Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Niyozbek yoʻli koʻchasi (Toshkent)

Niyozbek yoʻli koʻchasi — Yunusobod tumanining „Turon“ mahallasi, Mirzo Ulugʻbek tumanining „Amir Temur“ mahallasi hududida joylashgan. Toshkentning qadimgi koʻchalaridan biri. Amir Temur shohkoʻchasi va Qori-Niyoziy koʻchasi oraligʻida. Uzunligi 1,5 km atrofida.

XIX asrning 2-yarmida tashkil topgan. Shaharning Qashqar (Oqqoʻrgʻon) darvozasidan boshlanuvchi qadimgi karvon yoʻli oʻrnida vujudga kelgan. Oʻrta asrlarda Xoja Ahrorning vaqf erlariga qarashli boʻlgan Oqqoʻrgʻon qishlogʻining janubiy chekkasidan oʻtgan. Dastlab shahar tashqarisidagi Niyozbek qalʼasiga olib boriladigan asosiy yoʻl boʻlgani uchun Niyozbek koʻchasi nomi bilan yuritilgan. 1864-yil 15-oktabrda general Mixail Chernyaev boshliq chor Rossiyasi qoʻshinlari Toshkentga birinchi marta Niyozbek yoʻli orqali yaqinlashib, shaharning Qashqar darvozasiga hujum qilgan va magʻlubiyatga uchrab, Chimkentga chekingan. 1865-yil 29-aprel­da Chernyaev qoʻshinlari Toshkentni zabt etish uchun asosiy istehkom hisoblangan va Toshkentdan 27 km uzoqlikda joylashgan Niyozbek qalʼasini qoʻlga kiritgan. 9 may kuni Niyozbek yoʻlining Darxonotasoy va Salor arigʻi bilan kesishgan joyda Chernyaev qoʻshinlari bilan Qoʻqon xonligi lashkarbegi Alimqul qoʻmondonligidagi 7000 nafar Toshkent mudofaachilari oʻrtasida qattiq jang boʻlib oʻtgan. Alimqul ogʻir yaralanib halok boʻlgan. 1993-yil 30-iyunda joyning tarixiy nomi sifatida Niyozbek yoʻli nomi berilgan.

Yoʻnalishida shaxsiy turar joy binolari, „Oʻzkommunxizmat“ va „Madad“ agentliklari, „Oʻzkommunloyiha“ intituti, Toshkent moliya instituti fakulteti, Toshkent irrigatsiya va melioratsiya intituti, savdo majmualari, „Alp Jamol“ banki, xorijiy kompaniyalar, „Minor“ metro bekati, 43-maktab, Yunusobod tuman prokuraturasi bor. Koʻchadan Oqqoʻrgʻon arigʻi oʻtgan. Yaqinida Qirgʻizistonning Oʻzbekiston Respublikasidagi elchixonasi, Kardiologiya markazi, Oloy bozori, Hamid Olimjon maydoni, Sergey Yesenin muzeyi, „Turon“ restorani, Yunusobod tuman ijtimoiy taʼminot boʻlimi, firma va kompaniya ofislari, turli servis xizmat koʻrsatish maskanlari joylashgan.

 Yana qarang 

 Toshkent koʻchalari roʻyxati

 

Turkum:Toshkent koʻchalari
Kuřim

Kuřim (Czech pronunciation: ˈkur̝ɪm ; ) — Chexiya Respublikasining Janubiy Moraviya viloyatidagi Brno-Country okrugidagi shaharcha. 11000 kishiga yaqin aholi istiqomat qiladi. Bu Brno-Country tumanidagi eng koʻp aholi yashaydigan shahar.

 Joylashuvi 
Kuřim Brnoning tahminan 12 kilometr (7 mi) shimolida joylashgan. U Kuřimka va Lučni daryolarining qoʻshilish joyida joylashgan. Bobrava togʻlarida joylashgan boʻlib, shahar hududining sharqiy qismi Drahany togʻlariga choʻzilgan. Eng baland nuqtasi — .

 Tarixi 
Kurim haqidagi birinchi yozma ravishdagi eslatma 1226-yilda Moraviya margravi Ottokar I avliyo Pyotr va Pavlus cherkoviga boj toʻlash toʻgʻrisida nizom chiqargan paytdan oqyad etilgan. Ehtimol, 12-asrda Přemyslids tomonidan bosib olingan paytida tashkil etilgan. 1570-yilda aholi punkti savdo shahriga aylantirildi, ammo keyinchalik unvonini yoʻqotdi. 1785-yilda u yana savdo markaziga aylantirildi.

1973-yil 1-iyulda Kurim shaharchaga aylandi.

 

 Iqtisodiyoti 
Shaharning shimoliy qismida yirik sanoat zonasi joylashgan. Eng yirik ish beruvchi Tyco Electronics Czech TE Connectivity filiali hisoblanadi. 

Shahar chekkasida 18 va undan katta yoshdagi mahkumlar uchun qamoqxona mavjud. U 498 maxbusga mo‘ljallangan bo‘lib, 260 ta nazoratchi ishlaydi. 

 Diqqatga sazovor joylari 
thumb| Avliyo Maryam Magdalalik cherkovi
Magdalalik Avliyo Maryam cherkovi 1226-yilda tashkil etilgan. Bu dastlab Romanesk uslubidagi bino edi. Oʻttiz yillik urushda yoqib yuborilganidan soʻng, u 1766-1772-yillarda bugungi barokko koʻrinishida qayta tiklandi. Rektoriya ham 1226-yilda tashkil etilgan. Asl yogʻoch konstruktsiya 1806-yildan keyin qayta tiklandi.

Cherkov yonidagi asl oʻrta asrlarga mansub qal’a 1592-1594-yillarda Uygʻonish davri qarorgohi sifatida qayta qurilgan. Bugungi kunda Kuřim qal’asida maktab joylashgan va uning hovlisi madaniy maqsadlarda foydalaniladi.

Kuřimská hora tepaligida Nepomuk Ioannning suv-ibodatxonasi joylashgan boʻlib, tahminan 1722-yilda qurilgan. Shahar maydonidagi Avliyo Florian haykali 1679-yilda qurilgan.

 Taniqli odamlar 

 Matias Frans Graf von Chorinsky Freiherr von Ledske (1720-1786), Brno yepiskopi; shu yerda vafot etdi
 Vladimir Petlak (1946-1999), voleybolchi

 Qardosh shaharlar — egizak shaharlar 
Kuřim quyidagi shaharchalar bilan egizak:

 Niepołomice, Poland
 Stupava, Slovakia

 

 

 

Turkum:Chexiya shaharlari
Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Turkum:Tarixiy shaharlar
Ahmad al-Qaysariy

Ahmad ibn Muhammad ibn Qaysar al-Qaysariy (913-yilda vafot etgan) — Samarqand hadisshunos. U ulamolar ham undan hadis rivoyat qilgan.
Life hack

thumb| Bilak og‘rig‘idan aziyat chekayotgan operatorga boshqaruv, alt va shift tugmalarini bosh barmog‘i bilan bosish imkonini beruvchi K’Nex qismlari bilan moslashtirilgan klaviatura.
Life hack (yoki life hacking, toʻgʻridan toʻgʻri maʼnosi:hayotni buzish) — bu hayotning barcha jabhalarida mahsuldorlik va samaradorlikni oshiradigan har qanday hiyla, yorliq, mahorat yoki yangi usuldir. Bu atama, asosan, maʼlumotlarning haddan tashqari yuklanishidan aziyat chekadigan yoki ish jarayonini dasturlashdan boshqa usullar bilan tezlashtirishga qiziquvchan kompyuter mutaxassislari tomonidan ishlatilgan.

 Tarixi 
"Hack" atamasining asl taʼrifi „qoʻpol yoki ogʻir zarbalar bilan kesish“ dir. Zamonaviy xalq tilida u tez-tez va iflos qobiq skriptlari, elektron pochta hamda RSS kabi maʼlumotlar oqimlarini filtrlaydigan, oʻzgartiradigan va qayta ishlovchi boshqa buyruq qatori yordam das kabi maʼlum bir hisoblash muammosining noaniq, ammo samarali yechimini tasvirlash uchun ishlatiladi. Keyinchalik bu atama dasturchining kundalik hayotida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan kompyuterlar bilan bogʻliq boʻlmagan muammoning yechimiga ishora qilib, „life hack“ ga ham kengaytirilgan.  Ushbu turdagi hayotiy xakerliklarga misollar fayllarni sinxronlashtirish, vazifalarni kuzatish, voqealarni eslatish yoki elektron pochtani filtrlash uchun yordamchi dasturlarni oʻz ichiga olishi mumkinhttps://www.craphound.com/lifehacksetcon04.txt. 

 Ommalashish 
Life hack atamasi 2004-yilda Kaliforniyaning San Diego shahrida boʻlib oʻtgan OʻReilly Rivojlanayotgan Texnologiyalar Konferentsiyasida texnologiya jurnalisti Denni OʻBrien tomonidan IT-mutaxassislari oʻz ishlarini bajarish uchun ishlatadigan „uyatli“ skriptlar va yorliqlarni tasvirlash uchun kiritilgan.

Keyinchalik OʻBrien va blogger Merlin Mann 2005-yilda OʻReilly Rivojlanayotgan Texnologiyalar konferentsiyasida „Life Hacks Live“ deb nomlangan sessiyani taqdim etishdi. Ikkalasi, shuningdek, 2005-yil fevralida debyut qilgan OʻReilly’s Make jurnali uchun „Life Hacks“ nomli ruknining hammuallifidir.

Amerika dialekt jamiyati podkast ortidagi „2005-yilning eng foydali so‘zi“ uchun ikkinchi o‘rinni egallagan lifehack (bir so‘z) ga ovoz bergan. Bu soʻz 2011-yil iyun oyida Oksford Dictionaries Onlinega ham qoʻshilgan.

 Yana qarang 

 Hacker
 Hacker madaniyati
 Xavfsizlik xakeri
 Kitchen hack
 Jugaad — shunga oʻxshash tushuncha
 Kludge — shunga oʻxshash tushuncha
 Urawaza — shunga oʻxshash tushuncha
 FlyLady — uy xoʻjaligi metodologiyasi
 Oʻz-oʻziga yordam — oʻz-oʻzini boshqarish — iqtisodiy, intellektual yoki hissiy jihatdan — koʻpincha jiddiy psixologik asosga ega
 Tim Ferriss — muallif
 Getting Things Done — kitob va vaqtni boshqarish usuli

 Badiiy adabiyotda 

 Makgiverizmlar
 Rube Goldberg — karikaturachi

 Texnikalar 

 43 Folders — vaqt va fayllarni boshqarish tizimi
 Hipster PDA — qogʻozga asoslangan shaxsiy tashkilotchi
 Qo'shimcha o'qish — oʻqish va oʻrganish usuli
 Pomodoro texnikasi — vaqtni boshqarish usuli
 Intervalli takrorlash — uzoq muddatli yodlash printsipi
 Vaqtni blokirovka qilish — vaqtni boshqarish usuli

 

Turkum:Shaxsiy hayot
Turkum:Hayotiy koʻnikmalar
Muchuri

alt=Brücke von Mukhuri|thumb| Muxuri koʻprigi
thumb|Asosiy koʻcha
alt=Blick ins Lugella-Tal|thumb| Lugella vodiysining koʻrinishi
Muchuri  — G‘arbiy Gruziyaning Samegrelo-Yuqori Svanetiya va Tschchorozqu munitsipalitetida joylashgan qishloq. Qishloq chegarasi asosan Rioni pasttekisligi, qisman Katta Kavkazning etaklarigacha choʻzilgan. Qishloq markazi yaqinida Katta Kavkazdan boshlanib, bu yerdan Lugella vodiysigacha choʻziladigan Khobi daryosi (gruzincha ხობისწყლი) ustida ikki kamarli va tosh devorli ko‘prik o‘tgan. Muchuri sharqda Chobiszqali qishlogʻi (gruzin tilida ხობისწყალი), janubda Zumi (ზუმი) va Khabume (ხაბუმე) va shimolda Kanti (კთი) qishloqlari bilan chegaradoshJozef Antala TREK TO TOBAVARCHKHILI LAKE 2019-12-21.

1990-yillarga qadar qishloqda Kavkaz asalarilar uchun eng yirik sovet naslchilik stansiyalaridan biri joylashgan edi. Asal yetishtirish bugungi kunda ham qishloq ahli uchun muhim daromad manbai bo‘lib qolmoqda.

Qishloq markazidan taxminan 3,5 km yuqorida, Lugella-Tal vodiysida Shurubumu (gruzincha შურუბუმუ) deb nomlangan gʻor mavjud.

Shuningdek, Lugella vodiysida, shahar markazidan taxminan 5 km uzoqlikda, tarkibida kalsiy miqdori yuqori boʻlgan mineral suv bulogʻi joylashgan.

Yoz oylarida Muchuri Gruziya shaharlari aholisi uchun ancha mashhur joy hisoblanadi. Qishloq hududida joylashgan Khobistskhali toʻgʻonlari chuqurligi uch metrgacha boʻlgan kichik choʻmilish koʻlini hosil qiladi. Har yili avgust oyida „Menchuruva-Meisterschaft“ (Mingrelian მენჩურუვა) chempionati faqatgina Muchurida boʻlib oʻtadi. Musoboqa yakunida eng yaxshi suzuvchi taqdirlanadi.

Qishloq sayyohlar uchun 2647 metr balandlikdagi Tobavarchkhili togʻ koʻliga (Mingrelian va Gruzin tilida: ტობავარჩხილი) olib boradigan bir necha kunlik aylanma yoʻlning boshlangʻich nuqtasi sifatida ham bilinadiManana Vardiashvili HONEY PRODUCTION, EXPORT, AND HINDERING FACTORS 2015-04-12.

 Qishloqdan chiqqan mashhurlar 
 Lasha Gakharia (1947—2004), gruzin yozuvchisi.

 

Turkum:Gruziya
Turkum:Qishloqlar tarixi
OMG (singl albomi)

"OMG" - 2023-yil 2-yanvar kuni ADOR tomonidan chiqarilgan, Janubiy Koreyalik "NewJeans" qizlar guruhining birinchi singl albomidir va va ikkita trekni o'z ichiga oladi, shu jumladan bir xil nomdagi bosh singl va 2022 yil 19 dekabrda chiqarilgan "Ditto" pre-reliz treki.

 Fon 
NewJeans o'zining birinchi debyut mini-albomi "New Jeans"ni chiqardi, u butun dunyo bo'ylab chartlarda kuchli ishtirok etdi va tijorat va tanqidiy muvaffaqiyatlarga erishdi. 2022-yil noyabr oyida Min Hee-jin tomonidan boshqariladigan ADORning bosh kompaniyasi Hybe korporatsiyasi kompaniyaning kelajagi haqida onlayn brifingda kvintet yanvar oyida yangi singl albomini chiqarishini tasdiqladi.

 Reliz va reklama 
10-noyabr kuni Hybe korporatsiyasining YouTube’dagi yillik jamoatchilik brifingida bosh direktor Jivon Park NewJeansning 2023-yil 2-yanvarda "OMG" birinchi singl albomi chiqishi bilan qaytishini e’lon qildi. Shu kuni ma'lum bo'lishicha, bitta albom guruhning "New Jeans" debyut albomi uchun ishlab chiqarish vaqtida rejalashtirilgan titul treki hamda 19-dekabrda chiqadigan pre-reliz singlidan iborat bo'ladi. 12-dekabrda 90-yillardagi Rojdestvo tasvirlaridan ilhomlangan birinchi tizerlar chiqdi. Ikkala tizerda ham logotipning o‘rtasida sakrab turgan quyon aks etgan, bu guruhning “quyonlar” deb nomlanuvchi muxlislari timsoli. Xuddi shu kuni "Ditto" ekanligi ma'lum bo'lgan pre-reliz treki nomi e'lon qilindi.

 Kompozitsiyasi 
Singl albom ikkita trekni o'z ichiga oladi, shu jumladan shu nomdagi asosiy singl "OMG" va "Ditto". Janubiy Koreya ommaviy axborot vositalariga bergan qisqacha bayonotida, ADOR bosh direktori Min Hee-jin shunday dedi: Agar debyut albomi "NewJeans"ning yoz oyini namoyish etgan bo'lsa, bu bitta albom "NewJeans"ning qish oyini namoyish etadigan albom bo'ladi.

 Trek roʻyxati 

 Reliz tarixi 
+"OMG" singlining reliz tarixiMamlakatSanasiFormatLebylHar xil2-yanvar, 2023ADORJanubiy Koreya CD AQSh 10-mart, 2023
Abu Sulaymon Doroniy

Аbu Sulaymon Аbdurahmon bin Аhmad bin Аtiyya Doroniy (vaf. 215 h.q./831 m.) — “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Damashq yaqinidagi Doron qishlogʻida yashagan. Rayhonat ush-Shom (Shom oʻlkasining azizi) nomi bilan mashhur boʻlgan. Аhmad bin Аbulhavoriyning ustozi, Dovud bin Аhmad Doroniyning akasi. “Аt-Taʼarruf”, “Risolati Qushayriya”, “Kashf ul-mahjub”, “Taʼrixi guzida, “Tabaqot ul-avliyo” kitoblarida Doroniy hikmatlaridan namunalar keltirilgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx hayotiga bogʻliq bobni aynan kiritgan.

 

Turkum:Navoiyshunoslik
Abu Abdulloh Duniy

Аbu Аbdulloh Duniy – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Shayx Аbulhasan Xaraqoniy uni vajd va hol bobida Аbubakr Shibliyga qiyos qilgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx hayotiga bogʼliq bobni aynan kiritgan.

 
Turkum:Navoiyshunoslik
“Durr un-nazim fi fazoil il-Qur'on il-azim”

“Durr un-nazim fi fazoil il-Qur'on il-azim” (“Qurʼoni azim fazilatlari haqida tiza durdonalar”) – Imom Yofiʼiyning asari. Ibn Xushob Yamaniy (vaf. 567 h.q./1172 m.)ning “Durr un-nazim fi xavoss il-Qurʼon il-azim” (“Buyuk Qurʼon xosiyatlari haqida”) tafsirining qisqartirilgan shakli. Alisher Navoiy ushbu asarni “Nasoyim ul-muhabbat”da Imom Yofiʼiy haqidagi bobda tilga olgan.

 
Turkum:Navoiyshunoslik
Turkum:Asarlar
Islohotchi (reformist) yahudiylik

Islohotchi (Reformist) Yahudiylik - Islohotchi yahudiylik XIX asr boshlarida germaniyalik yahudiylar orasida yuzaga kelgan. Abram Geygir va Moses Mendelson bu harakatning gʻoyaviy quvvatlagan dastlabki shaxslar boʻlganlar. Mendelson (1729—1786) Markaziy Yevropada yashovchi yahudiylarni ular turgan mamlakatning madaniyati bilan assimilyasiya qilishga chaqirgan. Bu reformasiya harakati keyinchalik Amerikaga ko’chgan va Amerika yahudiylari orasida asosiy rivojlanish bosqichini erishgan. Islohotchi yahudiylar bugungi kunda Amerika yahudiylarining 40 %ini tashkil etadi. Isroilda esa ularning soni 5-6 ming atrofida ekani keltiriladi. 

Islohotchi yahudiylar „ortodoks“cha fikrlarni oʻzlariga qabul qilmaydilar. 1885-yilda Pittsburg platformasi qarorlarida ortodokscha e’tiqodlarini rad etib, uning oʻrniga quyidagilarni qabul qilganlar: yahudiylik eng ulugʻ Tangri fikrini taqdim qiladi; reformasiya qayta tirilish, jazo va mukofot berilishini inkor qiladi; reformasiya bundan keyin Masihning kelishini kutmaydi; yahudiylarning Falastinga qaytishi tadqiq qilinmaydi; yahudiylar endi bir xalq (millat) emas, bir jamoadir; Isroil, yakkaxudo ta’limotini talqin qiluvchi barcha e’tiqodlarganisbatan sabr-toqatli (betaraf)dir; ijtimoiy adolatni ta’minlash yahudiylarning vazifasidir; qadim yahudiy shariatidan faqatgina modern (zamonaviy) hayot tarziga mos boʻlganlarigina qabul qilinishi mumkin. Yeb ichish, kiyinish, ritual tozalik bilan bogliq diniy asoslar bekor qilinadi; yahudiylik doimiy shaklda rivojlanuvchi bir dindir. Oʻtmish bilan bogʻliqligini saqlab qoladi, lekin endi Tanah bilan Talmud butunlay bogʻlovchi emas; yahudiylik bilan ilm bir-biriga zid emas. Muqaddas kitobdagi moʻjiza hikoyalari va boshqa voqe’a-hodisalar qadimgilarning an’analaridan boshqa narsa emas.Bu asoslar, ba’zi bir e’tirozlar tufayli 1937-yilda qisman oʻzgartirilgan.Bugungi kunda reformist yahudiylik, moslashgan (murosachi) yahudiylik koʻrinishini olganini qayb etish lozim. Yahudiylikka faqatgina madaniy bir fakt sifatida qaraladi. Tanahning ilohiyligi va kundalik hayotdagi ta’siri munozaraga muhtoj. Ular shanba kuni va kasher asoslariga rioya qilmaydilar. Sinagogada ayollar bilan erkaklar yonma-yon oʻtirishiga ruxsat berilgan. Sinagogada ayollar ham xoxom sifatida vazifa olib marosimlarni boshqarishlari mumkin va bu yerlarda bosh kiyim kiyish majburiyati yoʻq. Boshqacha e’tiqodga ega boʻlganlar bilan nikoh, oila qurish e’tirof etiladi. Yahudiylikka e’tiqod qilmoqchi boʻlganlarga nisbatan hech qanday chegara yoʻq. Boshqa din va e’tiqodlarga hurmat qilan qaraladi. Shuningdek ular sinagoga marosimlarini kamaytirishgan va musiqaga alohida joy ajratishgan, Shanba ta’qiqlarining ba’zilarini bekor qilganlar.

 

 
 

Turkum:Yahudiylik
I-Szin

I-Szin („Oʻzgarish kitobi“) — qadimgi xitoyliklarning metafizik tasavvurlari oʻn qismga (shu sababli uning ikkinchi nomi „Oʻn qanot“dir) boʻlgan holda ifodalangan va sharxlar bilan toʻldirilgan futurologik maʼlumotlar majmui. U sakkizta trigramma (uchta ketma-ket kelgan ramzlar guruhi) ga asoslangan boʻlib, gorizontal va vertikal shaklda tashkil topgan va undagi maʼlumotlar afsonaviy imperator Fu Si (m.a. 3-mingyillar)ga tegishli hisoblanadi. Trigrammadagi yaxlit chiziq — yan, yaʼni ijobiy faol kuchni hamda ayri chiziq — in, yaʼni salbiy passiv tabiat kuchini ifodalaydi, qolgan chiziqlar yuqoridagi ikki kuchning oʻzaro taʼsir belgisi sanalgan. Trigrammalar xoshiyasidagi sharxlarda konfusiylik nuqtai nazaridan tabiatga munosabat tarzi bayon qilinib, unda inson hayoti tabiat qonunlariga monand ekanligi qayd etilgan.

„I-Szin“ trigrammalari xalq orasida astrologik ahamiyat kasb etib, u orqali xitoyliklar yil fasllari va umuman, kelgusi hayotlaridagi oʻzgarishlar haqida tasavvurga ega boʻlib borishgan. „Shi-Szin“ („Qoʻshiqlar kitobi“) — qariyb 3000 ga yaqin qoʻshiqlarni qamragan konfutsiylik toʻplami. U toʻrt qismdan iborat: go-fin — davlat odatlari; syao-ya — kichik qasidalar; da-ya — katta qasidalar; sun — madxdyalar. Imperator Sin Shi-xuandi tazyiqi ostida yoqib yuborilgan „Shi-szin“ning aksariyat qismi xan davri olimlari tomonidan ogʻzaki anʼanalar boʻyicha tiklangan. Mutaxassislar fikricha, „Shi-szin“ xitoy taʼlim-tarbiya tizimining asosini tashkil qiladi. „Shu-szin“ („Tarix kitobi“) — xitoy xalqining shakllanishi va uning qadimgi tarixi afsonaviy obrazlar orqali ifodalangan epik asar. Shuningdek, unda Xitoyning qadimgi tarixiga (mil.av. 2357-627 yy.) oid maʼlumotlar aks etgan boʻlib, ulardan aksariyatini Konfutsiy tahrir qilib tartibga keltirgan. Ushbu kitob ideal hukumat tizimi haqidagi munozaralarga toʻla boʻlgani uchun xitoyliklar tomonidan yuksak baholanadi. Bundan tashqari, unda insoniyat kelajagi bilan bogliq bashoratomuz maʼlumotlar qayd etilib, shulardan biri imperator Yao davridagi (mil. av. 2293 y.) singari kelgusida butun yer yuzi suv ostida qolishi haqida xabar berilgan. „Li szi“ („Xulq-atvor qoidalari haqidagi risola“) — ijtimoiy aloqalar va diniy marosimlarni tartibga soluvchi, konfutsiylik nuqtai nazardan, qadimgi hukmdorlar misolida ideal boshqaruv tizimi toʻgʻrisida hikoya qiluvchi asar. U Chjou sulolasi marosimlari hamda boshqa urf-odatlar va musiqaga doir muxtasar maʼlumotlar asosida Konfutsiy vafotidan soʻng yuzaga kelgan. „Chunsyu“ („Bahor va kuz“) — mil.av. 722-483 yillar davomida amalda boʻlgan Lu knyazligi solnomasi. Tahminlarga koʻra, u Konfutsiy qalamiga mansub, lekin undagi voqealar Konfusiy vafotidan keyingi davrga taalluqligi bilan mazkur maʼlumot oʻz tasdigʻini topmagan.
 

 
 

Turkum:Xitoy madaniyati
Turkum:Alifbo boʻyicha kitoblar
Yigʻi Devori

Yigʻi Devori (ibr. „istigfor kuni“, „gunohini yuvish kuni“) - yahudiylikdagi muhim bayramlardan biri hisoblanadi. Yom-Kipur o‘n kun davom etgan Rosh Ashonaning oxirgi kunida nishonlanadi. Bu kuni hech qanday ish qilinmay, faqat ibodat bilan mashg‘ul bo‘linadi. Yahudiylar Iom Kipurda ro‘za tutishlari, sinagogada nadomatlar bilan yig‘lab, qilgan gunoxdarigatavba qilishlari shart. Ularning e’tiqodiga ko‘ra, Rosh Ashonada rejalashtiriladigan insonning bir yillik takdiri Iom-Kipurda qilingan ibodat va tavbasiga qarab belgilanadi.
 

 
 

Turkum:diniy bayramlar
Yoxanan Ben Zakkay

Yoxanan Ben Zakkay (tah. mil. avv. 30 y. - milodiy 73 yil) - yahudiylikda ikkinchi donishmandlar avlodi tannai, Gilel va Shammayning shogirdi.
 

 
 

Turkum: milodiy 73 yil
Turkum: Donishmandlar
Kaddish

Kaddish (muqaddas) – yahudiylikda Xudoning ismi va qudratining ulugʻligini madh qilish ibodati. Kaddish oromiy tilda tuzilgan boʻlib, yakunlovchi ibora ivrit tilidadir. Kaddish atamasi ilk bor Mishnada uchraydi. Dastlab Kaddish Tavrotni oʻqib boʻlgach yoki daʼvatdan soʻng oʻqilgan. Mishna davriga kelib esa, u sinagogadagi ibodatlarning muhim qismiga aylangan. Uni minyan hozir boʻlgandagina Quddusga yuzlangan holda oʻqiladi. yahudiylikda motam marosimi, yaʼni vafot etgan shaxs haqiga qilinadigan ibodat. Mazkur ibodatni vaziyat, holatga koʻra bir necha mavjud. Ushbu ibodat duolari va uni bajarish toʻgʻrisidagi koʻrsatmalarning aksariyati oromiy tilida yozilgan. Kaddishning toʻrtta turi mavjud boʻlib, ular: yarim kaddish (xasi kaddish) deb atalib, oʻzida Tavrotni oʻqish, liturgiyaning ayrim boʻlimlarining kirish yoki xotima vazifasini bajarib, ibodatni boshqarib borayotgan kishi tomonidan oʻqiladi; xotirlash marosimi (kaddish yatom) – yaqin qarindosh vafot etganda 11 oy davomida hamda yorsayt (yil marosimim)da oʻqiladi. Ushbu kaddish dastlab kantortomonidan 7 kunlik azada oʻqilgan. Xotirlash kaddishini yaqin qarindoshlar tomonidan oʻqilishi amaliyoti, mutaxassislarning fikriga koʻra, XIII asrda Germaniyada paydo boʻlganini koʻrish mumkin. Ota yoki onasi vafot etgan oʻgʻil farzand 11 oy davomida sinagogada kunlik ibodat vaqtida, soʻng yil marosimida xotirlash kaddishini oʻqishi lozim. Qiz farzandlar uchun kaddishni oʻqishlik majbur hisoblanmaydi. Agar vaft etgan kishining oʻgli boʻlmasa, jamoadan biror kishidan Kadishni oʻqishlik iltimos qilinadi; toʻliq yoki jamoaviy kaddish (kaddish shalem) ibodatni boshqarib borayotgan kishi tomonidan Amidani ovoz chiqarib takrorlashdan yoki baʼzi qoʻshimcha duolar qilgandan soʻng oʻqiladi; donishmandlar xotirjamligi uchun kaddish (kaddish de-rabbanan) boʻlib, Shaxaritda ikki marotaba xotirlash kaddishini oʻqiganlar tomonidan galaxik va akkadik qismdan soʻng oʻqiladi.

 
 

 

Turkum:Yahudiylik
Kalom

Kalom (arab. ravon nutq, jumla, gap, so‘z) — musulmon kishining aqidasi, eʼtiqodi, dunyoqarashi qanday bo‘lishi kerakligini yoritib beruvchi fandir. Aqoid ilmi o‘z tarixining turli bosqichlarida sharoit va tushunchalardan kelib chiqib, bir necha nomlar bilan atalgan. Agar islom dinining taʼlimoti va amaliyoti shartli ravishda ikki qismga bo‘linsa, Kalom ilmi uning birinchi qismi, yaʼni taʼlimoti bilan shug‘ullanadi. Fiqh ilmi esa ikkinchi, yaʼni amaliy qismiga tegishlidir. Dastlab islom ilmlarining barchasi yuqoridagi kabi ikki qismga bo‘linmay, umumiy tarzda „Islom ilmlari“ yoki „Fiqhiy ilmlar“ deb atalgan. Ulardan aqida, yaʼni islom taʼlimotiga oid qismi „al-Fiqh al-akbar“ („Katta fiqh“), fiqhga, yaʼni diniy amallarga doir ilmlar esa „al-Fiqh al-asg‘ar“ („Kichik fiqh“) deb atalgan. So‘ngra ulardan hadis, tafsir, fiqh, tasavvuf, aqoid kabi turli ilmlar ajralib chiqib, islom diniga xos ilm sifatida eʼtirof etila boshlagan. Aqoid qolguncha turli nomlar bilan atalib turgan. Demak, „al Fiqh al-akbar“ni kalom, aqoidning dastlabki nomi deb hisoblash mumkin. Shu tariqa Kalom ilmi turli davrlarda „al-Fiqh al akbar“, „Ilm al-kalom“, „Usul ad-din“ („Din asoslari“), „Ilm at-tavhid“ („Yakkaxudolik taʼlimoti“) va nihoyat so‘nggi nomi „Aqoid“ („Aqidalar“) va „Kalom“ degan nomlar bilan atalgan."Kalom" aqoidning eng mashhur ismi hisoblanib, „al Fiqh al-akbar“ ismi bilan bir asrda, yaʼni VIII asrda yuzaga kelgan. Chunki bu ism Imom Abu Hanifa, Imom Shofiiy, Imom Molik va boshqalardan rivoyat qilingan. Hozirgi davrga kelib g‘arb va turk sharqshunoslari ushbu ilmga nisbatan „Ilohiyot“ (arab. „Iloh haqidagi fan“) va „Teologiya“ (lot. Teo — xudo, logiya — fan; „Xudo haqidagi fan“) kabi atamalarni ishlatmoqdalar.

Chunki keyingi asrlarda aqoid ilmi to‘rtta qismga bo‘lingan:

 1. Ilohiyot. Bunda Alloh va U zotga tegishli masalalar haqida bahs yuritiladi.
 2. Nubuvvat. Bunda vahiy, payg‘ambarlik, rasullar va ularga tegishli masalalar haqida bahs yuritiladi.
 3. Kavniyot. Bunda borliqdagi mavjud insoniyat, farishta, jin va sababiyat qonunlari haqida bahs yuritiladi.
 4. Sam’iyot. Bunda eshitish bilangina, yaʼni asosan naqlga tayanilgan holda sobit bo‘ladigan aqidalar haqida bahs yuritiladi.

Bular, asosan, g‘ayb olamiga tegishli masalalar hisoblanadi.

 
 

 

Turkum:Islom
Kashrut

Kashrut – yahudiylikdagi atama boʻlib, galaxaga koʻra, biror narsaning ruxsat berilgan yoki yaroqliligini anglatadi. Kashrut Tavrotda keltirilgan amrlar, shuningdek, yahudiy diniy arboblari tomonidan Mishna va Gemarada qayd qilingan qonunlarga asoslanadi. Odatda Kashrut atamasi taom bilan bogʻliq diniy buyruqlar majmuiga nisbatan qoʻllanadi. Biroq, kundalik hayotning turli jabhalaridagi insonlar foydalanishi mumkin boʻlgan narsalarga nisbatan ham qoʻllanadi. Kashrut qoidalarini tatbiq qilishda turli yahudiy jamoalari hamda yoʻnalishlarida oʻzaro farqlarni koʻrish mumkin.
Kvakerlar

thumb|Baʼzi Kvaker tashkilotlarining norasmiy ramzi — sakkiz qirrali qizil-qora yulduz — XIX asr oxiridan beri ishlatilgan
Kvakerlar ( - silkinish, titrash, hayajonlanish) - baptistlar yo‘nalishi. Yo‘nalishning rasmiy nomlanishi „Ichki yorug‘lik do‘stlari xristian jamoasi“, Jorj Foks tomonidan XVII asrda tashkil etildi. Kvakerlar imon haqiqati „ichki yorug‘lik“ bilan yoritilish davomida namoyon bo‘ladi, deb hisoblaydilar. Xudo deganda doim hayajonlanish va u bilan munosabatda bo‘lganda ekstatik (qattiq hayajonlanish) usullardan foydalanganlari uchun kvakerlar degan nom olishgan. Sirli va sirli bo‘lmagan diniy marosimlarning barchasini bekor qilishgan. Ruhoniylarni tan olmaydilar. Ibodatxonalari yo‘q, ibodatlarni narsalardan bo‘shagilgan xonalarda amalga oshiradilar. Kvakerlar har qanday zo‘rlikni qoralaydilar, ular tinchlik (pasifizm) tarafdorlaridir. Jamoalarida 200 mishtacha a’zo bor, AQSH, Angliya, Kanada va ba’zi boshqa mamlakatlarda tarqalganlar. Kvakerlar tomonidan tashkilqilingan „Butun Jahon do‘stlar maslahatchi komiteti“ xalqaro tashkiloti faoliyatlarini muvofiqlashtiradi. Amerikada vujudga kelgan ikki diniy ta’limot: Iso Masih shogirdari va Iso Masih Cherkovi ham baptizmga yaqin turadi. Cho‘qintirish marosimi kishi balog‘atga yetgandan so‘ng o‘tkaziladi. Taqdirning oldindan belgilanganligi va Odam Atodan boshlab barcha insonlarning gunohkorligi to‘g‘risidagi ta’limotlarni tan olmaydilar. Bu tashkilotlarning bir-biridan farqi kam.

 

 
 quakers.ru  — Doʻstlar diniy jamiyatining rasmiy sayti (Kvakerlar) rus tilidagi.
 Facebookda rus tilida soʻzlashuvchi Kvakerlar guruhi .
 quaker.org  — Doʻstlar Diniy Jamiyatining (Kvakerlar) ingliz tilidagi rasmiy sayti.
Ketubim

Ketubim (ibr. „kitoblar, muqaddas matnlar“) – yahudiylik dinining muqaddas kitobi TaNaXning uchinchi qismi hisoblanadi. U Tehilim (Zabur), Mishle (Sulaymoning Masallari), Iyov (Ayyub), Shir ashirim (Nashidalar nashidasi), Kohelet (Voiz), Rut, Ester, Yeremyaning marsiyalari, Doniyol, Uzayr va Nehemya, Divre Ayamim (I va II Tarixlar) kabi qismlardan iborat boʻlib, ularda ibodat vaqtida oʻqiladigan duolar, shuningdek, tarixiy voqealar bayon qilingan. Mil.avv. II asrga oid da Ketubim TaNaXning tarkibiga kiritilmaganini koʻrish mumkin. Biroq, urfga koʻra, Ikkinchi Ibodatxonaning vayron boʻlishiga qadar, Iom Kippur kechasi Iyov, Ezra va Nexemiya, Doniyol kabi qismlari oʻqilgani, uning oʻsha vaqtdayoq muqaddas kitoblar qatoriga kiritilganiga dalolat qiladi. Iosif Flaviy Ketubim nomli alohida qismni zikr qilmagan. Ushbu maʼlumotlarga asosan aytish mumkinki, Ikkinchi Ibodatxona davri oxiriga qadar, Ketubim kitobi TaNaXning alohida qismi sifatida shakllantirilmagan boʻlsada, biroq u muqaddas hisoblangan. Ketubim nomi dastlab Ikkinchi Ibodatxona vayron etilgach, Ketubim borasidagi din arboblari munozaralarida uchraydi. Ikki avlod almashinuvidan soʻng, uning barcha qismlari muqaddasligi eʼtirof etilib, oʻsha kunning oʻzidayoq TaNaXning qismi sifatida qoʻshildi. Umuman olganda, bularning barchasi uzoq davom etib kelayotgan tarixiy jarayonning rasmiyatchilik nuqtai nazaridan yakunlangani edi.
 

 
 

Turkum:Alifbo boʻyicha kitoblar
Turkum:Din
Ahmad al-Omuliy

Ahmad ibn al-Husayn ibn Horun ibn Muhammad al-Hasaniy al-Omuliy Tabariston Omulida milodiy 944-yil (hijriy 333-yil)da tug‘ilib, 1030-yil (hijriy 421-yil) Arafa kuni Bilinxoda vafot etgan. Ahmad al-Omuliy tilshunos, nahvshunos va fiqhshunos olim boʻlgan. Qurʼoniy ilmlar va sheʼriyat bilan shug‘ullangan.

 Asarlari 
 „Sharhu-t-tajrid“ („at-tajrid“ sharhi");
 „Kitobu-l-ifoda“ („Ifoda kitobi“).
Nozimaxonim koʻchasi (Toshkent)

Nozimaxonim koʻchasi — Olmazor tumanining Beruniy mahallasi hududida. Uzunligi 1 km atrofida.

XX asrning 2-yarmida tashkil topgan. 1960-yil 24-fevraldan shoira Nozimaxonim nomi bilan yuritiladi.

Yoʻnalishida Markaziy tibbiyot davlat arxivi, mahalla guzari, 249-maktab, 277-bogʻcha, shaxsiy uyjoylar va savdo shoxobchalari joylashgan. Tarkibida 7 ta tor koʻcha bor. Qamarniso va Vali Jumaev tor koʻchalari bilan tutashgan. Yaqinida Shifokorlar shaharchasi, Politexnika, Tibbiyot kasb-hunar kollejlari, Tuproqshunoslik va agrokimyo instituti, talabalar turar joyi, „Qamarniso“ toʻyxonasi joylashgan.

 Yana qarang 
 Toshkent koʻchalari roʻyxati

 

Turkum:Toshkent koʻchalari
Ahmad at-Tabari (Abu Abdulloh)

Ahmad ibn Muhammad at-Tabariy al-Omuliy al-Xaliliy — muhaddis. „G‘ulom Xalil“ nomi bilan mashhur boʻlgan. Bag‘dodda hayot kechirgan va shu yerda hadis aytgan. U milodiy 888-yil (hijriy 275-yil)da vafot etgan.

 Asarlari 
 „al-Vusulila maʼrifati-l-usul“ („Usulnianglab yetish yo‘llari“);
 „al-Kashf“(„Kashf“);
 „Fazoilu amiri-l-muʼminiyn alayhissalom“ („Amiru-l-moʻminiyn alayhis-salomning fazilatlari“).
Ahmad ibn Abdat al-Omuliy

Ahmad ibn Abdat al-Omuliy o‘zigacha bo‘lgan ulamolardan, undan esa boshqa ulamolar hadis rivoyat qilganlar. Milodiy taxminan 912-yil (hijriy 299-yil)da vafot etgan.
Ahmad al-Abivardiy

Ahmad ibn Muhammadibn Abdurrahmon ibn Said al-Abivardiy (Abul Abbos) milodiy taxminan 970-yil (hijriy 359-yil)da tugʻilib, 1034-yil (hijriy 425-yil jumaduloxir oyi)da vafot etgan. Shofiʼiy faqihlardan biri, shirinso‘z va ilmda sobitqadam inson bo‘lgan. Go‘zal sheʼrlar aytgan. Bag‘dodda istiqomat qilgan va u yerda qozilikni boshqargan. So‘ngra uzlatga berilib, o‘zining ijodi bilan shug‘ullangan. „Ar-Rabiʼ“ mahallasida o‘qigan va „al-Mansur“ jome masjidida fatvolar bilan shug‘ullanadigan to‘garagi bo‘lgan. Xuroson o‘lkasida hadis eshitgan. Biroq uning qozi Ali ibn al-Qosimdan Hamadon va Rayda yozib olganlarini aytmaganda, boshqa eshitgan hadislaridan deyarli birortasi ham tasarrufida saqlanib qolmagan. O‘z vaqtida ro‘za tutgan, iftorlik uchun eng ko‘p isteʼmol qiladigan neʼmati, asosan, non va tuzdan iborat bo‘lgan. Faqir bo‘lgan, lekin odamlarga ko‘p muruvvat ko‘rsatgan. Vafotining ertasi kuni „Bobuharb“, yaʼni „Urush darvozasi“ deb ataladigan qabristonga dafn etilgan.
Ahmad al-Kisraviy

Ahmad al-Kisraviy al-Azarbayjoniy — huquq sohasidagi olimlardan biri, qozilikni boshqargan, matbuot sohasida ishlagan va Tehronda 1947-yil (hijriy 1367-yil)dan keyin qatl etilgan.

 Asari 
 „at-Tashayyuʼ va-shshiʼa“ („Shialik va shiʼalar“).
Yigʻi devori ibodatxonasi

{{wikify}
Yigʻi devori ibodatxonasi — Quddus shahrida joylashgan, milodiy 70-yilda rimliklar tomonidan vayron qilingan Ikkinchi Ibodatxonaning saqlanib qolgan 488 metr uzunlikdagi qismi. Yahudiylarning muqaddas ziyoratgoh joyi. Yahudiylar bilan bog‘likligi haqidagi dastlabki maʼlumotlar IV asr ida uchratish mumkin. „Yig‘i Devori“ atamasi arab tilidagi „al-mabka“ (oh-voh qilish joyi) so‘zdan olingan bo‘lib, yahudiylarning bu joyga kelib Ibodatxonaning vayron etilgani sababli afsus chekib yig‘lashlariga nisbatan qo‘llanilgan. Ibroniy tilida „Kotel Maaravi“, yaʼni Gʻarbiy devor deb nomlanadi. Odatda Gʻarbiy Devor deganda qadimgi devorning 57 metr uzunlikdagi ochiq qismi tushuniladi. Biroq, uning uzunligi 488 metrni tashkil etib, uylar va turli inshootlar uning qolgan qismini tusib turadi. Maydonda joylashgan ochiq qismining balandligi asosidan qo‘shib hisoblaganda 32 metrni, yerdan balandligi tahminan 19 metrni tashkil etadi. Devor 45 qatlam toshdan iborat bo‘lib, shundan 28 qatlami yerdan tepada, qolgan 17 tasi yerdan pastda joylashgan. Hozirgi kunda Yig‘i Devori yahudiylarning eng muqaddas joyi hisoblanadi. Har kuni bu yerga minglab ziyoratchilar, sayyohlar tashrif buyurishadi. Ziyoratchilar devor orasiga o‘z istaklari yozilgan qog‘ozchalarni joylashtirib, Yaratgandan iltijo qilib surashadi. Erkalar chap tarafda, ayollar o‘ng tarafda ibodat qiladilar. Har oy ushbu xatlar yig‘ishtirib olinib, maslichnaya tepaligiga ko‘miladi. Yig‘i Devoriga yahudiy bo‘lmaganlar ham belgilangan tartib asosida keyingan holda yaqinlashishlari mumkin.1948 yilgi urushdan so‘ng 1967 yilga qadar Xramovaya Iordaniya tasarrufiga o‘tgach, yahudiylar Iig‘i Devoriga kelishlariga ruxsat berilmagan. Olti kunlik urushdan keyin, Isroil armiyasi eski shaharni qo‘lga kiritgach, uning oldida ibodat qilish qayta tiklanadi. Shuningdek, Yig‘i Devori bilan bog‘liq zamonaviy odatlar ham paydo bo‘lganini ko‘rish mumkin. Masalan, Isroil armiyasining tanlangan harbiylari shu yerda qasamyod qabul qilishlari, Isroil davlatining mustaqillik kuni va Quddusning ozod bo‘lgan kuni bayramlarida Devor oldida tantanali marosimlar o‘tkazilishini keltirish mumkin.

 
 

 

Turkum:Yahudiylar
Turkum:Ibodatxona
Turkum:Dinshunoslik
Ahmad al-Kozqiy

Ahmad ibn Muhammad ibn Mansur al-Kozqiy (taxminan 1067-yilda vafot etgan) — Buxoroda hadislar eshitgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilgan.
Ahmad al-Arbanjiniy

Ahmad ibn Muhammad ibn Muso ibn Rijoʻ ibn Hanash al-Arbanjiniy (Abu Bakr) kelib chiqishi Samarqandning Sug‘didan bo‘lgan, hanafiy faqih. Padari buzrukvoridan hadis rivoyat qilgan. Arbanjinda qozilik qilgan. U milodiy taxminan 980-yil (hijriy 369-yil rabiussoniy oyi)da vafot etgan.
Ahmad al-Ardabiliy

Ahmad ibn al-Aqo Bobo al-Ardabiliy milodiy 1873-yil (hijriy 1290-yil)da tug‘ilib, 1931-yil (hijriy 1350-yil)da vafot etgan. Olim boʻlgan.

 Asarlari 
 „G‘anoimu-d-dahri fiahkomi-l-usbuʼi va-sh-shahri“ („Hafta va oy hukmlari haqidagi davrninginʼomi“);
 „Tanzihu-l-ilal fi ahkomi-l-xalal“ („Yanglish hukmlardagiillatlardan poklanish“);
 „Takmilatu-l-mutaammiliyn fi sharhi tabsirati-l-mutaʼallimiyn“ („Tabsiratu-l-mutaʼallimiyn“ sharhi haqidafikr yurituvchilarning qo‘shimchasi");
 „Vazifatu-l-hajjoj fi mustajobi-l-haj va-l-mazorot fi Makkava-l-Madina va-sh-Shom“ („Makka,Madina va Shomdagi mozorlarni ziyorat qilish va haj amallarini adoetish haqidagi hojilarning vazifalari“).
Ahmad ibn Muhammad al-Ardabiliy

Ahmad ibn Muhammad al-Ardabiliy — ilm-fanning turli sohalarida faoliyat olib borgan olim. U milodiy 1585-yil (hijriy 993-yil)da vafot etgan.

 Asarlari 
 „Hadiqatu-sh-shiʼati fi tafsili ahvoli-n-nabiy sallallohu alayhi vasallamva-l-aʼimmati alayhimi-s-salom“ („Payg‘ambar (s.a.v.) va imomlar(a.s.) ahvolining tafsiloti haqidagi shiʼalarning bo‘stoni“);
 „Jamʼu-l-foidati va-l-burhon fi sharhiirshodi-l-azhon“ („Irshodu-l-azhon“sharhi haqidagi isbot va foydaga oid fikrlar to‘plami");
 „Sharhuilohiyoti-t-tajrid“ („Ilohiyotu-t-tajrid“ga sharh");
 „Zubdatu-l-bayonfi sharhi oyoti ahkomi-l-Qurʼon“ („Qurʼoni karim ahkomlari jo bo‘lganoyatlarni sharhlash haqidagi eng sarabayon“);
 „Taʼliqot fi sharhi-l-muxtasari-l-azdiy“ („Muxtasaru-l-azdiy“sharhiga qo‘shimcha izohlar").
Kiddush

thumb|Shabbat arafasida kiddush stakan bilan qoʻyilgan dasturxon
Kiddush – yahudiylikda shanba va bayram kunlari sharob ustida oʻqiladigan ibodat. Talmudga koʻra, ushbu amr shanba kunini boshqa kunlardan ajratish va ulugʻligini eʼtirof etish uchun, shanba kuni kirishi bilan oʻqiladi.

 

 
 

Turkum:Shaxsiyatlar
Ahmad al-Arzanjoniy

Ahmad al-Arzanjoniy (Burhonuddin) — Arzanjon qozisi. Halabda taʼlim olgan. U milodiy 1398-yil (hijriy 800-yil)da vafot etgan.

 Asarlari 
 „Hoshiya alat-talviyh“ („Talvihga hoshiya-izoh“, muallif uni „at-Tarjih“, yaʼni „Afzal ko‘rish“ deb nomlagan);
 „Iksiyru-s-saodat fi-t-tasrif“ („Tasrifgaoid saodatning umrboqiy sharbati“).
Kiddushin

Kiddushin – yahudiylikdagi oila qurish marosimining ilk bosiqichi. Talmud davrida shakllangan anʼana boʻlib, hozirga qadar saqlanib qolgan. Umuman olganda mavjud qoidaga koʻra, nikoh marosimi ikki bosqichda kiddushin hamda nissuin amalga oshiriladi. Talmud qoidalariga asosan Kiddushin uch yoʻl orqali amalga oshiriladi: kesef (pul), shtar (shartnoma) va bia (bir uyda yashash). Kesefga koʻra, er ikki guvoh shohidligida uylanmoqchi boʻlgan ayoliga pul yoki uning ekvivalenti (bugungi kunda bu oddiy, tekis uzuk) ni takdim etadi. Pul yoki uzukni berish orqali er kishi ushbu ayolni nikohiga olmoqlikni, ayol bu narsalarni qabul qilish bilan shu kishiga turmushga chiqishligini bildiradi. Ikkinchi shtar (shartnoma)ga koʻra, er kishi ikki guvoh hozirligida ayol kishiga ikki tarafning ismlari hamda „Ushbu shartnoma orqali Muso va Isroil amriga muvofiq sen menga bagʻishlanasan“ kabi maʼlumotlar keltirlgan hujjatni taqdim etadi. Ayol kishi hujjatni qabul qilishi orqali, roziligini izhor qiladi. Uchinchi holatda esa, erkak ikki guvoh shohidligida ayolga: „Sen men bilan bir uyda yashash orqali Muso va Isroil amriga muvofiq bagʻishlanasan“ iborasini aytib, alohida uyga olib chiqib ketadi. Huquqiy nuqtai nazardan ushbu kiddushin turi qonuniy hisoblansada, biroq, yahudiy dini ulamolari bundan qaytaradilar, hattoki, jazo ham belgilanishi mumkin. Bugungi kunda, faqatgina, birinchi kesef turi amalda ekanini qayd etish lozim.
Kipa

thumb
thumb
Kipa  – yahudiy erkaklarning anʼanaviy bosh kiyimi. U kichkina aylana shaklda boʻlib, boshning tepa qismini yopib turadi hamda har bir taqvodor yahudiyning Yaratgan oldida kamtarlik, tavozeʼ, hurmatini ifodalaydi. Eʼtibor qaratilsa, Gʻarbda dinga eʼtiqod qiluvchilar Yaratganga tavozeʼni ifodalashda bosh kiyimini yechishsa, yahudiylarda uni kiyish orqali boʻladi. Kishining boshi kun davomida, ayniqsa ibodat va Tavrotni oʻqish vaqtida uni kiyish zarur hisoblanadi. Ortodokslar kipani har doim kiyib yurishsa, konservatorlar sinagogada va ovqat vaqtida kiyishadi, Reformistlar esa, kipani kiyib yurish zarur emasligini taʼkidlaydilar. Dura-Yevropos sinagogasidagi freskalarga koʻra aytish mumkinki, ellinizm davrida yahudiylar boshlarini yopmagan holda yurganlar. Milodiy I asrda tuzilgan „Sofrim“ traktatida sinagogada tonggi ibodatni bosh kiyimsiz amalga oshirishga ruxsat berilganini koʻrish mumkin. Biroq, nufuzli ravvinlar boshlarini mato bilan yopib olganlar. Oʻrta asrga kelib boshni yopib yurish taqvodor yahudiylarning urfiga kirgan hamda koʻp oʻtmay umumqabul qilgan narsaga aylangan. Kipaning rangi, hajmi, matosiga qarab bir qancha mavjud boʻlib, bu orqali yahudiyning nafaqat taqvodorligi, balki uni qaysi yoʻnalish yoki oqim vakili ekanini ham bilish mumkin. Ashkenazlarda kipa odmi rangdagi matolardan tikilib, tepasi qora, tag qismi oq rangda boʻladi. Sefardlarda esa, hajmi kichikroq boʻlib, rangli va kashta goʻl bilan bezatilganini koʻrish mumkin. Hasidlar esa, kipani shlyapa ostida kiyib yurishadi.
Kiroman Kotibin

Kiroman Kotibin ( – soʻzi karamli, muhtaram, aziz;  – soʻzi yozuv-chizuv ishlari va yozishmalarni olib boruvchi shaxs maʼnosini bildiradi) – insonlarning har bir amallarini yozib boruvchi farishtalar.

Qur’oni karimda bir marta: „Holbuki, ustingizdan kuzatib turuvchilar bordir. Ular kiroman kotibin (hurmatli yozib turuvchilar). Nima qilayotganingizni biladiganlardir“ (Infitor, 10-12 oyatlar) uchraydi. Alloh taolo har bir insonga ikki farishtani: oʻngdan bitta va chapdan bittani biriktirgan, ikkovlari insonning yaxshilik va yomonliklarini yozib boradilar. Ular „Kiroman kotibin – hurmatli yozib turuvchilar“ deyiladi va mazkur farishtalar Allohning huzurida mukarram sanaladilar. Har bir bandaning oʻng tomonidagi farishta yaxshi amallarini, chap tomonidagi farishta yomon amallarini yozib boradi.

Qiyomat kuni insonga hujjat sifatida koʻrsatiladigan nomai aʼmol ushbu farishtalar yozgan yozuvlar boʻladi. Bu xususda Imom Hasan Basriy: „Ey odam bolasi, sening sahifang ochildi, ikki hurmatli farishta senga vakil qilindi. Bittasi, oʻng tarafingdagisi yaxshiliklaringni yozadi, ikkinchisi, chap tarafingdagisi yomonliklaringni yozadi. Nimani xohlasang, qilaver, ozmi, koʻpmi. Vafot etganingda sahifang berkitiladi, qabringda boʻyningga osib qoʻyiladi. Qiyomat kuni shunday holda qabringdan chiqasan“ deganlar.

 

 
 

Turkum:Islom
Ahmad al-Isfijobiy

Ahmad ibn Mansur al-Isfijobiy, al-Hanafiy (Abunnasr) (milodiy 1087-yil (hijriy 480-yil)da vafot etgan) — hanafiy faqih, qozilikni boshqargan.

 Asarlari 
 „Sharhu muxtasari-t-Tahoviy“ („Muxtasaru-t-Tahoviy“ga sharh");
 „Sharhuala kitobi-s-sadri ibn Moza alatartibi-d-dabbos li-l-jomiʼi-ssag‘iyr“ li-sh-Shayboniy" (Shayboniyning „al-Jomiʼ as-sag‘iyr“ („Kichik to‘plam“)iga asalchi tartibidasadru-sh-shariʼa ibn Moza taʼlifetgan kitobga sharh");
 „Sharhu-l-kofiy“ („al-Kofiy“ga sharh");
 „Fatovo“ („Fatvolar“).

Mazkur asarlarning barchasi hanafiy fiqhning sohalariga bag‘ishlangan.
Sehrli uzuk

right|thumb|200x200px|Hobbit va Uzuklar Rabbisidan xayoliy „bitta uzuk“. Ushbu asarlarda uzuk egasini koʻrinmas qiladi.
Sehrli uzuk — afsonaviy, folklor yoki xayoliy zargarlik buyumlari, odatda, gʻayritabiiy xususiyatlarga yoki kuchlarga ega deb qabul qilib kelinadi. Bu xayoliy va sehrli ertaklarda tez-tez uchraydi. Sehrli uzuklar bilan bogʻliq personajlar koʻplab mamlakatning xalq ogʻzaki ijodida uchraydi. Baʼzi sehrli uzuklar oʻzida turli xususiyatlarni 

 Tarixi 
right|thumb|Haykal Scheveningen, Niderlandiya „Baliqchi va uning rafiqasi“ 
Sehrli uzuklar mavjud boʻlgan dastlabki hikoyalar klassik antik davrda paydo boʻlgan. Aflotun, ikkinchi Respublika kitobida, Gyges uzugi (egasi uni taqqanda koʻrinmaslikni beradigan uzuk) haqida hikoya qiladi. Uni gʻordan topgan choʻpon Gyges oʻz kuchidan malikani yoʻldan ozdirish, qirolni oʻldirish va uning oʻrnini egallash uchun foydalangan. Ammo Lidiya qiroli boʻlgan Gygesning oldingi qaydnomalarida sehrli uzuk haqida hech narsa aytilmagan. Sehrli kuchlar odatda uzuklarga tegishli emas, qadimgi yunon afsonasi, garchi boshqa koʻplab sehrli narsalar, xususan Persey afsonasi roʻyxati keltiriladi.

Jozep (8.2) Vespasian huzurida jinlarni quvib chiqarish uchun sehrli uzuk ishlatgan Eleazarning bitta latifasini takrorlaydi.

J. G. Frazer, sehr va xurofotni oʻrganishda Oltin bog', uzuklar „ibtidoiy aql“ da ruhning tanani tark etishiga yoʻl qoʻymaslik va jinlarning butun tanaga kirib kelishiga yoʻl qoʻymaslik uchun vositalar sifatida xizmat qilishi mumkinligi haqida taxmin qildi. Shunga qaramay, sehrli uzuk ruhning ketishini oldini olish orqali oʻlmaslikni berishi va egasiga qarshi qaratilgan har qanday zararli sehrning kirib kelishiga toʻsqinlik qilishi mumkin. Ruhning chiqishiga qarshilik qiluvchi bu sehrli xususiyatlar Odamlarga uzuk taqishni taqiqlagan qadimgi grek tamoyillarida qadimgi faylasuf va afsonachi Pifagor tomonidan tushuntirilishi mumkin.

 

Turkum:Folklor
Ahmad Nomiy al-Arzanjoniy

Ahmad Nomiy ibn Abdurrahmon Nomiy al-Arzanjoniy al-Hanafiy (milodiy 1896-yil (hijriy 1314-yil)dan keyin vafot etgan) kelib chiqishi Arzanjondan bo‘lgan. 

Asari
 “at-Tahoniyu-l-hamdiyyot” («Hamdga yo‘g‘rilgan tabriklar») nomli Sulton Abdulhamidni qutlashga bag‘ishlangan qasidalardan iborat asar.
Badr al-Xujandiy

Badr ibn Ziyod ibn Abdulloh ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad al-Xujandiy (Abulmunavvar) (milodiy 1120, hijriy 514-yilda vafot etgan) — qozi. Samarqandda yashagan va shu yerda hadis aytgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar.
Kuzhayat (Osmancık)

Kuzhayat — Choʻrum viloyati Osmanjik tumaniga qarashli qishloq.

 Tarixi 
Qishloq nomi 1925-yildagi yozuvlarda arab deb qayd etilgan.

 Geografiyasi 
Qishloq Chorum shahri markaziga 106 km uzoqlikda joylashgan. Osmanjik shahar markaziga 45 km uzoqlikda.

 Aholisi 
Qishloq aholisining yillar bo'yicha ma'lumotlari 2021 yil 115 2020 yil 145 2019 yil 152 2018 yil 156 2017 yil 143 2016 yil 150 2015 yil 157 2014 yil 159 2013 yil 170 2012 yil 174 2011 yil 175 2010 yil 177 2009 yil 184 2008 yil 198 2007 yil 202 2000 yil 268 1990 yil 291 1985 yil 356 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Badriddin ash-Shibliy

Badriddin Muhammad ibn Abdulloh ash-Shibliy (milodiy 1367, hijriy 769-yili vafot etgan) — faqih. U Ustrushananing Shibla qishlog‘ida tavallud topgan.

 Asarlari 
 „Mahosin al-vasoil fi ilmi-l-avoil“;
 „Okom al-marjon fi ahkomal-jon“.
Badriddin al-Buxoriy

Umar ibn Abdulkarim al-Varsakiy al-Buxoriy (Badriddin) (milodiy 1198, hijriy 594-yil Balxda vafot etgan) — faqih. U haqida juda ko‘p ulamolar rivoyat qilganlar. U Shamsulaʼimma al-Kardariy va Abul Fazl al-Kirmoniyning ustozi.
Ovacıksuyu (Osmancık)

Ovajiksuyu — Choʻrum viloyati Osmanjik tumaniga qarashli qishloq.

 Tarixi 
Qishloq 1925-yildan beri shu nomga ega.

 Geografiyasi 
Qishloq Chorum shahar markazidan 75 km uzoqlikda joylashgan. Osmanjik shahar markazidan 14 km uzoqlikda.

 Aholisi 
Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari 2021 yil 125 2020 145 2019 143 2018 158 2017 yil 149 2016 yil 145 2015 yil 164 2014 yil 162 2013 yil 163 2012 yil 155 2011 yil 177 2010 yil 181 2009 yil 200 2008 yil 218 2007 yil 242 2000 375 1990 yil 620 1985 yil 801 

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Bakr al-Kosoniy

Bakr ibn Sulaymon ibn Imron Ilyos al-Kosoniy (milodiy 1119-yil, hijriy 513-yilda vafot qilgan) Samarqandga kelib, bir muddat shu yerda yashab, fiqh ilmini o‘rgangan. So‘ngra Kosonga qaytib, o‘z faoliyatini davom ettirgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.
Çərmədil

Çərmədil — Ozarbayjon Ismailli tumanining Qubaxəlilli munitsipalitetiga qarashli qishloq.

 

Turkum:Ozarbayjon qishloqlari

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Göytəpə(Ismailli)

Göytəpə— Ozarbayjonning Ismailli tumanidagi qishloq va munitsipalitet. 354 nafar aholi istiqomat qiladi.

 

 

Turkum:Ozarbayjon qishloqlari
Turkum:Ismailli tumani aholi punktlari

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Sumağallı

Sumağalli — Ozarbayjonning Ismailli tumani tarkibiga kiruvchi qishloq va munitsipalitetdir. 734 nafar aholi istiqomat qiladi.
 

 

Turkum:Ozarbayjon qishloqlari
Turkum:Ismailli tumani aholi punktlari

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Bakr ash-Shirvoniy

Bakr ibn Umar ash-Shirvoniy (Abul Qosim) (milodiy 926, hijriy 314-yilda vafot etgan) Buxoro ahlidan hisoblangan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.
Bakr az-Zaranjaro

Bakr ibn Muhammad ibn Ali ibn al-Fazl ibn al-Hasan ibn Ahmad ibn Ibrohim ibn Isʼhoq ibn Usmon ibn Jaʼfar ibn Muhammad ibn Abdulloh al-Ansoriy, al-Buxoriy, az-Zaranjaro, al-Hanafiy (Abul Fazl) (milodiy 1035-yil, hijriy 427-yilda tug‘ilib, milodiy 1118-yil, hijriy 512-yilda vafot etgan) fozil imom bo‘lgan va Abu Hanifa mazhabi haqidagi rivoyatlarni yaxshi bilgan. Ko‘p marotaba umra qilgan va shu tariqa ilmi keng yoyilgan. Hadis bilan ko‘p mashg‘ul bo‘lgan. Hadislar imlo qilgan va undan hadis eshitganlar. Abu Sahl as-Saraxsiy va Abdulaziz al-G‘ulvoniydan fiqh ilmini o‘rganib, faqih bo‘lgan. „Amoliy az-Zaranjaro“ („Zaranjaro imlo qilgan hadislar“) nomli asari bo‘lgan.
Bakr az-Zogʻarsavsaniy

Bakr ibn Abdulloh ibn Muso ibn Ali az-Zog‘arsavsaniy an-Nasafiy (Abu Ali) (milodiy 1130-yil, hijriy 525-yilda 88 yoshida vafot etgan) ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.
Bakr ad-Duxamsiniy

Bakr ibn Muhammad ibn Hamadon ibn G‘olib ibn Toriq ibn Hilol as-Sayrafiy ad-Duxamsiniy (Abu Ahmad) (milodiy 959-yil, hijriy 348-yilda vafot etgan) - Marv ahlidan. Tajribali, nuroniy va fozil olim bo‘lgan. Fasohati va moziyni yaxshi bilishi tufayli u somoniy amirlar bilan muloqot qilishga ixtisoslashgan maxsus xodim bo‘lgan. Marv, Balx, Bag‘dod va Rayda hadis tinglagan. U ulamolardan, boshqalar esa undan hadis rivoyat qilganlar.
Bakr al-Xarqoniy

Bakr ibn Abdulloh ibn Abdurrahim al-Xarqoniy (milodiy 1131-yil, hijriy 525-yil zulqaʼda oyining 18-sanasi seshanba kuni asr vaqtida vafot etgan) — imom. U ulamolardan, boshqalar esa undan hadis rivoyat qilganlar. Hozirgi Chokardiza qabristoniga dafn etilgan.
Bakr al-Varsaniniy

Bakr ibn Muhammadal-Varsaniniy (Abu Ahmad) (milodiy 963-yil, hijriy 352-yilda vafot etgan) — ko‘zga ko‘ringan faqih, munozarachi va ahlu-r-raʼy vakili bo‘lgan. Samarqandda uning hadis imlo qiladigan joyi va munozaralar olib boradigan halqasi bor edi. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.
Bakr al-Kubindaviy

Bakr ibn Monaz ibn Amirak ibn Shoh ibn ash-Shaʼbiy ibn Shaʼbiy ibn Samʼon an-Nasafiy al-Kubindaviy (Abu Muhammad) (milodiy 1039, hijriy 430-yilda tug‘ilib, milodiy 1100-yil, hijriy 493-yil safar oyining 3-sanasida Nasafda vafot etgan) Samarqandda ko‘p hadislar eshitgan va o‘zi ham boshqalarga hadislar aytgan. Bir qancha muddat „Nahr al-Qassoriyn“ mahallasida vaʼzxonlik qilgan.
Bakr al-Ustrushaniy

Bakr ibn Yamon al-Ustrushaniy (milodiy 1125-yil, hijriy 519-yili Samarqandda vafot etib, Chokardiza qabristoniga dafn etilgan) — muhaddis. U Ustrushanada tavallud topgan va dastlabki ilmlarni oʻsha yerda olib, keyinchalik ilm-maʼrifat yo‘lida Samarqandga ko‘chib o‘tadi. U ulamolardan, ulamolar esa undan hadis rivoyat qilganlar. Uning Samarqandda shaxsiy madrasasi bo‘lib, u yerda tolibi ilmlarga hadis, fiqh ilmlaridan saboq bergan.