Candaroğulları bekligi

Candaroğulları bekligi  — 1291—1461-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan turk-islom bekligi. Koʻniya sultonligining zaiflashishidan foydalangan Şemsettin Yaman Candar Kastamonu va ushbu hududga tutash yerlarni oʻz hokimiyati ostiga olib, 1291-yilda Candaroğulları bekligiga asos soldi.

Candaroğulları bekligi tarixda kuchli flot tuza olgani bilan oʻz oʻrniga ega. Usmonlilar imperiyasi beklikni oʻziga qoʻshib olgandan soʻng, oʻz flotini yanada kuchli holatga keltirdi. Kastamonuning Kure tumanidagi mis konlari beklik Usmonli imperiyasiga qoʻshilishidan oldin ham, qoʻshilganidan keyin ham Usmonli imperiyasining toʻp ishlab chiqarish markazlaridan biri boʻlgan.
 Tarixi 
thumb|left|XIV asrda Candaroğulları bekligi hududi
Beklikka Hulokuiylar davlati xoni Geyhatu tarafidan Eflani Şemseddin Yaman Candarga iqto sifatida berilishi natijasida 1291-yilda asos solingan.

Yaman Candardan keyin taxtga kelgan Süleyman Paşa Sinop va Kastamonuni fath etib, bekligi hududini yanada kengaytirdi.

Usmonlilar sultoni Boyazid I Yildirim Onadoʻlidagi birlikka erishish yoʻlida Candaroğullarıning hududlarini katta qismini egallab oldi. Beklik faqat Sinop hududlarida oʻz mustaqilligini saqlab qoldi.

1402-yilda roʻy bergan Anqara jangidan soʻng, Amir Temur hokimiyatini tan oldi va Temuriylar imperiyasiga tobe boʻldi. Bu sodiqlikning qarshiligida Amir Temur Candaroğullarıning eski hududlari İsfendiyar Beyga beradi. Bu orqali beklik Kastamonu ustidan yana nazorat oʻrnatadi.

Kemâleddin İsmâil Bey taxtga oʻtirganida Kızıl Ahmed Bey isyon etdi va beklikning tanazzuliga yoʻl ochdi. 1461-yilda Mehmed II Fotih Trabzon yurishini boshlashdan oldin, Candaroğulları bekligi hududini butunlay Usmonlilar imperiyasi tarkibiga qoʻshib oldi. Shu tariqa beklik tugatildi.

XV asr oʻrtalarida Sinop, Candaroğulları va Qora dengizning eng mustahkam qalʼalaridan biri boʻlib, mish-mishlarga koʻra, shaharda 400 ta toʻp boʻlgan; qal’ada 10 ming soqchi va 2 ming toʻpchi saqlangan. Shahar portida Candaroğullarıga tegishli 900 tonnalik kema mavjud boʻlib, oʻsha davrda Usmonlilar imperiyasi hali bu hajmdagi kemaga ega boʻlmagan edi va Kemâleddin İsmâil Beyga oid boʻlgan bu kema keyinchalik Usmonlilarning kemalariga oʻrnak vazifasini bajargan va shu nusxadagi kemalar yasalganUzunçarşılı, İsmail Hakkı (1947). a.g.e, II (1988 bas.), syf. 50..

Beklikning Kastamonu-Sinop hududlari Usmonlilar imperiyasi tomonidan tugatilganiga qaramasda, Çankırı shahrida İsfendiyar Beyning oʻgʻli Kasim oʻlimiga qadar (1464) ushbu hududda hukmronlik qilgan. Bu hudud 1417-yilda Mehmed I tarafidan unga berilgan.

 Candaroğulları hukmdorlari 
 Tartib Bek Hukmdorlik yili Izohlar1Şemseddin Yaman Candar 1291-1309 Ilk hukmdor. 1291-92-yillar orasida taxtga chiqqan. 2Süleyman Paşa 1309— 1340Yücel, Yaşar (1980). a.g.e, syf. 57.Ibn Battuta Süleyman Paşa davrida beklik hududiga sayohat uyushtirgan. Süleyman Paşa beklikka Kastamonu, Sinop va Safranboluni qoʻshib, beklik hududini kengaytirgan. Ammo ushbu davrda beklik hali hamon Hulokuiylar davlati taʼsirida boʻlgan.3 İbrahim Bey I 1340-1345Yücel, Yaşar (1980). a.g.e, syf. 66. U 1339, 1340 yoki 1341-yillarda taxtga oʻtirgan deb taxmin qilinadi. U otasiga qarshi isyon koʻtarib, taxtga oʻtirgan.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1937). a.g.e, (2019 bas.), syf. 124.4 (?)Yakup Bey|| 1345-1346 ||Uning bek boʻlgan-boʻlmagani, agar bek boʻlgan boʻlsa, qancha vaqt hukmronlik qilgani aniq emas.Yücel, Yaşar (1980). a.g.e, syf. 67.
|-
|5
|Emir Adil Bey
|1346-1361
|Genuya va Venetsiya koloniyalari birinchi marta shu davrda koʻrilgan.Yücel, Yaşar (1980). a.g.e, syf. 68.
|-
|6||Kötürüm Bâyezid|| 1361-1385 ||Taxtga oʻtirishini xohlagan oʻgʻli Iskandar ikkinchi oʻgʻli Sulaymon tomonidan oʻldirilganida, Kötürüm Bayezid Sulaymonning ikki farzandi, bir qiz va bir oʻgʻlini yaʼni, oʻz nabiralarini oʻldirdi.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1937). a.g.e, (2019 bas.), syf. 126.
|-
|7||Süleyman Paşa II || 1385-1392 ||Ukasi Iskandarni oʻldirgandan soʻng, Murat Hüdavendigar homiyligida taxtga oʻtirdi va Kosovodagi Birinchi jangda askar yuborib, Usmonlilarga yordam berdi.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1947). a.g.e, I (1988 bas.), syf. 84.
|-
|8||İsfendiyar Bey || 1385-1440 ||Usmonlilar imperiyasi va Amir Temur bilan qilgan munosabatlari orqali yodda qolgan. Bu vaqtda Candaroğulları nomi oʻrniga İsfendiyaroğullarıdan ham foydalanilganYaman, Talat Mümtaz (1935). a.g.e, syf. 95.
|-
|9||İbrahim Bey II|| 1440-1443 ||3 yillik bekligi davrida muhim biror-bir voqea sodir boʻlmagan.
|-
|10||İsmâil Bey || 1443-1461 ||Uning hukmronligi davrida Candaroğulları bekligi ilm-fan markaziga aylangan.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1947). a.g.e, I (1988 bas.), syf. 88.
|-
|11||Kızıl Ahmed Bey|| 1461-1461 || Beklikning eng oxirgi beki.Yeni Rehber Ansiklopedisi 4, Türkiye Gazetesi, 1993. s. 275 Yücel, Yaşar (1980). a.g.e, syf. 117.
|-
|
| colspan="3" | Beklikning Çankırı hududi beklari'''Kasım Bey1417Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1937). a.g.e, (2019 bas.), syf. 131.-1464„Tarihi bir yanlış daha düzeltildi“ . Sabah. 17 Kasım 2011. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2020İsfendiyar Beyin oʻgʻli Kasım Bey Mehmed Çelebi taqdim etgan hududda 1464-yil vafotiga qadar hukmdorlik qilgan.
 Candaroğulları shajarasi 
thumb|right|Candaroğulları oilasi shajarasi

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Turkum:Onadoʻli bekliklari
Turkum:Candaroğulları bekligi
Turkum:Kastamonu tarixi
Turkum:Sinop tarixi
Turkum:Sunniy sulolalar