Tyto alba

Boyoʻgʻli dunyodagi keng tarqalgan qushlardan biri hisoblanadi. U qutb va choʻl mintaqalaridan tashqari deyarli hamma joyda uchraydi. Boyoʻgʻlining kamida uchta asosiy nasli mavjud: Yevropaning gʻarbiy boyoʻgʻlisi, janubi-sharqiy Osiyo va Avstraliyaning sharqiy boyoʻgʻlisi, Amerika qitʼasining Amerika boyoʻgʻlisidir. Taxminan 28 orasida kattaligi va rangi sezilarli darajada farqlanadi. Bosh va orqa tarafdagi patlar kulrang yoki jigarrangga ega; pastki qismlarida oqdan jigarranggacha oʻzgarib turadi. Boyoʻgʻli oʻz hududining koʻp qismida tunda yashaydi; lekin Buyuk Britaniya va baʼzi Tinch okean orollarida u kunduzi ham ov qiladi. Boyqushlar yerdagi hayvonlarni ovlashga ixtisoslashgan va ularning deyarli barcha oziq-ovqatlari kichik sutemizuvchilardan iborat. Ular tovush orqali topadilar, eshitishlari juda oʻtkir. Koʻpayish yilning har xil fasllariga toʻgʻri keladi. Tuxumlarning oʻrtacha soni toʻrt dona boʻladi. Boyoʻgʻlilar boʻsh daraxtga, eski binoga yoki qoyadagi yoriqlarga tuxumlarini qoʻyishadi. Ayol boyqushi barcha inkubatsiyani amalga oshiradi va yosh joʻjalarni oziq-ovqat uchun erkak boyqush taminlaydi.

 Etimologiya 
Boyoʻgʻli birinchi marta 1769-yilda Tirollik shifokor va tabiatshunos Jovanni Antonio Skopoli tomonidan „Anni Historico-Naturales“ asarida tasvirlangan qushlarning bir nechta dan biri edi. Unga Strix alba ilmiy nomini berdi. Qushni tashqi koʻrinishi, chaqiruvi, yashash joyi yoki dahshatli, jim parvoziga ishora qiluvchi koʻplab umumiy nomlar bilan tanilgan: oq boyoʻgʻli"White owl" was a name, often used by English ornithologists in the 19th century; see for instance: , kumush boyoʻgʻli, jin boyoʻgʻli, arvoh boyoʻgʻli, oʻlim boyoʻgʻli, tungi boyoʻgʻli, kalamush boyoʻgʻli, cherkov boyoʻgʻli, gʻor boyoʻgʻli, tosh boyoʻgʻli, maymun yuzli boyoʻgʻli, xirillagan boyoʻgʻli, hobgoblin yoki hobbi boyoʻgʻli, dobby boyoʻgʻli, oq koʻkrakli boyoʻgʻli, oltin boyoʻgʻli, chiyillagan boyoʻgʻli, somon boyoʻgʻli, boyoʻgʻli va nozik boyoʻgʻliBruce (1999) pp. 34-75. Buyuk Britaniyada va Hindistonda „boyoʻgʻli“ qushlarning teshuvchi chaqiriqlariga ishora qiladi. Oxirgi ismni boshqa qushlar guruhiga, Megascops jinsidagi screech boyqushlarga nisbatan qoʻllanadi.

 Tavsif 
left|thumb| Boyoʻgʻli parvozda
Boyoʻgʻli oʻrta boʻyli, och rangli boyoʻgʻli boʻlib, qanotlari uzun, dumi kalta, toʻgʻrisimon. Odatda 33dan 39sm gacha boʻladi. Umumiy uzunligi, qanotlari 80dan 90sm gacha. Katta yoshlilarning tana massasi Galapagosdagi 260gni tashkil qiladi. Tinch okeanidagi boyqushlar esa oʻrtacha 555g boʻladi. Kichik orollarda yashovchi boyqushlar kichikroq va engilroq boʻladiTaylor (2004) pp. 19-22. Boshqa ajralib turadigan xususiyatlaridan biri toʻlqinli parvoz naqshlari va tukli oyoqlaridir.

Qushlarning boshi va tanasining ustki qismi, kichik turlarda och jigarrang va bir oz kulrang (peshona va orqada) oʻrtasida farqlanadi. Yurak shaklidagi yuz odatda yorqin oqrangga ega, baʼzi kichik turlarda u jigarrang. Pastki qismlar, shu jumladan tarsometatarsal (pastki oyoq) patlar, quyi turlar orasida oqdan qizgʻish ranggacha oʻzgarib turadi. Oyoq barmoqlari, xuddi paypoq kabi, rangi har xil boʻlib, pushtidan toʻq pushti-kulranggacha, tirnoqlari esa qoraBruce (1999) pp. 34-75. Oʻrtacha har bir populyatsiyada erkaklar pastki qismida kamroq dogʻlarga ega va urgʻochilarga qaraganda rangsizroqTaylor (2004) p. 169.
 Tarqatish 
left|thumb| Boyoʻgʻli, Kanada, qanotlari va quyruq patlari bilan
Boyoʻgʻli dunyodagi eng keng tarqalgan quruqlikdagi qush turi hisoblanadi. Antarktidadan tashqari barcha qitʼalarda uchraydi. Uning assortimenti butun Yevropani (Fennoscandia va Maltadan tashqari), Afrikaning koʻp qismini, Sahara, Hindiston yarimoroli, Janubi-Sharqiy Osiyo, Avstraliya, Tinch okeanining koʻplab orollari, Shimoliy, Markaziy va Janubiy Amerikani oʻz ichiga oladiShawyer (1994) p. 10. 2008-yilda Yangi Zelandiyada birinchi marta boyqushlar koʻpayganligi qayd etilgan. Boyoʻgʻli kemiruvchilarni nazorat qilish maqsadida Gavayidagi Kauai oroliga muvaffaqiyatli kiritilgan. Achinarlisi u mahalliy qushlar bilan ham oziqlanishi aniqlangan.

Kichik turlarTavsifDiapazonSinonimlarT. a. alba (Skopoli, 1769)112x112px|Light-coloured adultYuqori qismlari kulrang va och buff. Pastki qismlari oq, bir nechta qora dogʻlar mavjud; erkaklar koʻpincha butunlay begʻubor koʻrinadi.Gʻarbiy Yevropa Britaniya orollaridan janubdan Magʻribgacha va sharqda Oʻrta er dengizi qirgʻoqlari boʻylab shimolda Turkiyaning shimoli-gʻarbiy qismiga va janubda Nil daryosigacha, u yerdan yuqori oqimda Sudan shimoli-sharqiy qismiga etib boradi. Shuningdek, Nigerning Sahara qismidagi Air togʻlari, Oʻrta yer dengizidagi Balear orollari va Sitsiliya hamda Gʻarbiy Kanar orollari (El Ierro, La Gomera, La Palma Gran Kanariya va Tenerife). Bolqondan Vengriya orqali, Reyn va Quyi Meuse daryolari boʻylab guttatalar bilan, Misr-Sudan chegarasi atrofida affinislar bilan intergradlar.oddiy boyoʻgʻli — hostilis, kirxhoffi, kleinshmidti va pusillusni oʻz ichiga oladi.

Afrika aholisi erlangeriga tegishli boʻlishi mumkinT. a. furcata (Temminck, 1827)100x100px|In CubaKatta. Yuqori qismlari och toʻq sariq-toʻq sariq va jigarrang-kulrang, pastki qismlari oq rangda, bir nechta dogʻlar bilan. Oppoq yuz.Kuba, Yamayka, Kayman orollari (Grand Kaymanda kamdan-kam uchraydigan yoki yo‘q qilingan).Karib dengizi boyoʻgʻli — niveikauda ham boʻlishi mumkin.T. a. tuidara (J. E. Gray, 1829)112x112px|In BrazilYuqori qismlari kulrang va toʻq sariq-buff. Pastki qismlari oq rangdan och ranggacha boʻyalgan. Oppoq yuz. Xira guttataga oʻxshaydi.Janubiy Amerika pasttekisligi And togʻlaridan sharqda va Amazon daryosidan janubda Tierra del Fuegogacha boʻlgan janubgacha; Folklend orollarida ham.Hauchecornei va ehtimol hellmayri oʻz ichiga oladi.T. a. guttata (C. L. Brehm, 1831)100x100px|In flight, Sandesneben (Germany)Yuqori qismlarida albaga qaraganda koʻproq kulrang. Pastki qismlari toʻq rangli dogʻlar bilan qizgʻish rangga aylanadi (albadan koʻra koʻproq). Yuzi oq rang. Ayollar erkaklarnikiga qaraganda oʻrtacha qizilroq.Markaziy Yevropa Alp togʻlarining shimolida Reyn daryosidan Latviya, Litva va Ukrainagacha, janubdan Ruminiya, shimoli-sharqiy Gretsiya va Bolqonning janubiy qismigacha. Oʻz diapazonining gʻarbiy chegarasida alba bilan intergradlar.Renana oʻz ichiga oladi.T. a. pratincola (Bonaparte, 1838)100x100px|Adult in flightKatta. Yuqori qismlari kulrang va toʻq sariq-buff. Pastki qismlari oq rangdan och ranggacha, koʻp dogʻlar bilan. Oppoq yuz. Xira guttataga oʻxshaydi, lekin odatda quyida koʻproq dogʻlar bor.Shimoliy Amerika janubiy Kanadadan janubiy Meksikagacha; Bermud orollari, Bagama orollari, Hispaniola; Lord Xou oroliga (u yerda yoʻq qilingan) va 1958-yilda Gavayiga (hali u yerda yashaydi) kiritilgan.Shimoliy Amerika boyoʻgʻli — Lukayana ham kiradi; bondi, gvatemala va subandeana ham boʻlishi mumkin.T. a. punctatissima (G. R. Grey, 1838)178x178px|On Santa Cruz Island (the Galápagos Islands)Kichik. Yuqorida toʻq kulrang-jigarrang, dogʻlarning oq qismi koʻzga tashlanadi. Pastki qismlari oqdan oltin ranggacha, jigarrang vermikulyatsiya yoki nozik zich dogʻlar bilan ajralib turadi.Galapagos orollari uchun endemik.Galapagos boyoʻgʻli — baʼzan alohida tur hisoblanadi.T. a. poensis (Fraser, 1842)Yuqori qismlar oltin-jigarrang va juda qalin naqshli kulrang. Koʻp dogʻlar bilan pastki qismlari engil buff. Oppoq yuz.Bioko uchun endemik.Affinlarni oʻz ichiga olishi mumkin.T. a. thomensis (Hartlaub, 1852)Kichkina. Yuqori qismlari quyuq jigarrang kulrang, qalin naqshli, shu jumladan remijlar va rektrislardagi och jigarrang chiziqlar. Pastki qismlari oltin jigarrang, keng dogʻlar bilan. Yuz pardasi.San-Tome oroli uchun endemik. Principe yozuvi xato.San-Tome boyoʻgʻli — baʼzida alohida tur hisoblanadi.

 Xulq-atvor va ekologiya 
Boyoʻgʻlining kunduzi ovlanishi, bu vaqt davomida boshqa qushlar tomonidan taʼqib qilinmasligiga bogʻliq boʻlishi mumkinBruce (1999) pp. 34-75. Buyuk Britaniyada baʼzi qushlar kunduzi ov qilishda davom etadilar, hattoki oqsoqollar, qoyalar va qora boshli qushlar tomonidan toʻlib-toshgan boʻlsa ham, ehtimol oldingi tun nam boʻlgani sababli tungi ovni qiyinlashtirgan. Janubiy Yevropada va tropiklarda qushlar deyarli faqat tungi hayotga oʻxshaydi, kunduzi ov qiladigan bir nechta qushlar qattiq taʼqib qilinadi.
Category:Pages using multiple image with auto scaled images
 

 

Turkum:Biologik turlar
Turkum:Qushlar
Turkum:Hаyvonlаr
Turkum:Yirtqich qushlаr