Sagrada Família

Bazilika i Expiatori de la Sagrada Família ibodatxonasi (Katalan tilida: ; Muqaddas Oila ibodatxonasi) — Barselonaning (Kataloniya, Ispaniya) Eixample tumanidagi cherkov va hozirda dunyodagi eng katta qurilishi tugallanmagan katolik cherkovi. Kataloniyalik arxitektor Antoni Gaudi (1852—1926) tomonidan ishlab chiqilgan, uning Sagrada Familia haqidagi ishi YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan. 2010-yil 7-noyabrda Papa Benedikt XVI cherkovni muqaddas joy sifatida eʼlon qildi.

1882-yil 19-martda meʼmor Fransisko de Paula del Villar boshchiligida Sagrada Familia qurilishi boshlandi. 1883-yilda Villar isteʼfoga chiqqanidan soʻng Gaudi bosh arxitektor lavozimini egalladi va loyihani oʻzining arxitektura va muhandislik uslubi bilan oʻzgartirib, gotika va egri chiziqli modern shakllarini uygʻunlashtirdi. Gaudi umrining qolgan qismini loyihaga bagʻishladi va vafotidan soʻng ham cherkov dahmasiga dafn etilgan. 1926-yilda Antonio Gaudi vafot etganida, loyihaning chorak qismidan kamrogʻi bajarilgan edi.

Faqat shaxsiy xayr-ehsonlarga tayangan holda, Sagrada Familia qurilishi asta-sekin davom etdi va Ispaniya fuqarolar urushi paytida butunlay toʻxtab qoldi. 1936-yil iyul oyida inqilobchilar qasrga oʻt qoʻyishdi va ustaxonaga kirishdi, Gaudining asl rejalari, chizmalari va gipsli modellarini qisman yoʻq qilishdi, bu esa ijodkor modelining parchalarini birlashtirish uchun 16 yillik mehnatga olib keldi. 1950-yillarda qurilish vaqti-vaqti bilan davom ettirildi. Kompyuter quvvatli dizayn va kompyuterlashtirilgan raqamli boshqaruv (CNC) kabi texnologiyalardagi yutuqlar oʻsha paytdan boshlab tezroq taraqqiyotga imkon berdi va qurilish 2010-yilda oʻrta nuqtadan oʻtdi. Biroq, loyihaning baʼzi eng katta qiyinchiliklari, jumladan, har biri Yangi Ahddagi muhim Bibliya figurasini ifodalovchi yana oʻnta shpilning qurilishi saqlanib qolmoqda. Bino 2026-yilda, Gaudi vafotining 100 yilligiga qadar qurib bitkazilishi kutilgan edi,„Video: See How La Sagrada Família Will Progress in 2015“, metropolismag.com, 25 September 2014 (retrieved 2 October 2019) ammo hozirda bu COVID-19 pandemiyasi tufayli kechiktirildi.

Ibodatxona Barselona aholisi oʻrtasida uzoq vaqtdan beri boʻlinib ketgan fikrga ega: dastlabki imkoniyat boʻyicha u Barselona sobori bilan raqobatlashishi mumkin, Gaudi dizaynining oʻzi, Gaudi oʻlimidan keyin ish uning dizayniga eʼtibor bermasligi ehtimoli boʻyicha va 2007-yilgi Ispaniyaning Fransiyaga tezyurar temir yoʻl liniyasining bir qismi sifatida yaqin atrofda tunnel qurish taklifi uning barqarorligini buzishi mumkin. Sanʼatshunos Rayner Zerbst „Sagrada Familia“ ni taʼriflar ekan, „butun sanʼat tarixida shunga oʻxshash cherkov qurilishni topib boʻlmaydi“, dediRainer Zerbst, Gaudí — a Life Devoted to Architecture., pp. 190-215 va Pol Goldberger buni „Oʻrta asrlardan beri gotika meʼmorchiligining eng gʻayrioddiy shaxsiy talqini“ deb taʼriflaydi. Ibodatxona Barselona arxeparxiyasining sobori cherkovi emas, chunki bu nom Muqaddas Xoch va Avliyo Eulaliya soboriga (Barselona sobori) tegishli.

 Tarixi 

 Fon 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Inside_Sagrada_familia_-_panoramio_%281%29.jpg/170px-Inside_Sagrada_familia_-_panoramio_%281%29.jpg|left|thumb| Toʻliq dizayn modeli
Bazilika de la Sagrada Familia kitob sotuvchisi, Asociación Espiritual de Devotos de San-Xose (Avliyo Iosif dindorlarining maʼnaviy uyushmasi) asoschisi Xosep Mariya Bokabelaning ilhomi boʻlgan.

1872-yilda Vatikanga tashrifidan soʻng, Bokabella Italiyadan Loretodagi ibodatxonadan ilhomlangan cherkov qurish niyatida qaytib keldi. Cherkovning apsis kripti xayr-ehsonlar hisobidan moliyalashtirilib, 1882-yil 19-martda Avliyo Iosif festivalida meʼmor Fransisko de Paula del Villar loyihasi boʻyicha boshlangan boʻlib, uning rejasi standart shakldagi gotika cherkovini qayta tiklash edi. Apsis kripti 1883-yil 18-martda Villar isteʼfoga chiqishidan oldin, Antoni Gaudi uning dizayni uchun mas’uliyatni oʻz zimmasiga oldi va uni tubdan oʻzgartirdi. Gaudi 1883-yilda cherkovda ish boshlagan, ammo 1884-yilgacha meʼmor direktori etib tayinlanmagan.

 Qurilish 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Sagrada_familia_construction_differences.jpg/220px-Sagrada_familia_construction_differences.jpg|thumb| Sagrada Familia (chapda) ning yangi toshdan yasalgan qismlari boʻyalgan va eskirgan eski qismlarga nisbatan koʻrinadi (oʻngda).
Qurilishning juda uzoq davom etishi haqida Gaudi shunday degan: „Mening mijozim shoshilmayapti“. 1926-yilda Gaudi vafot etganida, bazilika 15 dan 25 foizgacha qurib bitkazilgan edi. Gaudi vafotidan keyin uning asosiy shogirdi Domènec Sugrañes i Gras boshchiligida ish 1936-yilda Ispaniya fuqarolar urushi tufayli toʻxtatilgunga qadar davom etdi.

Qurilishi tugallanmagan bazilikaning bir qismi va Gaudi maketlari va ustaxonasi urush paytida kataloniyalik anarxistlar tomonidan vayron qilingan. Hozirgi dizayn yongʻinda yoqib yuborilgan rejalarning qayta tiklangan versiyalariga, shuningdek, zamonaviy moslamalarga asoslangan. 1940-yildan beri arxitektorlar Francesc Quintana, Isidre Puig Boada, Lluís Bonet i Gari va Francesc Cardoner ishni davom ettirdilar. 2012-yilda Barselonada tugʻilgan Jordi Fauli loyiha arxitektori sifatida qabul qilindi. Yangi zelandiyalik Mark Burri Ijrochi arxitektor va tadqiqotchi sifatida ishlaydi. J. Buskets, Etsuro Sotoo va Xosep Mariya Subirachsning haykallari xayoliy fasadlarni bezatadi.

Cherkov oʻz ichiga Sagrada Familia maktablari binosini ham oladi, bu maktab 1909-yilda Gaudi tomonidan qurilish ishchilarining bolalari uchun moʻljallangan. 2002-yilda maydonning sharqiy burchagidan janubiy burchagiga koʻchirilgan binoda hozirda koʻrgazmalar tashkillashtiriladi. 

 Qurilish holati 

Bosh arxitektor Jordi Fauli 2015-yil oktabr oyida qurilish ishlari 70 foizga yakunlangani va oltita ulkan qoʻrgʻonni koʻtarishning yakuniy bosqichiga kirganini eʼlon qildi. Qal’alar va cherkov tuzilmalarining koʻp qismini 2026-yilda, Gaudi vafotining 100 yilligiga qadar yakunlash rejalashtirilgan edi; 2017-yilgi hisob-kitoblarga koʻra, dekorativ elementlar 2030- yoki 2032-yilgacha tugallanishi kerak. 15 yevrodan 20 yevrogacha boʻlgan tashrif buyuruvchilar uchun kirish toʻlovlari 25 million yevro boʻlgan yillik qurilish byudjetini tashkil qiladi.

Bino qurilishini tezlashtirish uchun kompyuter yordamida loyihalash texnologiyasi qoʻllangan. Mavjud texnologiya toshni CNC frezalash mashinasi tomonidan qurilish maydonidan tashqarida shakllantirish imkonini beradi, holbuki 20-asrda tosh qoʻlda oʻyilgan.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Sagradafamilia-1.jpg/220px-Sagradafamilia-1.jpg|left|thumb| Yaponiyalik rassom Etsuro Sotoo gips ustaxonasida ishlamoqda
2008-yilda baʼzi taniqli kataloniyalik meʼmorlar Gaudining asl dizaynlarini hurmat qilish uchun qurilishni toʻxtatishni targʻib qilishdi, garchi ular toʻliq boʻlmagan va qisman vayron qilingan boʻlsa-da, soʻnggi yillarda qisman rekonstruksiya qilingan.

2018-yilda qurilish uchun zarur boʻlgan tosh turi Angliyaning Chorli shahri yaqinidagi Brinskaldagi karerda topilgan.

 2010-yildan keyingi tarixi 

 AVE tuneli 
2013-yildan beri AVE tezyurar poyezdlari Sagrada Familia yaqinidan Barselona markazi ostidan oʻtuvchi tunnel orqali oʻtadi. 2010-yil 26-martda boshlangan tunnel qurilishi bahsli edi. Ispaniya Jamoat ishlari vazirligi loyiha cherkov uchun hech qanday xavf tugʻdirmasligini daʼvo qildi. Sagrada Família muhandislari va arxitektorlari tunnel bino barqarorligiga taʼsir qilmasligiga kafolat yoʻqligini aytishgan. Sagrada Família kengashi va mahalla birlashmasi (Sohildagi AVE) AVE uchun ushbu marshrutga qarshi kampaniya olib bordi, ammo muvaffaqiyatga erishmadi. 

2010-yil oktyabr oyida tunnel burgʻulash mashinasi binoning asosiy jabhasi joylashgan yer ostidagi cherkovga yetib bordi. Tunnel orqali xizmat koʻrsatish 2013-yil 8-yanvarda ochildi. Tunneldagi trek tebranishlarni susaytirish uchun relslar elastik materialga oʻrnatilgan Edilon Sedra tizimidan foydalanadi. Hozirgacha Sagrada Familiaga hech qanday zarar yetkazilmagan.

 Muqaddaslik 
2010-yil oʻrtalarida asosiy nef qoplandi va organ oʻrnatildi, bu hali qurilishi tugallanmagan binoni liturgiyalar uchun ishlatishga imkon berdi. Cherkov 2010-yil 7-noyabrda Rim papasi Benedikt XVI tomonidan 6500 kishilik jamoat oldida cherkovning muqaddasligi eʼlon qilingan. Yana 50 000 kishi muqaddas marosimga bazilika tashqarisidan turib guvoh boʻldi, u yerda 100 dan ortiq yepiskoplar va 300 nafar ruhoniylar Muqaddas birlik tarqatish uchun toʻplangan edi.

2017-yil 9-iyuldan boshlab, har yakshanba va muqaddas majburiyat kuni, soat 9 da bazilika jamoat uchun ochiq boʻladi va xalqaro massa nishonlanadi. Baʼzan, Mass boshqa vaqtlarda nishonlanadi, bu yerda qatnashish taklifnomani talab qiladi. Massalar rejalashtirilganda, taklifnoma olish boʻyicha koʻrsatmalar bazilika veb-saytida joylashtirilgan boʻladi. Bundan tashqari, tashrif buyuruvchilar Muborak Muqaddaslik va Tavba ibodatxonasida ibodat qilishlari mumkin.

 Yongʻin 
2011-yil 19-aprelda nomaʼlum arsonist sayyohlar va qurilish ishchilarini evakuatsiya qilishga sabab boʻlgan muqaddas xonada kichik yongʻin chiqardi. Muqaddas xona shikastlandi va yongʻinni oʻchirish uchun 45 daqiqa vaqt ketdi.

 Covid-19 pandemiyasi 
2020-yil 11-martda Ispaniyada COVID-19 pandemiyasi tufayli qurilish toʻxtatildi va bazilika yopildi. Bu Ispaniya fuqarolar urushidan keyin birinchi marta qurilish toʻxtatilishi edi. Park Guelldagi Gaudi uy muzeyi ham yopildi. Bazilika dastlab asosiy ishchilar uchun 2020-yil 4-iyulda qayta ochildi.

 Yulduz va zinapoya 
2021-yil 29-noyabrda oʻn ikki burchakli yoritilgan billur yulduz Bibi Maryamga bagʻishlangan bazilikaning asosiy minoralaridan biriga oʻrnatildi. Bazilikaning asosiy kirish eshigiga olib boradigan katta zinapoyani qurish rejalari haqida xavotirlar bor edi, oʻsha paytda qurilishi tugallanmagan, bu shaharning uchta blokini, 1000 kishiga moʻljallangan uylarni va ayrim korxonalarni buzishni talab qilishi mumkin edi.

 Dizayn 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/SagradaFamiliaPlanView.jpg/220px-SagradaFamiliaPlanView.jpg|right|thumb|Sagrada Familia-ning rejali koʻrinishi
Sagrada Familia uslubi ispancha kech gotikasi, Katalan modernizmi yoki Art Nouveau bilan har xil oʻxshashdir. Sagrada Familia Art Nouveau davriga toʻgʻri kelgan boʻlsa-da, Nikolaus Pevsner taʼkidlashicha, Glazgodagi Charlz Renni Makintosh bilan birga Gaudi Art Nouveau uslubini sirt bezaklari sifatida odatiy qoʻllanilishidan ancha uzoqroqqa olib ketgan.Nikolaus Pevsner, An Outline of European Architecture, Penguin Books, (1963), pp. 394-5

 Ichki koʻrinishi 
Cherkov rejasi beshta yoʻlakli lotin xochidir. Markaziy nef tonozlari , yon nef tonozlari esa yetadi. Transept uchta yoʻlakdan iborat. Ustunlar panjara. Biroq, del Villar poydevoriga tayangan apsis ustunlari panjaraga yopishmaydi, bu esa ambulatoriya ustunlarining bir qismini toʻrga oʻtishni talab qiladi va shu bilan bu ustunlar tartibida taqa naqshini yaratadi. Oʻtish joyi oʻn ikkita giperboloiddan iborat ikkita halqa bilan oʻralgan katta giperboloidni qoʻllab-quvvatlovchi porfirning toʻrtta markaziy ustuniga tayanadi (hozirda qurilmoqda). Markaziy tonoz . Apsis . Gaudi asosiy kiraverishda turgan mehmon nef, oʻtish joyi va apsisning gumbazlarini koʻrishi mumkinligini maqsad qilgan; shunday qilib tonoz loft bosqichma-bosqich oʻsish.

Apsisning tagida boʻshliqlar mavjud boʻlib, ular quyida joylashgan dahmaning koʻrinishini taʼminlaydi.

Interer ustunlari Gaudi uslubining noyob dizaynidir. Ularning yukini qoʻllab-quvvatlash uchun dallanishdan tashqari, ularning doimiy oʻzgaruvchan sirtlari turli geometrik shakllarning kesishishi natijasidir. Eng oddiy misol, kvadrat asosning ustun koʻtarilishi bilan sakkizburchakga, soʻngra oʻn olti qirrali shaklga va oxir-oqibat aylanaga aylanishidir. Bu taʼsir helikoidal ustunlarning uch oʻlchamli kesishishi natijasidir (masalan, soat yoʻnalishi boʻyicha aylantirilgan kvadrat koʻndalang kesimli ustun va shunga oʻxshash soat miliga teskari burilish).

Aslida ichki yuzalarning hech biri tekis emas; Ornament keng qamrovli va boy boʻlib, silliq egri va qirrali nuqtalarni birlashtirgan mavhum shakllarning katta qismini tashkil etadi. Balkonlar va zinapoyalar uchun temir panjaralar kabi tekislikni talab qiluvchi ishlar ham egri naqshlarga toʻla.

 Xalqaro ommaviy marosim 
Barselona arxeparxiyasi har yakshanba va majburiyatning muqaddas kunlarida Sagrada Familia Bazilikasida xalqaro ommaviy marosim oʻtkazadi.

 Sana va vaqt: Har yakshanba va muqaddas kunlarda ertalab soat 9 da.
 Marosimga borish uchun hech qanday toʻlov olinmaydi, lekin imkoniyatlar cheklangan
 Tashrif buyuruvchilardan toʻgʻri kiyinish va oʻzini hurmat qilish soʻraladi.

 Qurilish uchun ruxsatnoma va moliyalashtirish 
Sagrada Familia qurilishi hech qanday hukumat yoki rasmiy cherkov i tomonidan qoʻllab-quvvatlanmaydi. Dastlabki bosqichlarni xususiy homiylar moliyalashtirdi. Sayyohlar tomonidan sotib olingan chiptalar endi ish haqini toʻlash uchun ishlatiladi va shaxsiy xayr-ehsonlar Sagrada Familia doʻstlari orqali qabul qilinadi. 

2009-yil uchun qurilish byudjeti 18 million yevroni taskil qilgan edi.

2018-yil oktyabr oyida Sagrada Familia ishonchli vakillari 136 yillik qurilishdan keyin qurilish ruxsatnomasini olish uchun shahar hokimiyatiga 36 million yevro toʻlashga rozi boʻlishdi. Mablagʻlarning katta qismi cherkov va Barselona metrosi oʻrtasidagi kirishni yaxshilashga yoʻnaltiriladi. Ruxsatnoma shahar hokimyati tomonidan 2019-yil 7-iyunda berilgan.

 Yana qarang 

 Katolik bazilikalari roʻyxati
 Gaudi binolari roʻyxati
 Barselonadagi Modernista binolari roʻyxati
 Sagrada Familia (Barselona metrosi)
 Panteon, Rim

 : 

 Qoʻshimcha oʻqish 
 

 

 Rasmiy veb-sayt
 Gaudí, Sagrada Família (video), Smarthistory
Turkum:Pages with unreviewed translations