Dilbat

Dilbat (zamonaviy Tell ed-Duleym yoki Tell al-Deylam, Iroq) — Bobildan janubi-sharqda, Gʻarbiy Furot daryosining sharqiy qirgʻogʻida, hozirgi Iroqning Al-Qadisiya shahrida joylashgan qadimgi shumer minorasi (tepalik shahri). U qadimiy Borsippa shahridan 15 km janubda joylashgan. Yer maʼbudasi Urashdan ajralib chiqqan kichik mahalliy xudo Urashga bagʻishlangan E-ibe-Anu zikkurati shahar markazida joylashgan boʻlib, bu joy Gilgamish dostonida tilga olingan Stephen Langdon, The Epic of Gilgamish. A Fragment of the Gilgamish Legend in Old-Babylonian Cuneiform, 1919.

 Tarixi 
Dilbat ilk Shumer sulolasi II davrida, miloddan avvalgi 2700-yillarda tashkil etilgan. Hudud kamida Akkad, Qadimgi Bobil, Kassit, Sosoniylar va Ilk Islom davrlarida ishgʻol qilingani maʼlum. Mazkur hudud bir boshoqli bugʻdoy yetishtiruvchi va qamish mahsulotlari ishlab chiqaradigan ilk qishloq xoʻjaligi markazi ediA. Goddeeris, Economy and Society in Northern Babylonia, Peeters , 2002, . U Arah6tum kanali boʻyida joylashgan.

 Arxeologiyasi 
Tell al-Deylam oʻrni ikki tepalikdan iborat boʻlib, miloddan avvalgi 1-ming yillik va ilk islom davri qoldiqlari boʻlgan kichik gʻarbiy tepalik va aylanasi taxminan 500 metr boʻlgan, miloddan avvalgi 1-3-ming yillikka oid qoldiqlar boʻlgan kattaroq sharqiy tepalikdan iborat. Dilbatda Hormuzd Rassam tomonidan kichik qazishma amalga oshirilib, asosan Yangi Bobil davriga oid mixxat yozuvli lavhalar topilganHormuzd Rassam and Robert William Rogers, Asshur and the land of Nimrod, Curts & Jennings, 1897. Hududda 1989-yilda Chikago Sharq instituti xodimi J. A. Armstrong faoliyat yuritganArmstrong, J.A., "Surface Survey at Tell al-Deylam", Sumer 47, pp. 28-29, 1995J. A. Armstrong, Dilbat revisited: the Tell al-Deylam project, Mar Sipri, vol. 3, no. 1, pp, 1-4, 1990James A. Armstrong, West of Edin: Tell al-Deylam and the Babylonian City of Dilbat, The Biblical Archaeologist, vol. 55, no. 4, pp. 219-226, 1992. Dilbatning oʻzida arxeologlar ozgina qazishma oʻtkazgan boʻlsa-da, u yerdagi koʻplab boyliklar ruxsatsiz qazish natijasida yillar davomida qadimiy buyumlar bozorida sotilib kelgan.

Bobil universitetining arxeologiya kafedrasi qazishmalarni qayta boshladi. Ishlar 2017-yilda boshlanib, kamida 2020-yil oxiriga qadar davom etgan. Kassitlar davriga oid shahar xudosining ibodatxonasi topilgan. Yozuvlar shohlardan biri Kurigalzuga tegishli boʻlib chiqqan Haider Oraibi Almamori and Alexa Bartelmus, "New Light on Dilbat: Kassite Building Activities on the Uraš Temple “E-Ibbi-Anum” at Tell al-Deylam", Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 111, iss. 2, 2021Omran, M., H. A. Oraibi Almamori/K. J. Salman (2019): natā’iǧ tanqībāt Tall ad-Daylam (Dilbāt). al-mausim al-avval 2017 = Results of the excavations at Tell at-Deylam (Dilbat). First season 2017, Sumer 65, 3–34 (Arabic section).

 Himoyachi xudo 

thumb|Dilbatdan topilgan yer sotib olish hujjati boʻlgan tosh taxtacha. Mil.avv. 2400 —2200-yillar. Hormuzd Rassam qazishmasida topilgan. Britaniya muzeyi

Dilbatda, boshqa Mesopotamiya aholi manzilgohlari singari, Anu bilan bogʻliq boʻlgan mashhur maʼbuda Urashdan ajralib chiqqan erkak xudo Urash kabi oʻziga xos vasiy xudo bor ediM. Krebernik, Uraš A in: Reallexikon der Assyriologie und vorderasiatischen Archäologie vol. 14, 2014, p. 404; note that in the electronic edition authors of the entry on the two deities named Uraš and geographical location in Asia Minor are accidentally swapped. U Ninurta kabi dehqonlar va jangchilar xudosi sifatida qabul qilinganCh. Lilyquist, The Dilbat Hoard, Metropolitan Museum Journal 29, 1994, p. 6; note there's a typo in the article, "Ningal" is mentioned instead of "Ninegal". 

Urash Inanna bilan bogʻliq sevgi maʼbudasi Nanayaning otasiO. Drewnowska-Rymarz, Mesopotamian Goddess Nanajā, 2008, p. 139, shuningdek, Mesopotamiyaga qaraganda koʻproq Suza shahrida Inshushinakning moreso xizmatchisi sifatida sigʻiniladigan kichik yer osti xudosi Lagamalning ham otasi hisoblanganK. van der Torn, Migration and the Spread of Local Cults in: A. Schoors, K. Van Lerberghe (eds.), Immigration and Emigration Within the Ancient Near East: Festschrift E. Lipinski, 1995, p. 368W. G. Lambert, Lāgamāl in Reallexikon der Assyriologie und vorderasiatischen Archäologie vol 6, 1983, p. 418-419. Urash, shuningdek, Ninegalning („saroy xonimi“) eri boʻlib, ular qoʻshma maʼbadga egalik qilganG. De Clercq, Die Göttin Ninegal/Bēlet-ekallim nach den altorientalischen Quellen des 3. und 2. Jt. v. Chr. mit einer Zusammenfassung der hethitischen Belegstellen sowie der des 1.Jt. v. Chr. (dissertation), 2004, p. 17, footnote 80: "Ninegal und Uraš, der Stadtgott von Dilbat, formen hier ein Paar. Siehe Unger, RlA 2 ("Dilbat") 222 über den Tempel der Ninegal in Dilbat und ihre Verehrung als Gemahlin des Uraš. Über die doppelte Gestalt der Gottheit Uraš schreibt auch Kienast, in: Fs van Dijk (1985) 112f.: Er ist als männlicher Gott bekannt, als Stadtgott von Dilbat und allgemein in Nordbabylonien; andererseits kann die Gottheit weiblich sein ("die Erde") und mit An verbunden werden.". Ushbu maʼbadda Aššur-etil-ilānini buyrugʻi bilan amalga oshirilgan taʼmirlash haqidagi maʼlumotlar Ossuriya i bilan tasdiqlanganS. W. Holloway, Aššur is King! Aššur is King!: Religion in the Exercise of Power in the Neo-Assyrian Empire, 2002, p. 254.

 Yana qarang 
 Qadimiy Yaqin Sharq shaharlari
 Tepa

 

 Qoʻshimcha oʻqish uchun 

 Christine Lilyquist, The Dilbat Hoard, Metropolitan Museum Journal, vol. 29, pp. 5–36, 1994
 S. G. Koshurnikov and N. Yoffee, Old Babylonian Tablets from Dilbat in the Ashmolean Museum, Iraq, vol. 48, pp. 117–130, 1986
 Matthew W. Stolper, Late Achaemenid Texts from Dilbat, Iraq, vol. 54, pp. 119–139, 1992
Joseph Etienne Gautier, Archives d'une famille de Dilbat au temps de la premiere dynastie de Babylone, Le Caire, 1908
SG Koshurnikov,A Family Archive from Old Babylonian Dilbat, Vestnik Drevnii Istorii, vol. 168, pp. 123ff, 1984

 
 Sumer Map with Dilbat labeled as T. ed Duleim

Turkum:Al-Qadisiyya muhofazoti
Turkum:Shumer shaharlari
Turkum:Iroqdagi arxeologik obidalar
Turkum:Iroqdagi sobiq aholi manzilgohlari