Marius Katiliškis

Marius Katiliškis (tugʻilgandagi ismi Albinas Marius Vaitkus; 1914-yil 15-sentyabr — 1980-yil 17-dekabr) — litvalik yozuvchi.

 Hayoti 
Katiliškisning ota-onasi Litvaning shimoliy chegarasida joylashgan Žagariškiai shahridan edi. Boʻlajak yozuvchi Gruzdžiaida tugʻilgan, lekin bolaligi va yoshligini bir necha kilometr uzoqlikdagi Katiliškės qishlogʻida oʻtkazgan. U oʻn bir bolaning toʻqqizinchisi edi.

U Žagaredagi maktabda oʻqigan va otasining fermasida ishlagan. 1931-yilda Litva armiyasiga radio operatori sifatida xizmatga chaqirilgan. Armiyadan qaytgach, 1994-yilda Pasvalis kutubxonasida ishlay boshlagan. U 1941-yilda matematika oʻqituvchisi Elzė Avižonytėga uylangan.

1944-yilda nemis armiyasi Sharqiy frontdan chekinayotganida Katiliškis qisqa muddatli Vatan mudofaa kuchlariga qoʻshildi va Litvaning Seda shahrida Qizil Armiya bilan jang qildi. Uning Litvadan Germaniyaga chekinishi bilan bogʻliq baʼzi tajribalari oʻzining biografik romani „Išėjusiems negrįžti“ uchun asos boʻlib xizmat qildi. Sovet Ittifoqiga qaytarib yuborilishidan qoʻrqib, u oʻz ismini Marius Katiliškis deb oʻzgartirdi.

Katiliškis koʻchirilganlar joylashgan turli lagerlarida vaqt oʻtkazdi, koʻchirilgan litvaliklar uchun taniqli madaniyat markazi boʻlgan Frayburgda sanʼatni oʻrgandi, u yerda Liūne Sutema taxallusi ostida ijod qilgan shoira Zinaida Nagytė bilan tanishdi va unashtirildi. 1949-yilda u AQShga koʻchib oʻtadi hamda Nyu-York va Chikagoda yashaydi. U Chikagodagi turli fabrikalarda va oddiy ishlarda, jumladan Kimball Piano zavodida ishlagan. Yozuvchi Illinoys shtatining Lemont shahri chekkasida oʻz uyini quradi va turli kasalliklarga (yurak xastaligi, siroz, siydik pufagi saratoni va oyoqlarda qon aylanishi bilan bogʻliq muammolar shunchalik ogʻir ediki, ularning ikkalasi ham gangrenaga aylandi va amputatsiyani talab qildi) chalinib, 1980-yilda vafotigacha shu yerda yashaydi.

 Ijodi 
Katiliškis tilga qiziqishi bilan ajralib turgan va eshitgan soʻzlari haqida yozib olish uchun yonida daftar va qalam olib yurardi. Uning tildan qanday foydalanishi haqida bir qancha ilmiy maqolalar yozilgan.

Uning boshqa asarlarining aksariyati Chikagoda nashr etilgan. Uning eng mashhur asari „Miškais ateina ruduo“ (1957) 1969-yilda Litva SSRda qayta nashr etilgan. Bu muhojir yozuvchilar orasida kam uchraydi. Ushbu kitob asosida yaratilgan film 1990-yilda chiqarilgan. Baʼzi tanqidchilar bu asarni litva tilida yozilgan eng yaxshi nasriy asar deb bilishadi .

Katiliškisning kitoblari Amerika-Litva tashkilotlari, jumladan, Litva Ensiklopediya nashriyoti, Santara-Shviesa federatsiyasi va Litva Yozuvchilar Jamiyatining bir qator mukofotlari bilan taqdirlangan.

 Bibliografiyasi 
 1948-yil — Prasilenkimo valanda (qisqa hikoyalar), Shvaynfurt, Germaniya: Vismantas
 1951-yil — Paskendusi vasara (hikoyalar toʻplami), Rodney (Ontario), Kanada: Rūta
 1952-yil — Užuovėja (qisqa hikoyalar), Chikago (Illinoys): Terra
 1957-yil — Miškais ateina ruduo (roman), Chikago: Terra
 1958-yil — Išėjusiems negrįžti (roman), Chikago: Terra
 1963-yil — Šventadienis už miesto (qisqa hikoyalar), Chikago: Terra
 1969-yil — Duobkasiai, Chikago: Litva tadqiqotlari pedagogika instituti
 1969-yil — Miškais ateina ruduo (roman), Vilnyus: Vaga
 1975-yil — Apsakymai, Willowbrook: Algimanto Mackaus knygų leidimo fondas
 1993-yil — Pirmadienis Emerald gatvėje (tugallanmagan roman), Willowbrook, Illinois: Algimanto Mackaus knygų leidimo fondas
 2022-yil — Miškais ateina ruduo, Flossmoor, Illlinois: Pica Pica Press

 

Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar