Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Ostritsalar

Ostritsalar (Enterobius) — parazit nematodalar urugʻi. Urgʻochisi 12 mm gacha, erkagi 5 mm gacha. Odam va primatlar ichagidagi parazit. Kutikulasi bosh qismida boʻrtiq hosil qiladi. Ogʻzi 3 ta lab. bilan oʻralgan. Tuxumlari 0,05 mm. Yoʻgʻon ichakda va ingichka ichakning keyingi qismida parazitlik qiladi. Voyaga yetgan urgʻochilari anal teshigidan chiqib, teriga tuxum qoʻygach, halok boʻladi. Iflos qoʻl va buyumlar orqali tuxumlari odam ogʻziga tush-ganida O. yana qaytadan rivojlanadi. 20 ta turi maʼlum. Oʻrta Osiyoda 1 turi — bolalar gijjasi keng tarqalgan. Bogʻcha va kichik maktab yoshidagi bolalarda koʻproq uchraydi, enterobioz kasalli-gini paydo qiladi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aleksandr Ostrovskiy

thumb|Aleksandr Ostrovskiy
Aleksandr Nikolayevich Ostrovskiy 1823.31.3 (12.4), Moskva- 1886.2 (14).4, Kostroma gubernyasi — rus dramaturgi. Dastlab 1-Moskva gimnaziyasi (1835— 40), keyin Moskva universitetining yuridik fakultetida (1840—43) oʻqigan. Ammo oʻqishni tugatmay, Moskvadagi vyukdon sudi (1843—45) va tijorat sudida (1845—51) xizmat qilgan. Sud muassasalarida ishlash O.ga yozilajak pyesalari uchun boy material bergan. O.ning dastlabki "Kam-bagʻal qarzdor" va "Oilaviy baxt manza-rasi" komediyalari "Moskovskiy gorodskoy listok" ("Moskva shahri varana-si") gaz.da bosilgan (1847). O.ning "Kam-bagʻal qarzdor" pyesasi asosida yaratilgan "Qoʻynidan toʻkilsa koʻnjiga" komediyasi (1849) Moskvadagi teatr jamoatchiligiga manzur boʻlgan. Ammo asar Nikolay I tomonidan taqiqlanib, mu-allif politsiya nazorati ostiga olingan. O. qalamiga mansub asarlar jami 47 ta boʻlib, ular "Ostrovskiy teatri" degan adabiy hodisani tashkil etgan.

O.ning adabiy-estetik qarashlari V. G. Belinskiy asarlari taʼsirida shakllangan. 40-yillarda yashagan boshqa rus yozuvchilari singari, O. ham sanʼ-atkor oʻziga zamondosh jamiyatning turli qismlarini maxsus oʻrganib, zamon-doshlar uchun xalq hayotining hanuzgacha tasvir etilgan sohalarini kashf eti-shi lozim, deb hisoblagan. 40-yillarda yashagan rus yozuvchilari ijodidagi ana shu tamoyil "fiziologik ocherk"da, ayniqsa, yorqin koʻringan. O.ning dastlabki pyesalari mazkur "fiziologik ocherklar" uslubida yozilgan.

O. ijodi 3 bosqichdan iborat. Ijodining l-bosqichida dramaturg Rossiyadagi islohotlarga qadar boʻlgan hayotni tasvir etgan boʻlsa ("Oilaviy turmush", 1847; "Qoʻynidan toʻkilsa qoʻnjiga", 1849; "Bechora kelin", 1852; "Kambagʻallik ayb emas", 1853 va boshqalar), 2-bosqichida islohotdan keyingi rus jami-yati hayotini aks ettirgan ("Eski doʻstga nima yetsin" 1860; "Kechikkan muhab-bat", 1873; Balzaminovlar oilasi haqidagi trilogiya, 1856—61; "Quturgan pullar", 1869; "Boʻrilar va qoʻylar", 1875 va boshqalar). "Boy kelinlar" (1875) pyesasi bilan O. ijodining 3-bos-qichidagi "gʻamgin komediyalar" turku-mi boshlanadi. Dramaturg bu davrda "Haqiqat yaxshi-ku, ammo baxt afzal"(1876), "Yurak tosh emas" (1877), "Sep-siz qiz" (1878), "Aybsiz aybdorlar" (1883) singari asarlarini yozgan.

O. pyesalari sovet davrida Oʻzbekiston teatrlarida oʻzbek va rus tillarida namoyish etilgan. O.ning ayniqsa, "Momaqaldiroq", "Sepsiz qiz", "Aybsiz aybdorlar", "Kambagʻallik ayb emas" singari qator pyesalari oʻzbek tiliga tarjima etilib, uzoq, yillar davomida oʻzbek sahnalarida ijro etildi.

 
 Pyesalar, T., 1956; Sobraniye sochineniy, t. 1-10, M., 1959-60.

 Adabiyot 
 Filippov V. A., Velikiy russkiy dramaturg A. N. Ostrovskiy, M., 1948; A. N. Ostrovskiy v vospominaniyax sovremennikov, M., 1996.

Turkum:Rossiya imperiyasida tugʻilganlar
Turkum:Rossiya Imperiyasida vafot etganlar
Turkum:Rossiya imperiyasi kishilari
Nikolay Ostrovskiy

Nikolay Alekseyevich Ostrovskiy (; 16-sentabr 1904-yil, Rovno viloyati Viliya qishlogʻi — 22-dekabr 1936-yil, Moskva) — rus yozuvchisi.

 Hayoti 
Cherkov qoshidagi diniy maktabni tugatib (1913), 9 yoshida mehnat faoliyatini boshlagan. Dastlab 2 sinfli, keyin Oliy boshlangʻich bilim yurtida oʻqigan (1917—19). Soʻng koʻngilli sifatida frontga ketib, G. I. Kotovskiyning otliq brigadasi va Birinchi otliq armiyada xizmat qilgan. 1920-yilda ogʻir jarohat olgach, „mehnat fronti“da ishlab, komsomol tashkilotlarida faollik koʻrsatgan. 1927-yilda xastaligi ogʻirlashib, koʻzi nogiron, oʻzi esa toʻshakband boʻlib qolgan. Shunga qaramay, Ostrovskiy adabiy faoliyat bilan shugʻullanib, dastlab Kotovskiy brigadasi toʻgʻrisida qissa (1927—28), keyin „Poʻlat qanday toblandi“ romanini yozadi (1932—34). Fuqarolar urushi yillaridagi komsomol yoshlar jasoratiga bagʻishlangan va muharrirlar tomonidan qayta ishlangan mazkur asar sovet adabiyotining ulkan yutugʻi sifatida baholanib, uzoq davrlar mobaynida sovet yoshlari hayotiga bagʻishlangan sovet davri qahramoni obrazi yaratilgan asarlar uchun andoza boʻlib qolgan. Romanning bosh qahramoni Pavel Korchagin obrazi esa yoshlarni sovet davri gʻoyalari ruhida tarbiyalashda sovet targʻibot va tashviqot mashinasi uchun muhim vositalardan biriga aylangan. Dastlabki romanining katta muvaffaqiyat qozonganidan ilhomlangan Ostrovskiy yana fukarolar urushi mavzuida „Boʻron bolalari“ qissasini yozgan (1934—36) va publitsistik maqolalar eʼlon qilgan. Ostrovskiyning har ikkala romani oʻzbek tiliga tarjima qilingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
 Sochineniya, t. 1—3, M., 1969;
 Poʻlat qanday toblandi, T., 1970;
 Boʻron bolalari, T., 1985.
 Timofeyev V., Shiryayeva M., Nikolay Ostrovskiy. Kritikobiograficheskiy ocherk, M., 1957.

 

 
Turkum:Rossiyalik yozuvchilar
Turkum:Sovet yozuvchilari
Turkum:Rossiya imperiyasi yozuvchilari
Turkum:Rossiya imperiyasida tugʻilganlar
Mixail Ostrogradskiy

Mixail Vasilyevich Ostrogradskiy 1801.12(24)9, Poltava viloyati — 1861.20.12 (1862.1.1), Poltava — rus matematigi, Peterburg matematika maktabi asoschilaridan biri, Peterburg Fanlar akademiyasi akademik (1830). Parijda Ostrogradskiy Koshi, P. Laplas, J. Furye qoʻlida oʻqigan (1822—28). Asosiy ishlari matematik analiz, sonlar nazariyasi, ehtimollar nazariyasi va boshqa sohalarga oid. U qattiq jism va suyukliklarda issiklik tarqalishi tenglamasini, hajm intefalini sirt integraliga oʻtkazuvchi formulani keltirib chiqardi (qarang Ostrogradskiy formulasi)."Ostrogradskiy Mixail Vasilyevich" OʻzME. O-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:1801-yilda tugʻilganlar
Turkum:1862-yilda vafot etganlar
Turkum:24-sentabrda tugʻilganlar
Turkum:1-yanvarda vafot etganlar
Ostrogradskiy formulasi

Ostrogradskiy formulasi - hajm boʻyicha olingan integralni shu hajm chegaralangan Ssirt boʻyicha olingan integralga oʻtkazadigan formula.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Larisa Ostyakova

Larisa Aleksandrovna Ostyakova (1952.20.5, Chimkent viloyati) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1975). 1975-yildan Ohangaron shahridagi 3-, 1993—2002-yillarda 4- maktabda tarix oʻqituvchisi. Darslarni ilmiy asoslangan, koʻrgazmali qurollardan foydalangan holda olib borgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Ossillograf

Ossillograf (lot. oscillog— tebranaman va ...graf) — ikki yoki undan yuqori kattaliklar (parametrlar va funksiyalar; elektr kattaliklar) orasidagi bogʻliqlikni kuzatishga imkon beradi-gan, kattaliklarning vaqt boʻyicha oʻzgarish egri chiziqlarini oʻz-oʻzidan yozib oladigan asbob. Turli texnika masalalarini hal qilishda ishlatiladi. O. tasvirlanadigan va tekshirilayotgan jarayonning vaqtga bogʻlikligini ifodalaydigan egri chiziq ossillogramma deb ataladi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ossillyator

Ossillyator (lot. oscillare — tebranish) — mexanik, elektromagnit va boshqa tebranishlar hosil qiladigan fizik tizim. Tizim holatini ifodalovchi kattaliklar vaqt boʻyicha davriy oʻzgaradigan tizimlar uchun O. atamasidan foydalaniladi. Tizimni muvozanat holatidan chiqaruvchi kuch uni muvozanat holatiga qaytaruvchi kuchga mutanosib boʻlsa, bunday O. garmonik (uygʻunlashgan) O. deyiladi. Bunda O. chastotasi tizim parametrlariga bogʻliq boʻlib, garmonik tarzda tebranadi. Mas, kichik tebranishlar bilan harakatlanayotgan mayatnik garmonik O. hisoblanadi. Elektromagnit maydon nazariyasida O. dipol deb ataladi. Bunday O.ning toʻlqin tarqatishi elektrodinamika masalalarini hal qilishda juda muhim. Molekula va kattiq jismdagi ionlar, atomlar, radikallar va boshqalarning tebranishi ham O. deb qarash mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Mexanika
Osminoglar

Osminoglar (Octopoda), sakkizoyoqlilar — boshoyoqli mollyuskalar turkumi. Uzunligi 1 sm dan 60 sm gacha, qoʻllari bilan birga 3—5 m gacha, vazni 50 kg va undan koʻproq. Gavdasi oval, xaltasimon, boshi tanasidan sal ajralib turadi. Ogʻzi atrofida soʻrgʻichlar bilan qoplangan 8 ta qoʻli joylashgan. 200 turi maʼlum. 11 oilaga boʻlinadi. Deyarli barcha dengizlarda uchraydi. Urgʻochisi bir necha ming tuxumini suv tubiga yoki uyasi tomiga osib koʻyadi, baʼzan qoʻlida, argonavt chigʻanogʻida olib yuradi. Urgʻochisi tuxumlarini qoʻriklaydi va tozalab turadi. Bu davrda ular hech narsa yemasdan juda ozib ketadi va koʻpincha halok boʻladi. Inkubatsiya davri bir necha sutkadan 1 yil-gacha, 2 turi tirik tugʻadi. Suv tubida, suv qaʼrida yoki planktonda yashaydi. Zooplankton, baliklar, krablar, krevetkalar, mollyuskalar, baʼzan chuvalchanglar va ignaterililar bilan oziqlanadi. Ayrim doimo inida yashaydi. Koʻpchilik O.ning oʻz joyini tanish xususiyati yaxshi rivojlangan; xilma-xil va murakkab shartli reflekslar hosil qiladi; qoʻlga oson oʻrganadi. Tajribalarda O. qisqichbaqa solingan banka krpqogʻini ochishni bilgan; gʻovvos koʻlidan balikni bemalol olgan. O. goʻshti uchun sanoat miqyosida ovlanadi. Ayrim joylarda O. soni tez kamayib ketmokda. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Osminoglar
Ot zavodi

Ot zavodi — nasldor va yuqori sifatli chopqir va ishchi otlar yetishtirish, mavjud ot zotlarini takomillashtirish va yangi ot zotlarini yaratish, naslchilikseleksiya ishlari bilan shugʻullanuvchi maxsus xoʻjalik (qarang Yil-qichilik).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ot yili

Ot yili — muchal yil hisobida yettinchi yil nomi (qarang Muchal).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ot oʻyin

Ot oʻyin — sirk sanʼatining qad. turi. O.oʻ. harbiy mashqlar, chavandozlarning xalq oʻyinlari, musobaqalari ("chovgan", "qiz quvish", agʻdarish", poyga va hokazo) dan kelib chiqqan. 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida oʻzbek sirki tarixiga Rahmonovlar, Xoʻjayevlar, Zarifovlar sulolasi kirib keldi. Ular repertuaridan 1 tadan 6 tagacha ot oʻyna-tish, egarlangan va egarsiz ot ustida yakka yoki koʻpchilik boʻlib raqsga tu-shish, jonglyorlik, muallaqchilik, turli murakkab mashqlar tomoshalari oʻrin olgan. Hozirgi Zarifovlar sulolasi O.oʻ.i jahon arenalarida katta muvaf-faqiyat bilan namoyish etilmoqda.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ota valixontoʻra masjidi

Ota valixontoʻra masjidi - Namangandagi meʼmoriy yodgorlik (20-asr boshlari). Meʼmor Mullo Kirgʻiz loyihasi asosida qurilgan. Masjid toʻgʻri toʻrtburchak tarxi (25,6x22,6 m), oʻrta-sida xonaqoh (17,31x23,99 m), uning uch yoniga 11 ta balxi gumbazli hujralar joylashgan. Bosh tarzi sharqka qaragan. Peshtoq darvozasi girih va islimiy naqshlar bilan bezatilgan. Burchaklariga mezanali guldastalar ishlangan. Xonaqoh gʻarovli gumbaz (diametri 13,9 m) bilan qoplangan. Gumbaz ogʻirligi poygumbaz osti devoriga singib ketgan 8 qirrali burchaklari boʻylab koʻtarilgan ravoqlarga tushadi. Meʼmorlar bu uslub bilan bino ichini ortiqcha gʻishtdan holi etib, tashqi va ichki qismi gʻishtlari mutano-sib terilgan, bu binoning yaxlitligini taʼminlagan. Poygumbaz sirtidagi darchalar oʻrtasida bezakli yozuvlar bor. Koshinkori moviy hoshiyalar xona ichini yanada koʻrkamlashtirgan. Gʻarbiy de-vorida chuqur ravoqli mehrob joylashgan. Peshtoq yonlariga 2 tadan 4 ta ravoqli derazalar ishlangan. O.Ota valixontoʻra masjidi meʼmoriy koʻlami va qurilma yechimi, mahobatli qiyofasi bilan oʻziga xosdir.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Namangan
Turkum:Namangan viloyatidagi masjidlar
Ota darvoza

Ota darvoza – Ichan qalʼaning gʻarbiy darvozasi. Olloqulixon hukmronligi davrida qurilgan (1828—29). Shermuhammad ota nomi bilan ham atalgan. Ota darvoza Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari roʻtxati“ga kiritilgan. Shuningdek, Xiva shahrining tarixiy yodgorligi sifatida YuNESKOning Jahon madaniy merosi roʻyxatiga ham kiritilgan.

 Tarixi 
Ota-darvoza Xiva xoni Olloqulixon davrida 1828—1829-yillarda qurilgan. Darvozaning ichki qismida 13 ta savdo qatori va yopiq bozor chorsu" Ouzbékistan ", guide Le Petit Futé, édition 2012, 260 bet boʻlgan. Darvozaning oʻng tomonida Muhammad Aminxon madrasasi, chap tomonida xon saroyi Koʻhna ark joylashgan edi.

Shahar darvozalari mudofaa tizimining bir qismi edi. Ota darvoza misolida koʻrish mumkinki, ularning arkli oʻtish joyining ikki tomonida kuzatuv minoralari, darvoza ustida kuzatish maydoni ham bor.

Darvoza ichida bojxona va sarrofxona (pul almashish xonasi), shuningdek, darvozabon uchun xona bor edi. Binoning kattaligi va strukturaning oʻlchamlari Xiva xonligining 19-asrda qurilgan boshqa darvozalariga oʻxshab ketadi. Strukturaning barqarorligini taʼminlash uchun gʻishtlarning ogʻirligini hisobga olgan holda darvoza arklarining shakli ishlab chiqilgan. Terilgan gʻishtlar qatoriga yogʻoch toʻsinlar kiritib chiqilgan. Kichik gumbazlarni qurishning bu usulida „davra“ va „balxa“ shaklida gʻisht teriladi. , binoning ichki qismi suvoq qilingan.

Ota darvozaning asl qiyofasi saqlanib qolmagan, darvozalari 1920-yilda vayron qilingan. Ota darvoza 1974—1978-yillarda arxiv materiallari asosida qayta tiklandi.
 Meʼmorchiligi 
Darvozaxona toʻgʻri toʻrtburchak tarhli (17,50×15,40 m), ichkarisi uzun dalon boʻlib, usti ikki katta gumbaz (diametri – 15,07 m) bilan krplangan. Da-lonning 2 tomonida bir-biriga oʻtiladigan oldi ochiq, gumbazli xonalar darvozabonlar xonasi vazifasini oʻtagan. Xonalarning biridan hujraga oʻtiladi. Hujradagi aylanma zinadan tomga chiqiladi. Darvoza peshtogʻi baland boʻlib, ikki yon tomonini guldastalar egallagan. Peshtoqining ravokli darchalari guldastalar qafasasi bilan bir balandlikda boʻlib, kunguralar bilan yakunlangan. Darvoza barglari oʻyilgan gul naqshlari („islimi“) va geometrik naqshlar bilan bezatilgan. Markaziy qismdagi ikkala darvozaning barglari bir xil nisbat va oʻlchamdagi teng qirrali toʻrtburchaklar bilan bezatilgan boʻlib, ularda sakkiz burchakli yulduzlar tasviri bilan doiralar yozilgan. Oʻng qanotdagi doira ichida arab tilida Qur’onning „Ixlos surasi“, chap qanotida „Kalimai shahodat“ „La ilaha illallohu Muhammadur Rasululloh“ soʻzlari yozilgan. Biroq, bu eshiklar binoning haqiqiy eshiklari emas, ular ilgari Muhammad Aminxonning 1850-1851-yillardagi Xiva yaqinidagi Angarik qishlogʻida qurilgan saroyi hovlisiga oʻrnatilgan edi. Ota darvozaning dastlabki koʻrinishi saqlanmagan, arxiv materiallari asosida qayta tiklangan (1974). 1978-yildan doʻkon uchun moslashtirilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Xiva
Turkum:Xorazm
Turkum:Xiva darvozalari
Otajalol Nosirov

Otajalol Nosirov (1845, Buxoro — 1928, Samarqand) — hofiz, sozanda, bastakor. Dastlabki musiqa sabokdarini onasidan olgan, keyinchalik Tillaboy xrfizdan sozandalik hamda maqom ijrochilik sirlarini oʻrgangan. 1862-yildan Buxoro amirlari (Muzaffarxon, Abdulahadxon, Olimxon) saroylarida xonanda va sozanda boʻlib xizmat qilgan. 1920—27 yillar Buxorodagi Sharq musiqa maktabida, 1928-yili Samarqand musiqa va xoreofafiya institutida oʻzbek va tojik xalqlari mumtoz musika merosidan dare bergan. Shashma-qom yoʻllarini mukammal biluvchi ma-krmdon ustoz, murakkab usullar ustasi sifatida tan olingan. Xususan mushkilot kismlarini tartibga solgan, ayrim maqom shoʻʼbalarini kengaytirgan, Segoh maqomiga savtlar bastalagan (Savti Ja-loliy). Uning ijro uslubi maqom yoʻllari usulining ravonligi, talaffuzining burroligi va ovozining katta taʼsir kuchiga ega ekanligi bilan ajralib tu-radi. 1923-yil O. J. ijrosida V. Uspenskiy Buxoro Shashmakrmining ashula va cholgʻu yoʻllarini tarixda ilk bor notaga yozib olib, 1924-yilda nashr ettirgan. Domla Halim Ibodov, Hoji Abdulaziz, Levina hofiz Boboxonov, B. Fayzullayev va boshqa O. J. shogirdlaridir.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Turkum:Bastakorlar
Otabek

Otabek — 1) Yaqin Sharqdagi ayrim mamlakatlar davlat boshliqlarining unvoni (XII–XIII asrlar); 2) Mamluklar davridagi Misrda lashkarboshi; 3) saljuqiy sultonlar valiahdlari murabbiysi. Otabekning otaliq shakli ham boʻlgan.
Nosir Otaboyev

Nosir Aminjonovich Otaboyev (1938.12.8, Fargʻona) — rej., Oʻzbekiston (1983) va Qoraqalpogʻiston Respublikasi (1999) sanʼat arbobi. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1965). Hamza teatrida rejissyor (1965—69), Fargʻona teatrida (1970—86), Satira teatrida (teatr tashkilotchilaridan; 1986—88), Muqimiy teatrida bosh rejissyor (1988—91; 1994—96), rejissyor (1996—2001). "Oq kabutar" (F. Musajonov), "Veronalik ikki yigit" (U. Shekspir), "Boʻron qushi" (R. Ishmurodov), "Mirzo Ulugʻbek" (M. Shayx-zoda) va boshqa O. sahnalashtirgan (Hamza teatrida) dastlabki spektakllardir. Fargʻona teatrida "Kumush tuy" (3. Fat-xullin; Ik. Akbarov), "Yaylov tongi" (Tamkin; S. Hayitboyev), "Oltin devor" (E. Vohidov), "Zavqiy" (Q. Mahkamov; S. Hayitboyev), "Tanbur nolasi" (M. Xalil; H. Rahimov), "Parvoz" (Uygʻun), "Bir oʻlikka bir tirik" (A. Ibrohi-mov), "Insonlikka nomzod" (Oʻ. Umar-bekov), "Oʻtgan kunlar" (A. Qodiriy); Muqimiy teatrida "Gul va Navroʻz" (S. Abdulla; T. Jalilov), "Mushkul savdo" (M. Boboyev; S. Hayitboyev), "Bashorat" (E. Samandar; S. Hayitboyev) singari spektakllar, bolalar uchun bir qancha musiqali ertaklarni sahnalashtirdi. Satira teatri u sahnalashtirgan "To-butdan tovush" (A. Qahhor) spektakli bilan ochilgan. Keyinroq "Temir xotin" (Sh. Boshbekov), "Sabil qoldi" (F. Musajonov), "Gap egasini topadi" (S. Ahmad, O. Farmon, N. Otaboyev) kabi satirik komediyalarni sahnallashtirdi. 1992-yildan har yili respublikamizda oʻtkaziladigan Mustaqillik va Navroʻz bayramlari, shahar va shaxslar yubileylari, teatr va qoʻshiq festivallarini oʻtkazish tomoshalarini sahnallashtirishda katta hissa qoʻshib kelmokda.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:1938-yilda tugʻilganlar
Turkum:12-avgustda tugʻilganlar
Qaygʻisiz Otaboyev

Otaboyev Qaygʻisiz Sardorovich (1887, Zakaspiy viloyati Tajan uyezdi – 1937, Moskva) – davlat va jamoat arbobi. Turkiston ASSR Xalq komissarlari Soveti raisi (1920—22). Toshkentdagi oʻqituvchilar seminariyasini tugatgan. 1917 yilgacha Mari shahrida oʻqituvchi, bank xodimi boʻlib ishlagan. Marv Soveti ijroiya komiteti raisi oʻrinbosari va raisi (1917-19). 1920 yilda O. Toshkentga chaqirildi va Turkiston ASSR hukumati raisligiga tayinlandi. U shoʻrolar davrida „bosmachilik“ nomini olgan harakat aslida Turkiston xalklarining milliy ozodlik qarakati ekanligini tushunib yetgan va uni harbiy kuch bilan bostirishga qarshi chiq-qan. Samarqand viloyatida qizil armi-yaga qarshi kurashayotgan Bahrombek qoʻrboshi bilan teng asoslarda tinchlik shartnomasini imzolagani va uni qamoqqa olmaganligi sababli lavozimidan boʻshatildi va „qayta tarbiyalanish“ uchun Moskvaga yuborildi (1922). 1923 yil yozida BXSR Nozirlar Shoʻrosi raisining 1-oʻrinbosari. Oʻrta Osiyoda milliy-hududiy chegaralanish oʻtkazilgach, Turkmaniston SSR XKSning 1-raisi (1925 yil fevral)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

O. Moskvada qamoqqa olingan (1937 yil 11 iyun) va „xalq dushmani“ sifatida otib tashlangan. Keyinchalik oklangan. Ashxobodda haykali oʻrnatilgan (1967)Oʻzbekistonning yangi tarixi. 2-kitob Oʻzbekiston sovet mustamlakachiligi davrida, T., 2000; Oʻzbegim, T., 1992..

 

Turkum:Tejen uyezdida tugʻilganlar
Turkum:Moskvada vafot etganlar
Turkum:Turkiston ASSR xalq komissarlari
Turkum:Lenin ordeni sohiblari
Turkum:Turkiston Kommunistik partiyasi aʼzolari
Turkum:Turkmaniston SSR hukumati rahbarlari
Turkum:Sovet Ittifoqida vafotidan keyin oqlanganlar
Turkum:SSSRda qatagʻonga uchragan davlat organlari rahbarlari
Turkum:Kommunarka poligonida otib tashlangan va dafn etilganlar
Raʼno Otaboyeva

Raʼno Otamirzayevna Otaboyeva (1952.31.10, Kosonsoy tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Namangan pedagogika institutini tugatgan (1982). 1972-93 yillarda Kosonsoy tumanidagi 19-, 1994-yildan 20-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi. Darsni koʻrgazmali qurollar, texnika vositalari yordamida noanʼanaviy usulda oʻtadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Otajon Hoshimov

Otajon hoshim (taxallusi; asl ism-sharifi Hoshimov Otajon) (1905—Toshkent — 1938.4.10) — adabiyotshunos, jamoat arbobi. Rus-tuzem maktabida, soʻngra oʻqituvchilar tayyorlash bilim yurtida oʻqigan (1919—21). Iqtidorli oʻquvchi sifatida Moskvadagi Buharin nomidagi ishchilar fakultetiga oʻqishga yuborilgan (1922). Uni tugatgan Otajon Hoshimov qizil professorlar institutining tayyorlov boʻlimiga qabul qilingan (1923). O. H. mazkur institutda oʻqib yurgan kezlarida (1924—27) oʻzbek drama studiyasi tinglovchilariga dare bergan. Sogʻligʻi yomonlash-gani bois institutni tugatmay, ona vataniga qaytgan O. H. oʻzbek yozuvchilarining birinchi adabiy uyushmasi — "Qizil qalam" tashkilotiga rah-barlik qiladi (1926—29) va shu davr adabiy hayotida muhim voqea boʻlgan "Qizil qalam" majmualarini nashr etadi (1-kitob, 1928; 2-kitob, 1929). Oʻsha kezlarda Maorif xalq komissarligi huzuridagi ilmiy kengashga rais etib tayinlanadi. Otajon Hoshimov tashabbusi bilan 1927-yanvarda Samarqandda Oliy pedagogika instituti (hozirgi Samarqand davlat universiteti) tashkil etiladi. Oʻzbekistonda "burjua millatchilari"ga qarshi kurash kampaniyasi boshlanganda, respublika rahbariyati Otajon Hoshimovni Leningraddagi SSSR Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik intining aspiranturasiga oʻqishga yuboradi (1929). Aspiranturani tugat-ganidan soʻng institutning ilmiy kotibi qilib olib qolinadi. 1933-yil dekabrida O. H. Toshkentga chaqirib olinib, Til va adabiyot ilmiy tadqiqot institutiga direktor etib tayinlanadi. Shuningdek, u Yozuvchilar uyushmasi tanqid va adabiyotshunoslik shoʻʼbasi raisi (1934-yildan), yangi tashkil etilgan Fanlar komiteti raisi oʻrinbosari (1937-yildan) sifatida ham qizgʻin ilmiytashkiliy faoliyat bilan shugʻullanadi. Shu vaqtda olimning tashabbusi bilan xalq ogʻzaki ijodi namunalari ("Oʻzbek folkloridan namunalar", 2 jildli; "Oʻzbek xalk, ertaklari", "Alpomish", "Malikai ayyor" va boshqalar), oʻzbek mumtoz va zamonaviy adabiyotiga bagʻishlangan ilmiy asarlar, bir kancha terminologik lugʻatlar nashr etiladi. Otajon Hoshimovning adabiyotshunos va jamoat arbobi sifatida faoliyati ayni qizigan bir vaqtda — 1937-yil 2 avgustda u "xalq dushmani" sifatida qamoqqa olinadi va koʻp oʻtmay Toshkentda otib tashlanadi.

 

 
 
Turkum:Adabiyotshunoslar
Turkum:Qatagʻon qurbonlari
Turkum:1905-yilda tugʻilganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:1938-yilda vafot etganlar
Turkum:4-oktyabrda vafot etganlar
Turkum:Oʻzbekistonlik adabiy tanqidchilar
Otajonboy madrasasi

Otajonboy madrasasi (yoki Otajon boy madrasasi) – Oʻzbekiston Respublikasi Xorazm viloyatining Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Madrasa 1884-yilda xivalik mulkdor shaxs Otajonboy mablagʻi hisobiga qurilgan. Bugungi kunda u „Ichan qalʼa“ MFY, Pahlavon Mahmud koʻchasi, 23-uyda joylashgan.

Otajonboy madrasasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda „Ichan qalʼa“ davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.

 Tarixi 
1842-yilda Xiva xonligi hukmdori Olloqulixon Xivaning bir qismini maxsus devor bilan oʻrashni buyurib, shaharning bu qismini „Ichan qalʼa“ deb atagan. XIX asrda Xivada koʻplab madrasa va masjidlar qurilgan. Mashhur madrasalar qatorida binosi badiiy usulda bezatilgan Otajonboy madrasasi ham bor. Otajonboy madrasasi Xivadagi Mozori Sharif madrasasining yonida qad rostlagan. U 1884-yilda xivalik mulkdor Otajonboyning tashabbusi va mablagʻlari evaziga bunyod etilgan. Madrasa Pahlavon Mahmud majmuasidagi oxirgi qurilgan imoratlardan biri hisoblanadi. Yuqoridan qaralganda uning shakli sharqdan gʻarb tomonga koʻndalang choʻzilib borgan, janubida joylashgan devoridagi tashqi kirish eshigiga nisbatan assimetrik toʻrtburchakka oʻxshab koʻrinadi.

Otajonboy madrasasi va Mozori Sharif madrasasi oʻrtasida ichki yoʻlak bor. Ushbu ikki madrasa bir-biriga yaqin joylashganligi sababli yagona majmuaga oʻxshab koʻrinadi.

Madrasa 1970—1980-yillarda qayta taʼmirlangan. Bugungi kunda unda amaliy sanʼat – yogʻoch oʻymakorligi ustaxonasi faoliyat olib bormoqdaOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Qurilish uslubi 

Madrasa murakkab tarhli (19,9x17,25 m) qilib qurilgan boʻlib, peshtogʻi janub tarafga qaragan. 2 qanoti guldasta bilan bezatilgan. Peshtoq orqali gumbazli miyonsaroyga kiriladi. Kichik hovli (5,65x11,0 m) atrofi hujralar bilan oʻralgan. Masjid gumbazi tomli, bagʻali, qalqonsimon. Bagʻali va janubiy devordagi mehrobga muqarnaslar ishlangan. Hujralar balxi gumbazli. Kirish dahlizi gumbaz bilan bostirilgan boʻlib, shu dahlizdan hovliga chiqiladi. Madrasaning maxsus oʻquv xonasi boʻlmaganligi sababli uning vazifasini bittagina janubi-gʻarbiy tarafdagi katta xona bajargan boʻlishi kerak.

 Yana qarang 

 Matniyoz Devonbegi madrasasi
 Matrasulboy Mirzaboshi madrasasi
 Yusuf yasovulboshi madrasasi
 Arab Muhammadxon madrasasi
 Muhammad Amin inoq madrasasi

 

Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari‎
Turkum:Xorazm madrasalari
Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Xiva
Turkum:Xorazm
Rahim Otajonov

Otajonov Rahim Karimovich (1905.5.5, Fargʻona viloyati Chimyon qishlogʻi — 1996.17.9, Toshkent) — matematik olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1975). Fargʻona taʼlimtarbiya texnikumini tugatgan (1924), shu yerda oʻqituvchi (1924—30), Fargʻona pedagogika instituti fizikamatematika fakulteti kechki boʻlimini tugatgan (1933), shu institutda oʻqituvchi, dekan va ilmiy boʻlim mudiri (1930—39), Toshkent pedagogika institutida katta oʻqituvchi (1939-47), dekan (1941-45; 1959-61), prorektor (1945—47), dotsent (1947— 59), professor (1971-yildan). Ilmiy ishlari geometrik yasash usullariga, konstruktiv geometriya elementlariga, darslarda geometriya oʻqitish usullari va boshqa ga oid. Bir necha darslik va qoʻllanmalar muallifi.

 
 Geometrik yasash metodlari, T., 1958; Fakultativ darslarda geometriya, T., 1973; Konstruktiv geometriya elementlari, T., 1974.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Matematiklar
Sulton Otajonov

Otajonov Sulton (1937.5.11, Xorazm viloyati Yangiariq tumani) — kulol, Oʻzbekiston xalq ustasi (1999). Tanikli sulolaviy kulollar avlodi davomchilaridan. Xorazm kulollik maktabining yirik namoyandalaridan. Kulollik kasbini otasi Otajon Matyoqubov va usta Rahimberdi Matchonovdan oʻrgangan. U sopoldan bodiya, kosa, lagan va boshqa koʻplab idishlarning noyob namunalarini yaratdi; ishlarida oq angobdan unumli foydalanadi. Binolarning devorlariga sopoldan namoyonlar ishlagan. Respublika va xorijdagi koʻplab hunarmandlik, xalq amaliy sanʼati koʻrgazma va yarmarkalarida ishtirok etib keladi. Asarlari Respublika hamda xorijiy muzey va kolleksiyalardan oʻrin olgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston xalq ustalari
Otaliq

Otaliq — 1) Kavkaz xalqlari, keltlar, arablar va boshqalarda badavlat xonadon egalari tomonidan farzandlarini tarbiyalash uchun vassallar yoki xizmatkorlarga berish. Farzand maʼlum yoshga yetganda oilasiga qaytgan; 2) Saljuqiylar davrida (1038—1194) sulton eʼtiborini qozongan kishilarga berilgan mansab. Otaliq "ota oʻrniga ota" degan mazmunga ega boʻlib, uning vazifasi shahzoda yoki xonzodalarni tarbiyalash va ular ixtiyoridagi ulusni balogʻatga yetgunlariga qadar boshqarishdan iborat boʻlgan. Tarixda baʼzi otaliqlar hokimiyatni oʻz qoʻllariga olgan hollar ham boʻlgan. Chunonchi, Ashtarxoniylar davrida Balxda Mahmudbiy otaliq (XVIII asr boshlari), Mangʻitlar davrida Buxoroda Muhammad Rahim otaliq (1753— 1758) hokimiyatni egallagan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Otamurod matriza qushbegi masjidi

Otamurod matriza qushbegi masjidi (yoki Ota Murod qushbegi masjidi) — Oʻzbekiston Respublikasining Xorazm viloyati Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Masjidni XVIII—XIX (1800-yil) asrlarda xon qushbegisi Otamurod Matriza qurdirgan. Bugungi kunda yodgorlik „Ichan qalʼa“ mahallasi, Boʻyoqchilar koʻchasi, 40-uyda joylashgan.

Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda „Ichan qalʼa“ davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.

 Tarixi 
Otamurod matriza qushbegi masjidi 1800-yilda Xiva xonligida qushbegi (vazir) lavozimida ishlagan Otamurod (da Ota Murod) qushbegi tomonidan qurdirilgan. 1837-yili Otamurod qushbegi Xiva xoni Muhammad Aminxon shaxsiga oid yomon soʻzlarni aytgani uchun qatl etilgan. Masjidning yozgi ayvonidagi marmar ustun tagida hijriy 1232-yilga oid marmar lavha oʻrnatilgan boʻlib, bu milodiy yil hisobida 1816-yilga toʻgʻri keladi. Otamurod qushbegining oʻgʻli Muhammadrizo (Matriza) 1837-yildagi otasinining vafotidan soʻng, masjidni yangidan qurdirdi. 1846-yilda Muhammad Aminning Xiva xonligi taxtiga oʻtirishida Otamurod Matriza qushbegi katta hissa qoʻshgan. 

Otamurod matriza qushbegi masjidi Ichan qalʼa hududida, Koʻhna Arkdan shimol tomonda joylashgan. Xivadagi deyarli barcha masjidlarga xos boʻlgan minora bu masjidda ham boʻlgan, ammo u bugungi kungacha saqlanib qolmagan. 
 
 Qurilish uslubi 
Otamurod matriza qushbegi masjidi shimolga qaragan 28,7 metr uzunlikdagi toʻrtburchak maydonga qurilgan. Masjidda koʻp ustunli yozgi ayvon va kvadrat shaklida bunyod qilingan qishki masjid mavjud. Yozgi ayvonining toʻrida, qibla tomonida mehrob joylashgan, mehrobning oʻng tomonida vaʼzxonlik uchun minbar, chap tomonida esa qishki masjidga kirish eshigi va Qurʼon oʻqiladigan maxsus joylar oʻrin olgan. Mehrob arkasimon qilib qurilgan va ganch bilan bezatilgan. Masjidning yozgi ayvonidagi yogʻoch oʻymakorligi bilan ishlangan ustunlari diqqatga sazovordir. Yozgi ayvonning 6 ta ustuni qurilish texnikasi boʻyicha juda mukammal holda arxitekturaviy kompozitsiyaga xos ravishda qurilgan.

Masjid xonaqoh, oʻng va ters ayvon hamda 2 ta qoʻshimcha xonadan iborat. Binoga sharqiy tarzdagi peshtoq orqali kiriladi. Kiraverishda 3 gumbazli xona va kichik minora bor. Xonaning shimoli-sharqiy burchagini miyonsaroy va 2 ta qoʻshimcha xona egallagan. Janubdagi ters ayvondan hovliga chiqiladi. Uning qarshisidagi oʻng ayvon 6 ta ustunli, markazidagi mehrob muqarnas naqshlar bilan bezatilgan. Orqasidagi xonaqoh tomi tekis toʻsinlar bilan yopilgan. Toʻsinlar 4 ta ustunga tayangan. Masjid Xorazm turar joylariga xos uslubda qurilgan. Ustunlari oddiy, poyustunlari marmardan, xonaqoh va ayvon devorlariga namoyonlar ishlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. 

 Yana qarang 
Ichan qalʼa

Bogʻbonli masjid

Juma masjid

Hasanmurod qushbegi masjidi

Shayx Muxtor ota masjidi

 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Xiva
Turkum:Oʻzbekistondagi masjidlar
Turkum:Xorazm
Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari
Ota-onalarning huquq va majburiyatlari

Oila kodeksiOta-onalarning huquq va majburiyatlari — oila huquqi asosida tartibga solinadigan mezondir. Avvalo, ota-onalar oʻz bolalariga nisbatan teng huquq va majburiyatlarga egadirlar. Bola haqida gʻamxoʻrlik qilish, unga taʼlim-tarbiya berish ota-ona uchun faqat axloqiy qoida boʻlib qolmay, balki konstitutsiyaviy huquq va burchdan ham iborat.

Oilaviy huquq va munosabatlar 2 turga boʻlinadi: 1.Shaxsiy huquq va majburiyatlar. 2.Mulkiy ququq va majburiyatlar. Oʻzbekiston Respublikasi oila qonuniga koʻra, Oilaviy huquq va munosabatlarga oʻz farzandlari bilan birga yashash va oila kodeksiga muvofiq bola tarbiyasi er va xotinning birgalikdagi majburiyati hisoblanadi. Ularning tarbiyasi bilan shugʻullanish, ota-onalik huquqlarini mustaqil ravishda amalga oshirish, bolalarning sogʻligʻi, jismoniy, ruhiy, maʼnaviy va axloqiy kamoloti haqida gʻamxoʻrlik kilish, bolalarning qonun hujjatlarida belgilangan zarur darajada taʼlim olishini taʼminlash, bolalarning huquq va manfaatlarini himoya qilish kabilar kiradi. Oilaviy huquqiy munosabatlarda qonunchilik bolalar manfaatining ustuvorligini belgilaydi. Ota-ona va bolalar oʻrtasida kelish-movchiliklar mavjud boʻlganda, vasiylik va homiylik organi bolalarning huquq va manfaatlarini himoya qilish uchun vakil tayinlaydiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi hamda Oila qonunchiligiga muvofiq bola voyaga yetgunga qadar ya'ni 18 yoshga to'lgunga qadar ota-ona uni moddiy jihatdan ta'minlashga majbur.18 yoshdan so'ng bola ota-onasini moddiy jihatdan ta'minlaydi.O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 80-moddasiga muvofiq ''Voyaga yetgan mehnatga layoqatli farzandlar o‘z ota-onalari haqida g‘amxo‘rlik qilishga majburdirlar''

 # 

 

O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi
O'z.Res.Oila kodeksi
Ota-onalik huquqidan mahrum qilish

Ota-onalik huquqidan mahrum qilish — oila huquqi sohasi. Oʻzbekiston Respublikasi OK ga koʻra, quyidagi hollarda ota-ona (yoki ulardan biri) ota-onalik huquqidan maxrum qilinishi mumkin: ota-onalik majburiyatlarini bajarishdan bosh tortsa, shu jumladan, aliment toʻlashdan boʻyin tovlasa; uzrsiz sabablarga koʻra oʻz bolasini tugʻruqxona yoki boshqa davolash mu-assasasidan, tarbiya, aholini ijtimo-iy himoyalash muassasasi va shunga oʻxshash boshqa muassasalardan olishdan bosh tortsa; ota-onalik huquqini sui isteʼmol qilsa, bolalarga nisbatan shafqatsiz muomalada boʻlsa, jumladan, jismoniy kuch ishlatsa yoki ruhiy taʼ-sir koʻrsatsa; muttasil ichkilikbozlik yoki giyohvandlikka mubtalo boʻlgan boʻlsa; oʻz bolalarining qayoti yoki sogʻligʻiga yoxud eri (xotini)ning hayoti yoki sogʻligʻiga qarshi qasddan jinoyat qilgan boʻlsa.

O.-o.h.m.q. ota (ona)ning yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning, prokurorning, vasiylik va homiylik orga-nining, voyaga yetmaganlar ishlari bilan shugʻullanuvchi komissiyalar hamda bosh-qa muassasalarning talabi bilan sud tar-tibida amalga oshiriladi. Bolani bo-shqa ota-onaga berishning imkoni boʻlmagan taqdirda, bola vasiylik va homiylik organining qaramogʻiga olib boriladi. Ota-ona qaysi bolaga nisbatan ota-onalik huquqidan mahrum qilingan boʻlsa, shu bolaga nisbatan boʻlgan qarindoshlik faktiga asoslangan barcha huquqlardan, shu jumladan, undan taʼminot olish, shuningdek, bolali fuqarolar uchun qonun xujjalarida belgilangan imtiyozlar va nafa-qalar olish huquqlaridan maxrum boʻladi. Otaonalik huquqidan mahrum qili-nish otaonani oʻz bolasiga taʼminot berish majburiyatidan ozod qilmaydi. Shoira Yoʻldosheva.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Otar

Otar — yaylovda qoʻshib boqish va saqlash uchun shakllantirilgan qoʻy podasi. Otar uchun jinsi, yoshi, nasldorlik xususiyatlari boʻyicha bir xil zotli qoʻylar, sovliqpar esa qochirish muddatlarini qisobga olgan holda olinadi. Otardagi mollar soni: mayin va yarim mayin junlilar uchun 800—900 ona qoʻy; 4—18 oylik toʻklilar uchun 800—1000 bosh; ona qoʻydan ajratilgan qoʻzilar uchun 600—800 bosh; yarim dagʻal va dagʻal junli ona qoʻylar uchun 900—1000 bosh; axta qoʻchqor va qochiriladigan qoʻylar uchun 1000 va undan ziyod. Choʻl mintaqalarda Otar soni yanada yirikroq boʻlishi ham mumkin. Naslchilik fermalarida Otarlardagi qoʻylar soni mahsulot beradigan O.larga nisbatan 15—20% kichikroq boʻladi. Otarlarni 3—4 kishidan iborat choʻponlar guruhi boqadi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Etimologiyasi 
Otar (kirill.отар)- turk (otar), oʻzbek(otar), qaraim, tuva (odar), oltoy (odor, ottor, otlar) (shuningdek qaraim tilining qrim dialekti), qoʻmiq, qozoq, noʻgʻoy, qoraqalpoq tillari Севортян Э. В. Этимологический словарь тюркских языков. М., 1974—2003. ТТ. 487-488. , shuningdek qirgʻiz, qrim-tatar (utar) tillari Радлов.В.В. Опыт словаря тюркских наречий. Том 1., СПб., 1893-1911. 1105-1705. , boshqird (utar) Будагов Л. (сост.) Сравнительный словарь турецко-татарских наречий. Т.1. СПб., 1869, 109. tillariga mansub bo'lib, yuqorida koʻrsatilgan tillarning aksariyatida ovul, ovuldan uzoqda joylashgan qoʻy podasi boqiladigan maydon yoki yaylov, ogʻilxona, podani yozda saqlash uchun moʻljallangan toʻsiqlar bilan tevarak atrofi oʻralgan maydon va uning chekkasidagi somonxona, qishloq, uzoqda joylashgan kichik maskan va Otar ma'nolarida ishlatilgan.
Ochilxon Otaxonov

Otaxonov Ochilxon (1926-yil 7-aprel, Andijon viloyati Naynavo qishlogʻi — 2004-yil 19-noyabr Toshkent viloyati) — xonanda, Oʻzbekiston xalq hofizi (1992). Ovozi mayin va silliq boʻlib, talqinlari oʻta nozikligi bilan ajralib turadi.

 Biografiyasi 
Ochilxon Otaxonov 1926-yil 7-aprelda Andijon viloyati Shahrixon tumani Naynavo qishlogʻida Azamat mahallasida dehqon oilasida dunyoga kelgan. 1940-yillarda oilasi bilan birga Toshkent viloyati Yangiyoʻl tumani Shoʻralisoy qishloʻgiga koʻchib keladi. Ochilxon Otaxonov oʻsha yerdagi kolxozda otasi Mirsaidxon bilan ketmon chopib, gʻozalarni sugʻorgan. 13-14 yoshida patefon orqali Joʻraxon Sultanov hamda Maʼmurjon Uzoqovlarning qoʻshiqlari yozilgаn plastinkalarni tinglab, birga hirgoyi qilgan.

Ochilxon Otaxonovning ovozi kolxoz raisi, uch karra Mehnat Qahramoni Hamroqul Tursunqulovning eʼtibotini tortadi. Rais uni kolxozda tashkil qilingan badiiy havaskorlar togʻaragiga aʼzo qiladi. U yerda Ochilxon Otaxonov qoʻshiqchi va sozanda Jalil Maxsumdan dutor chalishni hamda qoʻshiq kuylashni oʻrganib boradi. Undan tashqari xonandalikni togʻalari Eshonboboxon, Koʻkxon va Afandixon hofizlardan oʻrganadi.

Ochilxon Otaxonov 1959-yildan Yangiyoʻl teatrida ishlagan. Navoiy, Fuzuliy, Bobur va Ogahiy, Furqat va Muqimiy, Zavqiy va Habibiy, Charxiy va Haziniy kabi aruznavis allomalar yozib qoldirgan gʻazallarni klassik kuylar asosida qoʻshiq qilib aytgan.

Ochilxon Otaxonovning Alisher Navoiy gʻazallariga bastalagan „Sayqal“, „Talqin Bayot“, „Sarahbori oromijon“, „Talqinchai mustahzodi navo“ singari qoʻshiqlari Oʻzbekiston respublikasi radiosida hozirgacha yangraydi.

Xonandaning repertuarida Boburning „Topmadim“ gʻazali, Muqimiyning „Kim desun“, Mashrabning „Jonima rohat“, Haziniyning „Fargʻona tong otguncha“, „Qalandar“ kabi yana oʻndan ortiq qoʻshiqlar mavjud boʻlib, ular Oʻzbekiston teleradiokompaniyasi „Oltin fondi“da saqlanadi. Shoir Mashrab gʻazaliga bastalangan „Ey gʻunchai navruzi gulistoni malohat“ deb kuylanuvchi lirik qoʻshiq uchun Ochilxon Otaxonov Gʻanijon Toshmatovga chuqur minnatdorlik bildirgan.

Ochilxon Otaxonov aruz vazni gʻazalxonlari boʻlgan Vosit Saʼdulla, Habibiy, Akmal Poʻlat, Maʼruf Qoriyev sinfarilarning sheʼrlari asosida qoʻshiqlar yaratgan. Sanʼatkor mumtoz ashulalar („Nasrulloyi“, „Talqinchai Ushshoq“, „Yolgʻiz“, „Ehtiyoj“, „Samarqand Ushshogʻi“ va boshqalar) aytish bilan birga aktyor sifatida Ilhom („Yurak sirlari“), Tursunali („Oltin koʻl“), Askar („Arshin mol olon“), Haydar („Nurxon“) kabi rollarni ham ijro etgan.

Ochilxon Otaxonov 1978—1986-yillar Yunus Rajabiy nomidagi „Maqom“ ansamblitsa ishladi. Uning repertuaridan Shashmaqom shoʻʼbalari, Fargʻona — Toshkent maqom yoʻllari („Moʻgʻulchai Ushshoq“, „Bayot III“, „Bayot Uforisi“ va boshqalar), oʻzbek mumtoz ashulalari („Figʻon“, „Sharob“ kabi), zamonaviy bastakorlar asarlari („Bir kulib qoʻy“, „Kutarman“, „Vafo“), katta ashulalar („Bir kelsun“, „Doʻstlar“, „Koʻp erdi“, „Adashganman“, „Ey, dilbari jononim“) oʻrin olganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Vafoti 
Ochilxon Otaxonov 2004-yil 19-noyabrda Toshkent viloyatida vafot etganhttp://press.natlib.uz/ru/editions/4298.

 

Turkum:Oʻzbekiston xalq hofizlari
Ergash Otaxohov

Ergash Isaboyevich Otaxohov (1914.11.9, Namangan - 1967.18.11, Toshkent) — terapevt olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1960), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1964). Tibbiyot fanlari doktori (1947), professor (1947). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgach (1936), Harbiy-Dengiz flotida xizmat qilgan (1937—39). Toshkent tibbiyot akademiyasi gospital terapiya kafedrasida aspirant, assistent, dotsent, mudir (1939—49), Oʻzbekiston Gematologiya va qon quyish ilmiy tadqiqot institutining direktori (1942—44), Toshkent tibbiyot akademiyasida ilmiy ishlar boʻyicha prorektor (1949—51), pediatriya va sanitariya-gigiyena fakultetlari ichki kasalliklar pro-pedevtikasi kafedrasi mudiri (1951 — 1967). Ilmiy ishlari oʻlka patologiya-si, ovqat hazm qilish aʼzolari va qon kasalliklariga oid. Namangan tibbiyot bilim yurtiga O. nomi berilgan.

 
 Xronicheskiye zabolevaniya kishechnika, T., 1965; Serdechno-sosudistie zabolevaniya i ix preduprejdeniya, T., 1970.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari
Turkum:Harbiy terapiya
Turkum:Toshkent tibbiyot akademiyasi bitiruvchilari
Otashgoh

Otashgoh, olovxona — otashparastlar sigʻingan, doimiy olov yonib turadigan maxsus bino. Har bir shahar va kattaroq qishlokda O.lar boʻlgan. Ular qavm raisi tomonidan tayinlangan ozarbon (otashbon) tomonidan qoʻriqlanib, nazorat qilib turilgan. Xalq doimiy olovdan tutantiriq olib, uylarida olov yoqqan. Qadimda hokimi-yatni qoʻlga olgan har bir podshoh oʻz nomidan maxsus O.lar qurdirgan. Doro O.i, Anushervon O.i, Afrosiyob O.i yoki Mitra, Anaxita O.i deb nomlangan O.lar shu tarzda paydo boʻlgan. Per-sepol, Isfahon, Yazd, Xuroson (Eron), Xorazm va Surxondaryoda kad. O.lar to-pilgan. Doro /zamonidan boshlab O.larni binolarning jan. tomon etagiga, aholi gavjum yashaydigan shaharlarning chetrogʻiga qurish rayem boʻlgan.

 Adabiyot 
 Asqarov A., Eng qadimiy shahar, T., 2001.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Otashkada

Otashkada — zardushtiylik dini ibodatxonasi. Goʻshtaspning farmoni bilan qurila boshlangan. Otashkadalar turli tabiiy ofatlardan muhofaza qilish maqsadida balandlikka, tepa ustiga yoki harsang toshlardan yasalgan 3–4 metrlik tagkursilar ustiga qurilgan. Dastlab otashkada diniy marosim va ibodatlarni bajarish maskani boʻlgan. Asta-sekin otashkadaning vazifalari oʻzgara borib, sosoniylar davrida jamoa yigʻinlari va boshqa tadbirlar oʻtkaziladigan joyga aylangan. Barcha xarajatlar podsholik tomonidan otashkadaga vaqf qilingan yer, chorva, bogʻ-rogʻlardan olinadigan daromadlar hisobiga qoplangan; Otashkadalar bir necha hujra, tolor (zal)lardan iborat boʻlgan. Bino oldida doim olov yonib turadigan otashkada maydoni bunyod etilgan. Isfahon, Yazd, Koma (Hindiston) shaharlarida eng qadimgi otashkadalarning xarobalari mavjud. Otashkadalarda 7 xil musiqa asbobi joʻrligida Goxlarni yodlattiradigan maxsus goʻshalar boʻlgan. Otashkadalar diniy udum va marosimlarni oʻtkazadigan manzil boʻlish bilan birga maʼnaviy, maʼrifiy ishlar markazi hisoblangan.

Hamidjon Homidov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

 
Turkum:Zardushtiylik
Otaqoʻzi madrasasi

Otaqoʻzi madrasasi — Andijon viloyati Paxtaobod tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (20-asr boshlari). Madrasani mahalliy boy Otaqoʻzi qurdirgan. Qurilishda Usta Qirgʻizboy va Mamajonlar qatnashgan. Otaqoʻzi madrasasi tarhi koʻp bur-chakli, peshtoq — gumbazli darvozaxo-na, masjid — ayvon, 2 qavatli huj-ralardan iborat. Binoning umumiy koʻlami va tarh tuzilishi oʻziga xos. Hovli boʻylab hujralar va gumbazli darsxona joylashgan. Otaqoʻzi madrasasi qurilishida ustalar oddiy pishiq gʻishtning bezak imkoniyatlari naqadar kengligini namoyish etganlar. Ravokli, mezanali va qubbali ustungoʻshalar binodan birmuncha balandroq koʻtarilgan. Ustungoʻshalarga ishlov berishda turli shaklda gʻisht terish yoʻli bilan oʻziga xos bezak hosil qilingan. Ular orasidagi devor sirtiga yuza ravoklar ishlangan. Masjidning gul solingan shifti alohida badiiy qimmatga ega, unda girih va islomiy naqshlar Qurʼon suralaridan olingan yozuvlar bilan oʻzaro uygʻunlashib ketgan (bezagida mahalliy usta Saydullo qatnashgan). Madrasa qurilishida Xorazmcha muqarnas, sharafa va kungura qoʻllangan. Otaqoʻzi madrasasi Qoʻqon xonligining soʻnggi davr meʼmoriy yodgorligi hisoblanadi. 1971—75 yillarda taʼmirlanib, oʻlkashunoslik muzeyi joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Andijon madrasalari
Turkum:Andijon meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:XX asrda qurilgan madrasalar
Turkum:1913-yilda qurilgan madrasalar
Otbosar chigirtka

Otbosar chigirtka (Dociostaurus kraussi) — haqiqiy chigirtkalar oila-siga mansub yakka yashovchi hasharot. Ma-rokash chigirtkasita juda oʻxshash, ammo unga nisbatan kichikroq. Erkagi tanasining uz. 15—20 mm, urgʻochisiniki 20— 30 mm. Kulrang dogʻlari bor. Urgochisining orqa boldirlari qizil, erkagi-niki sariq. Gʻoʻza, don ekinlari, boshokli oʻsimliklarga zarar keltiradi. Tuxum qoʻyish uchun tuprokdan yasagan koʻzachasining uz. 19—30 mm, kalinligi 5—6 mm. Oʻsimliklari siyrak joylarga yoki partov yerlarga mavsumda 2—5-marta tuxum qoʻyadi. Tuxumdan lichinkalar, odatda, mart oyining oxiri — aprelning boshlarida chiqadi. 20—25 kundan soʻng qanotlari rivojlana boshlaydi va 10— 15 kunda shakllanib boʻladi.

Kurash choralari: partov va boʻz yerlarni oʻzlashtirish; insektitsidlar qoʻllash.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Otbosh tumanligi

Otbosh tumanligi - Orion yul-duz turkumi yaqinida ot kallasi shaklida koʻrinadigan tumanlik. Otbosh tumanligi, asosan, changdan iborat (chang zarralarining oʻlchami =1 mk, oʻrtacha zichligi =10~22 —10~24 g/sm3). Bu tumanlik Yerdagi kuzatuvchiga nisbatan oʻzidan narida joylashgan yulduzlarning nurini toʻsib qolgani uchun yulduzlar orasida otning boshi shaklida kuzatiladi. Galaktikamizda Otbosh tumanligi singari tumanliklar koʻp (qarang Tumanliklar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Otboshi

Otboshi - Ichki Tyan-shanning janubiy qismidagi togʻ tizmasi, Qirgʻizistonda. Gʻarb-jan.-gʻarbdan sharq-shimoli-sharqqa to-mon choʻzilgan boʻlib, Ot-boshi botigʻini shimolida Chatirkoʻl soyligidan va janubida Oksoy sirtlaridan ajratib turadi. Uzunligi 135 km. Eng baland joyi 4786 m. Metamorfik slanets, ohaktoshlar, qumtosh, qisman granit va siyenitlardan tarkib topgan. Choʻqqisida muzliklar bor (maydoni 150 km²). Togʻ-oʻtloq va sub-nival landshaftlar mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Qirgʻiziston geografiyasi
Otel

thumb|Barilochedagi Llao Llao mehmonxonasi (Argentina)
Otel (frans. hotel) — mehmonxonaning xalqaro nomi. Dastlab, 16—17-asrlar Fransiyadagi katta hashamatli uylar otel deyilgan. Keyinchalik shularga taqlidan qurila boshlagan shahar mehmonxonalari otel nomini olgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Atamalar
Otenit

Otenit, otunit (Fransiyadagi Otyon shahri nomidan) — uranli slyudalar guruxiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Ca(UO2)2POJ28H2O; tarkibida 62,7% UO36op. Tetragonal singoniyada kristallanadi. Kristallari, odatda, yupqa kvadrat, tabletka shaklida, slyudasimon. Tangacha shaklli afegatlari ham uchraydi. Rangi sariq, baʼzan yashilroq sariq. Sadafsimon yaltiroq. Qattikligi 2—2,5. Zichligi 3,1—3,2 g/sm3. Kuchli radioaktiv. O. gidrotermal tomirlarda, pegmatitlarda uranning turli minerallari (ayniqsa, uranit)ning yuza qismida roʻy bergan oʻzgarishlar natijasida hosil boʻlgan. O. katta uyumlaridan uran rudasi sifatida foydalaniladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Minerallar