BMT taraqqiyot dasturi

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi (inglizcha: United Nations Development Programme, qisqartmasi UNDP) — bu BMTning kambag‘allikni yo‘qotish, barqaror iqtisodiy o‘sish va insoniy taraqqiyotga erishishda mamlakatlarga yordam berishga mas’ul bo‘lgan agentligi hisoblanadi.

UNDP uzoq muddatli barqarorlik va farovonlikka erishish yo‘lida mahalliy salohiyatni rivojlantirishga alohida e’tibor qaratadi.

UNDPning bosh qarorgohi Birlashgan Millatlar Tashkilotining Nyu-York shahridagi markazida joylashgan bo‘lib, u BMTning eng yirik rivojlanish bo‘yicha yordam agentligi hisoblanadi. Dastur 177 ta mamlakatda o‘z vakolatxonalariga ega.

UNDP faoliyati faqat BMTga a’zo davlatlarning ixtiyoriy badallari hisobiga moliyalashtiriladi.

Tashkil topishi
UNDP 1965-yil 22-noyabrda Texnik yordamning kengaytirilgan dasturi (Expanded Programme of Technical Assistance — EPTA) va Maxsus fond (Special Fund)ning birlashtirilishi natijasida tashkil etilgan. Bu birlashmaning asosiy maqsadi ikki dastur faoliyatining takrorlanishini oldini olish edi. EPTA dasturi 1949-yilda kam rivojlangan mamlakatlarning iqtisodiy va siyosiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash maqsadida tashkil etilgan edi. Maxsus fond esa BMTning texnik yordam ko‘lamini kengaytirish uchun 1958-yilda yo‘lga qo‘yildi.

Maxsus fond g‘oyasi dastlab BMT Iqtisodiy rivojlanish uchun maxsus jamg‘armasi (Special United Nations Fund for Economic Development — SUNFED, avvalgi nomi: United Nations Fund for Economic Development — UNFED) kontseptsiyasiga asoslangan ediStokke, O., 2009, The UN and Development: From Aid to Cooperation, Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press, especially Chapter 3.

Shimoliy Yevropa mamlakatlari kabi ayrim davlatlar bunday BMT nazoratidagi jamg‘arma g‘oyasini qo‘llab-quvvatladi. Biroq, AQSh boshchiligidagi ayrim rivojlangan mamlakatlar bu g‘oyaga qarshi chiqdi. Ular uchinchi dunyo davlatlari bunday fond ustidan nazorat o‘rnatishidan xavotirda edilar va bu moliyaviy yordam Jahon banki nazoratida bo‘lishini afzal ko‘rardilar.

Natijada SUNFED g‘oyasidan voz kechilib, Maxsus fond yaratildi. Bu fond SUNFEDning murosali shakli bo‘lib, kapital sarmoya taqdim etmagan, balki xususiy investitsiyalar uchun zarur sharoitlarni yaratishga xizmat qilgan.

Keyinchalik AQSh Jahon banki tarkibida Xalqaro taraqqiyot uyushmasi (International Development Association)ni tashkil etib, EPTA va Maxsus fond faoliyatlari bir-biriga o‘xshash bo‘lib qoldi. 1962-yilda BMT Iqtisodiy va ijtimoiy kengashi Bosh kotibga texnik yordam dasni birlashtirishning foyda va zararlarini ko‘rib chiqishni topshirdi. Natijada, 1966-yilda EPTA va Maxsus fond rasmiy ravishda birlashtirilib, BMT Taraqqiyot dasturi — UNDP tashkil etildiStokke, O., 2009, The UN and Development: From Aid to Cooperation, Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press, p.82Murphy, C.N. 2006, The United Nations Development Programme: A Better Way? Cambridge: Cambridge University Press, pp.51–66Jolly, R., Emmerij. L. And Ghai, D., 2004, UN Contributions to Development Thinking and Practice, Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press pp.73-84.

Mitcham, Chad J., Jekson, Ser Robert Gillman (1911-1991) , Avstraliyaning tarjimai holi lug'ati, Milliy Biografiya markazi, Avstraliya Milliy universiteti, 2016-yilda onlayn nashr etilgan, 2017-yil 5-sentabrda onlayn tarzda kirilgan.