondon. Abbosiylar xalifaligining Yaman viloyati hokimi boʻlib xizmat qilgan.

Nu’aym 812–813-yillardagi Bagʻdod qamali vaqtida Tohir ibn al-Husayn qoʻl ostidagi qoʻmondonlaridan biri sifatida tilga olinadi. Nu’aym oʻsha vaqtda Tohir tomonidan shaharning janubiy chekkasidagi bir hududni himoya qilish uchun yuborilgan. Keyinchalik, 821-yilda al-Muzaffar ibn Yahyo al-Kindiy bilan birgalikda Yamanga hokim etib tayinlangan. Nu’aym Sanoda, al-Muzaffar esa al-Janadda hokimlik qilgan. Al-Muzaffarning vafotiga qadar ular Yamanni birgalikda boshqarib kelgan. Uning oʻlimidan soʻng, Nu’aym lavozimdan olinib, oʻrniga Muhammad ibn Abdullah ibn Muhriz tayinlangan; ; ..

 

 

 
 
 
 

Turkum:Abbosiylar xalifaligining Yamandagi hokimlari
Turkum:9-asr arab shaxslari
Turkum:9-asr Yamanda
Haydarxon Zangana

Haydarxon Zangana – Zand davlati davlat arbobi boʻlib, kurd millatiga mansub edi. U Kirmonshohda yashovchi Zangana qabilasidan boʻlgan. Haydarxon Zand hukmdori Karimxon (hukmronligi 1751-1779) davrida yuqori lavozimlarda ishlagan va ikki marta Usmonli imperiyasining muhim shahri Bagʻdodga diplomatik vakil sifatida yuborilgan.

 

Turkum:Eron kurdlari
Turkum:Kirmonshohliklar
Turkum:18-asr eron siyosatchilari
Turkum:Zangana qabilasi
Turkum:Zandlar sulolasi diplomatlari
Muhammad Alaviy al-Molikiy

Muhammad al-Hasan ibn Alaviy ibn al-Abbos ibn Abdulaziz (1944 – 2004; Muhammad Alaviy al-Molikiy bilan ham tanilgan) – 20—21-asr mujaddidi , Saudiya Arabistonidan boʻlgan zamonaviy sunniy islomiy olimlardan biri.
 

Turkum:Sunniy soʻfiylar
Turkum:Sunniy musulmon ulamolar
Turkum:Banu Idris
Turkum:Al-Azhar universiteti bitiruvchilari
Turkum:2004-yilda vafot etganlar
Turkum:1944-yilda tugʻilganlar
Turkum:Mujaddidlar
Turkum:Musulmon islohotchilari
Turkum:Sunniy imomlar
Turkum:Ashʼariylar
Turkum:Tasavvuf olimlari
Hazrat Xonim Nasra Sulton

Nasra Sulton (1896-yil 10-noyabr – 1932-yil 22-iyul), shuningdek „Ogʻayi Andarun“ nomi bilan ham tanilgan, fors zodagon ayoli edi. U Mir Ali Mardanxon Nusrat ul-Mulk va Malika Ashraf as-Sulton Qojarning qizi, Amirtemur Kaloliyning singlisi edi.

 

 
 Agheli, Bagher, Teymourtash Dar Sahneye-h Siasate-h Iran („Teimurtash in the Political Arena of Iran“) (Javeed: Tehran, 1371).
 Ansari, Ali, Modern Iran Since 1921: The Pahlavis and After (Longman: London, 2003) .
 'Alí Rizā Awsatí (عليرضا اوسطى), Iran in the Past Three Centuries (Irān dar Se Qarn-e Goz̲ashteh – ايران در سه قرن گذشته), Volumes 1 and
 Sheikholeslami, Javad, So-oud va Sog-out-e Teymourtash („The Rise and Fall of Teymourtash“) (Tous: Tehran, 1379) .
Turkum:1896-yilda tugʻilganlar
Turkum:1932-yilda vafot etganlar
Naim ibn Muso

Naim ibn Muso  – Islom oltin davrida yashagan matematik, olim Sobit Ibn Qurraning shogirdi. Asli bagʻdodlik boʻlib, IX asrning ikkinchi yarmida yashagan. Otasining ismi Muhammad ibn Muso ibn Shokir boʻlib, mashhur aka-uka Banu Musolarning eng kattasi boʻlgan.

 Yana qarang 
 Banu Muso – otasi va ikki amakisi.

 

 
 

Turkum:9-asr matematiklari
Ahmad Nahovandiy

Ahmad ibn Muhammad an-Nahovandiy , al-Nahovandiy deb ham ataladi, VIII/IX asrlarda yashagan fors astronomi. Ismidan uning nahovandlik ekanligini koʻrsatadi.

 Hayoti 
An-Nahovandiy Xuzistonning Gundi-Shopur akademiyasida yashab, oʻsha yerda faoliyat yuritgan. Taxminan 800-yillar atrofida an-Nahovandiy ushbu akademiyada astronomik kuzatuvlar olib borgan deb xabar berilgan. U va boshqa mashhur astronom hamda matematik Mashallah ibn Asar Abbosiylar davrining ilk davrlarida, xususan, ikkinchi xalifa al-Mansur hukmronligi davrida faoliyat koʻrsatgan eng qadimgi astronomlaridan hisoblanadi iqtibos kerak .

 Ishlari 
An-Nahovandiy „Mushtamil“ nomli zijlar tuzgan.

 

 

 
 

 Qoʻshimcha 

 (p.221)
 

Turkum:9-asr eronlik astronomlar
Muso ibn Zurara

Muso ibn Zurara  – Abbosiylar xalifaligi davrida Yuqori Mesopotamiya va Armaniston oʻrtasidagi chegarada joylashgan Arzen viloyati amiri.

Tarixiy da Muso mansub boʻlgan sulola vakillari orasida birinchi boʻlib uning nomi tilga olingan. Musoning faqat ismi va otasining ismi (kunya) keltirilgan boʻlib, nasabi koʻrsatilmagan. Shu sababli, oilasining aniq kelib chiqishi maʼlum emas. Ularning oilasi Diyor Bakr hududida hukmronlik qilgan Shayboniylar kabi Banu Bakr qabilasiga mansub boʻlishi mumkin.

 

Turkum:Abbosiylar xalifaligining asirlari va mahbuslari
Agʻlan Tappeh

Agʻlan Tappeh Erondagi Alburz ustonining Chahorbogʻ shahristoni tarkibiga kiruvchi Ramjin baxshining Agʻlan Tappeh dehistonida joylashgan qishloq va okrugning maʼmuriy markazi. 
 
 Aholi soni 
2006-yilgi milliy aholini roʻyxatga olishga koʻra, qishloq aholisi 369 xonadonda kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda qishloq Tehron ustonining Savojbuloq shahristonining Chahorbogʻ baxshi tarkibidagi Ramjin dehistoni tarkibiga kirgan. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloq aholisi 635 xonadonda kishini tashkil qilgan. Bu vaqtda Alburz ustoni tashkil qilinishi munosabati bilan mazkur shahriston avval tegishli boʻlgan ustonidan ajratib olingan edi.

2020-yilda shahriston ustondan ajratilib, Chahorbogʻ shahristoni tashkil qilindi. Baxsh nomi Markaziy baxshi deya qayta nomlandi. Dehiston yangi tashkil qilingan Ramjin baxshiga oʻtkazilib, Agʻlan Tappeh Agʻlan Tappeh dehistoni deya oʻzgartirildi.
 

Turkum:Chahorbogʻ shahristoni aholi punktlari
Muso al-Mubarqaʼ

Muso ibn Muhammad al-Mubarqaʼ  – islom paygʻambari Muhammadning avlodi. Oʻn ikki imomning toʻqqizinchi imomi Muhammad al-Javodning oʻgʻli (vafoti: 835), oʻninchi imom Ali al-Hodiyning ukasi (vafoti: 868). Al-Mubarraqa laqabi bilan mashhur boʻlib, bu laqab unga yuzini burqa bilan yopib yurishi tufayli berilgan.

 Hayoti 
Muso al-Mubarqaʼ Muhammad al-Javodning kenja oʻgʻli boʻlgan. Otasi Muhammad Oʻn ikki imom oqimining toʻqqizinchi imomi edi. Uning katta akasi Ali al-Hodiy otasi al-Javoddan keyin oʻninchi imom sifatida rahbarlikni davom ettirgan. Musoning ikki yoki toʻrt nafar singlisi boʻlgan, ularning ismlari da turlicha keltirilgan. Al-Javodning barcha farzandlari Samana ismli asli Marokashdan boʻlgan ozod qilingan choʻridan tugʻilgan. Al-Javodning nasli, asosan, Ali va Muso orqali davom etgan.

 Galereya 

 

Turkum:Husayniylar
Turkum:832-yilda tugʻilganlar
Turkum:909-yilda vafot etganlar