Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Haydar Xorazmiy

Haydar Xorazmiy (14-asrning oxiri — Xorazm — 15-asrning 1-yarmi) — shoir. Oʻzbek mumtoz adabiyoti namoyandalaridan biri.

Hayoti va ijodi haqida maʼlumot Davlatshoh Samarqandiyning "Tazkirat ush-shuaro", Alisher Navoiyning "Majolis un-nafois", "Muhokamat ul-lugʻatayn" asarlari hamda oʻzining "Mahzan ul-asror" dos-tonida berilgan. Haydar Xorazmiy asosan Xorazmda yashagan va ogʻir hayot kechirgan. Birmuncha vaqt Hirotda temuriylardan Umarshayxning oʻgʻli Sulton Iskandar (15-asr) saroyida yashagan. Turkiy va forsiyda sheʼrlar yozgan, devon tuzgan. Nizomiy Ganjaviyning "Mahzan ul-asror" asariga "Gulshan ul-asror" nomi bilan turkiy tilda javob yozib (1409–1414), Sulton Iskandarga bagʻishlagan. Asar syujeti va gʻoyaviy yoʻnalishi jihatidan ham Nizomiy dostoniga yaqin, vazni ham bir xil — aruzning sareʼ bahrida yozilgan. Hajmi 639 bayt. Asar Nizomiynikidan farq qilib, avval hikoya, soʻng shu hikoyadan kelib chiqadigan xulosa va fikrlarni umumlashtiruvchi bob bilan taʼminlangan. Haydar Xorazmiy bu asari bilan oʻzbek adabiyotida sheʼriy hikoyani rivojlantirgan. Koʻpchilik hikoyalarida oliyjanob insoniy fazilatlar targʻib qilingan, mehnat va mehnat ahli ulugʻlangan. Dostonda markazlashgan davlat va odil hukmdor gʻoyasi ilgari surilgan; axloq-odob, mehnatsevarlik, saxiylik, rostgoʻylik targʻib etilgan.

"Gulshan ul-asror" oʻzbek epik sheʼriyati tarixida muhim hodisa va turkiy tildagi axloqiy-falsafiy dostonchilikning yirik namunasi boʻlib, turkiy tilning boyligi, qudrati va koʻrkini namoyish qildi hamda oʻzbekozarbayjon adabiy aloqalari rivojiga munosib hissa boʻlib qoʻshildi. Asarning qoʻlyozma nusxalari London, Parij, Vena, Qozon kutubxonalarida, fotonusxalari Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

 Adabiyot 
 Bertels Ye.S., Nizami i Fizu-li, M, 1962; Oʻzbek adabiyoti tarixi 5 j.li, 1-j., T., 1977.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Haydarobod

thumb

Haydarobod – Pokistonning janubi-sharqiy qismidagi shahar. Aholisi 1,16 mln. kishi (1998). Transport yoʻllari chorrahasi. Hind daryosi boʻyidagi port. Mamlakatning muhim savdo-sanoat markazlaridan. Ip gazlama, tikuvchilik, sement, koʻn-poyabzal, kimyo, oyna-shisha, oziq-ovqat, tamaki sanoati korxonalari mavjud. mashinasozlik va metallsozlik korxonalari ishlab turibdi. Qishloq xoʻjaligi va elektro-texnika buyumlari ishlab chiqariladi. Hunarmandchilik rivojlangan: qoʻlda gilam, matolar toʻqiladi. Qimmatbaho toshlardan zargarlik buyumlari tayyorlanadi. Sindh universiteti bor.

 

Turkum:Pokiston shaharlari
Haydarobod sultonligi

Haydarobod sultonligi - Hindistondagi sultonlik (1724—1950). Unga telugu, maratha, kannara va boshqa xalqlar yashaydigan hududlar kirgan. Boburiylar davlati tanazzulga uchrab, mayda sultonlik, knyazlik va boshqalarga boʻlinib ketgach, vujudga kelgan. 1724-yil Boburiylarning Bijopur va Golkondadagi nizomulmulk unvoniga ega boʻlgan noibi Asaf Jah oʻzini mustaqil hukmdor deb eʼlon etgan va Haydarobod sultonligiga asos solgan. Sultonlikning keyingi hukmdorlari ham nizomulmulk deb atatgan. Angliyaning Ost-Indiya kompaniyasi 1798-yil Haydarobod sultonligini teng huquqli boʻlmagan shartnoma tuzishga majbur etgan. Natijada sultonlik oʻzini himoya qilish, mustaqil diplomatik aloqalar olib borish huquqidan mahrum boʻlgan. Sultonlikka ingliz rezidenti tayinlangan. 1947-yil Hindistonda mustaqillik eʼlon qilingach, nizomulmulk Haydarobod sultonligining Hindiston Ittifoqiga qoʻshilishiga qarshilik koʻrsatgan, ammo sultonlik aholisining tazyiqi ostida (Telingana qoʻzgʻoloni) ittifoqqa qoʻshilish toʻgʻrisidagi shartnomaga imzo chekkan. 1950-yilda Haydarobod sultonligi shtatga aylantirilgan. Nizomulmulk hokimiyati cheklangan; ammo u rajpramukh (ijroiya hokimiyat boshligʻi) sifatida shtatni boshqargan. 1956-yilgi maʼmuriy islohotdan soʻng Haydarobod shtati tugatilib, uning hududi Andhra Pradesh, Maysur va Bombey (1960-yildan Gujarot va Maharashtra shtatlariga boʻlingan) shtatlariga qoʻshilgan. Nizomulmulk qoʻlida faqat unga tegishli koʻchmas mol-mulk, xazina qolgan; unga nafaqa tayinlangan.

 Yana qarang 
 Falaknamo saroyi
Akbar Haydarov

Akbar Haydarov, Akbarqori hofiz (1893.1.5, Margʻilon – 1964.13.2, Toshkent) – xonanda va sozanda (tanbur, dutor), Oʻzbekiston xalq hofizi (1939). Dastlab xonandalik yoʻllarini hamda dutor chertishni otasi Haydar hofizdan oʻrgangan; qorixonada qiroatni oʻzlashtirgan, keyinchalik katta ashula yoʻllarini tanbur chalish sirlarini oʻrgangan. Toshkentda yashab, Toʻychi hofiz, Shorahim Shoumarov, Abdusoat Vahobov, Ryzqi va Yunus rajabiylar va boshqa bilan birga "Sharqiya" kechalari, turli konsertlarda qatnashgan. 1927-yildan Oʻzbekiston radioqoʻmitasida ashulachi va sozanda. Moskvada oʻtkazilgan oʻzbek sanʼati dekadasi qatnashchisi, Katta Fargʻona kanali, Farhod GES, Chirchiq, Angren shaharlari, Kattaqoʻrgʻon suv ombori quruvchilariga, Ikkinchi jahon urushi davrida jangchilarga madaniy xizmat qilgan. 1930-yillarda Qayum Shobaratov bilan Toshkent Oʻrdasida "Nafosat" choyxonasini tashkil qilib, bu yerda mashhur hofiz, sozanda va qiziqchilarning chiqishlarini uyushtirgan.

Haydarov keng diapazonli, baland, nafis va tiniq "tenor" ovozga, ravon ijro uslubiga ega boʻlib, repertuaridan katta ashula ("Bir kelib ketsun", "Yovvoyi Ushshoq", "Adashganman", "Ey, chehrasi tobonim" va boshqalar), ashula ("YO, hayot annabi", "Suvora", "Girya"), Fargʻona-Toshkent maqom yoʻllari ("Bayot", "Ushshoq", "Fargʻonacha Shahnoz") va boshqa oʻrin olgan I.Ikromov H. uchun "Munojot", "Choʻli Iroq" kabi ashula yoʻllarini yaratgan. U koʻp yillar davomida Turgʻun Karimov bilan hamnafaslik qilgan. 1919-yil H. ijrosidagi "Poyezdingni jildirgan" qoʻshigʻi, 1930–50 yillarda ashula va yallalari gramplastinkaga, 1940-yillarda katta ashulalari V. Uspenskiy tomonidan notaga yozib olingan.Nasriddinov, Bahriddin. "Haydarov Akbar" OʻzME. H-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1893-yilda tugʻilganlar
Turkum:1964-yilda vafot etganlar
Turkum:13-fevralda vafot etganlar
Turkum:Oʻzbekiston xalq hofizlari
Turkum:Xonandalar
Turkum:1-mayda tugʻilganlar
Boriy Haydarov

Boriy Azizovich Haydarov (1909.23.12 – Toshkent – 1986.21.5) – aktyor, dublyaj rejissyori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1969). Leningrad sahna sanʼati institutini tugatgan (1932). Faoliyatini „Oʻzbekkino“da boshlab (1928—29), soʻngra „Lenfilm“, „Oʻzbekfilm“, „Turkmanfilm“, „Tojikfilm“ studiyalari filmlarida aktyor sifatida qatnashgan. 1946-yildan „Oʻzbekfilm“da dublyaj rejissyori boʻlgan. „Mening Vatanim“, „Yer qoni“, „Um-bar“, „Volochayev kunlari“, „Azamat“, „Uning nomi Suxe-Bator“, „Oʻlim qudugʻi“, „Jarroh“, „Doʻstlar qayta uchrashadilar“ kabi filmlarda turli xarakterdagi rollar ijro etgan. „Razvedkachi jasorati“, „Qishloq oʻqituvchisi“, „Bir yilning toʻqqiz kuni“, „Tinch okar Don“, „Ona Hindiston“, „Ochilgan qoʻriq“ singari 250 dan ortiq filmning dublyaj rejissyori boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1909-yilda tugʻilganlar
Turkum:23-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:1986-yilda vafot etganlar
Turkum:21-mayda tugʻilganlar
Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar
Nuriddin Haydarov

Nuriddin Usmonovich Haydarov (1957.1.8, Oqqoʻrgʻon tumani – 2004.3.10, Toshkent) – estrada xonandasi. Oʻzbekiston xalq artisti (2003). Shirali va jozibador ovoz sohibi. Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1978). Fargʻona viloyati (1980-1986) va Oʻzbek davlat (1986—1993) filarmoniyalarida yakkaxon xonanda. Toshkent Harbiy texnik bilim yurti qoshidagi ansamblning badiiy rahbari (1994—2002), Toshkent shahri Ichki ishlar Bosh boshqarmasida Maʼnaviyat markazining direktori (2002—04).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Repertuaridan oʻzbek mumtoz va estrada qoʻshiqlari („Yulduzim“, „Nasibam“) hamda oʻzi bastalagan qoʻshiqlar („Oʻzbekiston polvonlari“, „Ona“, „Senga“, „Qizlar“, „Sehri bor“ kabi) oʻrin olgan. „Doʻlana“, „Yur, muhabbat“, „Davlatim“ singari qoʻshiqlari ham ommalashgan. H. ijrolari Oʻzteleradiokompaniyasining fonotekasiga yozilgan. Yevropa, Osiyo va Amerika mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. H. xotirasiga bagʻishlab „SE—Profi“ kompaniyasi „Ayronchi qiz“, „Doʻlana“, „Yur, muhabbat“ audio albomlari va „Kuzgi kayfiyat“ video albomini chiqargan (2004).

 

Turkum:Oʻzbekiston xalq artistlari
Turkum:1957-yilda tugʻilganlar
Turkum:1-avgustda tugʻilganlar
Turkum:2004-yilda vafot etganlar
Turkum:3-oktyabrda vafot etganlar
Turkum:Xonandalar
Turkum:Oqqoʻrgʻon tumanida tugʻilganlar
Eshmat Haydarov

Haydarov Eshmat (1897, Qoʻqon - ?) — xonanda, Oʻzbekiston xalq hofizi (1944). Kuchli va jozibali ovoz sohibi. 12 yoshidan katta ashula yoʻllarini Hamroqul Qoriyevdan oʻrgangan. Keyinchalik Qoʻqon, Fargʻona, Toshkent toʻysayillarida qatnashgan. 1927-yildan Toshkentda. Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1936—45), Oʻzbek radiosi (1946-yildan), Oʻzbek davlat estradasi (1947—53) da yakkaxon xonanda. Repertuaridan Fargʻona —Toshkent maqom yoʻllari, katta ashula, ashula va ayrim yallalar oʻrin olgan.

 

Turkum:Xonandalar
Turkum:Oʻzbekiston xalq hofizlari
Turkum:1897-yilda tugʻilganlar
Turkum:Qoʻqonda tugʻilganlar
Turkum:Qoʻqonlik kishilar
Umiya Haydarova

Umiya Kamolovna Haydarova (1946–yil 4–aprel, Forish tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2001). 1978–yil Guliston davlat universitetini tugatgan . 1978-yildan Nurota tumanidagi 32-maktabda, 1983—2003-yillarda Bekobod tumanidagi 31-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi sifatida foaliyat olib borgan.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:1946-yilda tugʻilganlar
Turkum:4-aprelda tugʻilganlar
Turkum:Forish tumanida tugʻilganlar
Turkum:Forish tumani kishilari
Turkum:Oʻqituvchilar
Martin Haydegger

thumbnail|Martin Haydegger, 1960
Martin Haydegger (1889.26.9 — Meskirx, Baden - 1976.26.5) — nemis faylasufi-ekzi-stensialist. 1928—45 yillarda Freyburg, keyin Breysgau untlarida professor Gusserlnint shogirdi va izdoshi boʻlgan boʻlsa-da, asta-sekin undan uzoklasha bordi. Borliq haqidagi taʼlimot ("fundamental ontologiya")ni rivojlantirdi; bu taʼlimot asosida haqiqiy mavjudlik (ekzistensiya) bilan kundalik. oddiy dunyoni qarama-qarshi qoʻyish yotadi; H. fikricha, borliqning maʼnosini anglab yetish inson mavjudligining bebaqoligini fahmlash bilan bogʻliqdir. H.ga koʻra, borliqning, inson shaklining oʻziga xos xususiyati shundan iboratki, u nafaqat borliqning boshqa koʻrinishlarini, balki oʻzini oʻzi bilishga ham qodir. Shuningdek, inson borliqning boshqa shakllari bilan turli munosabatlar oʻrnatish xususiyatiga ega. Shuning uchun ham bunday borliq, yaʼni inson ekzistensiyasi — ontologiyaning poy-devori boʻlmogʻi kerak. H. taʼlimoti va u yaratgan oʻziga xos atamalar hozirgi zamon tafakkuri, xususan Yevropa fal-safasi uchun kuchli turtki boʻldi.

Asosiy asarlari
"Borliq va zamon" (1927);
"Kant va metafizika muammosi" (1929);
"Zamon olam manzarasida" (1938);
"Burilish" (1949);
"Texnika haqidagi masala" (1953);
"Metafizi-kaga kirish" (1953).
Abduqodir Hayitmetov

Abduqodir Hojimetovich Hayitmetov (1926.27.5, Dangʻara tumani Qiyoliqum qishlogʻi — 2005.7.5, Toshkent) — adabiyotshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1978), Filologiya Fanlari doktori (1965), professor (1970). Oʻrta Osiyo davlat universitetining sharqshunoslik fakultetini tugatgan (1949). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida kichik (1953-57), katta ilmiy xodim (1957—67), direktorning ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari va boʻlim mudiri (1967—70; 1971—98), ilmiy maslahatchi (1998—2003), yetakchi ilmiy xodim (2003 ydan). Hayitmetovning adabiy-ilmiy faoliyati 50-yillarda hikoya va maqolalar yozish bilan boshlangan. Keyinchalik u faqati. t. ishlari bilan shugʻullangan va uning ilmiy faoliyati, asosan, buyuk oʻzbek shoiri Alisher Navoiy ijodini oʻrganishga bagʻishlangan. Hayitmetov "Alisher Navoiyning adabiy-tanqidiy qarashlari" (1959), "Navoiy lirikasi" (1961), "Navoiyning ijodiy metodi" (1963), "Sharq adabiyotining ijodiy metodi tarixidan", "Navoiy dahosi" (1970), "Hayot-baxsh chashma" (1974), "Navoiyxonlik suhbatlari" (1993) kabi asarlari bilan navoiyshunoslik fanini yangi bos-qichga koʻtargan.

Hayitmetov ilmiy faoliyatining muhim qismini oʻzbek mumtoz adabiyoti tarixini yaratish bilan bogʻliq ishlar tashkil etadi. Uning ilmiy rahbarligi va bevosita ishtirokida oʻzbek tilida 5 jildli (1977—80), rus tilida 2 jildli (1991-92) "Oʻzbek adabiyoti tarixi" yaratilgan. Bundan tashqari, olim 4 jildli "Oʻzbek adabiyoti" majmuasi, 3 jildli "Oʻzbek poeziyasi antologiyasi", Alisher Navoiyning 15 va 20 jildli asarlar toʻplamlarini tuzishda faol ishtirok etgan. Navoiyning "Hayrat ul-abror" hamda "Farhod va Shirin" dostonlarining nasriy variantlarini tayyorlab nashr etgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti la-ureati (1967, 1992). "Buyuk xizmatlari uchun" ordeni bilan taqdirlangan (2003).

 
 Tabarruk izlar izidan, T., 1979; meros va ixlos, T., 1985; Navoiyxonlik suhbatlari, T., 1993; Temuriylar davri oʻzbek adabiyoti, T., 1996.

 Adabiyot 
 Abduqodir Hojimetovich Hayitmetov (biobibliografiya), T., 1986; Vohidov R., Navoiy qalbila sirlashgan inson, T., 1999.

Turkum:Adabiyotshunoslar
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Haykal

Haykal - arabcha soʻz boʻlib, „Ulugʻ shakl“ degan maʼnoni anglatadi.

 tasviriy sanʼat asari; haykal-taroshlik tosh, yogʻoch, suyakni yoʻnib, oʻyib, metall (asosan, bronza, zanglamaydigan poʻlat), beton, gipsni qolipga quyib, qotirib, sopol, chinni haykalchalar tayyorlashda loyga shakl berib, keyin qizdirib ishlanadi. Monumental (ochiq havoda), dast-gohli (bino ichida), bezak (meʼmorlik, bogʻ-parkda), juda kichik hajmda ishlanadigan (uy ichida bezak vazifasini oʻtovchi) xillari bor;
 zargarlik buyumi; qoraqalpoq ayollarining murakkab koʻkrak taqinchogʻi. Haykal deb ham ataladi. Zebigardonnint eng qadimgi va aniq nomi. Haykal asosiy turunj va boʻyinga osiladigan zanjirli qismlardan iborat: yuzasi bosma naqshlar bilan bezatilgan turunj qismi hajmdor boʻlib, yirik marjonli koʻzlar qadalgan yapaloq naycha va uning ustki va ostki tomoniga kungurador ("ona — maʼbuda" tasvirini ifoda-lovchi) shakllar ishlangan qismlardan iborat; quyi qismi yaproqcha, du-maloq qubbachalar, zigʻiraklar osilgan zanjirli shokilalar bilan hoshiyalanadi. Qadimdan hosildorlik homiysi (tumor) sifatida qadrlangan. Haykalni raqqosalar milliy kiyimning tarkibiy qismi sifatida taqadilar.

 Yana qarang 

 Haykaltaroshlik
Haykaltarosh

thumb|
Haykaltarosh - osmonning Janubiy yarim sharidagi yulduz turkumi. Eng yorugʻ yulduzi 4-yulduz kattaligida. Galaktikaning janubiy qutbi H.da joylashgan. Oʻzbekistonda sentyabr, oktyabr oylarida yaxshi koʻrinadi. 

 

Turkum:Yulduz turkumlari
Hayrat ul-abror

Hayrat ul-abror — Alisher Navoiy qalamiga mansub "Xamsa"ning birinchi dostoni (1483) boʻlib, pand-nasihat ruhidagi taʼlimiy-axloqiy, falsafiy doston. 3,988 baytdan iborat boʻlib, 64 bob, 20 maqolatdan tashkil topgan. Aruzning sareʼ bahrida yozilgan. Asar anʼanaviy muqaddima — hamd va naʼt bilan boshlanadi. Navoiyning dunyo haqidagi qarashlari mana shu muqaddimada oʻz aksini topgan. Uningcha, dunyoning boshi ham, oxiri ham, yaratuvchi ham, kuzatuvchi ham Allohdir: Avval oʻzung, mobayn oʻzung, Barchaga xoliq, boriga ayn oʻzung.

Asarda shoir Alloh, borliq, inson haqida shunday fikrlaydi: bir vaqtlar bu jahon pinhon (yashirin) edi. Na yer, na koʻk, na kun, na tun — hech narsa yoʻq edi. Sendan boshqa hech kim, hech narsa yoʻq edi. Nozir ham, manzur ham oʻzing eding. Ishqingdan mast, husningdan masrur eding, husning jilvasiga cheku chegara yoʻq edi. Senga koʻzgu kerak boʻldi va shu maqsad bilan dunyo maydonga keldi. Demak, dunyo sening jamolingga oynadir. Sen dunyoni gʻoyat goʻzal (latif) qilib yaratding, lekin hammasidan insonni ulugʻ (sharif) aylading. Binobarin, Alloh har narsadan ulugʻ va yaqin tutgan inson ham tabiatning, ham jamiyatning gultojidir. Navoiy dunyoni Allohning namoyon boʻlishidir, deb biladi. Inson esa uning markaziy siymosi.

2 bob ustozlar taʼrifiga bagʻishlangan, 2 bob soʻz va undagi maʼno haqida. Soʻng Husayn Boyqaroga, ulugʻ pirlar: Bahouddin Naqshband, Xoja Ahrorga bagʻishlovlar keladi. Nihoyat, 22-bobdan maqolatlar boshlanadi. 1-maqolat iymon, 2-maqolat islom, 3-maqolat shohlar haqida. Unda shoir bevosita shohga murojaat qiladi: "Ey, dabdabasi olamni tutgan sulton, senga haq hukmfarmolik berdi, qoʻlingni baland qilib, el-xalqni, ne-ne buyuklarni qoshingda past etdi. Lekin shuni bilki, sen ham ularning koʻpidan ojizroq bir bandasan... Haq senga vazifa topshirgan. Birinchi vazifa — bergan neʼmatiga shukr qilmoq, ikkinchisi — xalqni xurram tutmoq, haqini haqlab bermoq, asramoq. U senga omonat berilgan. Agar sen elning bir siniq ignasini tortib olsang, oxiratda olmos xanjar boʻlib, bagʻringga qadaladi. Ingichka bir ip kabi zarar yetkazgan boʻlsang, uni seni halok qiluvchi ilon deb bilaver... Beayb Parvardigor, lekin ayb qildingmi, tavba qil. Adolatsizlik qildingmi, adolat qil". Shu tariqa har bir maqolat bir mavzuga bagʻishlangan. Shoir dastlab mavzu bilan tanishtiradi. Unga munosabat bildiradi, yaʼni tasdiq yo inkor etadi, ayni mavzuga munosib biror ibratli hikoya keltiradi.

Navoiy dostonda umr, uning mazmuni, tabiat, jamiyat va inson munosabatlariga doir savollar qoʻyadi va keyingi dostonlarda muayyan taqdirlar, voqealar misolida ularga javob beradi. Dostonda oʻsha davr ijtimoiy turmushi, xalq hayoti, urf-odatlari, din-diyonat, axloq-odob haqidagi qarashlar oʻz ifodasini topgan.
 

Turkum:Alisher Navoiy asarlari
Haysam Ibn Kulayb ash-Shoshiy

Haysam Ibn Kulayb Ashshoshiy, Imom ash-Shoshiy (toʻliq ismi Abu Saʼid al-Haysam ibn Kulayb ibn Surayj (Shurayh) ibn Maʼqil ash Shoshiy al-Binkatiy at Turkiy al-Adib) (tugʻilgan sanasi nomaʼlum, vaf. 335/947) — yirik muhaddis. Shosh viloyatining markazi Binkasda tugʻilgan. U IX asrning 2-yarmi — X asr boshlarida Movarounnahr va Xurosonda hadis ilmi rivojlangan oltin davrda yashagan. Ilm-maʼrifat oʻrganish maqsadida Buxoro, Samarqand, Nasaf va Termiz kabi shaharlarda boʻlib, buyuk muhaddis Abu Iso Muhammad at-Termiziy va boshqalardan saboq olgan. Shuningdek, xorijiy mamlakatlarga ham safar qilib, Balxda Zaka-riyo ibn Yahyo ibn Asad al-Marvaziy, Iso ibn Ahmad al-Asqaloniy, Bagʻdodda Abbos ibn Muhammad ad-Duriy, Yahyo ibn Jaʼfar az-Zabarqon kabi mashhur olimlardan taʼlim olgan va koʻplab shogirdlar yetishtirgan. Uning ustozlari juda koʻp boʻlib, ellikdan ortiq mashhur olimu mashoyixlardan hadis oʻrgangani haqida da maʼlumot bor.

Haysam ibn Kulayib Shoshiyning eng mashhur ustozlaridan termizlik buyuk muhaddis Abu Iso Muhammad at-Termiziy, makkalik Abul Hasan al-Bagʻoviylarni koʻrsatish mumkin. Oʻz navbatida, H.K.Shoshiy koʻplab shogirdlar yetishtirgan. Ular orasida Abu Abdulloh Muhammad ibn Ishoq ibn Manda al-Isfaxoniy, Abulqosim Ali ibn Ahmad ibn Muhammad bn al-Hasan al-Xuzʼoiy, Abu Nasr al-Buxoriy al-Kalaboziy, Mansur ibn Nasr ibn Abdurahim as-Samarqandiy kabi taniqli olimlar bor.

Shoshlik muhaddis ilmiy faoliyatining aksar qismi Buxoro va Samarqand shaharlarida kechgan, chunki uning koʻp shogirdlari shu shaharlarda yashagan. Haysam ibn Kulayb Shoshiy umrining oxirgi yillarida Buxoroda istiqomat qilib, keyin Shoshga kelgan va hijriy 335 (milodiy 947) yilda vafot etgan. Oʻrta asr arab mualliflari yurtdoshimiz nomini «Imom ash-Shoshiy» deya tilga oladi.

Hadislarga oid "al-Musnad" ("al Musnad al-Kabir") asari bor. Mazkur asar 1992-yil doktor mahfuz ar-Rahmon Zaynulloh tomonidan tadqiq etilib, bir necha jildi madinada nashr etilgan.

 

 
 I.Usmonov, Ilmiy maqolalar toʻplami. Tarix. 342-343 betlar. Yosh olimlar ilmiy maqolalari toʻplami. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va Oʻrta Taʼlim Vazirligi Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti. 2014.
Hakam

Hakam (sportda) — sport musobaqasini nazorat qiluvchi, uning belgilangan qoidalar asosida oʻtishini taʼminlovchi, qatnashchi sportchilarning natijalarini baholovchi, uchra-shuv paytida yuzaga keladigan nizolarni bartaraf etuvchi, umuman musobaqaning aniq meʼyorlar asosida oʻtishiga masʼul shaxs. Hakamlar sport musobaqalarida bajaradigan vazifalariga qarab quyidagicha nomlanadi: komissar, nazoratchi Hakam, bosh Hakam, katta Hakam, ikkinchi Hakam, yordamchi Hakam, darvoza ortidagi Hakam, uchrashuv sof vaqtini hisoblovchi Hakam, toʻr oldidagi Hakam, chiziqdagi Hakam, kotib Hakam va hokazo Musobaqadan keyin tuzilgan Hakamlar qarori tashkilotchilar tomonidan yakuniy xulosa uchun qabul qilinadi. Baʼzi hollarda Hakamlar qaro-riga aniqlik kiritish uchun elektron uskuna koʻrsatkichlari, fototasvir va videoyozuvlardan foydalaniladi. Hakamlar xalqaro, milliy (respublika), 1, II va III toifalarga boʻlinadi.
Hakam II

Hakam II, al-Mustansir billoh (? — 976) — umaviylaryaan boʻlgan Qurtuba xalifa,tgi xalifasi (961 yildan). Otasi Abdurahmon III ning siyosatini davom ettirib Ispaniyaning xristian qirolliklari — Leon va Navarra bilan muvaffaqiyatli kurash olib borgan; 966 yil ularni xalifalik uchun manfaatli boʻlgan sulh shartnomasi tuzishga majbur qilgan. Shu yili H. II qoʻshini normannlar hujumini daf qilgan. H. II musulmon Ispaniyasi madaniyatini rivojlantirishga qoʻshgan hissasi, bu yoʻldagi saʼy-harakati bilan shuhrat qozongan. Uning hukmronligi davrida QurTuba Gʻarbiy Yevropaning eng yirik madaniy markaziga aylangan.

 

Turkum:10-asr Kordova xalifalari
Hakim Nazir

Hakim Nazir (Hakim Nazirovich Nazarov) (15.10.1915, Toshkent - 15.05.2008) — bolalar yozuvchisi. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi (1984). Toshkent kechki pedagog instituti (1941) va Moskvada Oliy adabiyot kursini (1956) tugatgan. Yoshlar gazetasi va jurnallarida (1933-41), Oʻzbekiston radio qoʻmitasida (1942— 53), Badiiy adabiyot va sanʼat nashriyotida (1956—61) ishlagan. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida masʼul kotib (1953—54), adabiy maslahatchi (1954—78) lavozimlarida faoliyat yuritgan.

Ilk hikoyalar toʻplami — „Qishloqdagi jiyanlarim“ (1948)da qishloq bolalarining hayoti va mehnati tasvirlangan. Oybek, Abdulla Qahhor va boshqalar ijodidan mahorat sirlarini oʻrgangan. Uning ijodi 30-yillardan boshlangan boʻlib, dastavval lavhalar, reportaj va xabarlar bilan „Lenin uchquni“ roʻznomasida paydo boʻldi. Shundan soʻng, ketma-ket adibning „Pionerlar bogʻi“ (1950), „Besh baho“ (1955), „Choʻl havosi“ (1958), „Meni taniysizmi?“ (1963), „Bolajonlarim“ (1964) singari hikoyalar toʻplamlari yaratildi. Mazkur asarlarda yozuvchi bolalar va oʻsmirlarga xos begʻubor qalb harorati va tuygʻularini ardoqlashga intildi, ularni mehnatsevar, el-yurt, vatan farzandlari boʻlishga daʼvat qildi. Uning 40 dan ortiq kitoblarida yoshlik tashvishlari, orzu-intilishlari oʻz ifodasini topdi. „Koʻkorol chiroqlari“ qissasi (1954; qayta ishlangani — „Soʻnmas chiroqlar“, 1958)da mehnat jarayonida yoshlar xarakteridagi ijobiy fazilatlar shakllanishi tasvirlangan. „Suv gadosi…“ (1962), „Yonar daryo“ (1965) qissalarida choʻlga obi-hayot keltirish, gaz konini ochish uchun kurashayotgan yoshlar obrazi yaratilgan. „Lochin qanotlari“ romanida (1973) Ikkinchi jahon urushi davri voqealari aks etgan. „Koʻkterak shabadasi“ qissasi (1968) katta yoshdagilarga bagʻishlangan. „Kenjatoy“ qissasi, „Chiranma gʻoz— hunaring oz“ pyesasi, ocherklar, hikoya va maqolalar muallifi.

Hakim Nazirning oʻndan ortiq kitoblari va asarlari rus va boshda tillarda nashr etilgan boʻlib, ayrim eng yaxshi asarlari „Pioner kutubxonasi“ toʻplamining 6-jildida nashr etilgan. U ayni chogʻda mohir tarjimon hamdir. A.Gaydar, P.Pavlenko, L.Kassil, V.Katayev va boshqalarning asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981).

 

Turkum:Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Akbar Hakimov

Akbar Abdullayevich Hakimov (1949.9.8, Termiz shahri) — sanʼatshunos, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2017), Oʻzbekiston Badiiy akademyasi akademigi (1997), sanʼatshunoslik fanlari doktori (1993), professor(1996). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1972). 1969-yildan Sanʼatshunoslik institutida katta laborant, ilmiy xodim (1979—82), boʻlim mudiri (1982—92), direktor oʻrinbosari (1992—97; 2000-05-yillarda direktor vazifasini bajaruvchi); 2005-yildan Tasviriy va maliy-bezak san`ati bo`limi mudiri. O`rindoshlik asosida Oʻzbekiston Badiiy akademyasi bosh ilmiy kotibi (1997—2005), Kamolliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti professori (1993-yildan) Hakimovning ilmiy ishlari Oʻrta Osiyo tasviriy va amaliy-bezak san`atini oʻrganishga bagʻishlangan. Hakimov bir qancha xalqaro ilmiy anjumanlar qatnashchisi, koʻrgazmalar loyihasi va ularga tuzilgan kataloglar hammuallifi ("Orol fojiasi", "Oʻzbekiston — Amir Temur vatani" va boshqalar) "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (2000). Tokiyodagi Soka universiteti faxriy professori (2000-yildan).

 

 Iskusstvo Sentralnoy Azii, L., 1987; Sovremennoye dekorativnoye iskusstvo Sent-ralnoy Azii, T., 1988; Sovremennaya dekora-tivnaya plastika respublik Sredney Azii, T., 1999; Iskusstvo natsiy, M., 2000.

 

Turkum:1949-yilda tugʻilganlar
Turkum:Termizda tugʻilganlar
Jalil Hakimov

Hakimov Jalil (1920. 16.5 - Toshkent— 1980.29.10) — naqqosh. Toshkent naqqoshligining yirik vakili. Oʻzbekiston xalq rassomi (1969). Toshkent badiiy oʻquv ishlab chiqarish kombinatida Olimjon Qosimjonovdan taʼlim olgan (1935—38). 1948-yilgacha umumiy taʼlim maktablarida oʻqituvchi, 1948-yildan Ostrovskiy nomidagi pionerlar saroyida toʻgarak rahbari, 1951-yildan Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtida naqqoshlikdan dars bergan. Hakimov qogʻoz, yogʻoch, ganchga boʻyama naqsh ishlash sanʼati (ayniqsa handasiy naqshlar yechimi)ni puxta egallagan, usta ijodida gulli girihni koʻp qoʻllab ajoyib bezaklar ishlagan; u yaratgan naqshlar, mujassamotlar aniqligi, mayda qismlarga boyligi, oʻziga xos yorqin yashil rangli koloriti, ranglar uygʻunligi hamda nafosati bilan diqqatga sazovor. Toshkentdagi "Moviy gumbazlar" choyxonasi (1970); Toshkent markaziy univer-magi (1971), Toshkent vokzali (1978) va boshqa jamoat binolaridagi naqshin bezaklar ustaning mahoratidan darak beradi. Hakimov, shuningdek, meʼmoriy obidalar (Amaliy sanʼat muzeyi binosi va boshqalar)ni taʼmirlashda qatnashgan. Hakimov bezagan xontaxta, kursi, quticha va boshqa buyumlar respublika va chet mamlakatlardagi koʻrgazmalarda namoyish etilib, yuqori baholangan. Ishlaridan namunalar respublika muzeylarida saqlanadi. Hakimov koʻplab shogirdlar (A. Ilhomov, K. Karimov, M.Toʻrayev va boshqalar) yetishtirgan.

 
 https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-oct-31-1980-3573684/

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Turkum:O`zbekiston xalq rassomlari
Turkum:1920-yilda tugʻilganlar
Turkum:Shaxsiyatlar haqidagi chala maqolalar
Turkum:16-mayda tugʻilganlar
Turkum:1980-yilda vafot etganlar
Turkum:29-oktyabrda vafot etganlar
Neʼmatjon Hakimov

Neʼmatjon Hakimov (1924-yil, Andijon shahri — 1944-yil 28-yanvar, Volin viloyatining Manevichi tumani) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, katta serjant. 1943-yil sentabrdan frontda xizmat qilgan. 8-otliq diviziyasining 115-otliq askarlar polkida vzvod komandiri yordamchisi boʻlgan.

 Biografiyasi 
Neʼmatjon Hakimov 1924-yilda O‘zbekistonning Andijon shahrida tug‘ilgan. Millati oʻzbek. Pedagogika oʻquv yurtining 7-sinfini tamomlagan. Urushga qadar mahalliy korxonalarda ishlagan.

Neʼmatjon Hakimov 1943-yil avgust oyida Andijon shahar harbiy komissarligi tomonidan Sovet Armiyasi safiga chaqirilgan. Oʻsha yilning sentyabr oyidan boshlab frontda xizmat qila boshlagan. 115-otliq askarlar polkida (1-Ukraina fronti 13-armiya 6-gvardiyachi otliq askarlar korpusining 8-otliq askarlar diviziyasi) jang qilgan. Ukrainani dushmanlardan ozod qilish uchun janglarda qatnashgan.

1944-yil 28-yanvar kuni tongda 115-otliq polkining ikki otryadi Kozlinichi qishlogʻi yaqinida Stir daryosini kezib oʻtib, 193,0 dominant balandlikni egallab olgan. Ellikta sovet askari ikkita 45 millimetrli qurol va toʻrtta tankga qarshi raketa bilan fashistlarning bir nechta qarshi hujumlarini qaytargan. Beshinchi qarshi hujum paytida dushman tomon 2 ta ogʻir tigr tanklari va 14 ta yengil tanklar bilan balandlikka koʻtarilgan. Sovet Armiyasida esa snaryadlar va dushman tanklarini toʻxtatadigan hech narsa yoʻq edi.

Ushbu jangda pulemyotchilar Neʼmatjon Hakimov va Viktor Yershovning jasorati ajralib turgan. Granatalar bilan bogʻlangan Sovet Armiyasi askari Yershov yaqinlashib kelayotgan tigr ostiga oʻzini tashlagan. Sherigi ortidan huddi shunday granatalar bilan bogʻlangan Hakimov ikkinchi tigr ostiga oʻzini tashlagan. Qolgan dushman tanklari ortga chekinishgan. Neʼmatjon Hakimov va Viktor Yershov oʻz hayotlari evaziga safdoshlarini saqlab qolishgan.

 Vafoti 
Neʼmatjon Hakimov 1944-yil 28-yanvarda Kozlinichi qishlogʻi (Volin viloyati, Manevichi tumani) yaqinidagi Stir daryosi yonidagi jangda jasorat koʻrsatib halok boʻlgan.

 Mukofotlari 
1963-yilda Volin viloyati harbiy komissari Hakimov Neʼmatjonga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan.

 Xotirasi 
Vafotidan soʻng SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1965-yil 6-maydagi Farmoni bilan Hakimov Neʼmatjonga „nemislarga qarshi kurash frontlarida qo‘mondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajargani“ uchun Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan hamda Lenin ordeni bilan taqdirlangan. Manevichi tumanidagi balandlik yonida, Andijon shahridagi maydonda va 32-,37-maktablar oldida byusti oʻrnatilgan. Volin viloyatining Lutsk shahridagi koʻchalardan biriga uning nomi berilgan.

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1924-yilda tugʻilganlar
Turkum:1994-yilda vafot etganlar
Turkum:28-yanvarda vafot etganlar
Olim Hakimov

Olim Hakimovich Hakimov (1919.12.5 -Boʻstonliq tumani, Burchmulla qishlogʻi — 2003.20.11) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, mayor. 

 Tarjimayi holi 
Tog'li Burchmulla qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan. Millati tojik. Bo'lajak qahramon, maktabni tamomlagach harbiy xizmatga otlandi. 1939-yil 15-oktyabrdan harbiy xizmatga chaqirildi. Harbiy xizmatni Belorussiyaning Gomel shahrida joylashgan maxsus aloqachilar batalyonida o'tagan. 1941-yil Leningrad harbiy siyosiy bilim yurtini tugatgan. 1942 yil mart oyining oxirida leytenant Olim Hakimov Kalinin frontida harakat qilayotgan 246-o'qchi diviziyasiga vzvod komandiri bo'lib keldi. 487-oʻqchi polki bataloni (1-Belorussiya fronti, 47-armiyaning, 143-oʻqchi diviziyasi) ofitseri. 1944-yil 16-avgustda Kovel shahrining shimoliy tomonidagi mudofaasini yorib o'tishda va Bug daryosidan kechib o'tishda ko'rsatgan jangovar xizmatlari uchun batalyon komandiri Olim Hakimov Aleksandr Nevskiy ordeni bilan mukofotlandi. 1945-yil 16-yanvarda Polshaning Lomna aholi punkti yonida Visla daryosini kechib oʻtib, platsdarmda boʻlgan jangda koʻrsatgan jasorati uchun Qahramon unvoni berilgan (1945-yil 27-fevral). Urushdan soʻng Qurolli kuchlarda o'z xizmatini davom ettirdi. 1950 yili harbiy xizmatdan zahiraga chiqqan. Toshkent shahrida turli rahbarlik lavozimlarda ishlagan. Jumladan kinoteatr rahbari lavozimida ham mehnat qilgan. 

Olim Hakimov turli yillarda yuksak darajali orden va medallar bilan taqdirlangan:

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 27-fevralidagi Farmoni bilan “Fashist bosqinchilariga qarshi kurashish mobaynida qo‘mondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi, hamda ko‘rsatgan jasorat va qahramonligi uchun”, mayor Olim Hakimovich Hakimov Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Lenin ordeni bilan - (1945.27.02), 2 marta Qizil Bayroq ordeni bilan - (1944.27.09, 1945.30.05), Aleksandr Nevskiy ordeni bilan - (1944.13.08), 1-darajali Ulug' Vatan urushi medali bilan - (11.03.1983)

 Vafoti 
2003-yil 20-noyabrida vafot etgan. 

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1919-yilda tugʻilganlar
Turkum:2003-yilda vafot etganlar
Turkum:12-mayda tugʻilganlar
Turkum:20-noyabrda vafot etganlar

Turkum:Aleksandr Nevskiy ordeni sohiblari
Turkum:Kinoteatr direktorlari
Xoji Hakimov

Xoji Akbarovich Hakimov (1909-yil 15-may Toshkent — 2001-yil 23-noyabr) — xirurg, gematologiya va transfuziologiya xizmati tashkilotchilaridan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1969), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1944). Tibbiyot fanlari nomzodi (1959). Oʻrta Osiyo tibbiyot institutini tugatgach (1933), shu institut xirurgiya klinikasida ordinator (1933—1937), Ohangaron tuman shifoxonasi bosh vrachi (1937—1938), Toshkent viloyati Sogʻliqni saqlash boʻlimi boshligʻi (1938—1939), Sogʻliqni saqlash xalq komissari oʻrinbosari (1939—40), urush qatnashchisi (1941—1945), 1946-yildan respublika sogʻliqni saqlash vaziri muovini. Oʻzbekiston gematologiya va qon quyish ilmiy tadqiqot insgituti direktori (1961 — 1984), 1985-yildan ilmiy maslahatchiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Ilmiy faoliyati gematologiya va qon quyish masalalariga oid.
 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1909-yilda tugʻilganlar
Turkum:23-noyabrda vafot etganlar
Turkum:2001-yilda vafot etganlar
Turkum:15-mayda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Hakimxon toʻra

Hakimxontoʻra (toʻliq ismi: Xoʻja Muhammad Hakimxontoʻra bin Sayid Maʼsumxon; 1802-yil, Qoʻqonda tugʻilgan) – tarixchi olim, maʼrifatparvar.

 Hayoti 
H. ona tomondan Qoʻqon xoni Norboʻtabiyning nabirasi, Olimxonning jiyani; ota tomondan mashhur soʻfi shayxlardan Ahmad Xojagi Kosoniy (Maxdumi Aʼzam) avlodidan boʻlgan. 1822-yilda H. Toʻraqoʻrgʻonga, soʻngra Namangan va Kosonga hokim qilib tayinlangan. Keyinchalik xonning gʻazabiga duchor boʻlib xonlikdan ketkazilgan. 1824-yilda H. Orenburgda rus imperatori Aleksandr I bilan uchrashgan. U Rossiyadan keyin Turkiya, Suriya, Falastin, Misr orqali Makka va Madinaga borgan. 7 yil Misr, Ara-biston va Eronda, 1830 – 1831-yillar Buxoroda yashagan. Umrining soʻnggi yillarida Shahrisabzda yashab, „Muntaxab at-tavorix“ („Yilnomalar toʻplami“) nomli tarixiy asar yozgan. Bu asar Buxoro amirligi va Qoʻqon xonligi tarixiga oid muhim dan hisoblanadi. Unda paygʻambarlar haqidagi rivoyatlar, qad. Eron, Arab xalifaligi, somoniylar, saljuqiylar, xorazmshohlar, moʻgʻullar, temuriylar va boburiylar davri tarixidan qisqacha maʼlumotlar berilgan. Shuningdek, Buxoro va Qoʻqon xonliklarining tashkil topishidan boshlab 19-asrning 40-yillarigacha boʻlgan tarixi batafsil tasvirlangan. Unda Rossiya, arab mamlakatlari va Eronga qilgan sayohatlari natijasida olgan taassurotlari va shu jumladan, mazkur mamlakat xalqlarining turmushi, urf-odatlariga oid maʼlumotlar ham oʻrin olgan. Asarning oʻzbek va fors tillaridagi variantlari mavjud.

 

Turkum:Oʻzbek tarixchilari
Turkum:1802-yilda tugʻilganlar
Turkum:Qoʻqonda tugʻilganlar
Hakimxoʻja qozikalon

Hakimxoʻja qozikalon (1802-yil — Toshkent — ?) — Toshkentning soʻnggi qozikaloni. 1865-yilda Rossiya qoʻshinlari Toshkentni qamal qilganida shahar mudofaasi rahbarlaridan biri. Shahar rus qoʻshinlari tomonidan egallangach, Hakimxoʻja qozikalon Abulqosim eshon, domla Solihbek oxund singari nufuzli kishilar bilan M.T.Cher-nyayev qarorgohiga borib Toshkent shahrini idora etish xususida u bilan muzokara olib borgan (1865-yil 12-iyul). Hakimxoʻja qozikalon hamma masalada oʻz xalqi manfaatlari saqlangan holda amniyatnoma tuzilishiga sababchi boʻlgan. 1866-yil Turkiston viloyati harbiy gubernatori general Romanovskiy nomiga laganbardorlar muhri bosilgan tavsifnomaga imzo chekmagani tufayli general bilan munosabati yomonlashgan.

1867-yilda fon Kaufman Toshkentga kelganida Hakimxoʻja qozikalon xususidagi taʼriflarni eshitib, uning uyiga boradi. U bilan suhbatlashib muammoli masalalarda uning maslahatlariga muhtoj ekanligini bildirgan. Kaufman usta diplomat boʻlgani uchun Hakimxoʻja qozikalondan oʻz manfaatlari yoʻlida foydalanmoqchi boʻladi. Bu hiylani payqagan qozi-kalon oʻz arizasiga binoan vazifasidan boʻshatiladi. Qozikalon mansabi bekor qilingach. Hakimxoʻja qozikalonning oʻgʻli muhiddinxoʻja qozi Sebzor qoziligiga saylanadi va 25 yilcha bu vazifani ado etadi.

 Adabiyot 
 Oʻzbekistonning yangi tarixi. 1-j. (Tur-kiston chorizm mustamlakachiligi davrida, T., 2000.

Hamdam Sodiqov.

Turkum:1802-yilda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Hal

Hal (arab.) — eritilgan oltin, kumush va boshqa metallar kukuni: 1) zargarlikda biror metall yuzasiga (kumushga oltinni, metallga esa kumushni) yugurtirish uchun ishlatiladi hamda shunday eritmani biror buyumga yopishgani ham H. deb ataladi; 2) naqqoshlik (jumladan, meʼmorlik)aa naqshni boʻyashda keng qoʻllanadi. Bunda oltin, kumush, bronza kukuni lok, alif yoki yelim bilan aralashtirilib boʻyoq tayyorlanadi, shu boʻyoqda naqsh boʻyaladi, zarhallanadi. Baʼzan bezak yuzasiga lok surtib ustiga H. purkab pardoz beriladi. H.ga tuxum (tillaga sarigʻi, kumushga oqi) qoʻshilsa, boʻyoq yaltiroqlik xususiyatini yaxshi saqlaydi. Oʻzbekiston hududidagi meʼmoriy obidalar H. aralashmali boʻyoqlar bilan pardozlangan (mas, Amir Temur maq-barasi, Tillakori madrasa va boshqalar).

 

Turkum:Zargarlik
Turkum:Sanʼat
Halim

Halim — bugʻdoy va mol goʻshtidan tayyorlanadigan qadimiy taom, oʻzbek pazandaligida tansiq taomlardan biri. Uzoq qaynatib pishiriladi. Buxoro va Samarqand viloyatlarida "halisa" deb ham nomlanadi. H. tayyorlash uchun qayroqi bugʻdoy bir oz namlanib, yogʻoch keli (oʻgʻir)da tuyilib, sovuq suvda yuviladi, soʻng 5 — 6 soat davomida iliq suvda ivitiladi.

Oʻsimlik yogʻi qizdirilgan qozonda loʻnda-loʻnda toʻgʻralgan qoʻy yoki mol goʻshti qizarguncha qovuriladi, soʻng tayyorlab qoʻyilgan bugʻdoy solinib, darhol suv quyiladi va 2—3 (dosh-qozonlarda 9—10) soat davomida mildiratib qaynatiladi. Taom toʻxtovsiz kovlab turilishi lozim. Agar bugʻdoy pishmay turib suvi bugʻlanib ketsa, oz-ozdan qaynoq suv quyib turiladi.

H.ning bugʻdoyi ezilib, goʻshti esa hil-hil pishib, bugʻdoyga tolasimon boʻlib aralashib ketgach tuzi rostlanadi va olovi pasaytirilib, 2—3 soat davomida "dam beriladi". Tayyor taom lagan, taqsimchalarda dasturxonga tortiladi (ayrim joylarda suzilgan taomga dolchin yoki shakar sepiladi). H. koʻproq Navroʻz bayrami-da, maʼraka-marosimlarda, hayit, ulugʻ yoshni nishonlash va boshqa da tayyorlanadi.

 

Turkum:Oʻzbek taomlari
Olimjon Halimov

Olimjon Halimov (1912-yil Buxoro – 1984-yil Nukus) – kompozitor, sozanda (gʻijjak). Oʻzbekiston (1957) va Qoraqalpogʻiston (1982) xalq artisti, Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1949). Oʻzbekiston musiqa merosini otasi Domla Halim Ibodovdan oʻzlashtirgan. Samarqandda Oʻzbekiston musiqa va xoreografiya instituti (1932), Konservatoriya(1958)ni tugatgan. Toshkent viloyati kolxoz-sovxoz teatri (1941), Fargʻonada ashula va raqs ansambli (1942—1943)da musiqa rahbari, Qoraqalpogʻiston musiqali teatrida dirijyor va musiqa rahbari (1944—1968), Nukus sanʼat bilim yurtida pedagog (1960-yildan), Oʻzbekiston Kompozitorlari uyushmasining Qoraqalpogʻiston bOʻlimi raisi (1967-1977).

Halimov 20 dan ortiq musiqali drama va komediyalar, „Qirq qiz“ vokal-sim-fonik poemasi, „Qoraqalpogʻiston“ kantatasi, syuita, qoraqalpoq xalq kuylari asosida fortepiano uchun „Rapsodiya“, xor va boshqa asarlar muallifi. Ijodida qoʻshiq janri ham muhim oʻrin tutadi. Qoraqalpoq xalq qoʻshiqlari, cholgʻu kuylari va ayrim baxshilarning asarlarini toʻplab, notaga olgan („Oʻzbek xalq musiqasi“, 8-jild, T., 1959)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1912-yilda tugʻilganlar
Turkum:1984-yilda vafot etganlar
Turkum:Buxoroda tugʻilganlar
Turkum:Nukusda vafot etganlar
Halloj Husayn Ibn Mansur

thumb
Halloj Husayn ibn Mansur (858— 922) — tasavvufyaati oʻta soʻl oqimning yirik vakili. Gʻoyaviy jihatdan qarmatlarta yaqin boʻlgan. Tur, Baydo, Basra, Bagʻdod shaharlarida bilim olgan. Musulmonlarning ayrim odatlariga va shariatning baʼzi qoidalariga zid fikrlar aytgan. islomning Alloh toʻgʻrisidagi tavhid aqidasiga zid ravishda xudo insonda namoyon boʻladi, inson va umuman moddiy olam xudoning jilolanishi, „Men haq (xudo) man („Ana-l-haqq“), mening oʻzligim — xudoning oʻzligidir“, degan fikrni ilgari surgan va bu fikr bilan vahdati-vujud taʼlimotiga yoʻl ochgan. Husayn oʻz gʻoyalarini Oʻrta Osiyo, Hindiston, Iroq va boshqa mamlakatlarda targʻib qilgan va mux-lislar orttirgan. Shariat peshvolari Husaynni bidʼatchilikda va shakkoklikda ayblab, qatl etishga hukm chiqarganlar.

 

 

Turkum:Kishilar
Turkum:Tarixiy shaxslar
Turkum:Soʻfiylik
Turkum:Shoirlar
Turkum:858-yilda tugʻilganlar
Turkum:922-yilda vafot etganlar
Halqa

right|thumb| Saudiya Arabistonining Makka shahridagi Masjid al-Haromning asosiy majmuasi ichida halqa ishlari olib borilmoqda.
Halaqa islom terminologiyasida islom va Qur'onni o'rganish uchun diniy yig'ilish yoki yig'ilishga ishora qiladi. Odatda, bir yoki bir nechta asosiy ma'ruzachi(lar) halqaning belgilangan mavzu(lar)ini taqdim etadilar, boshqalari esa ularning atrofida (doira bo'lib) o'tirib, tinglaydilar. Ishtirokchilar munozaralarda ishtirok etishlari, savollar berishlari va o'z tashvishlarini aytishlari mumkin. Odatda, ibodat va duolar bunday dasturlarning bir qismidir.Bunda ishtirokchilarga ovqat yoki gazaklar berilishi mumkin .

 

Turkum:Islom atamalari
Halqum

Halqum — ogʻiz boʻshligʻini qiziloʻngach bilan tutashtiruvchi meʼda-ichak yoʻlining oldingi qismi; shakli egri naysimon; orqa yuzasiga qarab yassilangan, pastki qismiga qarab toraygan boʻladi. Yutinish vazifasini bajaradi va nafas olishda ishtirok etadi. Halqum devorlaridan oʻpka, shuningdek, ayrisimon, qalqonsimon bez, qalqon oldi bezlari rivojlanadi. Halqumning uznligi 12-14 sm . Halqum burun va ogʻiz boʻshligʻining davomi boʻlib, pastdan hiqildoq va Yevstaxiy naylari orqali oʻrta quloqdagi nogʻora boʻshligʻi bilan tutashadi. Halqumning old devori deyarli yoʻq; Halqumdan oldin burun, ogʻiz boʻshligʻi va hiqildoq joylashadi. Shuning uchun Halqumning yuqorigi — burun yoki burun-halqum qismi, oʻrta — ogiz qismi va pastki — hiqildoq qismi ajratiladi. Burun-halqum qismi burun va oʻrta quloq boʻshligʻi bilan; ogʻiz qismi tomoq teshigi orqali ogʻiz boʻshligʻi bilan; hiqildoq qismi esa hiqildoq bilan tutashadi. H.ning hiqildoq qismi hiqildoqning orqa tomonida joylashgan, uning oldingi va orqa devorlari faqat ovqat yoki suyuqlikni yutish paytida bir-biridan uzoqlashadi, boshqa vaqtda esa bir-biriga tegib turadi. H. orqa devorining yuqori qismida, oʻrta chiziq boʻylab limfa toʻqimasidan tuzilgan halqum murtagi joylashgan. burun-halqum qismining harakatsiz yon devorlaridan oʻrta quloqqa olib boruvchi eshituv nayi boshlanadi. Shu joyda eshituv nayi teshigi bilan yum-shoq tanglay chodiri oraligʻining oʻng va chap tomonida limfa toʻqimasidan tuzilgan nay murtagi bor. Halqum murtagi, 2 ta nay murtak, 2 ta tanglay va til murtaklar bir-galikda H.ning kirish qismida hal-qaga oʻxshab joylashadi. Halqum devorining xususiy plastinkasi siyrak biriktiruvchi toʻqimadan iborat boʻlib, juda koʻp elastik tolalar tutadi. Bu plastinka kalla suyagining tashqi asosiga tutashadi, shu sababli, Halqum burun qismining orqa va yon devorlari birbiriga yaqinlasha olmaydi va havo burundan bevosita H.ning burun qismi orqali hiqildoqqa oʻtadi.

 

Turkum:Biologiya
Hamavaron

Hamavaron — ilk oʻrta asrlarda Oxarun viloyatining markazi (6—10-asr). G.A.Pugachenkovannnt fikricha, xi-toy ida (Syuan Szan) uch-raydigan xoru-mo mulki H. shahri bilan aynan boʻlgan va u hozirgi Shahrinav shahar xarobasi oʻrnida joylashgan. 9— 10-asrlarda H. shahri savdo markazi boʻlib, unda konchilar va metallurglar oʻz mahsulotlarini shaharga kelgan karvonlardagi savdogarlarga sotishgan. 10-asrda konchilar va metallurglar manzilgohlarida hayot soʻnganligi bois shahar oʻz ahamiyatini yoʻqotgan. H. qoraxoniylar davrida Qoratogʻ deb nomlangan.
Yusuf Hamadoniy

Yusuf Hamadoniy (1048-yil 17-iyul, Buzanjird qishlogʻi, Hamadon – 1140-yil 13-sentyabr, Bomiyon) – tasavvufning yirik namoyandasi, olim. Uning tarjimai holiga oid maʼlumotlar unchalik koʻp emas. Abduxoliq Gʻijduvoniy, Farididdin Attor, Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy asarlarida Yusuf Hamadoniy haqida maʼlumotlar bor. Toʻliq ismi – Yusuf ibn Yaʼqub ibn Abduvohid ibn Abdubosit ibn Zamzam ibn Boqir ibn Muhammad ibn Ismoil ibn Abu Xanifa Noʻʼmon ibn Sobit.

Bagʻdodda Abu Isʼhoq Sheroziydan tahsil olgan. Keyinchalik Isfahon, Marv va Samarqand muhaddislaridan ilm oʻrgangan.

Tasavvufni Abu Ali Formadiy va Abdulloh Juvayniydan oʻrgangan. Zamonasining yetuk allomalari Abdulqodir Gʻiloniy, Gʻazzoliy, Hamiduddin Multoniy bilan muloqotda boʻlgan. 30 marta haj ziyoratiga borgan.

Yusuf Hamadoniy Buxoroda uzoq muddat yashab, Ahmad Yassaviy, Abduxoliq Gʻijduvoniy va boshqa yirik mashoyixlarga ustozlik qilgan. U keyinchalik xojagon-naqshbandiya tariqatining ayrim qoidalarini ishlab chiqqan. Xoja Abdulloh Barqiy, Xoja Hasan Andoqiy Buxoriy, Ahmad Yassaviy, Abduxoliq Gʻijduvoniy Yusuf Hamadoniydan soʻng uning xalifalari sifatida muridlarning tarbiyasi bilan shugʻullanganlar.

Yusuf Hamadoniy tasavvufga oid „Rutbat ul-hayot“ („Hayot mezoni“), „Kashf“, „Risola dar odobi tariqat“ („Tariqat odobi haqida risola“), „Risola dar axloq va munojot“ („Axloq va munojot haqida risola“), „Risola fi annal kavna musaxxarun lil inson“ („Dunyoning insonni taslim qilishi haqida risola“) asarlarini yozgan. Alisher Navoiyning hikoyatlarida Yusuf Hamadoniyning yana „Ziynat ul-hayot“, „Manozil us-solikin“ va „Manozil ul-soirin“ nomli asarlari boʻlgani haqida aytib oʻtilgan.

„Rutbat ul-hayot“ („Hayot mezoni“) risolasini Sayfiddin Rafiddinov oʻzbekchaga oʻgirib, 2003-yilda nashr qildirgan. „Kashf“ risolasi topilmagan.

Yusuf Hamadoniy etikdoʻzlik kasbi bilan mashgʻul boʻlgan. Dehqonchilik ham qilga.

Abdurahmon Jomiy va Alisher Navoiy tazkiralarida Yusuf Hamadoniy koʻp vaqt Marvda yashagani va u yerdan Hirotga 2 marta kelib bir necha muddat turgani haqida yozilgan. U 1140-yili Hirotdan Marvga qaytib ketayotgan mahali yoʻlda vafot etadi. da Bomiyon Yusuf Hamadoniy vafot etgan joy sifatida koʻrsatiladi. Oradan bir qancha vaqt oʻtib, Yusuf Hamadoniyning xoki yoki jasadi Marvga keltirilib dafn qilinadi. Oʻsha paytlarda bu maskan el orasida mashhur boʻlgan. Yusuf Hamadoniyning qabri saqlanib qolgan.

 

 
 

 

Turkum:Tasavvuf namoyondalari
Turkum:1048-yilda tugʻilganlar
Turkum:1140-yilda vafot etganlar
Hamal

Hamal (arab.) — Zodiak yulduz turkumlaridan biri. Belgisi u. Bahorgi tengkunlik nuqtasi shu belgi bilan belgilanadi. Osmonning Shimoliy yarim sharida Persey, Uchburchak, Hut, Kit yulduz turkumlari orasida joylashgan. Oʻzbekistonda yoz, kuz va qish oylarida koʻrinadi.

 

Turkum:Yulduz turkumlari
Hamd

Hamd ( — ulugʻlanish, taʼriftavsif, madh) — biror kimsa shaʼniga maqtov sheʼr. Sharq mumtoz adabiyotida Allohni madh etuvchi hamdlar koʻp yaratilgan, ular odatda doston muqaddimasining maxsus bobi boʻlgan. Masalan, Alisher Navoiy, Mashrab, Munis, Ogahiy va boshqa shoirlar devonlari hamd gʻazallar bilan boshlanadi. Hamd gʻazallar 2 xil boʻladi:
 Tavhid hamdlar;
 Munojot hamdlar.
Alisher Navoiy ijodida har ikki koʻrinishdagi hamd gʻazallar koʻp uchraydi. Ayniqsa uning „Xamsa“ asaridagi dostonlarda hamdning goʻzal namunalari bor. Oʻtmishda nasriy asarlar ham qisqacha hamd bilan boshlangan. Shuningdek, qadimgi turkiy, arab va fors adabiyotida paygʻambarlar, shohlar va boshqa shaʼniga ham hamdlar bitilgan.

 

 
 Gʻafforova Z., Navoiyning hamd va naʼt gʻazallari, T., 2001.
Ergash Hamdamov

Ergash Abdusattorovich Hamdamov (6-mart 1948-yil, Guliston tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Toshkent chet tillar pedagogika institutini tugatgan (1969). 1969-yildan Sirdaryo pedagogika institutida, 1972-yildan Guliston tumanidagi 22-maktabda ingliz tili oʻqituvchisi.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:6-martda tugʻilganlar
Turkum:Gulistonda tugʻilganlar
Turkum:1948-yilda tugʻilganlar
Hamdoniylar

Hamdoniylar - Suriya va mesopotamiyada hukmronlik qilgan arab sulolasi (905—1004). Asoschisi Hamdon xalifalikka qarshi kurashda xorijiylar bilan birlashgan. Uning Abbosiylar xizmatiga kirgan oʻgʻillaridan biri Mosul shahriga noib etib tayinlangan (905). Nosi-ruddavla davri (929—969)da Suri-yagacha boʻlgan hududlar H. davlatiga qoʻshib olingan. Karvon savdosi yoʻliga joylashgan H. davlati ancha rivoj topgan. 968 yil H. buvayhiylar bilan boʻlgan jangda yengildilar. 944 yil H.dan Sayfuddavla Suriyadagi ixshidiylar sulolasi bilan urushib, Halab, Hims va boshqa shaharlarni egalladi va Suriyada H.ning yangi sulolasiga asos soldi (944). Uning oʻgʻli Saʼduddavla davri (967—991) da H. davlatiga qoʻshni Vizantiya davlati bir necha marta hujum qilib, Halab, Hims shaharlarini egalladi. H. yunonlarga tobe boʻlib qoldi. H.ning oxirgi shohi qatl etilgach (1002), ularning davlati tanazzulga uchragan. 1004-yil Fotimiylar Suriyadagi H. davlatini oʻzlariga tobe etdilar.

 

Turkum:Suriya tarixi
Turkum:Osiyo tarixi