Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Jilo

Jilo — metall (oltin, kumush, mis, bronza, temir) yoki yogʻoch buyumlar, ipak matolar yuzidagi yaltiroqlik. Buyumlar yuzini jilvir bilan ishqalash, sirtga maxsus moy surkash, mato (adras, atlas) ni kudunglash (kudung— toʻqmoqsimon asbob bilan urish) natijasida J. hosil qilinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jilov

Jilov, tizgin — ot yoki eshak yuganining ikki tomonidan suvluq halqalarga ulanib, ikki uchi tugib birlashtirilgan qayish. Har bir boʻlagining uz. 1 — 1,5 m boʻladi. J.dan ot va eshakni boshqarishda foydalaniladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jilovdor

Jilovdor — oʻtmishda hukmdor otini qabul qilib oluvchi shaxc. J. hukmdor otini jilovlash bilan birga, uning otga minishi va tushishiga koʻmaklashgan. J. hokim otxonasiga yaqin xonada istiqomat qilgan va bu xona jilovxona deb atalgan. Hukmdor qarorgohiga kelgan mehmonlarning otlarini J. olib qolib, to oʻz yurtiga qaytguniga qadar oziqlantirgan. Har bir viloyat hokimining maxsus J.i boʻlgan. Buxoro amirligida J. saroy mansablaridan biri hisoblanib, oʻz vazifasiga koʻra zinbardor "otni egarlovchi", avrangbardor "safar taxti (kursi) ni koʻtarib yuruvchi" hamda roiz "otlarni parvarish qiluvchi, otboqar" bilan teng mavqega ega boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jilolash

Jilolash, pardozlash, sayqallash — buyumlar yuzalariga koʻzgusimon shaffoflik (sillikliq, sayqal) berish uchun mexanik yoki dastaki usulda ishlov berish. Metall buyumlarga jilolash stanoklarida, shuningdek, elektrolitik va elektromexanik usul bilan ishlov beriladi.Jilolash stanoklarining jilolash qurilmalari fetra, kigiz, boʻz, duxoba, charm va boshqalardan tayyorlangan doyra va tasmalardan iborat boʻlib, ularga oldindan yoki ishlov berish vaqtida jilolash pastalari (kukunlar) surkalgan boʻladi. Bunda buyumni stolga, jilolash qurilmasini shpindelga mahkamlab, jilolash qurilmasi buyum ustida harakatlantiriladi. Yogʻoch buyumlarni jilolash yuzalarga yaltiroq smola (polituralar) surkab ishqalashdan yoki lok-buyoq qoplashdan iborat. Tosh buyumlarning yuzalarini jilolash uchun ularga jilolash kukunlari sepib, namlangan kigiz bilan ishlov beriladi. Plastmassa buyumlar barabanlarda yoki jilolash stanoklarida jilolanadi. Barabanlarda jilolashda unga buyumlar bilan birga jilolash aralashmasi (maye, mashina moyi yoki vazelin moy shimdirilgan pemza kukuni) solinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jilonbuzgan devorlari

Jilonbuzgan devorlari — Ohangaron vodiysini jan.-sharqiy tomondan uragan qad. mudofaa devorlari. J. d. Chatqol togʻlaridan boshlanib, Ohangaron daryosining oʻng va chap sohillaridagi qad. sugʻorilgan yerlarni oʻz ichiga olgan holda Sirdaryoning oʻng qirgʻogʻiga kelib taqaladi va Sirdaryoning chap qirgʻoq tomonida ham davom etadi. J. d. Markaziy Osiyoda arablar hukmronligi davrida (8—9-asrlar) Ohangaron vodiysidagi obod yerlarni koʻchmanchilarning hujumlaridan mudofaa qilish uchun barpo etilgan. J. d.ni 1957, 1959, 1967-yillarda arxeolog X. Muhamedov tekshirgan.

J. d. bir-biriga parallel holda 2—3 qator paxsa devor urib, ularning oraligidagi maxsus qoldirilgan boʻshliq loy (loʻmboz) va tuproq bilan tuldirilgan. Shu sababli J. d.ning harobalari birbiriga parallel ikki-uch qator sunʼiy marzalar (kengligi 35-45 m va bal. 2-3 m) holida saqlangan.

 Adabiyot 
 Muhamedov X., Oʻzbekistonning qadimiy mudofaa inshootlari tarixidan, T., 1961.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston arxeologiyasi
Turkum:Toshkent viloyati
Jilontamgʻali

Jilontamgʻali, ilon tamgʻali — urugʻ nomi. 20-asr boshlarida Nurota togʻining jan. yon bagirlarida yashovchi oʻzbek-turkmanlar, Zarafshon vodiysidagi naymanlar, Surxondaryo viloyatidagi yuz, qoʻngʻirot qabilalari tarkibida uchrar edi. J. nomi toponim tarzida ham uchraydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jiltemasoy

Jiltemasoy — Navoiy viloyati Nurota tumanidagi soy. Qalamjarsoy (Selsoy)ning chap irmogʻi. Oqtov tizmasining shimoliy yon bagʻridagi Langar qishlogʻi yonidan boshlanib, shim.ga tomon oqadi. Kirichsoy qoʻshilgandan soʻng Nurota tekisligiga chiqadi va Chuyamoy deb ataladi. Qalamjarsoygacha yetib bormasdan Soykechar qishlogʻidan 3 km janubi-gʻarbda qurib qoladi. Uzunligi 18 km, xavzasining maydoni (togʻli qismi) 25 km. Jiltemasoy qisman qor, asosan yomgʻir, buloq suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 80 —100 l/sek. Suvi fevral— aprelda koʻpayadi, may, ayniqsa, iyundan kamayib ketadi. Lekin havzasida buloqlar koʻp boʻlganidan butunlay qurib qolmaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Galereya 

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Turkum:Navoiy viloyati daryolari
Jiltirbos

Jiltirbos yoki Jildirbas — Orol dengizining janubiy qirgʻogʻidagi botqoqlashgan koʻl. Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududida joylashgan. 1960-yillar boshigacha Orol dengizining qoʻltigʻi boʻlgan. 1960–1970-yillarda dengizning qurib borishi tufayli quruqlikka aylandi. Lekin Amudaryoning oʻng tarmogʻi va ikkita tashlama orqali zovur suvining kelib turishi natijasida qurigan qoʻltiq oʻrnida koʻl vujudga keldi (2000). Daryo va tashlamalardan koʻlga quyilayotgan suv hajmi yillar davomida keskin farq qilgani uchun koʻl sathi turgʻun emas. Suvning minerallashuv darajasi har litrda 10–15 g. Oʻrtacha chuqurligi 1–3 m, uzunligi 45 km, eni janubda 10 km, shimolda 6 km (1997). Mutlaq balandligi 53–42 m, janubdan shimolga choʻzilgan. Suvda qoʻgʻa, qamish va boshqa suv oʻsimliklari mavjud, qirgʻoqlari ham qamishzor. Toʻqayzorda qobon, suvli joylarda birqozon, baliqchi qush, oʻrdak va boshqalar yashaydi. Jiltirbos baliqchilikda (laqqa baliq, zogʻora baliq, ilonbosh va boshqalar) va ovchilikda foydalaniladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Koʻllar
Turkum:Qoraqalpogʻiston
Turkum:Orol dengizi
Turkum:Qoraqalpogʻiston geografiyasi
Turkum:Oʻzbekiston suv omborlari
Turkum:Katta Orol dengizi havzasi
Turkum:Oʻzbekiston koʻrfazlari
Jilgʻa

Jilgʻa, yilgʻa — uncha baland boʻlmagan togʻ yon bagʻirlarida qor-yomgʻir suvlari hamda buloqlardan vujudga kelgan oqar suvlar, kichik soy, daryocha. Oʻrta Osiyoda koʻpgina J.lar yozda qurib qoladi. Tarixiy da (chunonchi "Boburnoma"da) vodiy, soylik julga deb atalgan; maye, Ohangaron julgasi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Geografik terminlar
Jin mashina

thumb
Jin mashina yoki tola ajratkich — paxta tolalarini chigitdan ajratib oladigan mashina. Arrali va valikli xillari bor.

Arrali jin mashinaning asosiy ish qismlari, ish kamerasi va arrali silindr 2 dan iborat. Arrali silindr 80—130 dona arrali disklardan yigʻiladi. Chigitli paxta ish kamerasi ga tushadi. Aylanib turgan silindr arralariga ilingan tolalarning bir qismi chigitdan ajralib, panjara 3 orasiga oʻtadi, soplo 4 va mashina boʻgʻzi 5 orqali batareya kondensoriga yigʻiladi. Chigitli paxta silindr bilan bir necha marta uchrashgach, chigit tolalardan deyarli tozalanadi va sirpanib, taroq 8 bilan panjara orasidan oʻtib, chigit konveyeriga tushadi. „Ulik“ tola ajratish moslamasi 6 toladan „ulik“ tola va ifloslarni ajratib, shnekli „ulik“ tola konveyeri 7 ga yoʻnaltiradi.

Valikli jin mashinaning ish qismlari hayvon terisidan, sunʼiy rezinalashtirilgan materiallar va tabiiy poʻkaklardan yasalgan valik, qoʻzgʻalmas pichoq 2 va urish valigi 3 dan iborat. Taʼminlash kamerasi ga tushgan chigitli paxtani qarama-qarshi tomonga aylanib turadigan valiklar 2 qoziqchali titkilash barabani 3 ga bir meʼyorda uzatadi, baraban qoziqchalari uni ilashtirib, toʻr 4 sirtidan sudrab utadi. Paxtadan ajralgan xas-choʻplar toʻr koʻzlaridan oʻtib tashqariga chiqadi, titilgan paxta esa qiya 5 dan sirpanib, ignali baraban 6 ga yoʻnaladi. Tekislovchi valik 8 chigitli paxta qatlamini tekislab turadi. Tezlatish barabani 9 ignali baraban 6 dan chigitli paxtani ajratib olib, bir-biriga teskari aylanayotgan ish valigi va urish valigi 10 orasiga keltiradi. Chigit pichoq ostidan oʻta olmaydi, tolalar chigitdan ajraladi va ish valigiga yopishib, pichoq ostidan oʻtib ketadi. Chigit tolalardan toʻliq ajralmaguncha bu jarayon takrorlanadi. Chigitdan ajralgan tola nov 15 ga tushib, undan tola quvuriga, chigitlar esa toʻr 7 ning koʻzlaridan oʻtib, nov 14 orqali yigʻish shnegiga yoʻnaladi. Paxta tozalash korxonalarida bir necha jin mashina batareya tarzida (arralisi har qatorda 2—5 tadan, valiklisi 8—10 tadan) oʻrnatiladi. Oʻzbekiston paxta korxonalarida avtomatlashtirilgan jin mashina lari ishlatiladi.

 
 Jab borov Gʻ. Sh., Otametov T. U., Hamidov A., Chigitli paxtani dastlabki ishlash texnologiyasi, Toshkent, 1987-yil.
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Jinja

Jinja (jinja deb talaffuz qilinadi) Python dasturlash tili uchun shablonlash mexanizmi . U Django shablon mexanizmiga oʻxshaydi, lekin Pythonga oʻxshash ifodalarni taqdim etadi, bu shablonlarni vaqtinchalik muhitda bajarishga imkon beradi. Bu matn shablonlari mexanizmi, shuning uchun undan har qanday belgilash va manba kodini yaratish uchun foydalanish mumkin. BSD litsenziyasi ostida litsenziyalangan.

Jinja shablon mexanizmi – teglar , filtrlar, testlar va global oʻzgaruvchilarni sozlash imkonini beradi. Bundan tashqari, Django shablon mexanizmidan farqli oʻlaroq, Jinja shablon konstruktoriga obyektlardagi argumentlar bilan funktsiyalarni chaqirish imkonini beradi.

Jinja, Smarty kabi, Unix konveyeriga oʻxshash foydalanish uchun qulay filtr tizimi bilan birga keladi.

 Misol 
Oddiy shablonga misol:from jinja import from_string

tmpl = from_string('''\

{{ variable|escape }}

{% for item in item_list %}
 {{ item }}{% if not loop.last %},{% endif %}
{% endfor %}

''')

print(tmpl.render(
 variable='Value with data',
 item_list=1, 2, 3, 4, 5, 6
))HTMLdagi natija:
Value with data

 1,
 2,
 3,
 4,
 5,
 6

 Qoʻllanilishi 
(Flask) Veb-freymvorklardan tashqari, Jinja2, masalan, SaltStack va Ansible konfiguratsiyalarni boshqarish tizimida ham qoʻllanadi.

 Eslatmalar 

 Adabiyot 

 

 

 Jinja rasmiy veb-sayti
Jinnidaryo

Jinnidaryo — Qashqadaryo viloyati Kitob tumanidagi daryo, Qashqadaryoning chap irmogʻi hisoblanib, boshlanishida Zoʻgʻatasoy deb ham nomlanadi.

Kitob davlat geologiya qoʻriqxonasi Jinnidaryoning chap qirgʻogʻida joylashgan.

 Tuzilishi 
Zarafshon va Hisor togʻ tizmalarini tutashtiruvchi Shertogʻning gʻarbiy yon bagʻirlari (2500 m)dan oqib tushuvchi 100 dan ortiq irmoqning qoʻshilishidan hosil boʻladi. U umumiy gʻarbiy yoʻnalishda, yuqori oqimlarda shimolga sezilarli qiyalik bilan, oʻrtacha — janubga tomon esa bir oz qiyalik bilan oqadi. Quyi oqimlarda kanal joylarda meanderlar hosil qiladi. Umumiy uzunligi 57 km ni, daryo havzasining maydoni esa 367 km².

Jinnidaryo Qashqadaryoning birinchi chap irmogʻi hisoblanadi. Uning suv yigʻish maydoni boshqa irmoqlarga qaraganda sezilarli darajada past. Qashqadaryoga yana Oqsuv, Tanxoz, Gʻuzor, Yakkabogʻ irmoqlarining suvi ham kelib quyiladi.

Jinnidaryo qor, yomgʻir va buloq suvlaridan toʻyinadigan daryolar guruhiga kiradi.

 Suv sarfi 
Oʻrtacha yillik suv sarfi 1,35 m³/sek (Jovuz qishlogʻi yaqinida) ni tashkil etadi. Eng yuqori suv sarfi asosan aprel oyiga (mavsumiy qorlar erib, yomgʻir koʻp yoqqanligi uchun), eng past suv sarfi esa yozning oxiri va kuzning boshiga toʻgʻri keladi. Bu vaqtda Qashqadaryoda yillik oqimning 64% i, Jinnidaryoda esa 68.3% i oqib oʻtadi. Iyul-sentyabr oylarida esa Qashqadaryoda suv oqimi 11.7%, Jinnidaryoda esa atigi 4.4.% ni tashkil etadi. Yillik oqimining 56% bahorgi suv davri (mart— iyun)da oqib oʻtadi.

Suv eng koʻp boʻladigan oy — apreldagi oʻrtacha suv sarfi 3,30 m³/sek ga yetadi. Qashqadaryoda oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi Varzangi qishlogʻi yaqinida 5.46 m³/sek, Jinnidaryoning suv sarfi Panlandara qishlogʻi atrofida 1.50 m³/sek ni tashkil etadi. Jala yoqqan paytlarda Jinnidaryodan sel keladi, bu vaqtda suv sarfi sekundiga 46,2m³ gacha ortadi.

Daryoning Qashqadaryoga quyilishidan oldingi kengligi 2,0 metrni; chuqurligi esa 30 sm ni tashkil etadi. Ostki qismi tosh yotqiziqlaridan tarkib topgan. Beshkaltak aholi punkti yaqinida Qashqadaryoning chap qismidan unga quyiladi.

Qashqadaryoning boshlanish qismida joylashgan Sumsar va Shertogʻ tizmalari Oqsuv va Jindaryo vodiylarini bir-biridan ajratib turadi.

 Ixtiofaunasi 
Jinnidaryo va unga quyiladigan soylarning Kitob qoʻriqxonasi hududidan oqib oʻtadigan qismida koʻp miqdorda Fargʻona marinkasi (Shizothorax intermedius), shoxli choʻgʻli (Noemacheilus melapterurus) va yoʻl-yoʻl choʻgʻli (Alburnoides taeniatus) ozroq miqdorda uchraydi.

 Aholi punktlari 
Jindidaryoda boʻylarida bir qancha kichik aholi punktlari joylashgan, jumladan: Musabozor, Javuz, Sumak, Ashkan, Toshqishloq, Tuil, Katlas, Abixanda, Ishkob, Mugul, Vatkana, Aftabray, Yangiqishloq, Doʻngqishloq, Deyishqon kabilar. Sohil boʻyida bogʻ va uzumzor maydonlar mavjud.

 

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Turkum:Qashqadaryo irmoqlari
Jinoiy javobgarlik

Jinoiy javobgarlik - yuridik javobgarlik dan biri, jinoyat sodir etishning huquqiy oqibati. J. j. aybdorga nisbatan jazolash shaklidagi davlat majburlov chorasini qoʻllashdan iborat. J. j.ka jalb etish jinoyat ishini qoʻzgʻatish, tergov qilishni va sudda muhokama qilishni (qarang Sud muhokamasi) bildiradi. Huquqiy davlatda jinoyat sodir etganlikda ayblanayotgan har bir shaxs ishi sudda qonuniy tartibda, oshkora ravishda koʻrib chiqilib, aybi aniqlanmaguncha u aybdor hisoblanmaydi. J. j.ka tortish masalasi qonunlarning tegishli moddalarini qoʻllanish orqali hal qilinadi. Bu hol fuqarolar huquqlari va qonuniy manfaatlarini taʼminlashning muhim kafolati hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi JK ga koʻra, ijtimoiy xavfli qilmish sodir etish paytida qonunda belgilangan yoshga yetgan va aqli raso shaxslargina J. j.ka tortiladi. J. j.ka jinoyat sodir etishga tayyorgarlik koʻrish, suiqasd qilish; ogʻir jinoyat sodir etilayotganligi haqida aniq bila turib, tegishli organlarga xabar bermaslik yoki jinoyat vositasi yoki jinoyat natijasida qoʻlga kiritilgan narsalarni olish yoki sotish; shuningdek, jinoyat sodir etilishiga qiziqtirganlik (dalolatchi), tashkil qilganlik (tashkilotchi) va yordam berganlik (yordamchi) ham jinoyat hisoblanadi va J. j.ni vujudga keltiradi (yana q. Jinoyatda ishtirokchilik).

Oʻzbekiston Respublikasi JK boʻyicha jinoyat sodir qilgan shaxs muayyan muddat davomida (3 y.dan 15 y.gacha) J. j.ga tortilishi kerak. Agar shu muddat ichida tortilmagan boʻlsa keyin uni J. j.ga tortish mumkin emas. Biroq tergovdan yoki suddan yashirinib yurganlarga nisbatan bu muddat 25 y. qilib belgilangan. Tinchlik va insoniyat xavfsizligiga qarshi jinoyat sodir qilgan shaxs esa muddat oʻtib ketganligidan qati nazar javobgarlikka tortiladi.

Mamajon Usmonaliyev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jinoiy jazo

Jinoiy jazo – jinoyat sodir etganlikda ayblangan shaxsga nisbatan davlatning majburlov chorasi. Sud hukmi bilan qoʻllanadi. Jinoiy jazoning qatʼiy roʻyxati faqat jinoyat qonunida beriladi va jinoyat kodenksida koʻrsatilmagan boshqa birorta chora J. j. chorasi hisoblanmaydi. Jinoyat sodir etishda ayblanayotgan shaxsga nisbatan tayinlanadigan jinoiy jazoning turi va ogʻirlik darajasi sodir etilgan jinoyatning ijtimoiy xavfliligi darajasiga bogʻliqdir. jinoiy jazoning boshqa majburlov choralaridan farqi uning davlat nomidan sud tomonidan tayinlanishi, jazolash (maʼnaviy, moddiy, jismoniy cheklash) darajasining ancha yuqori boʻlishi, mahkumning huquq va erkinliklari qonunda belgilangan tartibda jiddiy cheklanishidadir. Oʻzbekiston Respublikasining jinoyat kodeksiga koʻra, jinoiy jazochoralari quyidagilardan iborat: jarima, muayyan huquqdan maxrum qilish, axloq tuzatish ishlari, xizmat boʻyicha cheklash, qamoq, intizomiy qismga joʻnatish, ozodlikdan mahrum qilish, umrbod ozodlikdan mahrum qilish, harbiy yoki maxsus unvondan mahrum etish.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jinoiy uyushma

Jinoiy uyushma - 2 yoki undan ortiq uyushgan guruhning jinoiy faoliyat bilan shugʻullanish uchun oldindan birlashishi. J. u. guruh aʼzolarining miqdori, uyushmaning tuzilishi va boshqa belgilariga koʻra bir-biridan farq qiladi. J. u. tuzish yoki unga rahbarlik qilish jinoiy tuzilmani shakllantirish uchun nomzodlarni tanlash, ularni jalb qilish, J. u., guruh yoki uning boʻlinmalari ishtirokchilari oʻrtasida vazifalarni boʻlish, jinoiy faoliyatning umumiy rejasi yoki alohida tajovuzlar rejasini tuzish kabi xatti-harakatlarda koʻrinadi. J. u.ning yashashi va amal qilishiga qaratilgan faoliyatni olib borish J. u. uchun pul mablagʻlari, transport vositalari, xonalar ajratish, J. u. yoki boʻlinmalarining ishlashi uchun shartsharoitlarni yaratish kabilarda namoyon boʻladi. Har qanday turdagi jinoiy faoliyat bilan shugʻullanish uchun J. u.ga birlashishning oʻzi tugal jinoyat hisoblanadi. J. u. yoxud uning boʻlinmalarini tuzish yoki unga rahbarlik qilish, shuningdek, ularning mavjud boʻlishi va ishlab turishini taʼminlashga qaratilgan faoliyat uchun Oʻzbekiston Respublikasining JK tegishli moddasiga koʻra jinoiy jazo belgilangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jinoiy qilmish

Jinoiy qilmish - q. Jinoyat.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Jinoyat
Turkum:OʻzME loyihasining chala darajali maqolalari
Jinoyat

Jinoyat — jinoyat qonunida nazarda tutilgan ijtimoiy xavfli qilmish (harakat yoki harakatsizlik). Muayyan qilmishni jinoyat deb hisoblash masalasi har bir davlatda oʻzining ijtimoiy tuzumi, aholining turmush tarzi, milliy xususiyatlari, urf-odatlari, anʼanalariga muvofiq xalqaro huquq meʼyorlari eʼtiborga olingan holda hal etiladi.

Qilmish jinoyat ekanligini aniqlash uchun quyidagi umumiy belgilar nazarga olinadi:
 qilmishning ijtimoiy xavfliligi;
 aybning mavjudligi;
 jazoga sazovorligi.
Har qanday jinoiy qilmishda mazkur belgilarning barchasi birdaniga mavjud boʻlishi shart, ulardan biri mavjud boʻlmasa, qilmishni jinoyat emas, deb hisoblashga asos topiladi.

 
Jinoyatlar oʻz xususiyati va ijtimoiy xavflilik darajasiga koʻra:
 ijtimoiy xavfi katta boʻlmagan;
 uncha ogʻir boʻlmagan;
 ogʻir;
 oʻta ogʻir jinoyatlarga boʻlinadi.

Jinoyatlar tajovuz obʼyektiga koʻra, shaxsga qarshi jinoyat, iqtisodiyot sohasidagi jinoyat, jamoat xavfsizligi va jamoat tartibiga qarshi jinoyat, davlat hokimiyatiga qarshi jinoyat, ekologiya sohasidagi jinoyat, harbiy xizmatni oʻtash tartibiga qarshi jinoyat, tinchlik va insoniyat xavfsizligiga qarshi jinoyatga boʻlinadi.

Aybning shakliga koʻra esa qasddan sodir etilgan jinoyat va ehtiyotsizlik orqasida sodir etilgan jinoyatga boʻlinadi.

 Jinoiy javobgarlikdan ozod etuvchi holatlar 
Shaxs oʻz harakati yoki harakatsizligini va bundan kelib chiqadigan jinoiy oqibatni anglagan, oʻz harakatlarini boshqara oladigan boʻlsagina qilmishi jinoyat hisoblanadi. Subyekt yoshiga yetmagan va aqli noraso shaxslar tomonidan sodir etilgan ijtimoiy xavfli qilmish jinoyat sanalmaydi va ularga nisbatan jinoyat qonunida nazarda tutilgan majburlov choralarini qoʻllash mumkin emas.

Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksida qilmishning jinoiyligini istisno etadigan holatlarning quyidagi 6 turi belgilangan:
 kam ahamiyatli qilmishlar; 
 zaruriy mudofaa; 
 oxirgi zarurat; 
 ijtimoiy xavfli qilmish sodir etgan shaxsni ushlash vaqtida zarar yetkazish;
 buyruq yoki boshqa vazifalarni ijro etish;
 kasb yoki xoʻjalik faoliyati bilan bogʻliq asosli tavakkalchilik (36—41-moddalar).
Mazkur harakatlar tufayli kelib chiqqan oqibatlar jinoiy oqibat hisoblanmaydi, qilmish ham jinoyat sanalmaydi. 

 Omillari 
Alohida olingan muayyan bir jinoyat va umuman jinoyatchilik sodir etilishiga taʼsir koʻrsatuvchi ijtimoiy omillar, xodisalar, jarayonlar boʻladi. Jinoyat sabablari oʻrganilayotganda ana shular hisobga olinadi. Jumladan, birinchidan shaxsning oʻzi, uning dunyoqarashi, qiziqishlari, jamiyat va davlatga, yon atrofidagi kishilar va oilaga munosabati, unda salbiy sifatlarning shakllanishi va kuchayishi; ikkinchidan — shaxs tarbiyalangan, voyaga yetgan oilaviy va ijtimoiy muhit; uchinchidan — jinoyat sodir etilgan vaqtdagi sharoit, vaziyatga eʼtibor beriladi.

Mamajon Usmonaliyev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jinoyat ishida fuqaroviy daʼvo

Jinoyat ishida fuqaroviy daʼvo —jismoniy yoki yuridik shaxsning jinoyat oqibatida yoki aqli noraso shaxsning ijtimoiy xavfli qilmishi natijasida keltirilgan moddiy zararni undirish toʻgʻrisidagi talabi. Bu daʼvo jinoyat ishi yuzasidan tergov va sud boʻlayotgan vaqtda aybdorga yoki uning harakatlari uchun zimmasiga moddiy javobgarlik yuklatilgan shaxslarga nisbatan qoʻzgʻatilib, sudda jinoyat ishi bilan birga koʻriladi (Oʻzbekiston JPK, 276-modda). Bunday daʼvoni jabrlangan har qanday shaxs, shu jumladan, vafot etgan odamning qaramogʻida boʻlganlar ham qoʻzgʻatishga haqli. J. i. f. d. davlat poshlinasi toʻlashdan ozod qilinadi va bunday daʼvo jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan vaqtdan boshlab sud tergovi boshlangunga qadar qoʻzgʻatilishi mumkin. Daʼvo jinoyat ishi boʻyicha tergov olib borayotgan organ yoki sudga beriladi. Surishtiruvchi, tergovchi, prokuror — qaror, sud esa — ajrim chiqarib, daʼvo qoʻzgʻatgan shaxsni fuqaroviy daʼvogar deb tan oladi. Davlat yoki jamoat manfaatlarini, shuningdek, fuqaro huquqlarini muhofaza qilish uchun zarur boʻlgan hollarda prokuror ham daʼvo qoʻzgʻatadi yoki jabrlanuvchining daʼvosini qoʻllabquvvatlaydi. J. i. f. d.ni taʼminlash maqsadida ayblanuvchining , gumon ostidagi shaxsning yoki fuqaroviy javobgarning mulki xatlab qoʻyiladi (290-modda). Qoʻzgʻatilgan daʼvoning asosliligi masalasi sud hukm chiqarayotgan paytda hal qilinadi (457-modda). Sud sudlanuvchini aybdor deb topib, J. i. f. d.ning asoslari va miqdorini qanchalik isbot etganiga qarab, uni toʻla yoki qisman qanoatlantiradi yoxud jinoyat oqibatida moddiy zarar yetkazilmagan deb topsa, daʼvoni rad qiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jinoyat ishini tugatish

Jinoyat ishini tugatish - dastlabki tergov, surishtiruv olib borilayotgan yoki sudda koʻrilayotgan ishning hukm chiqarilmay tugatilishi. Jinoyat yuz bermagan; mazkur qilmishda jinoyat tarkibi boʻlmagan; jinoiy javobgarlikka tortish muddati oʻtgan; amnistiya eʼlon qilinib, unda mazkur jinoyat uchun jazo qoʻllanmasligi koʻrsatilgan; ayblanuvchi, sudlanuvchi vafot etgan; qilmish ijtimoiy xavflilik xususiyatini yoʻqotgan; shaxs vaziyat oʻzgarishi bilan ijtimoiy jihatdan xavfli boʻlmay qolgan; u qilmishiga chin koʻngildan pushaymon qilgan va b. hollarda jinoyat ishi tugatiladi. Bu holatlarning birontasi avvaldan maʼlum boʻlsa, jinoyat ishi qoʻzgʻatilmaydi. J. ilmiy tadqiqot haqida tergovchi — qaror, sud — ajrim chiqaradi. Manfaatdor shaxs yoki tashkilot bunday qaror (ajrim) ustidan 5 kun ichida prokurorga (yuqori sudga) shikoyat qilishi mumkin (OʻzR JPK, 373-374, 401-moddalar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jinoyat ishini toʻxtatish

Jinoyat ishini toʻxtatish - dastlabki tergov va surishtiruvni toʻxtatish. Sudya — ajrim, tergovchi, prokuror — qaror chiqarib, ayblanuvchining qayerdaligi nomaʼlum boʻlgan, u ruhiy yoki boshqa ogʻir, davomli, lekin davolab boʻladigan kasallikka chalingan yoxud jinoyatchi aniqlanmagan hollarda jinoyat ishini vaqtincha toʻxtatadi. Bu davrda tergovchi jinoyatchini aniqlash va qidirish ishini davom ettiradi. Tergovni tamomlashga toʻsqinlik qiluvchi holatlar (maye, taftish yoki ekspertizaning choʻzilishi, guvoxlarning yoʻqligi va b.) J. ilmiy tadqiqot uchun asos boʻla olmaydi. Ish toʻxtatilgan davrda jinoiy javobgarlikka tortish muddati oʻtib ketsa, ish butunlay tugatiladi (OʻzR JPK, 364—370-moddalar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jinoyat ishini qayta harakatga keltirish

Jinoyat ishini qayta harakatga keltirish - hukm chiqarilgandan soʻng ishni qonunda koʻrsatilgan yangi holatlar ochilishi munosabati bilan qayta qoʻzgʻatish. Jinoyat ishi guvoh koʻrsatuvi yoki ekspert xulosasi notoʻgʻriligi maʼlum boʻlgan; ishdagi dalillardan birontasi qalbaki boʻlib chiqqan; sudyaning sud muhokamasida yoki tergovchining tergov davrida oʻz vazifasini suisteʼmol qilganligi aniqlangan; sud hukm chiqarayotganda maʼlum boʻlmagan holatlar ochilgan, sudlangan shaxsning aybeizligi yoxud hukmda koʻrsatilgandan yengil yoki aksincha, ogʻir jinoyat qilganligi aniqlangan, shuningdek, oqlangan yoki sudda jinoyat ishi tugatilgan shaxsning aybdorligi tasdiqlangan hollarda qayta harakatga keltirilishi mumkin (OʻzR JPK, 522—527- moddalar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jinoyat ishini qoʻzgʻatish

Jinoyat ishini qoʻzgʻatish - jinoyat sodir etilgan yoki jinoyatga tayyorgarlik haqida berilgan xabar va ariza yuzasidan prokuror, tergovchi, surishtiruvchi yoki sudyaning dastlabki harakati. Ular sodir etilgan jinoyat haqidagi ariza yoki xabar yuzasidan 3 kun, alohida hollarda esa 10 kun ichida J. i. q. yoki uni rad qilish, ariza yoki xabarni boshqa tegishli idoraga yuborish toʻgʻrisida bir qarorga kelishga majbur. Jinoyat ishi jinoyat alomatlari borligini koʻrsatuvchi asoslar mavjud hollardagina qoʻzgʻatiladi. Fuqarolarning arizalari, muassasa, korxona, tashkilot, mansabdor shaxc va jamoat birlashmalari bergan xabarlar, matbuotda bosilib chiqqan axborot yoki maqola, shaxsning aybni boʻyniga olish haqidagi arzi, jinoyat qilganligini koʻrsatuvchi holatlarning prokuror, tergovchi, surishtiruvchi yoki sudning oʻzi tomonidan topilishi J. i. q. uchun asos boʻladi. Shaxslarning jinoyat toʻgʻrisidagi arizalari yozma yoki ogʻzaki boʻlishi mumkin. Yozma ariza arz qiluvchi shaxc tomonidan imzolangan boʻlishi lozim. Jinoyat haqidagi imzosiz, qalbaki imzoli yoki uydirma shaxc nomidan yozilgan xat, ariza yoki boshqa anonim xabarlar jinoyat ishini qoʻzgʻatish uchun sabab boʻla olmaydi (OʻzR JPK, 321—338-moddalar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Jinoyat protsessual Kodeksning 322-moddasida nazarda tutilgan sabab va asoslar mavjud boʻlgan taqdirda jinoyat ishini qoʻzgʻatish toʻgʻrisida surishtiruvchi, tergovchi, prokuror shuningdek tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organning mansabdor shaxsi qaror chiqaradi.Qarorda: ishni qoʻzgʻatish sabablari va asoslari; Jinoyat kodeksining jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan jinoyatni nazarda tutuvchi moddasi; bundan buyon ishni oʻz yurituviga oluvchi mansabdor shaxs koʻrsatiladi.Jinoyat ishini qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi qarorning koʻchirma nusxasi ushbu ishning tergov qilinishi ustidan nazoratni amalga oshirishi lozim boʻlgan prokurorga yuboriladi.Ish qoʻzgʻatilgandan keyin uzoqqa choʻzilgan jinoyatlarning oldini olish va jinoyatlar takrorlanishiga yoʻl qoʻymaslik, shuningdek ish uchun ahamiyati boʻlishi ehtimol tutilgan jinoyat izlarini, narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni mustahkamlash va qoʻriqlash yuzasidan darhol choralar koʻrish lozim.Tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlgan faktlar boʻyicha tadbirkorlik subyektiga nisbatan jinoyat ishini qoʻzgʻatishga faqat Qoraqalpogʻiston Respublikasi prokurorining, viloyatlar va Toshkent shahar prokurorlarining roziligi bilan yoxud Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori yoki uning oʻrinbosarining roziligi bilan yoʻl qoʻyiladi.
Jinoyat kodeksi

Jinoyat kodeksi (JK) - har qanday ijtimoiy xavfli qilmish jinoyat ekanligini aniqlab beradigan, uni sodir etganlik uchun jazo va boshqa huquqiy taʼsir choralarini belgilaydigan jinoyat qonunlari majmui. Unda jinoyat qonunining meʼyorlari muayyan tizimga solinib, JK shakliga keltirilgan. 

Jinoyat kodeksi Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va xalqaro huquqning umum eʼtirof etgan meʼyorlariga asoslangan holda ishlab chiqilgan. Hozirgi JK 1994-yil 22-sentyabrda tasdiqlangan va 1995-yil 1-apreldan amalga kiritilgan. 2 qismdan — umumiy qism va maxsus qismdan iborat, ular yagona jinoyat qonunini tashkil etadi. Umumiy qismda jinoyat qonunining umumy kqoidalari, javobgarlik asoslari, qilmishning jinoiyligini istisno etadigan holatlar, jazo va uni tayinlash, javobgarlikdan va jazodan ozod qilish, voyaga yetmaganlar javobgarligining xususiyatlari, tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari belgilab berilgan. Maxsus qismda jinoyatlarning va ular uchun tegishli jazolarni tayinlaydigan meʼyorlar koʻrsatilgan. Umumiy qismda Maxsus qismdagi huquqiy meʼyorlarni amalda tadbiq qilish yoʻllari bayon etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil 2021-yil Jinoyat kodeksining 244-moddasiga oʻzgartirish kiritilib, unda „ommaviy tartibsizlikka daʼvat qilganlik uchun“ javobgarlik belgilandi.
Jinoyat protsessi

Jinoyat protsessi - jinoyat ishini tergov qilish va sudda koʻrish vaqtida surishtiruv, tergov, prokuratura organlari va sud bajaradigan harakatlar jarayoni. J. p., odatda, ish qoʻzgʻatilgandan to hukm chiqarilguncha davom etadi, baʼzan esa hukmni qayta koʻrish va uning ijrosi masalalarini hal qilishni ham oʻz ichiga oladi. J. p. jinoyatlarni ochish va jinoyatchilarni jazolash uchun xizmat qiladi; barcha fuqarolarning qonun va sud oldida tengligi, sudning mustaqilligi va faqat qonunga boʻysunishi, sudlov ishlari oshkora va koʻpchilikni tashkil etgan aholi tilida olib borilib, bu tilni bilmaganlarga tarjimon yordam berishi, ayblanuvchi oʻzini himoya qilish huquqiga ega boʻlishi kabi demokratik tamoyillarga asoslanadi. Mansabdor shaxslarning J. p.da vakolatlari qonun bilan tartibga solinadi. Ular J. p.da ishtirok etadigan ayblanuvchi, jabrlanuvchi, guvoh, ekspert va b.ning oʻz huquklaridan toʻliq foydalanishlari va majburiyatlarini toʻla bajarishlari uchun masʼuliyatli. Surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sudyaning oʻz vakolati doirasidan tashqari chiqishi, qonunda belgilanmagan harakatlarni qilishi, shuningdek, ayblanuvchi va jabrlanuvchilar huquqining asossiz chegaralanishi — tergov xulosalarining notoʻgʻri deb hisoblanishiga, hukmning bekor qilinishiga sabab boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksi

Jinoyat protsessual kodeksi (JPK) — jinoyat ishi yuzasidan tergov qilish va ishni sudda koʻrish tartibini belgilaydigan qonunlarning muayyan tizimga solingan majmui. JPK surishtiruv, dastlabki tergov organlari, prokuror va sudning jinoyat ishini qoʻzgʻatishdan boshlab, sudda koʻrilib hal qilingungacha boʻlgan faoliyatini, tergov, sud harakatlarini oʻtkazish, dalil yigʻish, protsessual muxlatlar, jinoyat ishini qoʻzgʻatish, rad etish, uni tugatish va toʻxtatish, aybdorni sudga berishni, shuningdek, ishni apellyasiya, kassatsiya, nazorat tartibida va yangi ochilgan holatlar boʻyicha qaytadan koʻrishni hamda hukm ijrosiga oid masalalarni tartibga soladi. Oʻzbekiston Respublikasi JPK 1994-yil 22 sentabrda qabul qilingan. Unda jinoyat ishini tekshirishda fuqarolarning , jamoatchilik, korxona, muassasa va tashkilot vakillarining qatnashuvi va protsessual huquqlari ham bayon qilingan. JPK normalari jinoyatni tez va toʻla ochish, haqiqatni aniqlash, aybdorni odilona jazolash uchun xizmat qiladi. Kodeksning oxirgi boblari alohida tartibda yurgiziladigan, jumladan voyaga yetmaganlarning jinoyatlari haqidagi va tibbiy yoʻsindagi majburlov choralarini qoʻllash toʻgʻrisidagi ishlarga bagʻishlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Kodeksga kiritilgan qoʻshimchalar
Prezident tomonidan „Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat va Jinoyat-prosessual kodekslariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida“gi qonun imzolandi. Hujjatga muvofiq, Oʻzbekistonda jinoyat ishlarida himoyachi ishtirok etishi shart boʻlgan holatlar koʻrib chiqildi va kengaytirildi:
shaxs amalda ushlangan yoki uni ushlash bilan bogʻliq tezkor-qidiruv tadbiri yakunlangan paytdan boshlab u bilan bogʻliq prosessual harakatlar amalga oshirilgunga qadar himoyachi bilan xoli uchrashishi ta’minlanadi;
tezkor-qidiruv faoliyatni amalga oshiruvchi organlar tomonidan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchidan arizalar, tushuntirishlar va koʻrsatuvlar olish surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sudyaning yozma ruxsatiga asosan faqat himoyachi ishtirokida amalga oshiriladi (himoyachidan voz kechilgan hollar bundan mustasno).

Kiritilgan oʻzgartirishlarga koʻra, ushlab turish muddati shaxs amalda ushlangan paytdan e’tiboran koʻpi bilan 48 soatni tashkil etishi belgilangan (ilgari ushbu muddat shaxs ichki ishlar organiga yoki huquqni muhofaza qiluvchi organga keltirilgan vaqtdan boshlab hisoblangan).
Himoyachi ishtirok etishi shart boʻlgan holatlar toifasiga quyidagilar kiritilgan:

dastlabki eshituv oʻtkazilayotgan ishlar;
oʻta ogʻir jinoyat sodir etganlikda gumon qilinayotgan yoki ayblanayotgan shaxslarga oid ishlar;
shaxsga nisbatan qamoqqa olish yoki uy qamogʻi tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash masalasi koʻrib chiqilayotgan;
aybiga iqrorlik toʻgʻrisida kelishuv tuzilgan ishlar .
 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi kodekslari
Turkum:Kodekslar
Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari
Jinoyat protsessual huquqi

Jinoyat protsessual huquqi - HUQUQ tarmogʻi; jinoyat ishini tergov qilish va hal qilishda sud, prokuratura, tergov va surishtiruv organlarining faoliyatini, ularning bu borada fuqarolar va muassasalar bilan munosabatini hamda ayblanuvchi, jabrlanuvchi, ayblovchi, himoyachi va b. protsess ishtirokchilarining huquq va burchlarini belgilaydigan huquqiy normalar yigʻindisi. Oʻzbekiston Respublikasining J. p. h. demokratik prinsiplarga va qonuniylikka asoslangan boʻlib, vazifasi jinoyatlarni tez va toʻla ochish, aybdorni fosh etish, jinoyat qilgan har bir shaxsga odilona jazo berish va hech kimni aybciz jinoiy javobgarlikka tortmaslikni taʼminlashdan iborat. Sud, prokuratura, tergov va surishtiruv organlari hamda protsessning boshqa ishtirokchilari faqat qonunda koʻrsatilgan vakolat doirasida harakat qiladilar. J. p. h. Oʻzbekiston Respublikasining JPK va boshqa qonun aktlarida ifodalangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jinoyat tarkibi

Jinoyat tarkibi deb – Jinoyat huquqida sodir etilgan aniq bir ijtimoiy xavfli qilmishni jinoyat deb baholash uchun zarur bo'lgan obyektiv va subyektiv belgilarning minimal yig'indisiga aytiladi. 

Jinoyat tarkibi elementlari - Jinoyat obyekti, jinoyatning obyektiv tomoni, jinoyat subyekti va jinoyatning subyektiv tomonidan iborat.
Jinoyat qidiruvi

Jinoyat qidiruvi - ichki ishlar organlarining bir tizimi; tezkor qidiruvni va oʻz vakolat doirasiga kiruvchi boshqa ishlar — shaxsga, fuqarolarning shaxsiy mulkiga, jamoat tartibiga va xavfsizligiga qarshi qaratilgan jinoyatlarning oldini olish, payini qirqish hamda ularni ochish va hokazo chora-tadbirlarni amalga oshiradi. Jinoyat alomatlari, jinoyat sodir etgan shaxslarni aniqlash, qidirish va topish ishlari OʻzRda ichki ishlar va milliy xavfsizlik xizmati organlari tomonidan bajariladi. JPK qoidalariga binoan jinoyat ishi yuzasidan dalil tariqasida foydalanish mumkin boʻlgan maʼlumotlar aniqlanadi. Ayblanuvchining turgan joyi nomaʼlum boʻlgan taqdirda tergov shu joyni aniqlash uchun barcha choralarni koʻrishi, zarur hollarda, ayblanuvchi sifatida ishda ishtirok etishga jalb etilishi toʻgʻrisida qaror chiqarilgan shaxsga nisbatan qidiruv eʼlon qilishi lozim. Dastlabki tergov oʻtkazilayotganida ham, bunday tergov toʻxtatilganidan keyin ham qidiruv eʼlon etilishi mumkin. Qamoqqa olish asoslari mavjud boʻlgan, prokuror sanksiyasi bilan qidirilayotgan ayblanuvchi topilgan taqdirda tergovchi qamoqqa olish tariqasida ehtiyot chorasini qoʻllaydi. Ayblanuvchi biron joyda ushlangan taqdirda esa, oʻsha joydagi prokuror mazkur shaxc ayni qidirilayotgan ayblanuvchi ekanligini aniqlashi va uni qamoqqa olish uchun qonuniy asoslar mavjudligiga ishonch hosil qilishi darkor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jinoyat huquqi

Jinoyat huquqi - huquq tizimining bir tarmogʻi; oliy davlat hokimiyati organi tomonidan oʻrnatilgan, qonun bilan qoʻriqlanadigan, ijtimoiy munosabatlar uchun xavfli boʻlgan tajovuzlarning jinoyat ekanligi va jazoga loyiqligini, jazo choralari tayinlash shartlari va tartibini hamda jinoiy javobgarlikdan va jazodan ozod qilishni belgilaydigan huquqiy meʼyorlar yigʻindisi. Oʻzbekiston Respublikasida Jinoyat huquqining asosiy manbai Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va jinoyat qonunidir. Jinoyat huquq jinoyat qonunining amalda tatbiq qilinishidan kelib chiqadigan munosabatlarni oʻrganadi, jinoiy javobgarlik asoslari va tamoyillarini belgilaydi. Jinoyat huquqining vazifalari shaxsni, uning huquq va erkinliklarini, jamiyat va davlat manfaatlarini, mulkni, tabiiy muhitni, tinchlikni, insoniyat xavfsizligini jinoiy tajovuzlardan qoʻriqlash, shuningdek, jinoyatlarning oldini olishdan, fuqarolarni Konstitutsiya va qonunlarga rioya qilish ruhida tarbiyalashdan iborat. Jinoyat huquqi davr talabidan kelib chiqqan holda qonuniylik, fuqarolarning qonun oldidagi tengligi, demokratizm, insonparvarlik, odillik, ayb uchun javobgarlik, javobgarlikning muqarrarligi qoidalariga asoslanadi. Jinoyat huquqi 2 qismdan iborat. Bular: Umumiy qism va Maxsus qism. Umumiy qism Jinoyat huquqining vazifalari va tamoyillarini amalda qoʻllanish doirasi, javobgarlikning asoslari, jazo va ularni tayinlash, javobgarlikdan va jazodan ozod qilish, voyaga yetmaganlar javobgarligi va tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari toʻgʻrisidagi masalalarni oʻz ichiga oladi. Umumiy qismda 7 bo'lim 17 bob 96 ta modda bor. Maxsus qism esa alohida jinoyatlar va shu jinoyatlar uchun tayinlanadigan jazolarni oʻz ichiga oladi. Maxsus qismda 8 bo'lim 26 bob va 206 ta modda bor. 

Jinoyat huquqi fani jinoyat qonunchiligining ijtimoiy vazifalari va ijtimoiy samaradorligini, rivojlanish tamoyillari va muammolarini ham oʻrganadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Huquq
Turkum:Huquqiy atamalar
Turkum:Huquqshunoslikka oid chala maqolalar
Jinoyatda ishtirokchilik

Jinoyatda ishtirokchilik - ikki yoki undan ortiq shaxsning qasddan jinoyat sodir etishda birgalashib qatnashishi. J. i.ning bajaruvchi, tashkilotchi, dalolatchi, yordamchi kabi bor. Jinoyatni bevosita sodir etgan shaxc — bajaruvchi, jinoyatga tayyorgarlik koʻrilishiga yoki jinoyat sodir etilishiga rahbarlik qilgan shaxc — tashkilotchi, jinoyat sodir etilishiga qiziqtiruvchi shaxc — dalolatchi, jinoyat sodir etilishiga koʻmaklashgan, shuningdek, jinoyatchini jinoyat sodir etish quroli, izlari va vositalarini yoxud jinoiy yoʻl bilan qoʻlga kiritilgan narsalarni yashirishga, shuningdek, bunday narsalarni olish va oʻtkazish toʻgʻrisida oldindan vaʼda bergan shaxc — yordamchi hisoblanadi. J. i. oddiy ishtirokchilik, murakkab ishtirokchilik, uyushgan guruh, jinoiy uyushma shaklida boʻladi, 2 yoki undan ortiq shaxsning oldindan til biriktirmay jinoyat sodir etishda qatnashishi — oddiy ishtirokchilik, oldindan til biriktirib jinoyat sodir etilishida ishtirok etishi — murakkab ishtirokchilik deb topiladi. Ishtirokchilik nafaqat tugallangan jinoyatda, balki jinoyatga tayyorgarlikda va jinoyat qilishga qasd etishda ham namoyon boʻladi. Oʻzbekiston Respublikasi JKda jinoyatda ishtirok etganlik uchun javobgarlik doirasi, J. i.ning shakllari uchun qoʻllaniladigan jazo belgilab berilgan.Uyushgan guruh yoki jinoiy uyushma tashkil etgan yoki ularga rahbarlik qilgan shaxslar shu guruh yoki uyushma sodir etgan barcha jinoyatlar uchun, basharti, bu jinoyatlar ularning jinoiy niyati bilan qamrab olingan bo‘lsa, javobgarlikka tortiladilar.        

 

Turkum:Jinoyatchilik
Turkum:Jinoyatlar
Turkum:Jinoyat huquqi
Jinoyat ijroiya kodeksi

Jinoyat ijroiya kodeksi (JIK) — jinoiy jazolarni ijro etish va oʻtash tartibi hamda shartlarini belgilab beruvchi jinoyat ijroiya qonun hujjatlari majmui. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat ijroiya kodeksi 1997-yil 25-aprelda tasdiqlanib, shu yil 1-oktabrdan amalga kiritilgan. Jinoyat ijroiya kodeksi umumiy va maxsus qismlardan, 9 boʻlim, 34 bob va 197 moddadan iborat. Ularda, Jinoyat ijroiya kodeksiga muvofiq qabul qilinadigan boshqa qonun hujjatlarida jinoiy jazoni, boshqa jinoiy-huquqiy taʼsir choralarini ijro etish prinsiplari, tartibi va shartlari koʻrsatilgan; mahkumlarning huquqiy maqomi; mahkumlarni axloqan tuzatish vositalari hamda ularni qoʻllash; mahkumlarni jazoni oʻtashdan ozod qilish; jazoni ijro etuvchi muassasa va organlar faoliyati tartibi; mahkumlarni axloqan tuzatishda davlat hokimiyati va fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlari, korxona, muassasa, tashkilotlar, jamoat birlashmalari va fuqarolarning ishtiroki belgilab berilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Kodekslar
Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi kodekslari
Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari
Jinoyatlarni tasniflash

Jinoyatlarni tasniflash - jinoiy harakatga aniq jinoiy-huquqiy baho berish. Bunda jinoiy qilmish belgilarining jinoyat qonunida nazarda tutilgan jinoyat tarkibi belgilariga muvofiqligi aniqlanadi. J. t. dastlab tergov organlari tomonidan, yakuniy ravishda esa sud hukmi bilan amalga oshiriladi. Amaldagi jinoyat huquqida J. t.ning 2 asosiy guruhi nazarda tutilgan. Bular: 1) jinoyatlarni obʼyektiga qarab tasniflash; 2) jinoyatlarni ijtimoiy xavflilik darajasiga qarab tasniflash.

Oʻzbekiston Respublikasining JKda jinoyatlar oʻz xususiyati va ijtimoiy xavflilik darajasiga koʻra: ijtimoiy xavfi katta boʻlmagan; uncha ogʻir boʻlmagan; ogʻir; oʻta ogʻir jinoyatlarga boʻlingan. Ijtimoiy xavfi katta boʻlmagan jinoyatlarga: qonunda ozodlikdan maxrum qilishga nisbatan yengilroq jazolar nazarda tutilgan jinoyatlar; qacddan sodir etilib, qonunda eng ogʻir jazo sifatida 3 y.dan koʻp boʻlmagan muddatga ozodlikdan maxrum qilish nazarda tutilgan jinoyatlar; ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilib, qonunda 5 y.dan koʻp boʻlmagan muddatga ozodlikdan maxrum qilish tarzida jazo nazarda tutilgan jinoyatlar kiradi. Uncha ogʻir boʻlmagan jinoyatlarga: qacddan sodir etilib, qonunda eng ogʻir jazo sifatida 3 y.dan ortiq, lekin 5 y.dan koʻp boʻlmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish nazarda tutilgan; ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilib, qonunda eng ogʻir jazo sifatida 5 y.dan ortiq muddatga ozodlikdan mahrum qilish tarzidagi jazo nazarda tutilgan jinoyatlar kiradi. Qasddan sodir etilib, qonunda ogʻir jazo sifatida 5 y.dan ortiq, lekin 10 y.dan koʻp boʻlmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish nazarda tutilgan jinoyatlar ogʻir jinoyatlarni tashkil etadi. Qasddan sodir etilib, qonunda 10 y.dan ortiq muddatga ozodlikdan mahrum qilish yoki oʻlim jazosi nazarda tutilgan jinoyatlar oʻta ogʻir jinoyatlar hisoblanadi. J. t. barcha jinoyatlarni ularning xususiyati, ijtimoiy xavflilik darajasiga qarab muayyan turkumlarga boʻlish imkoniyatini berish bilan birga, javobgarlikni belgilash, adolatli jazo tayinlash, qonuniylik va insonparvarlik tamoyillarini amalga oshirishning muhim sharti hisoblanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
James Jeans

thumb|right|

Sir James Hopwood Jeans (11-senatbr 1877 — 16-sentabr 1946) — ingliz fizigi, astronomi va matematigi, London Qirollik jamiyati aʼzosi (1906), Qirollik astronomiya jamiyati prezidenta (1925—27). Asosiy ilmiy ishlari nazariy fizika (gazlar kinetik nazariyasi, nurlanish nazariyasi) va astrofizikaga doir. James Jeans mutlaq qora jism spektrida energiyaning tarqalish formulasini chiqardi. Astronomiya boʻyicha — James Jeans tez aylanayotgan suyuq jismlar evolyusiyasi natijasida qoʻshaloq yulduzlar paydo boʻlishi yoki jismning yassilanib spiral tumanliklar paydo boʻlishi nazariyasini ilgari surdi. James Jeansning qator ishlari yulduzlarning ichki tuzilishi va evolyusiya nazariyasiga bagʻishlangan. James Jeans kosmogonik gipoteza muallifi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
The Dynamical Theory of Gases
1906. Theoretical Mechanics
1908. Mathematical Theory of Electricity and Magnetism
1947. The Growth of Physical Science
Jins

Jins (biologiyada) — jinsiy koʻpayishni taʼminlaydigan hamda erkak va urgʻochi organizmlarni farq qilishga imkon beradigan belgilar majmui. Hayvonlarda jinsiy belgilari organizmning morfologik, fiziologik, biokimyoviy xususiyatlari, murakkab xattiharakatlari va boshqa orqali namoyon boʻladi. J. belgilari birlamchi va ikkilamchi boʻladi. Birlamchi jinsiy belgilar (jinsiy bezlar, jinsiy yoʻllar va boshqalar) gametalar xosil boʻlishi va urugʻlanishni taʼminlaydi. Ikkilamchi jinsiy belgilar (tana oʻlchami va tuzilishi, boshi, pat yoki jun rangi, tarkibi va boshqalar) jinsiy koʻpayishda muayyan ahamiyatga ega. Erkaklik jinsiy bezlari (urugʻdonlar) spermatozoidlar, urgʻochilik jinsiy bezlari (tuxumdonlar) tuxum hujayralari ishlab chiqaradi. Spermatozoidning tuxum hujayra bilan qoʻshilishi tufayli zigota hosil boʻladi. Zigotadan yangi organizm rivojlanadi. Jinsiy bezlar ishlab chiqaradigan jinsiy gormonlar organizmning rivojlanishi, ikkilamchi jinsiy belgilarning shakllanishi va fiziologik jarayonlarning boshqarilishida muhim ahamiyatga ega. Ayrim jinsli organizmlarda urgʻochilik (tuxum) va erkaklik (urugʻ) gametalari urgʻochi va erkak organizmlarda hosil boʻladi. Germafrodit organizmlarda (qarang ) urgʻochilik va erkaklik jinsiy bezlari bitta organizmning oʻzida rivojlanadi. Gulli oʻsimliklar gulining tuzilishiga koʻra bir J.li va ikki J.li boʻladi (qarang Gul). Bir J.li gullar bitta oʻsimlikning oʻzida (qarang Bir uyli oʻsimliklar) yoki boshqa-boshqa oʻsimliklarda (qarang Ikki uyli oʻsimliklar) joylashgan boʻlishi mumkin. Baʼzan bitta oʻsimlikning oʻzi bir jinsli va ikki jinsli gullarga ega boʻladi (qarang Poligamiya). J. jinsiy xromosomalar nazorati ostida rivojlanadi. Sut emizuvchilar urgʻochisi hujayrlarida ikkita jinsiy (XX) xromosomalar, erkagi hujayralarida bittadan X va U xromosomalar boʻladi. Jinsiy koʻpayishda urgʻochi organizm faqat bir xil, yaʼni X xromosomaga ega boʻlgan gameta (tuxum hujayra)lar, erkak organizm esa ikki xil, yaʼni X va U xromosomalarga ega boʻlgan gameta (urugʻ hujayra)lar hosil qiladi. Urugʻlanish jarayonida X va U xromosomaga ega boʻlgan urugʻ hujayralarning X xromosomali tuxum hujayra bilan qoʻshilish imkoniyati teng boʻladi. Shuning uchun urugʻlanishdan soʻng XX va XU xromosomali zigotalar, yaʼni urgʻochi va erkak organizmlar teng nisbatda hosil boʻladi. Ana shu jarayon tufayli tabiatda urgʻochi va erkak organizmlarning oʻzaro teng nisbati saqlanib qoladi.

Bakriddin Zaripov, Ochil Mavlonov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 

 Germafroditizm
Jins (geologiya)

Jins (geologiyada) — muayyan belgi va xossalarga ega boʻlgan struktura, modda (maye, togʻ jinslari).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jins (musiqa)

Jins (musiqada) — oʻtmish Sharq musiqa ilmida bir nechta boʻʼdlar qoʻshilishidan xrsil boʻladigan musiqa tovush qatori. Asosan 4 va 5 pogʻonali gupyhlapga ajratiladi; 3, 6—7 pogʻonali ham boʻlishi mumkin. Jamlar tarkibiga kirib, ularning pastki yoki yuqoridagi qismini tashkil etadi (yana q. Ajnos).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Musiqa teoriyasi
Jins bilan birikib irsiylanish

Jins bilan birikib irsiylanish — genlari jinsiy xromosomalari joylashgan belgilarning irsiylanish hodisasi. Bu hodisa amerikalik T. Morgan va uning shogirdlari tomonidan dastlab kapalaklarda kuzatilgan, keyinchalik drozofilada batafsil oʻrganilgan. Drozofilada geterogametali jinsning Uxromosomasi oʻzida boshqa belgilarning genlarini deyarli saqlamaydi, yaʼni irsiy jihatdan inert boʻladi. Shu sababdan X-xromosomada oʻz allel juftiga ega boʻlmaydi. Drozofilada koʻzning qizil rangi dominant A geni, oq rangi esa uning retsessiv alleli orqali boshqarilishi hamda ularning X-xromosomada joylashganligi aniqlangan. Qizil koʻzli erkak drozofila pashshasi oq koʻzli urgʻochi pashsha bilan chatishtirilganida ularning avlodi (F1,)da faqat oq koʻzli erkak pashshalar va faqat qizil koʻzli urgʻochi pashshalar paydo boʻlgan. Bunda gomogametali ona organizmning XA-xromosomasi ham erkak, ham urgʻochi pashshalarga, geterogametali ota organizmning yagona XAxromosomasi esa urgʻochi pashshalarga oʻtganligini koʻramiz.

Odamda daltonizm,gemofiliya kasalliklarining belgilari jins bilan birikib irsiylanadi. Ikkala kasallik ham retsessiv genlar tomonidan boshqariladi, bu genlar X — xromosoma da joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Morgan va uning shogirdlari jinsga birikkan holda nasldan naslga o'tishni kiritdilar.Ularning qayd etishicha gen faqat autosomada emas,balki jinsiy xromosomalarda ham joylashgan.Shunday genlar ishtirokida rivojlangan belgilar jinsga bog'liq holda irsiylanadi.y-xromosomaga joylashgan genlar faqat otadan o'g'il bolalarga o'tadi.

 

 

Turkum:Biologiyaga oid chala maqolalar