Fanera

thumb|300px|Ignabargli yog‘ochdan fanera
thumb|300px|Fanera ishlab chiqarish prinsipi

Fanera (inglizcha: plywood) — yupqa yog‘och shpon qatlamlarini ustma-ust joylashtirib, yopishtirish orqali tayyorlanadigan kompozit materialdir. U muhandislik yog‘ochlari turkumiga kiradi. Ushbu turkumga O‘rta zichlikdagi tolali plita (MDF), Yo‘naltirilgan yog‘och tolali plita (OSB) va Yog‘och qirindili plita (DSP) ham kiradi.

Fanera yog‘och tolalari (asosan selluloza) va smola yordamida biriktiriladi. Qatlamlar odatda bir-biriga perpendikulyar joylashtiriladi (cross-graining), bu esa:
 yoriqlanishni kamaytiradi 
 kengayish va qisqarishni nazorat qiladi 
 mustahkamlikni barcha yo‘nalishlarda bir xil qiladi 

Odatda qatlamlar soni toq bo‘ladi (3, 5, 7 va hokazo), bu esa deformatsiyani kamaytiradi va materialning barqarorligini oshiradi.

 Tuzilishi 
Fanera tashqi (yuqori sifatli) va ichki qatlamlardan iborat bo‘ladi. Ichki qatlamlar tashqi qatlamlar orasidagi masofani oshirib, egilishdagi mustahkamlikni kuchaytiradi. 

Egilishda maksimal kuchlanish tashqi qatlamlarda bo‘ladi:
 biri — cho‘zilish (tensiya) 
 ikkinchisi — siqilish (kompressiya) 

Markazga yaqin qatlamlarda esa kuchlanish kamayadi.

 
thumb|Oddiy sifatli fanera
thumb|Yuqori sifatli qayin fanerasi

Fanera turli maqsadlar uchun quyidagi turlarga bo‘linadi:

 Ignabargli fanera 
Qarag‘ay, archa va boshqa ignabargli daraxtlardan tayyorlanadi. Qurilishda keng qo‘llaniladi.

 Qattiq yog‘och fanera 
Eman, buk, mahogoni kabi daraxtlardan tayyorlanadi. Yuqori mustahkamlik va chidamlilikka ega.

 Tropik fanera 
Tropik hududlarda o‘sadigan daraxtlardan olinadi. Sifati yuqori, lekin ekologik muammolar bilan bog‘liq.

 Aviatsiya fanerasi 
Yuqori mustahkamlikka ega bo‘lib, samolyotsozlikda qo‘llaniladi. Masalan, Ikkinchi jahon urushi davrida De Havilland Mosquito samolyotida ishlatilgan.

 Dengiz fanerasi 
Namlikka chidamli bo‘lib, kemasozlikda ishlatiladi. Odatda WBP (Weather and Boil Proof) elim bilan tayyorlanadi.

 Moslashuvchan fanera 
Egiluvchan bo‘lib, egri shaklli buyumlar ishlab chiqarishda ishlatiladi.

 Ishlab chiqarish 
thumb|Fanera ishlab chiqarish jarayoni

Fanera ishlab chiqarish jarayoni:
 Yog‘ochdan shpon ajratib olinadi 
 Shpon quritiladi 
 Qatlamlar joylashtiriladi 
 Elim bilan yopishtiriladi 
 Yuqori harorat va bosimda presslanadi 

Ko‘pincha 140 °C dan yuqori harorat va yuqori bosim qo‘llaniladi.

 O‘lchamlari 
Fanera o‘lchamlari:
 1200 × 2400 mm 
 4 × 8 fut 

Qalinligi odatda 3 mm dan 75 mm gacha bo‘ladi.

 Sifat darajalari 
Fanera sifatiga qarab quyidagi darajalarga bo‘linadi:
 A — deyarli nuqsonsiz 
 B — kichik nuqsonlar mavjud 
 C/D — qurilish uchun, tashqi ko‘rinishi muhim emas 

 Qo‘llanilishi 
Fanera quyidagi sohalarda ishlatiladi:
 Qurilish (pol, devor, tom)
 Mebel ishlab chiqarish
 Transport sanoati
 Qadoqlash
 Dizayn va interyer

Shuningdek, u aviatsiya va kemasozlikda ham qo‘llaniladi.

 Ekologiya va xavfsizlik 
Fanera ishlab chiqarishda ishlatiladigan ba’zi elimlar (masalan, formaldegid asosidagi) sog‘liq uchun zararli bo‘lishi mumkin. Zamonaviy ishlab chiqarishda past emissiyali (E0) materiallar qo‘llanilmoqda.

 Shuningdek qarang 
 yog‘och plitalar
 material

 

 Tashqi 
 Plywood Sizes, Grades, and Applications Guide - Sheet Materials Wholesale

Kategoriya:Qurilish materiallari
Kategoriya:Yog‘och mahsulotlari
Kategoriya:Kompozit materiallar