Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Tuyduq

Tuyduq (Tyuyduq)  — boʻylama ochiq nay shaklidagi anʼanaviy turkman puflama cholgʻusi boʻlib, uning bir necha navlari borЮ. В. Кельдыш. История музыки народов СССР. Институт Истории Искусств. Москва. Том 4 — С.686. Tarixiy jihatdan dastan xalq oʻyinlari ijrosi bilan bogʻliq.

 Tarixi 
Turkman xalq cholgʻu asboblarining kelib chiqishi haqidagi rivoyatlar xalq ogʻzaki ijodida keng oʻrin olgan. Koʻpincha anʼana ellinistik mazmun bilan toʻldiriladi: masalan, turkmanlarning yana bir milliy cholgʻusi — dutorning paydo boʻlishi Platonga, tuydukning kelib chiqishi Zulqarnayn (Iskandar Zulqarnayn) bilan bogʻliq. Oʻrta Osiyo mintaqasining qadimiy arxeologiyasida tuyduqning namunalari keng tarqalgan. Bu cholgʻu asbobida chalinish, asosan, bu hududning turk-oʻgʻuz va arab-fors musiqa anʼanalari bilan bogʻliq boʻlgan boy musiqa anʼanalari bilan bogʻliq.

 Tuyduq 

 Gosha-dilli-Tuyduq — dilli-Tuyduqning juft navi. Hajmi, tuzilishi va akustik xususiyatlariga koʻra bir xil tillari kesilgan 2 ta qamish naychadan iborat; ularning sozlashidagi ozgina farq tufayli oʻziga xos zarbalar paydo boʻladi. Ovozi boshqa tuyduq ga qaraganda yumshoqroq.

 Gargi-Tuyduq — bochkaning yuqori uchiga ogʻiz boʻshligʻi qoʻyiladi (uzunligi 75-80 mm, diametri 18-20 mm) — metall silindr (uzunligi 50 mm); barrelda 6 ta oʻyin teshigi mavjud — 5 ta old tomonda, 1 ta orqa tomonda. Ovoz ishlab chiqarishning oʻziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda oʻziga xos „mat“ tembr ovoziga ega (kuchli emas)Ю. В. Келдыш. Музыкальная энциклопедия. Том 5. 1973 — С.659.

 Dilli-Tuyduq — qamish cholgʻu asbobiКузнецова Г. В. Образный мир творчества композиторов республик Средней Азии и Казахстана. Россия: Сов.композиторы — С.79. Bochka (uzunligi 160 mm, diametri 6-8 mm) ikkala uchi ochiq (ular ham yopiq yuqori uchi bilan uchrashadi). Unda 5 ta oʻyin teshigi mavjud: 4 ta old tomonda, 1 ta orqada. U shaklidagi til magistralning yuqori chetidan 5-10 mm masofada kesiladi. Ovozi oʻtkir, biroz burunga yaqinlashadi.

 Yana qarang 

 Svirel
 Sibizgi
 Nay (uzun nay)

 

Turkum:Qadimda
Turkum: turkman xalq asboblari
Uziguma

Uzigumi (shuningdek: uzi gumi; umumiy permcha „*až“ — „angelika“ va udmurtcha „gumi“ — „truba“dan) — soyabon oʻsimlikining (anjelika oʻrmoni yoki anjelika) poyadan boʻylama nay shaklidagi udmurt xalq cholgʻu asbobi.

 Tayyorlash usuli 
Uziguma uchun oʻsimlik poyasining ikkita pastki qismi kesiladi, ichki tugunli lintellar teshiladi yoki yondiriladi. Poyaning keng uchida bir tomonlama qiya kesilgan va toʻrtburchak shaklidagi hushtak tayyorlanadi. Asbobning moʻrtligi tufayli anʼanaviy material oʻrniga zamonaviylari qoʻllanadi: plastmassa yoki metall quvurlar (masalan, changʻi ustunlari), rezina shlang va boshqalar.

 Shakli 
Uzigumi — uzunligi 500-800 mm, hushtak bilan kesilgan va oʻynash teshiklari boʻlmagan ochiq boʻylama lab tirqishli nay (yon teshiklari boʻlgan namunalar ham maʼlum). Shkafning rolini cholgʻu boshining qiya kesimiga kiritilgan ijrochi labi bajaradi. Uzigumaning barcha oʻlchamlari inson tanasi qismlarining oʻlchamlari bilan bogʻliq: asbobning uzunligi — qoʻllarning uzunligi bilan, qalinligi — bosh barmogʻining qalinligi bilan.

 Foydalanish 
Repertuarni marosim (yollash, toʻy, mehmon), mehnat (rafting paytida ijro etiladigan qoʻshiqlar), raqs va dit ohanglari, improvizatsiyalar tashkil etadi.

Uziguma ishlab chiqarishning soddaligi uning keng tarqalishiga yordam berdi. Asbob asosan choʻponning muhitida ishlatilgan; bundan tashqari yoshlar bayram davomida uning sadolari ostida raqsga tushishdi. Ulugʻ Vatan urushi davrida uziguma qishloqdagi yagona musiqa asbobi edi .

Oʻyin davomida uzigumalar chap qoʻl bilan vertikal yoki gorizontal holatda (ijrochi uchun qulaylikka qarab) ushlab turiladi, uni oʻng tomonga yoʻnaltiradi. Ovoz unga havo puflash orqali chiqariladi va turli xil zarba kuchi va lab apparatining kuchlanishi, shuningdek, asbobning pastki uchini yopish yoki ochish tufayli oʻzgaradi . Past registrdagi tovushning tabiati shivirlash effekti bilan boʻgʻiladi, yuqori registrda keskin hushtak chalinadi. Ular uzigumalarni yakkaxon, ham ansamblda boshqa cholgʻu asboblari bilan, agar ularning oʻlchovi mos kelsa (masalan, akkordeon bilan) chalgan .

 

 

 Uzigumi // Udmurtskaya Respublika : Ensiklopediya / gl. red. V. V. Tuganaev. — 2-e izd., ispr. i dop. — Ijevsk : Izdatelstvo „Udmurtiya“, 2008. — 768 s. — 2200 ekz. — ISBN 978-5-7659-0486-2.
 Uzigumi // Udmurtskaya Respublika : Kultura i iskusstvo : Ensiklopediya / gl. red. A. Ye. Zagrebin. — Ijevsk : Udmurtskiy institut istorii, yazika i literaturi UrO RAN, 2012. — 540 s. — 300 ekz. — ISBN 978-5-901304-62-4.
 
 

Turkum:Puflama asboblar
Turkum:udmurt musiqa asboblari
Turkum:Aerofonlar
Turkum: tarixiy musiqa asboblari
Ukeke

Ukeke (gav. 'ūkēkē) — Gavayi torli cholgʻu asbobi. Acacia koa turidagi qattiq yogʻochdan qilingan. Asbobning uzunligi 40-60 sm boʻlgan, kengligi esa 4 sm ga yaqin yogʻoch ramkada ikki yoki uchta torli boʻlgan. Yuqoridan skelet yassi, pastdan biroz egilgan. Baʼzan iplar orasiga mayda boʻlaklar qoʻyilib, ularning bir-biriga tegishiga toʻsqinlik qilgan.

Odatda Gavayiliklar sevgi kuylarini ijro etishda ukekedan foydalanishgan. Shuning uchun cholgʻu ayniqsa yoshlar orasida mashhur boʻlgan.

Ijro paytida asbobning bir uchi ijrochining lablari orasida boʻlishi uchun boʻylab ushlab turildi. Keyin musiqachi barmoqlari bilan yoki hindiston yongʻogʻi bargining oʻrta qismi yoki oʻralgan dumaloq boʻlagi bilan torlarni tezda yulardi. Ukekening bir uchi ogʻizda boʻlgani uchun oʻyin davomida ogʻiz ham qoʻllangan (masalan, til va lablar harakati yordamida turli tovushlar chiqarilgan).

 

Turkum:Torli asboblar
Turkum:Hawaiiy musiqa asboblari
Turkum:Chordofonlar
Turkum:string musiqa asboblari
Parseval ayniyati

Matematik tahlilda Mark-Antuan Parseval nomi bilan ataladigan Parseval ayniyati funksiyaning Furye qatorining yigʻilishi haqida muhim natijadir. Geometrik nuqtai nazardan, bu ayniyat skalyar koʻpaytma aniqlangan fazolar (sanoqsiz cheksiz bazis vektorga ega boʻlishi mumkin) uchun umumlashtirilgan Pifagor teoremasi hisoblanadi.

Norasmiy ravishda, ayniyat funksiyaning Furye koeffitsientlarining kvadratlarining yigʻindisi funksiya kvadratining integraliga teng ekanligini tasdiqlaydi,bu yerda ning Furye koeffitsientlari quyidagicha berilganRasmiy tilda aytganda, agar kvadrati bilan integrallanuvchi funksiya yoki umumiyroq qilib olganda, Lp fazo dan boʻlsa, natija yuqorida keltirilganidek bajariladi. Shunga oʻxshash natija Plancherel teoremasi boʻlib, u funksiyaning Furye almashtirishining kvadratining integrali funksiyaning oʻzining kvadratining integraliga teng ekanligini tasdiqlaydi. Bir oʻlchovli fazodada, uchunmunosabat oʻrinli.

 Umumlashgan Pifagor teoremasi 
Yuqorida keltirilgan ayniyat Pifagor teoremasi bilan separabel Gilbert fazosining umumiy holatida quyidagicha bogʻlangan. Faraz qilaylik, fazo skalyar koʻpaytmaga ega boʻlgan Gilbert fazosi boʻlsin. ning ortonormal bazisi boʻlsin; yaʼni ning chiziqli yoyilmasi da zich va lar oʻzaro ortonormal boʻlsin:

 

U holda Parseval ayniyati barcha lar uchunekanligini tasdiqlaydi.

Bu toʻgʻridan-toʻgʻri Pifagor teoremasiga oʻxshash boʻlib, Pifagor teoremasi ortonormal bazisdagi vektor komponentlari kvadratlarining yigʻindisi vektorning uzunligining kvadratiga teng ekanligini tasdiqlaydi. ni Gilbert fazosi deb hamda lar uchun deb olish orqali Furye qatorlari uchun Parseval ayniyatini tiklash mumkin.

Umuman olganda, Parseval ayniyati faqatgina separabel Gilbert fazolarida emas, balki har qanday skalyar koʻpaytma aniqlangan fazolarda bajariladi. Shunday ekan, faraz qilaylik, skalyar koʻpaytma aniqlangan fazo boʻlsin. ning ortonormal bazisi boʻlsin, bunda toʻliq ortonormal toʻplam ( ning chiziqli yoyilmasi da zichligi maʼnosida). U holda, ning toʻliq boʻlishi ayniyatning bajarilishi uchun zaruriydir. Agar toʻliq boʻlmasa, u holda Parseval ayniyatidagi tenglik belgisi ga oʻzgartirilishi kerak boʻladi. Bu esa Bessel tengsizligiga olib keladi. Parseval tengsizligining ushbu umumlashgan koʻrinishi Riesz-Fischer teoremasi yordamida isbot qilinadi.

 Yana qarang 

 Parseval teoremasi

 

 „Parseval equality“ , Encyclopedia of Mathematics, EMS Press, 2001 1994
 .
 .
 .
 .
Fleksaton

Fleksaton (  — „kavisli“ va  — „kuchlanish“ yoki „ohang“) — zarbli musiqa asbobi, maʼlum bir balandlikdagi metall idiofon. 1924-yilda AQShda patentlangan.
thumb|right|250px|Flekstonthumb|right|250px

 Chalish texnikasi 
Ijrochi oʻynayotganda oʻng qoʻlidagi fleksatonni dastagidan ushlab, plastinkaning boʻsh uchini bosh barmogʻi bilan bosib turadi. Asbob chayqalganda toʻplar qamishga tegib, tovush chiqaradi. Ovoz balandligi bosh barmoq bosimi bilan oʻrnatiladi: plastinka qanchalik koʻp egilgan boʻlsa, tovush shunchalik baland boʻladi. Fleksatonning tembri jiringlaydi, qichqiradi, yuqori registrda — oʻtkir ovozga ega. Ovoz balandligini tartibga solish qiyin, ammo maʼlum texnik koʻnikmalar bilan tovushlarni taxminan ikki oktava ichida ajratib olish mumkin: birinchidan uchinchigacha va undan yuqori. Fleksatonni oʻynashning eksperimental usullari orasida oʻrnatilgan bolgʻa oʻrniga uchburchak yoki ksilofondan yasalgan tayoqlardan va hatto skripka kamonidan foydalanish kiradi.

 Dizayn 
Fleksaton — uchlari bir oz egilgan, uzunligi taxminan 180 millimetr, tagida taxminan 60 millimetr kengligi, qarama-qarshi tomonga torayib ketgan yupqa poʻlat plastinka. Plitaning keng uchi simli ramkaning tagida tutqich bilan oʻrnatiladi va tor uchiga ikkita moslashuvchan novda biriktiriladi, ularning har birining uchida metall yoki yogʻoch toʻp bor.

 Fleksatonning musiqada qoʻllanishi 
Fleksaton uchun eslatmalar haqiqiy tovushga koʻra yuqori nuqtada yoziladi. Simfonik orkestr partiturasida fleksaton qismi odatda quvurli qoʻngʻiroq qismining ostiga, uchburchak qismining ustiga yoziladi (zarbli cholgʻu asboblari ijrochilar tomonidan qanday guruhlanganligiga qarab, u yoki bu qismning partituradagi oʻrni oʻzgarishi mumkin).

Mavjudligining dastlabki kunlarida fleksaton jazzda ishlatilgan, ammo tez orada klassik musiqa bastakorlari ham qiziqish uygʻota boshladilar: Artur Xonegger („Antigona“), Ervin Shulxof (Birinchi simfoniya), Arnold Schoenberg (Orkestr uchun variatsiyalar; opera „Bugundan ertaga“ va „Muso va Horun“), Dmitriy Shostakovich („Burun“ operalari va „Mtsensk okrugi Makbet xonim“), Aram Xachaturyan (Fortepiano kontserti). Fleksaton keng qoʻllanilmaganiga qaramay, uning oʻziga xos tembri baʼzan pop musiqa va kinoda talabga ega. Hans Verner Henze, Dyordji Ligeti, Krzysztof Penderecki, Sofiya Gubaydulina, Alfred Shnittke, Sergey Slonimskiy va boshqa avangard bastakorlarning asarlarida fleksaton qismlari mavjud.

 

 
 Andreeva O. F. Udarnі іnstrumenti suchasnogo simfonіchnogo orkestru. Kiev: Muzichna Ukraïna, 1985.

Turkum: Idiofonlar
Fluyer

thumb|370x370px|right
thumb|344x344px| Hushtakli fluyerlar
Fluyer (Хынку А. С. Проблемы генезиса молдавского народного поэтического творчества / А. Хынку; Под ред. Г. Ботезату; АН Респ. Молдова, Ин-т этнографии и фольклора. — Кишинев : Штиинца, 1991. — 264 с. — С. 99Лимба ши литература молдовеняскэ, № 29, 1986 — С. 44, 45Жунгиету. Е. В. Деслуширь: артиколе деспре фолклор — Кишинэу: Штиинца, 1989. — С. 278. — 301 с.Корлэтяну Н. Г. Исследование лексической системы молдавского языка 1870—1890 гг. : Автореферат дис. на соискание ученой степени доктора филологических наук / АН СССР. Ин-т языкознания. АН МССР. Ин-т языка и литературы. — Кишинев, 1964.,  — „puflash“) — Moldova va Ruminiya yarim koʻndalang nayi. Bundan tashqari hushtak moslamali va juft fluyer mavjud.

 Tavsifi 
Fluyer barcha Bolqon mamlakatlarida uchraydi. Transilvaniyada u triska deb ataladi. Katta flüer flueroi, kichiki esa flueraş deb ataladi. Fluyerashi Moldova va Bukovinada eng keng tarqalgan. Dobrujada moldavnikiga oʻxshash, qamishdan yasalgan flor dobrogen mavjud. Unda 7-oʻyinning bosh barmogʻli teshigi mavjud.

Uzunligi 250-350 mm. 6-7 oʻyin teshigi bor. Ovozi kuchli va yorqin. Shkalasi ikki oktavada diatonik. U oqsoqol, olxa, chinor, tut, shox yoki toldan tayyorlanadi. Asosiy tugmalar C, D, Es, F, G, A, B.

Bu qadimgi choʻponning asbobidir. Choʻponlar undan sigir va qoʻylarni podada yigʻish uchun foydalanadilar. Fluyer koʻpincha Moldaviya ertaklarida, sheʼrlarida, qoʻshiqlarida mavjud.

 
Juft fluyer (fluer zhemenat) — hushtak moslamasi boʻlgan ikkita yogʻochdan iborat. Bir fluyerda 6 ta oʻyin teshigi bor, ikkinchisida 4 ta yoki teshiksiz (burdon).

Hushtak chalish moslamasi bilan chayqalishda ( — qoʻziqorinli fluyer) — tovush odatdagidan ancha zaif va yumshoqroq boʻladi. Uzunligi 30-50 sm. Asosan bolalar asbobi.

Xromatik fluyer — 5-10 teshikli boʻladi.

 

 

 
 
 
 

Turkum:Ruminiya Musiqasi
Turkum:Qadimda
Xitiriki

thumb|right
thumb|right
Xitiriki  — anʼanaviy eski (VIII asr) yapon puflama asbobi boʻlib, yapon mumtoz musiqasida keng namoyon boʻlgan gobo guruhidan. Kichkinaligiga qaramay, xitiriki boy va baland ovoz chiqaradi. Odatda bambukdan tayyorlanadi. Diapazon — bir oktava.

 Tarixi 
Hozirgi vaqtda bu asbob yapon madaniyatining tantanali qoʻshiqlari va raqslarida qoʻllanadi.

Xitiriki zamonaviy goboyning toʻgʻridan-toʻgʻri oʻtmishdoshlari hisoblangan, qadim zamonlardan beri maʼlum boʻlgan va turli madaniyatlarda oʻzining asl shaklida saqlanib qolgan, masalan, bombarda, trubka, jaleika, duduk, gaita, zurna kabi asboblarni anglatadi.

Xitiriki Yaponiyada keng tarqalgan boʻlishiga qaramay, Xitoy uning vatani hisoblanadi, xitiriki VIII asrda yapon madaniyatiga kirgan Xitoyning guan (bili) asbobidan kelib chiqqan.

 Xitirikining tuzilishi 
Asbobning oxirida qoʻsh qamish, shuningdek, sozlash halqasi mavjud boʻlib, u tovushni takrorlashda muhim rol oʻynaydi, chunki u tovush balandligi va ohangini tartibga soladi.

Asbobning tanasini gilos daraxti qobigʻi bilan bezash odatiy holdir. Tananing yon tomonlarida teshiklar mavjud.

 Xitirikining musiqada tutgan oʻrni 
Meyji restavratsiyasi davrida xitiriki yapon klassik musiqasi gagaku spektakllarining zamonaviy instrumental guruhiga kirdi.

Xitiriki ishlatadigan anʼanaviy yapon musiqasining eng mashhur qismlari orasida:

 Mikagura — yiliga bir marta 15-dekabrda anʼanaviy cholgʻu asboblari joʻrligida sudda ijro etiladigan qoʻshiqlarning uzoq sikli;
 Yamato-uta, yamato-may: Yamato raqslari va qoʻshiqlari — rasmiy kiyimdagi toʻrt yoki oltita raqqosa tomonidan ijro etiladigan qisqa asarlar;
 Saybara — qadimgi yapon xalq qoʻshiqlaridan kelib chiqqan va IX asrdan beri aristokratlar orasida keng tarqalgan xalq qoʻshiqlari. Bizgacha yetib kelgan qadimiy qoʻlyozmalarda 60 dan ortiq asarning misralari va sarlavhalari qayd etilganiga qaramay, hozirda oz qismi ijro etilmoqda;
 Komagaku raqslari hamrohligi.

 

Turkum:Puflama asboblar
Turkum:Aerofonlar
Turkum:Yaponiya musiqa asboblari
Turkum:Yog'och shamol musiqa asboblari
Turkum:Gagaku
Turkum:Ikkita Qamishli shamol musiqa asboblari
Xulusi

thumb|right|350pxthumb|right|300px
Xulusi - janubiy Xitoyga xos boʻlgan lab aʼzolarining bir turi. Bu Xitoyning Yunnan provinsiyasidagi asbobning tarixiy nomi. Daislar orasida yana bir mashhur nom bilandao boʻlib, u "vertikal („lan“) oʻynash uchun gurzi („dao“) bilan puflama asbobi ('bi')" deb tarjima qilinadi.

Xitoydagi boshqa koʻplab etnik guruhlar dalalardagi ish tugaganligi haqida xabar berish uchun koʻpincha xulusidan foydalanadilar — agar siz ochiq burdon quvurlari bilan xulusiga qattiq zarba bersangiz, tovush avtomobil shovqinini (xitoycha: lǎba) eslatadi.

Xulusi bambuk naychalardan tayyorlanadi, odatda uchta yoki toʻrtta. Quvurlar quritilgan gurjana (qovoq) tomonidan ushlab turiladi, bu ham akustik rezonator rolini oʻynaydi. Asosiy markaziy truba ohangdor boʻlib, yetti teshikka ega, shu jumladan bosh barmogʻi uchun teshik. Qolgan quvurlar burdon (doimiy past ovoz bilan), ularni maxsus tiqinlar bilan oʻchirish mumkin.

Xulusining ovozi juda ohangdor, lekin ayni paytda yumshoq, shuning uchun bu asbob asosan yakkaxon ijro uchun va juda kamdan-kam hollarda ansambl ijrosi uchun ishlatiladi. Day erkaklari ayolga sevgisini eʼlon qilish uchun xulusi chalish odat tusiga kiradi.

 Yana qarang 
 Sheng
 bau
Turkum:Xitoy musiqa asboblari
Turkum:labial organ
Хutsin

thumb|right|371x371px
thumb|371x371px| Erhu — xutsinning eng keng tarqalgan dan biri.
Xutsin — Xitoyning kamonli cholgʻu asbobi.

 Tarixi 
Taxminlarga koʻra kamonli torli cholgʻu asboblari Xitoyda VIII asrning oʻrtalaridan boshlab mashhurlikka erisha boshladi. Xutsinning birinchi navlaridan biri oʻsha davrda Si xalqi orasida keng tarqalgan boʻlsa kerak, asta-sekin xanlar orasida ham mashhurlikka erishdi. „Xutsin“ nomining birinchi eslatilishi Song imperiyasi davriga (miloddan avvalgi X-XIII asrlarga) tegishli. Shunday qilib XI asrda sayohatchi Shen Ko oʻz sheʼrlaridan birida Oʻrta Osiyodan kelgan xitoylik harbiy asirlar tomonidan otning dumidagi sochdan yasalgan kamon bilan oʻynaladigan xutsinning gʻamgin tovushlarini tasvirlaydi.

Bugungi kunga kelib, xutsinlar oilasining eng mashhur asboblari erhu, jinxu, ), gaohu va banhu, Xitoyda esa bu asbobning bir necha oʻnlab mavjud.

XVII asrda kabi turli xil xutsinlar Kunshan operasiga hamrohlik qilish uchun mashhur boʻldi.

 Tavsifi 
Odatda xutsin dumaloq, olti burchakli yoki sakkiz burchakli korpusdan va unga biriktirilgan barmoq panelidan iborat. Xutsinning koʻp navlari ikkita torli (baʼzan uch yoki toʻrtta boʻlsa ham) va ikkita sozlash qoziqqa ega boʻlib, ovoz paneli ilon terisidan yoki yupqa yogʻochdan qilingan. Yoy uchun odatda otning dumidagi ot juni ishlatiladi.

Dizayni oʻxshash asboblar Xitoyning qoʻshni mamlakatlarida ham qoʻllanadi: Moʻgʻuliston, Koreya, Yaponiya, Vyetnam, Tailand, Laos va Kambodja.

XX asrda anʼanaviy ipak torlar ham neylon bilan oʻralgan poʻlat torlar bilan almashtirila boshlandi, bu esa asboblarning ovozini oʻzgartirdi.

 

 

 
Turkum:musiqa asboblari
Turkum:Chordofonlar
Turkum:Xitoy musiqa asboblari
Samarqand veterinariya meditsinasi instituti

YOʻNALTIRISH Samarqand davlat veterinariya meditsinasi, chorvachilik va biotexnologiyalar universiteti
Tutekton(cholg‘u asbobi)

Tutekto (tarjimada — „quvur“) — kichik choʻpon shoxi boʻlgan udmurtcha damli musiqa asbobi.

 Tavsifi 
Tutekton 250-300 mm uzunlikdagi konussimon naydan iborat boʻlib, qayin poʻstlogʻi, qalay yoki misdan yasalgan. Asbobning yuqori qismiga yogʻoch ogʻiz boʻshligʻi oʻrnatilgan. Tutektonda chalish teshiklari yoʻq, lekin ikkita oʻyin teshigi boʻlgan asboblar mavjud edi. Tutekton cholgʻuga puflab chalinadi; kuchli, biroz qattiq ovozga ega.

 Tayyorlanishi 
Tutekton ijrosining anʼanaviy dan tashqari xalq amaliyotida somon tilli yogʻoch va qamish quvurlar ham qayd etilgan. Adabiyotda bunday asboblarning birinchi taʼrifini Mari musiqashunos-folklorshunosi Yakov Andreyevich Eshpay 1937-yilgi ekspeditsiyasidan soʻng bergan.

Qalay yoki mis tutekton soxtaxonada qilingan: olov taʼsirida metall konus shaklidagi trubkaga oʻralgan. Ogʻiz boʻshligʻi iplar uchun yogʻoch gʻaltakdan yasalgan: uning yarmi kesilgan, ikkinchisining ustiga elastik tasma tortilgan, u iplar bilan mahkamlangan. Gʻaltak va rezina tasma orasiga rezina tasmaning kengligiga mos keladigan javdar somoni yoki gugurt solingan.

Tutektonning keyingi versiyalari shisha butilkalardan tayyorlangan. Buning uchun shishaning pastki qismi ip bilan oʻralgan, shundan soʻng u yoqilgan gugurt bilan isitilgan. Bir necha daqiqadan soʻng ular uni sovuq suvga tushirishdi, bu esa choʻzilgan ipning chizigʻi boʻylab pastki qismini yiqilishiga olib keldi va bir turdagi naycha olindi

 Foydalanish 
Tutekton Udmurt vokal va cholgʻu ansambllarida hamrohlik qiluvchi, baʼzida yakkaxon cholgʻu sifatida mavjud boʻlgan.

Tutekton asosan kommunikativ vazifani bajargan: uning yordami bilan chorvaning yaylov va qaytish vaqti haqida signallar berilar, dalada podani boshqarishda foydalaniladi. Choʻponlar ham xuddi shunday tarzda bir-birlariga maʼlum maʼlumotlarni uzatgan boʻlishi mumkin.

Asbob endi ishlatilmaydi.

 

 

 Tutekton // Udmurtskaya Respublika : Ensiklopediya / gl. red. V. V. Tuganaev. — 2-e izd., ispr. i dop. — Ijevsk : Izdatelstvo „Udmurtiya“, 2008. — 768 s. — 2200 ekz. — ISBN 978-5-7659-0486-2.
 Tutekton/tuy gumi // Udmurtskaya Respublika : Kultura i iskusstvo : Ensiklopediya / gl. red. A. Ye. Zagrebin. — Ijevsk : Udmurtskiy institut istorii, yazika i literaturi UrO RAN, 2012. — 540 s. — 300 ekz. — ISBN 978-5-901304-62-4.
 
 
Turkum:yog'och shamol musiqa asboblari
Turkum: tarixiy musiqa asboblari
Turkum:yog'och shamol musiqa asboblari
Bessel tengsizligi

Matematikada, ayniqsa funksional tahlil(analiz)da, Bessel tengsizligi ortonormal ketma-ketlikka nisbatan Gilbert fazosida elementning koeffitsientlari haqidagi jumladir. Tengsizlik 1828-yilda nemis olimi Friedrich Bessel (astronomiya, matematika, fizika va geodeziya fanlari olimi) tomonidan keltirib chiqarilgan.

 Gilbert fazosi va dagi ortonormal ketma-ketlik bo'lsin. U holda, dagi har qanday vektor uchun 

 

munosabat o'rinli bo'ladi, bu yerda ⟨·,·⟩ belgi Gilbert fazosidagi skalyar ko'paytmani ifodalaydi. Agar yo'nalishdagi vektor proyeksiyaning "cheksiz yig'indi" sidan tuzilgan

 

cheksiz summani aniqlasak, u holda Bessel tengsizligi bu qatorning yaqinlashuvchi ekanligini ta'kidlaydi. Bu haqda quyidagicha ham o'ylash mumkin: potensial bazis orqali ifodalanishi mumkin bo'lgan mavjud bo'ladi.

To'liq ortonormal ketma-ketlik uchun (ya'ni, bazis bo'lgan ortonormal ketma-ketlik uchun) biz Parseval ayniyatiga egamiz. Bunda tengsizlikni tenglik bilan almashtiriladi (va natijada ham bilan almashtirilishi kerak bo'ladi).

Bessel tengsizligi quyidagi, har qanday natural son n uchun bajariladigan ayniyatdan kelib chiqadi

 

 Yana qarang 

 Koshi-Shvarz tengsizligi
 Parseval teoremasi

 

 "Bessel inequality - Encyclopedia of Mathematics ".
 Saxe, Karen (2001-12-07). Beginning Functional Analysis. Springer Science & Business Media. p. 82. ISBN 9780387952246.
 Zorich, Vladimir A.; Cooke, R. (2004-01-22). Mathematical Analysis II. Springer Science & Business Media. pp. 508-509. ISBN 9783540406334.
 Vetterli, Martin; Kovačević, Jelena; Goyal, Vivek K. (2014-09-04). Foundations of Signal Processing. Cambridge University Press. p. 83. ISBN 9781139916578.

 
 Bessel's Inequality the article on Bessel's Inequality on MathWorld.

Ushbu maqola Creative Commons Attribution/Share-Alike litsenziyasi ostida litsenziyalangan PlanetMath-dagi Bessel tengsizligidan olingan materiallarni o'z ichiga oladi.
Turkum:Tengsizliklar
Turkum:Gilbert fazosi
International House Tashkent akademik litseyi

Oʻzgarishlar 
Tillayev Alisher Xasanovich 2015-yildan boshlab akademik litseyga direktor etib tayinlandi.

Ushbu davr mobaynida akademik litsey 2017-yil aprel oyida Buyuk Britaniyaning London universiteti bilan hamkorlikda oʻqituvchi-xodimlar va oʻquvchilarni malaka oshirish kurslariga Londonga yubordi. 2017-yil oktabr oyida „Huawei“ kompaniyasi bilan hamkorlikda Oʻzbekiston Respublikasida ilk bora "Smart class" sinfi tashkil etildi, 2018-yil dekabr oyida Moskva Davlat xalqaro munosabatlar instituti (MGIMO, MID Rossiya) bilan hamkorlik shartnomasi imzolandi va 2019-yil aprel oyida MDH davlatlari orasida analogi mavjud boʻlmagan ikki tomonlama diplom berish toʻgʻrisida MGIMO yoʻnalishlarini ochish haqida kelishib olindi. Bundan tashqari 2019-yilda Buyuk Britaniya universiteti, Rossiyaning Aviatsiya universiteti, Janubiy Koreya universitetlari bilan hamkorlik shartnomalari imzolandi. 2019-yil iyun oyida Rossiyaning NIU VSHE universiteti va shu yili iyul oyida Rossiyaning MGSI universitetlari bilan hamkorlik shartnomasi tuzilib, akademik litsey oʻqituvchi-xodimlari va oʻquvchilari malaka oshirish kurslariga yuborildi.

 Bugungi kunda 
thumb|International_House-Tahkent Studentʼs Coworking Space
2009-yildan boshlab akademik litsey quvvati 495 oʻrinli, umumiy maydoni 6890 kv.mdan iborat boʻlib, oʻquv binosida 21 ta oʻquv xonalari: jumladan 1 tadan kimyo, fizika, biologiya labaratoriyasi, 2 ta kompyuter, 2 ta lingafon xonalari, 150 oʻringa moʻljallangan anjumanlar zali, 100 oʻrinli sport zal va 8690 dan ziyod kitob zaxirasiga ega boʻlgan kutubxona mavjud.

Akademik litseyda hozirgi kunda „Aniq fanlar-iqtisod“; „Aniq fanlar-texnika“; „Ijtimoiy-gumanitar“ va 2 ta MGIMO sinflari yoʻnalishi mavjud. Akademik litseyda jami 20 ta guruh mavjud va har yili umumiy hisobda 500 dan ortiq oʻquvchilarni sigʻdira oladi.

 Qabul 
Yoʻnalishlar boʻyicha imtihonlar faqat test sinovlari bo'yicha oʻtkaziladi

Imtihonlar yoʻnalishlar boʻyicha quyidagi fanlardan iborat

Aniq fanlar-iqtisod
(oʻzbek guruhlarida)
 Matematika
 Ingliz tili
 IQ

Aniq fanlar-iqtisod
(rus guruhlarida)
 Matematika
 Ingliz tili
 IQ

Aniq fanlar-texnika
(oʻzbek guruhlarida)
 Fizika
 Matematika
 IQ

Aniq fanlar-texnika
(rus guruhlarida)
 Fizika
 Matematika
 IQ

Ijtimoiy-gumanitar fanlar
(rus guruhlarida)
 Tarix
 Ingliz tili
 IQ

MGIMO sinflari
(rus guruhlarida)
 Matemtika
 Ingliz tili
 Rus tili
 

 
 Rasmiy veb-sayti

Turkum:Oʻzbekistondagi litseylar
Harbiy dengizchi-gidrograf kuni

thumb|right|400px
Harbiy dengizchi-gidrograf kuni (yoki Harbiy dengiz floti gidrografi xizmati kuni, harbiy gidrograf kuni) — bu Rossiya Harbiy-dengiz floti gidrografiya xizmatining harbiy xizmatchilari, chaqiriluvchilari, faxriylari va fuqarolik xodimlari uchun kasb bayramidir. Harbiy dengizchi — gidrograf kuni 1997-yil 17-yanvarda taʼsis etilgan. U 13-oktabr 1827-yilda yaratilgan Gidrograf Bosh boshqarmasi Dengiz vazirligining bir qismi sifatida nishonlanadi. Nomlangan tuzilma Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligining Navigatsiya va okeanografiya Bosh boshqarmasining prototipi boʻldi — Rossiya Gidrografik xizmatining markaziy boshqaruv organi.

 Tavsifi 
Ushbu xizmatning asosiy vazifasi navigatsiya va Rossiya dengiz floti faoliyatini gidrografik qoʻllab-quvvatlashdir. Har yili 13-oktabrДень Гидрографа Военно-Морского флота России. Материал на сайте Русского географического общества, 13.10.201513 октября. День Гидрографической службы Военно-Морского флота. Материал информационного портала «Офицеры России»Информация на «Военном портале» , 14.10.2016«13 октября отмечается День гидрографа Военно-Морского Флота»: Информация на сайте «История геодезии», 14.10.2016da nishonlanadi. Bayram yillikdirГидрографическое общество. Информационное письмо № 101, 8.10.2015Гидрографическая служба Военно-Морского Флота России отмечает свое 189-летие // ТВ Звезда, 13.10.2016Информация на сайте МО РФ, 14.10.2016. Bu Rossiya tarixida unutilmas kunВолкова Ольга. Гидрографической службе российского военного флота исполнилось 192 года // Парламентская газета, 13.10.2019.

Rossiya harbiy-dengiz kuchlari bosh qoʻmondoni 1997-yil 17-yanvardagi 15-sonli buyrugʻi bilan tashkil etilganМакеева Ирина. День 13 октября в истории // Парламентская газета, 13.10.2019.

 

 

 „Pinterest.ru“ saytida harbiy dengizchi-gidrograf kuni sahifasi
 Harbiy gidrograf kuni „B-port.com“ saytidagi bayramlar va unutilmas sanalar roʻyxatida
Turkum: bayramlar 13-oktabr
Turkum:Gidrografiya
Turkum:qo'shinlarning tug'ilgan kunlari
Turkum: Rossiya dengiz kuchlarining professional bayramlari
Turkum: 1997-yilda paydo bo'lgan
Kivi (qush)

Kivi (/ˈkiːwiː/ KEE-wee)"kiwi". Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. n.d. — Apteryx (/ˈæptərɪks/) urugʻi, Apterygidae (/ˌæptəˈrɪdʒədiː/) oilasiga mansub Yangi Zelandiyada uchrovchi endemik uchmaydigan qush.Davies, S.J.J.F. (2004). Grzimek's Animal Life Ecyclopedia (Vol 8: Birds1. 2nd ed.). Gale. p. 89.  Taxminan uy tovuqlari oʻlchamiga ega boʻlgan kivi eng kichik ratitdir. Ratitlar uchmaydigan, yirik va uzun oyoqli qushlar boʻlib, shuningdek, emu, reazlar va kazuarlarni ham oʻz ichiga oladi. DNK ketma-ketligini taqqoslash hayratlanarli xulosaga keldiki, kivi Yangi Zelandiya bilan boʻlgan moadan koʻra yoʻqolib ketgan Malagas fil qushlari bilan koʻproq bogʻliq.Mitchell, K. J.; Llamas, B.; Soubrier, J.; Rawlence, N. J.; Worthy, T. H.; Wood, J.; Lee, M. S. Y.; Cooper, A. (23 May 2014). "Ancient DNA reveals elephant birds and kiwi are sister taxa and clarifies ratite bird evolution" (PDF). Science. 344 (6186): 898–900. Bibcode:2014Sci...344..898M. doi:10.1126/science.1251981. hdl:2328/35953. PMID 24855267. S2CID 206555952. Archived from the original on 29 June 2020. Retrieved 24 September 2019.  Beshta tan olingan turi mavjud boʻlib, ulardan toʻrttasi hozirda kamyob va bittasi yoʻqolish xavfi ostida. Barcha turlarning yoʻqolishiga tarixiy oʻrmonlarning kesilishi salbiy ta'sir koʻrsatdi, ammo ularning qolgan yashash joylari katta oʻrmon zahiralari va milliy bogʻlarda yaxshi himoyalangan. Hozirgi vaqtda ularning omon qolishi uchun eng katta xavf yirtqich sutemizuvchilar hisoblanadi.

Kivi tuxumi dunyodagi barcha qushlar ichida tana oʻlchamiga nisbatan eng katta tuxumlardan biridir (urgʻochi vaznining 20% gacha qismini tashkil etadi). Kivining boshqa oʻziga xos moslashuvlari, masalan, tuklari, kalta va qalin oyoqlari, oʻljani koʻrmasdan oldin aniqlash uchun uzun tumshugʻining oxirida burun teshigidan foydalanishi qushning xalqaro miqyosda mashhur boʻlishiga yordam berdi. Kivi Yangi Zelandiyaning timsoli sifatida tan olingan va hattoki Kivi atamasi xalqaro miqyosda Yangi Zelandiyaliklar uchun soʻzlashuv iblislari sifatida ishlatiladi."Kiwis/Kiwi - New Zealand Immigration Service (Summary of Terms)". Glossary.immigration.govt.nz. Archived from the original on 26 April 2009. Retrieved 13 September 

 Etimologiya 
Maori tilidagi kivi soʻzi odatda qoʻngʻiroq ovozi "taqlididan kelib chiqqan" deb qabul qilinadi.Kiwi", The American Heritage Dictionary of the English Language (4th ed.), Houghton Mifflin, 2006, archived from the original on 23 November 2007, retrieved 14 April 2008  Biroq, ba'zi tilshunoslar bu soʻzni Tinch okeanining tropik orollarida qishlaydigan koʻchmanchi qush boʻlgan Numenius tahitiensisga tegishli boʻlgan proto-yadroviy polineziya *kivisidan olgan."kiwi", Polynesian Lexicon Project Online, archived from the original on 24 July 2011, retrieved 7 January 2011  Uzun qiyshiq tumshugʻi va jigarrang tanasi bilan jingalak kiviyga oʻxshaydi. Shunday qilib, birinchi Polineziya koʻchmanchilari kelganlarida, ular yangi topilgan qushga kivi soʻzini qoʻllagan boʻlishi mumkin. Qushlar uchun ishlatilganda bu soʻz odatda bosh harf bilan yoziladi. 

 

Turkum:Qushlar
Turkum:Uchmaydigan qushlar
Son kanali

thumb|Son kanali
Son kanali - sonning oldingi qismida joylashgan anatomik bo'lim. Bu son suyagi qobig'ining eng kichik va eng medial qismidir. Uning uzunligi taxminan 1,3 sm.https://teachmeanatomy.info/lower-limb/areas/femoral-triangle/

Ushbu maqolada biz son kanalining anatomiyasini ko'rib chiqamiz - uning chegaralari, mazmuni va klinik ahamiyati.

 Chegaralari 
Son kanali sonning oldingi qismida, son uchburchagi ichida joylashgan.

Bu to'rtta chegaralar va teshiklar bilan to'rtburchaklar shaklidagi o'yilishi mumkin:

 Medial chegara – lakunar boylam. 
 Lateral chegara – son venasi. 
 Oldingi chegara – chov boylami 
 Orqa chegara – taroqsimon boylam, qov suyagining yuqori qirg'og'i va taroqsimon mushaklar Son kanali teshiklari

Son kanalning kirish teshigi uning yuqori chegarasida joylashgan bo'lib, son halqasi deb ataladi. Son halqasi biriktiruvchi to'qima qatlami - son to'sig'i bilan yopiladi. Bu to'siq kanaldan chiqadigan limfa tomirlari tomonidan teshiladi.

 Son kanali quyidagilarni o'z ichiga oladi: 
Limfa tomirlari - chuqur chov limfa tugunlarini drenajlaydi. Chuqur limfa tugunlari - lakunar tugun..

Bo'sh joy qo'shni son venasining kengayishiga imkon beradi, shuning uchun u venoz qaytishning kuchayishi yoki qorin bo'shlig'i bosimining oshishi bilan kurashishi mumkin.Son kanali sonning keng fatsiyasining yuzaki va chuqur qatlamlari orasida joylashgan. Son kanalida ikkita teshik - chuqur va yuzaki va uchta devor bor. Son kanalining chuqur teshilishi chov boylamining ichki uchdan bir qismiga proektsiyalanadi. Son kanalining yuzaki teshigi yoki teri osti yorig'i,
(hiatus saphenus) chov boylamining bu qismidan 1-2 sm pastga tushadi. Qorin bo'shlig'idan chiqadigan churra chuqur teshikdan kanalga kiradi - femoral halqa, anulus femoralis. U qon tomir lakunasining medial qismida joylashgan bo'lib, to'rtta qirraga ega.https://meduniver.com/Medical/Topochka/126.html

 Old tomondan chov boylami , 
 Orqa tomondan taroqsimon boylam yoki Kuper boylami. 
 Medial - lakunar boylam yoki Gimbernat boylami. 
 Lateral tomondan son venasi bilan cheklangan. Son halqasi tos bo'shlig'iga qaragan va qorin devorining ichki yuzasida ko'ndalang fastsiya bilan qoplangan, bu yerda ingichka plastinka ko'rinadi. Halqa ichida chuqur chov limfa tugunlari Pirogov-Rozenmuller joylashgan.

 Klinik ahamiyati: Son churrasi 
Son kanali alohida klinik ahamiyatga ega, chunki u ichak churrasining keng tarqalgan joyi hisoblanadi.Churra "tananing ichki qismi mushak yoki uning atrofidagi to'qimalar devoridagi zaiflikdan o'tib ketishi" bilan ta'riflanadi. Son churrasida ingichka ichakning bir qismi son halqasi orqali chiqib ketadi.U qov do'mbog'ining pastki tashi qismida joylashgan bo'lak shaklida namoyon bo'ladi. Ushbu turdagi churra ayollarda keng tarqalgan bo'lib, chunki ularning suyaklari kengroqdir.Son kanalining chegaralari qattiq va ayniqsa kengaytirilmaydi. Bu churrani siqib, uning qon bilan ta'minlanishiga xalaqit berishi mumkin. Qon ta'minoti buzilgan churra strangulyatsiya qilingan churra deb ataladi.https://teachmeanatomy.info/lower-limb/areas/femoral-triangle/

 Manba
Porox imperiyalari

thumb|Islomiy porox imperiyalari
thumb| Boburiy armiyasi artilleriyachilari Akbar davrida.
thumb| Usmonli qurolli askarlari
Porox imperiyalari yoki islom porox imperiyalari – uchta turk-fors musulmon imperiyalariga ishora qiluvchi umumiy atama hisoblanadi. Ushbu davlatlar Usmonlilar, Safaviylar va Boburiylar imperiyasidir. Ular asosan XVI—XVIII asrlarda gullab-yashnagan. Bu uchta imperiya oʻz davrining eng kuchli va barqaror iqtisodig ega boʻlgan. Ushbu davlatlar savdo kengayishiga va madaniyatning yuksalishiga ham katta hissa qoʻshgan, ularning siyosiy va huquqiy institutlari markazlashuvning ortib borishi bilan mustahkamlangan. Imperiyalarda aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadlar va aholi soni sezilarli darajada oʻsgan, texnologik innovatsiyalarning barqaror surʼati kuzatilgan. Ularning hukmdorlik hududi gʻarbda Markaziy Yevropa va Shimoliy Afrikagacha, sharqda Bengaliya va Arakangacha choʻzilgan. Imperiyalar yangi ixtiro qilingan oʻqotar qurollarni qoʻllash va rivojlantirish orqali katta hajmdagi hududlarni zabt etgan. Yevropada boʻlgani kabi, poroxli qurollarning joriy etilishi markazlashgan monarxiyalarning yuksalishiga olib kelgan. G. S. Xodjsonning soʻzlariga koʻra, porox imperiyalarida oʻzgarishlar harbiy faoliyat bilangina cheklanib qolmagan. Hindiston yarimorolida joylashgan Temuriylarning davomchisi boʻlgan Boburiylar qisman Temuriylar Uygʻonish davrini oʻziga meros qilib oladilar va oʻzlariga xos arxitektura anʼanasini va Bengaliyada baʼzilar proto-industrializatsiya deb taʼriflagan davrni tashkil etganliklari uchun tan olingan. Safaviylar Eron uchun samarali va zamonaviy davlat boshqaruvini yaratganlar va tasviriy sanʼatning yuqori sur’atlar bilan rivojlanishigasababchi boʻlishgan. Qaysar-i Rum nomi bilan ham mashhur boʻlgan Konstantinopolda faoliyat olib borgan Usmonli xalifaligining sultonlari Ikki Muqaddas Masjidning qoʻriqchisi va Islom olamining rahbarlari sifatida tariflangan. Ularning kuchlari, boyligi, meʼmorchiligi va turli hissalari orqali Osiyo va Yevropa tarixidagi oʻzgarishlarga sezilarli taʼsir koʻrsatganligida boʻlgan.

 

Turkum:Sobiq imperiyalar
Turkum:Boburiylarning harbiy tarixi
Turkum:Safaviylarning harbiy tarixi
Turkum:Usmonlilarning harbiy tarixi
Turkum:Oʻrta asrlar harbiy tarixi
Pritxivi

thumb|right|400px
Pritxivi (sanskr. पृथवी) yoki Pritxvi (sanskr. पृथ्वी) — Vedik mifologiyasida Yerning timsoliga aylangan maʼbuda.

„Rigveda“ (PB V, 84)Ригведа. Мандалы I—IV. / Подг. изд. Т. Я. Елизаренкова. — М.: Наука, 1999. — С. 86. va „Atharvaveda“ (AB XII, 1) asarlarida unga bittadan madhiya bagʻishlanganМифы народов мира / Ред. С. А. Токарев. — М.: Советская энциклопедия, 1991. — Т. 1, с. 336.. Umuman Vedalarda Pritxivi osmon timsoli Dyaus Pitar bilan ajralmas tarzda namoyon boʻladi. Ikkinchisi oʻzini erkaklik printsipi, ota, Pritxivi esa ayollik printsipi, xudolarning va barcha tirik mavjudotlarning onasi sifatida namoyon boʻladi. Bu ikki belgi dastlab birlashtirildi, lekin Indra (yoki Varuna) ularni ajratdi, bu koinotning yaratilishiga teng. Dyausa urugʻidan yomgʻir, asal, yogʻ shaklida Pritxivi barcha tirik mavjudotlarni tugʻdiradi. Oʻliklar ham bu maʼbudaga yuzlanishadi. Koʻpincha maʼbuda sigirning zoomorfik tasvirida paydo boʻladiЭрман В. Г. Притхиви // Индуизм. Джайнизм. Сикхизм / Под общ.ред. М. Ф. Альбедиль и А. М. Дубянского. — М.: Республика, 1996. — С. 338—339. — ISBN 5-250-02557-9..

Puranada u koʻpincha afsonaviy qirol Prithu (Pritha) nomi bilan bogʻliq. Shunday qilib Pritxivi uning qizi hisoblanadi va Pritxu nomidan uning ismi ham ishlab chiqariladi. Oʻsha podshoh oʻz rizqini olish uchun uni sigir shaklida sogʻdi.

Pritxivi post-Vedik da ham uchraydi. Aynan u Parashurama („Mahabharata“ va „Vishnu Purana“) haqidagi afsonasida Xayxaylar oilasiga boshpana bergan; Markandeya Puranada maʼbuda Kali uchun sonlarni berdi. Pritxivi ham Ramayanada Sitaning onasi sifatida paydo boʻladi.

Keyinchalik hinduizmda u Bhumi deb ataladi.

 Buddizmda 
Pritxivi Pali kanonida (Pathavi) eslatib oʻtilgan, u yerda vasvasachi Maruni sharmanda qiladi, bu Siddharthaning maʼrifatga erishish qobiliyatini tasdiqlaydi. Shingon Pritxivi shahrida ( Jiten) — yerning qoʻriqchisi, oʻn ikki qoʻriqchi xudodan biri hisoblanadiСутра Великого Вайрочаны о становлении Буддой. Раздел III , Раздел IX , Раздел XI .

 Yana qarang 

 Phra Mae Thorani

 

Turkum:Hind kosmologiyasi
Turkum:sanskrit tilidagi so'zlar
Turkum:Rigvediya xudolari
Turkum:yer ma'budasi
Ro’o-i-Te-Hiropoi

Roʻo-i-Te-Hiropoi (tait. Roʻo-i-Te-Hiripoi, ) — Polineziya mifologiyasida unumdorlik va madaniy oʻsimliklar xudosi, qishloq xoʻjaligi homiysi. Shuningdek afsun xudosi. Roʻo ibodati jinlarni quvib chiqarish orqali turli kasalliklar va jarohatlarni davolashni maqsad qiladi.

 Ismlar 
Roʻo-i-Te-Hiropoyning koʻplab tait nomlari bor edi: Roʻo-i-te-hiripoi, Roʻo-distress; Roʻo-aninia, Roʻo-in-dizziness, Roʻo-tuiaroha, Roʻo-in-faintness, Roʻo-i-te-mohimohi, Roʻo-in-dimness, Roʻo- te-hamama, Roʻo-in-gaping va boshqalar.

 Afsona 
Polineziyaliklarning fikriga koʻra Roʻo-i-Te-Hiropoi osmon xudosi Atea va tong maʼbudasi Atanuaning oʻgʻli edi. U qishloq xoʻjaligiga homiylik qilgan. Shuningdek u ibodat xudosi boʻlib, uning sehrlari kasalliklarni quvib chiqarishga, kasal va yaradorlarni davolashga, yovuz ruhlarni quvib chiqarishga qaratilgan edi. Shaxs haqida kam maʼlumot mavjud. Maʼlumki u jamiyat orollarida eng keng tarqalgan boʻlib, uning markazi Taiti oroli edi. Biz Roʻo-i-Te-Hiropoi boshqa Polineziya xalqlari mifologiyasida boshqa nomlar ostida topamiz: Maori mifologiyasida unumdorlik xudosi Rongo, Gavayi mifologiyasida moʻl-koʻllik, qishloq xoʻjaligi, yomgʻir va musiqa xudosi Lono.

 Yana qarang 

 Bosom
 rongo
 rongo-rongo

 

 
 
 

Turkum:Polinezya mifologiyasi
Turkum: alifbo tartibida xudolar
Turkum:qishloq xo'jaligi xudolari
Turkum: Jamiyat Orollari Mifologiyasi
Yovuz Robbi

Yovuz Robbi Islandiya bolalar dasturining asosiy antagonisti. U sport, sogʻlom ovqatlanish va faol va sogʻlom turmush tarzini targʻib qiluvchi Sportakus va obrazlariga qarshi yaratilgan obrazdir. Robbiga kelsak, uning sevimli mashgʻulotlari nosogʻlom ovqat va televizor tomosha qilish. U odatda bordo-binafsha rangdagi kostyum, tilla chiziqli tufli va manjetli toʻq koʻk rangli koʻylak kiyadi. U eng boʻyi baland qahramon.

 Tarixi 
Ikkinchi Islandiya spektaklida qahramonning ismi Glanni Glæpur (islandiya. — "ehtiyotsiz jinoyat") va u shaharga kelganida butunlay qora kostyumda edi; lekin u Riki Riki (juda boy odam) qiyofasida boʻlganida Robbi teleserialda kiyganiga oʻxshash binafsha rangli palto, binafsha rangli shim va poyabzal kiygan edi, garchi uning sochlariga hali gel bilan ishlov berilmagan edi. Televizion serialda Yovuz Robbi toʻq-koʻk kostyum kiyib, binafsharang qizil jilet va qora taglikli oq tufli kiyadi.

2018-yil 21-avgustda aktyor Stefan Karl Stefansson 43 yoshida xolangiokarsinomadan vafot etdi.

Yovuz Robbi „We Are Number One“ qoʻshigʻi bilan internetda shuhrat qozondi.

 

Turkum:Qoʻshiqchilar
Zarba krateri

Taʼsirli krater — kichikroq jism tushganda samoviy jism yuzasida paydo boʻladigan shakl. Yer yuzasidagi katta zarba krateri (diametri 2 km dan ortiq). Astrobleme (qadimgi yunoncha ἄstron „yulduz“ + blῆma „yara“, yaʼni „yulduzli yara“ dan olingan). Hodisaning oʻzi (meteoritning zarbasi) baʼzan taʼsir (inglizcha " toʻqnashuv " dan) yoki zarba hodisasi deb ataladi. Yerda 150 ga yaqin astroblemalar topilganDabija A. I., Fedinskiy V. V. „Zvyozdnie rani“ Zemli i ix diagnostika geofizicheskimi metodami // Zemlya i Vselennaya..
Qadimiy platforma

Qadimgi platforma (kraton) — prekembriy davrining poydevori boʻlgan platforma. Qadimgi platformalar qitʼalarning oʻzagi boʻlib, ular maydonining katta qismini (millionlab kvadrat kilometr) egallaydi. Ular qalinligi 35–45 km boʻlgan tipik kontinental qobiqdan tashkil topgan.

Ularning ichidagi litosferaning qalinligi 150–200 km ga, baʼzi maʼlumotlarga koʻra 400 km gacha yetadi. Ular izometrik, koʻpburchak shaklga egaPustovalov L. V. Petrografiya osadochnix porod. M.- L.: Gostoptexizdat, T.
Magmatik jinslar

Magmatik jinslar (magmatitlar) tabiiy eritmaning (magma, lava) qotishi natijasida hosil boʻlgan magmatik faoliyatning yakuniy mahsulotidirProthero, Donald R.; Schwab, Fred. Sedimentary geology : an introduction to sedimentary rocks and stratigraphy (angl.). — 2nd. — New York: Freeman, 2004..
Yuriy Fisan

Yuriy Vladimirovich Fisan (1967-yil 19-may, Toshkent — 2020-yil 1-mart, Toshkent) — oʻzbek teatr arbobi; Oʻzbekiston Davlat akademik rus drama teatri aktyori va sahnalashtiruvchi-rejissor edi. 

 Tarjimai hol 
Yuriy Vladimirovich 1967-yil 19-mayda Toshkent shahrida dunyoga keladi.

Oʻrta maktabni bitirgach, 1990-yilda Toshkent davlat madaniyat institutini  “Havaskorlik teatr jamoasi rahbari” mutaxassisligini, 1995-yilda Oʻzbekiston Rus drama teatri qoshidagi maktab-studiyasini tamomlagan.

U 1990-yildan Madaniyat saroyi qoshidagi “Tavrich” drama  toʻgaragida oʻquvchilarga saboq bergan. Fisan 1995-yildan Oʻzbekiston rus drama teatrida aktyor va rejissor boʻlib ishlagan. 1996-yildan buyon u ham aktyor, ham rejissor hamda teatr qoshidagi studiyada dars berib kelgan.

2020-yil 1-mart ogʻir kechgan xastalikdan soʻng Toshkent shahrida vafot etadi.

 Ijodiy faoliyati 
Rus drama teatrida sahnalashtirgan spektakllari 

 Jana Jenening"Oqsochlar" 
 Karlo Goldonining “Traktorchi”  
 "Boʻgʻirsoq-shou" 
 K.I.Chukovskiyning “Sokotuxa pashshasi” va “Moydodir” 
 A.S.Pushkinning "Shoh Sulton haqidagi ertak" va "Uyqudagi malika va yetti bahodir haqida ertak". 
 "Qor malikasi" (G.X.Andersen boʻyicha) 
 V.Aslanovaning “Xonimlar tangosi” (2008) 
 Ayvon Menchellning Sen bilan yoki sensiz (2008)Захарова А. Премьера «С тобой и без тебя» Письма о Ташкенте (17 марта 2009). 
 Aleksandr Korovkinning “Xolalar” Академический русский драматический театр в Ташкенте представит в новом сезоне пять премьер АН «Podrobno.uz» — Новости Узбекистана (19 февраля 2015)
 Robin Xoudonning "Qanday qilib olmoslarni oʻgʻirlash mumkin?"
 “Kasod, yo oʻzimiz – hal qilaylik” A. N. Ostrovskiy 
 N.V.Kolyadning "Shanel xonim"  
 K.Manye "Blez" (2010) 
 M.Kamolettining “Qabrgacha muhabbat” 
 H.Olimjonning “Semurgʻ” (2013). 

Oʻynagan rollari

 A. P. Chexovning "Kolomenkovo jannati" - epizod 
 P.Bomarshening "Figaro-eskiz" — Bazil  
 N.Kuardning "Quvnoq gul" -  Fred 
 V.Aslanovaning “Xonimlar tangosi” — Maksim Ilich

 

 

 
 
 

Turkum:Toshkentda vafot etganlar
Turkum:2020-yilda vafot etganlar
Turkum:1-martda vafot etganlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:1967-yilda tugʻilganlar
Turkum:19-mayda tugʻilganlar
Turkum:Kishilar
Turkum:Oʻzbekistonlik erkak aktyorlar
Liozno (tuman)

Lioznenskiy tumani (belarus. Lyoznenskiy rayon) — Vitebsk viloyati sharqidagi maʼmuriy birlik. Viloyat markazi — Liozno shahar posyolkasi „Gosudarstvenniy zemelniy kadastr Respubliki Belarus“.
Firudin Safarov

Firudin Sattar oʻgʻli Safarov (1933-yil 1-avgustda tugʻilgan) — sovet-ozarbayjon, oʻzbek musiqachisi, rejissor, musiqa oʻqituvchisi. Ozarbayjon xalq artisti (1992-yilda), O‘zbekiston SSR xalq artisti (1986-yilda). Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti laureati. Toshkent davlat konservatoriyasi professori. 

 Tarjimai hol 
Firudin Sattor oʻgʻli Safarov 1933-yil 1-avgustda Boku (Ozarbayjon) shahrida tugʻilgan.

Maktabni bitirgach, uni musiqaga boʻlgan qiziqishi Firudinni Ozarbayjon davlat konservatoriyasining zarbli cholgʻu asboblari boʻyicha tahsil olishga undaydi. 1953-1964-yillarda Uzeyir Gojibekov nomidagi Ozarbayjon davlat simfonik orkestrida buyuk dirijyor Niyoziy rahbarligida ta’lim olgan. 1968-yilda esa u Rim-Korsakov nomidagi Leningrad davlat konservatoriyasining musiqali teatr rejissorligi fakultetini tamomlagan.

1968-yilda Ozarbayjon Davlat akademik opera va balet teatrida rejissor sifatida Safarov qisqa vaqt ichida bir qancha opera spektakllarini sahnalashtirdi, qobiliyatli rejissor sifatida teatr sohasida obroʻ-e’tiborga ega boʻldi. Ijodiy faoliyati davomida unga Ozarbayjon Respublikasida oʻtkaziladigan 40 ga yaqin davlat miqyosidagi tadbirlarni tayyorlash topshirilgan.

1977-yilda Navoiy nomidagi Toshkent akademik katta opera va balet teatriga ishga taklif qilinadi. Uzoq vaqt shu teatrda bosh rejissor boʻlib ishladi. U yillar davomida 60 ga yaqin opera spektakllarini, jumladan, P.I.Chaykovskiyning “Qaroqchi”, “Iolanta”, K.Verdining “Traviata”, “Rigoletto”, “Trubadur”, Rossinining “Sevilya sartaroshi”, S.Prokofevning “Olov ichidagi farishta” va boshqalarni sahnalashtirgan.

Fridun Safarov Oʻzbekistondagi ommaviy bayramlarning badiiy rahbari va sahnalashtiruvchi-rejissori sanalgan.

Ozarbayjondan tashqarida boʻlgan Safarov Ozarbayjon Davlat akademik opera va balet teatrida daho Uzeyir Gojibekovning “Layli va Majnun”, “Goʻroʻgʻli” operalarini, shuningdek, Ozarbayjon bastakori Vasif Adigoʻzalovning "Notavon", zamonaviy turk bastakori Nevit Kodallaning “Van Gog” operalarini sahnalashtirishga muvaffaq boʻldi.

Uzoq yillar mobaynida Toshkent davlat konservatoriyasi opera kadrlarini tayyorlash fakultetida oʻqituvchi boʻlib samarali faoliyat olib borgan. Firudin Safarov 2002-yildan Toshkent davlat konservatoriyasi professori boʻlgan.

26-iyul 2024-yilda vafotigacha u Toshkentda yashab, ijod qilgan.

 Mukofotlar 

 Ozarbayjon Respublikasi xalq artisti — 1992-yilda 
 Oʻzbekiston SSR xalq artisti — 1986-yilda. 
 Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist — 1981-yilda. 
 “Birinchi Pyotr” operasini sahnalashtirgani uchun Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti — 1981-yilda.

 

Turkum:Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Turkum:Kishilar
Turkum:Ozarbayjon rejissorlari
Turkum:Bokuda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Oʻzbekiston rejissyorlari
Turkum:O‘zbekiston musiqa o‘qituvchilari
Turkum:O‘zbekiston konservatoriyasi o‘qituvchilari
Saon (xudo)

Saon  — Zevs va nimfaning oʻgʻli (yoki Samon va ). Qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni (Germes va Renaning oʻgʻliДионисий Галикарнасский. Римские древности I 61, 3 ). U Samofrakiya xalqlarini birlashtirgan deb hisoblaniladi. Qonunlar oʻrnatgan va orolni Saon deb nomlagan. Bundan tashqari, orol aholisini besh qabilaga boʻlib, oʻz oʻgʻillarining ismlari bilan atagan Диодор Сицилийский. Историческая библиотека V 48, 1 .

 

Turkum: qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Turkum:Egey orollari afsonalari
Turkum:Mifologik qahramonlar
Turkum:Mifologiya