Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Jabbor Eshonqul

Jabbor Soliyevich Eshonqulov (1965-yil 5-may, Tersota qishlogʻi, Qamashi tumani, Qashqadaryo viloyati, OʻzSSR, SSSR) – taniqli oʻzbek folklorshunos, adabiyotshunos olimi, shoiri va mohir tarjimoni. Filologiya fanlari doktori, professor. Qirgʻiziston Manas akademiyasi akademigi (2025), Qirgʻiz Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (2025). O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi Davlat adabiyot muzeyi direktori. Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi aʼzosi.

Toshkent davlat universitetining (hozirgi OʻzMU) jurnalistika fakultetini tamomlagan (1991).

 

Turkum:Oʻzbekistonlik folklorshunoslar
Turkum:Oʻzbekistonlik adabiyotshunoslar
Shukr

Shukr , shukur – arabcha soʻz boʻlib, insonlarning minnatdorchilik, shukronalik yoki eʼtirofini ifodalaydi va Islomda yuksak qadrlanadigan fazilat hisoblanadi.
Neʼmat

Neʼmat ( — baxtli, farovon hayot; inʼom, hadya) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Neʼmat Aminov — hajvchi yozuvchi. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi (1992);
 Neʼmat Arslon — oʻzbek adibi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi;
 Neʼmat Ibrohimov — yogʻoch oʻymakori, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1969);
 Neʼmat Qoʻshoqov — sovet va qirgʻiz futbolchisi;
 Neʼmat Qoʻziboyev — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997), Oʻzbekiston xalq rassomi (1970);
 Neʼmat Shomurodov — oʻzbekistonlik rejissyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1980);
 Neʼmatjon Hakimov — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, katta serjant. 1943-yil sentabrdan frontda xizmat qilgan. 8-otliq diviziyasining 115-otliq askarlar polkida vzvod komandiri yordamchisi boʻlgan;
 Neʼmatjon Ibragimov — oʻzbekistonlik yurist va davlat arbobi. 1983—1985-yillarda OʻzSSR ichki ishlar vaziri boʻlgan;
 Neʼmatjon Matboboyev — oʻzbekistonlik oʻqituvchi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999).

 Familiyalar 

 Neʼmatov
 Neʼmatova

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Nigor

Nigor ( — yozuvchi, yozib oluvchi; sevikli, goʻzal; tavsif), Nigora — kelib chiqishi forscha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Nigor xotun — Usmonli imperiyasi sultoni Boyazid II ning xotinlaridan biri, Fotma sulton, shahzoda Korkut va katta ehtimol bilan sulton Boyaziddan boʻlgan yana bir qancha farzandlarning onasi;
 Nigora Ahmedova — sovet va oʻzbek sanʼatshunosi, kurator. Sanʼatshunoslik fanlari doktori;
 Nigora Allayeva — oʻzbekistonlik tarixchi olima;
 Nigora Karimboyeva — oʻzbekistonlik aktrisa;
 Nigora Kutlimuratova — oʻzbek davlat arbobi, siyosatchi va tabib;
 Nigora Tursunqulova — oʻzbekistonlik taekvondochi, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi.

 

Turkum:Oʻzbekcha ayollar ismlari
Nilufar (ism)

Nilufar — kelib chiqishi forscha boʻlgan xotin-qizlar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Nilufar Alimjanova — qirgʻiz siyosatchisi va davlat arbobi, Jogorku Kengesh deputati, „Alyans“ siyosiy partiyasi aʼzosi;
 Nilufar Azamova — oʻzbek badiiy gimnastikachisi, milliy terma jamoa aʼzosi;
 Nilufar Mamadaliyeva — oʻzbekistonlik biokimyogar;
 Nilufar Shomurodova — badiiy gimnastika boʻyicha o‘zbek sportchisi, xalqaro toifadagi O‘zbekiston sport ustasi, O‘zbekiston terma jamoasi sardori;
 Nilufar Usmonova — oʻzbekistonlik qoʻshiqchi va aktrisa;
 Nilufar Yoqubboyeva — oʻzbekistonlik shaxmatchi;
 Nilufar Zokirova — oʻzbekistonlik eshkak eshuvchi-kanoechi yakkalik va juftlik, asosan 200 va 500 metrga suzish boʻyicha, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi.

 

Turkum:Oʻzbekcha ayollar ismlari
Hayvonlar parvozi

Hayvonlar parvozi – 2024-yilda ekranlarga chiqarilgan musiqali komediya janrlaridagi Braziliya-Hindiston kompyuter-animatsion filmidir. Gullane, VideoFilmes, Globo Filmes, NIP va Symbiosys Technologies tomonidan ishlab chiqarilgan va Imagem Filmes tomonidan tarqatilgan. Filmda bosh qahramonlarga Rodrigo Santoro, Marcelo Adnet va Alice Braga ovoz bergan.

 Ovoz berganlar 

 Rodrigo Santoro – Vini
 Marcelo Adnet – Tom
 Alice Braga – Nina
 Keith Silverstein – Baruk / Bob / Kenguru
 Ian James Corlett – Nuh / Pingvin
 Luis Bermudez – Kilgore / Xudo / Sirtlon #1 / Fil / Dengiz choʻchqa / Qizilishton
 Laila McCann – Susana
 Debra Wilson – Ruth / Sigir
 Christopher Corey Smith – Alfonso
 Triya Leong – Sonia / Babe
 Rachel Butera – Mrs. Ferret / Mr. Ferret / Ilon #2 / Sirtlon #2 / Bugʻusimon / Amy
 Misty Lee, – Kit / Sheyla / Kurka
 Rick Zieff – Ilon #1 / Karkidon / Badger
 David Lodge – Gorilla / Tovus / Timsoh
 Karen Strassman – Ayol sher / Yaguar / Jirafa
 Mark Lewis – Billy Echki
 Bill Rogers – Ayiq

 

 

 
 

Turkum:Portugal tilidagi filmlar
Turkum:2024-yil filmlari
Turkum:2024-yil multfilmlari
Turkum:Braziliya filmlari
Turkum:Braziliya animatsion filmlari
Turkum:Hindiston filmlari
Turkum:Hindiston animatsion filmlari
Turkum:Hayvonlar haqidagi animatsion filmlar
Ibn Durayd

Abu Bakr Muhammad ibn al-Hasan ibn Durayd al-Azdiy al-Basriy ad-Davsiy az-Zahroniy yoki Ibn Durayd (taxminan milodiy 837–933) – Abbosiylar davrida Basrada yashagan yetuk tilshunos, zamonasining eng bilimdon olimi, eng mohir filolog va eng yirik shoirlaridan biri sifatida taʼriflanganWafayat al-Ayan (The Obituaries of Eminent Men) by Ibn KhallikanRobert Gleave, Islam and Literalism: Literal Meaning and Interpretation in Islamic Legal Theory, pg. 126. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2012. Abit Yaşar Koçak, Handbook of Arabic Dictionaries, pg. 23. Berlin: Verlag Hans Schiler, 2002. . Bugungi kunda „Jamharat al-Lugʻa“ nomli asari bilan mashhur. Bu asar arab tili boʻyicha tuzilgan muhim lugʻatlar ichida eng mashhurlaridan biri boʻlibIntroduction to Early Medieval Arabic: Studies on Al-Khalīl Ibn Ahmad, pg. xii. Ed. Karin C. Ryding. Washington, D. C.: Georgetown University Press, 1998. , undan oldin al-Farohidiy tomonidan yaratilgan „Kitob al-Ayn“ lugʻatidan keyin ikkinchi oʻrinda turadiJohn A. Haywood, „Arabic Lexicography.“ Taken from Dictionaries: An International Encyclopedia of Lexicography, pg. 2,441. Ed. Franz Josef Hausmann. Volume 5 of Handbooks of Linguistics & Communication Science, #5/3. Berlin: Walter de Gruyter, 1991. A. Cilardo, „Preliminary Notes on the Meaning of the Qur’anic Term Kalala.“ Taken from Law, Christianity and Modernism in Islamic Society: Proceedings of the Eighteenth Congress of the Union Européenne Des Arabisants Et Islamisants Held at the Katholieke Universiteit Leuven, pg. 3. Peeters Publishers, 1998. .

 Hayoti 
Ibn Durayd 233-hijriy yilda (taxminan 837-yil milodiy) Abbosiylar xalifasi al-Mu’tasim hukmronligi davrida Basraning Solih koʻchasida tugʻilganIntroduction to Early Medieval Arabic: Studies on Al-Khalīl Ibn Ahmad, pg. xii. Ed. Karin C. Ryding. Washington, D. C.: Georgetown University Press, 1998. Abit Yaşar Koçak, Handbook of Arabic Dictionaries, pg. 23. Berlin: Verlag Hans Schiler, 2002. Wafayat al-Ayan (The Obituaries of Eminent Men) by Ibn KhallikanJ. Pederson, „Ibn Duraid.“ Encyclopaedia of Islam, 1st ed. Eds. M. Th. Houtsma, T.W. Arnold, R. Basset and R. Hartmann. Brill Online, 2013.Cyril Elgood, A Medical History of Persia and the Eastern Caliphate: From the Earliest Times Until the Year A. D. 1932, pg. 247. Cambridge: Cambridge University Press, 2010. Donald Hawley, Oman, pg. 194. Jubilee edition. Kensington: Stacey International, 1995. . Unga Abu Hotim as-Sijistoniy, ar-Riyoshiy (Abu al-Fazl al-Abbos ibn al-Faraj ar-Riyoshiy), Abdurahmon ibn Abdulloh, „Kitob al-Maoniy“ asari muallifi Abu Usmon Said ibn Horun al-Ushnanduniy, at-Tavvoziy va az-Ziyodiy kabi kishilar ustozlik qilganAl-Nadim, Kitab al-Fihrist Book1, ch.ii;1. Ibn Durayd oʻzini Qahtoniylar yirik arab qabilalari ittifoqining Azd qabilasiga mansub deb bilgan.

 

Turkum:933-yilda vafot etganlar
Turkum:9-asr arab shaxslari
Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Niyoz

Niyoz ( — ehtiyoj; iltimos, oʻtinch; vaʼda; tuhfa, hadya) — kelib chiqishi forscha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Niyoz Kelginboyev — terapevt, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1965), tibbiyot fanlari doktori (1936), professor (1967).
 Niyoz Muhammad Hoʻqandiy — qoʻqonlik tarixchi, shoir;
 Niyoz Poʻlatov — oʻzbekistonlik taekvondochi;
 Niyozali Xolmatov — miniatyurachi rassom, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997), Oʻzbekiston xalq ustasi (2000);
 Niyozjonxoʻja — xorazmlik maqomchi xonanda, sozanda va bastakor.

 Familiyalar 

 Niyozov
 Niyozova

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Ibn Kullob

Ibn Kullob (taxminan hijriy 241/milodiy 855-yilda vafot etgan) – IX asrning birinchi yarmida Mihna davrida Basra va Bagʻdodda yashagan ilk sunniy ilohiyot olimi. Ibn an-Nadim tomonidan berilgan maʼlumotlarga koʻra, Navobit deb atalgan anʼanaviy yoʻnalishga mansub boʻlgan. Uning Kullobiyya harakati rivojlanib, Ash’ariylik sifatida shakllanib bordi. Bu esa Ashʼariylik, Moturidiylik va Asariylik (amaliy jihatdan Hanbaliylik) bilan birga sunniylik mazhabining ilohiy asosini tashkil qiladi.

Ibn Kullob, asosan, imom Shofi‘iyning ikkinchi avlod shogirdlaridan tashkil topgan guruhga rahbarlik qilgan boʻlib, bu guruhga al-Karibisiy, al-Qaloniysiy, al-Muhosibiy, al-Buxoriy, Abu Savr va Dovud az-Zohiriylar boʻlganThe Adversaries of Aḥmad Ibn Ḥanbal..

 

Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:854-yilda vafot etganlar
Farididdin Bagʻdodiy

Shoh Muhammad Farididdin Bagʻdodiy ( 1733; shoh sohib nomi bilan ham tanilgan) – XVII asrning Iroq soʻfiy avliyosi. Jammu va Kashmirning Chenab vodiysida islomni targʻib qilgan deb ishoniladi. Makkada haj ziyoratini amalga oshirgan. Undan keyin Misr va Sindga sayohat qilgan. Vodiyda islom dinini targʻib qilishdan oldin u Agra shahri boʻylab sayohat qilib, soʻngra Kishtvarga yetib bordi. U yerda milodiy 1664-yilda (hijriy 1075-yilda) islomni yoygan. Oʻsha paytda u 75 yoshda edi.

 

Turkum:1733-yilda vafot etganlar
Turkum:Iroqlik soʻfiy avliyolar
Turkum:Kashmirlik soʻfiy avliyolar
Nizom

Nizom ( — tartib, tizim; tuzum; ustav, ichki tartib qoidalari) — kelib chiqishi arabcha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Nizom Komil — taniqli tarjimon, muharrir;
 Nizom Nurjonov — sovet va tojik etnografi, teatrshunos, balet tanqidchisi, oʻqituvchi. Sanʼat fanlari doktori (1968), professor (1973), Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1974).

 Familiyalar 
 Nizomov
 Nizomova

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Bobo Shoh Jamol

Sayyid Shoh Jamoliddin Naqviy Buxoriy (urdu: ; 1588 – 1671; Baba Shoh Jamol nomi bilan ham tanilgan) – soʻfiy avliyo. Husayniy Sayid nomi bilan ham tanilgan. Sayid Shoh Jamol Akbarning Dini ilohiysiga qarshi kurashgan.
 

Turkum:1671-yilda vafot etganlar
Turkum:1588-yilda tugʻilganlar
Turkum:Kashmir xalqi
Turkum:Panjob soʻfiylari
Nishon (ism)

Nishon ( — belgi, iz; muhr, tamgʻa; alomat; moʻljal; orden, medal) — kelib chiqishi forscha boʻlgan erkaklar ismi. Koʻp xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda keng tarqalgan.

 Taniqli shaxslar 

 Nishon Bozorov — sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi;
 Nishon Qiyomov — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori, professor.

 Familiyalar 
 Nishonov
 Nishonova

 

Turkum:Oʻzbekcha erkaklar ismlari
Ibrohim al-Mavsiliy

Abu Isʼhoq Ibrohim al-Mavsiliy (742–804) – asli kelib-chiqishi fors millatiga mansub boʻlgan musiqachi, ilk Abbosiylar davrining eng buyuk bastakorlaridan biri. Ray shahrida arab va fors musiqasi boʻyicha tahsil olgach, Abbosiylar xalifaligi poytaxti Bag‘dod shahriga chaqirilgan va u yerda ketma-ket uch xalifa: al-Mahdiy, al-Hodiy va Horun ar-Rashid saroyida xizmat qilgan. Ayniqsa, Horun ar-Rashid bilan yaqin munosabatda boʻlib, oʻz zamonasining yetakchi musiqachisiga aylangan. Uning shogirdlari orasida Muxoriq, Zalzal va Ziryob kabi mashhur musiqachilar boʻlgan. Abu Is’hoqning nomi „Ming bir kecha“ rivoyatlarida tilga olinadi

 Hayoti va faoliyati 
Abu Is’hoq Kufa shahrida tugʻilgan. Yoshligida ota-onasidan ayrilgan va amakisining qoʻlida tarbiyalangan. Oradan bir yil oʻtgach, Ray shahriga borib, u yerda xalifa al-Mansurning elchisini uchratgan, bu esa unga Basraga kelib, qoʻshiqchilik saboqlarini olish imkonini bergan. Abu Is’hoqni ilm emas, balki qoʻshiq aytish koʻproq jalb qilgan va yigirma uch yoshida Mosulga qochib, u yerda erkin yashovchi yoshlardan iborat bir guruhga qoʻshilgan. Uning qoʻshiqchilikdagi shuhrati tez orada yoyilgan va xalifa al-Mahdiy uni saroyiga chaqirgan. Abu Is’hoq al-Hodiy davrida ham saroyda uning sevimli kishilaridan boʻlgan, shuningdek, Horun ar-Rashid uni doimiy ravishda oldida olib yurgan. Abu Is’hoqning vafotidan soʻng esa xalifa oʻgʻli al-Maʼmunga marhum uchun duo qilishni buyurganFatema Mernissi, "The Forgotten Queens of Islam ", University of Minnesota Press, 1997 pg 55: „Ibrahim al-Mawsili and his son were of Persian origin.“.

 

Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr shaxslari
Turkum:742-yilda tugʻilganlar
Turkum:840-yilda vafot etganlar
Dieter Hecking

Dieter-Klaus Hecking (talaffuzi: ˈdiːtɐ ˈhɛkɪŋ; 1964-yil 12-sentyabrda tugʻilgan) – nemis futbol murabbiyi va sobiq professional futbolchi. 2024-yil noyabr oyidan buyon Bundesliganing VfL Bochum klubini boshqarmoqda. Hecking yarim himoyachi sifatida „Hannover 96“ va „Ayntraxt Braunshveyg“ jamoalarida toʻp surgan. Ikki klub oʻrtasidagi uzoq yillik va keskin raqobatga qaramay, u „Hannover“ni boshqarish uchun qaytgan.

 Murabbiylik statistika 

 + Jamoalar va boshqaruv muddati boʻyicha murabbiyli natijalariJamoaQachondanQachongachaNatijalarSC Verl2000-yil 1-iyul2001-yil 31-yanvarVfB Lübeck2001-yil 27-mart2004-yil 25-mayAlemannia Aachen2004-yil 1-iyun2006-yil 7-sentyabrHannover 962006-yil 7-sentyabr2009-yil 19-avgust1. FC Nürnberg2009-yil 22-dekabr2012-yil 22-dekabrVfL Wolfsburg2012-yil 22-dekabr2016-yil 17-oktyabrBorussia Mönchengladbach2016-yil 21-dekabr2019-yil 29-mayHamburger SV2019-yil 29-may2020-yil 4-iyul1. FC Nürnberg2023-yil 20-fevral2023-yil 30-iyunVfL Bochum2024-yil 4-noyabrHozirgacha Jami—

 Mukofotlar 

 Murabbiy 
VfB Lyubek

 Regionalliga Nord: 2001-02 (2. Bundesligaga koʻtarilish)

 Shlezvig-Golshteyn kubogi: 2001

Alemannia Axen

 2. Bundesligaga koʻtarilish: 2005-06

VfL Volfsburg

 DFB-Pokal: 2014-15
 DFL-Superkubogi: 2015

 Shaxsiy yutuqlar 

 Germaniyaning yil murabbiyi: 2015

 VDV Bundesliga mavsumining eng yaxshi murabbiyi: 2014-15

 

 

 Dieter Hecking at KSV Hessen Kassel Archive 
 Dieter Hecking at kicker.de 

Turkum:1964-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Gʻarbiy Germaniyalik erkak futbolchilar
Turkum:Germaniyalik erkak futbolchilar
Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari
Turkum:Bundesliga futbolchilari
Turkum:2. Bundesliga futbolchilari
Turkum:Regionalliga futbolchilari
Turkum:Borussia Mönchengladbach futbolchilari
Turkum:SV Waldhof Mannheim futbolchilari
Turkum:1. FC Lokomotive Leipzig futbolchilari
Turkum:Hannover 96 futbolchilari
Turkum:Eintracht Braunschweig futbolchilari
Turkum:KSV Hessen Kassel futbolchilari
Turkum:Germaniyalik futbol murabbiylar
Ibrohim ibn Muhammad ibn Ismoil al-Hoshimiy

Ibrohim ibn Muhammad ibn Ismoil ibn Jaʼfar ibn Sulaymon ibn Ali al-Hoshimiy , Burayh nomi bilan tanilgan, IX asrda yashagan Abbosiylar sulolasi vakili. Zanjilar qoʻzgʻoloni davrida Basrani himoya qilishda qatnashgan, keyinchalik Makka hokimi boʻlib xizmat qilgan.

 Faoliyati 
Ibrohim ibn Muhammad Abbosiylarning dastlabki ikki xalifalari as-Saffoh va al-Mansurning amakisi Sulaymon ibn Alining avlodidan boʻlgan; .. 869–870-yillarda janubiy Iroqda avj olgan Zanjilar isyoniga qarshi kurashlarda Jul’an al-Turkiy boshchiligidagi harakatlarda ishtirok etgan. 871-yil oxirida Zanjilar qoʻzgʻolonchilari Basraga hujum qilganida zobit Bugʻraj bilan birga shahar mudofaasini oʻz zimmasiga olgan. Biroq bir necha kunlik janglardan soʻng ular shahardan qochishga qaror qilgan va natijada isyonchilar hududga qarshiliksiz kirib kelib, Basrani talon-taroj qilgan; ..

Keyinchalik Ibrohim Makkaga hokim etib tayinlangan va u yerda 873 va 874-yillardagi haj ziyoratlariga rahbarlik qilgan; (calling him Ibn Burayh); .. 874-yilda shaharda yuzaga kelgan ogʻir oziq-ovqat tanqisligi oqibatida narxlar bir necha oy davomida keskin oshib ketgani sababli aholining ommaviy koʻchishida ishtirok etgan; ..

880-yilda esa Ibrohim boʻlajak xalifa al-Mu’tazidning Zanj qoʻzgʻoloniga qarshi yurishida unga hamrohlik qilgan.

 

 

 
 
 
 

Turkum:Abbosiylar
Hazrat Bobojon

Hazrat Bobojon (turli sanalar daʼvo qilingan – 1931-yil 21-sentyabr) – izdoshlari tomonidan sadguru yoki qutb deb hisoblangan pushtun musulmon avliyosi. Afgʻonistonning Balujiston shahrida tugʻilgan. Umrining soʻnggi 25 yilini Hindistonning Pune shahrida oʻtkazgan.
 

Turkum:1931-yilda vafot etganlar
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:Soʻfiy avliyolar
Sulaymon Taunsvi

Muhammad Shoh Sulaymon Taunsvi (1184 hijriy / 1770 milodiy – 1267 hijriy / 1850 milodiy; odatda Pir Pathan nomi bilan tanilgan) – soʻfiy olimi va Chishtiylik tariqatining yetakchilaridan biri. U Gargogi shahrida hozirgi Pokiston hududidagi Balujiston viloyati, Loralay tumani, Dorug xalqining Jafar Paxtun qabilasida tugʻilgan. Uning ziyoratgohi Pokistonning Panjob viloyatidagi Dera Gʻozi Xon tumanidagi Tehsil Taunsada joylashgan. Uning urs (oʻlimning yillik yubileyi) har yili Islom taqvimining ikkinchi oyi (5-7) Safar al-Muzaffardan boshlab uning ziyoratgohida nishonlanadi.

Sulaymon Taunsvi 1770-yilda tugʻilgan. Yusuf Jaʼfardan Qur’on ilmini oʻrgangan. U Nur Muhammad Maxarviydan Chishtiylik tariqati ilmlarini olgan.

 

Turkum:1850-yilda vafot etganlar
Turkum:1770-yilda tugʻilganlar
Turkum:XX asr musulmon ulamolari
Saxi Sarvar

Saxi Sarvar – panjoblik musulmon soʻfiy avliyo. 12-asrda Panjob mintaqasida yashagan deb ishoniladi.

Mustamlaka Panjobda Saxi Sarvar ziyoratgohi musulmon, hindu va sikx dindorlarini oʻziga tortgan va Panjob sikxlari uchun alohida ahamiyatga ega boʻlgan. U panjob tasavvufida muhim oʻrin tutadi.
 

Turkum:1181-yilda vafot etganlar
Turkum:1120-yilda tugʻilganlar
Turkum:Panjoblik soʻfiy avliyolar
Turkum:Hindistonlik soʻfiy avliyolar
Sulton Bahu

Sulton Bahu (1630-yil 17-yanvar – 1691-yil 1-mart) – panjoblik musulmon shoiri, soʻfiy, 17-asr olimi va tarixchisi. Oʻzining mistik sheʼriyati bilan mashhur boʻlgan u Boburiy imperatorlari Shoh Jahon va Avrangzeb davrida faol boʻlgan.
 

Turkum:1691-yilda vafot etganlar
Turkum:1630-yilda tugʻilganlar
Turkum:Panjoblik soʻfiy avliyolar
Turkum:17-asr hind shoirlari
Turkum:Soʻfiy shoirlar
Iso an-Nushariy

Iso ibn Muhammad an-Nushariy yoki Iso ibn Muso an-Nushariy – Abbosiylar xalifaligi qoʻmondoni, 896–900-yillarda Isfahon, 905-yildan 910-yil bahorida vafotiga qadar Misr hokimi boʻlib xizmat qilgan.

896-yilda Ibrohim Isfahon hokimi etib tayinlandi. Nomigagina Dulafiylar sulolasining vakili Umar ibn Ahmad ibn Abdulazizga yordamchi sifatida tayinlangan boʻlsa-da, amalda bu tayinlov xalifa al-Mu’tazid tomonidan Jibal hududidagi mustaqil Dulafiylar mulklari ustidan toʻgʻridan-toʻgʻri nazoratni tiklash harakatining bir qismi edi. Ibrohim Dulafiylar yetakchisi Bakr ibn Abdulazizga qarshi olib borilgan qidiruvlarda ishtirok etdi. Bakr Abbosiylarga qarshi partizanlik urushini olib borayotgan edi. Dastlabki toʻqnashuvda Ibrohim magʻlubiyatga uchragan boʻlsa-da, 897-yil bahorida Bakrning qoʻshinini yanchib, uning qarorgohini talon-taroj qildi. Bakr esa bir necha tarafdori bilan zoʻrgʻa qochib qutuldi. 898-yil 26-yanvarda Ibrohim Isfahon yaqinida yana bir Dulafiy Abu Laylo ibn Abdulaziz ustidan gʻalaba qozondi. Jangda Abu Layloning oʻzi halok boʻldi. 900-yil iyul oyida Ibrohim Isfahondan chaqirib olindi va Fors viloyatiga „sohib ash-shurta“ etib tayinlandi. 902-yilda Abbosiylar bosh qoʻmondoni Badr al-Muʼtazidiy vazir al-Qosim ibn Ubaydullohning fitnasi qurboni boʻlgach, Ibrohim Badrning yaqinlaridan biri boʻlishiga qaramay uni tashlab ketdi va xalifa al-Muktafiydan kechirim soʻradi.

903-yil noyabr oyida Hamada Qarmatiylarga qarshi boʻlib oʻtgan jangda Iso Abbosiylar yuk tashuvchi qoʻshinining qoʻriqchi kuchlariga boshchilik qildi, bu jang Muhammad ibn Sulaymon al-Kotib boshchiligida kechgan edi. Muhammad Suriyani va Misrni yarim mustaqil Tuluniylar sulolasidan qaytarib olgach, Iso Misrga hokim etib tayinlandi. Uning Misrdagi hokimiyati boshidanoq muammoli boʻlgan, bir necha oy ichida Iso Fustatni tark etishga majbur boʻlib, Iskandariyaga qochib ketdi, bunga esa Ibrohim al-Xalanjiy boshchiligidagi ajralib chiqqan isyon sabab boʻlgan. Bu isyonchi, taxminlarga koʻra, xuddi shu davrda Tuluniylar foydasiga qoʻzgʻolon koʻtargan Muhammad ibn Ali al-Xolij degan shaxs bilan bir odam boʻlishi mumkin. Bagʻdoddan yordam kuchlari yuborildi, biroq 905-yil oxirlarida Ahmad ibn Kaygʻalagʻ boshchiligidagi armiya al-Arishda isyonchilardan magʻlubiyatga uchradi. Shunga qaramay, keyinchalik isyonni bostirishga muvaffaq boʻlishdi.

Iso an-Nusayriy 910-yil may oyida vafot etdi va Quddusda dafn qilindi. Uning oʻrniga esa Takin al-Xazariy tayinlandi.

 

 

 
 

Turkum:910-yilda vafot etganlar
Minhaj ul Muslimin

Minhaj ul-Muslimin (Musulmonlarning yoʻli) – Idora Matbuot ul-Islomiya tomonidan Jamoat ul-Muslimin homiyligida nashr etilgan keng qamrovli islomiy ensiklopediya. Bu islomiy taʼlimotlarning tizimlashtirilgan manbai boʻlib, tugʻilishdan oʻlimgacha boʻlgan hayotning har bir bosqichi uchun Islomning asoslari va qoidalarini oʻz ichiga oladi. Qurʼon va sahih hadislarga asoslangan kitob, Islomiy buyruqlarning oʻzgartirilmagan, dalillarga asoslangan tushunchasini taqdim etadi.

 Tarkibi 
Matnda Islom – ilohiy va mukammal hayot tarzi sifatida barcha insoniy faoliyatni tartibga solishi taʼkidlanadi. U Allohning koʻrsatmalariga zid yoki ularga qoʻshimcha boʻlgan har qanday oʻzgartirishlar, bid’atlar yoki insoniy fikrlarni rad etadi.

 Yana qarang 
 Qurʼon
 Hadis
 Sirat al-Mustaqim

 

 
 PDF versiyasi 
 Jamoat ul-Muslimeen vebsayti

Turkum:Islomiy kitoblar
Turkum:Ensiklopediyalar
Iso ibn ash-Shayx ash-Shayboniy

Abu Muso Iso ibn ash-Shayx ibn as-Salil al-Zuhliy ash-Shayboniy (882/883-yilda vafot etgan) – Shayboniy qabilasi yetakchisi. Abbosiylar xalifaligidagi ichki beqarorlikdan foydalangan holda taxminan 867–870-yillar orasida Falastin va janubiy Shomda yarim mustaqil koʻchmanchi davlat barpo etgan. Biroq Abbosiylar armiyasi uning yerlarini tortib olib, evaziga uni Armaniston va Diyor Bakr viloyatlari hokimi etib tayinlagan. Armanistonda xristian knyazlarining kuchayib borayotgan taʼsirini jilovlashga harakat qilgan, lekin oʻz qoʻl ostidagi noiblaridan birining qoʻzgʻolonini bostira olmagach, mamlakatni tark etib, oʻz vatani Jaziraga qaytgan. U yerda hayotining soʻnggi yillarida Mosul hukmdori Isʼhoq ibn Kundoj bilan kurash kechgan. Abu Muso 882/883-yilda Mosulda vafot etgan.

 Hayoti 
Isoning yoshlik davri haqida maʼlumotlar yoʻq. U Jazira mintaqasidan boʻlgan Shaybon qabilasiga mansub edi, biroq otasining ismi ham aniq emas, turli da ash-Shayx, Ahmad yoki Abdurazzoq deb keltiriladiCanard (1978), p. 88. 848-yilda Maronddagi qoʻzgʻolonchi Muhammad ibn al-Baʼisga qarshi yuborilgan Abbosiylar qoʻshini tarkibida Bugʻa ash-Sharabiy boshchiligida ishtirok etgan. Muhammad va uning koʻpchilik tarafdorlari Rabi’a qabilalar ittifoqiga mansub edi. Shu sababli Bugʻa Iso ibn ash-Shayxni qoʻzgʻolonchilar huzuriga elchi sifatida yuborgan va Iso ularning bir qismini taslim boʻlishga koʻndira olganCobb (2001), p. 38.

 

Turkum:9-asr arab shaxslari
Turkum:Abbosiylarning Armanistondagi hokimlari
Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Al-Ibshihiy

Al-Ibshihiy 
(1388–1446) – Misrlik yozuvchi boʻlib, Gʻarbiya gubernatorligidagi kichik shaharchada, Nil deltasida tugʻilgan.

 Asarlari 
Al-Ibshihiyning eng mashhur asari Kitob al-Mustatraf boʻlib, toʻliq nomi Mustatraf fi kull fann mustazraf (Har bir goʻzal sanʼatda erishuvga intilish) deb ataladi. Encyclopædia Britannica taʼrifiga koʻra, bu „juda oʻziga xos ensiklopediya… islom dini, odob-axloq, qonun, maʼnaviy fazilatlar, ish, tabiat tarixi, musiqa, taomlanish va tibbiyotni qamrab olgan. Al-Ibshihiy arablarning madaniyatidagi eng yaxshi narsalarni kitobga kiritgan“Robert L. Collison and Warren E. Preece 'History of encyclopaedias', Encyclopædia Britannica..

 Nashrlari 
 al-Ibshihiy. al-Mustaṭraf fī kull fann mustaẓraf. 2 jild. Bayrut: Dar Maktabat al-Hayoh, 1992.

 Yana qarang 
 Ibn Inaba

 

Turkum:1388-yilda tugʻilganlar
Turkum:1446-yilda vafot etganlar
Turkum:Misr yozuvchilari
Turkum:Oʻrta asr islom dunyosi ensiklopedistlari
Maurizio Sarri

Maurizio Sarri (italyancha talaffuzi: mauˈrittsjo ˈsarri; 1959-yil 10-yanvarda tugʻilgan) – italiyalik professional futbol murabbiyi boʻlib, 2025-yil 2-iyundan Serie Aning „Lazio“ jamoasini boshqarmoqda.

Sarri professional futbolchi boʻlmagan, bank xodimi sifatida ishlash bilan birga havaskor markaziy himoyachi va murabbiy sifatida faoliyat yuritgan. U 2005-yilda Peskara jamoasi bilan B Seriyada ilk bor ish boshlagan. 2014-yilda Sarri Empoli jamoasini A Seriyaga olib chiqqan va bu ligadagi oʻrnini saqlab qolgach, Napoli jamoasi uni ishga taklif qilgan. U Neapol jamoasini boshqarish davomida bir qator individual mukofotlarga sazovor boʻlgan. 2017-18-yilgi mavsumda liga ikkinchisi boʻlganidan soʻng, Sarri Angliyaning „Chelsea“ jamoasiga oʻtdi va u yerda oʻtkazgan yagona mavsumida UEFA Yevropa ligasi gʻolibligini qoʻlga kiritdi. U 2019-yilda „Yuventus“ni boshqarish uchun Italiyaga qaytgan va birinchi mavsumidayoq jamoa bilan A Seriya chempionligini qoʻlga kiritdi, shu tariqa A Seriyada gʻalaba qozongan eng keksa murabbiy unvoniga sazovor boʻldi. „Yuventus“dan boʻshatilgach, 2021-yilda „Latsio“ bosh murabbiyi etib tayinlandi, ammo 2024-yilda oʻz vazifasidan isteʼfo berdi. 2025-yil iyun oyida u yana „Latsio“ bosh murabbiyi lavozimiga qaytdi.

 

 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Italiyalik futbol murabbiylar
Turkum:Erkak futbol himoyachilari
Turkum:Italiyalik futbol murabbiylar
Turkum:Serie A murabbiylari
Turkum:UEFA Yevropa Ligasida gʻolib boʻlgan murabbiylar
Ibn al-Akfaniy

Muhammad ibn Ibrohim ibn al-Akfaniy (1286–1348/1349) – kurd millatiga mansub Qohiralik ensiklopedist va shifokor.

 Hayoti 
Ibn al-Akfaniy Iroqning Sinjar shahrida tugʻilib, Misrning Qohira shahrida yashagan. U al-Mansuriy kasalxonasida ishlagan. 1348 yoki 1349-yilda vabodan vafot etgan.

 Asarlari 
U kamida 22 ta kitob yozgan. Asarlarining koʻpchiligi fanga oid boʻlib, mantiq, gemologiya, matematika, tibbiyot va astronomiya sohalarini qamrab olgan. Asosiy mavzular orasida qon olish, qullik va oftalmologiya mavjud.

Uning eng mashhur asari Irshod al-qosid ila asno al-maqosid nomli fan ensiklopediyasidir. Ensiklopediya 60 ta fan boʻyicha bibliografiyalar va atamalar lugʻati bilan taqdim etilgan. Kitob nuhab al-dahoir fi ahvol al-javohir asari qimmatbaho toshlar, xususan yoqut haqidadir.

 

Turkum:1286-yilda tugʻilganlar
Turkum:14-asr shifokorlari
Turkum:Vabodan vafot etganlar
Turkum:Oʻrta asr Misr shifokorlari
Turkum:Oʻrta asr islom dunyosi ensiklopedistlari
Turkum:Qohiralik shifokorlar
Turkum:Sinjarliklar
Turkum:14-asr kurdlari
Al-Qalqashandiy

Shihobuddin Abul-Abbos Ahmad ibn Ali ibn Ahmad Abdulloh al-Fazoriy ash-Shofiy koʻproq al-Qalqashandiy laqabi bilan mashhur (1355/1356–1418) – oʻrta asr arab misrlik ensiklopedisti, polimat va matematik. Nil deltasida tugʻilib, Qohiradagi Mamluklar davlati kanselyariyasida „Katib ad-Darj“ (Daftar kotibi) lavozimida ishlagan. Uning eng mashhur asari „Subh al-Aʼsho“ nomli ulkan maʼmuriy ensiklopediyadir.

 Subh al-Aʼsho 
thumb|150px|Subh al-Aʼsho qoʻlyozmasi, hijriy 1193-yil
„Subh al-Aʼsho fi Sanoat al-Insho“ („Koʻrlar uchun tong yorugʻi“ yoki „Kanselyariya hujjatlari tuzish boʻyicha qoʻllanma“) – 1412-yilda tugallangan 14 jildlik ensiklopediya boʻlib, geografiya, siyosiy tarix, tabiat tarixi, zoologiya, mineralogiya, kosmografiya va vaqt oʻlchash haqidagi maʼmuriy qoʻllanmadir. Shihob al-Umariyning „Masolik al-absor fi mamolik al-amsor“ asariga asoslangan boʻlib, u „arab maʼmuriy adabiyotining soʻnggi namunalaridan biri“ hisoblanadi. Asarning „Hukumatlar markazlari“ va „Podsholik qoidalari“ boʻlimlari alohida nashr etilgan.

„Subh al-Aʼsho“ David Kahn tomonidan shifrlarni almashtirish va oʻrnini almashtirish haqidagi birinchi nashr etilgan munozara va har bir ochiq matn harfiga bir nechta almashtirish belgilarini tayinlaydigan polialfabit shifrning birinchi tavsifi sifatida tilga olingan. Kriptoanaliz boʻyicha koʻrsatmalar harflar chastotasi jadvallari va bir soʻzda birga kelishi mumkin boʻlmagan harflar toʻplamlaridan foydalanishni oʻz ichiga oladi.

 

 
 

 
 
 
 
 

Turkum:1350-yillarda tugʻilganlar
Turkum:1418-yilda vafot etganlar
Turkum:14-asr arab mutafakkirlari
Turkum:15-asr arab mutafakkirlari
Turkum:14-asr matematiklari
Turkum:Misr ensiklopedistlari
Turkum:Misr olimlari
Turkum:Oʻrta asr misr matematiklari
Turkum:Mamluklar davri olimlari
Turkum:Oʻrta asr islom dunyosi ensiklopedistlari
Turkum:Oʻrta asr kriptograflari
Turkum:Misr kriptograflari
Isʼhoq al-Mavsiliy

Isʼhoq al-Mavsiliy (767/772-yilda tugʻilgan – 850-yil martda vafot etgan) asli kelib-chiqishi fors millatiga mansub boʻlgan musiqachi, bastakor, qoʻshiqchi va musiqa nazariyotchisi sifatida faoliyat yuritgan. Abbosiylar xalifaligida oʻz davrining yetakchi musiqachisi boʻlgan. Ketma-ket olti Abbosiy xalifalari: Horun ar-Rashid, al-Amin, al-Maʼmun, al-Muʼtasim, al-Vosiq va al-Mutavakkil qoʻl ostida xizmat qilgan. Xalifalar va Abbosiylar saroyi uni yuksak qadrlashgan va uning bu qadar hurmat qilinishi oʻsha davr musiqachilari uchun gʻayrioddiy boʻlgan yuqori ijtimoiy mavqega ega boʻlgan.

Otasi Ibrohim al-Mavsiliy, qoʻshiqchi Atika binti Shuhda va Zalzaldan taʼlim olgan. Otasidan soʻng anʼanaviy musiqa maktabiga rahbarlik qilgan. Bu esa uni Ibrohim ibn al-Mahdiy va Ziryab kabi ilgʻor musiqachilar bilan qarama-qarshilikka olib kelgan, ularning uslubi keyinchalik ommaboplikda ustunlikka erishdi. Is’hoq al-Mavsiliyning nomi al-Haririyning „Maqomat“ asarida va „Ming bir kecha“ rivoyatlarida ham tilga olingan.

 

 

 
 

Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr shaxslari
Turkum:850-yilda vafot etganlar
Turkum:8-asrda tugʻilganlar
Abu Bakr az-Zubaydiy

Abu Bakr az-Zubaydiy , shuningdek Muhammad ibn al-Hasan ibn Abdulloh ibn Madhix al-Faqih va Muhammad ibn al-Hasan az-Zubaydiy al-Ishbiliy nomlari bilan ham tanilgan, „Axbor al-fuqaho“ unvoniga ega boʻlgan filologiya, tarjimai hol, tarix, falsafa, huquq, leksikologiya va hadis sohalarida asarlar yozgan olimdir.

 Hayoti 
Az-Zubaydiy Sevilya, Al-Andalus (hozirgi Ispaniya)da tugʻilgan. Uning ajdodlari Yamanlik Bishr ad-Doxil ibn Hazm boʻlib, umaviylar bilan Shomdagi Himsdan Al-Andalusga kelgan. Az-Zubaydiy Umayyad xalifaligi poytaxti Kordovaga Abu Ali al-Qoliydan taʼlim olish uchun koʻchib oʻtgan. Sibavayhning „Al-Kitob“ grammatikasiga oid tadqiqotlari tufayli u gumanist xalifa Hakam IIning oʻgʻli, shahzoda Hishom IIga ustoz etib tayinlangan. Xalifning iltimosiga koʻra, az-Zubaydiy filologiya va filologlar tarjimai hollari haqida koʻplab kitoblar yozgan. U Sevilyada qozi boʻlib ishlagan va 989-yili shu yerda vafot etgan.

 Asarlari 
 Al-Istidrok ala Sibavayh fi Kitob al-abniya vaʼz-ziyoda ala ma oradahu fihi muhazzab (Rim, 1890) (Bagʻdod, 1970), (Ar-Riyod, 1987)
 Tabaqot an-nahviyin va al-lugʻaviyin  – Basra, Kufa va Bagʻdod maktablarining dastlabki filologlari va lugʻatshunoslarining tarjimai hollari (973-976). Ibn an-Nadimning „Al-Fihrist“ asari bilan bir vaqtda yozilgan.
 Akhbor al-fuqaho; al-mutaʼaxxirin min ahl Qurtuba – Kordovalik huquqshunoslar tarixi
 Amthilat al-abniya fi Kitob Sibavayh Tafsir Abi Bakr az-Zubaydiy
 Bast al-Bori
 Al-gʻoya fi l-aruz
 Ixtisor – Al-Buxoriyning „Sahih“idan tanlanganlar
 Istidrok al-gʻalat al-voqi fi Kitob al-Ayn 
 Lahn al-avom  – dialektik nutq xatolari; R. Abd at-Tavvob tahriri, Qohira 1964.
 Muxtasar al-Ayn  – Al-Xalil ibn Ahmad al-Farohidiyning „Al-Ayn“ asaridan tanlanganlar (976 yilgacha)
 Al-Mustadrak min az-ziyoda fi Kitab al-Bori ala Kitob al-Ayn
 Ar-radd ala Ibn Masarra, yoki Hatk sutur al-mulhidin
 Risolat al-intisor li l-Xalil
 At-Tazhib bi-muhkam at-tartib  – „Lahn al-ammah“ asaridan
 At-Taqriz
 Al-vodih fi ilm al-arabiyya  – Sibavayh uslubidagi grammatika (Qohira, 1975), (Ammon, 1976)
 Az-ziyodot ala kitob isloh lahn al-aammah bi-al-Andalus 

 Yana qarang 
 Arab olimlari roʻyxati

 

Turkum:10-asrda tugʻilganlar
Turkum:989-yilda vafot etganlar
Turkum:Sevilyalik yozuvchilar
Turkum:10-asr filologlari
Turkum:10-asr lugʻatshunoslari
Turkum:10-asr arab tilida yozgan yozuvchilar
Turkum:Arab grammatikachilari
Turkum:Arab lugʻatshunoslari
Turkum:Oʻrta asr arab grammatikachilari
Turkum:Oʻrta asr islom dunyosi ensiklopedistlari
Turkum:Arab filologlari
Isʼhoq ibn Hunayn

thumb|Isʼhoq ibn Hunaynning „Negizlar“ asari arabcha tarjimasidan ikki sahifa, Iroq, 1270-yil. Chester Beatty kutubxonasi.
Abu Yaʼqub Is’hoq ibn Hunayn (taxminan 830-yil Bagʻdodda tugʻilgan – taxminan 910–911-yilda vafot etgan) nufuzli arab tabibi, tarjimon. Tabiblarning tarjimai holi haqida bayon qilingan arab tilidagi ilk biografiya muallifi sifatida tanilgan. Shuningdek, Yevklidning „Elements“ va Ptolemeyning „Almagest“ tarjimalari bilan mashhur. Otasi Hunayn ibn Isʼhoq boʻlgan.

 Yana qarang 
 Hunayn ibn Isʼhoq – otasi.

 

 (PDF version)
 

Turkum:910-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr arab shaxslari
Turkum:9-asr Arab xalifaligi kishilari
Abu Ali al-Xayyat

Abu Ali al-Xayyat (taxminan hijriy 153–220 / milodiy 770–835), Gʻarb ida Albohali nomi bilan tanilgan (shuningdek Albohali Alghihac, Albohali Alchait yoki Albenahait nomlari ham qoʻllanilgan), arab astrologi va Mashallah ibn Asariyning shogirdi boʻlgan.

Al-Xayyatning „Kitob al-Mavolid“ asari 1136 va 1153-yillarda tarjima qilingan va 1546-yilda Nyurnbergda qayta nashr etilgan. Uning „Kitob Sirr al-amal“ asari 12-asrda tuzilgan „Toʻqqiz sudya kitobi“da uchraydi.

 Hayoti 
Abu Ali al-Xayyat Gʻarbda Albohali nomi bilan mashhur boʻlib, taxminan 770-yilda tugʻilgan. U arab astrologi va Mashallah ibn Athariyning shogirdi boʻlgan.

U taxminan 835-yilda vafot etgan.

 Asarlari 
thumb|Albohalining „De Iudiciis Natiuitatum“ asari, Nyurnberg (1546), Arab dunyosi instituti

Al-Xayyatning „Kitob al-Mavolid“ („Tugʻilish kitobi“) 1136-yilda Plato Tiburtinus tomonidan lotin tiliga, 1153-yilda esa Johannes Hispalensis tomonidan qayta tarjima qilingan. Ikkinchi tarjima 1546-yilda Nyurnbergda „Albohali Arabis astrologi antiquissimi ac clarissimi de iudiciis nativitatum liber unus antehac non editus. Cum privilegio D. Iohanni Shonero concesso“ nomi bilan nashr etilgan.

Uning „Kitob Sirr al-amal“ („Maxfiy amal kitobi“) asaridan parchalarni 12-asrda Hugo of Santalla tomonidan tuzilgan „Toʻqqiz sudya kitobi“da uchratish mumkin. Bu material asosan Mashalla asarlaridan olingan boʻlib, baʼzi joylarda fors astrologi Umar Tiberiy asarlaridan ham foydalanilgan.

 Yana qarang 
 12-asr lotin tarjimalari

 

 
 
 
 
 
 

Turkum:Oʻrta asr islom dunyosi yozuvchilari
Turkum:Oʻrta asr islom dunyosi astrologlari
Turkum:Abbosiylar xalifaligi astronomlari
Turkum:830-yillarda vafot etganlar
Turkum:9-asr astrologlari
Turkum:9-asr arab shaxslari
Abu Ahmad Munajjim

Abu Ahmad Yahyo ibn Ali ibn Yahyo ibn Abu Mansur Aban al-Munajjim (milodiy 855/856 – 912-yil 29-oktabr) oʻrta asr fors musiqashunosi, adabiyotshunos va shoir boʻlgan. U Banu Munajjim oilasiga mansub boʻlib, bu eronliklar sulolasi ikki asrdan ortiq vaqt davomida Abbosiylar xalifaligi saroyi bilan bogʻliq boʻlgan. Uning otasi Ali ibn Yahyo al-Munajjim (vafoti 888-yil) mashhur musiqachi Ishoq al-Mavsiliyning shogirdi edi .

U asosan Al-Mu’tadid uchun yozilgan „Risola fil-musiqiy“ nomli musiqaga oid risolasi bilan mashhur. Yana bir muhim asari – „Kitob al-bohir fi axbor shoaro muxazramiy ad-davlatayn“ boʻlib, unda ikki davr (jahiliya va islom) shoirlarining tarjimai holi va sheʼrlari toʻplangan. Al-Marzuboniy uni isteʼdodli shoir sifatida yuqori baholagan. Abu Ahmad arab tilini juda yaxshi bilgan va koʻplab kitoblar yozgan, ammo ularning nomlari bugungi kunda ham nomaʼlumligicha qolgan.

 

Turkum:10-asr arab shoirlari
Turkum:9-asr fors shoirlari
Turkum:10-asr fors shoirlari
Turkum:9-asr fors yozuvchilari
Turkum:10-asr fors yozuvchilari
Turkum:Eron musiqashunoslari
Turkum:Eron arab tilli shoirlari
Turkum:Oʻrta asr musulmon dunyosi shoirlari
Voris Shoh

Pir Voris Shoh (1722 1798) – 18-asrda yashagan panjoblik musulmon soʻfiy shoir. Chishtiylik tariqatiga mansub edi. Asosan Panjob adabiyotiga qoʻshgan hissasi bilan mashhur boʻlgan.

U Heer Ranjha sevgi sheʼrining muallifi sifatida tanilgan. Bu Panjobning eng mashhur fojiali romantikalaridan biri haqidadir. Bu sevgi sheʼri bhairavi ragada oʻqiladi va bu bugungi kunda ham davom etmoqda.
 

Turkum:1798-yilda vafot etganlar
Turkum:1722-yilda tugʻilganlar
Turkum:Soʻfiy shoirlar
Isʼhoq ibn Ibrohim al-Musʼabiy

Abu al-Husayn Is’hoq ibn Ibrohim (850-yil iyulda vafot etgan) – IX asrda Abbosiylar xalifaligi xizmatida boʻlgan yuqori martabali amaldor. Mus’abiylar oilasiga mansub boʻlib, Xurosonning Tohiriy hokimlari bilan qarindosh boʻlgan va xalifalik siyosatini amalga oshiruvchi shaxs sifatida al-Maʼmun, al-Mu’tasim, al-Vosiq va al-Mutavakkil davrlarida muhim rol oʻynagan.

822-yilda Bag‘dod shahrining xavfsizlik ishlari boshligʻi lavozimiga tayinlangan. Keyingi 30 yil ichida shaharda roʻy bergan asosiy voqealarni nazorat qilgan, jumladan, mihna siyosatini joriy etish, Abbosiylar markaziy hukumatining Samarraga koʻchirilishi va Ahmad ibn Nasr al-Xuzoiyning isyonini bostirishda faol ishtirok etgan. Uning vafotidan soʻng Bagʻdoddagi shurta rahbarligi qisqa vaqt davomida uning oʻgʻillariga oʻtgan, 851-yilda esa bu lavozim Tohiriylardan Muhammad ibn Abdulloh ibn Tohirga berilgan.

 

Turkum:850-yilda vafot etganlar
Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Shoh Gardez

Shoh Yusuf Gardez – soʻfiy avliyo. Aytilishicha, u Moʻlton shahrini qayta tiklagan, koʻp odamlarni islom diniga kiritgan va koʻplab moʻjizalar koʻrsatgan. Afgʻonistonning hozirgi Paktiya viloyatidagi Gardez shahrilik.

Shoh Yusuf Gardez Moʻltonda oʻn ikki shia islomini yoyish bilan tanilgan.
 

Turkum:Panjoblik soʻfiy avliyolar
Turkum:Shia imomlari
Hatif Isfahoniy

Hatif Isfahoniy  – Eronning Safaviylar sulolasi qulashi va undan keyingi tartibsizliklar davrida Isfahonda yashagan 18-asr shoiri. U adabiyotdagi Bazgasht-e adabi (Adabiyga qaytish) harakatining dastlabki va yetakchi aʼzolaridan biri boʻlib, bu harakat Eron va fors tilida soʻzlashuvchi Hindistonda hukmronlik qilgan Hind uslubining haddan tashqari „sunʼiy“ tabiatiga norozilik sifatida klassik Fors sheʼriyati asoslariga qaytishni himoya qilgan.

Hatif 18-asrning birinchi yarmida Isfahonda tugʻilib, hayotining koʻp qismini shu yerda oʻtkazgan. Uning oilasi Safaviylar davrida Ordubaddan Isfahonga koʻchib kelgan. U anʼanaviy fanlarni Nosir Tolib (vafoti 1777)dan, adabiy sanʼatni esa Mir Sayyid Ali Mushtoq (vafoti 1757/1758)dan oʻrgangan. Isfahonda Mir Sayyid Ali Mushtoq Hatif, Sobahi Bigdili, Tabib Isfahoniy, Ashiq Isfahoniy va Ozar Bigdili (Atashkada-yi Ozar („Ozar aloviy maʼbadi“) biografik antologiyasi muallifi) kabi taniqli olimlarni oʻz ichiga olgan adabiy guruh (keyinchalik Anjuman-i Adabī-yi Mushtāq, „Mushtoq adabiy jamiyati“ nomi bilan mashhur)ga asos solgan. Guruh uchun Sherozlik mashhur fors shoirlari Saʼdiy Sheroziy va Hofiz namuna boʻlib, ular Iroq uslubida sheʼr yozishni istashgan.

Uning taniqli asarlaridan biri – ilohiy birlikka murojaat qiluvchi arab va fors tillaridagi takrorlanuvchi naqarotli besh banddan iborat tarji‘-band sheʼridirBrowne, Edward Granville (1924). A Literary History of Persia, Volume 4. Cambridge University Press, reprinted 1959), pp. 284-297. Original text and English translation..

Hotif Isfahondan tashqari qisqa vaqt Koshonda yashagan, hayotining soʻnggi yillarini Qumda oʻtkazgan va 1783 yoki 1784-yillarda vafot etgan. Uning Sohib Isfahoniy ismli oʻgʻli va Rushha ismli qizi boʻlib, ular ham sheʼr yozishgan.

 

 

 
 
 

Turkum:1780-yillarda vafot etganlar
Turkum:18-asrda tugʻilganlar
Turkum:Isfahon yozuvchilari
Turkum:18-asr arab shoirlari
Turkum:Zand sulolasi davridagi shaxslar
Turkum:Oʻrta asr musulmon dunyosi shoirlari
Qivomuddin Muhammad al-Hasaniy

Qivomuddin Muhammad al-Hasaniy – 17-asr oxirida yashagan fors tabibi. Hasaniy Qazvin shahrida 1694-yilda faoliyat yuritgan olim boʻlib, uning tibbiyot, astronomiya, arifmetika, xattotlik va odob-axloq qoidalariga bagʻishlangan beshta arabcha sheʼrdan iborat Al-Xamsa al-Qazviniya (Qazvinlikning besh asari) nomli asari mashhur. Milliy tibbiyot kutubxonasida ushbu asarning nodir nusxasi saqlanadi, muallif tomonidan 1719–1720-yillarda tuzatilgan va uning muhrlari bilan tasdiqlangan. Bu Qivomuddin Muhammad al-Hasaniyning 1719-yilgacha faol boʻlganligini koʻrsatadi.

 Yana qarang 

 Eron olimlari roʻyxati

 
 C. Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur, Supplement, 3 vols. (Leiden: Brill, 1937–1942), vol. 1 p. 826 va vol. 2 p. 592.

Turkum:17-asr eron tabiblari
Turkum:18-asr eron tabiblari
Turkum:17-asr arab shoirlari
Turkum:17-asrda vafot etganlar
Turkum:18-asrda vafot etganlar
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum
Turkum:Safaviylar Eronining 17-asr yozuvchilari
Turkum:Eron arab tilli shoirlari
Turkum:Oʻrta asr musulmon dunyosi shoirlari
Ismoil ibn Yusuf

Ismoil ibn Yusuf ul-Uxaydir ibn Ibrohim ibn Muso al-Javn ibn Abdulloh al-Komil ibn al-Hasan al-Musanno ibn al-Hasan al-Mujtaba ibn Ali ibn Abu Tolib – Hasaniy Aliylardan boʻlib, 865–866-yillarda Samarradagi anarxiya davrida Hijozda Abbosiylar xalifaligiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan. Uning bobosi Ibrohim Hasan ibn Alining avlodidan boʻlgan Abdulloh al-Mahdning nabirasi edi.

Qoʻzgʻolon 865-yil aprel oyida Makka shahrida boshlangan. Ismoil va uning tarafdorlari Abbosiylar xalifaligining Makka shahri hokimi Jaʼfar ibn al-Fadl ibn Iso ibn Musoni shahardan qochishga majbur qilishgan. Mahalliy garnizonning qarshiligi yengib oʻtilganidan soʻng, Ismoil shaharni talon-taroj qilgan. U hatto Kaʼbadan qimmatbaho buyumlarni ham olib chiqib ketgan, xazinani boʻshatgan va aholidan 200,000 oltin dinor tovon undirib olgan. Ismoilning qoʻzgʻolon koʻtarishining aniq sabablari maʼlum emas, biroq bu harakat Abbosiy xalifalari, ayniqsa, al-Mutavakkil davridan boshlab Aliylarga nisbatan kuchaygan taʼqiblar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

Ellik kundan soʻng Ismoil Madinaga yoʻl olgan. Madina hokimi unga qarshilik koʻrsatmagan va aksincha, yashirinib olgan. Shunga qaramay, Ismoil Makka shahriga qaytib kelgan va uni qamal qilgan. Qamal choʻzilgani sari Makkada ocharchilik avj olgan va koʻplab odamlar halok boʻlgan. 57 kunlik qamal davomida shahar ogʻir ahvolga tushib qolgan. Soʻngra Ismoil Makkani tark etib, Jiddaga yoʻl olgan. U yerda ham oldingi ishlarini takrorlagan, boyliklar, savdo mollari va oziq-ovqat mahsulotlarini musodara qilib, odamlarni mol-mulkidan mahrum qilgan.

866-yilning yanvarida, Arafa kunida Ismoil xalifa al-Mu’tazz tomonidan yuborilgan haj ziyoratchilari va ularni kuzatib kelgan Abbosiylar harbiy qoʻshiniga hujum qildi. U taxminan 1100 nafar ziyoratchini oʻldirdi, qolganlari esa Makkaga qochib kirib, shahardan chiqishga jur’at eta olmadilar. Ismoil esa hech qanday qarshilikka uchramasdan Jiddaga qaytdi. 866-yil mart yoki aprel oyida Ismoil chechak kasalligidan vafot etdi. Ismoilning oʻrniga uning ukasi Muhammad keldi, biroq Abbosiylar qoʻshini uni markaziy Arabistondagi Yamoma viloyatiga siqib chiqardi. U yerda Muhammad Uxaydiriylar sulolasiga asos solgan.

 

 

 
 
 

Turkum:Hasaniylar
Turkum:866-yilda vafot etganlar
Humayda bint Noʻmon ibn Bashir

Humayda bint Noʻmon ibn Bashir  – milodiy 7-asrda yashagan arab shoirasi va hajviy shoira. U turmush oʻrtogʻlarining kamchiliklariga bagʻishlagan hajviy sheʼrlari bilan mashhur boʻlganMarlé Hammond, 'The Foul-Mouthed Faḥla: Obscenity and Amplification in Early Womenʼs Invective', in The Rude, the Bad and the Bawdy: Essays in Honour of Professor Geert Jan van Gelder, ed. by Adam Talib, Marlé Hammond and Arie Schippers (no place: E. J. W. Gibb Memorial Trust, 2014), pp. 254-65 ..

 

Turkum:7-asr ayol yozuvchilar
Turkum:7-asr arab shoirlari
Turkum:Umaviylar xalifaligining ayol shoirlari
Turkum:Umaviylar xalifaligining shoirlari
Azza al-Mayla

Azza al-Maylo („Qaddi-qomati nozli Azza“) (7-asr – vafoti 705-yil) – Madinalik musiqachi, bastakor, xonanda, shoir va ustoz.

U Ansor qabilasining mavlasi (ozod qilingan qul) boʻlib, islomni qabul qilgan. Bu davrda xalifalikdagi erkin professional musiqachilarning odatiy ijtimoiy maqomi edi.

Azza va uning hamkasbi Jamila (vafoti 720) oʻzlarining „majlis“larini boshqargan yagona erkin ayol musiqachilar edi. Bu ijodiy majlislarda ayollar va erkaklar birga qatnashishi mumkin boʻlgan, chunki arab elitalari ayollari uchun jinsiy ajratish hali toʻliq joriy etilmagan ediShiloah, Arnnon. Music in the world of Islam: a socio-cultural study I. Title 306.4840917671. Uning majlislari Madinaning jonli musiqiy hayotida muhim rol oʻynagan.

Azza al-Maylo oʻzining musiqiy isteʼdodi, ajoyib ovozi va cholgʻu asboblarini chalish mahorati bilan mashhur ediShiloah, Arnnon. Music in the world of Islam: a socio-cultural study I. Title 306.4840917671. U arab qoʻshiqlarini Rayqa, Sirin va Zerneb, fors kuylarini esa Soib Xosir va Noshitdan oʻrgangan. U qadimiy va yangi musiqalarni uygʻunlashtirgan va „xonandalar malikasi“ deb atalganShiloah, Arnnon. Music in the world of Islam: a socio-cultural study I. Title 306.4840917671.

 

Turkum:7-asr musiqachilari
Turkum:7-asr bastakorlari
Turkum:8-asr ayol musiqachilari
Turkum:8-asr bastakorlari
Turkum:Oʻrta asr xonandalari
Turkum:705-yilda vafot etganlar
Turkum:Ummaviylar xalifaligining ayol shoirlari
Turkum:Ummaviylar xalifaligining shoirlari
Turkum:Ummaviylar xalifaligidagi qullar
Turkum:Madinaliklar
Turkum:Oʻrta asr arab xonandalari
Turkum:7-asr qullari
Turkum:8-asr qullari
Itax

Aytax yoki Itax al-Xazoriy  – Abbosiylar xalifasi al-Mu’tasim davrida turklar armiyasining yetakchi qoʻmondonlaridan biri.

Uning ismida uchraydigan „al-Xazoriy“ nisbasidan maʼlumki, Aytax asli kelib-chiqishi Xazarlardan boʻlgan. Rivoyatlarga koʻra, dastlab Sallam al-Abrash al-Xodim degan kishining oshxonasida ishlagan qul boʻlgan, shuning uchun unga „al-Tabbax“ yaʼni „oshpaz“ laqabi berilgan. 815-yilda esa xalifa al-Mu’tasim uni gʻulom sifatida sotib olgan.

Al-Mu’tasim davrida „turk gvardiyasi“ deb atalgan elita qoʻshinlar safida yuqori martabalarga erishgan va Amorium (Amuriy) shahrining talon-taroj qilinishi kabi yurishlarda qatnashgan. Shuningdek, Samarrada „sohib ash-shurta“ lavozimini egallab, xalifaning shaxsiy gvardiyasi boshligʻiga aylangan. 842-yilda xalifa al-Vosiq taxtga chiqqanida, Aytax turk qoʻmondoni Ashinas bilan birgalikda xalifalikning tayanchlaridan biri hisoblangan. 843/844-yillarda al-Vosiq uni Yaman hokimi etib tayinlagan. 844/845-yillarda Ashinasning vafotidan keyin, Aytax Misr hokimi etib tayinlandi, lekin uning oʻrniga Harsama ibn an-Nadr al-Jabaliyni joʻnatdi. Tarixchi Yaʼqubiyning xabar berishicha, al-Vosiq davrida u Xuroson, Sind va Dajla daryosi boʻyidagi kichik viloyatlar hokimi etib ham tayinlangan.

 

Turkum:Abbosiylar xalifaligining asirlari va mahbuslari
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:849-yilda vafot etganlar
Rukni Olam

Shayx Rukniddin Abul Fotih (1251-yil 26-noyabr – 1335-yil 3-yanvarHistory of Multan (scroll down to read The Tomb Of Shah Rukn-e-Alam) Government of Pakistan website, Retrieved 18 March 2021; Shoh Rukni Olam („Dunyo ustuni“) nomi bilan mashhur) — moʻltonlik 13—14-asrlardagi mashhur soʻfiy avliyo. Suhravardiya tariqatiga mansub boʻlgan. Moʻltondagi ziyoratgohi Panjobning tarixiy va madaniy qadriyatga ega boʻlgan eng muhim joylaridan biridir.
 

Turkum:1335-yilda vafot etganlar
Turkum:1251-yilda tugʻilganlar
Turkum:Moʻltonliklar
Turkum:Panjoblik soʻfiy avliyolar
Naushah Ganj Baxsh

Hoji Muhammad Naushah Ganj Baxsh (1552-yil 21-avgust – 1654-yil 18-may) – panjoblik soʻfiy avliyo va olim. Qodiriyya soʻfiy tariqatiga mansub boʻlgan.

 

 

 
 

Turkum:1654-yilda vafot etganlar
Turkum:1552-yilda tugʻilganlar
Turkum:14-asr hind olimlari
Turkum:Qodiriya tariqati
Turkum:Panjoblik soʻfiy avliyolar
Turkum:Boburiylar davlati soʻfiylari
Jahoniyyon Jahongasht

Mir Sayyid Maxdum Jalolidddin an-Naqviy al-Buxoriy / Naqvi al-Buxoriy (1308 – 1384; Jahoniyyon Jahongasht nomi bilan mashhur) – panjoblik musulmon soʻfiy avliyo.

 

Turkum:1384-yilda vafot etganlar
Turkum:1308-yilda tugʻilganlar
Turkum:Panjoblik soʻfiy avliyolar
Jaloliddin Surx-Posh Buxoriy

Sayyid Jaloliddin Surx-Posh Naqviy al-Buxoriy (milodiy 1190 – 1295 (hijriy 595 – 690)) – Hindiston yarimorolilik avliyoYasin M. and Asin M. (Ed.) „Reading in Indian History.“ Atlantic 1988. p41. Accessed in English at Google Books on 23 June 2017. Jaloliy tariqatiga mansub boʻlgan. 10-shia imomi Ali al-Hodiy avlodidan.
 

Turkum:Husayniylar
Turkum:1195-yilda tugʻilganlar
Turkum:1290-yilda vafot etganlar