Sara Matuzonni qutqarish

Sara Matuzonning qutqarilishi 1945-yil yanvar-fevral oylarida 10 nafar britaniyalik askar yordamida yahudiy qizning qutqarilishi haqidagi hikoyadir. Ushbu voqea Gross Golemkauda (hozirgi Gołębievo Vielkie, Polsha) boʻlib oʻtdi. Barcha 10 ishtirokchi Isroil Zilzila Instituti va Yad Va Shem tomonidan tinchlikparvar sifatida tan olingan.

 Hikoyaning borishi 
Sara 1928-yilda Shyaulyayda tugʻilgan.U Samuel Leyba va Gita Matuzonning kenja qizi.Nemis qoʻshinlari Litvani bosib olgandan soʻng, uning otasi qamoqqa tashlangan va keyinchalik qatl etilgan. U gettoda onasi va singlisi Xanna bilan qoladi. Gettoni vayron qilgandan soʻng, u Shtuxof konslageriga duch keladiLyn Smith. Heroes of the Holocaust: Ordinary Britons who risked their lives to make a difference. — Random House, 2012. — p 237-238Mordecai Paldiel. The righteous among the nations. — Yad Vashem, 2007. — p. 65.

1945-yil 26-yanvarda „oʻlim marshi“ paytida Sara Matuzon Shuttogafdan yuzlab ayollar orasidan qochib, Gross-Golemkau fermasidagi chorva molxonasiga yashirindi. Onasi va singlisi esa ustunda qoladi.

Britaniyalik mahbus Sten Uells sigirlarni boqish paytida SaraLyn Smith. Heroes of the Holocaust: Ordinary Britons who risked their lives to make a difference. — Random House, 2012. — p. 240 ni topadi. U hamkasbi Zoyadan uni Sovet asirlari lageridan yashirishni soʻraydi. Lekin ular rad etishadiOn er jәne qiz.

Stan 1940-yilda Fransiyada qoʻlga olingan 10 ta Britaniya asirlaridan biri edi. „Stalag 20B“ lagerida u qashshoqlar oʻrniga qurilgan kazarmalarda yashagan va fermada ishlaganLyn Smith. Heroes of the Holocaust: Ordinary Britons who risked their lives to make a difference. — Random House, 2012. — p. 239-240. U doʻstlari bilan rozi boʻlib, Saraga yordam berishga qaror qiladi.Ular oʻzlari yashaydigan kulbaning tomiga yashirinib, kiyim-kechak, oziq-ovqat va dori-darmonlarni topadilar. Bundan tashqari, askarlar uning oʻsib ketgan oyoqlarini davolashdi va ovqatlantirishdi, bitlardan xalos boʻlishga va gigiena qoidalariga rioya qilishga yordam berishdi. Sara bu sahifada 3 hafta yashirinadiLyn Smith. Heroes of the Holocaust: Ordinary Britons who risked their lives to make a difference. — Random House, 2012. — p. 244.

Harbiy asirlarni boshqa joyga koʻchirgach,Sara qoʻshni fermaning egasi Geynrix Binderga ishga kiradi. Geynrix qizning qochoq yahudiy ekanligini his qiladi, lekin hech kimga bildirmay, uni qutqarib qolganligi haqida yahudiy tilida hujjat yozishni soʻraydi.

3 hafta oʻtgach, dehqonlardan tashkil topgan Qizil Armiya Gross-Golemkaga bostirib kiradi.

 Urushdan keyin 
Ozodlikka chiqqandan soʻng,Sara oʻzining oilasidan omon qolgan yagona shaxs ekanligini biladi: onasi va singlisi konslagerda vafot etadi (singlisi ozod etilganidan keyin ochlikdan vafot etgan) va ommaviy qabrga dafn etilganMordecai Paldiel. The righteous among the nations. — Yad Vashem, 2007. — r. 244. Opasining xotirasi sifatida uning ismini oʻz ismiga qoʻshadi-Xanna. Sara Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va 1952-yilda sud kotibi Uilyam Riglerga turmushga chiqdi va 2 farzand tugʻdi. Nyu-York shahar uysizlar va qariyalarga yordam departamentida ishlaganMordecai Paldiel. The righteous among the nations. — Yad Vashem, 2007. — p. 68.

Koʻp yillar davomida u oʻzini qutqargan ruhlarni topishga harakat qildi. Qidiruv qiyin kechdi, chunki u faqat bitta qutqaruvchining toʻliq ismini bilar edi-Alan Edvards. U 1966-yilda qidirilgan va 1972-yilda Londonda barcha qutqaruvchilar bilan uchrashganLyn Smith. Heroes of the Holocaust: Ordinary Britons who risked their lives to make a difference. — Random House, 2012. — p. 248-249.

Sara Matusonning qutqarilishi haqidagi birinchi maqola yakshanba kungi The People gazetasida 1968-yil 14-mayda chop etilganLyn Smith. Heroes of the Holocaust: Ordinary Britons who risked their lives to make a difference. — Random House, 2012. — p. 248.

 Qutqaruvchilar 

 Sten Uells
 Jorj Hammond
 Tommy Noble
 Alan Edvards
 Rojer Letchford
 Bill Kibl
 Bert Gambling
 Bill Scrutton
 Jek Bakli
 Villi Fisher

1988-yil 2-yanvarda "Yad Va-Shem" Sten Uells va Jorj Hammond, Tommi Nobl, Alan Edvardsni " dunyoning taqvodor odamlari „ deb nomladi. 1989-yil 15-mayda bu unvon Rojer Letchfordga, 2011-yil 11-oktabrda esa Bill Kibl, Bert Gambling, Bill Skruton, Jek Bakli va Villi Fisherga berildi.

 

 Mordaxay Paldiel. Xalqlar orasida solihlar. — Yad Vashem, 2007-yil . — 596 b. — ISBN 9780061151125 .
 Sara Rigler. 10 britaniyalik harbiy asirlar mening hayotimni saqlab qoldi: Sara/Xanna Riglerning hayot sovgʻasi. — Jay Street Publishers, 2006-yil . — 211 b. — ISBN 9781889534985 .
 Lin Smit. Xolokost qahramonlari: oʻzgarishlar qilish uchun oʻz hayotlarini xavf ostiga qoʻygan oddiy britaniyaliklar. — Random House, 2012-yil . — 288 b. — ISBN 9781448118120 .

 

 
 Rescued by British Righteous Among the Nations: Hannah Rigler’s testimony — Youtube
 On er jәne qiz