Torontodagi G-20 sammiti (2010)

Torontodagi G20 sammiti — 2010-yilning 26-27 iyunlarida Kanadaning Toronto shahrida Yigirmattalik Guruh vakillarining toʻrtinchi uchrashuvi boʻlib oʻtgan. Sammit mavzusi sifatida tobora globallashib borayotgan moliyaviy inqirozning oʻtli ravishda umumjahon iqtisodiyotida oqsashlarga sabab boʻlayotgani kun tartibida vakillar tomonidan muhokama qilingan. Sammitda koʻrilgan asosiy mavzular sifatida moliyaviy oʻzgarishlar harakatini toʻ gʻri baholash, iqtisodiyot taqchilligini munosib rivojlantirish, global banklar soliqlarini muhokamasi va ochiq bozorlar harakatini yoʻlga qoʻyish kabi masalalar sammitning asosiy muammolari qatoriga kiritilgan. G-20 yirik iqtisodiy qudratga ega mamlakatlar vakillari, oltita mamlakatdan taklif qilingan vakillar va qoʻshmcha sifatida hukumatlararo tashkilotlar vakillari Torontodagi sammitda oʻz qiziqishlarini himoya qilishgan.

Sammitga qadar Kanada Bosh vaziri, Stephen Harper sammit mavzusi shu davrning yomonlashib borayotgan Iqtisodiy inqirozni (tiklash va yangitdan boshlash) shiori ostida sammit oʻtishi va iqtisodiy oʻsishni taʼminlash kun tartibida muhokama qilinishini eʼlon qilgan. Harper avvaliga G8ning 36-nchi marotiba Huntsvilleda sammiti oʻtkazilishi rejalangan joyni G20 vakillarini qabul qilish uchun mezbon sifatida koʻrishini taklif etgan. Keyinchalik tashkilotchilar Ontario shahrini koʻpchilik ishtiroki rejalangan G20 vakillarini yetarlicha mehmondoʻstlikni ta ʼminlashga omillar yetishmasligi tufayli, sammit oʻtkazilish uchun joy Toronto shahriga koʻchirilgan.
Tashkilotchilar yagona havfsizlik tizimini tashkil etishgan boʻlib tarkibda bir necha regional hududlardan militsiya hodimlari havfsizlikni taʼminlash uchun Toronto shahar markaziga chaqirilgan. Ushbu sammit Kanada taʼrixida eng qimmatga tushgan va juda keng yoʻsinda havfsizlikni taʼminlash operatsiyasi ekanligi qayd etilgan. Umumiy narhga olganda Huntsvilleda oʻtkazilgan G8ning 36-nchi sammitiga qaraganda Torontodagi G20 sammiti 858 million Kanada dollariga qimmatga tushgan boʻlib havfsizlik hodimlari soni, infratuzilma va mehmondoʻstlik shular jumlasidandir.

 Kun mavzusi 
Koʻpgina sammit vakillari sammitda muhokama etiladigan savollarga eʼtiroz bildirishgan. Yevropada kuzatilayotgan Global iqtisodiy botqoqda qolishi va qarzlar toʻlanmasligi davom etayotgani, oldingi iqtisodiy moʻtadillikni yaratish fikrlari sammit ishtirokchilari diqqat markazida boʻlgan. Sammit vakillari oʻ zlariga uzoq strategik vaqtda bu muammolarni hal qilish kerakligini eng maqbul qaror deya taʼkidlashgan. Yevropa Ittifoqi defitsitlarni qisqartirib diqqatni qattiq iqtisodiyot dasga qaratishini taʼkidlagan. Bunga qarshi AQSh iqtisodiy imtiyozlar xarajatini iqtisodiy oʻsish maqsadida qoʻllab quvvatlashini bilidirib oʻtgan. Muhokamalar doirasida Yevropa Ittifoqi davlatlari yaqin kelajakda byudjet xarajatlarini qisqartirish va birdamlikni ushlashi bashoratlarini ilgari surishgan. Bir tomondan AQSh, Xitoy va Hindiston moliyaviy imtiyozni koʻpaytirish iqtisodiy qulashni oldini olish yoʻllaridan biri ekanligini bildirishgan. Bularning ichida diqqatni tortadigani Yevropa Ittifoqi taklif etgan Jahon banki soliqlari va Robin Gud soligʻijoriy etilishi boʻlib, lekin keyinchalik AQSh va Kanada bu rejalarga qarshilik bildirishgan. Boshqa mavzular qatorida Afrikaga va rivojlanayotgan mamlakatlarga halqaro rivojlanish va halqaro yordam koʻrsatish das koʻrib chiqilgan. Bir necha taklif qilingan mamlakatlar vakillari Gʻazo sektoriining Isroil qamalida turishi, Shimoliy Koreya va AQShning yadroviy qurol das va Afgʻonistondagi xavfsizlik hamda korrupsion muammolarni koʻtarishgan.

 Preparations 
 Xavfsizlik 
thumb|left|350px|Wellington koʻchasida xavfsizlik choralari koʻrilishi
Xavfsizlik organlari hodimlari 2010-yilning fevralidan Torontoda sammit xavfsizligini taʼminlash harakatlariga tayyorgarlik boshlashgan.Torontodagi Qoʻmondonlik politsiyasi va yoʻ l harakati boshqarmalari, Ontario provinsiyasi politsiyasi, Qirollikning Kanada otliq politsiyasi va Kanada Qurolli Kuchlari, shu vaqtning oʻzida barcha regiondagi politsiya nazoratchilari Toronto Halqaro Aeroportida G20 delegatlarini qabul qilishga tayyorgarlik koʻrishgan. Bundan oldin 2010-yilda Vankuverdagi Qishki Olimpiya oʻyinlariida besh boʻlimdan tarkib topgan Birlashgan Xavfsizlik Xizmatini xavfsizlik uchun maʼsul etib tayinlangan. Qoʻshimch kuchlar sifatida York regional politsiyasi, Halton regional politsiyasi, Barri politsiyasi hizmati, Vaterloo regional hizmat politsiyasi, Niagara regional hizmat politsiyasi, Ottava politsiyasi va De police de la Ville de Montréal politsiya hizmati koʻmagidan foydalanilgan. Kalgari politsiyasi haftasiga koʻngillilar sifatida 150 ofitser sammitga qadar shahar koʻchalarida xavfsizlikni taʼminlashga harakat qilishgan. The Global va Mail nashriyoti baholashiga asoslangan holda sammitda 25 000 politsiyachi, 1000 qoʻriqchilar va birnecha Kanada Qurolli kuchlari ofitserlari ishtirok etish zarur etib belgilangan. Shimoliy Amerika Aerokosmik mudofa kuchlariga tegishli boʻlgan CF-18 Hornet, CH-124 Dengiz qiroli va Griffon tikucharlari 6-7-may kunlari Torontoning katta tumanlari ustida unchalik baland boʻlmagan masofada oʻquv mashgʻulotlari oʻtqazishgan. G8 va G20 uchrashuvlarini oliy maqomda oʻtqazish uchun xavfsizlikni taʼminlash maqsadida umumiy narh sifatida $ 1,8 mlrd xarajat sarflanganligi belgilangan boʻlib, Federal Qirollik maslahati tomonidan butunlay toʻlangan.
BXX xavfsizlik maqsadida tashqi chegaralarni yaratgan boʻlib oʻz ichiga shimolda Qirollik koʻchasi bilan, janubda Lake Shore Boulevard koʻchasi, sharqda Yonge Street koʻchasi va gʻarbda Spadina koʻchalarini oʻz chegara hududiga olgan boʻlib, ushbu hududda to sammit oʻtganga qadar transport vositalari qatnovlari cheklangan. Ushbu hududda yashovchi va boshqa shahar hudidagi tinch aholi vakillarining roʻyxatdan oʻtgan kartochkalari sammit oldidan yigʻishtirilib olingan. Kimda kim xavfsizlik hududiga kirishni istasa, 38-ta nazorat oʻtkazuvchi punktlardan biri yordamida shaxsini tasdiqlovchi surʻ at va ichkariga kirish uchun asos nima ekanligini bayon etihi lozim boʻlgan. Shu kuni Toronto shahar metrosi oddiy fuqarolar va ishtirokchilar foydalanishi uchun vaqtincha berkitilgan. Shuningdek Torontoda Kanada hukumati hizmati va jamiyat muhokamalarini oʻtkazish maqsadida Gormli va Ontario kompaniyalari tomonidan SNC- Lavalin kompaniyasi kontrakti asosida 3-metrlik balandlik ega boʻlgan devor barpo etishgan. Bu inshootning umumiy narhi $ 5,5 mlnga teng boʻlib 7-iyundan oʻrnatish ishlari boshlangan. Toronto politsiya xizmati sammit oʻtkazilishidan oldin joylarga 77-ta qoʻshimcha yashirin kameralar oʻrnatgan. BXX hodimlari tartibsizliklarga qarshi kurash maqsadida suvda harakatlar oʻtkazish ruhsatnomasini qoʻlga kiritgan.

 Infratuzilma 
Shaharning sharqiy tomonida joylashgan eski kinostudiya sammit chogʻida hibs olinganlar uchun vaqtinchalik mirshabhona vazifasini bajargan. Toronto politsiyasi hizmati shuni eʼlon qilganki shahar aholisi Bellwoods parki namoyish oʻtkaziladigan joy etilib belgilangan, lekin keyinchalik politsiya hodimlari namoyish uchun joy sifatida Qirollik parkining shimoliy tomoniga koʻchirilgan. Kanada xavfsizlik hizmati tomonidan xavfsizlik hududidagi barcha pochta qutilari olib tashlangan. Torontoda bir necha mashina parklari berkitilgan va unchalik katta boʻlmagan yogʻochlar namoyichilar qurol sifatida foydalanmasligi uchun, butun markaz hududidan olib tashlangan. Shuningdek, politsiya hodimlari tomonidan 745 gazeta korobkalari, 200 ahlat tashlanadigan idishlar,70 pochta qutilari, 29 avtobus bekatlari va 5 informatsiya simlari xavfsizlik hududidan olib tashlangan. Torontoda shtab-kvartirasiga ega boʻlgan Kanadaning bir necha yirik banklari hamkorlar bilan ish yuritish maqsadida shahar tashqarisidagi filiallardan foydalanishgan. Ontario mahkamasi boshqarmasi shahar markazida 7-ta vino magazinlari sammit chogʻida berkitilgan va oldindan ehtiyotkorlikni ushlab turish kerak ekanligini eʼlon qilishgan. Si-En Tauerga, Toronto Unevirsitetiga, Ontario rassomchilik galereyasi va Ontario qonuniy qurilish kompaniyalariga boradigan asosiy yoʻllar sammit oʻtkazilish vaqtida berkitilgan. Beyzboll ligasining uch oʻyini yaʼni Toronto Blyu Jeys va Filaselfiya Fillis oʻrtasida oʻtkaziladigan uchrashuv 25-iyundan, 27-iyunga qadar shahar markazida joylashgan Rogers Centre beyzboll oʻyingohida oʻtkazilishi rejalangan, lekin, liga ekspertlarining uzoq muhokamalaridan soʻng sammit oʻtkazilishi oʻyin muhitiga halal berishi va muhlislarning orasidagi noroziliklar hisobga olinib beyzboll uchrashuvi Filadelfiyaga koʻchirilgan. Mirvish Productions vakillari sammit haftaligida rejalashtirilgan ikki musiqali namoyishi „Asrlar roki“ va „Mamma Mia“ das bekor qilgan. Bundan tashqari teatr hodimlari sammit haftaligidagi barcha namoyishlarni bekor qilgan. Toronto shahri markazidagi asosiy yoʻllardan hisoblangan 427-chi shohroh yoʻli, Toronto Halqaro Aeroportidan qatnaydigan mahalliy transport vositalari, shahar markazidagi kongress markaziga boriladigan yoʻllar qatnovi qisqartirilib politsiyachilar tomonidan qattiq nazoratga olingan. Yonge Street va Bay Street kochalariga transport vositalarining chiqishi vaqtinchalik sammit haftaligida toʻhtatilgan. Kanada hukumati Toronto shahri ustidagi havo harakatlarini cheklaganini va faqat mahsus reyslar parvoz qilish huquqiga ega ekanligi, qolgan barcha reyslar chegaralangan tartibda amal oshirilishini eʼlon qilgan. Yagona Porter Airlines kompaniyasi shahar aeroportidan doimiy reyslarni davom ettirishga ruhsat olgan. Toronto District School Board va Toronto katolik maktablar mahkamasi Torontoda joylashgan 25-ta maktablardagi avtobus qatnovini toʻhtatgan, oqibatda 45 000 talaba shularning ichidan 10 000 nogironlarni tashkil qiladigan oʻquvchilar vaqtinchalik uyda mashgʻulot oʻtqazishga majbur boʻlishgan. Sammit tashkilotchilari halqaro Ommaviy Axborot Vositalari hodimlari va muhbirlari uchun media-markaz tashkil etishgan. Federal xizmat va Ontario hukumati tomonidan „Kanada qobiliyatini mujassam etgan pavilion“ deb nomlangan markaz tashkil etilgan boʻlib, bundan koʻzlangan maqsad Kanadada sayyohlikni halqaro maqomda rivojlantirish boʻlgan. Pavilon oʻziga uch koʻrinishni ichiga oladi bulardan, Kanadaning eng muvaffaqiyatli innovatsiya va moliya borasidagi kompaniyalar ishlari jahon hamjamiyatining baholashiga izn berilgan va ommaviy axborot vositalari hodimlari uchun bir necha informatsion dasturlar boʻlib oʻtgan, yana futbol muhlislari uchun ekran hajmi jihatidan yirik televizor 2010 FIFA World Cup oʻyinlarini namoyish etgan va shimolda joylashgan Ontario Oasis sanʼat markazida Kanada regionlarining koʻzga koʻringan jilvakor manzaralari tasvirlangan galereya namoyishi taqdimoti boʻlib oʻtgan. Shimoliy Ontario Oasis taqdimoti jurnalistlar uchun sovgʻalarga boy boʻlgan bahs-munozara dasni joriy etgan. Ushbu taqdimot Muskoke regioni tasvirlangan surʼatlar jam boʻlgan galereya taqdim etilgan. Halqaro media-markaz yaʼni Kanada mahorati tasvirlangan pavilion va sanʼat koʻllari hukumat byudjetiga 23 mln. AQSh Dollariga qimmatga tushgan.

 Qatnashuv 
300px|thumb|left|Barack Obama (oʻngdan) va David Cameron (oʻrtada) G8 uchrashuvi oʻtkaziladigan joyni koʻzdan kechirib qaytishmoqda
thumb|300px|Dmitriy Medvedevning Angela Merkel va Nicolas Sarkozy bilan salomlashishi
Sammitda kimlar ishtirok etishi 8-may, 2010-yil Bosh vazir Stephen Harper tomonidan eʼlon qilingan. Harper oʻz fikrini bayon etarkan, kelajakda Afrika hududidan JAR bilan birgalikda Efiopiya va Malavi vakillarini G20 ishtirokchilari sifatida taklif qilinishini taʼkidlab oʻtgan. Va likda Bosh vazir Niderlandlar, Ispaniya, Vyetnam, Nigeriya mamlakatlarini sammitga taklif etgan. Toronto Halqaro Aeroporti G8 va G20 sammitlari vakillarini kutib olish uchun masʼul etib tayinlangan. Fransiya Prezidenti Nicolas Sarkozy va Xitoy Prezidenti Hu Jintao G20 vakillaridan birinchi boʻlib kelishi qolgan vakillardan oldin qayd etilgan. Hu Jintaoning tashrifi Kanada hukumati raisi Michaëlle Jean tomonidan Ottavada tashkillashtirilgan uchrashuvga toʻgʻri kelgan. Janubiy Afrika Respublikasi Prezidenti Jacob Zuma va Nigeriya Prezidenti Goodluck Jonathan 24-iyun kuni Torontoga sammit ishtiroki uchun kelishgan. Britaniya Bosh vaziri David Cameron Halifaxdagi Kanada dengiz kuchlarining boshqarmasi yuz yilligini nishonlash chogʻidagi qisqa tashrifidan soʻng 25-iyun kuni sammitda ishtirok etish uchun kelgan. Qolgan vakillar G8 ishtirokchilari bilan birgalikda shu kuni Toronto shahriga sammitda ishtirok etish uchun uchib kelishgan. Iqtisodiy hamkorlik va rivojlanish tashkiloti va Xalqaro mehnat tashkiloti, jumladan Efiopiya, Malavi, Nigeriya va Vyetnam vakillari Torontodagi G20 sammitida ilk marotiba oliy maqomda oʻz chiqishlari bilan ishtirok etishgan. Shuningdek, saylanganiga u qadar uzoq boʻlmagan yangi hukumat raislari David Cameron va Naoto Kan ilk marotiba G8 va G20 sammitlarida oʻzlarining ilk halqaro konferensiyalarini oʻtaqazishgan. Avstraliya Bosh vaziri oʻrinbosari Wayne Swan, 24-iyunda saylangan Bosh vazir Julia Gillard nomidan sammitda ishtirok etgan. Braziliya Prezidenti Luiz Inácio Lula da Silva oʻzining sammitdagi ishtirokini bekor qilgan. Sababi mamlakatning shimoliy-sharqida yuz bergan taʼbiy ofat koʻngilsizliklari tufayli prezident nomidan Braziliya Moliya vaziri Guido Mantega Braziliya delegatsiyasiga bosh boʻlib sammitda ishtirok etishgan. Ontarioda oʻz nihoyasiga yetgan G8 sammitidan soʻng David Cameron va AQSh Prezidenti Barack Obama noqulay ob-havo sharoiti tufayli uchoq ichida baʼzi bir muammolarni hal qilishgan.
 
Katta yigirmatalikqalin harflarda belgilangan mamlakatlar sammit mezbon uchun sanaladi Mamlakat Vakil Mansab Argentina Cristina Fernández de Kirchner Prezident Avstraliya Wayne Swan Bosh vazir yordamchisi Braziliya Guido MantegaXavier, Luciana. g-20-deve-definir-meta-de-reforma-para-aprovacao-em-novembro,572584,0.htm „G-20 deve definir meta de reform a para aprovação em novembro,“ Estadão (Brazil). 26-iyun 2010-yil, retrieved 2011-04-06; Moura, Fabiola. "Brazil Calls 'Draconianʼ Goal to Halve G-20 Nations' Deficits, " Bloomberg Businessweek (US). 26-iyun 2010-yil, retrieved 2011-04-06. Moliya vaziri Kanada Stephen Harper Bosh vazir Xitoy Hu Jintao Prezident Fransiya Nicolas Sarkozy Prezident Olmoniya Angela Merkel Kansler Hindiston Manmohan Singh Bosh vazir Indoneziya Susilo Bambang Yudhoyono Prezident Italiya Silvio Berlusconi Bosh vazir Yaponiya Naoto Kan Bosh vazir Meksika Felipe Calderón Prezident Rossiya Dmitriy Medvedev Prezident Saudiya Arabistoni Abdullah bin Abdul Aziz Qirol Janubiy Afrika Respublikasi Janubiy Afrika Respublikasi Jacob Zuma Prezident Janubiy Koreya Lee Myung-bak Prezident Turkiya Recep Tayyip Erdoğan Bosh vazir Birlashgan Qirollik David Cameron Bosh vazir Amerika Qoʻshma Shtatlari Barack Obama Prezident Yevropa Komissiyasi José Manuel Barroso Prezident Yevropa Maslahati Kengashi Herman Van Rompuy PrezidentTaklif qilingan mamlakatlar Mamlakat Vakil Mansab Efiopiya Meles Zenawi Bosh vazir Malavi Malawi Bingu wa Mutharika Prezident Niderlandlar Jan Peter Balkenende Bosh vazir Nigeriya Nigeriya Goodluck Jonathan Prezident Ispaniya José Luis Rodríguez Zapatero Bosh vazir Vyetnam Nguyen Tan Dung Bosh vazirHalqaro Tashkilotlar Tashkilot Vakil Mansab Afrika Ittifoqi Bingu wa Mutharika Rais Janubiy-Sharqiy Osiyo mamlakatlarining assosiatsiyasi Surin Pitsuwan Bosh kotib Nguyen Tan Dung Sammit Prezidenti Moliya muqarrarligi borasida maslahat Mario Draghi Rais Xalqaro mehnat tashkiloti Juan Somavía Direktor Xalqaro Valyuta Jamgʻarmasi Dominique Strauss-Kahn Boshqaruvchi direktor ARQYAH Meles Zenawi Rais Iqtisodiy hamkorlik va rivojlantirish tashkiloti José Ángel Gurría Secretary General Birlashgan Millatlar Tashkiloti Pan Gi Mun Bosh kotib Jahon banki Robert Zoellick Prezident Jahon Savdo Tashkiloti Pascal Lamy Direktor

 Namoyishchilar 
 thumb|right|Namoyishchilar G-20 sammitiga qarshilik bildirishmoqda
Namoyishchilarning asosiy qismi sammit haftaligi chogʻida Toronto shahri markaziga birdaniga sammit kuni norozilik kuchayib ketgan. Oldinroq namoyish Ottavada yirik banklarning birining oldidida anarxistlar tomonidan yonuvchan bombalar bilan namoyish oʻtkazishgan, ularning soʻzlariga qaraganda namoyishchilar albatta G20 sammit kuni Torontoda ham norozilik ishtirokshilari sifatida qatnashishlarini taʼkidlab oʻtishgan. Bu kabi namoyishlar Birlashgan Xavfsizlik Xizmati hodimlarining shaharning bir necha hududlarida tartibni saqlash maqsadida maxsus boʻlinmalar joriy etishiga majbur qilgan. Namoyishchilar sammitga qadar boʻlgan haftadan Kanada Oxfam va Ontario Koaliatsiyasi tashkillashtirilgan guruhlar orqali oʻz chiqishlarini nochorlikga qarshi kurash deya boshlashgan. Shuningdek nochorlik, geylar huquqi, kapitalizm va globalizatsiya, millatlarning huquqi kabi savollar namoyishchilarning jiddiy noroziligini keltirib chiqargan. Bir necha hibsga olinganlarga qaramasdan namoyishchilar hafta davomida tinchlikni saqlashgan.
Sammitning birinchi kunidayoq namoyishchilar soni hayratlanarli darajada koʻpaygan. Bir necha koʻchalarda sammit oliy maqomda oʻtishi uchun namoyishchilar uchun taqiqlangan. Bundan tinch aholining jahli chiqib shahar markazidagi asosoan katta ovqatlanadigan restoranlar, har hil turdagi doʻkonlar, yirik banklar ofislari va katta korhonalar derazalarini sindirib tashlashgan. . Namoyishchilar bir necha politsiya mashinalari va transport vositalarini mediakorporatsiyalar oldida yoqib yuborishgan. Bu namoyishlar natijasida shaharning bir necha kasalhonalari, mehmonhonalari va savdo markazlari odamlar tomonidan qurshab olingan. Jamiyat transportlari hizmati vaqtincha shahar markazida harakatlanayotgan transport vositalarini boshqa tomonlarga yoʻnaltirishga majbur boʻlgan. Sammit ishtirokchilari kelgan vaqtda shahar xavfsizlik xizmati hodimlarni namoyishchilarga qarshi kuch ishlatishga ruhsat bergan boʻlib, keyinchalik hushyorligini kuchaytirgan va bunga qarshi namoyishchilar Sharqiy hududda politsiyachilarning kuch ishlatishini qattiq qoralagan chogʻda politsiyachilar 500ga yaqin kishi hibsga olingan. Namoshchilar guruhi kechasi bir nech soatlab davom ergan tartibsizli urushlarida ishtirok etishgan. Shahar politsiya mahkamasi hafta ichida hibsga olinganlar soni 1100 kishiga yetishini ogohlantirgan. Birlashgan Xavfsizlik Xizmati sammit joyida tartibsizlik sodir etayotgan odamlarni darhol hibsga olgan. Namoyish vaqtida politsiyachilar tomonidan odamlarga yetqazilgan jarohatlar politsiya vakillari tomonidan tibbiy yordamlar koʻrsatilgan.

 Natija 
thumb|right|300px|27-iyun kuni Metro Toronto Convention Centre madaniy markazida vakillarning yigʻini
Torontoda oʻkaziladigan sammit qolgan sammitlar kabi yirik natijalar berishi taʼkidlangan. Koʻpchilik mamlakatlar G20 uchrashuvlarida oliy maqomda muammolar hal qilinayotgani tufayli globallashib borayotgan moliyaviy inqirozda ijobiy oʻzgarishlar kuzatilayotganini va oldingi jahon tartibi tiklanayotganini yangi savollarning yechimi hamda kamroq gapirib koʻproq fikrlashga majbur qilgan sammitlar muhokamalari bilan chambarchast bogʻliq deb hisoblashishgan. 26-iyun kuni G20 vakillarining kechgi oqshomda uyushtirilgan tushlik paytida Janubiy Afrika Respublikasi Prezidenti Jacob Zuma Afrika hududida rivojlanishning yangi usullarini qoʻllash kerakligini va xalqaro hamjamiyat bilan hamkorlikni yanada mustahkamlash borasidagi fikrini bayon etgan:

AQSh Prezidenti Barack Obama sammit ishtirokida jahon iqtisodiyotining tiklanishi oldingidek bir hil yoʻsinda boʻlmasligidan ogohlantirgan. AQSh eksportini kuchaytirish maqsadida Janubiy Koreya va AQSh oʻrtasida erkin savdo haqidagi kelishuv imzolangan. Asosiy kelishuvlardan biri bu rivojlangan mamlakatlarning har yillik byudjet defitsitini 2013-yilga qadar ikki marotiba qisqartirilishini maʼlum qilgan. Vakillar 2016-yilga qadar har bir aʼzo davlat YIMga nisbatan qarzlar hajmini pasaytirish haqida kelishilgan. Sammit vaqtida shuningdek moliya muammolari ham koʻtarilgan. Kelajakda har bir moliya massisalari oʻziga tegishli boʻlgan soliqlarni adolatli yoʻsinda yoʻnaltirishi lozimligi va moliyaviy oʻzgarishlar xarajatlari faqat moliya muassisalari tomonidan qabul qilinishi kerakligi belgilangan. Lekin yakuniy hal qiluvchi bosqich mamlakatlarning moliya muammolarini alohida ravishda koʻrib chiqishi tufayli ortga surilgan. Bundan tashqari kelajakdagi moliyaviy oʻzgarishlar tufayli yuzaga keladigan inqirozga qarshi kurashish maqsadida, ishtirokchilar har bir moliya muassisalari koʻproq moliyaviy zahiraga ega boʻlishi shart degan qarorga kelishgan. Birdan iqtisodiy iqlimlining oʻzgarish shakllarini muhokama qilish zaruriyati „yashil oʻsish“ga olib kelishi ehtimoli vakillar tomonidan hayrihohlikni keltirib chiqarishi mumkinligi tahlilchilar tomonidan taʼkidlangan. G20ning yakuniy tarzda Torontodagi sammitda qabul qilingan kelishuv imzolangan. Sammitdan keyin, oradan bir qancha vaqtdan soʻng ishtirokchilar „jiddiy muammolar qolib ketgan“ degan hulosaga kelishgan. Kelishuv qoidalariga nisbatan keltirilgan shartnomada bir vaqtning oʻzida moliyaviy inqirozga duch kelgan mamlakatlarda yirik hisobdagi ishsizlik kelib chiqishi mumkinligi kelishuv muammolari sifatida bayon etilgan. Xalqaro Valyuta Jamgʻarmasi oʻzining sammitdagi yakuniy bayonnomasida yaqin orada mamlakatlarda defitsitning qisqartirilishi iqtisodiy oʻsishning sustlashishiga olib kelishini qayd etgan. Sammitda oʻnlab qoʻriqhonalar mamlakatlarning iqtisodiy rivoji uchun byudjet vositasi sifatida yoʻnaltirilishi kerakligi muhokama qilingan. likda mamlakat xarajatlarini bir pallada ushlab turishi, bu degani davlatning qimmatli qogʻozlar bozori muqarraligini saqlab qolishi mumkinligi va davlat xarajatlariga nisbatan foizli daromadni pasaytirish hamda hususiy investitsiyani ragʻbatlantirish imkoniyatlarini oshirishi mumkinligi vakillarning jiddiy muhokamasiga sabab boʻlgan. Bir necha tahlilchilarning fikricha Xitoy kabi iqtisodiy rivojlanayotgan mamlakat bir vaqtning oʻzida hususiy xarajatlarni koʻpaytirish foydasiga mamlakat ichidagi talabotni kuchaytiradi va bu holat jahon savdo pallasida qolgan qoldiqlarda iqtisodiy yutish darajasi yuqori ekanligini taʼkidlashgan. 

 Moliyaviy xarajatlar 
G20 va G8 sammitlari oʻtkazilishi uchun sarflangan moliyaviy xarajatlar hokimiyatdagi bir necha siyosiy arboblar tanqidiga uchragan. Sammitlarning xarajati uchun yirik hisobdagi mablagʻ sarflanishiga siyosatdonlarning xato yoʻsinda faoliyat yuritishi sabab boʻlgan. Parlament aʼzolari Olivia Chow va Mark Holland taʼkidlashiga qaraganda, avvaliga mamlakat byudjetidan sammit oʻtkazilishi uchun 1.1-$ (AQSh Dollari) ajratilgan va bu holat parlament vakillari tomonidan arzimaydigan va aqlsizlik sharhlari bilan qabul qilingan. Boshqa iqtisodchilar bu mablagʻga Kanadada bir necha koʻzda tutilgan uzoq muddatli proyektlarni amalga oshirish mumkinligi jumladan, Toronto temir yoʻlidagi elektr quvvatlarini shahar markaziga ulash ishlari shular qatorida aytib oʻtilgan. Ikki sammit xavfsizlik xarajatlari Vankuverda oʻtkazilgan qishki olimpiya oʻyinlari va paralimpiya oʻyinlarida xavfsizlikga sarflangan xarajatlardanda qimmatroqga tushgan va oxirida bu hisob $ 878 mlnni tashkil etganligi haqida xabar berishgan. Kanada namoyandalari palatasining 2010-yilning oktyabridagi yakuniy hisob-kitoblariga qaraganda sammit xarajatlari $ 857,901,850.31tashkil etgan. Kanada hukumati avvaliga oʻtkazilib borayotgan G20 sammitlari qimmatga tushish xavfidan ogohlantirilgan va London va Pittsburgdagi xavfsizlik xarajatlari bor yoʻgʻi $ 30 mln. va $ 18 mlnni tashkil etgan. Kunlarning birida Kanada Parlamenti byudjet boʻyicha maslahatchisi Toronto va Huntsville shaharlarida oʻtkazilgan sammit xarajatlari haqida oʻzining rasmiy bayonotini bildirgan. Shuningdek qolgan mamlakatlarda bu kabi maxsus uchrashuvlarning toʻliq xarajatlari oshkor qilinmagan. Pittsburgda sarflangan $ 18 mln. faqatgina huquq-tartibot organlari va joylardagi politsiya hizmatiga sarflangan mablagʻ sifatida belgilangan, qolgan politsiyachilar esa boshqa hududlardan keltirilgan. Ward Elcock sobiq Kanada Xavfsizlik Hizmati va razvedka boshqarmasi direktori G8 va G20 sammitlari oliy maqomda oʻtkazilishi uchun sarflangan xarajatlar va shu yilga toʻgʻri kelgan Vankuverdagi Qishki Olimpiya oʻyinlaridagi xarajatlar va birdaniga oʻtgan sammitlar Hukumatni qattiqroq oʻyga toldirgan. Moliya vaziri Jim Flaherty xavfsizlikga sarflangan xarajatlar mamlakat ravnaqida ishlatilganini taʼkidlagan:

Xalqaro Media markaz qurilishi uchun avvaliga $ 1,9 mln. ajratilgan, lekin aslida bino qurilishiga $ 23 mln. sarflangan. Kanada mahoratini mujassam etgan pavilion, sanaʼt koʻllari va yarmarka markazi qurilkishi siyosatdonlar tomonidan soliq toʻlovchilarning behuda xarajati deya baholangan tanqid asosan Bosh vazir Stephen Harperning hamda Konservativ hukumatning nojoʻya ishlari sifatida yoʻnaltirilgan fikrlardan biri boʻlgan. Bir necha namoyishchilar sanaʼt koʻllarini Harper ahmoqligi deya atashgan.

Kanada namoyandalar palatasi vakillaridan biri Mark Holland: 

Bir necha tahlilchilar fikr birdirishicha, sammit oʻtkazilishi uchun sarflangan xarajatlar Kanadani yangi qirralarini ochib berolmasligini taʼkidlashgan. Demokratik pariyaning yangi vakili Jack Layton Harper boshqarayotgan hokimiyat borasida:

Transport vaziri John Baird sanaʼt koʻlni qurilishi rejasini qoʻllab quvvatlagan va himoya qilgan, uning fikricha:

Tashqi Ishlar vaziri Lawrence Cannon mamlakatlar vakillari Kanadada uchrashishi jahon hodisasi uchun meyorli amaliyot boʻlganligini taʼkidlagan. Harper boʻsh kelmagan holda oʻz fikrini himoya qilib: Bu biz uchun mamlakat peshqadamligini saqlash uchun klassik urinish demakdir.

 Iqtisodiy maqom 
Sammitdagi iqtisodiy ahamiyatga ega boʻlgan vazifalarni koʻrib chiqilishi bir necha kanadalik siyosatdonlar va fuqarolar tomonidan talab qilingan. Toronto munitsipal hokimiyatining bir necha jamiyat vakillari G20 sammiti oliy maqomga ega boʻlgan joyda oʻtkazilishi kerakligini, masalan Yarmarka markazida yoki shahar markazidagi biznes hududda joylashgan Metro Toronto Convention Centre biznes markazlarida oʻtkazilishi kerakligini bayon etishgan. Sammit chogʻidagi namoyishlar natijasida Toronto shahar markazidagi bir necha biznes va koʻchmas mulklar musodara qilingan, bu vaziyatda shahar Meri David Miller federal hokimiyatga barcha yoʻqotishlar xarajatlarini qoplashini soʻrab murojat qilgan. Avvaliga Mer xavfsizlik hududida vaqtincha faoliyatini toʻhtatib turgan korhonalar uchun kerakli boʻlgan xarajatlar hokimiyat tomonidan qoplanishini taʼkidlagan. Asosan xavfsizlik hududining tashqarisida barcha ishlar yuritilgan va bir necha korhonalar shahar markazidagi holat natijasida moliyaviy zararlar koʻrishgan. Parlament aʼzosi John McCallum:

Toronto Star nashriyoti taqdim etgan statistic maʼlumotlarga qaraganda shaharda 40 yaqin doʻkonlarni faoliyati cheklangan va $ 750,000 zarar koʻrgan firmalar shular jumlasidandir.

 Halqaro jarayon 
17-iyun kuni AQSh Departamenti Torontoda sammit vaqti namoyishchilar harakati kutilayotganini va boʻlishi mumkin boʻlgan xavflardan sayyohlarni oldindan ogohlantirgan. Ushbu ogohlantirish sammitning oxirgi kunlarida hokimiyat:

Toronto shahar Meri David Miller bu ogohlantirishni Favquloddagi jarayon deb atagan.
Sammit chogʻida bir necha horijlik muhbirlar Kanadadagi sammit oliy maqomda oʻtkazilganligini taʼkidlashgan. Britaniya matbuot korporatsiyasi hisoblangan (BBC) hamjamiyatining muhbiri:

The New York Times yozuvchilaridan biri sammitga koʻrilgan Muskoka regionidagi taʼbiy goʻzallik aks etgan tayyorgarlikni ijobiy baholagan. The Times of India va The Hindu Kanadada koʻrilgan xavfsizlik choralari va G20 sammiti Toronto shahar aholisiga juda katta salbiy taʼsirlar koʻrsatganini oʻzining matbuot konferensiyasida qayd etib oʻtgan. Reuters muhbirlaridan biri boshqa tomondan sanaʼt koʻlini Halqaro OAV markaziga aylantirganini oʻz maqolasida bayon etgan.
Oldindan xarajatlarga koʻz tashlagan Fransiya Prezidenti Nicolas Sarkozy 2011-yilda Fransiyada oʻtkaziladigan G8 va G20 sammitlarini oʻtkazish uchun moʻljallangan xarajatlar Kanadada sarflangan mablagʻning oʻndan biri boʻlishi mumkinligini eʼlon qilgan.

 

Turkum:G20 sammitlari