Enriko Palandri

Enrico Palandri (1956-yilda Venetsiyada tug‘ilgan) — italiyalik akademik, yozuvchi va tarjimon. U adabiyot sohasida bir nechta romanlar, esse va tarjimalar muallifi bo‘lib, zamonaviy italyan adabiyotida o‘z o‘rniga ega. Palandri, shuningdek, turli universitetlarda dars bergan va ilmiy faoliyat yuritgan.

Biografiya
Enrico Palandri Venetsiyada 1956-yilda tug‘ilgan. U Bolonya universitetining DAMS fakultetida (San’at, Musiqa va Teatr fanlari) dramaturgiya bo‘yicha tahsil olgan. U yerda Gianni Celati, Giuliano Scabia va Umberto Eco kabi taniqli olimlar bilan ishlagan. 1977-yilda Italiyada yuz bergan siyosiy va madaniy harakatlar davrida (1977 Harakati) Palandri Radio Alice haqida Fatti Nostri nomli kitobni Carlo Rovelli, Maurizio Torrealta va Claudio Piersanti bilan hamkorlikda tayyorlagan. U o‘zining birinchi romani — Boccaloneni ham aynan shu davr va Bolonya shahri voqealariga bag‘ishlagan. Kitob 1979-yilda L’erba voglio nashriyoti orqali chop etilgan (nashriyot asoschisi — Elvio Fachinelli), keyinchalik esa Feltrinelli va Bompiani tomonidan bir necha bor qayta nashr qilingan.

1980-yilda Palandri Londonga ko‘chib o‘tgan, u yerda Royal Opera House uchun til bo‘yicha murabbiy sifatida ishlagan va RAI, BBC hamda boshqa nashriyotlar bilan jurnalist sifatida hamkorlik qilgan. 1993-yilda u **London University College (UCL)**da "Writer in Residence" (Yozuvchi-rezident) sifatida ish boshlagan. 2003-yildan boshlab u har yili Ca’ Foscari Venetsiya universitetida ham bir semestr dars beradi. Hozirda u UCLda zamonaviy Yevropa adabiyoti professori lavozimini hamda Writer in Residence maqomini saqlab qolgan.

Palandri Janubiy Amerika, Rossiya, Xitoy va Tayvanning bir qator universitetlarida adabiyot bo‘yicha ma’ruzalar o‘qigan. Uning romanlari, maqolalari va esselari bir necha tillarga tarjima qilingan va Fenice Europa, Dessì, Mastronardi kabi mukofotlarga sazovor bo‘lgan. 2003-yilda Italiya prezidenti Carlo Azeglio Ciampi uni "Commendatore" unvoni bilan — Italiya birdamligi yulduzi ordeni doirasida — mukofotlagan.

Birinchi nashr
Enrico Palandri o‘zining ilk romani Boccalonedan (1979) so‘ng, rejissyor Marco Bellocchio bilan hamkorlikda "Diavolo in Corpo" (Devil in the Flesh, 1986) filmi uchun ssenariy yozgan.

Shundan keyin u bir qator romanlarni nashr etdi, jumladan:

• Le pietre e il sale (Ages Apart, 1986);

• La via del ritorno (The Way Back, 1997);

• Le colpevoli ambiguità di Herbert Markus (1997);

• Angela prende il volo (2000);

• L’altra sera (The Other Evening, 2003);

• I fratelli minori (2010).

Bu romanlar keyinchalik bir butun badiiy tsikl sifatida ko‘rib chiqilib, 2020-yilda "Le condizioni atmosferiche" (Bompiani nashriyoti) nomi ostida birlashtirilgan. Ushbu asarda quyidagi mavzular yoritiladi: 1977-yilgi talabalar harakati, siyosiy terrorizm, Berlin devorining qulash jarayoni va migratsiya tufayli Yevropa jamiyatida yuz bergan ijtimoiy o‘zgarishlar.

Palandri, shuningdek, qisqa hikoyalar va maqolalar ham yozgan bo‘lib, ularning ko‘pchiligi 1993-yilda chop etilgan Allegro fantastico to‘plamida jamlangan.

U ikki ballada ham yozgan:

• La strega mia amica (Little Witch, 1986);

• Orfeo a teatro (2007).

Bundan tashqari, Palandri Eudora Welty, Robert McLiam Wilson, va George hamda Weedon Grossmithning asarlarini italyan tiliga tarjima qilgan.

Hissalari
Enrico Palandri o‘z adabiy faoliyati bilan bir qatorda ilmiy-nazariy izlanishlar bilan ham shug‘ullangan. U italiyalik yozuvchilarga bag‘ishlangan tahliliy asarlar, shuningdek adabiy nazariya yo‘nalishidagi asarlar muallifi hisoblanadi.

Uning Pier (2005) nomli monografiyasi Pier Vittorio Tondelli, Primo Levi (2011) nomli antologiyasi esa shu nomdagi Piedmontlik yozuvchi ijodiga bag‘ishlangan bo‘lib, har ikkala asarda muallif kirish so‘zlari va sharhlar orqali muhokama qilinayotgan mualliflarning ijodiy merosini tarixiy va adabiy kontekstda tahlil qiladi.

Palandri tomonidan yozilgan La deriva romantica (2002) va Flow (2011) asarlari kuchli nazariy yo‘nalishga ega bo‘lib, ular asosan uslub, matn yaratish jarayoni, va metaforalar rivoji kabi masalalarni tahlil qiladi. Ushbu metaforalar, Palandri nazarida, oddiy ritorik vosita emas, balki mazmun bilan dinamik tarzda bog‘liq bo‘lgan mustaqil badiiy kuch sifatida namoyon bo‘ladi.

Flow asari quyidagi jumla bilan boshlanadi: "She’rlar va romanlar — bu haqiqatni aniqlashtirib beruvchi metaforalardir." Asarda adabiyotning chuqur qatlamlari orqali ifoda va mazmunning uzviy birligi, konversatsion (suhbatga o‘xshash) oqim, hamda vaqt doirasidan chiqib ketgan estetik tajriba tushunchalari tahlil qilinadi.

Ushbu asarda ilgari turli kontekstlarda e’lon qilingan va keyinchalik La deriva romanticada jamlangan "16 appunti sulle metafore" (Metaforalar haqida 16 izoh) dagi kuzatuvlar ham nazariy asos sifatida qo‘shilgan.

Palandri turli universitetlarda o‘qigan ma’ruzalarining matnlari ham chop etilgan va onlayn tarzda ommaga taqdim etilgan. Bundan tashqari, u "Verso l’infinito" nomli Giacomo Leopardining mashhur she’riga bag‘ishlangan monografiya ham yozgan.

Asarlari
Boccalone: storia vera piena di bugie, Milan: L’erba voglio, 1979; qayta nashrlari: Feltrinelli (1988), Bompiani (1997, 2011).

Le pietre e il sale, Milan: Garzanti, 1986. Ingliz va katalan tillariga tarjima qilingan.

(Tarjima) Eudora Welty, Come mi sono scoperta scrittore, Milan: Leonardo, 1989.

La via del ritorno, Milan: Bompiani, 1990; qayta nashri: Feltrinelli, 2001. Nemis, ingliz va fransuz tillariga tarjima qilingan. “France Culture” mukofotining finalchisi.

(Tarjima) George va Weedon Grossmith, Diario di nessuno, Milan: Marcos y Marcos, 1991.

Allegro fantastico, Milan: Bompiani, 1993. Pisa mukofoti finalchisi.

Le colpevoli ambiguità di Herbert Markus, Milan: Bompiani, 1997. Stresa mukofoti finalchisi.

Angela prende il volo, Milan: Feltrinelli, 2000. Fenice Europa, Mastronardi va Dessi’ mukofotlari finalchisi.

La deriva romantica: ipotesi sulla letteratura e sulla scrittura, Novara: Interlinea, 2002.

L’altra sera, Milan: Feltrinelli, 2003. Bancarella Sport mukofoti finalchisi. Ingliz tiliga tarjima qilingan (2012).

Italia Fantastica, “Panta” jurnalining maxsus soni, Mario Fortunato va Enrico Palandri muharrirligida, Milan: Bompiani, 2004.

Pier. Tondelli e la generazione, Rome–Bari: Laterza, 2005.

Orfeo a teatro: canzone a tre voci per Orfeo, Euridice e un tecnico delle luci, Venice: Fondazione Querini Stampalia, 2007.

I fratelli minori, Milan: Bompiani, 2010. Ingliz tiliga tarjima qilingan (2012).

Primo Levi, Florence: Le Monnier, 2011.

Flow, Siena: Barbera, 2011.

L’inventore di se stesso, Milan: Bompiani, 2017.

Verso l’infinito, Milan: Bompiani, 2017.

Le condizioni atmosferiche, Milan: Bompiani, 2020.

Eslatmalar
(1) Minardi va Fransioso, 2011.

Harakatdagi avlod , Enriko Minardi va Monika Fransioso tomonidan tahrirlangan, Ravenna, Longo 2010.
Enriko Minardi va Monika Fransioso, Enriko Palandri , Florensiya, Kadmo 2011.
Alberto della Rovere, Enriko Palandri bilan suhbat , Zermegedo, Edizioni Saecula 2015.