Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Oqqopchigʻay

Oqqopchigʻay, PulxakimXarita varaqasi J-42-63 Boysun. Masshtab: 1 : 100 000. Hududning 1975-yildagi holati. 1989-yil nashri., DarasoySurxondaryo viloyati. Siyosiy va maʼmuriy xaritaga havola. Masshtab 1:450 000.. —Toshkent: Goskomgeodezkadastr, 2007. —ISBN 978-9943-15-068-3. — Oʻzbekiston Respublikasi Surxondaryo viloyatining Boysun va Qumqoʻrgʻon tumanlaridagi soy. Oqqopchigʻay — Surxondaryoning oʻng irmogʻi Hisor tizmasining janubi-sharqiy yon bagʻridan boshlanadi.

 Nomining etimologiyasi 
Oqqapchig‘ay nomi „oq dara“ ma’nosini bildiradi.

 Umumiy xususiyatlari 
Uning uzunligi 61 km, havzasining maydoni 65,4km². Yuqori oqimida tor darasimon vodiyda oqadi. Oqqopchigʻay darasigacha oʻzanining kengligi 6–8 m, quyi oqimida 80–150 m gacha kengayadi. U qor, yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Oqqopchigʻayga bahorda vaqtincha oqar soylar quyiladi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 4,9 m³/sekOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Daryo oqimi 
Oqqapchigʻay Hisor tizmasining janubi-sharqiy etaklari — Boysuntov togʻlaridan boshlanadi. Yuqori oqimida Oqqapchigʻay baland qiyalikli dara hosil qiladi. Daraning kengligi 6-8 metr, quyi oqimida 80-150 metrgacha koʻtariladi. Kanyonning tosh devorlari deyarli ikki qirgʻoqdan bir-biriga qoʻshilib, gʻayrioddiy shakldagi tepaliklarni, qoyali soyabonlarni hosil qiladi. Oqqapchigʻay qirgʻoqlarining yuqori oqimida Pulxakim, Sariqamish manzilgohlari joylashgan. Qoradara hududida soy Kelif-Sherobod (Shirobod-Sariqamish) tizmasini kesib oʻtadi Agatachagʻil (shimoli-sharqda) va Jetimkalyas (janubiy-g'arbda) togʻ tizmalari orasidan oʻtadi. Bu oʻtish ohaktosh yon bagʻirlarining suv oqimi bilan yuvilishi natijasida hosil boʻladi. Pulxakim vodiysi Boysun shahrini Surxondaryo vodiysi bilan bogʻlaydi. R-105 avtomobil yoʻlining bir qismi uning darasi boʻylab yotqizildi va Boysun, Shoʻrchi viloyat markazlarini bogʻladi. Bugungi kunda Vazirlar Mahkamasining „Islom taraqqiyot banki ishtirokida“ „Surxondaryo viloyati suv resurslarini boshqarishni yaxshilash (Hazarbogʻ-Oqqopchigʻay kanallari tizimini qayta tiklash) loyhasini amalga oshirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida“gi qarori loyihasi eʼlon qilindi.
left|thumb|200x200px|Oqqopchigʻay va uning kanyoni boʻylab R-105 avtomobil yoʻli yotqizilgan. Jetimkalyas tizmasining uchi koʻrinadi

 

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Turkum:Surxondaryo viloyati daryolari
Oqquray

Oqquray — dukkakdoshlar oilasiga mansub oʻtlar turkumi, koʻp yillik oʻsimlik. Oʻzbekistonda dukkakli O. turi uchraydi. Ildizi yoʻgʻon va uzun. Poyasi tarvaqaylab shoxlangan, uz. 130 sm cha. Barglari oddiy, yaxlit, yumaloq yoki uch boʻlakli, cheti arrasimon, bandli, ket-ma-ket joylashgan. Guli mayda, toʻpguli shingilsimon, gultojisi binafsha rang. Gulkosalari qoʻngʻiroqsimon, 5 tishli. Mevasi bir urugʻli dukkak. Dukkagi paxmoqtukli. Poyasi, bargi hamda mevasi tuk va mayda bezakchalar bilan qoplangan. Iyun—sentabr oylarida gul-,1ab urugʻlaydi. Dorivor oʻsimlik hisoblanadi. Ildizi va mevasida furokumarinlar (psoralen, izopsoralen va boshqalar), mevasida efir moyi va boshqa mavjud. Ildizi va mevasidan olinadigan psoralen preparati pes kasalligi (vitiligo)ni davolashda ishlatiladi. Togʻ yon bagʻirlarida, baxrrikor yerlarda begona oʻt sifatida oʻsadi. Choʻl va adir mintaqalariga keng tarqalgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Oqqush (yulduz turkumi)

Oqqush (lotincha ) — osmon sferasining Shimoliy yarim sharidagi yulduz turkumi. Eng yorugʻ yulduzlari a (Deneb), u, ye va 8; ularning yorugʻligi 1,3; 2,2; 2,5; 2,9 vizual yulduz yorugʻligiga mos keladi. O. Somon yulit joylashgan. Oʻzbekistonda iyul, avgust oylarida kuzatish mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Yulduz turkumlari
Oqqushlar

upright|thumb|Oqqushlar ta bola tugʻadi.
Oqqushlar , oqquvlar — gʻozlar oilasiga mansub yirik qushlar. Boʻyni tana uzunligiga teng. Patlari koʻpincha oq rangda. Oʻzbekistonda 3 turi uchraydi. Vishildoq O. — tumshugʻidagi qora gʻurrasi bilan boshqa turlardan ajralib turadi. Gavdasining uz. 180 sm, vazni 13 kg. Gʻarbiy Yevropadan Tinch okeanigacha boʻlgan hududlarda uya quradi. Baqiroq O. gavdasining uzunligi 160 sm gacha, vazni 12 kg gacha. Atlantika okeanidan Tinch okeangacha boʻlgan hududlarda tarqalgan. Kichik O. — gavdasining uzunligi 120 sm gacha, vazni 7 kg gacha; asosan, tundrada yashaydi; chuchuk suvli koʻl, baʼzan dengiz qirgʻoklaridagi qamishzorlarga uya quradi. Kichik O.ning urgʻochisi 5—12 ta tuxum qoʻyib, 35—40 kun bosadi. Nari ham uya qurishda va bolalarini boqishda qatnashadi. O. juda yaxshi suzadi va uchadi; oʻsimliklar, mayda suv jonivorlari bilan oziqlanadi. Ular chiroyli boʻlgani uchun hayvonot bogʻlarida boqiladi. Tutqinlikda koʻpayadi. Vishildoq va baqiroq O.lar Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar
Turkum:Oqqushlar
Oqqoʻrgʻon (shahar)

Oqqoʻrgʻon — Toshkent viloyati Oqqoʻrgʻon tumanidagi shahar (1980-yildan). Tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kuchlik (16 km). O.dan Toshkent shahrigacha 59 km. Aholisi 10,8 ming kishi (2000), asosan, oʻzbeklar, shuningdek, rus, qozoq, tojik, koreys, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. O.da tuman hokimiyati binosi, paxta tozalash zavodi, MTP, non kombinati, avto-korxona, qurilish tashkilotlari bor.

Umumiy taʼlim maktablari, kasbhunar kolleji, maxsus internat maktabi, markaziy kutubxona, klublar, oʻlkashunoslik muzeyi faoliyat koʻrsatadi. Suzish havzasi, stadion, tennis korti, kasalxona, dorixonalar mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston shaharlari
Turkum:Oqqoʻrgʻon tumani
Oqqoʻrgʻonchasoy

Oqqoʻrgʻonchasoy - Samarqand viloyatidagi soy. Zarafshon tizmasidagi Chaqalikalon togʻining shim. yon bagʻridan boshlanib, shim.ga oqadi. Uzunligi 25 km, havzasining maydoni 23 km². Yuqori oqimida Kechkeldik, Tanjoy deb ataladi. Dar-gʻom kanaliga yetmasdan tugaydi. Qor, yomgʻir va buloklardan suv oladi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,2m³/sek., oqim moduli 11 l/sek, km². Suvining asosiy qismi bahorning 2-yarmida oqib oʻtadi. O. Urgut tumani yerlarini sugʻoradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Ogʻa

Ogʻa (turkcha) — 1) Usmonli turk imperiyasida yanicharlar boshligʻi unvoni, shuningdek, saroy xodimlari boshligʻi. Yanicharlar korpusi tugatilgach (1826), Turkiya armiyasidagi kichik va oʻrta zobitlar. Hozirgi Turkiyadagi yer egalariga murojaat qilinganda Ogʻa qoʻshib ishlatiladi, baʼzan kishi ismining bir qismi boʻlib ham qoʻllanadi; 2) Ogʻaning "aka" maʼnosi ham bor (mas, ogʻa-ini — aka-uka); 3) xon saroyi yoki boy xonadonidagi kanizak, uygʻur xonadonidagi eng keksa ayol ogʻacha deyilgan; 4) haram qoʻriqchisi (bichilgan qul) haram ogʻasi deb atalgan; 5) Xorazmda xon saroyiga arzga keluvchilarni qabul qiluvchi kishi eshik ogʻasi deyilgan; 6) xotinning akasi yoki ukasi (agar eridan katta boʻlsa) er uchun, erning akasi yoki ukasi (agar xotinidan katta boʻlsa) xotin uchun qaynogʻa hisoblanadi; 7) bu atama Eronda oqo shaklida ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻa mirak Isfahoniy

Ogʻa mirak Isfahoniy (XVI asr) — naqqosh, musavvir; Tabriz miniatyura maktabining yirik vakili, Kamoliddin Behzodntg shogirdi. Ogʻa mirak Isfahoniy yaratgan moʻʼjaz asarlar mujassamotining uygʻunligi, nafisligi, qismlarining nozik ishlanishi bilan ajralib turadi. Asarlari Rossiya milliy kutubxonasi ("Ikki ajdar olishuvi"), Londondagi Britaniya muzeyi ("Majnun hayvonlar orasida") va boshqa toʻplamlarda saqlanadi. Nizomiyning "Hamsa" asarining 1520 yilda koʻchirilgan qoʻlyozmasiga 5 ta hamda 1539 —43 yillarda koʻchirilgan qoʻlyozma-siga moʻʼjaz rasmlar ishlagan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Rassomlar
Turkum:Safaviylar davlati
Turkum:Isfahon
Ofa rizo

Ofa rizo (? — 1616) — musavvir. XVI asr 2-yarmi — XVII asr boshlarida Mashhadda, Isfahonda (shoh Abbos saroyida, 1585 — 1600) ishlagan. Miniatyura, ayniqsa, portretlarida mukammallik va qayotiylikka erishgan; miniatyura sanʼatiga grafik usulni olib kirgan. Ofa rizo asarlari Chester Bitti, Dublin ("Shohnoma"), Parij milliy kutubxonalarida va xususiy toʻplamlarda saqlanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻajari neft koni

Ogʻajari neft koni - Erondagi gaz-kondensat va neft koni. Jahondagi yirik konlardan biri. Obodan shahridan 130 km narida joylashgan. Fors qoʻltigʻi neft-gazli havza tarkibiga kiradi. Kon 1938-yilda ochilgan, 1945-yildan ishlatilmokda. Neftning boshlangʻich za-xiralari 1,3 mlrd. t, gazniki 263 mln. m3 miqdorida baholangan. Kon eni 6 km, uz. 60 km boʻlgan oligotsenquyi miotsen davriga mansub asimmetrik antiklinal burmada joylashgan. Samarali katlamlari (qalinligi 300 m dan ortiq) as-mari svitasi va yuqori boʻr davri ohaktoshlaridan iborat. Kollektor jinslar yuqori gʻovakli va yoriqli. Qatlamning boshlangʻich bosimi 28,2 MPa, temperaturasi 77°. Neftning zichligi 850 kg/mh qovush-qokligi 5,7 sPz, tarkibida 1,42% S bor. Ogʻajari neft konik.da "National Iranian Oil Company" (N1OC) davlat korxonasi 60 ta favvo-ra qudukdan yiliga 31 mln. t dan ortiq neft olmokda.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Eron iqtisodiyoti
Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻaliq

Ogʻaliq — Buxoro xonligidagi mansabdor shaxs; xon, amir maslahatchisi. Shayboniylar davrida joriy etilgan. Xonlikdagi 4 beklik (Chorjoʻy, Qarshi, Shahrisabz va Kitob) uzoq, vaqt markaziy hokimiyatga boʻysunmay kelganlari tufayli xonlik bilan bekliklar aholisi oʻrtasida vositachilik rolini oʻynovchi Ogʻaliq mansabi taʼsis etilgan. Yurtning eng xurmatli, nufuzli oqsoqollaridan xalq yigʻinlarida Ogʻaliq mansabiga tavsiya etilgan kishiga amirlik tomonidan maxsus yorliq berilgan. Ogʻaliq xonlik va xalq oʻrtasidagi vakil hisoblanib, aholi turmushining barcha dolzarb masalalarini yechish huquqiga ega boʻlgan. Viloyat va saltanat miqyosidagi eng muhim masalalarda ham Ogʻaliqqa murojaat qilingan. U xalq ommasini amaldorlarning turli tazyiqlaridan himoya qilgan. Ogʻaliqning eng asosiy vazifasi — xalq bilan bek va amir oʻrtasida murosachilik yuritish, fuqarolar kayfiyatidan xabardor boʻlish hamda sodir boʻlishi mumkin boʻlgan turli koʻngilsiz tasodiflarni bartaraf etishdan iborat edi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻaxon

Ogʻaxon — ismoiliylarning nizoriylar firqasi boshligʻining unvoni. XIX asrning 1-yarmidan shu nom bilan atash odatga aylangan. Nizoriylar firkasining hozirgi imomi, Ali va Fotimaning avlodi hisoblanadigan Karim shoh Ogʻaxon unvonini olgan kishilarning toʻrtinchisidir. U 1957 yil imomatni qabul qilgan. Uning Hindiston va Keniyada joylashgan qarorgohidan tabligʻchilar joʻnatib turiladi, bu tabligʻchilar nizoriylar taʼlimotini (ayniqsa, Afrikada faollik koʻrsatib) targʻib qilish bilan shugʻullanadilar. Hozirgi vaqtda nizoriylar jamoasi (baʼzi mamlakatlarda ularni hoʻjalar yoki ogʻaxoniylar deb atashadi) Osiyo va Afrikaning 20 dan ortiq mamlakatida (xususan, Afgʻoniston shimoli — Badaxshonda) mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Unvonlar
Turkum:Islom
Anʼanaviy musiqa

Ogʻzaki anʼanadagi musiqa, anʼanaviy musiqa — musiqa ijodiyotining asosiy dan. Qa-dimdan odamlarning hayotiy ehtiyojlarini qondirish jarayoni (mehnat, ma-rosim va boshqalar)da yuzaga kelib, tarixiy rivoji natijasida ikkita asosiy — xalq musiqa ijodi (musiqiy folklor) va ogʻzaki anʼanadagi professional musiqa (mumtoz musiqa, bastakorlik) qatlamlariga ajratilgan.

Ogʻzaki anʼanadagi musiqam. ijodkorlari ommaviy badiiy ongning xususiyatlariga izchil tayanib, muayyan davr, us-lub va boshqalarning estetik qonunlari, ijo-diy qoidalariga qatʼiyan boʻysunadi. Shu nuqtai nazardan Ogʻzaki anʼanadagi musiqam., aksar hollarda individual obrazlar yaratishga qaratilgan kompozitorpmk ijodidan farq qiladi. Oʻz tabiatiga koʻra, Ogʻzaki anʼanadagi musiqam. nota yozuvida „mustaxkamlangan“ mualliflik asarlardan emas, balki ogʻzaki shaklda, avloddan avlodga meros boʻlib oʻtgan namunalardan iborat boʻladi. Maz-kur namunalarning badiiy ifodasi turli jarayonlar, oʻziga xos yoʻllar or-qali gavdalanadi. Ustozlardan bevosita eshitib oʻrgangan namunalarga shogird sozandaxonandalar oʻz qissalarini qoʻshadilar, yoinki boshqacha variant (yoʻl)lar yaratib, ijro etadilar. Oʻzbek musiqa merosini xalq musiqa ijodi (mehnat va marosim qoʻshiklari, yalla, lapar, termalar, oʻyin-raqs va lirik kuylar kabi) hamda ogʻzaki anʼanadagi professional musiqa (maqom, ashula, cholgʻu yoʻllari va boshqalar) janrlari tashkil etadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ogʻzaki drama

Ogʻzaki drama, ogʻzaki dramaturgiya — xalq orasida yaratilgan, xalqqa namoyish etiladigan oʻyin-to-moshalar tarzidagi alohida folklor janri. Jahondagi barcha xalklarning yozma dramaturgiyasi Ogʻzaki dramadan boshlangan. Ogʻzaki drama xalq anʼanaviy teatri bilan chambarchas bogʻlangan hodda shakllanib rivoj topib kelgan. Uning matni anʼanaviy fabula va baʼzi barqaror dialoglar aso-sida ijro paytida toʻqilgan. Xalq Ogʻzaki drama tomoshalarining syujeti, odatda, sodda boʻlib, asosiy eʼtibor syujetga emas, vaziyatga, qahramonlarning xrlatiga qaratilgan, unda dialog va ijro paytida toʻqiladigan epizodlar muhim rol oʻynagan. Ayniqsa, hajviy dialogning ishlanishiga koʻp eʼtibor qilingan. Ogʻzaki drama tomoshabinlarni kuldiribgina qolmasdan, katta ijtimoiy va tarbiyaviy aqamiyatga ham ega boʻlgan.

Oʻzbek xalq Ogʻzaki dramasi oʻrta asrlarda masharabozlar va qoʻgʻirchoqbozlar sanʼati bilan bogʻliqholda maydonga kelib, katta taraqqiyot yoʻlini bosib oʻtgan. U professional masharabozlar, muqallidlar, qiziqchilar, qoʻgʻirchoqbozlar tomonidan badiha yoʻli bilan toʻqilgan. Ogʻzaki drama "Tanqid", "Muqallid", "Kulki-hikoya", "Qoʻgʻirchoq oʻyin" deb atalgan pyesalar turkumlarini oʻz ichiga oladi. Tematik jihatdan Ogʻzaki drama nihoyatda boy. Unda xalq turmushi, urf-odatlari, mehnati bilan bogʻliq boʻlgan voqealar ham oʻz aksini topadi. Ogʻzaki drama Oʻzbekistonda yozma professional dramaning yaratilishi va shakllanishida muhim rol oʻynadi. H. H. Niyoziy oʻz dramaturgiyasida, jumladan, "Tuhmatchilar jazosi", "Maysaraning ishi" komediyalarida xalq ijodining boshqa qatori Ogʻzaki drama motivlari va tasviriy vositalaridan foydalangan. Ogʻzaki drama anʼanalarini mashhur qiziqchilar Yusufjon Shakarjonov, Berdiyor Diyorov, Oxunjon Huzurjonov, Hoji tamtamlar davom ettirib, sanʼ-at rivojiga muhim hissa qoʻshdilar.

Yevropa mamlakatlarida ham Ogʻzaki drama mehnat faoliyati bilan bogʻliq holda shakllangan. Uning asosini yil fasllarining almashishiga hamda dehqonchilik ishlariga bagʻishlangan oʻyinlar tash-kil etadi. Masalan, Gʻarbiy Yevropada qishni kuzatish bilan bogʻliq maslenitsa bay-ramlarida qish va yozning kurashi ram-ziy obrazlar orqali namoyish etilgan. Dastlab Germaniyada rivojlangan bu mavsumiy oʻyintomoshalar keyinchalik, 15 —16-asrlarda Italiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarda ham tarqalgan. Ros-siyada Ogʻzaki drama 17 — 18-asrlarda paydo boʻlgan. Yevropa mamlakatlarida tarqalgan Ogʻzaki drama ham shu mamlakatlardagi milliy yozma dramaturgiya rivojiga katta taʼsir koʻrsatgan (yana qarang Drama).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:Adabiyot
Ogʻzaki nutq

Ogʻzaki nutq — nutqning soʻzlashuv shakli. Ogʻzaki nutq yozma nutkdan tovush orqali farqlanadi. Ogʻzaki nutq 2 shaklga ega: monologik nutq va dialogik nutq (qarang Nutq).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻiz

Ogʻiz, ogʻiz oshi — yangi tuqqan sigirning dastlabki 3 kunlik sutidan tayyorlanadigan taom. Shevalarda dalama, gelagay, palla kabi nomlar bilan ataladi. Ogʻiz suti qozonda sut kabi sust olovda qaynatiladi. Ogʻiz suti tarkibida oʻrtacha 25% quruq modda boʻlib, 5,4 % yogʻ, 15% oqsil, 3,3% sut shakari, 1,3% mineral moddalar, 200 ga yaqin toʻyimli va biologik faol moddalar (BFM) yengil hazm boʻladigan holatda uchraydi. Pishirilganda ogʻiz sutining oqsili ivib, xuddi tvorogga oʻxshab qola-di, shunda qozonga tuz solib taʼmi rostlanadi. Ayrim joylarda Ogʻizga sedana ham solinadi. Baʼzi joylarda guruch qoʻshib pishiriladi. Mazali, toʻyimli taom ogʻiz sovitib isteʼmol qilinadi. Sigir egasi sut moʻl-koʻl boʻlishini niyat qilib, ogʻizni yaqin qoʻniqoʻshni va qarindosh-urugʻlarga tarqatadi.

Roʻzimat Hamroqulov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Sut mahsulotlari
Turkum:Taomlar
Ogʻiz bezlari

Ogʻiz bezlari — odam va hayvonlarda yoʻli ogʻiz boʻshligʻiga ochiladigan bezlar (masalan, soʻlak bezlari). Ular ovqat hazm boʻlishi, shuningdek, qon ivishiga imkon beradigan shirali, lekin zaharli sekret ajratadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ogʻiz boʻshligʻi

Ogʻiz boʻshligʻi — hazm yoʻlining boshlangʻich boʻlimi. Old va yon tomonlari lunj bilan, yuqoridan yumshoq va qattiq tanglay, pastdan Ogʻiz boʻshligʻi tubi — til osti muskullari bilan chegaralangan. Ogʻiz boʻshligʻi orqa tomondan toq teshik—tomoq orqali halqum boʻshligʻiga tutashadi. Tishlar va milklar ogʻiz boʻshligʻini ogʻiz dahlizi (ogʻizga kiraverish) bilan asli Ogʻiz boʻshligʻiga ajratib turadi. Ogʻiz daxlizi ogʻiz teshigi orqali tashqi muhitga tutashadi. Ogʻiz yumilganda Ogʻiz boʻshligʻi torayadi va uni til toʻldirib turadi. Soʻlak bezlari Ogʻiz boʻshligʻi daxliziga ochiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yilhali bulAr boʻlmagan Muhammadali vazifangni bajar Munavvarni aytganini qil.

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:Anatomiya
Ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasi

Ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasi – ogʻiz kasalliklarining oldini olish va ularni yoʻqotishga qaratilgan choratadbirlar. Bular tishlarni davolash va plombalash (bu keyinchalik tish chiri-shi va asorati — pulpit hamda peri-odontitning oldini oladi), tishning mexanik shikastlanishiga yoʻl qoʻymaslik; tish-jagʻ sohasi va tish nuqsonlarini oʻz vaqtida bartaraf etishdan iborat.

Maktabgacha va maktab yoshidagi bolalarda (yiliga 2-marta), kasbga alo-qador zarari bor sanoat korxonalari xizmatchilari, shuningdek, homiladorlar, turli xastaligi boʻlgan bemorlarda Ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasis. majburiy tarzda olib boriladi.

Ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasis atrofidagi toʻqimalar, ogʻiz shilliq qavati kasalliklari koʻpgina umumiy oʻtkir va surunkali kasalliklarning oldini olishda nihoyatda mu-him, chunki chirigan yoki kasal tishlar surunkali infeksiya oʻchogʻi boʻlib, organizmga zararli taʼsir koʻrsatadi. Shu bois, har bir kishi oʻzi mustaqil ravishda ogʻiz boʻshligʻi va tishlarni toʻgʻri parvarish qilib borishi, ularni tish choʻtkasi, pasta yoki tish poro-shogi bilan yuvib, ogʻizni suv va zarar-siz dezinfeksiyalovchi eritmalar (2% li soda eritmasidan 1 stakan suvga 1 choy qoshiq yoki borat kislota va boshqalar) bilan ogʻizni chayishi, ovqatdan soʻng tish oralarini maxsus tish kovlagich bilan tozalashi lozim. Tish, milk, til kasalliklariga xos ilk alomatlar paydo boʻlsa, darhol stomatologga murojat qilish kerak (yana qarang: Tish)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻiz yelikishi

Ogʻiz yelikishi - q. Noma.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻiz suti

Ogʻiz suti — homiladorlikning soʻnggi haftalarida va tuqqandan keyingi dastlabki 2—3 kunda sut bezlarida ishlanib chiqadigan sut. Ogʻiz suti oddiy (yetilgan) sutdan yuksak darajada toʻyimliligi va yengil hazm boʻlishiʻ, oqsil, tuzlari koʻpligi va qandi kamligi bilan farq qiladi. Ogʻiz sutidagi yog va tuzlar tar-kibi yangi tugʻilgan bola organizmidagi yogʻ va tuzlar tarkibiga oʻxshaydi. Ogʻiz suti vitaminlarga boy, unda antitelolar ham koʻp. Bola yangi hayot sharoitiga moslashgan sari Ogʻiz sutining tarkibi oddiy sutnikiga oʻxshab boradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Ogʻiz suti (Kolostrum): Tarkibi, Ahamiyati va Foydalari

 Kirish 
Ogʻiz suti yoki kolostrum — bu chaqaloq tug‘ilganidan keyin dastlabki kunlarda onaning ko‘kragidan ajraladigan birinchi sut bo‘lib, u zich, sarg‘ish rangli va oz miqdorda bo‘ladi. Kolostrum chaqaloq uchun hayotining ilk kunlarida immunitet va oziq moddalar manbai sifatida nihoyatda muhimdir. 

 Tarkibi 
Ingliz tilidagi asosida:

- Immunoglobulinlar (IgA, IgG, IgM) – immunitetni mustahkamlaydi.

- Laktoferrin – antibakterial modda.

- Oʻsish omillari (EGF, IGF, TGF-β) – epiteliy rivojlanishini qoʻllab-quvvatlaydi.

- Vitaminlar (A, E, K, B12) – antioksidant, ko‘rish, qon ivishi va asab tizimi uchun muhim.

- Kam yog‘, yuqori oqsil. 

Nemis tilidagi asosida:

- Kolostrum zich, sarg‘ish va immun antitelalarga boy.

- Ichak devorini qoplaydi va patogenlardan himoya qiladi.

- Mekoniy chiqishini tezlashtiradi. 

Rus tilidagi asosida:

- Chaqaloqni infektsiyalardan himoya qiladi.

- Mikrobiotani shakllantiradi.

- Ichaklar moslashuvini yengillashtiradi.

 Kolostrumning sog‘liq uchun foydalari 
Foyda:

- Immunitetni mustahkamlash.

- Ovqat hazm qilishni yaxshilash.

- Infektsiyalardan himoya.

- O‘sishni rag‘batlantirish.

- Antioksidant himoya.

 Kolostrum ishlab chiqarilishi va davomiyligi 
Kolostrum odatda tug‘ruqdan keyingi 2–4 kun davomida ishlab chiqariladi.

Kuniga o‘rtacha 30–100 ml kolostrum ishlab chiqariladi.

Bu chaqaloqning kichik me’dasi uchun yetarlidir (5–7 ml).

 Tibbiy va psixologik ahamiyati 
- Sog‘lom ovqatlanish odatini shakllantiradi.

- Ona va bola o‘rtasida emotsional bog‘liqlikni kuchaytiradi.

- Kattalar uchun kolostrum qo‘shimchalari mavjud.

 Xulosa 
Kolostrum chaqaloq hayotidagi birinchi va eng muhim “immun zaxira”dir. U nafaqat oziqlantiradi, balki immunitetni himoya qiladi, ichak faoliyatini tartibga soladi va yangi hayotga moslashishiga yordam beradi.

 Foydalanilgan 
1. World Health Organization. Infant and Young Child Feeding, WHO, 2009.

2. Riordan J., Wambach K. Breastfeeding and Human Lactation, Jones & Bartlett Learning, 2010.

3. Lawrence R.A., Lawrence R.M. Breastfeeding: A Guide for the Medical Profession, Elsevier, 2016.

4. https://en.wikipedia.org/wiki/Colostrum
Ogʻiz hidlanishi

Ogʻiz hidlanishi - ayrim kasalliklarning belgisi. Koʻpincha tish, milk, burun-halqum, qiziloʻngach, meʼda va oʻpka kasalliklarida kuzatiladi. Baʼzan Ogʻiz hidlanishi qandli diabet, nefrit va ichki aʼzolarning boshqa kasalliklari belgisi boʻlishi ham mumkin. Tish eliksiri va losonlar yordamida Ogʻiz hidlanishini vaqtincha yoʻqotsa boʻladi, lekin, albatta, mutaxassis vrachga murojat etish lozim.

Ogʻiz hidlanishining oldini olish ovqatdan keyin ogʻizni chayish, tish va tish protezlarini tozalab yuvib turish (qarang Tish), shuningdek, ogʻiz boʻshligʻini sogʻlom saqlash, tish shifokori koʻrsatmalariga doimo amal qilish, meʼda-ichak kasalliklarini oʻz vaqtida davolatishdan iboratOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Ogʻizaylangichlar

Ogʻizaylangichlar (Rotatoria) -birlamchi tana boʻshlikli chuvalchanglar sinfi. Xaltasimon, baʼzan sharsimon gavdasi bosh, tana va dum boʻgʻimlaridan iborat. Koʻp hujayrali hayvonlar orasida eng kichigi, gavdasining uzunligi 0,01 dan 2,5 mm gacha. Ogʻiz oldi kipriklari murakkab tuzilgan.ogʻiz aylangich apparatini hrsil qiladi. Ayrim ning bosh boʻlimida sezgir tukchalari va 1—2 ta pigment koʻzachalari boʻladi. Koʻpchilik ogʻizaylangichlar tanasi sovut bilan oʻralgan. Oʻtroq ogʻizaylangichlar oyogʻi uchidagi 2 ta oʻsimtasi yordamida substratga yopishib oladi. Ichagi toʻgʻri nay shaklida; ichakning oldingi qismi chaynovchi oshqozon — mastaksni hosil qiladi. Ayirish organlari — protonefridiylar kloakaga ochiladi. Nerv sistemasi halqum usti gangliyi va undan qillar, koʻzchalar va boshqa organlarga ketadigan nervlardan iborat. Ayrim jinsli. Jinsiy bezlar yoʻli kloakaga ochiladi. Tuxim qoʻyadi yoki baʼzi vakillari tirik tugʻadi. Erkagi mayda, ayrim ning erkagi boʻlmasligi tufayli partenogenez koʻpayadi. Ogʻizaylangichlar sistematikasi va yaxshi oʻrganilmagan. Keng tarqalgan; 2000 ga yaqin turi bor. Chuchuk suv bentosi va planktoni tarkibiga kiradi; nam mox va tuprokda yashaydi; ayrim dengizlarda va shoʻr suvli havzalarda uchraydi. Bir hujayrali suv oʻtlari, mikroorganizmlar bilan oziqlanadi, ayrimlari yirtqich. Suv havzalari qurib qolganda koʻpchilik ogʻizaylangichlar anabioz holatiga oʻtadi. Suv qavzalarining oʻz-oʻzidan tozalanishida va yosh baliqchalarning asosiy ozigʻi sifatida katta ahamiyatga ega.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻil

Ogʻil, ogʻilxona – qoramol (sigir, buzoq, buqa va boshqalar)ni bogʻlab saqlash va boqish uchun qurilgan bino. Oxurlar va goʻngni tashlaydigan maxsus tuynuklar bilan jihozlanadi.
Yana qarang
Molxona
OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻir atletika

thumb|2012-yilda Londonda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiada oʻyinlarida ispaniyalik ogʻir atletikachi Lidiya Valentin.
Ogʻir atletika — sport turi, har xil vazn toifalarida ogʻir narsalar (shtanga, tosh) koʻtarishda musobaqalashish. Ogʻirliklarni koʻtarish mashqlari qad. zamonlardan maʼlum. Rasmiy musobaqalar esa 1860-yillardan (birinchi marta AQShda) oʻtkazib kelinadi. hozirgi vaqtda shtangani ikki qoʻllab dast va siltab koʻtarish (1972-yildan) Ogʻir atletikaning asosiy mashqlari hisoblanadi. Dast koʻtarishda sportchi shtangani toʻxtatmay bir harakat bilan, siltab koʻtarishda — ketma-ket ikkita harakatda — avval koʻkrakka olish, keyin esa yuqoriga choʻzilgan qoʻllarga koʻtarishni amalga oshiradi. Ogʻir atletikachilarni (1977-yildan) 10 vazn toifasiga (52 kg gacha — 110 kg dan yuqori) ajratadilar. Ogʻir atletika 1896-yildan Olimpiada oʻyinlari (1900, 1908, 1912-yildan tashqari) dasturiga kiradi. 1896-yil 1-Yevropa chempionata, 1898-yil 1-jahon chempionata boʻlib oʻtgan. Oʻzbekistonda birinchi Ogʻir atletika toʻgaragi 1917-yilda Toshkent shahrida ochilgan, u "Toshkent ogʻir atletika jamiyati" deb atalgan. Oʻzbekistonda Ogʻir atletikaning asoschisi Feoktist Gorizdro qisoblanadi. Oʻzbekistonda O.a federatsiyasi 1992-yildan faoliyat koʻrsatadi. U Xalqaro Ogʻir atletika federatsiyasi — IWf ga (1993), Osiyo Ogʻir atletika federatsiyasiga (1994) aʼzo. Oʻzbekiston Ogʻir atletika federatsiyasi har yili kattalar va yoshlar oʻrtasida Oʻzbekiston birinchiligi musobaqalarini oʻtkazadi. Andijon, Toshkent viloyatlari, Toshkent va Samarqand shaharlarida Ogʻir atletika keng ommalashgan. Ogʻir atletika seksiyalarida 7000 ga yaqin kishi muntazam shugʻullanadi. Xalqaro toifadagi sport ustalari Erkin Karimov (jahon rekordchisi, 1968), Isroil Isoqov, Noil Muhamadyorov (olimpiada oʻyinlarining kumush medali sovrindorlari, 1988), Sergey Sirsov (jaxrn chempioni, 1991, Olimpiada oʻyinlarining kumush medali sovrindori, 1992), Igor Sodiqov (jahon chempioni, 1991) va Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sportchi Igor Xalilov (yoshlar oʻrtasida Yevropa, jahon chempioni, 1992, Osiyoning 2 karra chempioni 1997, 2000) Oʻzbekistonning eng kuchli Ogʻir atletikachilaridir.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 Yengil atletika

 

 

Turkum:Sport 
Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻir mashinasozlik sanoati

Ogʻir mashinasozlik sanoati — mashinosozlik sanoatining yirik tarmogʻi. Metallurgiya, kon-ruda, yirik temirchilik-presslash, maydalashyanchish, koʻtarma-transport uskunalari, shuningdek, yirik ekskavator, rotor majmualari, teplovozlar, elektrovozlar, temir yoʻl vagonlari, dizellar va boshqa ishlab chiqaradigan sanoat korxonalari kiradi .OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Yana qarang
Mashinasozlik sanoati
 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻir suv

Ogʻir suv, D2O — vodorodning izotopi deyteriy (O)ning kislorod bilan birikmasi. Tabiiy suv va atmosfera yogʻinlarida mavjud. Mol. m. 20. Muzlash temperaturasi +0,82°, qaynash temperaturasi 101,42°, zichligi 1,359 g/sm3. Ogʻir suvni 1932-yilda G. Yuri va E. Osborn kashf etgan. Tarkibida N2O molekulalari bilan birga oz miqdorda D2O molekulalari ham boʻlgan oddiy suv elektroliz qilinganda, asosan, N2O molekulalari parchalanadi; Ogʻir suvning nisbiy miqdori ortib boradi. D2O molekulalariga boy qoldiq suvni uzoq vaqt elektroliz qilish va fraksion haydash yoʻli bilan deyarli toza Ogʻir suv olish mumkin. Amerikalik olimlar G.Lyuis, R. Makronald va F. Speddinglar 1933-yilda ana shu yoʻl bilan deyarli 100% D2O molekulalaridan tashkil topgan sof Ogʻir suv ajratib olganlar. 165 t suvni elektroliz qilib, 1 kg ga yaqin D2O olish mumkin: 1 t suvni elektrolizlash uchun 5—6 ming kVt- soat elektr energiyasi sarflanadi. Ogʻir suv koʻpgina xos-salari jihatdan oddiy suvdan farq qiladi: zichligi, mol. m., qaynash va qotish temperaturasi oddiy suvnikidan yuqori. Ogʻir suv yadro reaktorlarida neytronlar tezligini susaytirishda qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻirlik

Ogʻirlik — Yer tortish kuchi maydonida tinch turgan jismning uning erkin tushishiga toʻsqinlik qiladigan gorizontal tayanch (yoki osma) ga taʼsir kuchi. Nyutonning ikkinchi qonuniga koʻra (qarang Nyutonning mexanika qonunlari), jismning vazni P=m(g — a) =F(h — a/g), bunda: t — jism massasi, g — erkin tushish tezlanishi, a — tashqi kuchlar taʼsirida jism erishgan tezlanishi, Gʻ — tortishish kuchi va Yerning sutkalik aylanishi tufayli hosil boʻluvchi kuchning geometrik yigʻindisidan iborat ogʻirlik kuchi, a =0 boʻlganda vazn ogʻirlik kuchiga teng , g=a boʻlganda vazn nolga teng boʻladi, yaʼni vaznsizlik holati yuzaga keladi. Vazn — oʻzgaruvchan kattalik, u joyning geografik kengligiga boglik (qutbda u ekvatordagiga qaraganda kattaroq qiymatga ega boʻladi). Jismning ekvatordagi vazni qutbdagi vazniga qaraganda 1/288 marta kichik. Vazn va massa har xil fizik kattalik. Vazn jism harakteristikasi boʻla olmaydi. Jismning harakteristikasi — bu uning massasidir. Xalqaro birliklar tizimi SI da vazn ogʻirlik kuch birligi nyuton (N)da, massa — massa birligi kilogramm (kg) da oʻlchanadi OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Fizika
Ogʻirlik kuchi

Ogʻirlik kuchi - Yer sirti yaqinidagi istalgan moddiy zarraga taʼsir etuvchi kuch. Ogʻirlik kuchi Yer aylanishidan vujudga keladigan markazdan qochma kuch bilan Yer tortish kuchining teng taʼsir etuvchisiga teng. Markazdan qochma kuch Yer ekvatorida eng katta qiymatga ega boʻlib, Ogʻirlik kuchining 1/288 qismiga teng. Shu tufayli, Yer sirtidagi Ogʻirlik kuchi Yerning shakli va oʻlchamiga, joyning geografik kengligiga bogʻliq. Ogʻirlik kuchining yoʻnalishi Yer sirtidagi joyning vertikali hisoblanadi. Biror kichik maydondagi (yaʼni Yer sirtining bir necha km² dagi) Ogʻirlik kuchi yoʻnalishlarini oʻzaro parallel desa boʻladi; demak, Yer sirtiga tik yoʻnalgan va mg ga teng boʻlgan Ogʻirlik kuchi bir jinsli kuch maydonini hosil qiladi (t — Yerga tortilayotgan zarra massasi, g — Ogʻirlik kuchi tezlanishi).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻirlik markazi

Ogʻirlik markazi - qattiq jism bilan muntazam bogʻlangan nuqta; jism zarralariga taʼsir etuvchi ogʻirlik kuchlarining teng taʼsir etuvchisi shu nuktadan oʻtadi. Simmetriya markazi mavjud boʻlgan bir jinsli jismlar (doira, shar, kub va boshqalar) da ogʻirlik markazi shu simmetriya markazida yotadi. Boshqa jismlarning ogʻirlik markazi turli joyda (masalan, toʻgʻri chiziqning ogʻirlik markazi oʻrtasida, parallelogrammning ogʻirlik markazi diagonallari kesishgan nuqtada, uchbur-chakniki medianalari kesishgan nuktada va hokazo) boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻriq qoldiruvchi dorilar

Ogʻriq qoldiruvchi dorilar - ogʻriq sezgisini yoʻqotuvchi yoki kamaytiruvchi dorilar. Bularga kimyoviy tuzilishi va taʼsir mexanizmi turlicha dori moddalari kiradi. Ogʻriq qoldiruvchi dorilardan nerv sistemasiga taʼsir etib, ogʻriqni kamaytiruvchi moddalar (analgetiklar) asosiy oʻrinni egallaydi. Narkotik analgetiklar va nonarkotik analgetiklar farq qilinadi. Narkotik analgetiklarga morfin va uning sintetik oʻrindoshlari (promedol, fentanil va boshqalar) kiradi. Narkotik analgetiklar turli ogʻriqlar, jumladan, shikastlanish, kuyish, miokard infarktida roʻy beradigan kuchli ogʻriqlarni ham qoldiradi. Morfin markaziy nerv sistemasiga taʼsir koʻrsatib, eshituv, qoʻrquv, taktil sezgisini oʻtkirlashtiradi, oʻziga xos gallyusinatsiyalar keltirib chiqaradi. Ogʻriq bilan kechadigan salbiy emotsiyalar (vahima, hayajonlanish, gʻam-gʻussa va boshqalar)ni susaytirib, xavfsizlik, oʻzini yengil his qilish, bamaylixotirlik tuygʻusini paydo qiladi. Narkotik analgetiklar takror-takror qabul qilinganda odam unga oʻrganib, qoʻmsaydigan boʻlib, narkomaniyaga sabab boʻlishi mumkin. Shuning uchun narkotik analgetiklar qatʼiy hisobda turadi va ular cheklangan holda beriladi. Narkotik analgetiklarni vrach ruxsatisiz ichish taqiqlanadi.

Nonarkotik analgetiklarga kimyoviy tuzil ishi turlicha boʻlgan sintetik moddalar (amidoprin, analgin, atsetilsalitsilat kislota, paratsetamol va boshqalar) kiradi. Bu xil analgetiklarning narkotik analgetiklarga qaraganda ogʻriq qoldiruvchi taʼsiri kuchsizroq boʻlib, asosan, nevralgiya tusidagi ogʻriqlarda, mialgiya (muskullar yalligʻlanishi)da, tish va bosh ogʻrigʻida, artralgiyada ishlatiladi. Nonarkotik analgetiklar ogʻriq qoldirishi bilan bir qatorda isitma tushishiga ham (qarang Isitma tushiruvchi dorilar) yordam beradi. Koʻpchilik nonarkotik analgetiklarning yalligʻlanishga qarshi taʼsiri ham bor (qarang Yalligʻlanishga qarshi dorilar). Vrach ruxsatisiz bu dorilarni ichmaslik kerak.

Analgetiklar guruhiga mansub boʻlmagan bir kancha dori moddalar ham ogʻriq qoldirishi mumkin. Masalan, silliq muskullarni boʻshashtiruvchi dorilar — atropin, bangidevona preparatlari, papaverin, noshpalar va boshqa qon tomirlar spazmida ishlatiladigan tomir kengaytiruvchi dorilar shular jumlasidandir.

Vrachga koʻrinib ogʻriq sababi va xususiyatini bilgandan soʻng ogʻriq qoldiruvchi dorilar ichilsa, yaxshi naf beradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2006

 

 

Turkum:Simptom:Bosh ogʻrigʻi
Ohak

Ohak — qurilish materiali. Ohaktosh, boʻr va boshqa karbonatli jinslarni 900° dan 1100 °C temperaturada kuydirib, ishlov berib olinadi: CaCO3 <=t CaO + CO2 T. Kalsiy oksid CaO — soʻndirilmagan Ohak, kalsiy gidroksid Ca(OH)2 esa soʻndirilgan ohak deb yuritiladi (qarang Kalsiy). Ohak qadimdan qovushqoq material sifatida ishlatib kelingan. Mil. av. 3000—2500-yildayoq Ohakning qum va suv bilan qorishmasidan turli inshootlar qurishda, tosh va gʻishtni biriktirishda, devorlarni suvashda hamda boʻyoq tayyorlashda foydalaniladi.

Ohak boʻlak va kukun holida ishlab chiqariladi. Kimyoviy tarkibiga qarab, havoda qotuvchi va gidravlik xillarga boʻlinadi. Havoda qotuvchi Ohak, asosan, kalsiy va magniy oksidlaridan iborat. Gidravlik Ohak tarkibida, bundan tashqari, ancha miqdorda kremniy, alyuminiy va temir oksid boʻladi. Havoda qotuvchi Ohak qurilish qorish-malari va betonning quruq havoda qotishini, gidravlik Ohak havoda ham, suvda ham qotishini taʼminlaydi. Ohak qurilishda, metallurgiyada, kimyo sa-noatida, qand, qogʻoz, shisha buyumlar, oyna ishlab chiqarishda, shuningdek, suvni tozalash va boshqa maqsadlarda keng qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kimyoviy birikmalar
Turkum:Qurilish materiallari
Ohaklisoy

Ohaklisoy – Samarqand viloyati Samarqand tumanidagi soy. Qoratepa togʻining janubiy yon bagʻridan boshlanadi. Dargʻom kanaliga quyiladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Umumiy xususiyatlar 
Daryoning uzunligi 37 km, havzasining maydoni 71 km². Yillik oʻrtacha suv oqimi 0,95 m³/s. Vodiysining eni 1–2 km, togʻdan chiqqach, katta yoyilma hosil qiladi. Qor, yomgʻir va buloqlardan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,95 m³/sek. Oqim moduli 16 l/ sek. km². Suvining asosiy qismi (60— 75%) bahorda oqadi. Irmoqlarining umumiy uzunligi 100 kmdan ortiq. Eng yirik irmogʻi – Oqbuvrasoy. Soy vodiysi juda xushmanzara, Samarqand shahriga yaqin boʻlganidan u yerda dam olish uylari, davolash muassasalari, sport maydonlari barpo qilingan. Oqimning 60-75% bahorga toʻgʻri keladi. Drenaj moduli 16 l/s⋅km².

 Daryo oqimi 
Ohaklisoy Zarafshon tizmasining gʻarbiy qismidagi Qoratepa togʻining janubiy yon bagʻridan boshlanadi. Daryo i Kemqoʻtan togʻining janubi-gʻarbida, Ilonsoy dovoni shimoli-gʻarbida (taxminan 2000 m) joylashgan. Soy asosiy manbadan shimoli-gʻarbiy yoʻnalishda oqadi, lekin keyin keskin shimoli-sharqqa (1267,2 balandlikda) buriladi va bu yoʻnalishni tekis uchastkaga yetguncha ushlab turadi, lekin koʻp sonli burmalarni hosil qiladi. Oqtosh togʻlaridan sharqqa oʻtadi. Bu yerda Ohaklisoyning oʻng qirgʻogʻida balandligi 16 metr boʻlgan qoyalar bor. Togʻli qismida daryo vodiysining kengligi 1—2 km, tekislikka yetib borgani sari kengayib boradi.

Oʻrta oqimda, soy boʻyida Ohaklisoy qishlogʻi bor. Qishloq hududidan chiqib, toʻgʻridan-toʻgʻri quyilish qismigacha 5—15 metr chuqurlikdagi jardan oqib oʻtadi. Daryo kesimining boshida daryoning kengligi 5 m, chuqurligi 20 sm, pastki tuprogʻi qattiq jismlardan iborat. Quyi oqimda suv oqimi asta-sekin yarim doira boʻylab shimoli-gʻarbga, shimolga, soʻngra sharqqa yoʻnaladi va shu bilan Yangiariq posyolkasini oʻrab oladi. Soy oʻzanining sayoz qismlari bor. Yoʻl kesishmasi uchun temir-beton koʻprik qurilgan. Ohaklisoy Samarqand shahrining janubi-gʻarbiy chekkasida, taxminan 730 m balandlikda joylashgan Xishraus GESi suv ombori hududidagi Dargʻom kanaliga quyiladi.

 Iqtisodiy jihatdan foydalanish 
Ohaklisoy vodiysi oʻzining goʻzal manzaralari bilan mashhur. Bu yerda dam olish uylari, tibbiyot muassasalari, sport maydonchalari barpo etilgan.

 Irmoqlar 
Ohaklisoy irmoqlarining umumiy uzunligi 100 km dan oshadi. Ulardan eng kattasi Oqbuyrasoy boʻlgan, ammo hozirda Ohaklisoyga yetib bormaydi.

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Ohak (qaynatma)

Ohak - OLTINGUGURT QAYNATMASI — akaritsid, fungitsid; kalsiy polisulfidning (CaS.

Sx) suvdagi 10— 30% li eritmasidan iborat. Rangi toʻk sarikdan och qizilgacha boʻlgan oʻtkir vodorod sulfid hidli tinik suyuklik. Oʻrgimchakkanalarga va oʻsimliklarning turli kasalliklariga karshi ishlatiladi. Suv, oltingugurt va ohakning 17:2:1 nisbatdagi (100 l suvga 12 kg oltingugurt kukuni va 6 kg ohak hisobida) aralashmasini 1—2 soat qaynatish bilan tayyorlanadi. Tayyor eritmaning areo-metrda aniklangan zichligi Bome boʻyi-cha 20° yoki 1,6 g/sm3 ni tashkil etishi kerak. Havo oʻtmaydigan (mas, moyli toʻsma pardali) shisha idishlarda saqlanadi. Zarur darajadagi kuvvatga ega boʻlgan ish suyukligi tayyorlashda eritmaga suv aralashtiriladi. Bome boʻyicha 0,5— 1,0° quvvatga ega boʻlgan eritma bilan ishla-nadi. Amadsa barcha (tok, pomidor, olma va boshqalar) ekinlar uchun qoʻllash mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ohaktoshlar

thumb
Ohaktoshlar — karbonatli choʻkindi togʻ jinslari. Tarkibi 50%dan ortiq kalsiydan yoki organizmlarning skeleti qoldiqlaridan, baʼzan aragonit minerali (CaCO3)dan iborat. Koʻpincha tarkibida autigen, diagene-tik va epigenetik minerallar, chakiq (terrigen va karbonat) zarralar aralashmasi uchraydi. Ohaktoshlarning tarkibida 4— 17% gacha MgO boʻlsa, dolomitli Ohaktoshlar; 6 — 21% siO2+R2O, — mergelli Ohaktoshlar; kvars,qumtoshli va kremniylashgan Ohaktoshlar deb yuritiladi. Strukturasi kristalli, organogen-chakikli, chakikli-kristalli va sizib toʻplangan (travertin, ohakli tuf) farq qilinadi. Rangi oqish, sargʻish, boʻzrang. Koʻpincha ohaktosh ichida chigʻanoqlar ham boʻladi. Hosil boʻlishiga koʻra, organogen, xemogen yoki kimyoviy, chaqiq boʻladi. Tarkibidagi jins hosil qiluvchi organizmlarning koʻpligiga koʻra, organogen Ohaktoshlar, foraminiferali, marjonli, suvoʻtli va boshqa; xemogen va chaqiqlari (zarralar)ning kattaligiga qarab bir necha xilga boʻlinadi. Metamorfizm natijasida Ohaktoshlar marmarga aylanadi. Ohaktoshlar eng koʻp tarqalgan choʻkindi togʻ jinslaridan biri, Yerning turli relf shakllarida ishtirok etadi. Ohaktoshlar barcha yoshdagi (tokembriydan toʻrtlamchi davrgacha) yot-qiziqlarda uchraydi. Ohaktoshlarning fizik-mexanik xossalari ularning strukturasi va tuzilishiga bogʻliq boʻlib, juda keng chegarada oʻzgaradi, mas, hajmiy ogʻirligi 800 kg/m3 dan (chigʻanoqtoshlar, travertin) 2800 kg/m3 gacha (kristalli strukturali Ohaktoshlar). Chigʻanoq-toshlar va gʻovakli Ohaktoshlar nisbatan oson kesiladi hamda yoʻniladi, kristalli Ohaktoshlar esa, yaxshi silliklanadi. Ohaktoshlar sanoatda, qishloq xoʻjaligi va qurilishda keng qoʻllanadi. Qora metallurgiyada rudaning erishini oshirish va shlak hosil qilish uchun qoʻshiladigan modda (flyus) sifatida; ohak va sement ishlab chiqarishda xom-ashyo; soda, mineral oʻgʻitlar, shisha, qogʻoz ishlab chiqarishda, neft mahsulotlarini tozalash va boshqa jarayonlarda qoʻshimcha modda sifatida ishlatiladi. Ohaktoshlar muhim qurilish materiallari guruhini tashkil qiladi, ulardan qoplovchi va bezak toshlar, haykaltaroshlik va meʼmorlikda ishlatiladigan toshlar va hokazo tayyorlanadi. Oʻzbekistonda koʻplab Ohaktoshlar qazib olinadigan konlar, yirik ishlab chiqarish birlashma korxonalari ("Oʻzsanoatqurilishmateriallari", "Oʻzavtoyoʻl", Navoiy va Olmaliq kon-metallurgiya kombinatlari va boshqalar) tomonidan ishlatilmoqda.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Petrologiya
Ohang

Ohang (fors. — tovush, nagʻma, kuy) — musiqiy ifoda vositasi sifatida eng kichik kuy boʻlagi, intonatsiya. Ohang bir necha tovushlarning mantiqan ulanib bori-shidan hosil boʻlib, vokal musiqada sheʼriy ruknga mos keladi. Ohanglar birikib yirikroq tuzilmalar — kuy jumlalarini tashkil etadi. Ohang kuyning bosh (eng oʻziga xos) tuzilmasi va boshqa maʼnolarda ham, hindlarda esa "ohangit" musiqaning umumiy ifodasi sifatida, forsiyzabon xalklarda "ohangsoz" — bastakor maʼnosida ham qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ohangaron

Ohangaron (, ) Oʻzbekiston, Toshkent viloyatidagi shahar.

 Tarix 
Ohangaron shahri Ohangaron qishlogʻi oʻrnida paydo boʻlgan, hududda asosan oʻzbeklar va tojiklar yashagan. (tojikcha. „Oxangaron“ — „Temirchilar“ deb tarjima qilingan)Bobomulloev: M. Andreev o tadjikax (k voprosu ob etnogeneze)..

Rasmiy ravishda Ohangaron aholi punkti 1960-yilda sement zavodi qurilishi boshlanishi munosabati bilan aholi punkti maqomini olgan. Shahar maqomini esa 1966-yilda berilgan. Viloyatga boʻysunuvchi shahar maqomiga ega. 

 Geografiya 
Ohangaron daryosi boʻyida Qurama togʻ tizmasining etaklarida joylashgan (daryoning boshqa nomi Angren). Dengiz sathidan balandligi — 567 metr.

 Infratuzilma 
Ohangaron Oʻzbekiston uchun katta sanoat ahamiyatiga ega. Toshkent-Angren temir yoʻl yoʻnalishida joylashgan.

Shaharda yirik korxonalar sement (1966-yil ochilgan), shifer zavodlari, temir-beton buyumlar zavodi, „Santexlit“ zavodi (1996-yilda yopilgan), asbest-sement va issiqlik izolyatsion mahsulotlar, qurilish materiallari va plastmassa buyumlari zavodlari, gʻisht ishlab chiqarish, rezina buyumlar, paxta iplari va kalava, oziq ovqatlar ishlab chiqarish kabi korxona va zavodlar bor

Shuningdek, yashash va obodonlashtirish infratuzilmasi — uylar, bolalar bogʻchalari, maktablar, mehmonxonalar, bank muassasalari va aviakassalar mavjud.

 

 

 Ohangaron — Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi

 Ohangaron — Katta sovet ensiklopediyasi

Turkum:Ohangaron tumani
Turkum:Ohangaron
Turkum:Toshkent viloyati shaharlari
Turkum:Toshkent viloyatidagi aholi punktlari
Turkum:Oʻzbekiston shaharlari
Ohangaron suv ombori

Ohangaron suv ombori - Toshkent viloyatida, Ohangaron daryosi oʻzagida qurilgan gidrotexnika inshooti. 1989-yilda ishga tushirilgan. Umumiy hajmi 260 mln. m³, toʻgʻonning maksimal balandligi 100 m, suv oʻtkazish imkoniyati 480 m³/sek. Ohangaron daryosi suvini mavsumiy tartibga soladi. Toshkent viloyatidagi Ohangaron, Oʻrta Chirchiq, Piskent va Boʻka tumanlaridagi yerlar sugʻoriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Galereya 

 

Turkum:Toshkent viloyati suv omborlari
Turkum:Ohangaron (daryo)
Ohangaronsement aksiyadorlik jamiyati

Ohangaronsement aksiyadorlik jamiyati – Oʻzbekistonda sement sanoatining yetakchi korxonalaridan biri hisoblanadi. 2006-yildan beri „Yevrosement grup“ xoldingi tarkibiga kiradi. Toshkent viloyati Ohangaron shahridagi sanoat zonasida joylashgan.

 Tarixi 
„Ohangaronsement “– qurilish materiallari ishlab chiqaradigan yirik korxona. U „Oʻzqurilishmateriallari“ aksiyadorlik kompaniyasi tarkibida. Turli navli va markali sement (yuqori sifatli portlandsement, shlakportlandsement), shifer, mineral tolalar, akustik plitalar, asbest quvurlar, oʻtga chidamli gʻisht va boshqa mahsulotlar ishlab chiqaradi. Korxona 1957-yil aprel oyidagi hukumat qarori bilan 1958-yildan „Ohangaron sement zavodi“ nomi bilan qurila boshlagan. Yillik quvvati 450 ming tonna boʻlgan 1-texnologik liniya 1961-yil oxirida ishga tushirildi. 1967-yilda 4-texnologik liniya ham ishga tushirildi va korxonaning sement boʻyicha ishlab chiqarish 1750 ming tonna sementga yetkazildi.

1963–1965-yillarda shifer ishlab chiqaradigan 6 ta texnologik liniya ishga tushirildi (yillik quvvati 170 mln. shartli taxta). 1970-yildan kombinat, 1980-yildan „Ohangaronsement“ ishlab chiqarish birlashmasi, 1994-yildan ochiq aksiyadorlik jamiyati deb nomlandi. 2000-yilda 750 ming tonna sement, 630 ming tonna klinker, 36 ming tonna mineral mahsulotlar ishlab chiqarildi. Korxona mahsulotlari xorijga eksport qilinadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Zamonaviy holati 
2017-yilda aksiyadorlik jamiyati tomonidan 1 million 875 ming tonna sement ishlab chiqarildi

„Ohangaronsement“ AJ tarkibiga Toshkent shahrining Sergeli tumanida joylashgan Qurilish materiallari va konstruksiyalari zavodi kiradi. Zavod 2006-yil avgust oyida tashkil etilgan boʻlib, loyiha quvvati qariyb 40 000 m³ temir-beton buyumlarni tashkil etdi. Zavodda keng assortimentda tayyor beton, ohak va temir-beton konstruksiyalar ishlab chiqariladi.

2017-yilda korxonada yiliga 3,5 ming tonna oʻtga chidamli gʻisht ishlab chiqaruvchi yangi korxona ishga tushirildi.

2018-yilda „Ohangaronsement“ uchastkasida quruq usulda yiliga 3 million tonna quvvatga ega yangi sement zavodiga poydevor qoʻyildi.

„Ohangaronsement“ respublikadagi yirik sement ishlab chiqaruvchi zavodlardan biridir.

Kompaniya Oʻzbekiston Respublikasining yigirmata yirik soliq toʻlovchilaridan biri hisoblanadi.

2020-yilda „AckermannCement“ kompaniyasi „Ohangaronsement“ni sotib oldi va shu tariqa 3-AckermannCement zavodiga aylandi.

 Sanksiya 
2023-yilning 12-aprelida Rossiyaning Ukrainaga bosqinida USM xolding va „Ohangaronsement“, Alisher Usmonovga aloqador AQSh, Yevropa Ittifoqi va Buyuk Britaniya sanksiyalariga uchragan kompaniyalar sifatida AQSh va Buyuk Britaniyaning sanksiyalar roʻyxatiga kiritilgan edi.

 

 

Turkum:Ohangaron
Turkum:Toshkent viloyati korxonalari
Turkum:Oʻzbekiston shirkatlari
Ohangdoshlik

Ohangdoshlik – turli balandlikdagi musiqa tovushlarining bir vaqtda sadolanib qoʻshilishi. Ohangdoshlik ikki (interval) va undan ortiq (akkord) tovushlardan tuzilib, konsonans yoki dissonans xususiyatiga ega boʻladi. Keng maʼnoda – tovush, kuylarning bir-biriga mos kelishi, oʻzaro uygʻunligi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ohorlash

Ohorlash (toʻqimachilikda) — tanda ipiga maxsus modda (ohor) shimdirish. Ohor kraxmal kislotalar, ishqorlar, sovun, yogʻlar, glitserin, antiseptik moddalar va boshqalardan tayyorlanadi. Asosan jun, paxta, lub tolalaridan iigirilgan ip ohorlanadi. Ancha pishiq, dagʻal iplar ohorlanmaydi. Oʻzbekistonda ilgari ohor bugʻdoy unidan atala koʻrinishida tayyorlangan va lattada suzilgan. Toʻqish uchun doʻkonga solingan tanda parralari (tuklari) gula (toʻqimachilik dastgohining bir qismi)ga va tigʻ tishlariga yopishib qolib, toʻqishga xalaqit bergan, ip salga uzilavergan. Shu sababli, toʻquvchi tandaga ohor purkab, ip parralarini yotqizib silliqlagan. Shu jarayon ohorlash deb atalgan. Hozir ohorlash maxsus ohorlash mashinalarida bajariladi. Buning uchun mashinaga bir necha tanda ipi joylanadi. Soʻngra ip ohorli togʻoraga botiriladi. Ohor shimib olgan ip quritish barabanlari yoki quritish kamerasida quritiladi. Ohor ip sirtini silliqlaydi, uni pishiqlantiradi. Ohorlangan ipdan toʻqilgan gazlama koʻrkam, pishiq chiqadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
П (kirill)

П — oʻzbek kirill alifbosining oʻn yettinchi harfi. Lablab, portlovchishovqinli, jarangsiz undosh tovushni ifodalaydi. Soʻzning boshi (paxta, poda, paypoq), oʻrtasi (tuproq, oppoq) va oxirida (qop, ip, toʻp) qoʻllana oladi. Biroq koʻp boʻgʻinli soʻzlarning oxirida kamroq uchraydi. Pekin talaffuzda soʻz oxirida kelgan b tovushi, shuningdek, oʻzbek tiliga oʻzlashgan soʻzlarda uchraydigan f tovushi aksariyat hollarda p tovushiga almashadi (borib — borip, kelib — kelip; gʻazab — gʻazap, fabrika — pabrika, foyda — poyda kabi), lekin bu hodisalar imlo (yozuv)da aks etmaydi. P Avesto, Urxun-Yenisey, sugʻd, turkiy (uygʻur) yozuvlarida, shuningdek, arab, lotin alifbosi asosidagi uzbek yozuvida oʻziga xos koʻrinishga ega.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Kirill alifbosi harflari