Mehmed Esad Yesariy

thumb|Mehmed Esad Yesariy tomonidan yaratilgan xattotlik kompozitsiyasi
Mehmed Esad Yesariy (zamonaviy turk tili: Mehmet Es’ad Yesârî) (1798-yilda vafot etgan) (muqobil nomlari: Asad Yasariy, Taliknüvis Mehmed al-Assad, Şeyhülislam Veliyüddin Efendi) – XVIII asr Usmonlilar xattoti, oʻz davrining eng buyuk xattoti sifatida tanilgan.

 Hayoti va ijodi 
Mehmed Esad Yesariy Istanbulda tugʻilgan, Kara Mahmud Ogʻaning oʻgʻli boʻlib, u Anadolining Bosh qozisi huzuridagi boshqaruvchi (bailiff) ediHuart, C., Les Calligraphes et les Miniaturistes de l’Orient Musulman 1972, p. 291 Digital copy (in French). Tanasining oʻng tomoni falaj boʻlib tugʻilgani sababli unga Yesari – „chapqoʻl“ maʼnosini anglatuvchi taxallus berilganBloom, J. and Blair, S. S., Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture, Oxford University Press, 2009, Vol. 1, p. 446; İhsanoğlu, E., Culture and Learning in Islam, UNESCO, 2003, p. 583.

U oʻqishni Shayxulislom Veliyüddin Efendi (vaf. 1768) huzurida boshlagan, biroq sogʻligʻi yomonligi tufayli qabul qilinmagan. Shundan soʻng u Dedezoda Mehmed Efendi (vaf. 1758)dan taʼlim olgan; u darhol Yesariyning isteʼdodini tan olgan. U juda nimjon va kichik gavdali boʻlgan. Zaifligi sababli uni maxsus yasalgan savatda xonadan xonaga koʻtarib olib oʻtishganM. Uğur Derman, Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul, N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 100.

U taʼliq yozuvida usta boʻlib, uni takomillashtirgan va nihoyatda goʻzal asarlar yaratganPickthall, M. W. and Asad, M., Islamic Culture, Volume 57, Islamic Culture Board, 1983, p. 22. Faoliyatining boshlarida u fors ustasi Mir Imod Hassaniyning taʼliq uslubiga ergashgan. Biroq ulgʻayib borgan sari fors unsurlarini oʻziga xos jihatlar bilan uygʻunlashtirib, oʻz uslubini shakllantirgan. Oxir-oqibat „usmonli uslubi“ (nastaʼliq)ga aylangan bu uslub keyinchalik uning oʻgʻli tomonidan shunchalik sayqallanganki, natijada u forscha asl nusxadan ham ustun kelganM. Uğur Derman, Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul, N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 20; İhsanoğlu, E., Culture and Learning in Islam, UNESCO, 2003, p. 583.

U Sulton Mustafo III ning saroyida xizmat qilgan va sulton buyurtmasi bilan koʻplab meʼmoriy yodgorliklar uchun yozuvlar yaratganM. Uğur Derman, Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul, N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 100. U bir qator qitʼalar, muralaakar va levharlar yaratgan. Shuningdek, u Sulton Mehmed II ning maqbarasi, Uskudardagi Haji Selim Ogʻa kutubxonasi, Beylerbeyi masjidi hamda Qora evnuxlar kazarmasi (haram ichida) devorlaridagi bitiklar kabi yozuvlarni ham yaratgan; bularning barchasi taliq yozuvining eng nafis namunalarini namoyon etadiM. Uğur Derman, Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul, N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 100.

Uning oʻgʻli va shogirdi Yasarizoda Mustafo Izzet (vaf. 1265/1849) ham mashxur xattotlardan boʻlgan. Boshqa taniqli shogirdlari orasida Mehmed Shehabeddin va Mir Emin (1758–1809) bor edi.

1792-yilda oʻgʻli Yesarini Makkaga haj safariga olib borgan. Shundan keyin uning ahvoli yomonlashib, 1798-yil 19-dekabrda vafot etgan. U Istanbulning Fotih tumanidagi Gelenbevi qismida joylashgan qabristonga dafn etilganM. Uğur Derman, Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul, N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 100.