Jasminum officinale

Jasminum officinaleframelessIlmiy tasniflashO‘simliklarYuksak oʻsimliklarGulli oʻsimliklarIkki urugʻpallalilarAsteridsLamialesZaytundoshlarJasminumJ. officinaleBinar nomiJasminum officinaleL.
thumb
right|thumb
right|thumb|172x172px| Pokiston qalqonini ifodalovchi yasemin gulchambari
Jasminium officinale yoki oddiygina yasemin sifatida tanilgan zaytundoshlar oilasiga gullaydigan oʻsimlik turi. Uning vatani Kavkaz va Osiyoning baʼzi qismlari.

U yozgi yasemin, shoir yasemini, oq yasemin, haqiqiy yasemin yoki jessamin nomi bilan ham tanilgan. Yozda gullaridan tarqaladigan kuchli hidi uchun moʻtadil dunyoda bogʻbonlar tomonidan juda qadrlanadi. Bu o‘simlik Pokistonning milliy gulidir.

 Tavsif 
Jasminum officinale — barglari o‘tkir uchli, gullari yozda ochiladi yulduz shaklida, rangi oq. Bir novdada 5 tadan 9 tagacha barg qarama-qarshi joylashadi.

 Etimologiya 
Lotincha binar nomi officinale „foydali“ degan maʼnoni anglatadi.

 Tarqalish 
U tabiiy holatda Kavkaz, Shimoliy Eron, Afgʻoniston, Pokiston, Himoloy, Tojikiston, Hindiston, Nepal va Gʻarbiy Xitoyda (Guychjou, Sichuan, Xizang (Tibet), Yunnan) o‘sadi. Bu tur koʻp joylarda ham keng tarqalgan boʻlib, Ispaniya, Fransiya, Italiya, Portugaliya, Ruminiya, Xorvatiya, Bosniya va Gersegovina, Chernogoriya, Serbiya, Jazoir, Florida va Gʻarbiy Hindistonda tabiiylashtirilgan.

 Kimyoviy tarkibi 
Uning tarkibida alkaloidlar, kumarinlar, flavonoidlar, taninlar, terpenoidlar, glikozidlar, emodin, leykoantsiyaninlar, steroidlar, antosiyaninlar, flobatininlar, efir moylari va saponinlar mavjud.

 
Bogʻda foydalanish uchun koʻplab navlar ishlab chiqilgan. Barglari krem-oq rangga ega boʻlgan Argenteovariegatum navi Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining Bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻlgan.

 Aromaterapiya va oʻsimlik tibbiyoti 
thumb|269x269px| Efir moyi
Jasminum officinale efir moyi aromaterapiyada qoʻllanadi. Yasemin mutlaq „moylar qiroli“ sifatida tanilgan, uning ogʻir, shirin hidi koʻpchilikka juda yoqadi. Gullar oʻzlarining xushboʻy hidini oqshom paytida chiqaradilar, shuning uchun gullar tunda teriladi va erituvchi ekstraktsiyasi orqali ozgina miqdorda moy olinadi. Bu uda qimmat moy, lekin u past konsentratsiyalarda qo‘llanfanda yaxshi natija beradi. Yaseminning xushboʻyligi tinchlantiruvchi xususiyatga ega.

Oʻsimlik dermatologiyada antiseptik yoki yalligʻlanishga qarshi vosita sifatida ishlatiladi.

Jasminum officinale var. grandiflorum — Xitoyning janubida gepatitni davolash uchun ishlatiladi. U ichga qo‘llanilganda virusga qarshi faollikni koʻrsatganZhao G., Yin Z., Dong J. ,"Antiviral efficacy against hepatitis B virus replication of oleuropein isolated from Jasminum officinale L. var. grandiflorum Journal of Ethnopharmacology 2009 125:2 (265-268).

Jasminum officinale var gul kurtaklarining ekstrakti, kalamushlarda qon zardobidagi progesteron darajasining sezilarli pasayishiga olib keldiIqbal M., Ghosh A. K. M., Saluja A. K. „Antifertility activity of the floral buds of Jasminum officinale Var. grandiflorum in rats“ Phytotherapy Research 1993 7:1 (5-8).

 Xavfsizlik 
Bu moy juda tez-tez yoki yuqori konsentratsiyalarda ishlatilsa, baʼzi odamlarda qichimani keltirib chiqarishi mumkin. Yaseminning asosiy tarkibiy qismi benzil asetat (~ 25%) boʻlib, u teri orqali soʻrilishi va allergik xususiyatga ega ekanligi maʼlum. Yasemin ham emmenagog hisoblanadi  va shuning uchun homiladorlik paytida ishlatilmasligi kerakP. Joy and D. P. Raja. „Antibacterial activity studies of Jasminum grandiflorum and Jasminum sambac.“ Ethnobotanical Leaflets 12: 481-483. 2008. http://opensiuc.lib.siu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1094&context=ebl.

 

Turkum:Zaytundoshlar
Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Turkum:Osiyo bog‘ o‘simliklari