Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Abdullo Noyi

Abdullo noyi (XV-asr) – sozanda, bastakor. Savtlari bilan mashhur. Hisor, Balx va Hirot shaharlarida ijod qilgan. Movarounnahr va Xurosonda mashhur boʻlgan. Balxda ukasi Hofiz Qonuniy bilan joʻrnavoz boʻlgan. Abdullo Noyi nayda mashq qilganda ukasi qoʻshiq aytar va oʻng qoʻli bilan qonun chertib, chap qoʻli bilan doira chalardi. Shinavandalar bu aka-ukalarning mashqlaridan hayratda qolardilar. Balxdagi Hazrat Sulton Hizruya yaqinidagi maqbaraga dafn etilgan. Hozirda bu joy ziyoratgohga aylanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 

Turkum:Sozandalar
Turkum:Bastakorlar
Abdullo Termiziy

Abdullo Termiziy (arabcha: عبدالله الترميزي — Abdullo Termiziy) — Shoir va Xattot.

Hayoti
Abdullo Termiziy (? - 1625) - Termizlik shoir va xattot (taxallusi Vosifiy). 1605 — 1625-yillarda Hindistonda Jahongir huzurida yashab, "Mushkin qalam" unvonini olgan. Abdullo Termiziy Agra shahrida dafn etilgan.Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 638.

 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:1625-yilda vafot etganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Islom:Shaxslar
Abdulloh II

thumb|Abdulloh II
Abdulloh II bin Talol (1962.30.1, Ammon sh.) – Iordaniya podshohi. Podshoh Husayn II (1935-99)ning oʻgʻli. Angliya va AQShda taʼlim olgan. 1980-yil Britaniya harbiy akademiyasiga oʻqishga kirgan va uni tugatib, Britaniya armiyasida xizmat qilgan. 1963—65-yillarda va 1999-yil 25-yanvardan shahzoda. 1999-yil 7-fevraldan Iordaniya Hoshimiylar Podsholigi podshohiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1962-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Iordaniya podshohlari
Abdulloh Nadim

thumb|200px|Abdulloh Nadim
Abdulloh Nadim (arabcha: عبد الله النديم) (1845–1896) – misrlik maʼrifatparvar, mutafakkir. Arablar ozodlik kurashining namoyandalaridan biri. Qohiradagi Al-Azhar madrasasida oʻqigan. 1980-yillarda Nadim taraqqiyparvar va vatanparvar ziyolilar bilan birgalikda inglizlar asoratiga qarshi kurashda faol qatnashgan, jurnallar nashr etib, mahalliy matbuotda xalqni kurashga chaqirgan. Bir qancha vatanparvarlar qatori Nadim ham oʻlim jazosiga hukm qilingan, lekin u qochib, 9 yil muhojirlikda taʼqib ostida yashagan. 1892-yilda unga Misrga qaytishiga ijozat berilgan, u yana jurnal va gazeta nashr qilib, inglizlarga qarshi oshkora targʻibot olib borgan. 1893-yil mamlakatdan yana quvgʻin qilingan. Umrining oxirgi yillarini Istanbulda oʻtkazgan va oʻsha yerda vafot etgan. Nadim 20 dan ortiq asar yozgan, uning ijodi va faoliyati arab maʼrifatparvarlari, mustaqillik uchun kurashchilarning keyingi avlodlariga ijobiy taʼsir koʻrsatgan.

 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Turkum:1845-yilda tugʻilganlar
Turkum:1896-yilda vafot etganlar
Turkum:Vatanparvarlik
Abdulloh Nasrullohiy

Abdulloh Nasrullohiy (taxminan 15-asr 70-yillari — 16- a. oʻrtalari) — Shayboniylar davri oʻzbek tarixchi olimi. 

15-asrning 90-yillarida Balx viloyati hokimi temuriyzoda Badi-uzzamon Mirzo saroyida xizmat qilgan. Shayboniyxon Hirotni egallagach (1507), shayboniylar (Muhammad Shayboniyxon, Muhammad Temur sulton, Suyunchxoʻjaxon) xizmatida boʻlgan. Suyunchxoʻjaxonning oʻgʻli Sulton Muhammad (boshqa bir ismi Keldi Muhammad, Shoxruxiya viloyati hokimi) topshirigʻiga koʻra "Zubdat ul-asar" asarini yozgan (taxminan 1533). Unda turkiy, moʻgʻul xalqlarining tarixi, turkiylarning afsonaviy bobokaloni Yofas ibn Nuxdan boshlab Movarounnaxr va Xurosonni shayboniylar bosib olgunigacha, dastlabki shayboniylar davridagi Movarounnaxr va Xurosondagi siyosiy hayot (1525-yilgacha) bayon etilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Shayboniylar davri tarixchilari
Abdulmalik

Abdulmalik yoki Abdulmalik ibn Marvon (646/647-yil — 705-yil) — umaviylarga mansub xalifa (685-705).

Abdulmalik 685–692-yillarda Makkada Abdulloh ibn Zubayr va Iroqda uning tarafdorlarini, 689–702-yillarda Damashqda Amr ibn Sayd al-Ashdaq va Eronda Abdurahmon ibn al-Ashʼasni, shuningdek xorijiylarning Iroqdagi chiqishlari (692-97)ni bostirgan; xalifalikdagi ichki tarqoqlikka barham berib, markaziy hokimiyatni mustahkamlagan; moliya va soliq islohotlari oʻtkazgan; devon va idoralarda yunon, oʻrta fors tillari oʻrniga arab tilida ish yuritishni joriy etgan; Vizantiya va sosoniylar tangalarini bekor qilib, arabcha yozuvli oltin va kumush tangalar zarb qildirgan, bariyd (pochta) ishini yoʻlga qoʻygan.

 

 

Turkum:705-yilda vafot etganlar
Turkum:Xalifalar
Turkum:Umaviy xalifalari
Turkum:Falastindagi Umaviylar hokimlari
Turkum:Ikkinchi fitnada ishtirok etgan kishilar
Turkum:7-asr Umaviy xalifalari
Turkum:8-asr Umaviy xalifalari
Abdulqodir ibn Sayid Abdulvahhob

Abdulqodir ibn Sayid Abdulvahhob — xurosonlik mashhur xattot, Amir Temurning kotiblaridan biri. „Qomus ul-aʼlam“ asarining muallifi Somiy Shamsiddin ning yozishicha, uning ikkita dastxat kitobi boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Abdulhay

Abdulhay (XIV-XV asrlar) — miniatyurachi rassom. 1396-yilda Amir Temur uni Bagʻdoddan Samarqandga chaqirib olgan va saroydagi badiiy ustaxonalarning boshligʻi qilib tayinlagan. Bizgacha sanʼatkor asarlarining juda oz qismi yetib kelgan. Berlindagi antiqalar orasida mavjud boʻlgan „Saroy“ albomida rassomning ikki miniatyurasi („Oʻrdak“, „Jang manzarasi“), Istanbuldagi Toʻpqopu saroyida Abdulhayning imzosi boʻlgan ikki asari saqlanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 

Turkum:Rassomlar
Abdulhamid Majidiy

Abdulhamid Majidiy (taxallusi Abutanbal, Abdulhamid Majidiy Abdulhamid Majidiy, Chaqmoq 1902 – Kattaqoʻrgʻon – 1938) – oʻzbek shoiri, dramaturg, adabiyotshunos, jurnalist, pedagog. Dastlab eski maktabda, soʻngra Kattaqoʻrgʻonda ochilgan rus-tuzem maktabida ta’lim oldi. "Zarafshon" (1925 – 26), "Ozod Buxoro" (1927–28) gazetalarida muharrirlik qildi. Xorazm viloyat teatrida direktor, adabiy emakdosh (1929–33). Toshkentda "Mushtum" jurnalda (1934–37) ishladi. 1920-yildan mat-buotda uning she’rlari bosila boshladi. "Xandon lolalar" (1929), "Qaldirgʻoch" (1932), "Hangoma" (1937) nomli she’riy va nasriy toʻplamlari chop etilgan. "Varqa va Gulshoh", "Otsiz" pesalari bor. Kattaqoʻrgʻon shahridagi teatrga Ab.Abdulhamid Majidiy nomi berilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Adabiyotshunoslar
Turkum:1902-yilda tugʻilganlar
Turkum:1938-yilda vafot etganlar
Abdulhaq Kotib

Abdulhaq Kotib (1808, Toshkent -1886) — xattot. Abdulhaq kotib Buxoroda ta’lim olib qaytgach, oʻz shahridagi ma-drasada mudarrislik qilgan. 1881—84 yillarda Arabiston, Misr mamlakatla-riga va Istanbul shahriga sayohat qilgan. Ta’liq, riqo’, suls, nasta’liq xatla-rini yaxshi oʻzlashtirgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida u koʻchirgan oʻndan ortiq qoʻlyozma mavjud.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:1808-yilda tugʻilganlar
Turkum:1886-yilda vafot etganlar
Shuhrat Abdumalikov

Shuhrat Ravshanovich Abdumalikov (1970.21.1, Samarqand) — teatr rassomi, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1999). M. Uygʻur nomidagi Toshkent sanʼat institutini tugatgan (1995). 1991-yildan Rus yosh tomoshabinlar teatri (hozirgi Oʻzbekiston yoshlari teatrida, 1997-yildan Abdumalikov Hidoyatov nomidagi teatrda bosh rassom. Rus yosh tomoshabinlar teatri („Sohil boʻylab chopayotgan olapar“, 1993, Chingiz Aytmatov asari asosida; „Alvongul“ ertak spektakli, 1993 va boshqalar) hamda Abdumalikov Hidoyatov teatri („Navroʻza“, 1998 va boshqalar) spektallari uchun asar ruhiga mos sahna bezaklari yaratdi. Abdumalikovning badiiy mahorati ayniqsa „Sharq taronalari“ 1 — 2 xalqaro musiqa festivallari (1997, 1999)ga yaratgan sahna bezaklarida namo-yon boʻldi. Toshkent sanʼat instituti (1995-yildan), hozirgi Kamoliddin Behzod nomidagi milliy rassomlik va dizayn institutida (1997-yildan) katta oʻqituvchi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:1970-yilda tugʻilganlar
Turkum:21-yanvarda tugʻilganlar
Abdujabbor Abdurazzoqov

Abdurazzoqov Abdujabbor (1932, Bekobod sh.- 1995, Toshkent) – fizik olim, Oʻzbekiston fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1984), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990). Fizika-mat, fanlari doktori (1972), professor (1973). Oʻrta Osiyo davlat universitetini tugatgan (1956). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Fizika-texnika institutida, Toshkent politexnika institutida, Moskva yaqinidagi Dubnada joylashgan Yadro tadqiqotlari Birlashgan instituti (YATBI)da ishlagan (1958-72). Toshkent Davlat Universiteti fizika fakulteti dekani (1972-80), kafedra mudiri (1968-95), Toshkent Davlat Universiteti oʻqituvchilar malakasini oshirish fakulteti dekani (1980-88). Ilmiy ishlari yadro spektroskopiyasiga oid. YATBIda – oʻzi yaratgan betaspektrograflar majmui asosida muhim natijalar olgan. Qisqa yashovchi 100 dan ortiq neytroni yetishmaydigan yadrolarni oʻrgangan, 25 dan ortiq yadroning parchalanish tuzilmasini taklif qilgan, 8 ta yangi izotopni kashf etgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston davlat mukofoti laureati (1978).

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Oʻzbekiston fiziklari
Turkum:1932-yilda tugʻilganlar
Turkum:1995-yilda vafot etganlar
Turkum:Toshkentda vafot etganlar
Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Abdurasulboy madrasasi

Abdurasulboy madrasasi – Xivadagi me’moriy yodgorlik (1906)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. Yor Muhammad devon masjidining janubiy-shariy burchagiga tutashib ketgan. Mirzaboshi Abdurasulboy buyrugʻiga binoan qurilgan. Ichan-qal’aning bir qismi sifatida 1990-yilda YuNESKOning Butunjahon merosi obyektlari roʻyxatiga kiritilgan. Hozirgi vaqtda u soʻzana kashtasi ustaxonasi va koʻrgazma maydoni sifatida foydalaniladi.
 Tarixi 
Abdurasulboy madrasasi 1906-yilda Xiva shahrining shahriston qismida bunyod etilgan. 1906-yili barpo etilgan bu madrasa egasi Abdurasulboyning tugʻilib oʻsgan uyidan va uyi yonidagi Sayid Alouddin maqbarasidan taxminan ikki yuz metr janub tomonda joylashgan. Abdurasulboy Purkomil taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. U Xiva xonligidagi nufuzli ayonlardan Muhammad Rasul Mirzoning ukasi va Komil Xorazmiyning oʻgʻlidir. Xattot, shoir, musiqashunos sanʼatkor boʻlgan Abdurasulboy Muhammad Rahimxon II davrida Gurlan tumanida hokim, keyinchalik xonlik devonxonasida mirzaboshi boʻlib ishlagan. „Purkomil“ nomi bilan devon tuzgan.

Abdurasulboy madrasasiga kirish peshtoqi ustidagi marmar taxtadan turkiy tilda yozilgan sheʼriy taʼrix oʻrin olgan. Ushbu sheʼr nastaʼliq xatida bitilgan.
Eshik biynasiga usta oʻzining ismini oʻyib yozgan: Amali usta Bogʻbek. Abdurasulboy madrasasining boshqa madrasalardan farqli tomonlari mavjud, yaʼni binoga kirilgach oʻng tarafda yotoqxona-hujralar, chap arafda masjid, oʻquv xonasi mavjud. Umumiy koʻrinishi trapetsiyasimon shaklda. Abdurasulboy madrasasining tashqi qiyofasi xalq tilida „Xurjun“ madrasasi deb nom olgan Xoʻjamberdibiy madrasasiga oʻxshab ketadi.
 Meʼmorchiligi 
Madrasa (30x65 metr) ikki hovlili. Kirish qismi ikki hovlining oʻrtasida joylashgan boʻlib, bir-biriga ulangan ikki qismdan iborat, bir tomoni madrasa hovlisiga qaragan. Abdurasulboyning ikki qizi ikki hujrada dafn etilgan. Gʻarbiy hovlining (6,9x3,6 metr) ikki burchagida ikkitadan chorsi xona, janubida gumbaz tomli masjid, shimolida balxi gumbazli, ikki eshikli xona bor. Bu hovliga ikki tomoni darchali dahliz orqali kiriladi. Sharqiy hovli (7,1x5,5 metr) ham hujralar bilan oʻralgan. Dahliz tepasidagi kichik xonalar, talabalar yashaydigan va boshqa hujralar balxi gumbazlar bilan yopilgan. Devorlari silliqlangan gʻishtdan. Peshtoqi va dandanasiga yashil koshindan bezaklar ishlangan.

Hozirgi paytda Abdurasulboy madrasasida qadimgi usulda, tabiiy boʻyoqlar bilan ipak iplardan qoʻlda soʻzanalar toʻqish ustaxonasi ishlab turibdi.

 

Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari‎
Turkum:Xorazm madrasalari
Joʻra Abdurasulov

Joʻra Majidovich Abdurasulov (8-may 1921-yil – Toshkent – 10-sentyabr 1990-yil) – rentgenolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1964), tibbiyot fanlari doktori (1952), professor (1954). Sam-MI rentgenologiya kafedrasining dotsenti (1948-1951), 1952-yildan Toshkent vrachlar malakasini oshirish institutining kafedra mudiri, Oʻzbekiston rentgenologiya, radiologiya va onkologiya ilmiy tadqiqot instituti direktori (1958-76). Joʻra Abdurasulovning asosiy ilmiy ishlari ultratovush diagnostikasi, toʻgʻri ichak rakining rentgenodiagnostikasi va koʻp sonli rak kasalligi muammolariga oid. U rakka qarshi va radiologiya sohasidagi xalqaro anjumanlarda qatnashgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1921-yilda tugʻilganlar
Turkum:5-avgustda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:9-oktyabrda vafot etganlar
Turkum:1990-yilda vafot etganlar
Mamajon Abdurasulov

Mamajon Abdurasulov (1927-yil, Shahrixon tumani Naynovo qishlogʻida tavallud topgan . Xalq oʻqituvchisi (1981). Fargʻona pedagogika institutining boshlangʻich taʼlim metodikasi fakultetini tamomlagan (1963). 1950-yildan Andijon viloyatining Shahrixon tumanidagi 41-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. 40 yildan ortiq mehnat faoliyati davrida uning bolalarni ragʻbatlantirish orqali taʼlim-tarbiyani yuqori saviyaga koʻtarish usuli Oʻzbekiston va boshqa mamlakatlarda keng ommalashtirilgan"Abdurasulov Mamajon" OʻzME. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1927-yilda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Sodiqjon Abdurasulov

Sodiqjon Abdurasulov (1937.9.5, Shahrixon tumani) – Oʻzbekiston Qahramoni (1996). Oʻrta maktabni tamomlab, mehnat faoliyatini Shahrixon tumanidagi „Oltin vodiy“ jamoa xoʻjaligida shofyorlikdan boshlagan (1955-65), shu xoʻjalikda paxtachilik (1965-93), 1993-yildan gʻallachilik brigadasiga boshliq boʻlgan. Abdurasulov rahbarlik qilgan brigada uzoq yillar davomida paxtachilik va donchilikda yuqori koʻrsatkichlarga erishdi (paxtadan 22-45 s/ga; gʻalladan 1995-yilda 55 s/ga, 1997-yilda 70 s/ga). Abdurasulov Andijon viloyatida boshqa mintaqalardan keltirilgan yangi bugʻdoy navlarini sinash va ulardan moʻl hosil olish boʻyicha tajriba maktabi yaratdiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston qahramonlari
Turkum:1937-yilda tugʻilganlar
Turkum:9-mayda tugʻilganlar
Abdulaxad Abdurashidov

Abdulaxad Abdulhamidovich Abdurashidov (11-iyun 1956-yil, Margʻilon) – sozanda (naychi). Oʻzbekiston xalq artisti (2000). Fargʻona davlat musiqa bilim yurti (1975) va Toshkent davlat konservatoriyasini 1981-yil tugatgan. Margʻilondagi „Doʻstlik“ bolalar ansamblida badiiy rahbar (1983-90), Oʻzteleradio kompaniyasining „Maqom“ ansamblida sozanda (1990-yildan). Repertuaridan mumtoz va xalq cholgʻu kuylari („Choʻli Iroq“, „Yovvoyi Chorgoh“, „Qalandar“, eroncha „Shoda-shoda“ va boshqalar), oʻzbek ashula va katta ashulalarning cholgʻu yoʻllari („Figʻon“, „Hanuz“, „Ey, sabo“, „Bir kelsun“ va boshqalar) oʻrin olgan. Ijro uslubiga badihagoʻylik, musiqiy-ifodaviy vositalarning yorqinligi, shu jumladan noziq nolalardan mohirona foydalanish xosdir. Bastakor sifatida „Nay nolasi“, „Nigohing“ kabi kuylarni, „Fargʻona ekan doʻstlar“, „Margʻilon atlaslari“, „Paydo boʻlibdi“ va boshq ashulalarni yaratgan"Abdurashidov Abdulaxad Abdulhamidovich" OʻzME. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yilhttps://m.kun.uz/news/2020/08/27/prezident-mustaqillik-bayrami-arafasida-ijtimoiy-sohadan-166-kishini-mukofotladi-royxathttps://lex.uz/uz/docs/-2367699.
Komiljon Abdurashidov

Komiljon Abdurashidov (1937-yil, Fargʻona viloyati) – Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). 1967-yilda Fargʻona pedagogika institutining filologiya fakultetini tugatgan. Mehnat faoliyati 1956-yildan boshlangan. Paxtaobod tumanidagi 25-maktabda oʻqituvchi, ilmiy boʻlim mudiri, direktor oʻrinbosari hamda direktor lavozimlarida faoliyat olib boragn. 1973-yildan Oltinkoʻl tumanidagi 22-maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi boʻlib faoliyat olib borgan. Abdurashidov darslarni koʻrgazmali qurollar, texnik vositalar yordamida tashkil etgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Abdurahim Nizoriy

Abdurahim Nizoriy (1770, Qashqar – 1848, Turfon) – uygʻur shoiri, xattot. Qashqar hokimi Zuhriddinbek saroyida bosh mirza boʻlgan. Qashqar, Xoʻtan, Uchturfon, Kuchor va Turfon kabi shaharlarda madrasalar qurdirgan, adabiyot, sanʼatga doir asarlarni toʻplagan. Maktab va madrasalar uchun Hofiz va Navoiy asarlari asosida „Xoʻja Hofiz“, „Navoiy“ nomli darsliklar tuzgan (1805). Uygʻur adabiyotida birinchi boʻlib toʻqqiz doston („Farhod va Shirin“, „Layli va Majnun“, „Vomiq va Uzro“, „Chahor darvesh“, „Mahzun va Gulniso“, „Mas’ud va Diloro“, „Robiya va Saʼdin“, „Durr un-najot“, „Malika va shoh“) dan iborat „Muhabbat dostonlari“ turkumini yaratgan. Har bir doston debochasida Navoiy haqida soʻzlab uning dostonlaridan naʼmunalar keltirgan. Ijodiy merosi 20 ga yaqin doston, 80 dan ziyod muhammas (40 tachasi Navoiy gʻazallariga bogʻlangan), bir qancha qissa, qasida va boshqalardan iborat. U Navoiy, Umar Xayyom, Hofiz, Bedil sheʼrlarini, „Shohnoma“ni, „Ming bir kecha“ning 370 dan ortiq hikoyasini uygʻur tiliga tarjima qilgan. Navoiy kulliyotining Abduning shaxsrahim Nizoriy koʻchirgan nodir nusxasi Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Qoʻlyozmalar institutida saqlanadi (inv. № 136).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Madrasa asoschilari
Turkum:1770-yilda tugʻilganlar
Turkum:1848-yilda vafot etganlar
Turkum:Uygʻur shoirlari
Abdurahim toshtarosh

Abdurahim toshtarosh, (asli) Turdiyev Abdurahim (1870 — Nurota tumani Gʻozgʻon qishlogʻi — 1938) — mashhur toshtarosh, xalq ustasi, meʼmor. Toshdan ajoyib haykallar yasagan. Buxorodagi Sitorai Mohi Xosa saroyidagi ikki sher haykali bu mohir toshtarosh sanʼatining nodir namunasidir. Kar-manadagi Sultonobod-Olchin bogʻini bezashda, soʻngra Sitorai Mohi Xosa saroyi qurilishida ishtirok etgan. Gʻozgʻondagi Shohimardon marmar masji-di (1913), Dehbaland qishlogʻidagi mas-jidni qurgan. Buxoro, Toshkentdagi kat-ta binokorlik ishlarida (jumladan hozirgi Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Prezidiumi binosi) va boshqalarni bezashda faol qatnashgan. Marmardan uy-roʻzgʻor buyumlari, haykallar (baliq, timsoh va boshqalar) yaratgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdurahimbiy

thumb|Abdurahimbiy qabri. Daxmai shohon xazirasi, Qoʻqon.
Abdurahimbiy — (Abdurahimxon (1700—1733, Xoʻjand), Qoʻqon xoni (1721—1733). Oʻzbeklarning Ming sulolasidan. Abdurahimbiy otasi vafotidan keyin taxtga oʻtirgan Shohruxbiyning oʻgʻli. 1725-yil Buxoro xonligining zaiflashganidan foydalanib, 20 ming kishilik qoʻshin bilan Xoʻjandni, 1726-yil esa Oʻratepani, 1732-yil Samarqandni egallagan. Shahrisabz hokimi Olimbek valineʼmaning (boshqa ga koʻra Ibrohim otaliq kenagasning) qizi Oychuchuk oyimni oʻz nikohiga olgan. Shahrisabzlik kenagashlar bilan ittifoq tuzib, Abdurahimbiy Samarqandda olti oy turgach, Fargʻonaga qaytgan. 1733-yil suiqasd natijasida oʻldirilgan. Abdurahimbiy oʻlimidan soʻng Qoʻqon xonligi zabt etilgan hududlardan ajragan. Abdurahimbiy davrida Qoʻqonda qal’a qurilgan boʻlib, u hozirgi „Eski qoʻrgʻon“ deb ataladi.

 Hukmdorlik davri 
Muhammad Abdurahimbiy taxtga oʻtirganidan soʻng minglar sulolasi tasarrufidagi yerlar kengaya boshlaydi. Uning hukmronligi davrida 1725-yilda Xoʻjand,1724-yilda Andijon hamda 1726-yilda Oʻratepani bosib olib, Qo‘qon xonligi tarkibiga kiritadi. Abdurahimbiy dastlab Xoʻjandni tinch yoʻl bilan zabt etishga harakat qilgan, biroq Yuz oʻzbek urugʻidan boʻlgan Oqboʻtabiy shahri hukmdori tinchlik muzokaralarini rad etgan va tez orada vafot etgan. Abdurahimbiy Ming urugʻiga mansub oʻzbek hukmdorlaridan birinchisi boʻlib, tarixchilar uni Amir Temurga qiyos qilib, sohibqiron deb atashgan Babadzhanov B. M., Kokand Khanate: power, politics, religion. Tokyo-Tashkent, 2010, p. 105. Keyinchalik Abdurahimbiy Samarqandni oʻziga boʻysundirmoqchi boʻlib, Kenagas oʻzbek urugʻidan boʻlgan Shahrisabz hukmdorlari bilan ittifoq tuzadi. 1732-yilda Abdurahimbiy Samarqandni egallashga muvaffaq boʻladi. Abdurahimbiy Xoʻqand qishlogʻi oʻrni va atrofida yangi shaharga (avval Qal’ai Rahimbiy deb nomlangan, soʻng esa Qoʻqon) asos soladi va bu shahar xonlikning poytaxtiga aylanadi. Poytaxtda yangi qal’a qurilib, keng koʻlamli obodonlashtirish ishlari olib boriladi.

 Vafoti 
Abdurahimbiy 1733-yilda fitna natijasida oʻldirilib, davlat hokimiyati ashtarxoniylar taʼsiriga tushib qolgan ukasi Abdulkarimbiy oʻtadi Babadzhanov B. M., Kokand Khanate: power, politics, religion. Tokyo-Tashkent, 2010, p. 101.

 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Bobobekov H. N., Qoʻqon tarixi, T., 1996; I brat, Fargʻona tarixi, T., 1991.
 Levi, Scott C. The Rise and Fall of Khoqand, 1709-1876: Central Asia in the Global Age. University of Pittsburgh Press, 2017.
 Bosworth, C. E. The new Islamic dynasties. A chronological and genealogical manual. N. Y., 1996.

Turkum:Kishilar
Turkum:Qoʻqon xonligi hukmdorlari
Turkum:1700-yilda tugʻilganlar
Turkum:1733-yilda vafot etganlar
Abduvali Abdurahimov

Abduvali Abdurahimov (1935.5.6, Namangan viloyati Chortoq tumani Koroskon qishlogʻi) — Oʻzbekiston Qahramoni (1999). Mehnat faoliyatini 1953-yilda jamoa xoʻjaligi aʼzoligidan boshlagan. 1964-yildan Chortoq tumanidagi hozirgi „Oʻzbekiston mustaqilligining 5 yilligi“ shirkat xoʻjaligida brigada boshligʻi. Abdurahimov rahbarlik qilgan brigada uzoq yillar davomida paxtachilik va gʻallachilikda yuqori natijalarga erishdi (1999-yilda 26 ga maydonda paxtadan 49 s/ga, 44 ga maydonda gʻalladan 62 s/ga hosil olindi). Paxtachilik va gʻallachilik sohalarida koʻplab shogirdlar yetishtirgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻzbekiston qahramonlari
Turkum:1935-yilda tugʻilganlar
Turkum:5-iyunda tugʻilganlar
Abdurahmon

Abdurahmon (1844—1901.1.10) — Afgʻoniston amiri (1880—1901). Doʻstmuhammadxonning nabirasi. Taxt uchun oʻzaro nizolarda magʻlubiyatga uchragach, Turkistonga qochgan (1869). 1878— 1880-yillardagi ingliz-afgʻon urushi davrida vataniga qaytib, Shimoliy Afgʻonistonda oʻz hokimiyatini oʻrnatgan (1880). 1880-yil 31-iyulda Zammada Afgʻoniston amiri deb tan olingan. Abdurahmon Afgʻonistonning hududiy yaxlitligini saqlashga intilgan, biroq Angliyaning zoʻravonligi ostida „Dyurand chizigʻi“ni Afgʻonistonning sharqiy chegarasi deb tan olishga majbur boʻlgan (1893). Unga koʻra, koʻplab afgʻon aholisi yashaydigan hududlar Angliyaning Hindistondagi mulklari qatoriga kiritilgan. Abdurahmon ichki nizolarga barham berib, mamlakat xoʻjaligini mustahkamlashga imkon yaratib bergan hukmdor sanaladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:1844-yilda tugʻilganlar
Turkum:1901-yilda vafot etganlar
Turkum:1-oktabrda vafot etganlar
Turkum:Barakzoilar sulolasi
Turkum:Afgʻoniston amirlari
Turkum:19-asr afgʻon hukmdorlari
Turkum:20-asr afgʻon hukmdorlari
Turkum:Osiyodagi 19-asr hukmdorlari
Turkum:19-asr afgʻon siyosatchilari
Abdurahmon I

Abdurahmon I (731/734-788) — Qurtuba amiri (756 yildan). Pireney yarim orolidagi Arab amirligi va Qurtuba umaviylari sulolasi asoschisi. Mamlakatda hokimiyatni markazlashtirish siyosatini olib borib, ichki nizolarga qarshi kurashgan, qabilalar isyonlarini beayov bostirgan (yana qarang Qurtuba xalifaligi).

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:788-yilda vafot etganlar
Abdulrahmon II

Abdurrahmon ll, Abdurrahmon ibn Hakam ibn Hishom ibn Abdurrahmon ibn Muoviya ibn Hishom (792-22.09.852). Qurtuba amiri (822-852). 792-yil Toledoda tugʻilgan.
Hakam ibn Hishom vafot etgach, taxtga uning oʻgʻli Abdurrahmon oʻtirdi. Abdurrahmon franklar xavf solayotgan shimoliy hududlarga eʼtibor qaratdi.
823-yili Abdulkarim ibn Abdulvohid ibn Mugʻiys boshchiligida katta qoʻshin joʻnatdi. Qoʻshin janglarda gʻalaba qozonib Qurtubaga katta oʻljalar bilan qaytdi. Bu magʻlubiyatdan soʻng franklar musulmonlar bilan urushni davom ettirishdan tiyilishdi. Abdurrahmon ll 837-yilda xristianlar va yahudiylar oʻrtasidagi ixtilofdan foydalanib Toledoni qaytarib oldi. Abdurrahmon ll franklarga qarshi urushni davom ettirdi. Normannlar
843-yili Andalusiyaning gʻarbiy qismini talon-toroj qildi. Ular vikinglar boʻlib dengizda hukmron edilar. Normannlar hujum qilgan vaqtda musulmonlarning floti yoʻq edi. Abdurrahmon ll dengizdan boʻladigan xavfni bartaraf etish uchun flot tuzishga buyruq berdi. 852-yil
22-sentyabrda Abdurrahmon ll vafot etdi.

 
 Shodmon Vohidov, Alisher Qodirov „Sharqning mashhur sulolalari“;
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:792-yilda tugʻilganlar
Turkum:852-yilda vafot etganlar
Abdulrahmon III

Abdurrahmon lll (891-961). Qurtuba amiri (912-961). Hukmronligi davrida bir qator muvaffaqiyatlarga erishgan.
931-yili Seutani,932-yilda Toledoni zabt etgan. 955-yildan Leon va Navarra qirollarini oʻlpon toʻlashga majbur qilgan. Fotimiylardan Shimoliy Afrikaning bir qismini tortib olgan. Harbiy flotni kuchaytirgan, uning floti oʻsha zamonda Oʻrtayer dengizidagi eng kuchli flot boʻlgan. Vizantiya va Muqaddas Rim imperiyasi imperatorlari bilan diplomatik munosabatlar oʻrnatgan. Turli arab va barbar qabilalari taʼsiridan qutulish uchun yevropalik yollanma jangchilar va qullardan „saqoliba“ nomli boʻlinmalar tuzgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:891-yilda tugʻilganlar
Turkum:961-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr Kordova xalifalari
Abdurahmon Vali maqbarasi

Abdurahmon Vali maqbarasi — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik (XIV asr). Maqbara (18,5x10,8 m) uch gumbazli, tarhi toʻgʻri burchakli. Ziyoratxona va ikki goʻrxonadan iborat. Ziyoratxonaning toʻrt tomoni ravoqli. Shimoliy ravoqda eshik oʻrni bor. Bosh tarzidagi peshtogʻining ikki burchagida tomga chiqiladigan zina, gʻarbiy devorida mehrob bor. Goʻrxona ikki murabba tarhli xona (4,85><4,7 m) dan iborat boʻlib, biridan ikkinchisiga ravoq orqali oʻtilgan. Goʻrxonaning birida ikki qator ganch suvoqli katta-kichik sagʻanalar, ikkinchisida xom gʻishtdan qurilgan yirik sagʻana joylashgan. Bu xonalarning tomi dastlab gumbazli boʻlgan. Taʼmir vaqtida tekis tom va sinchli devorlar ishlangan. 1950-1986-yillarda oʻrganilgan va taʼmir qilingan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdurahmon Tole

Abdurahmon Tole (asl ismi Abdurahmon Davlat boʻlib, Tole uning taxallusidir) (XVIII asr birinchi yarmi) – buxorolik munajjim, shoir va tarixchi. U Buxoro xoni Abulfayzxon (1711-1747) zamonida yashagan va hukumat doiralariga, xususan nufuzli amir Abdulloh qushbegiga yaqin kishi boʻlgan. A. T. „Tarixi Abulfayzxon“ asarining muallifidir. Bu asar XVIII asrning birinchi yarmidagi Turkistonning siyosiy ahvoliga oid qimmatli manba boʻlib, aniq maʼlumotlarga boy.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Buxoro shoirlari
Turkum:Buxoro xonligi tarixchilari
Turkum:Munajjimlar
Turkum:Shaxsiyatlar haqidagi chala maqolalar
Abdurahmonbegi

Abdurahmonbegi — keng tarqalgan oʻzbek mumtoz ashula yoʻllari turkumi, Abdurahmonbek ijrochilik sanʼati va ijodi bilan bogʻliq. Buzruk maqomining Savti Sarvinoz shoʻbasiga ohangdosh. Uch qism (Saraxbor, soqiynoma va ufar usullari bilan ijro etiladigan asarlar)dan iborat. Hoji Abdulaziz Rasulov, Yunus Rajabiy „Abdurahmonbegi“ yoʻllarini mukammal oʻzlashtirib, aynan shu uslub yoʻnalishida kuylar yaratishgan. „Abdurahmonbegi“ning turli yoʻllari „Oʻzbek xalq musiqasi“ toʻplamining 1-, 2- va 4- jildlarida nashr etilgan: „Abdurahmonbegi“ va „Ufari Abdurahmonbegi“ (Muqimiy gʻazallari), „Abdurahmonbegi II“ (Muqimiy) va „Savti Abdurahmonbegi“ (Furqat), „Abdurahmonbegi III“. Bularga taqlidan yaratilgan ashula va cholgʻu yoʻllari ham maʼlum.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdurazzoq Abdurahmonov

Abdurahmonov Abdurazzoq (1874, Qoʻqon – 1938, Toshkent) – yogʻoch oʻymakori; otasi usta Abdurahmondan hunar oʻrgangan. Islimiy naqshlar ustasi sifatida shuhrat qozongan. U yogʻochga oʻygan naqshlar qoʻshimcha bezak (pardoz)larga boyligi bilan diqqatga sazovor. Abdurazzoq asosan meʼmorlikka oid oʻymakorlik sohasida ishlagan. 1934-yilda Toshkentdagi Xalq xoʻjaligi muzeyi (hozirgi Badiiy koʻrgazmalar direksiyasi)ning ikki tabaqali katta eshigini oʻyib naqshlagan. Koʻplab shogirdlar (jumladan, M. Qosimov va boshqalar) tayyorlagan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Shaxsiyatlar
Turkum:1874-yilda tugʻilganlar
Turkum:1938-yilda vafot etganlar
Gʻanijon Abdurahmonov

Gʻanijon Abdurahmonovich Abdurahmonov (1925.3.12, Fargʻona — 2016.25.4, Toshkent) — tilshunos, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), filologiya fanlari doktori (1960), professor (1966). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1946). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida sektor mudiri (1958—66). Fargʻona pedagogika instituti rektori (1966—71), Oʻzbekiston Oliy va oʻrta maxsus ta’lim vaziri (1971-78), Toshkent chet tillar institutining rektori I (1978-83). Toshkent pedagogika instituti I rektori (1983-88), Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi xuzuridagi Atamashunoslik qoʻmitasi raisi (1990—91), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Tilshunoslik instituti bosh ilmiy xodimi (1991—97). A ningasosiy ilmiy ishlari hozirgi zamon oʻzbek adabiy tili-dagi qoʻshma ran sintaksisi asoslari, milliy tillarning taraqqiyoti masalalariga bagʻishlangan. Bir kancha darslik va qoʻllanmalar tuzgan: "Oʻzbek tilining tarixiy grammatikasi", 1973; "Qadimgi turkiy til", 1982; "Oʻzbek tili", 1993; "Ona tili", 1995; "Oʻzbek tili va adabi-yoti", 1995.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Fargʻona davlat universiteti bitiruvchilari
Gʻulom Abdurahmonov

Gʻulom Abdurahmonov (1910.1.5, Turkiston sh.— 1987.15.5, Toshkent) – oʻzbek opera xonandasi (lirik-dramatik tenor). O‘zbekiston xalq artisti (1949). Faoliyatini Samarqand musiqali dra-ma teatrida boshlagan (1929). Moskva konservatoriyasi huzuridagi Oʻzbek opera studiyasida (vokal boʻyicha) taʼlim olgan (1934—39). Oʻzbek opera va balet teatri (1939—54), Oʻzbek Davlat filar-moniyasi yakkaxoni (1954-81). A. koʻpgina opera, musiqali drama va komediyalar-dagi asosiy rollarni ijro etgan: Joʻra („Boʻron“), Boʻtakoʻz („Ulugʻ kanal“), Ab-bos („Davron ota“), Ravshan („Koʻr oʻgʻli“), Asqar („Arshin mol olon“), Qodir („Gul-sara“), Majnun („Layli va Majnun“), Farhod („Farhod va Shirin“), Tohir („Tohir va Zuhra“), Neʼmat („Halima“), Toshmat („Oʻzbekiston qilichi“) va b. Repertuaridan ayrim xalq qoʻshiklari, oʻzbek kompozitorlarining asarlari („Kuylayman“, „Jon qizlar“ va b.) ham oʻrin olgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1910-yilda tugʻilganlar
Turkum:1987-yilda vafot etganlar
Turkum:15-mayda vafot etganlar
Dilbar Abdurahmonova

Dilbar Gʻulomovna Abdurahmonova (1936-yil 1-may, Moskva – 2018-yil 20-mart) – dirijyor. Oʻzbekiston SSR xalq artisti (1969), Gʻulom Abdurahmonovning qizi. R. Glier nomidagi musiqa maktabini (1945—1955-yillar), Toshkent davlat konservatoriyasini tugatgan (1960). 1957-yildan Navoiy teatri simfonik orkestrida skripkachi, 1960-yildan dirijyor, 1974—1990-yillarda bosh dirijyor. Ilk bor J. Verdining „Aida“ operasiga dirijyorlik qilgan. Repertuarida oʻzbek va chet el kompozitorlarining opera va baletlari mavjud. 70-yillarda asosan, balet spektakllari dirijyori sifatida shuhrat qozondi. „Oqqush koʻli“ (P. Chaykovskiy), „Boqchasaroy favvorasi“ (B. Asafev), „Jizel“ (A. Adan), „Spartak“ (A. Xachaturyan), „Sevgi tumori“ (M. Ashrafiy), „Semurgʻ“ (B. Brovsin), „Tanavor“ (A. Kozlovskiy) va boshqalarshular jumlasidan. Dilbar Abdurahmonova 1970-yillarning oxiri va 1980-yillarda „Masharabozlar“ (R. Leonkavallo), „Boʻron“ (S. Vasilenko, M. Ashrafiy), „Hayotbaxsh oʻlim“ (A. Xolminov), „Olovli farishta“ (S. Prokofev), „Otello“ (J. Verdi) va boshqa operalarni toʻliq tahrirda sahnalashtirdi. Dilbar Abdurahmonova Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati sanaladi (1973)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Turkum:Oʻzbekiston konservatoriyasi bitiruvchilari
Turkum:O‘zbekiston musiqa o‘qituvchilari
Salomat Abdurahmonova

Salomat Abdurahmonova (1944-yil 11-yanvar, Turkmaniston, Karki sh.) – Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996-yil). ToshDUning geografiya fakultetini tugatgan (1962-yil). Mehnat faoli-yatini 1962-yildan Surxondaryo viloyati sayyohlik markazida metodistlikdan boshlagan. 1965-yildan Yakkabogʻ, Gʻuzor tumanidagi maktablarda bosh tarbiyachi, oʻqituvchi. 1982-yildan Chiroqchi tumani-dagi 1-maktabda oʻqituvchi, 1993-yildan maʼnaviyat va maʼrifat ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari. A. maktabda „Ekologiya va salomatlik“, „Tabiat inʼomlari“ koʻrik tanlovlarini tashkil etgan va uning oʻquvchilari viloyat miqyosida faxrli oʻrinlarni egallagan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:1944-yilda tugʻilganlar
Turkum:11-yanvarda tugʻilganlar
Abdurahim Abdusalomov

Abdurahim Abdusalomov (1950.4.12, Soʻx tumani) – Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Leninobod pedagogika institutini tugatgan (1980). 1968-yildan Soʻx tumanidagi 10-maktabda yoshlar yetakchisi, tarix fani oʻqituvchisi, 1989-yildan direktor. Abdurahim Abdusalomov maktabda tashkil etgan tarix fani oʻquv xonasi viloyat koʻrik tanlovida gʻolib deb topilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Abdusamat buyurtma hududi

Abdusamat buyurtma hududi — Fargʻona vodiysida (Sirdaryoning oʻrta oqimida) joylashgan. 1967-yilda tashkil qilingan. Maydoni 2,5 gektar. Daryo boʻylab choʻzilgan tabiiy toʻqayzorlar bor. Qirgʻovul, suv parrandalari va boshqa toʻqay hayvonlari yashaydi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Fargʻona vodiysi
Hafiz Abdusamatov

Hafiz Shoahmedovich Abdusamatov (1925.2.8.) (1925 yil 8 fevral) (Jambul shahri) — adabiyotshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1975). Filologiya fanlari doktori (1968). Toshkent Davlat Universitetining filologiya fakultetini tugatgan (1946). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi til va adabiyot institutida katta ilmiy xodim, sektor mudiri, direktor muovini, boʻlim mudiri (1952-60, 1966-79), 1960-66 yillarda mas’ul lavozimlarda ishlagan. Toshkent davlat madaniyat instituti rektori (1979-81), Hamza nomidagi sanʼatshunoslik instituti direktori (1981-93), Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Qoʻlyozmalar institutida yetakchi ilmiy xodim (1994-98). Abdusamatovning ilmiy faoliyati oʻzbek adabiyotida satira, dramaturgiya va teatr sanʼatidagi anʼana, yangiliklar tahliliga bagʻishlangan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1977).

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Adabiyotshunoslar
Turkum:1925-yilda tugʻilganlar
Turkum:8-fevralda tugʻilganlar
Turkum:Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Turkum:Oʻzbekiston adabiyotshunoslari
Raʼno Abdusamatova

Raʼno Jabborovna Abdusamatova (1939-yil 10yanvar, Oltiariq tumani) – Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchi (1995-yil). Fargʻona pedagogika institutining rus tili va adabiyoti fakultetini tugatgan (1962-yil). 1962-1971-yillarda Fargʻona tumanidagi 4- va 19-maktabda, 1971-yildan 3-maktabda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi boʻlib faoliuyat koʻrsatgan. Raʼno Abdusamatova maktabda tashkil etilgan rus tili va adabiyoti xonasi tuman va viloyat koʻrik tanlovlarida gʻolib deb topilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1939-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Rustam Abdushukurov

Rustam Hakimovich Abdushukurov (1908.22.12, Kattaqoʻrgʻon—1981.21.4, Toshkent) – faylasuf olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi, falsafa fanlari doktori (1965), professor (1968). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Toshkent Davlat Universiteti va boshqa oliy oʻquv yurtlari falsafa kafedralarida dotsent (1946-57). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Tarix va arxeologiya (1957—59), Falsafa va huquq (1959-64) institutlarining katta ilmiy xodimi, sektor mudiri (1971-yildan), Falsafa kafedrasining mudiri (1964-71). Ilmiy ishlari milliy masala, madaniyat muam-molariga bagʻishlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:1908-yilda tugʻilganlar
Turkum:1981-yilda vafot etganlar
Abdugʻani Abduqayumov

Abdugʻani Abdumalikovich Abduqayumov (27-iyul 1928, Toshkent) – dirijyor, Oʻzbekiston xalq artisti (1974), Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981). Toshkent konservatoriyasining simfoniya-dirijyorlik boʻlimini tugatib (1955), Navoiy nomli teatrda dirijyor. 1960-yildan Toshkent konservatoriyasining opera sanʼati kafedrasida oʻqituvchi, 1985-yildan professor, 1986-yildan kafedra mudiri. Repertuaridan chet el, rus, qardosh xalqlar kompozitorlari va, asosan, Oʻzbekiston kompozi-torlarining operalari oʻrin olgan."Abduqayumov Abdugʻani Abdumalikovich" OʻzME. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston xalq artistlari
Turkum:27-iyulda tugʻilganlar
Turkum:1928-yilda tugʻilganlar
Abduqodir muhandis

Abduqodir muhandis, Abduqodir Boqiyev (1868-Samarqand — 1934) — xalq meʼmori, koshinsoz usta. Abduqodir muhandis 20-yillargacha Ulugʻbek madrasasi ravoqining nuragan madohil gulli lavhalarini koshinlagan. Xizr masjidi, Yangi Madrasa, Qoʻshhovuz mu-azzinxonasi kabi binolarning koshin-korlik ishlarini bajargan. Keyinchalik Samarqand tarixiy obidalarini tiklash ishlariga boshchilik qilgan. 30-yillarda Tillakori madrasasining koshinsozlik ishlarini olib borgan. U Buxorodagi Minorai kalon zahalarini havozasiz tuzatdi. Sankt-Peterburgdagi Duma binosi, Afgʻonistondagi Mozori Sharif va Oʻrta Osiyodagi koʻplab meʼmoriy yodgorliklarni tiklash ishlarida qatnashgan. Samarqand Registonida toshdan „Quyosh soati“ni qurgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Kishilar:Madrasalar
Abduqodir naychi Ismoilov

Abduqodir naychi Ismoilov (1888-yil, Qoʻqon — 1951-yil 22-fevral, Toshkent) — sozanda. Oʻzbekiston xalq artisti (1941). 13 yoshidan otasi Ismoil Naychidan Tanavor, Yovvoyi Chorgoh, Dugoh, Suvora, Sarbozcha, Mirzadavlat, Ajam yoʻllarini oʻrgangan. „Sayyor truppa“da Ahmadjon Qoʻshnay, Yusuf Qiziq, Muhiddin Qoriyoqubov, Tamaraxonim, Usta Olim kabi sanʼatkorlar safida boʻlgan. 1926-yilda tashkil etilgan „Etnografik truppa“ safida boʻlib, ansamblning 1927-yilgi Rossiya va Kavkaz gastrollarida qatnashgan. 1928-yilda Samarqand musiqa va xoreografiya ilmiy tadqiqot institutida, keyin Oʻzbek musiqa teatrida (1929—1935) ishlagan. 1935-yildagi Xalqaro raqs festivalida (London) qatnashgan va oltin medalga sazovor boʻlgan. Oʻzbek adabiyoti va sanʼati dekadasi (1937-yil)da va 1930-yildagi teatr Olimpiadasida ishtirok etgan. Xalq kuylari va mumtoz oʻzbek cholgʻu kuylarini fonografga yozdirgan. S. Kalonov, A. Qodirov, D. Soatqulov kabi yetuk naychilarga ustozlik qilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1888-yilda tugʻilganlar
Turkum:Qoʻqonda tugʻilganlar
Turkum:1951-yilda tugʻilganlar
Turkum:22-fevralda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda vafot etganlar
Turkum:Sozandalar
Abduqodir Chaldivor

Abduqodir chaldivor (XIX-asr oʻrtalari – Samarqand – 1910) – me’mor, gishtkor, duradgor, toshtarosh. Samarqanddagi Qozi kalon, Baland hovuz masjidlari devorini qayta qurgan. Xoʻja Nisbatdor masjidi, Abdidarun majmuasi tarkibidagi ba’zi imorat va Xoʻja Doniyor maqbarasini qurishga rahbarlik qilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:1910-yilda vafot etganlar
Otagʻiyos Abdugʻaniyev

Otagʻiyos Abdugʻaniyev (1859-1927) — buxorolik tanburchi. Shashmaqom cholgʻu yoʻllarini puxta egal-lab, har bir maqom kuyini oʻziga xos us-lubda ijro etgan. 1920-yildan Abdugʻaniyev Buxoro Sharq musiqa maktabida Shashmaqom cholgʻu (tanbur) yoʻllaridan dars bergan. 20-yillarning boshlarida Abdurauf Fitrat tashabbusi tufayli Abdugʻaniyev ijrosidagi Shashmaqom cholgʻu yoʻllari ilk marta no-taga yozib olinib, nashr etilgan"" OʻzME. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1859-yilda tugʻilganlar
Turkum:1927-yilda vafot etganlar
Abdurayim Abdugʻafurov

Abdurayim Abdugʻafurov (1867 — Toshkent — 1950) — xalq ustasi, Toshkent badiiy chitgarlik maktabining namoyandasi. Birinchi boʻlib mato (boʻz)ga gul bosishda roʻyan oʻrniga alizarin ish-latdi. Buxoro va Qoʻqon ustalaridan yangi rasmlarning qoliplarini, yangi bezak va mujassamotlarni keltirib, mahalliy chitgarlikka ijodiy singdirdi. Abdugʻafurov oʻz asarlari bilan Oʻzbekistonda oʻtkazilgan bir necha koʻrgazmalarda qatnashdi. 1935-yildan Toshkent badiiy oʻquv ishlab chiqarish kombi-natida daryo bergan. 1937-yilda Parijda oʻtkazilgan Xalqaro koʻrgazmada Abdugʻafurovning asarlari yuqori baholandi. 30-yillar oxi-ri — 40-yillar boshlarida Moskva, Ivanovo, Serpuxov toʻqimachilik korxonalari uchun chit, satinga bosiladigan gul-qolip namunalarini tayyorlab bergan. 1940-yilda Abdugʻafurov rassom V. Krinitskiy bilan hamkorlikda qoliplar uchun 11 ta "Paxta nusxa" eskizlar yaratdi. Bu nusxalarda gʻoʻza bargidan tortib ochilgan chanoqqacha boʻlgan jarayonlar oʻsimliksimon milliy naqshlar negizida oʻz ifodasini topgan. Abdugʻafurov bezagan dasturxon, kir-pech, choyshab va boshqa buyumlar (respublika muzeylarida saqlanmoqda) gullarining yorqinligi, ranglarining uygʻunligi, mujassamoti bilan diqqatni tortadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdurashid Abdugʻafurov

Abdurashid Xoʻjayevich Abdugʻafurov — (15-yanvar 1931-yil, Toshkent) — adabiyotshunos va matnshunos.
 Taʼlimi 
Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1999), filologiya fanlari doktori (1970), professor (1979). Oʻrta Osiyo davlat universitetining filologiya fakultetini tamomlagan (1951).
 Faoliyati 
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida katta ilmiy xodim, yetakchi ilmiy xodim, bosh ilmiy xodim (1958-1976-yillar; 1981-1992-yillar), boʻlim mudiri (1992-yildan) lavozimlarida faoliyat yuritgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumi qoshidagi Chet tillar kafedrasi mudiri (1977—1981-yillar) boʻlib ham ishlagan.
 Asarlari 
Abdurashid Abdugʻafurovning oʻzbek mumtoz adabiyotining muhim ilmiy-amaliy masalalariga bagʻishlangan „Oʻzbek demokratik adabiyotida satira“ (1961), „Navoiy satirasi“ (1-jild, 1966), „Navoiy ijodida satira“ (2-jild, 1972), „Zokirjon Furqat“ (1977) kabi yirik monografiyalari ham bor. Muqimiy, Zavqiy, Kamiy, Bobur, Mashrab kabi qator ijodkorlar asarlarini nashrga tayyorlagan. Shuningdek uning „Qalb qaʼridagi qadriyatlar“ (1999-yil) va „Muhammad Rizo Ogahiy“ (1999-yil) kabi asarlari ham mavjud.

 Mukofotlari 
Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (1992) boʻlgan.

 
 .
 

Turkum:Adabiyotshunoslar
Turkum:1931-yilda tugʻilganlar
Qulijon Abduhakimov

Qulijon Abduhakimov (1876-yil - 1968-yil, Buxoro) — rixtagar; hunarni otasi usta Abduhakimdan oʻrgangan. Abduhakimov manqaldon, zulfin, pulakcha, halqa, zanjirlarni mis va bronzadan yasashda mahorat koʻrsatgan. Abduhakimov yasagan badiiy buyumlar Oʻrta Osiyo muzeylarida saqlanmoqda. Bular orasida Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyida saqlanayotgan bronzadan quyilgan manqaldon va feruza koʻzli zulfin diqqatga sazovordir"Abduhakimov Qulijon" OʻzME. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:1876-yilda tugʻilganlar
Turkum:1968-yilda vafot etganlar
Turkum:Buxoroda vafot etganlar
Abeliya

Abeliya (Abelia) – shilvidoshlar oilasiga mansub butalar turkumi. 30 dan ortiq turi bor. Guli yirik, bir oz qiyshiq (zigomorf) kosachasining naychasi tuguncha bilan tutashgan, qaytaqisi 2,5 boʻlmali, changchisi toʻrtta. Mevasi quruq, bir chanoqli, yakka urugʻli, uchida kosachaning qaytaqisi boʻladi. Oʻrta Osiyoda Abeliyaning asomuso (Abeliya corymbosa) turi uchraydi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abeokuta

Abeokuta — Nigeriya janubi-sharqidagi shahar. Ogun daryosi boʻyida. Ogun shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 396 ming kishi (1993). Abeokuta va shosse yoʻllar tuguni. Abeokuta mahsulotlari (palma moyi, kola yongʻogʻi, kakao, sitrus oʻsimliklar, banan) yetishtiriladigan viloyatning savdo markazi. Sement, oziq-ovqat va boshqa korxonalari bor. Qoʻlda gazlama toʻqiladi.

 

 

Turkum:Nigeriya
Aberdin

AZberdin – Birlashgan Qirollikdagi shahar, Shotlandiyada. Grampian rayonining maʼmuriy markazi. Aholisi 211 ming kishi (1988-yil). Shimoliy dengiz boʻyidagi port va dengizdagi neft konlarining boshqaruv markazi. Baliq qayta ishlanadi. Toʻqimachilik, kemasozlik, kimyo korxonalari, universitet (1494-yil), gotika sobori (1336-1522-yillar) bor. XII-XIV asrlarda Shotlandiya qirollarining qarorgohi. Aberdin atrofidan granit qazib olinadi.

 

Turkum:Buyuk Britaniya shaharlari
Aberdin-angus qoramol zoti

Aberdin-angus qoramol zoti — XVII a.da Shotlandiyaning Aberdin va Angus grafliklarida yetish tirilgan qadimgi qoramol zoti. Avvallari bu zotli mollardan yerni haydashda foydalanishgan. XIX a.ning oxirlarida anguslar AQSHning Kanzas shtatiga olib kelin gan va shu yerda ularning zoti yaxs hilangan. Bu yerda hayvonlarning tez yetiluvchanligi asosiy sabab bo‘lgan. XX a.da esa anguslar eksportga chiqa rilgan. Ular Avstraliya, Yangi Zelan diya, Kanada va Argentinaga eksport qilingan. Ularning tusi qora, shoxsiz, tanasi silindrsimon, oyoqlari kalta va baquvvat. Ushbu zotga mansub sigirlarning tirik vazni 500–550 kg, buqalarining tirik vazni 750–800 kg, ba’zan 1000 kg gacha yetadi. 15–16 oylik axtalan gan buqachalari 450–460 kg go‘sht qiladi. 1960-y.dan O‘zbekistonda A. a. q. z.ni jaydari qoramol zotlari b-n chatishtirish ishlari boshlangan. Hoz. vaqtda Surxondaryo, Qashqadaryo, Jizzax va b. viloyatlardagi xo‘jaliklar sharoitida bu zotning imkoniyatlarini o‘rganish davom ettirilmoqda. A.-a. q. z.lari quyidagilar b-n farq lanadi: kichkina boshi, chiqib turgan peshonasi, tor ensali va kalta tum shuqli, chandir yelkaga o‘tgan kal ta, yo‘g‘on bo‘yinli, chuqur va keng ko‘krakli, dumaloq, mushaklari yaxs hi rivojlangan, mayin tuklar b-n qop langan teri, yag‘rini va orqasi to‘g‘ri, teri qoplami yupqa. Anguslar tez o‘suvchanlik qobili yatiga ega. Bo‘yi keraklicha o‘sgandan keyin, tez vazn olishni boshlaydi. Juda tez semirib ketadi. A.-a. q. z. go‘shtli zot. Sut berish qobiliyati juda past. Iq lim sharoitiga tez moslashadi. A.-a. q. z.ini boshqa sut beruvchi zotli mollar b-n chatishtirganda paydo bo‘ladigan mollar nafaqat angus zotining belgi larini o‘zida mujassam etadi, balki yaxshi sut berish qobiliyatiga ham ega bo‘ladi. Anguslarning marmar go‘shti xushbo‘y va ajoyib ta’mli hisoblanadi va ko‘plab mamlakatlarda tansiq taom sifatida qadrlanadi. Urg‘ochi anguslar erta balog‘at yoshiga yetadi va tez bo lalaydi. Ularning terisi juda chiroyli sanaladi va sumka i.ch.da ishlatiladi.

Turkum:Qoramol
Aberratsion vaqt

Aberratsion vaqt — yorugʻlik nurining Quyosh sistemasidagi kosmik jismlardan Yerga yetib kelishiga ketgan vaqt (t). Ushbu t/499,012 r tenglamadan aniqlanadi (sek.); bunda r — kosmik jismgacha boʻlgan masofa (astronomik birliklarla oʻlchanadi). Sayyora, kometa va, ayniqsa Yer sunʼiy yoʻldoshlarining koʻrinma harakati juda katta. Ular kuzatilganda Aberratsion vaqt hisobga olinib, tegishli koordinatalarga tuzatmalar kiritiladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aberratsiya

Aberratsiya ( — ogʻish) — optik tizimlarda — optik tizimning risoladagidek emasligi tufayli tasvirning buzilishi; tasvir aniq chiqmaydi, asliga toʻliq mos kelmaydi yoki chaplashib koʻrinadi. Aberratsiyaning geometrik, xromatik va difraksion farq qilinadi.
Aberratsiya (maʼnolari)

Aberratsiya ( — ogʻish) — umumiy maʼnoda, meʼyordan ogʻish — meʼyordagi qiymatlardan farqlanish:

 Aberratsiya — optik tizimning risoladagidek emasligi tufayli tasvirning buzilishi;
 Aberratsiya — 1) morfologiya va fiziologiyada — odatdagi tuzilish va funksiyalardan, yaʼni normadan chetga chiqish; 2) genetikada — xromosomalar tuzilishining oʻzgarishi;

 Yana qarang 
 Elektronoptik aberratsiyalar
Aberratsiya (biologiya)

Aberratsiya, biologiyada — 1) morfologiya va fiziologiyada — odatdagi tuzilish va funksiyalardan, yaʼni normadan chetga chiqish; 2) genetikada — xromosomalar tuzilishining oʻzgarishi. Aberratsiya tabiiy va eksperimental yoʻllar bilan vujudga keladi. Aberratsiya ikki xil — bitta xromosomada yoki xromosomalararo sodir boʻlishi mumkin. Birinchi holda xromosomaning maʼlum qismi tushib qoladi, juftlanadi yoki ulardagi genlarning joylanish tartibi oʻzgaradi, ikkinchi hodisa nogomologik xromosomalarning maʼlum qismlari oʻzaro oʻrin almashinadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil