Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Fyodor Bredixin

Fyodor Aleksandrovich Bredixin (1831.26.11, Nikolayev 1904.1.5, Peterburg) – rus astronomi, Peterburg Fanlar akademiyasi akademik (1890). Rossiya Bosh astronomik rasadxonasi (Pulkovo) direktori (1890—95). Astronomiyaning barcha boʻlimlariga oid ilmiy ishlarni bajargan va kuzatuvlar olib borgan. Protuberansspektrograf yordamida Quyosh xromosferasini tekshirdi, Quyosh dogʻlari va mashʼallarini suratga oldi. Bredixin kometalarini tekshirishga oid ishlari bilan mashhur. Rossiya Fanlar akademiyasi prezidiumi astronomiya sohasidagi yirik ishlarni taqdirlash uchun Bredixin nomidagi mukofotni taʼsis etdi (1946). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik V. P. Shcheglov Bredixin mukofoti sovrindori.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Tashqi 

 Nekroloq AN 165 (1904) 351/352 (nemis tilida)
 Nekroloq MNRAS 65 (1905) 348

Turkum:1831-yilda tugʻilganlar
Turkum:1904-yilda vafot etganlar
Turkum:Astronomiya
Turkum:Astronomlar
Leonid Brejnev

thumb|Leonid Brejnev
Brejnev Leonid Ilich (1906-yil, Dneprodzerjinsk – 1982-yil, Moskva) – KPSS MK 1 (1964-66) va bosh (1966—82) kotibi, sobiq Ittifoq Oliy Kengashi Prezidiumi raisi (1960-64, 1977-82). Marshal (1976). 1941—45-yillardagi urushda siyosiy ishda. 1946-yildan Ukraina KP(b) Zaporojye, Dnepropetrovsk viloyat qoʻmitalarining 1-kotibi, 1950—52-yillarda Moldaviya KP(b) MK 1-kotibi. 1953-yildan Armiya va Harbiy-dengiz floti Bosh siyosiy boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari. 1954—56-yillarda Qozogʻiston KP MK 2-kotibi, 1-kotibi. 1952— 53, 1956—60, 1963-64-yillarda KPSS MK kotibi. Nikita Xrushchyovni ishdan majburlab ketkazish tashkilotchilaridan biri (1964). Brejnev bosh kotiblik lavozimida ishlagan paytda mamlakatda turgʻunlik kuchaydi, iqtisodiyotda, jamiyatning ijtimoiy va maʼnaviy sohalarida salbiy jarayonlar avj oldi. Iqtisodiyotda ekstensiv omillarga zoʻr berildi. Chexoslovakiyaga intervensiya amalga oshirildi (1968), Afgʻonistonga qoʻshinlar kiritildi (1979)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Rossiya imperiyasida tugʻilganlar
Turkum:Rossiyada vafot etganlar
Turkum:Rossiya kishilari
Brezent

Brezent (gollandcha presenning) — namga chidamli va chirishga qarshi modda (emulsiya) shimdirilgan suv oʻtkazmas mato. Zigʻir tolasidan yoki zigʻir tolasi bilan paxta tolasi aralashmasidan toʻqiladi. Undan chodir, plashpalatka, maxsus kiyimbosh, poyabzal tikiladi. Ochiqda saqlanadigan yuklarni, paxta gʻaramlarini qoryomgʻir va quyosh taʼsiridan saqlash uchun ham ishlatiladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brey Jon Frensis

BREY (Vgau) Jon Frensis (18091895) — ingliz iqtisodchisi, sotsial utopist, R. Ouen izdoshi. Vashingtonda ingliz emigranti oilasida tugʻilgan. 30- yillarda ishchilar harakatiga qatnashdi, shu paytning oʻzida chartistlar bilan ham yaqin aloqada boʻldi. B. "Mehnatga munosabatdagi nohaqliklar va ularni bartaraf etish vositalari" asari (1839)da kapitalistik jamiyatning iqtisodiy isloh etish dasturini olgʻa surgan. B. fikricha, ishlab chiqarish vositalariga xususiy mulkchilikni va unga asoslangan yollanma mehnat tizimini tovar-pul munosabatlarini isloh etish, ayirboshlashda ekvivalentlikka aniq rioya kilish, shuningdek kapitalistik xoʻjalik yuritish shakllari oʻrniga ishchilar aksiyadorlik jamiyatlari barpo etish yoʻli bilan tugatish mumkin. B. gʻoyalari keyinchalik P. J. Prudoning utopik sotsializm nazariyasida rivojlantirilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Breytovo choʻchqa zoti

Breytovo choʻchqa zoti — goʻsht va yogʻ (salo) beradigan zot. Rossiyaning Yaroslavl viloyati Breytovo tumani xoʻjaliklarida mahalliy kech yetiladigan choʻchqalarni yirik va oʻrtacha oq, litva oq va daniya landras choʻchqa zotlari bilan chatishtirib chiqarilgan. 1948-yilda zot sifatida tasdiqlangan. Breytovo choʻchqa zoti goʻshtdor, tanasi baquvvat. Boʻyni kalta, koʻkragi keng, bikini yumaloq. Voyaga yetgan erkagining tirik vazni 300– 320 kg. Urgʻochi choʻchqalarining vazni 230–250 kg. Har gal 10—11 bola tugʻadi. Bolasining vazni 6,5—7 oylikda 90–100 kg gacha boradi. Breytovo choʻchqa zoti Oʻzbekistonda ham tarqalgan."" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brekvater

Brekvater (ing. breakwater) — gidroinshoot (qarang Toʻlqin qaytargich). 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brekchiya

Brekchiya (ital. breccia — parcha, boʻlak) — qirrali boʻlaklardan iborat sementlashgan togʻ jinsi. Boʻlaklari bir sm dan katta. Kelib chiqishiga koʻra, vulkanogen, choʻkindi va tektonik B.lar boʻladi. Tarkibiga koʻra, bir xil togʻ jinslari boʻlaklaridan (monomikt) va turli togʻ jinsi boʻlaklaridan (polimikt) tashkil topgan mavjud. Vulkanogen B. yopishqoq lava boʻlaklarini suyuq lava bilan sementlanishidan (lava B.si), vulkan tuflari va boshqa vulkanogen jins boʻlaklaridan (tuf brekchiyasi), vulkan viloyatlaridagi loy okimini diagenezga uchrashidan (laharlar) hosil boʻladi. Choʻkindi B. kontinental sharoitlarda yon bagʻir delyuviylari, sel oqimi yotqiziqlari yoki karstlar shipining qulab tushishidan hosil boʻlgan mahsulotlarni sementlanishidan tarkib topali. Suyakli B. ham uchraydi. Ular umurtqali hayvonlarning koʻplab qirilishi va koʻmilib ketishidan paydo boʻladi. Dengiz sharoitida B. qirgʻoqlarning oʻpirilishidan yoki riflarning yemirilishidan vujudga keladi. Tektonik B. (ishqalanish B.) tektonik harakatlardan yer yoriklari boʻylab togʻ jinslarining maydalanib sementlanishidan hosil boʻladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bremsberg

Bremsberg (nem. Bremse — tormoz va Berg — tepalik) — 1) yuqori gorizontdagi foydali qazilma mexanik qurilma yordamida pastki gorizontga tushiriladigan kiya yer osti yoʻlagi; 2) yukni vagonetkalarda qiya temir yoʻldan pastga tushiradigan qurilma. Vagonetkalar sim arqon (kanat) ning ikki uchiga mahkamlab qoʻyiladi. Sim arqon tormozli shkivga kiydiriladi. Yukli vagonetkalar oʻz ogʻirligi bilan pastga tushganda boʻshagan vagonetkalar yuqoriga koʻtariladi. B.dan oʻrmon xoʻjaligida, kon ishlarida, qurilish va boshqa ishlarida foydalaniladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brendi

thumb|Brendi
Brendi (gollandcha brandewijn — haydalgan vino) — uzum vinosini haydab olinadigan yoki achitilgan meva, rezavor meva sharbatidan tayyorlanadigan kuchli alkogol ichimlik. 16-asrda Fransiyaning Sharanta viloyatida paydo boʻlgan. Tayyorlash usuli va kuvvatiga koʻra 3 turga boʻlinadi; oʻtkir B.— achigan sharbat va uzum turpini distillab olinadi, tarkibida spirt miqdori 80—90% ga boradi. Spirt qoʻshilgan vinolar tayyorlashda ishlatiladi. Grappa — sharbati presslab olingan uzum turpini havo kirmaydigan oʻralarda achitib, ikki marta haydash usuli bilan olinadi (spirt miqdori 70— 80%). Distillangan suv qoʻshib alkogol ichimlik tayyorlanadi. Ch i n B. (tarkibida spirt miqdori 57—72%) faqat vino yoki achitilgan sharbatlardan tayyorlanib, yetilishi uchun muayyan muddat saqlanadi. Ichimlikning bu turi koʻpgina mamlakatlarda B. nomi bilan mashhur. B.ni ishlab chiqarish texnologiyasi xom ashyo distillash usuli va texnikasi, saqlash sharoitlari, muddati va boshqa ga bogʻliq. Odatda, B. dub bochkalarda kamida 3 yildan, markalisi 7 yildan koʻproq saqlab turiladi. B. uchun asosiy xom ashyo sifatida uzum sharbati ishlatiladi, lekin boshqa meva sharbatlaridan ham tayyorlash mumkin. B. koʻpgina mamlakatlarda ishlab chiqariladi. Fransiya, Italiya, Gresiya, AQSH, Ispaniya B.ni eksport qiluvchi davlatlar qatoriga kiradi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brenner

Brenner — Etstal va Sillertal Alp togʻlari (Sharqiy Alp togʻlari) oʻrtasidagi togʻ dovoni, Avstriya bilan Italiya chegarasida. Balandligi 1371 m. Brenner orqali Inn daryosi vodiysidan Adije daryosi vodiysiga oʻtiladigan 27 tunnelli Insbruk — Bolsano temir yoʻl (1867) va avtomobil yoʻli qurilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brentano Luyo

BRENTANO (Brentano) Luyo (1844. 18.12—1931.9.9) — nemis iqtisodchisi. Peterburg Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1895), 1871-yildan Breslavl, Strasburg, Vena, Leypsigda, 1891-yildan Myunxenda professor Koʻplab i, t.lari ishchilar harakati, iqtisodiyot tarixi, iqtisodiy va ijtimoiy siyosat masalalariga bagʻishlangan. B. sinfiy kurashni inkor qilib, ijtimoiy ziddiyatlarni islohotlar yoʻli bilan, jumladan fka qrnunchiligi va islohotchi kasaba uyushmalari tashkil etish yoʻli bilan bartaraf etish mumkin deb hisoblagan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brest

Brest (1921-yilgacha Brest-Litovsk, 1939-yilgacha Brest-Lug) — Belarus shahar. Brest viloyatining maʼmuriy markazi. Muxaves daryosi Gʻarbiy Bug daryosiga quyilish yerida. Dare porti va temir yoʻl tuguni. Aholisi 344 ming kishi (2024).

Dastlab 1017-yilgi solnomalarda Berestye nomi bilan tilga olingan. 11 asrda Turov knyazligi qoʻl ostida boʻlgan. 1044-yilda Kiyev knyazligi bosib olgan va 12-asr oʻrtalaridan Volinsk knyazligiga tobe boʻlgan. 1319-yilda Litva knyazligi bosib olgan. Lyublin uniyasi boʻyicha Brest 1569-yil Rech Pospolita tarkibiga kirgan. 1596-yil Brestda Brest uniyasi eʼlon kilindi. 1795-yilda Brestni Rossiya bosib oldi. 19-asrning 30- yillaridan boshlab Brest qalʼa bilan mustahkamlandi. 20-asr boshlarida Brest Rossiya imperiyasining gʻarbiy chegarasidagi eng mustahkam qalʼaga aylandi. 1918-yil Brestda Rossiya bilan Germaniya oʻrtasida Brest sulhi tuzildi. 1919-yil dan Brest Polsha, 1939-yildan Belarus tarkibida. Urush yillarida (1941—45) Brestda shiddatli janglar boʻlgan. Brest 1944-yildan keyin qayta tiklandi va zamonaviy binolar qurilishi hisobiga kengaydi.

Brest— yirik sanoat va madaniyat markazi. Mashinasozlik, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari ishlab turibdi. Uyroʻzgʻor kimyosi mahsulotlari, qurilish materiallari, mebel ishlab chiqariladi. 2 oliy oʻquv yurti, 2 teatr, oʻlkashunoslik muzeyi va Brest qalʼasi mudofaasi muzeyi bor.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Brest
Brest (Fransiya)

Brest — Fransiyaning shim. gʻarbidagi shahar. Aholisi 148 ming kishi dan ziyod (1996). Atlantika okeani boʻyidagi yirik savdo markazi va dengiz arsenali. Mashinasozlik, jumladan kemasozlik, toʻqimachilik, kimyo, oziq-ovqat sanoati korxonalari, dengizchilik maktabi, ratusha, birja, teatr bor.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Jinoyat 
Brest munitsipaliteti jinoyatchilik bo'yicha o'sish sur'atini boshdan kechirmoqda.
Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Finistère shaharlari
Brest viloyati

Brest viloyati — Belarus Respublikasining jan.gʻarbidagi viloyat. 1939-yil 4-dekabrda tashkil etilgan. Brest viloyati da 16 tuman, 19 shahar va 10 shaharcha bor. Maydoni 32,3 ming km². Aholisi 1310 ming kishi (2024). Asosan belaruslar; shuningdek rus, polyak, ukrain va boshqalarlar yashaydi. Markazi — Brest shahri

Brest viloyati ning relyefi, asosan tekislikdan iborat. Janubiy va jan.sharqiy kismi Polesye pasttekisligining gʻarbiy qismini egallagan. Shim.gʻarbida Bug boʻyi, shim.da Baranovichi tekisliklari bor. Torf zaxirasi jihatidan Brest viloyati Belarusda 3oʻrinda turadi. Stolin rayonida oʻtga chidamli gil, Beryozovoda boʻr yotqiziqlari bor.

Iqlimi moʻtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 4°, iyulniki 18°. Oʻrtacha yillik yogʻin 550–650 mm. Yirik daryolari — Pripyat (irmoqlari — Yaselda, Pina), Stiryu, Gorinyu. Koʻllari — Vigonovskoye, Chernoye. Tuproklari bir oz podzollashgan, qumli, chimlipodzol va boshqa tuproklar. Torfli yerlar, botqoqliklar, oʻrmonlar (karagay, qayin, dub, olxa oʻsadi) koʻp. Viloyatning shim.da yirik oʻrmon qoʻriqxonasi — Belaya Veja pushchasi joylashgan.

Sanoati asosan qishloq xoʻjaligi va oʻrmon mahsulotlarini qayta ishlashga ixtisoslashgan. Goʻsht (Brest, Baranovichi, Pinskda), parrandachilik kombinatlari (Kobrin va Pinskda), sabzavot va meva konserva zavodlari (Kobrin va Lyaxovichida), moysir zavodi, spirt va kraxmal zavodlari bor. Oʻrmon va yogʻochsozlik sanoati ham muhim oʻrin tutadi, gugurt, fanera va turli mebellar ishlab chiqariladi. Oʻrmonkimyo sanoati korxonalari, Baranovichi, Brest, Pinsk shahri larida yengil sanoat korxonalari (tikuvchilik, poyabzal, trikotaj fkalari) bor. Mashinasozlik va metallsozlik sanoati barpo etilgan. Beryozovsk GRES qurilgan. Baranovichida stanoksozlik asbobuskunalari, Brestda gaz apparatlari va boshqa ishlab chiqariladi. Brestda gilam kombinati bor. Mahalliy torf asosida energetika rivojlangan. Asosiy ekinlari: javdar, bugʻdoy, suli, grechixa, arpa, makkajoʻxori; texnika ekinlaridan zigʻir, konoplya, qand lavlagi, kartoshka yetishtiriladi. Polizchilik rivojlangan. Chorvachilikda qoramol boqish, qoʻychilik va choʻchqachilik katta oʻrin tutadi. Transportning asosiy turi — temir yoʻl transporti (Moskva—Brest temir yoʻl). Avtomobil yoʻli Brest viloyatini boshqa iqtisodiy rayonlar bilan bogʻlaydi. DneprBug kanalida kema qatnaydi. Brest viloyati da qurilish injenerlari va pedagogika instituti, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, 5 muzey bor.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Belarus viloyatlari
Brest sulhi

Brest sulhi (1918.3.3) – sovet Rossiyasi bilan Germaniya, AvstriyaVengriya, Bolgariya, Turkiya oʻrtasida tuzilgan sulh bitimi. Unga koʻra, Germaniya Polsha, Boltiqboʻyini, Belarus va Zakavkazyening bir qismini bosib oldi, 6 mlrd. marka miqdorida kontributsiya undirdi. Sovet Rossiyasi shoʻro hukumatini saqlab qolish maqsadida Brest sulhi ni tuzishga rozi boʻddi. N. I. Buharin boshchiligidagi „soʻl kommunistlar“ guruhi Brest sulhi ga qarshi chiqdi. Brest sulhi 1918-yil 13-noyabrda, Germaniyada inqilob boʻlganidan keyin shoʻro hukumati tomonidan bekor qilindi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bretan

thumb|right|250px|Fransiya xaritasida Bretan qizil bilan koʻrsatilgan.
Bretan — Fransiya shimoli-gʻarbidagi yarim orol. Maydoni 35 ming km2, uz. 200 km. Qirgʻoqlari tik, kuchli yemirilgan. Yer yuzasi sertepa tekislik, balandligi 384 m gacha (Armorikan qiri). Oʻrtacha yillik yogʻin 800–1200 mm. Dub, qoraqayin oʻrmonlari bor. Vereska chakalakzorlari, torfli yerlar keng tarqalgan. Sabzavotchilik, goʻsht-sut chorvachiligi rivojlangan, baliq ovlanadi. Yirik port shaharlari — Nant va Brest.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bretan (tarixiy viloyat)

Bretan — Fransiyaning gʻarbiy qismidagi tarixiy viloyat. Bretan hududida Finister, KotdyuNor, Morbian, Il va Vilen, qisman Atlantika Luarasi (Quyi Luara) departamentlari bor. Maydoni 27,2 ming km². Aholisi 2,8 mln. kishi (1992). Bosh shahri — Ren. 9-asr oʻrtalaridan gersoglik. 12-asr 2-yarmi — 13-asrda Angliya, soʻngra Fransiya qirollarining vassali. 1491-yildan Fransiya bilan shaxsiy uniya (ittifoq)da. 1532-yilda Fransiyaga qoʻshib olingan. 1790-yilgacha provinsiya maqomida boʻlgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brettonvuds bitimi

Brettonvuds bitimi - 1944-yil 1—29-iyulda 44 mamlakat ishtirokida BrettonVuds (AQSH)da oʻtkazilgan valyutamoliya konferensiyasida imzolangan bitim. Xalqaro valyuta fondi (XVF) va Xalqaro tiklanish va taraqqiyot bankini tuzish loyihalari toʻgʻrisidagi bu konferensiyada Xalqaro valyuta fondi va Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki ustavlarining tarkibiy qismi boʻlgan "yakunlovchi hujjat" imzolandi. BV.b.ga kura, Xalqaro valyuta fondi aʼzolari boʻlgan mamlakatlar oʻz valyutalari kursini AQSH dollari yoki oltinda belgilashga oʻtdilar. Bu bitim asosida shakllangan BrettonVuds valyuta tizimi 70- yillar boshiga qadar amalda boʻldi. 1971-yildan Gʻarbiy Germaniya markasi va Gollandiya guldeni kurelarining erkin belgilanishi hamda AQSH dollarni rasmiy kurs buyicha oltinga almashtirishdan bosh tortishi natijasida bu tizim barham topdi (k,. Yamayka valyuta tizimi).

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brext Bertolt

thumb|Bertolt Brecht center|frameless|class=notpageimage|Imzo Brext Bertolt (1898–1956)

BREXT (Brecht) Bertolt (1898.10.2, Augsburg — 1956.14.8, Berlin) — nemis yozuvchisi, rejissyor. 1933—47 yillarda muhojirlikda. "Berliner ansambl" teatriga asos solgan (1949). Falsafiysatirik pyesalari zamonaviy, tarixiy va mifologik mavzularda yozilgan. "Uch pullik opera" (1928-yilda sahnalashtirilgan, 1931-yilda chop etilgan), "Kuraj ona va uning bolalari" (1939-yilda yozilgan, 1941-yilda nashr etilgan), "Galiley hayoti" (1938—39 yillarda yozilgan, 1955-yilda nashr etilgan), "Sezuanlik saxiy odam" (1938— 40 yillarda yozilgan, 1943-yilda nashr etilgan) va boshqa asarlarida zamonaviy dolzarb muammolar insonparvarlik, antifashistik ruhsa oʻrtaga tashlangan. B.ning teatr nazariyasiga oid ishlari ("Hozirgi zamon teatri yoʻlida", "Teatrda dialektika" va boshqalar) 20-asr Yevropa teatrshunosligiga taʼsir etgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bresha

thumb|300px|right| Brescia (2015) 
Bresha, Breshia — Shim. Italiya dagi shahar. Alp togʻlari etagida, Lombardiyada, Bresha provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 197 ming kishi (1990). Temir yoʻl tuguni. Metallsozlik, mashinasozlik (avtomobil yigʻish, qishloq xoʻjaligi va toʻqimachilik mashinasozligi), kimyo, toʻqimachilik, oziq-ovqat va harbiy sanoat rivojlangan. Musiqa asboblari (organ) ishlab chiqariladi. Adabiyot va sanʼat akademiyasi, unt, badiiy galereyalar bor. Meʼmoriy yodgorliklardan qad. rim qurilishlari, ratusha (11—13-asrlar), Duomo Vekkyu sobori (11—15-asrlar) saqlangan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Turkum:Italiya shaharlari
Brianshon teoremasi

Brianshon teoremasi — proyektiv geometriyanint muhim teoremalaridan biri. Unga koʻra, konus kesmaga tashqi chizilgan istalgan oltiburchaklikda qaramaqarshi choʻqqilarni birlashtiruvchi toʻgʻri chiziqlar bir nuqtada kesishadi. Bu nuqta Brianshon nuqtasi deb ataladi. Paskal teoremasi bilan birga Brianshon teoremasi konus kesimlarning asosiy proyektiv xossalarini belgilaydi. Brianshon teoremasi fransuz matematigi Sh. J. Brianshon (1785—1864) nomi bilan atalgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brigada

Brigada (fransuzcha „brigade“; italyancha „brigata“ — jamiyat, otryad) — 1) barcha turdagi qurolli kuchlar, qoʻshin va maxsus qoʻshinlar boʻlinmalarining taktik birlashmasi; turli mamlakatlarda XVI asrning 2-yarmidan, Rogsiyada XVIII asr boshidan mavjud. Quruqlikdagi qoʻshinlarda Brigada, odatda, bir necha batalon (divizion) va maxsus qoʻshinlar boʻlinmalaridan iborat boʻladi. Brigada alohida yoki diviziya tarkibiga kirishi mumkin; 2) alohida ishlar majmuasini birga bajaruvchi kishilar guruhi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brigs Genri

thumb|Canon logarithmorum
BRIGS (Briggs) Genri (15611630. 26.1) — ingliz matematigi, Oksford universiteti professor (1619). Birinchi oʻnli logarifmlar (1 dan 1000 gacha boʻlgan sonlar uchun 8 qiymatli logarifmlar, 1 dan 20000 gacha hamda 90000 dan 100000 gacha boʻlgan sonlar uchun 14 qiymatli logarifmlar) jadvalini tuzgan (1617 va 1624-yilda eʼlon qilgan). B.ning trigonometrik funksiyalar logarifmlari jadvallari nashr etilgan (1633).

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brigs logarifmlari

right|thumb|alt=The graph shows that log base ten of x rapidly approaches minus infinity as x approaches zero, but gradually rises to the value two as x approaches one hundred.|0.1 dan 100 gacha bo‘lgan sonlarning oddiy logarifmi grafigi.
Brigs logarifmlari – matematikada oddiy logarifm (shuningdek, standart logarifm deb ham ataladi) asos 10 boʻlgan logarifmdir. U oʻnlik logarifm, dekadik logarifm yoki Briggs logarifmi nomlari bilan ham mashhur. „Briggs logarifmi“ atamasi ushbu logarifmning qiymatlarini ishlab chiqqan britaniyalik matematik Henry Briggs sharafiga berilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:OʻzME loyihasining chala darajali maqolalari
Brider

Brider (ing. breeder — ishlab chiqaruvchi) — yadro yonilgʻisini koʻplab qayta ishlaydigan reaktor. Amaliyotda katta ahamiyat kasb etadi. B.da elektr energiyasi ishlab chiqarilishi bilan birga yadro reaksiyasi hisobiga jadal ravishda yangi yonilgʻi ishlab chiqarish amalga oshadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Percy Williams Bridgman

right|200px|thumb|Percy Williams Bridgman
Percy Williams Bridgman (1882.21.4, Kembrij, Massachusetts – 1961.20.8, Randolf, Nyu-Xempshir) — amerikalik fizik va faylasuf. Yuqori bosimlar fizikasi asoschisi, yuqori (425 ming atm gacha) bosim olish usullarini ishlab chiqsi, koʻpgina moddalarning yuqori bosimlarda qanday xossalarga ega boʻlishini tekshirdi. Falsafada operatsionalen asoschilaridan biri. Nobel mukofoti laureata (1946).Nobel mukofoti sovrindorlari"BRIJMEN (Bridgman) Persi Uilyams" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Fiziklar
Turkum:1882-yilda tugʻilganlar
Turkum:1961-yilda vafot etganlar
Turkum:21-aprelda tugʻilganlar
Turkum:20-avgustda vafot etganlar
Turkum:20-asr amerikalik olimlari
Turkum:Amerikalik ateistlar
Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Brijtaun

Brijtaun — Vest-Indiyadagi Barbados davlatining poytaxti (1966-yildan), mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Aholisi 97,5 ming kishi (1990- yillar oʻrtalari, shahar atrofi bilan). Karib dengizi boʻyidagi port. Xalqaro miqyosdagi aeroport, oziq-ovqat, yengil sanoat korxonalari, sanʼat va bilim kolleji, kutubxona, muzey bor. B. orqali chetga shakarqand va rom chiqariladi. Kurort shahar. Shaharga 17-asrda asos solingan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Barbados
Briz

Briz (frans. brise — shabada) — dengizlar, katta koʻllar, baʼzi yirik daryolar sohilida sutkada davriy oʻzgarib turadigan shamollar. B. quruqpikning suvga qaraganda kunduzi tez isib, kechasi tez sovishi natijasida, quruqlik bilan suv ustidagi havoning temperaturasi va bosimida tafovut paydo boʻlishi oqibatida vujudga keladi. B. kunduzi suvdan quruqlikka, kechasi esa, aksincha, quruqlikdan suvga qarab esadi va qirgʻoqning har ikki tomonida bir necha km dan bir necha oʻn km gacha va bir necha yuz m balandlikkacha masofada seziladi.

B. Oq, Qora, Azov, Kaspiy dengizlari, Ladoga, Onega, Sevan koʻllari va Issiqkoʻl qirgʻoqlarida boʻlib turadi. Tropiklarda kuchli boʻladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brizant snaryad

Brizant snaryad (frans. brisant maydalovchi) — havoda portlaydigan artilleriya snaryadi. Unga maʼlum paytda belgilangan joyda (havoda) yorilishini taʼminlaydigan maxsus portlatuvchi asbob oʻrnatiladi. Brizant snaryad xavoda portlab, okopda, tepa orqasida, oʻrmonda joylashgan dushman qoʻshinlari va jangovar texnikasiga shikayet yetkazadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Briketlash

Briketlash (frans. brigue — gʻisht) — keyinchalik foydalanishni qulaylashtirish maqsadida mayda donador materiallar (ruda, yoqilgʻi, metall chiqindilari va qipiq) ni presslab, maʼlum shaklga (briket shakliga) keltirish. B.da bogʻlovchi qoʻshimchalar (qoramoy, bitum, sement, suyuq shisha va boshqalar) ishlatiladi. Kumir, torf, ozuqa ham briketlanadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brilliant

Brilliant (frans. brillant — yaltiroq soʻzidan) — sunʼiy ishlov berib sayqallangan (qirralangan) olmos. Tomonlari 6, 8, 12, ... 56 gacha qirralarga ega boʻladi. Bunday qirralash toshning tabiiy jilosini yuzaga chiqaradi. Brilliantga tushgan nur yuqori dispersiya (nurning boʻlinishi) tufayli kamalakday tovlanadi. Zargarlik sanʼatida keng ishlatiladi: qimmatbaho metall gardishga alohida (uzuk, isirga, ilma tugma — zaponkada), buyum bezagi mujassamoti asosi yoki qismlarini hosil qiluvchi (toʻgʻnogʻich, toj va boshqalarda) "koʻz"lar holida oʻrnatiladi. Brilliant shuningdek orden va yuksak nishonlarni ham bezaydi. Brilliant ogʻirligi karat (0,2 g) larda oʻlchanadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Zargarlik
Brilliant yashili

200px|right|Brilliant yashili
Brilliant yashili — koʻkdopi, asosan trifenilmetan boʻyoq moddasi, antiseptik taʼsirga ega; tibbiyot amaliyotida 0,1—2% li spirtdagi yoki suvdagi eritmasi ishlatiladi. Terini kuydirmaganligi uchun murgʻak bolalar terisi, shilliq qavatlari kasallanganda, yiringli jarayonlarda, kuyganda, shuningdek jarroxlik operatsiyasidan oldin surtiladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brinza

thumb|Brinza
Brinza ( — pishloq) — asosan, qoʻy, shuningdek sigir, echki sutidan yoki ularning aralashmasidan tayyorlanadigan shoʻrtang pishloq. Rangi oq yoki ochsariq, sal ushaluvchan, xushxoʻr, mazasi nordonshoʻrtang. Tarkibida 40—50% yogʻ, 49—52% suv, 4— 8% tuz bor, sutga nisbatan yengil hazm boʻladi. B.ni tayyorlash uchun sut shirdon fermenti yoki pepsin bilan ivitiladi. Hosil boʻlgan boʻtqa matodan tikilgan qopchalarda siqilib, zardobi ajratiladi, soʻng presslab, maʼlum shakl beriladi. 0,6—1,5 kg li kvadrat boʻlaklarga boʻlinib, yogʻoch chelak yoki bochkalarga qavatmaqavat joylanib, ustiga 18—22% li tuzli namakob quyiladi. B. yetilgunga qadar namakob vaqtvaqti bilan almashtirib turiladi. 6—8kuni ogʻzi berkitilib, savdo korxonalariga joʻnatiladi. 

 Yana qarang 

 Sut mahsulotlari
 Sut sanoati
 Sut
 Tvorog
 Qaymoq

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Briologiya

Briologiya (yun. bryon — yoʻsin, mox va logos — taʼlimot) — botanikaning yoʻsinlarni oʻrganuvchi boʻlimi. Briologiya soʻnggi yillarda alohida fan sifatida rivoj topdi. Hozirgi vaqtda Briologiyaning briotsenologiya, brioskologiya, briogeografiya, briofiziologiya kabi sohalari bor. Briologiya torf hosil boʻlishi, yoʻsinlar oʻsgan yerlarda astasekin tuproq hosil boʻlishi kabi xoʻjalik uchun ahamiyati katta jarayonlarni oʻrganadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brioniya

Brioniya (Bryonia) — qovoqdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻtlar turkumi. 15 ga yaqin turi maʼlum. Oʻzbekistonda 4 turi uchraydi. Oq B. (V. alba) — yoʻgʻon ildizli, mayda sariq gulli oʻsimlik. Kavkaz va Oʻrta Osiyoda oʻsadi. Tarkibida brionin degan zaharli glikozid va boshqa moddalar bor. Xalqtabobatida ogʻriq qoldiruvchi, qon toʻxtatuvchi, surgi dori sifatida, yoʻtal va yaralarni davolashda ishlatiladi. Oʻzbekistonda uchraydigan tarvuzpalak (V. dioica) ham shu maqsadlarda qoʻllanadi. Tarkibida briomarid, briodulkozid va boshqa moddalar bor.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Zaharli o‘simliklar
Turkum:Dorivor oʻsimliklar
Brisben

Brisben, Brisbeyn — Avstraliya Ittifoqining sharqidagi shahar. Tinch okean sohilida. Kvinslend shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi shahar atrofi bilan birga 1,5 mln.kishi (1996). Brisben daryosi Morton qoʻltigʻiga quyiladigan joydagi dengiz porti. Brisben va avtomobil yoʻllari tuguni. Mamlakatning industriya va madaniy markazlaridan. Shtatdagi sanoat korxonalarining deyarli yarmi B. da toʻplangan. Metallurgiya, neftni qayta ishlash, kimyo, mashinasozlik (kemasozlik, avtomobil yigʻish, qishloq xoʻjaligi mashinalari ishlab chiqarish), oziq-ovqat (shakarqand va un tortish zavodlari, goʻsht, meva va sabzavot konservalari tayyorlash), toʻqimachilik, koʻn poyabzal va tikuvchilik korxonalari bor. B. orqali asosan jun, goʻsht, shakarqand, mineral xomashyolar eksport qilinadi. Universitet (1909-yildan), botanika bogʻi va muzeylar bor. Shaharga 1824-yilda asos solingan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Avstraliya shaharlari
Bristol

thumb|Louise J. Rayner, "Bristol, Broad street"

Bristol — Buyuk Britaniyaning jan.gʻarbidagi shahar, Angliyada; Eyvon daryosi Bristol qoʻltigʻiga quyiladigan joy yaqinida. Aholisi 378 ming kishi (1988). Yirik port va temir yoʻl tuguni. Mashinasozlik (aviatsiya, aviaraketa, motorsozlik) taraqqiy etgan. Oziq-ovqat, koʻn poyabzal, rangli metallurgiya, neftni qayta ishlash, kimyo, poligrafiya sanoati korxonalari, universitet bor. Meʼmoriy yodgorliklardan SentPiter gospitali (12-asr), SentMeriRedkliff gotika sobori (13-asr—1475) va boshqa saqlangan. Shaharga 6-asrda asos solingan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Buyuk Britaniya shaharlari
Britaniya akademiyasi

Britaniya akademiyasi — 1901-yil London shahrida tarixiy, falsafiy va filologik tadqiqotlarni rivojlantirish maqsadida tashkil etilgan. Osiyodagi bir qancha mamlakatlarning, Gresiya va Italiyadagi Britaniya maktablari faoliyatiga ilmiymetodik rahbarlik qiladi. 531 aʼzosi bor.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Britaniya gondurasi

Britaniya gondurasi (British Honduras)— Beliz davlatining 1973-yilgacha boʻlgan nomi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Britaniya Kolumbiyasi

Britaniya kolumbiyasi — Kanada gʻarbidagi provinsiya. Maydoni - 947,8 ming km². Aholisi - 3,0 mln. kishidan ziyod (1990- yillar oʻrtalari). Ma’muriy markazi — Viktoriya shahri. B. K. Tinch okean sohili boʻylab joylashgan. Tarkibiga Vankuver, Qirolicha Sharlotta va boshqa orollar ham kiradi. Relyefi togʻli (Qoyali togʻlar, Kordilyera togʻi tizmalari va boshqalar). Sohil qismida iqlimi yumshoq, sernam, togʻlarda sovuq, yillik yogʻin 240 mm, vodiylarda 300–400 mm. Asosiy daryolari — Freyzer, Kolumbiya. Ygna bargli oʻrmonlar bilan qoplangan. Sanoatining asosiy tarmoqlari: konchilik (rux, qoʻrgʻoshin, molibden, mis va boshqalar), taxta tilish, sellyuloza-qogʻoz. Rangli metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Togʻ daryolariga GES qurilgan. Britaniya Kolumbiyasida sut chorvachiligi yetakchi oʻrinda, sabzavot va mevalar yetishtiriladi. Baliq ovlanadi. Muhim sanoat markazlari — Vankuver va Viktoriya shahri

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Kanada provinsiyalari
Turkum:Britaniya Kolumbiyasi
Britaniya muzeyi

thumb|right
Britaniya muzeyi — jahondagi eng yirik muzeylardan, Londonda. Yevropada birinchi davlat muzeyi. 1753-yilda asos solingan, 1759-yildan ishga tushgan (binosi ingliz soʻnggi klassitsizmi uslubida qurilgan, 1823—47, meʼmor Robert Smirke; toshlar yigʻimi), Yevropa, Osiyo, Afrikaning Oʻrta asrlar sanʼati yodgorliklari (arab, Eron, Uzoq Sharq kulollik buyumlari, Benin bronzasi), shuningdek rasm, gravyura, kulollik buyumlari, tanga, medallar toʻplangan. Muzeyning etnografiya boʻlimidan Afrika, Amerika, Okeaniya va boshqa xalqlar madaniy yodgorliklari keng oʻrin olgan. Firdavsiyning Muhammad Joʻqiy tomonidan koʻchirilgan „Shohnoma“si (1440, 31 miniatyura bilan bezatilgan), „Boburnoma“ning qoʻlyozmasi (16-asr 2-yarmida koʻchirilgan), Amudaryo xazinasi (1877, Amudaryo sohilidan topilgan) va boshqa shu muzeyda saqlanadi. Britaniya muzeyi kutubxonasida 7 milliondan ortiq kitob, taxminan 105 ming qoʻlyozma, taxminan 100 ming hartiya va yorliq, 3 mingdan ortiq papirus bor. 1926-yildan muzey oʻz jurnalini nashr etadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Muzeylar
Britaniya orollari

Britaniya orollari — Atlantika okeani bilan Shim. dengiz oraligʻida, Yevropaning shim.gʻarbida joylashgan. Maydoni 314,4 ming km². Materikdan LaMansh va PadeKale boʻgʻozlari ajratib turadi. Britaniya orollarining 2 ta yirik orolida Buyuk Britaniya va Irlandiya davlatlari joylashgan. Britaniya orollari bir necha mayda (Gebrid, Orkni va Shetland) orollar toʻdasini, shuningdek Anglsi, Men va boshqa orollarni ham oʻz ichiga oladi. Ba’zan Britaniya orollari tarkibiga Normand orollarini ham kiritadilar. Yer yuzasi asosan tekis, oʻrtacha balandlikdagi (Pennin va Grampian) togʻlar ham bor. Iqlimi dengiz iqlimi. Yillik havo temperaturasi 8—14°. Yogʻin 600 mm dan 2000 m gacha. Daryolari toʻlib oqadi, qishda muzlaydi. Koʻl va yaylovlar koʻp, kichikroq oʻrmonlar bor. "
 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Orollar
British American Tobacco

British American Tobacco (talaffuzi: British Ameriken Tobakko) – Buyuk Britaniya va dunyodagi eng yirik tamaki monopoliyasi. 1902-yilda tashkil etilgan. „British American Tobacco“ Buyuk Britaniya va AQSh kapitali qoʻyilgan monopolistik birlashma boʻlib, asosan tamaki mahsulotlari, shuningdek oziq-ovqat va kosmetika mollari, qogʻozkarton va boshqa mahsulotlar ishlab chiqaradi. Boshqa mamlakatlarda ham sanoat korxonalari, shu jumladan 67 ta tamaki fabrikasi mavjud. Bu fabrikalarda 240 turdagi sigaretalar ishlab chiqariladi. Kompaniya Yevropa va Oʻrta Osiyoda keng koʻlamda faoliyat yuritadi. Jumladan, kompaniya Oʻzbekiston Respublikasi bilan hamkorlik oʻrnatib, „OʻzBAT aksiyadorlik jamiyati“ qoʻshma korxonasini (Samarqand tamaki fabrikasi bilan birga) tuzdi (1994). U yiliga 20 mlrd. dona sigareta ishlab chiqarish quvvatiga ega. Qoʻshma korxonaning qurilish va jihozlanish ishlari uchun 100 mln. dollar investitsiya jalb etilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:London fond birjasida listing qilingan kompaniyalar
British Aerospace

"BRITISH AEROSPEYS" — Buyuk Britaniyaning kosmik-aviaraketa va avtomobilsozlik sohasidagi yirik kompaniyasi. 1977-yil Londonda 4 aviafirmaning natsionalizatsiya qilinishi natijasida tashkil etilgan. 1981-yil denatsionalizatsiya qilindi (bir qism aksiyasi davlat ixtiyorida qoldi). 1988-yilda "Rover grup" yetakchi avtomobil kompaniyasi bilan birlashdi. Yillik savdo hajmi 10 mlrd., sof foydasi 278 mln. dollar.OʻzME

 

Turkum:Shirkatlar
Benjamin Britten

thumb|Benjamin Britten, 1968

Edward Benjamin Britten (22-noyabr 1913-yil, Loustoft, Angliya — 4-dekabr 1976-yil, Oldboro) — ingliz bastakori, pianinochi va dirijyor. Britten musiqaning deyarli barcha janrlarida yetuk asarlar qoldirgan: 20 ga yaqin musiqiy-sahnaviy merosidan „Peter Grimes“ (1945), „A Midsummer Nightʼs Dream“ („Yoz tunidagi tush“) (1960) kabi operalari dunyo teatrlarida sahnalashtirilgan. Kompozitor bir nechta asarini maʼrifiy-targʻibiy maqsadda yaratgan. Anʼanaviy lotin matni va Wilfred Owen sheʼrlariga yaratilgan „War Requiem“ („Harbiy rekviyem“) (1961) 20-asrning ibratli asarlari qatoridan oʻrin egallagan.

 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:1913-yilda tugʻilganlar
Turkum:1976-yilda vafot etganlar
Turkum:Bastakorlar
Turkum:Pianistlar
Turkum:Grammy mukofoti sovrindorlari
Turkum:Klassik musiqa
Turkum:Angliyalik siyosatchilar
Brittlar

Brittlar — kelt qabilalaridan biri. Miloddan avvalgi 8 — milodiy 5-asrlarda Britaniyaning asosiy aholisi. B. anglosakslar tomonidan boʻysundirilib (5—6-asrlar), bir qismi qirib tashlangan, bir kismi Uels, Shotlandiya va Galliyadagi Armorika yarim orolga koʻchirilgan va bu yer Bretan deb atala boshlangan. Britaniyada qolgan qismi ingliz millatining shakllanishida muhim rol oʻynagan. "Britaniya" atamasi B.dan olingan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brifing

Brifing (ing. brieﬁ ng; brief— qisqa) — rasmiy shaxslarning ommaviy axborot vositalari vakillari bilan uchrashuvi. Unda muayyan masala boʻyicha rasmiy nuqtai nazar yoki xalqaro muzokaralar, kengashlar, konferensiyalarning borishi va boshqa toʻgʻrisida tomonlarning oʻzaro kelishib olingan qarashlari rasmiy xulosasi qisqacha bayon kilinadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Petrus Brovka

Petrus Brovka (Petr Ustinovich) 1905.12 (25).6, Vitebsk viloyati 1980 — Belarus xalq shoiri (1962), Belarus Fanlar akademiyasi akad., Belarus ensiklopediyasi bosh muharriri (1966-yildan), Mehnat Qahramoni (1972). 1926-yildan ilk sheʼrlari bosila boshlagan. "1914" (1935), "Katerina" (1938) dostonlarida batrak ayollarning qismati, hayotda oʻz oʻrnini topishi tasvirlangan. "Belarus" (1943), "Non" (1946) dostonlari va qator sheʼrlari ("Kastus Kalinovskiy", "Belarus jangchilariga", 1943) urush davri belarus adabiyotining eng yaxshi namunalaridan hisoblanadi. Urushdan keyingi yillarda xalqlar doʻstligi, kishilarning fidokorona mehnati tarannum etilgan "Aka va singil", "Xalq minnatdorligi" (1946), "Hayotyoʻli" (1950), "Kunlar oʻtib boradi" (1961) toʻplamlari shoirga katta shuhrat keltirdi. B. Shevchenko, Mayakovskiy, Tvardovskiy, Tichina singari koʻpgina shoirlarning asarlarini belarus tiliga tarjima qilgan. Uning koʻpgina asarlari esa jahondagi bir qator xalqlar tillariga tarjima qilingan. B. sheʼrlari ("Yurak onti", "Oʻy", "Sen — mening bolalarim", "Eman daraxti", "Sheʼriyat"), "Daryolar tutashganda" romani oʻzbek tilida nashr etilgan.
 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Turkum:25-iyunda tugʻilganlar
Turkum:1902-yilda tugʻilganlar
Turkum:1980-yilda vafot etganlar
Turkum:24-martda vafot etganlar
Turkum:Sovet yozuvchilari
Iosif Brodskiy

Iosif Aleksandrovich Brodskiy (24-may 1940, Leningrad – 28-yanvar 1996, New York shahri) – rus shoiri. Ijodiy faoliyati 60-yillarda boshlangan. 1962—1964 yillarda turli ayblar bilan qamalgan va surgun qilingan. Ammo Anna Axmatova, Samuil Marshak, Dmitriy Shostakovich singari mashhur kishilarning saʼy-harakati bilan 1965-yil surgundan ozod etilgan. Siyosiy tuzumga nomaqbul shaxs sifatida 1972-yilda Sovet davlati hududlaridan chiqarib yuborilgan; 1974-yildan AQShda yashagan. „Sahrodagi bekat“ (1967), „Kurkam davr intihosi“ (1972), „Uraniya“ (1987), „Oʻgit“ (1990) va boshqa sheʼriy tuplamlari xorijda nashr etilgan. Bu toʻplamlarda yolgʻizlangan kishi bilan bir kam dunyo Oʻrtasidagi ziddiyatlar kinoyaviykutarinki uslubda aks ettirilgan. Brodskiy sheʼriyatidagi voqelikni uziga xos benazir tarzda idrok va tasvir etish, antik davr sheʼriyatidagi badiiy shakllardan samarali foydalanish – shoir novatorligining mohiyatini tashkil etadi. Brodskiyning ingliz va qisman rus tillarida eʼlon qilgan sheʼr, pyesa va publitsistik maqolalari Gʻarb adabiyoti hodisasi sifatida maydonga kelgan. Nobel mukofoti laureati (1987)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 Tashqi 

 Jozef Brodskiy sheʼriyati
 'Jannat qushlari egiluvchan shoxga muhtoj boʻlmasdan kuylaydi': Jozef Brodskiy va surgun poetikasi Kordit sheʼriy sharhi
 1996 yil 19 fevral „Shoir mukofoti sovrindorining oʻlimi: Iosif Brodskiy surgunni ilhomga aylantirdi“ Kongress kutubxonasi, nekroloq.
 Intervyu, 1996 yil 29 yanvar PBS (AQSh)
 Profil, sheʼrlar va audio fayllar Amerika Shoirlar Akademiyasi dan.
 Brodskiy biografiyasi va bibliografiyasi, Poetry Foundation (AQSh)
 
 Toshga yozilgan – Adabiyot arboblarining dafn etilgan joylari.
 Jozef Brodskiyning hujjatlari. Beinecke nodir kitoblar va qoʻlyozmalar kutubxonasi, Yel universiteti
 Brodskiy oʻz hayoti haqida gapiradi, Frensis Xorovitz tarjimasi bilan – Britaniya kutubxonasi ovozli yozuvi
 Jozef Brodskiyning Xolyok togʻi kollejidagi kolleksiyasi
 Jozef Brodskiy toʻplami manzilida Stuart A. Rose qoʻlyozmasi, arxivlar va nodir kitoblar kutubxonasi, Emori Universitet

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Adiblar
Turkum:1940-yilda tugʻilganlar
Turkum:24-mayda tugʻilganlar
Turkum:1996-yilda vafot etganlar
Turkum:28-yanvarda vafot etganlar
Turkum:Rossiyalik shoirlar
Turkum:SSSRda tugʻilganlar
Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Broyler

Broyler (ing. broiler, broil — olovda qovurish) — tez yetiladigan va yuqori sifatli gusht beradigan goʻshtdor joʻja. 6—9 hafta boqilib tirik vazni 1,5—2 kg boʻlganda suyiladi. Goʻshti yumshoq, mazali. Broyler goʻshtidan parhez taomlar tayyorlanadi. Broyler olish uchun joʻja qisqa muddatda yetarli darajada semirtiriladi. Buning uchun ogʻir vaznli va tez yetiladigan „kornish“, „oq plimutrok“, „Susseks“, „nyugempshir“ kabi sergoʻshtsertuxum va sergoʻsht zotli tovuq joʻjalaridan, zotlararo va liniyalararo chatishishdan olingan duragay joʻjalardan foydalaniladi. Shuningdek oʻrdak (8 haftalik), gʻoz va sesarka (12 haftalik), kurka (19 haftalik) joʻjalarini goʻshtga boqish ham broyler deyiladi. Oʻzbekistonda broyler davlat naslchilik xoʻjaliklarida, parrandachilik fabrikalarida yetishtiriladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Biologik turlar
Broyl

Broyl (de Broli) (de Broglie) — akauka fransuz fiziklari: 1) Maurice de Broglie (1875—1960). Ilmiy ishlari rentgen spektroskopiyasi, atom va yadro fizikasiga oid; 2) Louis de Broglie (1892. 15.8, Dyep — 1987) — fransuz fizigi, professor, Parij FA haqiqiy aʼzosi (1933). Kvant mexanika asoschilaridan biri, materiyaning toʻlqin xususiyati toʻgʻrisidagi gʻoyani ilgari surgan (1924). Ilmiy ishlari atom yadrosi tuzilishi, toʻlqin oʻtkazgichlarda elektromagnit toʻlqinlarning tarqalishi, fizika tarixi va uslubiyatlariga oid. Nobel mukofoti laureata (1929)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Fiziklar
Brokgauz va Yefron ensiklopedik lugʻati

Brokgauz va Yefron ensiklopedik lugʻati — rus universal ensiklopediyasi. F. A. Brokgauz — I. A. Yefron aksiyadorlik nashriyot jamiyati tomonidan chiqarilgan (Peterburg, 1890 — 1907; 82 asosiy va 4 qoʻshimcha jilddan iborat. Ilk 8 jildi I. Ye. Andreevskiy, qolganlari K. K. Arsenyev va F. F. Petrushevskiylar tahriri ostida nashr etilgan). 1911—16-yillarda yangi nashrini chiqarishga harakat qilingan (rejalashtirilgan 48 jilddan 29 jildi chiqqan). 

 

Turkum:Ensiklopediyalar
Brokenxill odami

Brokenxill odami — qad. (neandertal) odamning kalla suyagi va 10 ga yaqin skelet qoldiqlari Zambiya (Shim. Rodeziya)dagi Brokenxill (Kabve) shahridan topilgan (1921). Rodeziya odami deb nom berilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Broker

Broker (ing. broker), makler — fond, tovar, valyuta birjalarida oldisotdi bitimlari tuzishda vositachilik (dallollik) qiladigan ayrim shaxs yoki firma. Brokerlar, odatda, mijoz topshirigʻiga koʻra va uning hisobiga ish yuritadi, kafolat beruvchi hisobiga oʻz nomidan savdo bitimlari tuzishi ham mumkin. Vositachilik bitimlari, asosan, Brokerlik idoralari, firmalar yoki ularning filiallari orqali rasmiylashtiriladi. Vositachilik qilgani uchun tomonlarning kelishuviga koʻra, birja qoʻmitasi joriy etgan taksa (qatʼiy baho)ga muvofiq, oldisotdining muayyan foiz miqdorida haq — brokeraj oladi (odatda, broker haqi amalga oshirilgan shartnoma yoki bitim qiymatining 0,25—3% ni tashkil qiladi). Yirik brokerlik idoralari haridorga qarz berishda banklar bilan hamkorlik qiladi, ayrim hollarda oʻzlari kreditor boʻladilar, bitimlar bajarilishiga kafillikni ham oʻz zimmalariga oladilar. Katta broker gofbrok yer deb ataladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Makler

Makler — sotuvchi va xaridor oʻrtasidagi vositachi; tovarlar, qimmatli qogʻozlar, xizmatlar va boshqa oldisotdisida vositachilik qiladigan shaxs. Birja maklerlari birja xodim lari tarkibiga kiradi, tovar seksiyalarida savdo qiladi. Birja aʼzolari boʻlgan ayrim maklerlar oʻz hisobidan qimmatli qogʻozlarni sotib oladi va sotadi, haridor va sotuvchi brokerlarining oldi-sotdi boʻyicha ogʻzaki kelishuvlarini roʻyxatga oladi. Makler kelishuvda qatnashgan tomonlarning har biridan oldisotdi qiymatining muayyan foizi miqdorida haq oladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Birja maklerlarini litsenziyalashtirish

 AQSh 

AQShda birja brokerlari U.S. Securities and Exchange Commission va Financial Industry Regulatory Authority tomonidan litsenziyalashtiriladi. Qimmatli qogʻozlar va birja komissiyasi va moliya sanoatini tartibga solish organi. Shuningdek brokerlik firmalari ham mahalliy yurisdiksiya qoidalariga boʻysunadi, ular shtatdan shtatga qarab farq qilishi mumkin. AQSHning barcha shtatlari uchun odatiy hol CFD kredit yelkasi bilan savdo qilishni taqdim etadigan brokerlik firmasiga litsenziyani rad etishdir. Bunday koʻrinishdagi birdamlikni shu narsa bilan izohlash mumkinki, chakana investorlarning 76 % CFD savdosi paytida pul yoʻqotadilar.

 Birlashgan Qirollik 

Buyuk Britaniyada birja brokerlari Financial Conduct Authority tomonidan tan olinishi uchun oʻqitilishi kerak. Broker litsenziyasini Moliyaviy xizmatlar reestrida tekshirish mumkin.

 Fransiya 

1996-yilda moliyaviy faoliyatni modernizatsiya qilish toʻgʻrisidagi qonun qabul qilingandan soʻng, birja brokerlari oʻrniga investitsiya kompaniyalari keldi.

 

Turkum:Savdo
Turkum:Kasblar
Carl Brockelmann

thumb
Carl Brockelmann (1868-yil 17-sentyabr – 1956-yil 6-may) – nemis sharqshunosi, somiy va turkiy tillar mutaxassisi. 1900-yildan Breslau, Kenigsberg, Galle, Berlin untlari professor Sharq tarixi, arab adabiyoti tarixi, somiyshunoslik boʻyicha ilmiy asarlar yozgan. „Somiy tillar qiyosiy grammatikasi ocherki“ (2 jild, 1908—13) va „Arab adabiyoti tarixi“ (2 asosiy jild, 1898—1902 va 3 qoʻshimcha jild, 1937—42) uning eng muhim asarlari boʻlib, I. Yu. Krachkovskiy ularga yuksak baho bergan. B. „Arab adabiyoti tarixi“ kitobiga arab boʻlmagan yozuvchi va olimlar (mas, Ibn Sino, Beruniy va boshqalar) ning arab tilida bitgan asarlarini ham kiritib, ular xususida biografik maʼlumotlar keltirgan. Uning „Musulmon xalqlar va davlatlar tarixi“ (1939) asari ham dalillarga boy. B. Mahmud Koshgʻariyning „Devonu lugʻotit turk“ asarini nemischaga tarjima qilgan (1928).

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:1868-yilda tugʻilganlar
Turkum:17-sentyabrda tugʻilganlar
Turkum:1956-yilda vafot etganlar
Turkum:6-mayda vafot etganlar
Bromargirit

Bromargirit (Brom—Argyrit tarkibiga qarab atalgan) — mineral. Bromidlar guruhiga mansub. Kimyoviy formulasi AgBr. Kub singoniyali. Kub, kuboktaedrli kristallar va donachalar. Yashildan sariqgacha, olmossimon, mumsimon yaltiraydi, baʼzan xira. Qattiqligi 2,5. S. ogʻ. 6,5. B. Nurota togʻlaridagi oltin konlari oksidlanish zonasida aniqlangan. B. kam uchraydi. Oʻzbekiston (Nurota togʻlari), Meksika (SanOnofre) va Chilida (Chanarkilo) bor. Kumush olinadigan ruda. Sinonimi: bromirit, bromli kumush. 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bromatlar

Bromatlar — bromat kislota NVgO, ning tuzlari, odatdagi sharoitda barqaror qattiq moddalar. B. qizdirilganda kislorod ajratib parchalanadi: 2KBrO3=2KBr+3Or Kaliy va natriy B. (KVgO3 va NaBrO3)HHHr ahamiyati katta. Natriy B.ning suyuqlanish temperaturasi 380°; zichligi 3340 kg/m3; suvda eruvchanligi (100 g da g hisobida) — 36,4 (20°), 90,8 (100°). Kaliy B.ning zichligi 3250 kg/m3; 400°da parchalanadi; suvda eruvchanligi (100 g da g hisobida) 6,9 (20°), 49,7 (100°). Natriy va kaliy B. NaBr yoki KVg ni elektrkimyoviy yoxud xlor taʼsirida oksidlash usuli bilan olinadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bromgeksin

Bromgeksin (Bromhexinum) — balgʻamni suyultirib, koʻchishini tezlashtiradigan dori; yoʻtalga qarshi taʼsir koʻrsatadi. Tabletka holida chiqariladi. Oʻtkir va surunkali bronxit, oʻpka sili, bronxial astma, zotiljam va boshqa yoʻtal bilan kechadigan shamollash kasalliklarida qoʻllanadi. Faqat vrach buyurganda ichiladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bromidlar

Bromidlar — metallar va metallmaslarning brom bilan hosil qilgan birikmalari, bromid kislota (NVg) tuzlari. Metallmaslarning bromidlari (mas, SVg4, SiBr4) molekulyar panjarali va oson uchuvchan moddalardir. Ishqoriy va ishqoriyer metallarning bromidlari suvda yaxshi eriydi; faqat kumush bromid, qoʻrgʻoshin bromid va baʼzi metallarning bromidlari suvda yomon eriydi. Kaliy, natriy B. tibbiyotda va bromning boshqa birikmalarini olishda, kumush bromid fotografiyada ishlatiladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bromidlar (mineral)

Bromidlar, tabiiy bromidlar — kamyob minerallar guruhi, kumushning galogenli birikmasi. Asosiy minerallari: bromargirit (AgBr), embolit Ag (C1, Vg). Tuzilishi tosh tuzi tipiga mansub. Minerallar guruhining fizik xususiyati juda oʻxshash. B. donalari sariq yoki sargʻishyashil rangda, kristallari kub yoki oktaedr koʻrinishida, olmos kabi yaltiroq; yumshoq, baʼzan egiluvchan. Qattiqligi 2—2,5; s. or. 5,7 dan (embolit) 6,5 (bromargirit) gacha. B. faqat quruqchoʻl iqlimli oblastlarda tarkibida kumush boʻlgan sulfidlarning oksidlanish zonalaridagi konlarda uchraydi. 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bromindigo

Bromindigo, bromnil — indigo molekulasidagi vodorod atomlari oʻrniga brom atomlari kiritib olingan mahsulot; qizil-binafsha rangdan och yashil-koʻk ranggacha boʻlgan yorqin boʻyoqdar. Bromindigoning rangi molekuladagi brom atomlarining soniga va ularning molekulada joylashgan oʻrniga bogʻliq. Bromindigo gazlamalarni boʻyashda keng qoʻllanadi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Broneavtomobil

thumb|upright=1.2|AQSH Ikkinchi jahon urushida foydalangan T17E1 Staghound nomli zirhli avtomobil
Broneavtomobil – zirhli jangovar mashina. Pulemyot, baʼzan toʻp bilan jihozlanadi. Broneavtomobil asosan aloqa va qoʻriqlash vazifalarini bajaradi. Qurollar broneavtomobilning aylanadigan zirhli minorasiga oʻrnatiladi. Broneavtomobil qurollari ogʻirligiga qarab yengil, oʻrta, ogʻir turlarga boʻlinadi. Broneavtomobil ekipaji 2—6 kishidan iborat boʻladi. Broneavtomobil Birinchi va Ikkinchi jahon urushida qoʻllangan. Hozirgi armiyalarda ham baʼzi ishlatiladi.

Harbiy „zirhli avtomobil“ tarixan josuslik, ichki xavfsizlik, qurolli soqchilik va boshqa maqsadlarda jang maydonidagi vazifalar uchun ishlatilgan transport vositasidir. Otliq qoʻshinlarning asta-sekin kamayishi bilan zirhli mashinalar tarixda yengil otliq qoʻshinlarga yuklangan vazifalarni bajarish uchun ishlab chiqildi. Tank ixtiro qilingandan soʻng, zirhli avtomobil oʻzining tezligi, nisbatan oddiy texnik xizmat koʻrsatish va past ishlab chiqarish xarajatlari tufayli ommabop boʻlib qoldi. Shuningdek, u rivojlanmagan hududlarda foydalanish uchun arzonroq qurol sifatida bir nechta mustamlaka armiyalari tomonidan maʼqullandi. Ikkinchi Jahon urushi davrida aksariyat zirhli mashinalar razvedka va passiv kuzatuv uchun ishlab chiqilgan, boshqalari esa aloqa vazifalari uchun ishlatilgan.
 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Harbiy texnika