Savcı Bey

Savcı Bey (1374-yilda vafot etgan) – Usmoniylar shahzodasi, 1370-yillarda Vizantiya shahzodasi Andronikos bilan birgalikda oʻz otalari Usmoniylar sultoni Murod I va Vizantiya imperatori John V Palaiologoslarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan. Savci sulton Murodning uch oʻgʻli orasida eng kichigi edi. Uning tugʻilgan yili va onasining kimligi nomaʼlum. Usmoniylar anʼanalariga koʻra, barcha shahzodalar taxtga tayyorgarlik sifatida viloyat (sanjak) hokimi sifatida xizmat qilishlari kerak edi. Savci Beyning sanjagi Usmoniylar imperiyasining poytaxtlaridan biri boʻlgan Bursa edi (Edirne bilan birga).

 Qoʻzgʻolon 
Usmoniy turklar Edirneni (Adrianopol) zabt etgach, Vizantiya imperatori John V Paleolog Gʻarb davlatlaridan yordam soʻradi, ammo u qarzlari sababli Venetsiyada hibsga olindi. Uning oʻgʻli Andronikos (keyinchalik Andronikos IV Paleolog) Konstantinopolda (hozirgi Istanbul) regent sifatida otasining ozodligi uchun toʻlov toʻlashdan bosh tortdi. Natijada John Tenedos orolini (hozirgi Bozcaada) berib, ozodlikka chiqdi. Shundan soʻng u kichik oʻgʻli Manuelni (keyinchalik Manuel II Paleolog) taxt vorisi etib tayinladi va 1373-yilda Usmoniylarga tobe boʻldi. Murod I undan ayrim isyonlarni bostirishda yordam soʻraganida u poytaxtni tark etishga majbur boʻldi. Shu orada Andronikos isyon koʻtarish uchun qulay fursat topdi.

Usmoniy tomonida esa Savci Bey oʻzining ikki akasi soyasida qolganini va anʼanaviy „aka-uka oʻldirish“ siyosati tufayli kelajakda taxtga chiqish imkoniyatidan mahrum boʻlishi mumkinligini tushundi (bu qoʻrquv bejiz emas edi, keyinchalik Murod I vafot etganida, katta oʻgʻli Boyazid I darhol ukasi Yaʼqubni oʻldirgan). Shu bois Savci qoʻzgʻolonga tayyorgarlik koʻra boshladi. U oʻz tasarrufidagi xazina mablagʻidan foydalangan holda qoʻshin tuzdi. Isyonchi shahzodalar kuchlarini birlashtirdilarProf. Yaşar Yücel – Prof. Ali Sevim, Türkiye tarihi, II, AKDTYKTTK Yayınları, 1991, s. 16Joseph von Hammer, Osmanlı Tarihi, I jild (qisqartirilgan nashr: Abdülkadir Karahan), Milliyet Yayınları, Istanbul, s. 20.

 Qoʻzgʻolonning tugashi 
Otalar oʻgʻillarining isyoni haqida bilib, Onadoʻlidan qaytishdi. Ularning qoʻshinlari Apikridion degan joyda (aniq joyi nomaʼlum, ehtimol Konstantinopolning janubi-gʻarbida) toʻqnashdi. Murod Savcining askarlarini oʻz tomoniga ogʻdirishga muvaffaq boʻldiNicolae Jorga, Geschiste des Osmanichen, I jild, (tarj. Nilüfer Epçeli), Yeditepe Yayınları, 2009, s. 235. Shundan soʻng shahzodalar Didimoteyxoga (hozirgi Gretsiya hududi) qochdilar, biroq tez orada taslim boʻlishdi. Murod gʻazab bilan dastlab oʻgʻlining koʻzini koʻr qilgan boʻlsa-da, keyinchalik fikridan qaytib, uni qatl ettirdi. U John V dan oʻgʻli Andronikosni ham koʻr qilishni soʻradi, ammo John uni faqat bir koʻzini koʻr qildi. Keyinchalik Andronikos Vizantiya imperatoriga aylandiLord Kinross, The Ottoman Centuries, (Tarjima: Nilüfer Epçeli), Altın Kitaplar, Istanbul, 2008, s. 49.

 Natijalar 
Savcining oʻgʻli Dovud Murod Vengriyaga qochib ketgan. 1411-yilda Usmoniylar oʻrtasidagi ichki urush davrida u taxt uchun nomzod sifatida tilga olingan, keyinchalik esa Vengriya sarkardasi John Hunyadi bilan ittifoqda Usmoniylarga qarshi kurashgan.

 

 
 * Purported coin minted with the title „Savcı bin Murad“ (Sulton Murodning oʻgʻli Savci)

Turkum:14-asr Usmoniylar imperiyasidan boʻlgan shaxslar
Turkum:Usmoniy shahzodalar
Turkum:14-asrda Usmoniylar imperiyasi tomonidan qatl etilganlar
Turkum:Tug‘ilgan yili noma’lum
Turkum:Vafot yili noma’lum
Turkum:Qatl etilgan Usmoniylar sulolasi a’zolari
Turkum:Usmoniy taxtiga da’vogarlar
Turkum:Sultonlarning o‘g‘illari
Turkum:Isyonchi shahzodalar