Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Najimaddin Muhammaddinov

Najimaddin Muhammaddinov (1937.26.8, Qoraqalpogʻiston, Taxtakoʻpir tumani) — qoraqalpoq kompozitori. Qoraqalpogʻiston (1974) va Oʻzbekiston (1977)da xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Olmaota konservatoriyasini tugatgan (1971). Berdaq nomidagi Qoraqalpoq filarmoniyasi badiiy rahbari (1971—77), Qoraqalpogʻiston kompozitorlar uyushmasi raisi (1977— 88), Qoraqalpogʻiston Respublikasi madaniyat ishlari vaziri (1986—99), Nukus sanʼat kolleji direktori (1999-yildan). "Birinchi qoraqalpoq simfoni-yasi", birinchi milliy opera ("Ajiniyoz", 1987) va baleti ("Ayjamal", 1997) ni yaratgan. Simfonik va vokalsimfonik, kamer-cholgʻu (fortepiano uchun sonata, variatsiyalar va boshqalar) va ka-mervokal (mas, "Nereste" balladasi) asarlari, "Keng dala", "Quvnoq oʻlkam", "Boʻlmas", "Yeryor aytayin", "Mustaqillik gullari" qoʻshiklari muallifi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdulahad Muhammadjonov

Muhammadjonov Abdulahad Raqimjonovich (1928.26.12, Toshkent – 2016.5.4., Toshkent) – sharqshunos va arxeolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000). Tarix fanlari doktori (1973), professor (1989). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1951). 1956-70 yillarda Oʻzbekiston fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya institutida katta ilmiy xodim, sektor mudiri va 1970 yildan Arxeologiya institutining sektor mudiri, 1980—83 yillarda direktori. Oʻzbekiston fanlar akademiyasi vitse prezidenta (1996—98), Oʻzbekiston fanlar akademiyasi Tarix instituti direktori (1996—98). 1998—2003 yillarda Oʻzbekiston fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida bosh ilmiy xodim. 1998-yildan Oʻzbekiston milliy universitetida professor Ayni vaqtda 1997 yildan „Oʻzbekistonda ijtimoiy fanlar“ jurnalining bosh muharriri. Uning ilmiy ishlari Oʻrta Osiyoda sugʻorma dehqonchilik, irrigatsiya, gidrotexnika hamda dehqonchilik vohalarini vujudga kelishi va taraqqiyoti tarixiga bagʻishlangan. M. Buxoro, Toshkent shaharlari qadimiy tarixi, ayniqsa, ularning yoshini ilmiy asoslashga muayyan hissa qoʻshgan.Vatanimiz tarixiy toponimiyasi boʻyicha ilmiy asarlar va maqolalar nashr etib, tarixiy manbashunoslik boʻyicha yangi ilmiy yoʻnalishga asos soldi.

Ac: Oʻzbekistonning qadimgi gidrotexnika inshootlari, T., 1997; Naselyonnie punkti Buharskogo emirata, T., 1999; Oʻzbekiston tarixi, T., 2003; Qadimgi Toshkent, T., 2002.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kishilar
Turkum:Oʻzbek sharqshunoslari
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Arxeologlar
Turkum:Oʻzbeklar
Turkum:1928-yilda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Ato Muhammadjonov

Ato Samigʻiddinovich Muhammadjonov (1940.2.9, Dushanba) – Tojikiston xalq artisti (1981). 1958-yildan Loxutiy nomidagi teatrda ishlaydi. Tojikistonning mashhur filmlari M. nomi bilan bogʻliq. Eng yaxshi rollari: Atham („Olim Atham“), Chol („Cholning hikoyasi“), Klaudio („Hamlet“), Bobojon Gʻofurov („Millat dramasi“), Qirol Lir („Qirol Lir“) va boshqa M. oʻzbek kinosi rivojiga ham oʻz hissasini qoʻshgan. Ota („Alvido, gʻoʻr yoshligim“), Qozi („Maysaraning ishi“), Amir ibn Mansur („Dax, oning yoshligi“), Rais („Karaxtlik“), Sayidali ota („Buyuk Amir Temur“) va boshqa rollari mashhur. Rudakiy nomidagi Tojikiston Davlat mukofoti laureati (1983).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1940-yilda tugʻilganlar
Turkum:Dushanbeda tugʻilganlar
Turkum:Tojikiston xalq artistlari
Moʻminjon Muhammadjonov

Moʻminjon Muhammadjonov (taxallusi Toshqin; 1883 — Toshkent 1964) — yozuvchi, maʼrifatparvar, jadidchilik harakatining namoyandasi. Sharofboy, Beklar begi (Toshkent), Oliya (Ufa) kabi madrasalarda tahsil olgan. Ayni paytda eski maktablarda dare bergan. Toshkent, Namangan, Qoʻqon, Andijon, Ush, Jalolo-bod, Xoʻjand, Shahrisabz va boshqa shaharlarda yangi usuldagi maktablar ochgan. "Sadoyi Turkiston", keyinchalik "Ishtirokiyun" gazetalari va "Maorif", "Mushtum" jur.larida ishlagan. Andijonda Choʻlpon va Toshkentda Hamza bilan hamkorlik qilgan. XXSR maorif nozirligida xizmat qilgan (1920—21). Keyinchalik Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida ishlagan (1944—50). M. "Qonli tun" (1926; Ziyo Sayd bilan hamkorlikda) pyesasi, "Turmush urinishlari" (1926) xotiralar kitobi va turli hajviy sheʼrlar muallifi.

 
 Turmush urinishlari 4nashr, T., 1969.

 

Turkum:Toshkent madrasalarida mudarrislik qilganlar
Turkum:Beklarbegi madrasasida mudarrislik qilganlar
Turkum:Sharofboy madrasasida mudarrislik qilganlar
Shomahmud Muhammadjonov

Shomahmud Shohodiyevich Muhammadjonov (1954.27.4, Toshkent) — miniatyurachi rassom, kitobat sanʼati ustasi. Oʻzbekiston BAakad. (1997). Oʻzbekiston xalq rassomi (2001). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1974). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik inutida rassom. 1970-yillarda Alisher Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyida professor Ch.Ahmarov va H. Sulaymonlardan rassomlik va miniatyura sanʼatini oʻrgandi. Sharqmini-atyurasi va kitobat sanʼati sohasida chuqur izlanishlari natijasida qad. qogʻoz tayyorlash usuli va sahifa bezagining abri bahor turini qayta tikladi, miniatyura sohasida samarali ijod qilmoqda. Oʻrta asr Sharq miniatyurasiga oid chuqur bilim va akademik dastgohli rangtasvir malakalari M.ning oʻziga xos badiiy uslubining shakllanishini taʼminladi: qiyofa vazi-yat, imo-ishoralar, ranglarning ramziy maʼnolari orqali qahramonlarining ruhiy holatini aks ettiradi, miniatyura sanʼatining anʼanaviy tizimiga zamonaviy muallifning oʻziga xos badiiy tafakkurini ham singdiradi. A.Qodiriyning "Mehrobdan chayon" asariga rasmlar (1974, Toshkentdagi Adabiyot muzeyida), Sharqadabiyoti (Firdavsiy, Nizomiy va boshqa asarlari) mavzuida lokli miniatyura namunalarini yaratdi (1983—84, Amaliy sanʼat muzeyida). Kitobat sanʼati usulida "Navoiy lirikasi" toʻplami (1983, Yaponiyada), "Kalila va Dimna" asari boblari boʻyicha 2 ta (1985, 1991; Metropoliten muzeyida), M. Koshgʻariyning "Devonu lugʻotit turk" asari (1985, Oʻzbekiston tarixi muzeyida), "Temur tu-zuklari" (1991) qoʻlyozma nusxalarini tayyorladi. "Ipak yoʻli hikoyalari" asarlar turkumi (1999) va boshqa asarlari mashhur.

M. asarlari respublika va chet mamlakatlardagi (jumladan, Eron, 1998, 2000; Turkiya, 1999) koʻrgazmalarda namoyish etilgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1989). "Shuxrat" medali bilan mukofotlangan (1996).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Turkum:Respublika ixtisoslashtirilgan rassomlik maktabi bitiruvchilari
Avliyoxon Muhammadiyev

Muhammadiyev Avliyoxon (1906.16.8, Margʻilon — 1988.21.10, Fargʻona) — gidrobiolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1968), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1966), biologiya fanlari doktori (1959), professor (1960). Urta Osiyo universitetining tayyorlov boʻlimini (1931), Fargʻona pedagogika institutini (1934) tugatgan. Shu institut kimyo va biologiya kafedralarida assistent (1935——1936), katta oʻqituvchi (1937—39), zoologiya kafedrasimudiri (1939—1979), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Zoologiya instituti gidrobiologiya va ixtiologiya laboratoriya mudiri (1979—1981), Fargʻona pedagogika instituti zoologiya va umumiy biologiya kafedrasi professor (1981——1988). Oʻzbekiston gidrobiologiya jamiyati raisi (1969——1984). Muhammadiyevning ilmiy ishlari Oʻrta Osiyo suv xavzalari tipologiyasi, qisqichbaqasimonlar ekologiyasi, sistematikasi va zoogeografiyasini oʻrganishga bagʻishlangan. Suv havzalaridan unumli foydalanishga oid amaliy tavsiyalar ishlab chiqqan. Fargʻona va Margʻilon shaharlaridagi koʻchalardan biriga, Fargʻona davlat universiteti tabiiyot fakultetiga uning nomi berilgan

 
 Materiali k gidrobiologii risovix poley Ferganskoy dolini, T., 1969; Gidrobiologiya vodoyomov Ferganskoy dolini, T., 1967; Umurtqasiz hayvonlar zoologiyasi, T., 1964; 1976; Rakoobraznie vodoyomov Ferganskoy dolini, T., 1986; Tabiat muhofazasi va ekologiya, T., 1986 (hamkorlikda).

Turkum:16-avgustda tugʻilganlar
Turkum:1906-yilda tugʻilganlar
Turkum:Margʻilonda tugʻilganlar
Turkum:22-oktyabrda vafot etganlar
Turkum:1988-yilda vafot etganlar
Turkum:Fargʻonada vafot etganlar
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Fargʻona davlat universiteti bitiruvchilari
Turkum:Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Turkum:O‘zbekiston gidrobiologlari
Turkum:Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi akademiklari
Rahmon Muhammadiyev

Rahmon Omonovich Muhammadiyev (1946.14.5, Denov tumani, Chagam qishlogʻi) – koʻz kasalliklari mutaxassisi, Oʻzbekiston Qahramoni (2001). Tibbiyot fanlari nomzodi (1974). SamTIni tugatgan (1969), shu institut koʻz kasalliklari klinikasida ordinator (1969–71), Burdenko nomidagi neyroxirurgiya institutida aspirant (1971–74). Samarqand shahri, keyinchalik Surxondaryo viloyat koʻz kasalliklari klinikasida turli lavozimlarda ishlagan (1974–81). Afgʻonistonda xizmat qilgan (1981–83). 1984-85 yillar Denov tumani, 1986-yildan Surxondaryo viloyati koʻz kasalliklari kasalxonasi bosh vrachi. Ilmiy ishlari koʻz kasalliklari xirurgiyasiga oid. 2-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy majlisi deputatiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston qahramonlari
Turkum:1946-yilda tugʻilganlar
Turkum:14-mayda tugʻilganlar
Toshtemir Muhammadiyev

Muhammadiyev Toshtemir (1968.1.5, Boysun tumani) — kurash boʻyicha ogʻir vaznda jahonning mutlaq chempioni (1999, Toshkent), xalqaro miqyosdagi sport ustasi (1999). Muhammadiyev Hakim at-Termiziy xotirasiga bagʻishlangan xalqaro musobaqa gʻolibi (1995, 1999, Termiz), Oʻzbekiston chempioni (1998). Tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanadi. „El-yurt hurmati“ ordeni bilan mukofotlangan (1999)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:El-yurt hurmati ordeni sohiblari
Turkum:1968-yilda tugʻilganlar
Turkum:1-mayda tugʻilganlar
Turkum:Boysun tumanida tugʻilganlar
Qarshi Muhammadiyev

Qarshi Muhammadiyev (1932.20.7, Shoʻrchi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1962). 1954—1997-yillarda Shoʻrchi tumanidagi 10-maktabda ona tili va adabiyoti oʻqituvchisiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:1932-yilda tugʻilganlar
Turkum:20-iyulda tugʻilganlar
Muhammadiy

Muhammadiy, Us tod Muhammadiy (16-asr) – musavvir. Sulton Muhammadnint oʻgʻli. Nafis sanʼatni otasidan oʻrgangan; Kamoliddin Behzod anʼanalarini davom ettirib oʻziga xos badiiy uslub yaratdi. Inson, hayvonotni hayotiy, manzarani batafsil tasvirlagan: „Shahzoda tasviri“ (Bostondagi Golobo majmuasida, AQSH), „Sharafnoma“ (asar qoʻlyozmasidagi „Shahzoda“ rasmi), Nizomiyning „Hamsa“siga ishlangan miniatyuralar, „Darvish va dehqonlar“ asari (Luvrda) va boshqa Zamondosh mutaxassislarning taʼkidlashicha, M. asarlarida demokratik anʼanalar, dunyoviy va hayotiy lavhalar, oddiy kishilar hayotining real tasviri oʻz aksini topganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Kishilar
Turkum:Rassomlar
Turkum:16-asrda tugʻilganlar
Muhammadrasul Rasuliy

Muhammadrasul Rasuliy (1884 — Toshkent — 1935) — oʻzbek maʼri-fatparvari, pedagog. Toshkentdagi Beklarbegi madrasasida oʻqigan. 1907-yildan rus-tuzem maktablarida dars bergan. 1917-yildan keyin maktablarda oʻqituvchilik qilgan, savodsizlikni tugatishda faol ishtirok etgan. Rus-tuzem va yangi usuldagi maktablar uchun darsliklar ("Rahbari forsiy", "Qiroati forsiy yoxud muntaxabi guliston", "Bolalar bogʻchasi") yozgan. "Rahbari forsiy" kitobi (1911, 1914, 1917-yillarda nashr etilgan)da fors tili qoidalari oʻzbek tilida bayon qilingan. "Qiroati forsiy yoxud muntaxabi guliston" (1916) xrestomatiya kitobida qisqaqisqa forscha matnlar 56 darsga boʻlib berilgan, baʼzi forscha soʻzlarga oʻzbekcha izoh yozilgan. "Bolalar bogʻchasi" alifbe kitobi boʻlib, tovush usulida tuzilgan. Uning 2nashri 1917-yil Toshkentda chiqqan. Bu darslikda K.D.Ushinskiy, L.N.Tolstoy, SM. Gramenitskiyning oʻquv kitoblaridan tarjimalar berilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Toshkent madrasalarida mudarrislik qilganlar
Turkum:Beklarbegi madrasasida mudarrislik qilganlar
Amin Muhammedovich Muhammedov

Amin Muhammedovich Muhammedov (1916-yil 14-aprel, Toshkent – 2000-yil 16-may) – gidrotexnik olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi, texnika fanlari doktori (1966), professor (1968), VASXNIL muxbir aʼzosi (1970). Leningrad industrial institutini tugatgan(1937). Oktepa va Farhod GES, Shimoliy Toshkent kanali qurilishlarida ishlagan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Inshootlar, Suv muammolari va gidrotexnika institutlarida ilmiy xodim, gidravlika va laboratoriya boshligʻi (1950—1961), Oʻrta Osiyo irrigatsiya ilmiy tadqiqot institutida dare oʻzanlarini bo-shqarish boʻlimi boshligʻi (1961—1986), yetakchi ilmiy xodim (1986—2000). M. ayni paytda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash injenerlari institutida katta oʻqituvchi, dotsent, professor (1956—2000).

Muhammedov ilmiy ishlari dare oʻzanlari, ularning choʻkindi-oqiziklarini toʻgʻonlardan oʻtkazib yuborish, Amudaryoning quyi qismida uchraydigan deygish hodisasi va uning oldini olish muammolariga bagʻishlangan. Sibir daryolarini Oʻrta Osiyoga oqizish loyihasida bosh kanalning gidravlik oʻlchamlarini aniqlash, suv idan oqilona foydalanish, Orol dengizining ekologik muammolari masalalari ham uning ilmiy izlanishlarida muhim oʻrinda turadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Muhandislik geologiyasi xaritasi

Muhandislik geologiyasi xaritasi — qurilish moʻljallangan yer maydoniga tegishli har xil muxandislik-geologik omillar (tektonik, geomorfologik, gidrogeologik, gidrologik, geologik va muhandislik-geologik jarayonlarning tarkalish darajasi va boshqalar) aks ettirilgan xarita. M.g.x.da togʻ jinslarining tarkibi, fizik-mexanik xossalari eʼtiborga olinadi. Xaritalar mazmuniga qarab bir necha guruhga — muhandislikgeologik sharoitlar (yer usti inshootlari qurilishi moʻljallangan hududlar uchun eng muhim maʼlumotlar koʻrsatiladi), muhandislik-geologik rayonlashtirish (region, oblast, rayon va ayrim maydonlar muhandislik-geologik sharoiti hisobga olinadi), maxsus muhandislik (alohida qurilish obʼyekti uchun tuzilib, lyosslarning namlik taʼsirida choʻkishi, surilmalar oʻrni mukammal tasvirlanadi va bashoratlanadi) va boshqa xaritalarga boʻlinadi.

Har bir xaritaga tushuntirish matni, muhandislik-geologik kesim va shartli belgilar ilova qilinadi. Xaritalar turli masshtablarda tuziladi. Oʻzbekiston va Oʻrta Osiyo hududlarining M.g.x. tuzilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muhandislik psixologiyasi

Muhandislik psixologiyasi — psixologiya sohasi; inson bilan mashina (texnika) oʻrtasidagi munosabatni, insonga mashinaning psixologik taʼsirini, insonning texnika bilan munosabat jarayoni psixologik qonuniyatlarini oʻrganadi. Muhandislik psixologiyasi fantexnika taraqqiyoti natijasida vujudga kelgan. U quyidagi muammolarni tekshiradi: insonning boshk,-aruv tizimlaridagi, avtomatik qurilmalar, xususan, EHM bilan munosabatdagi vazifalari; EHM operatorlarining faoliyatida muloqot jarayoni va ularning oʻzaro taʼsiri; operator faoliyatining psixologik tuzilishi; operator ishining sifati, tezligi, samaradorligiga taʼsir qiluvchi omillarni tahlil qilish; operatorlar uchun psixodiagnostika va kasbga yoʻllash metodlarini ishlab chiqish va hokazoOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Muhandislik psixologiyasining maqsadi:

- Texnika va texnologiyalarni inson imkoniyatlariga moslashtirish;

-Insonning psixofiziologik imkoniyatlari va cheklovlarni inobatga olib texnik tizimlarni loyihalash.
Muhandislik qoʻshinlari

Muhandislik qoʻshinlari -barcha qoʻshin ning jangovar harakatlariga yordam beradigan muhandislik inshootlari va vositalarini barpo etuvchi maxsus qoʻshinlar. Dastlab Fransiyada 17-asrda, Rossiyada 18-asr boshida paydo boʻlgan. Zamonaviy qoʻshinlarda Muhandislik qoʻshinlari muhandislik sapyorlik (sapyor), muhandislik-yoʻl, ponton-koʻprik quruvchi, muhandisquruvchilik, kechib oʻtuvchidesant va boshqa birlashma, qism va boʻlinmalardan tarkib topgan. Hozirda Muhandislik qoʻshinlari quruklikdagi qoʻshinlarning jangovar harakatlarini osonlashtiradi, mudofaa inshootlari quradi, hujum operatsiyalarini taʼminlaydi va kechuv vositalari tayyorlaydi. Dushman istehkomlarini aniqlab, ularni yakson kilishga yordam beradi. Mudofaa joylarining ihotasini, dushman aviatsi-yasi va artilleriyasi oʻtidan yashirinadigan joylarni mustahkamlash, komanda va kuzatuv punktlari uchun inshootlar qurish, armiyani suv va energiya bilan taʼminlash, minalar qoʻyish va joylarni minadan tozalash ishlarini bajaradi; harbiy aerodromlar quradi va hokazo. Muhandislik qoʻshinlari tomonidan koʻriladigan muhandislik tadbirlari qoʻshinlarning jang maydonida keng masshtab boʻylab harakat qilishini taʼminlashga va ularni ommaviy qirgʻin qurollaridan himoya kilishga qaratilgan. Oʻzbekiston Qurolli Kuchlarida ham bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Muhandislik
Muhandislik-geologik rayonlashtirish

Muhandislik-geologik rayonlashtirish — muhandislik va geologik sharoitlari oʻxshash boʻlgan yer maydonlarini rayonlarga boʻlish. M-g.r.da quriladigan inshootlarning , ulardan foydalanishga salbiy va ijobiy taʼsir qiluvchi geologik, geomorfologik, gidrogeologik maʼlumotlar hamda tabiiy va inson faoliyati bilan bogʻliq jarayonlar asos qilib olinadi. Rayonlashtirilayotgan hududlar tektonik strukturalaridan kelib chiqib regionlarga, geomorfologik tuzilishiga koʻra viloyatlarga, togʻ jinslarining majmuiga qarab rayonlarga va yer osti suvlarining tarkibi, togʻ jinslarining xossalari, geologik jarayonlar faolligi hisobga olinib kichikroq maydonlarga boʻlib chiqiladi.

M.-g.r. umumiy va maxsus rayonlashtirishga boʻlinadi. Umumiy rayonlashtirish haritalari loyixalashtirishning dastlabki bosqichida katta maydonlarga (respublika, viloyat miqyosida) barcha turdagi qurilishlar va oʻzlashtiriladigan rayonlar uchun tuziladi. Mas, Oʻzbekiston va uning oʻzlashtirilgan ayrim qismlari (Mirzachoʻl, Qarshi choʻli, Koʻkorol, Dalvarzin, Surxondaryo vodiysi hududlari) umumiy rayonlashtirilgan.

Maxsus rayonlashtirish esa ayrim tipdagi qurilishlar — shahar va qishloqlarni joylashtirish va qurish, avtomobil, temir yoʻl va yuqori vol-tli elektr uzatish simlarini oʻtkazish, gidroenergetika inshootlarini qurish boʻyicha, yer osti foydali qazilmalarni qazib olish sharoitlariga koʻra amalga oshiriladi. Bulardan tashqari, M.-g.r. hududlarining oʻziga xos tabiiy sharoitlari boʻyicha ham bajariladi. Lyoss va lyossimon jinslarning choʻkish darajasi, karst va suffozion gʻovaklarning tarqalishi va rivojlanishi, koʻchkilarning va tarqalishi, seysmik va mikroseysmik holatlari hisobga olinadi.

Oʻzbekistondagi choʻl va togʻ oldi zonalarini oʻzlashtirishda M.-g.r. ishlariga olimlardan Gʻ. O.Mavlonov, A. I. Islomov, R.A.Niyozov, S.M.Qosimov va boshqa salmoqli hissa qoʻshgan.

Ad:. Lomtadze V. D., Injenernaya geologiya, L., 1988.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muharrir

Muharrir yoki redaktor — 1) nashriyot va boshqa masʼul nashrlarda muayyan matnni turli jihatdan tahrir qilib, bosmaga tayyorlovchi xodim; 2) ayrim matbuot organlari (masalan, gazeta) ga rahbarlik qiluvchi shaxs.
Muhaqqaq

Muhaqqaq (arab.) —xattotlik uslubi, arab yozuvidagi mumtoz olti xat uslubidan biri. Kufiy xati asosida Ibn Muqlaʼ ixtiro qilgan deyiladi. Harflarning 1—2qismlari doirasimon, 4—5qismlari toʻgʻri chiziqlardan iborat. M.da "alif", "lom", "dol" va "kaf" harflari asosan yuqoriga qarab haddan tashqari choʻziq qilib yoziladi. Qad. maʼqaliy yozuviga oʻxshab ketadi. 7—17-asrlarda keng qoʻllangan. Oʻrta asr xattotlari M.ni eng mukammal va aniq yozuv deb hisoblaganlar; bu xatda aniq (tabiiy) fanlarga oid risolalar, Qurʼon, hadislar bitilgan, binolar kitobalarida ham qoʻllangan. Ibn Bavvob, Yoqut Mustaʼsimiy, Jalol Jaʼfar Hiraviylar bu xat ustasidir.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Arab alifbosi
Muhiddin qiziq Darveshov

Muhiddin qiziq Darveshov (1938.26.2 — Buvayda tumani — 1995.25.9) — qiziqchi. Samarqand qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1959). Tesha qiziq Komilov va Oxunjon qiziq Huzurjonovlarga ergashib, "Sartarosh", "Samolyot", "Ichkilikning oqibati"; "Ashulachining kaltak yeyishi" kulki-xikoyalarni ijro etgan. Hayotiy voqealar asosida oʻzi mustaqil kulkihikoya, latifa va hangomalar toʻqib ijro etgan. Muhiddin qiziq Darveshov repertuari ni-hoyatda boy boʻlib, u garchi asosan kulki-hikoya, latifa va hangoma janrlarida ijod qilgan boʻlsada, oʻz chiqishlarida ularni birbiriga bogʻlab namoyish etishi tufayli quyidagi dastur-turkumlar yaratgan: 1) oʻz hayoti hamda ustoz qiziqlar hayotidan olingan hangomalarni hikoya qilish; 2) ustoz qiziqlar hayotidan olingan kulkihikoya va latifalarni ijro etish; 3) Abdurayim dovdir va Mamarayim erkak sarguzashtlari; 4) hayotiy voqealardan soʻzlash, latifalar aytish. Har bir turkum qahramoni qiyofasiga bir zumda kira olish, soʻzlarni salmoklab, chertib-chertib aytish, koʻzlari, qoshlarini oʻynatib, qoʻllarni harakatga keltirish, lahzalarda boʻlsada, hikoyada soʻz borayotgan turli qiyofalarda gavdalanish, har safar ajib bir tomosha yaratish Muhiddin qiziq Darveshov ijodiga xos. "Telefon", "Futbol", "Shaxmat", "Bedana" payrovlarida tortishgan. Askiyani voqeaband qilib qurishga usta boʻlgan ("Kelinkuyov", "Shifokor va bemor" payrovlari). 1986-yilda Buvayda tumani madaniyat uyi qoshida "Qahqaxa" guruhini tashkil etgan. 1967-yil xalq ijodiyoti koʻrigi, 1984, 1986, 1988-yillarda askiyachi va qiziqchilarning respublika koʻriktanlovining gʻolibi. Qiziqchilardan Rustam Hamroqulov, Hojiboy Tojiboyev, Bahodir Shokirov, Abdulla Akbarov, Abdurahmon Siddiqovlar Muhiddin qiziq Darveshovning shogirdlaridir.

Muhsin Qodirov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:26-fevralda tugʻilganlar
Turkum:1938-yilda tugʻilganlar
Turkum:1995-yilda vafot etganlar
Turkum:25-sentabrda vafot etganlar
Ahmadjon Muhiddinov

Ahmadjon Muhiddinov (1951, Xoʻjaobod tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Fargʻona pedagogika institutining matematika fakultetini tugatgan (1974). 1974-yildan Xoʻjaobod tumanidagi 1maktabda matematika va chizmachilik oʻqituvchisi, 1995-yildan shu maktab oʻquv boʻlimi mudiri.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Mahmudali Muhiddinov

Mahmudali Muhiddinov (1926.1.3, Fargʻona tumani)— Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1992). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1951). 1943— 56 yillarda Fargʻona va Quva tumanidagi maktablarda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi, maktab oʻquv boʻlimi mudiri. 1956-yildan Fargʻona viloyati pedagog xodimlar malakasini oshirish institutida ona tili va adabiyot boʻlimi boshligʻi. 10—11sinflar uchun "Oʻzbek tili" dareligini tayyorlashda ishtirok etgan; "7—8sinflarda ona tili darslari" qoʻllanmasi va "Tajribalar koʻzgusi" toʻplami muallifi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Qoʻrqmas Muhiddinov

Muhiddinov Qoʻrqmas (1946.20.3, Yangiyoʻl shahri) – opera xonandasi (bas). Oʻzbekiston xalqartisti (1986). Moskva konservatoriyasini tugatgan (1975). 1975-yildan1 Navoiy nomidagi opera va balet teatrida yakkaxon xonanda. Oʻzbekiston davlat konservatoriyasida kafedra mudiri, dotsent (2002-yildan). M. oʻzbek teatrida Yevropa mumtoz operalaridagi asosiy partiyalarni ijro etuvchi yetakchi opera solisti. Chet el operalarida rus, ingliz va italyan tillarida asosiy partiyalarni mahorat bilan ijro etgan. Galitskiy („Knyaz Igor“), Xon Boboxon („Tohir va Zuhra“), General-gubernator („Boʻron“), Mefistofel („Faust“), Boris Godunov, Pimen („Boris Godunov“), Don Bazilio („Sevilya sartaroshi“), Ara-stu („Sugʻd elining qoploni“), Monterone („Rigoletto“), Ramfis („Aida“), Qirol Rene („Iolanta“), Pyotr („Pyotr I“), Qozi („Maysaraning ishi“), Muhammad Sayd („Zebunniso“), Yunon elchisi („Buyuk Temur“) va boshqa M. sahnada yaratgan asosiy obrazlaridan. Konsert-ijrochilik sohasida ham faol qatnashmoqda. Zamonamizning eng kuchli opera ijrochilaridan boʻlib, keng diapazondagi ovozi, musiqada soʻzlarning donadona ifoda etilishi, ijroda hishayajon, yuqori bas, yoqimli tembri bilan ajralib turadi. Germaniya, Finlandiya, Chexoslovakiya, Rossiya va boshqa mamlakatlar sahnalarida oʻzbek va jahon operasini namoyish etgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Turkum:1946-yilda tugʻilganlar
Turkum:20-martda tugʻilganlar
Muhiddinxoʻja qozi

Muhiddinxoʻja qozi (1841 -Toshkent —1902-yil mart) – oʻzbek maʼrifatparvari. Soʻnggi Toshkent qozikaloni – Hakimxoʻja oʻgʻli. Toshkent, Buxoro madrasalarida tahsil olgan. Toshkentning Sebzor dahasidagi Isaxonxoʻja madrasasida mudarrislik qilgan. Toshkent rus askarlari tomonidan qamal qilinib aholi qirilib ketish arafasida turgan. 1865-yil iyunida Muhiddinxoʻja qozi Abulqosim eshon, Solihbek oxund va oʻz otasining topshirigʻiga koʻra, gʻoyat xavfli vaziyatda MX. Chernyayev qarorgo-higa borgan, unga maxsus maktub topshirib, shaharni nisbatan yengil shartlar bilan taslim boʻlishi tadbirlarini koʻrgan. Otasi vafotidan soʻng, 60-yillar oxiridan – Sebzor dahasi qozisi. 80-yillar boshida Sattorxon, keyinroq Furqat bilan yangi oʻzbek maʼrifatpar-varligiga asos solishda qatnashgan, zamonaviy ilm-fan, texnika va ilgʻor madaniyat targʻiboti bilan shugʻullangan. Muhiddinxoʻja qozi 1884-yildan „Turkiston viloyatining gazeti“ bilan hamkorlik qilib, ilk oʻzbek publitsistlaridan biri si-fatida tanilgan. Muhiddinxoʻja qozi oʻtmish madaniy obidalarini avaylab saqlashga jiddiy eʼtibor qaratgan. Sharafiddin Ali Yazdiyning „Zafarnoma“ asarining jahonda yagona mukammal nusxasi Muhiddinxoʻja qozi va avlodlari saʼyharakati bilan bizgacha yetib kelgan va respublikamiz mustaqillikka erishgach, toʻlaligicha nashr etilgan.

Muhiddinxoʻja qozi 1886-yil Sebzor dahasidagi 3son rus-tuzem maktabini qurdirgan va umrining oxirigacha unga faxriy nozir boʻlgan. Maʼrifatparvarlik faoliyati, shuningdek, 1892-yil „vabo qoʻzgʻoloni“ga xayrixoxdigi uchun Muhiddinxoʻja qozi chor maʼmurlarining koʻplab taʼqib va tazyiklariga uchragan, shunga qaramay oʻz ilgʻor gʻoyalariga sodiq qolgan.

 Adabiyot 
 Yusupov Sh., Oʻzbek maʼrifatparvarlik adabiyoti va Furqat, T., 1992; Tarix va adab boʻstoni, T., 2003.

Sharif Yusupov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Toshkent madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Toshkent madrasalarida mudarrislik qilganlar
Turkum:Isaxonxoʻja madrasasida mudarrislik qilganlar
Turkum:1841-yilda tugʻilganlar
Turkum:1902-yilda tugʻilganlar
Muhitdinov Mamajon

Muhitdinov Mamajon (1927.05.05, Namangan – 2002.08.02, Toshkent) – shaxmat boʻyicha Markaziy Osiyodagi birinchi sport ustasi (1956), 4-marta Oʻzbekiston (1952,1954, 1957, 1965) chempioni, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan murabbiy (1965), xalqaro toi-fadagi hakam (1986). Toshkent temir yoʻl transporta muhandislari institutini tugatgach (1949), temir yoʻl boshqarmasida muhandis (1949—1960), respublika oʻquvchilar saroyi va mamlakat shaxmat terma jamoasida katta murabbiy (1960—1971).

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix institutida ilmiy xodim (1971—1981). Oʻzbekistonda shaxmat madaniyati tarixi mavzusida tadqiqotlar olib borgan. Shaxmat nazariyasi va uslubiyatga bagʻishlangan darslik, ommabop kitoblar yezdi, tarjima qildi. „Doʻstlik“ ordeni bilan mukofotlangan (1997).

Asarlari: „Sharq – shaxmat vatani“, „Oʻzbekistonda shaxmatchilik“, „Aʼzamovlar sulolasi“, „Ot oʻynatib, fil surib“, „Kataklarga yashiringan olam“, „Aql moʻjizasi“, „Sohibqiron dona surganda“ va boshqaOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1927-yilda tugʻilganlar
Turkum:2002-yilda vafot etganlar
Turkum:5-mayda tugʻilganlar
Turkum:8-fevralda vafot etganlar
Nuriddin Muhiddinov

Nuriddin Akramovich Muhitdinov (1917, Toshkent - 2008) — davlat va siyosat arbobi, diplomat. Moskvadagi savdo-kooperativ institutini tugatib (1938), turli lavozimlarda ishladi. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1946-yildan uning siyosiy faoliyati boshlandi. Namangan viloyati partiya qoʻmitasi kotibi va 1-kotibi (1947— 50), Oʻzbekiston Kompartiyasi MK kotibi (1950—51), Oʻzbekiston SSR Ministrlar Soveti raisi (1951—53, 1954-55), Oʻzbekiston Tashqi ishlar vaziri (1953—54), Oʻzbekiston Kompartiyasi MK 1-kotibi (1955—57), KPSS MK kotibi (1957—61). KPSS MK Prezidiumi aʼzoligiga nomzod (1956—57), aʼzo (1957—61). Sentrosoyuz boshqaruvi raisi oʻrinbosari (1962—66), SSSR Ministrlar Soveti Xorijiy mamlakatlar bilan madaniy aloqalar komiteti raisining 1-oʻrinbosari (1966—68), SSSRning Suriyadagi elchisi (1968—77), SSSR savdosanoat palatasi raisining oʻrinbosari (1977—85), Oʻzbekiston SSR Ministrlar Sovetining maslahatchisi (1986—87), "Yodgorlik" tarixiy madaniy meros jamiyati raisi (1987—96), "Oltin meros" Xalqaro xayriya jamgʻarmasi bosh maslahatchisi (1996)Kremlda oʻtgan yillarim, 1-kitob, T., 1995; Reka vremeni, M., 1995.

 Hayoti 
Toshkent shahar chetidagi Allan qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan (hozirgi Toshkentning Shayxontohur tumanidagi „Oklon“ mahallasi). Millati oʻzbek. Otasi qishloq kengashining raisi boʻlgan, onasi esa attorlik buyumlari va choy sotish bilan shugʻullanadigan odamning qizi edi. Otasining soʻzlariga koʻra uning bobosi Hasan ibn Ali boʻlgan. 1932-yilda u komsomolga qoʻshildi. 1935-yilda Muhiddinov oʻrta maktabni va kooperativ texnik maktabni, 1938-yilda sirtdan Butunittifoq kooperativ institutini tugatgan. 1938-yil 12-martda Nuriddin Muhiddinov „Anti-Sovet Trotskiistik blok“ ishidagi majlislardan biriga qabul qilindi.

1939-1946-yillarda — Qizil Armiyada (SSSR Qizil Armiyasi) komsomol va siyosiy ishlarda ishlagan. 1939-yilda u Gʻarbiy Ukrainada Qizil Armiyaning yurishida qatnashgan.

 

 
 Qizil Oʻzbekistoni 11.3.1958

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Qutbiddin Muhiddinov

Muhitdinov Qutbiddin (1906.19.11 — Samarqand viloyati Urgut tumani — 1983.17.12) — matnshunos, manbashunos, lugʻatshunos olim. Filologiya fanlari nomzodi (4972). 1956 — 1961-yillarda Tojikiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida, 1961 — 1982-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot hamda Sharqshunoslik institutlarida katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. Qutbiddin Muhitdinov S. Saroyi, Xoʻjandiy asarlarining zamonaviy imloda nashr etilishiga, Alisher Navoiy asarlari tilining izoxli lugʻatini tuzish, izoxlash va undagi arabcha,forscha soʻzlarni, murakkab baytlarni sharxlashga katta hissa qoʻshgan. Mahdiyxonniit turkiycha-forscha "Sangloh" lugʻati ustida ish olib borganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1906-yilda tugʻilganlar
Turkum:19-noyabrda tugʻilganlar
Turkum:17-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:1983-yilda vafot etganlar
Muhiti kabir

Muhiti kabir — Okeanning oʻrta asr Sharq tarixi va adabiyotidagi nomi. „Muhit“ termini oʻsha davrda dengiz, okean maʼnosida keng qoʻllangan. Ayniqsa, Beruniyning „Hindiston“, „At-Tafqim“ asarlarida Atlantika okeani — Oʻqiyonus, Muhiti Magʻribiy (Gʻarbiy okean), Shimoliy Muz okeani — Daryoi Muhiti Shimoliy, Tinch okean — Daryoi muhiti Mashriqiy (Sharqiy Okean) tarzida keltirilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Muhlat (huquqda)

Muhlat (huquqda) — qonun bilan belgilangan va oʻtib ketishi huquqiy oqibatlarga olib keladigan muddat; mas, M.ga amal qilmaslik daʼvo qilish huquqining yoʻqolishiga (daʼvo M.i), sud, arbitraj va boshqalarning qarorlarini majburiy ijro etish huquqi yoʻqolishiga (ijro M.i), jinoiy javobgarlikning yoxud ayblov hukmini ijro etish imkonining istisno etilishiga sabab boʻladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Muhojirlar

Muhojir yoki Mohajir (; pl. , ) arabcha soʻz boʻlib, muhojir degan maʼnoni anglatadi (qarang immigratsiya va emigratsiya ).Musulmonlar soʻzlashadigan boshqa tillarda, jumladan, ingliz tilida ham qoʻllanadi. Ingliz tilida ushbu atama va uning hosilalari umumiy ma'noda shaxslar yoki guruhlarga, shu jumladan quyidagi to'liq bo'lmagan ro'yxatga tegishli bo'lishi mumkin:

 Ko'pincha murojaat qiladi 

 Muhojir (Pokiston), 1947-yil avgustda Britaniya Hindistoni boʻlinganidan keyin Pokistonga koʻchib kelgan hind musulmonlari va ularning avlodlaridir.

 Guruhlar 

 Muhojirlar, hozirgi Saudiya Arabistonida Makkadan Madinaga hijrat qilgan ilk musulmonlar (Muhammad va uning sahobalari)
 Muhacir (turkcha variant), XVIII asr oxiridan XX asr oxirigacha Anadoluga hijrat qilgan Usmonli musulmonlar
 Muhaxhir (albanlar), qochqin sifatida uylarini tark etgan yoki turli urushlar tufayli ko'chirilgan Usmonli alban jamoalari
 Muhojir (Pokiston)

 Tashkilotlar 

 Al-Muhajiroun, ilgari Buyuk Britaniyada joylashgan, taqiqlangan salafiy islomiy jihodchi terrorchilik tarmog'i

 Avtomobillar 

 Qods Mohajer, arabcha "muqaddas muhojir"

 Odamlar 

 Al-Muhojir ibn Abu Umayya ( fl. 630–633 ), ilk musulmon sarkardasi
 Muhojir ibn Xolid (657-yilda vafot etgan), xalifa Alining partizani
 Abu al-Muhojir Dinor (683-yilda vafot etgan), Umaviylar xalifaligi davridagi Ifriqiya (Shimoliy Afrika) gubernatori.
 Ismoil ibn Abdulloh ibn Abu al-Muhojir ( fl. 718–720 ), Umaviylar xalifaligi davridagi Ifriqiya (Shimoliy Afrika) gubernatori.
 Ahmad al-Muhojir (873–956), Hadrami Sayyidlar oilasining Sada Ba Alaviy guruhining avlodi.
 Abu Hamza al-Muhojir (1968-2010), 2006-yil iyunidan keyin Iroqdagi Al-Qoida rahbari
 Abdulla al-Muhojir, taxallusi Xose Padilla (1970-yilda tug'ilgan), 2007-yilda terrorchilarga yordam berganlikda ayblangan AQSh fuqarosi
 Abu Sulaymon al-Muhojir (1984-yilda tug'ilgan), Al-Qoidaning Al-Nusra frontining yuqori martabali a'zosi
 Muhadjir Effendi (1956-yilda tug'ilgan), Indoneziyaning 28-ta'lim va madaniyat vaziri

 Yana qarang 

 Xristian emigratsiyasi
 Chiqish (aniqlik)
 Yahudiy qochqinlar
Muhokamat ul-lugʻatayn

"Muhokamat ul-lugʻatayn" („Ikki til muhokamasi“, 1499) — Alisher Navoiyning tilshunoslikka oid asarlaridan biri. Navoiy „Ikki til muhokamasi“ (Muhokamat ul-lugʻatayn)asarida oʻzbek tilining boyligini, qudratini, oʻsha zamonning adabiy tillari qatoridan oʻrin olishga qodir va haqli ekanligini ilmiy tomondan isbotladi. Asarda oʻzbek (turkiy) va fors tillari unli tovushlar, leksika va morfologiya doirasida oʻzaro qiyoslanadi. Dastlab har ikki tildagi unlilar qiyoslanganda, shoir fors tilida unlilar soni cheklanganligi, oʻzbek tilida esa unlilar bir qancha maʼno farqlovchi variantlarga ega ekanligi va ular o'zaro uzun-qisqaligi bilan ajralib turishini dalillar orqali koʻrsatib bergan.

Alisher Navoiy oʻzbek va fors tillari leksikasini qiyoslash uchun tabiat manzaralari, uy-roʻzgʻor buyumlari, ov jarayoni, hayvon va qushlarning kabi juda koʻp sohaga oid yuzlab soʻzlarni keltirib, bu soʻzlarning muqobalasi forschada yoʻqligini, forslar koʻpincha oʻsha oʻzbekcha soʻzlarning oʻzini ishlatishlarini taʼkidlab, oʻzbek tilining boy imkoniyatlarini har tomonlama koʻrsatgan. Mana shunday fikrlaridan ayrimlari: „…xoʻblarning koʻz va qoshlari orasinki, qabogʻ derlar, forsiyda bu uzvning oti yoʻqtur..“.

Alisher Navoiy soʻzlarning koʻp maʼnoliligi, sinonimlar jihatidan ham oʻzbek tilining imkoniyati kengligini, ularning sheʼriyatda turli nozik maʼnolarni ifodalashdagi ahamiyatini (ot, it, tush, yon, yoq, bor, sogʻin, tuz, koʻk kabi soʻzlar talqinida) koʻrsatadi. Navoiy grammatik jihatdan ham oʻzbek tili fors tiliga nisbatan baʼzi imkoniyatlarga ega ekanligini tahlil etadi. Maʼlumki, qaysi til maʼnoni qisqa yoʻl bilan ifodalay olsa, shu til rivojlangan til hisoblanadi. Oʻzbek tilining rivojlangan til ekanligini shoir zaruriy misollar bilan koʻrsatib beradi. Masalan, oʻzbek tilida birgalik nisbat qisqagina -sh affiksi orqali yasaladi: „va masdargʻa bir shin harfi ilhaq qilmoq bila ul maqsudni topibdurlar. Andoqki chopishmoq va topishmoq va quchushmoq va oʻpushmoq va bu shoye lafzdur“. Forslar bu maʼnoni soʻz birikmasi orqali ifodalaydilar. Navoiy shaxs oti yasovchi qoʻshimchaning xususiyatini 30 ga yaqin soʻz misolida isbotlab (qoʻrchi, suvchi, nayzachi, yurtchi, qushchi, barschi, qoʻychi, turnachi, kiyikchi va hokazo), oʻzbek tilining soʻz yasash va fikr ifodalash jihatidan ham oʻziga xos imkoniyati mavjudligini koʻrsatgan.

Navoiy oʻzbek tilining boyligi va qudratini, ifodaviy imkoniyatini asosli tahlil etib, quyidagi xulosaga keladi: oʻzbek tilida bu xildagi nozik maʼnoli suz va iboralar koʻp, ammo „bu kunga degincha hech kishi haqiqatigʻa muloxaza qilmogʻon jihatidan bu yashurun qolibdur… hunarsiz turkning sitam zarif yigitlari osonliqqa boʻla forsiy alfoz bila nazm ayturgʻa mashgʻul boʻlubturlar“. Shuning uchun Navoiy oʻzbek shoirlarini o'z tilida ijod qilishga daʼvat etadi.

Ergash Umarov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alisher Navoiy asarlari
Turkum:1499-yil kitoblari
Muhr (bosma shakl)

thumb
Muhr — yuridik yoki jismoniy shaxsning nomi toʻliq yozilgan matnning (matn va rasmning) qabariq yoki botiq tasviri boʻlgan bosma shakl (asbob). Krgʻoz, surgʻuch, mum va boshqa materiallarga nusxa tushirishga xizmat qiladi. Muhr nusxasiga shtamp nusxasidan farqli oʻlaroq tuzatishlar va qoʻshimchalar qilish mumkin emas. Ayrim xillari gerb muhri deb atalgan koʻrinish hosil qilib, davlat gerbi tasviri boʻlgan yumaloq shaklda boʻladi. Oʻtmishda Muhrning sopol, mis, poʻlat, bronza, kumush, oltindan qilingan xillari ham boʻlgan. Shakli toʻrtburchak, doyra, ellipssimon va hokazo Qadimda Oʻrta Osiyodagi har bir eʼtiborli odam, eshon, muftiy, qozi, amir, xonlarning oʻz Muhri boʻlgan. Muhr yuzasiga egasining nomi, mansabi va yasalgan yili qayd etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Muhr
Muhr (belgi)

Muhr — kitobga egalik belgisi, kitobni anglatib turuvchi tirgak belgi. (qarang Ekslibris).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Muhsiniy

Muhsiniy (taxallusi; asl ismsharifi Husaynqul Sulaymonqul oʻgʻli) (1860—Qoʻqon)—1917) — shoir, tarjimon va xattot. Oʻzbek va fors tillarida ijod qilgan. Mirzo Yodgor va Hokimoyim madrasalarida tahsil koʻrgan. Madrasada oʻqib yurgan yillarida Muqimiy va Furqat bilan tanishadi. M.ning 4 ta sheʼriy devoni bor. U Sharq mumtoz adabiyotining gʻazal, mustazod, mu-hammas, qasida, taʼrix, ruboiy, masnaviy, musaddas, tarjeʼband kabi janrlarida qalam tebratgan. Uning "Riyoz ul-anom fi musobih uzzalom" nomli falsafiy, axloqiy dostonida insoniy va ilohiy muhabbat, ilmmaʼrifat, hunar va fazl ahlini ulugʻlash oʻz aksini topgan. Koʻpgina sheʼrlarida Turkistonning chorizm tomonidan asoratga solinayotgani, xalqning qadrqimmati, dini, diyonati poymol qilinayotganidan noroziligi ifodalangan. Xalq va mamlakatning jaholat, razolatdan chiqishida ilmmaʼrifat asosiy najot ekanligini tushungan va targʻib qilgan.

M. Bedilnpt "Devon"i va Fuzuliyning "Layli va Majnun" asarlarini koʻchirgan. "Layli va Majnun" dostoniga miniatyuralar ishlagan. Mashhur faylasuf olim Mavlono Yusuf K,orabogʻiyning "Haft behisht" va tarixchi Hakimxon Toʻraning "Muntahab uttavorix" asarlarini fors tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Devonlarining qoʻlyozma nusxasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida (inv. №7392), Qoʻqon adabiyot muzeyida (inv. №1135), qoʻqonlik Toʻxtasin Nuriddi-nov (shoirning nabirasi)ning shaxsiy kutubxonasida saqlanadi.

 Adabiyot 
 Xoliqov P., Serqirra ijod sohibi, T., 1972; Neʼmatov U., Muhsiniyning Muqimiyga bagʻishlangan qasidasi, T., 1977.

Usmonjon Neʼmatov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Mirzo Yodgor madrasasida tahsil olganlar
Turkum:Hokimoyim madrasasida tahsil olganlar
Muhtaram

Muhtaram, Hoji Neʼmatullo, Nozik (taxalluslari; asl ism-sharifi Mulla Muhammad Neʼmatulla qozi Sharafiddin oʻgʻli) (1880— Buxoro — 1920) — shoir va tazkiranavis. Buxoroda tahsil koʻrgan. Buxoro amiri Ab-dulahadxon saroyida xizmat qilgan. Asosan, forsiyda yozgan, koʻproq tazkirasi bilan tanilgan. "Tazkirat ush-shu-aro" (1908)si 2 qism — "Tazkirat ush-shuaro" va "Latoyif ulafkor fi radoif ul-ashʼor"dan iborat. Tazkiraning faqat birinchi qismining muallif dastxati va Sadr Ziyo tomonidan koʻchirilib, 59 shoir haqida maʼlumot ilova qilingan nusxasi saqlangan. Unda 19-asr oxiri —20-asr boshlarida yashab ijod etgan 133 shoir xdqida maʼlumot berilgan. Shoirlar arab alifbosi tartibida joylashtirilgan boʻlib, nomlari "alif"dan "qof"gacha boʻlgan harflar bilan boshlanadigan shoirlar zikr qilingan, qolganlarini Sadr Ziyo toʻldirgan. Asar 19—20-asr adabiy muhitini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Buxoro amirligi shoirlari
Muhtasib

Muhtasib (arabсhada -محتسب (hisobdor - حسنة) o`zagidan olingan bo'lib, nazorat qiluvchi) — oʻrta asr musulmon davlatlarida islom marosimlari, urf-odatlari va shariat qonunlarining bajarilishi, odamlarning jamoat joylarida yurishturishi ustidan nazorat qiluvchi amaldor. Shariat tizimiga xos mansabdor shaxslar toifasiga kirgan. Oʻrta Osiyoda ular rais yoki ‘amil al-suq, sahib al-suq' deb atalgan. Muhtasiblar bozorlardagi narx-navo va oʻlchov asboblarining toʻgʻriligi ustidan nazorat qilish, urfodatlarning bajarilishini kuzatish, diniy vazifalarini bajarmagan kishilarni jazolashga xukm chiqarish kabilar bilan shugʻullangan. Buxoro amirligida Muhtasib shayx ul-islom va muftiydan keyin uchinchi mansab hisoblangan.

Terminologiya

Sami Hamarnehning so'zlariga ko'ra, "diniy terminologiyada" hisba "o'z-o'zini ta'minlash yoki hayotda yaxshi ish uchun mukofot izlashni anglatadi". U 9-asr boshlarida boshqa maʼnoga ega boʻlib, yaxshilikka buyuruvchi va yomonlikdan qaytaruvchi “maqsadini amalga oshirishdan iborat boʻlgan diniy mavqe yoki idora”.

 Tarixi 

Muhtasibning islom tarixida qanchalik keng tarqalganligiga misollar keltirish mumkin: “Forsda mutasibning vazifasi XVI asrgacha deyarli oʻzgarmagan holda faoliyat yuritgan, Misrda esa Xediv davlatining asoschisi Muhammad Ali hukmronligigacha mavjud boʻlgan. Bundan tashqari, 1855-yilda Usmonlilar imperiyasida, 1925-yilda Suriya Respublikasida qayta tashkil etilgan”.

 Ilk islom davri 

Islom an'analariga ko'ra, Makka va Madinadagi bozorlar ustidan yurisdiktsiyaga ega boʻlgan birinchi shaxslar Islom payg'ambari Muhammad sollallohi alayhi vasallam tomonidan tayinlangan. Makka fath qilinganidan keyin (milodiy 629) Madinaning suq (arabcha — bozor) ustidan, keyinchalik, Roshid xalifa ("To'g'ri yo'l-yo'riqli xalifa") Umar ibn Xattob davrida Madinaning bozorida muhtasib vazifasida ikki kishi ishlagan. Ulardan biri “Amil ‘ala Suq” unvonini olgan.
OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Umaviylar davrida to'rtta bozor inspektorlari, jumladan Ibn az-Zubayr Makka bozorini, Iroq va Sharq gubernatori ostidagi Vosit bozorini Yazid II uchun nazorat qilganlar haqida xabarlar bor edi. Ispaniyadagi Umaviylar sulolasida bozor nazoratchisi "Sohib as-Suq" deb atalgan.

 Huquqiy jihat 

Inson huquqi bo'yicha milliy institutlar dastavval Arab xalifialigida tashkil etilgan. Umar ibn Xattob xalifaligida muhtasib mansabi ta'sis etilgan bo'lib, uning vazifasi davlat mansabdorlari faoliyati ustidan fuqarolarning ariza va shikoyatlarini qabul qilish va ko`rib chiqishdan iborat boʻlgan. Shuningdek o`sha davrda Turkiyada ham "Qadi al Qudrat" mansabi tashkil etilgan va uning funksiyasi amaldorlarning xatti-harakati ustidan fuqarolardan kelib tushgan shikoyatlarni qabul qilish va ko'rib chiqish vazifasi yuklatilgan. 

Shvetsiya qiroli Karl XII Turkiyaga rasmiy tashrif bilan kelganda "Qadi al Qudrat" mansab tog`risida eshitib, vataniga qaytib kelganidan keyin Ombudsman masabini joriy etadi.(1713-yil) 
 

 

Turkum:Usmoniylar davlati hukumati
Turkum:Diniy atamalar
Msxeta

Msxeta — Gruziyadagi shahar. Aragvi daryosi Kura daryosiga quyiladigan joyda. Gruziya harbiy yoʻli yoqasida, Temir yoʻl stan-siyasi. Aholisi 7606 kishi (2014)Административно-территориальные единицы Грузии . , "Promsvyaz", taxta tilish, keramika zavodlari, trikotaj fabrikasi, oziq-ovqat, mahalliy sanoat korxonalari, Msxeta muzey-qoʻriqxonasi, teatr bor. M. Gruziyaning qad, shahri. Miloddan avvalgi 1ming yillikning 2-yarmida vujudga kelgan. M. 5-asrning oxirigacha Sharqiy Gruziya davlati — Kartli (Iberiya)ning poytaxti boʻlgan. Oʻrta asrlarda M.muhim shahar, savdohunarmandchilik va, ayniqsa, diniy markaz boʻlib qoddi. Arxeologik yodgorliklardan Svetitsxoveli va Samtavro soborlari (11-asr) mavjud. Jvari ibodatxonasi (6-a oxiri —7 a. boshlari) saqlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Muqaddas shaharlar
Mshankalar

Mshankalar (Bryozoa) — paypaslagichlilar tipiga mansub koloniya boʻlib yashaydigan umurtqasiz hayvonlar sinfi. Tanasi daraxtsimon, poʻstloqsimon, bir necha sm kattaliqda. Ularning ayrim individlari zooidlar (uz. 1 mm gacha) deyiladi. Har bir individning koloniyadan bir oz koʻtarilib turadigan oldingi qismi — polipidlari bezovta qilinganida kutikula bilan qoplangan keyingi qismi — sistid ichiga tortilib kiradi. Polipidda paypaslagichlar bilan oʻralgan ogʻzi va orqa chiqarish teshigi bor. Ikkilamchi tana boʻshligʻi (selom) yupqa toʻsiq orqali oldingi paypaslagichli va keyingi tana boʻlimlariga boʻlingan. Ichagi qalqasimon. Nafas olish va ayirish sistemasi boʻlmaydi. Krn aylanish sistemasi yoʻq boʻlib ketgan. Nerv sistemasi bitta nerv gangliysidan va undan ketadigan nervlardan iborat. Germafrodit. Tuxumlari suvda, tana boʻshligʻida yeki maxsus chiqarish kamerasida rivojlanadi. Lichinkasi har xil tuzilgan, baʼzan 2 palla chigʻanoqli. Lichinkasi suv tubiga yopishgach, kurtaklanib koloniyani hosil qiladi. Dengiz M. koloniyasidagi individlar har xil tuzilgan (polimorf), 4 turkum va 4000 ga yaqin turi maʼlum. Koʻpchilik dengizlarda, ayrim chuchuk suvlarda yashaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Myey

Myey, Mergui — Andaman dengizidagi orollar guruhi, Myanma qirgʻoqlari yaqinida. Hindixitoy yarim orol markaziy qismidagi togʻ tizmalarining suv ostidagi davomi. Jami 800 dan ortiq orol va granit qoyalardan iborat boʻlib, maydoni 3,5 ming km² chamasida. Yer yuzasi tepalik va past togʻlardan iborat, eng baland joyi 767 m. Tropik oʻrmonlar bilan qoplangan, sohil qismida mangra oʻrmonlari uchraydi. Baliq ovlanadi, marvarid yigʻiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Myanma (xalq)

Myanma (oʻzlarini mran deb atashadi) — xalq, Myanmaning asosiy aholisi (33 mln. kishi). Hindiston, Kambodja, Laos va boshqa mamlakatlarda ham yashaydilar. Umumiy soni 33,4 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari), Birma tilipya soʻzlashadi. Dindorlari — asosan, buddaviylar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Meydzi islohoti

Meyji ishi (yaponcha — yangilanish, Meyji restavratsiyasi — Yaponiyadagi inqilob (1867-.68). Tokugava xonadoniga mansub shogunlar hokimiyatni agʻdarib tashlagan va imperatorlar hokimiyatini tiklagan. Hokimiyat tepasiga ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar oʻtkazish yoʻlini tutgan Mutsuxito boshchiligidagi hukumat kelganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Yaponiya
Meyn qoʻltigʻi

Meyn qoʻltigʻi — Atlantika okeanida joylashgan qoʻltiq. AQSH va Kanadaning sharqiy qirgʻoqlarida joy olgan. Shimoliy-sharqda Yangi Shotlandiya va janubi-gʻarbda Keyp-Kod yarim orollari bilan chegaralangan. Maydoni ni tashkil etadi. Oʻrtacha chuqurligi 227 m ga teng. Shimoli-sharqida Fandi qoʻltigʻi boʻlib, bu yerda suv koʻtarilishi 18 m gacha (dunyoda eng yuqori) boʻlishi kuzatilgan"" OʻzME. M-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 Asosiy portlari 
 Boston va Portlend (AQSH)
 Sent-Jon (Kanada)

 

Turkum:Qoʻltiqlar
Mer

Mer (frans. maire — katta, boshliq) — AQSH, Buyuk Britaniya, Fransiya va boshqa bir necha davlatlar munitsipalitetlarida oliy mansabdor shaxs. Odatda, merni munitsipalitetning oʻzi, baʼzi hollarda — bevosita aholi saylaydi, ayrim mamlakatlarda mer markaziy hukumat tomonidan lavozimga tayinlanadi yoki tasdiqlanadi. Mer munitsipalitet vakili boʻladi, uning majlislarida raislik qiladi. Mer mahalliy byudjet tayyorlanishi va ijrosi uchun javob beradi, bir qancha munitsipal lavozimlarga odamlarni tayinlaydi, devon ishini yoʻnaltirib turadi. Buyuk Britaniyada va AQShning ayrim shaharlarida mer, asosan vakillik va raislik vazifalarini bajaradi. Rossiya Federatsiyasida M lavozimi 1991-yilda Moskva va boshqa ayrim shaharlarda joriy qilindi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil