Postmodern davrida feminizm

Postmodern davrida feminizm – poststrukturalizm, postmodernizm va fransuz feminizmining aralashmasi hisoblanadi. Postmodern feminizmning maqsadi gender tengsizligiga koʻnikkan jamiyatda mustahkam oʻrnashgan patriarxal meʼyorlarni yoʻqotishdir. Postmodern feministlar essensializm, falsafa va umuminsoniy qabul qilingan normalarni inkor etish orqali ayollar oʻrtasida mavjud boʻlgan tafovutlarni va barcha ayollar bir xil emasligini koʻrsatishga intilishadi. Yuqorida keltirilgan mafkuralarni postmodern feministlari tomonidan inkor etilishiga sabablar bor. Jumladan, ularning fikricha, umumbashariy normalar jamiyatdagi barcha ayollarga nisbatan qoʻllanilsa, bu ayollarning mustaqil hayotdagi tajribalarini oʻsishiga yoʻl bermaydi. Shuning uchun, ular ayollarni jamiyatda norma sifatida namoyon boʻlayotgan gʻoyalardan doimiy xabardor boʻlib turishlari kerakligi haqida bong urishadi. Chunki bu normalar faqat erkaklar tarafidan yozilishi va jamiyatga tatbiq etilishi mumkin.

Postmodern feministlari jamiyatda gender tengsizligiga olib keladigan har qanday holatlarni tahlil qilishga intilishadi. Shuningdek, logosentrizmni ham tanqid qilishadi, koʻplab nutqlar qilishadi, subyektivlikni ommalashtirishadi va shu orqali gender tengligini targʻib etishga harakat qilishadi.

Bu nazariyaning feministik nazariyalar qatoriga kiritilishi hamma feministlar tomonidan ham osonlikcha qabul qilinmaydi, baʼzilar ushbu nazariyani yaratishga urinayotganlarga qarshilik koʻrsat-sa, boshqalar esa bu gʻoyani qoʻllab-quvvatlaydi.

 Tarixi 
 Butler 
Postmodern feminizmining boshqa feministik tarmoqlaridan asosiy farqi shundaki, bunda jinsning belgilanishi jinsiy aloqa qila olishi yoki hech boʻlmaganda jinsning oʻz nutqi orqali ijtimoiy holatini tushuntirib berishiga asoslanadi. Bu fikr Judith Butlerning 1990-yildagi Gender Trouble kitobida ilgari surilgan. Ular Simone de Beauvoir, Michel Foucault va Jacques Lacan asarlarini, shuningdek, Luce Irigarayning biz anʼanaviy ravishda „ayol“ deb hisoblagan narsa faqat erkak sifatida yaratilgan narsaning aksi, degan argumentiga tayanadi va shunga koʻra, boshqalar fikrini tanqid qiladiGutting, G. (ed.), The Cambridge Companion to Foucault (2002), p. 389.. 

Butler oldingi feminizm tarafdorlari tomonidan oʻrganilgan (biologik) jins va (ijtimoiy qurilgan) jins oʻrtasidagi farqni tahlil qiladi. Butlerning taʼkidlashicha, essenizmni yetarlicha tanqid qilishga imkon bermaydi: gender ijtimoiy tuzilish ekanligi tan olinsa ham, feministlar u har doim bir xil tarzda qurilgan deb taxmin qilishadi. Butlerning argumenti shuni anglatadiki, ayollarning boʻysunishi yagona sabab yoki yagona yechimga ega emas. Shunday qilib, postmodern feminizmi harakatga aniq yoʻl taklif qilmaganligi uchun ham tanqid qilinadi. Butler „postmodernizm“ atamasini maʼnoli deb hisoblash uchun juda noaniq tushuncha deb hisoblaydiButler, Judith, „Contingent Foundations“, in Seyla Benhabib et al., Feminist Contentions: A Philosophical Exchange (New York: Routledge, 1995), pp. 35–58..

 Fransuz feminizmi 
Fransuz feminizmi 1980-yillarda Fransiyadagi postmodernizmning kengroq harakatining bir qismi boʻlish uchun Elis Jardin tomonidan yaratilgan Angliya-Amerika ixtirosi hisoblanadi. U modernistik loyihaning muvaffaqiyatsizlikka uchragan nazariyasidir. Bu atama feministik nazariyaga eʼtibor qaratgan akademik Toril Moi tomonidan 1986-yilda Sexual/Textual Politics (Jinsiy/matn siyosati) kitobiga kiritilgan. Ushbu kitobda u fransuz feminizmi faqat Hélène Cixous, Luce Irigaray va Julia Kristeva kabi bir nechta mualliflar fikrlarini oʻz ichiga olishi, fransuz feminizmi va Angliya-Amerika feminizmi oʻrtasida turli farqlar mavjudligi aytib oʻtiladi. Uning fikricha bu ikkalasi oʻrtasidagi farq shundaki, anglo-amerikalik feministlar „ayolga qaratilgan istiqbol“ va ayol oʻziga xosligini aniqlashni xohlashadi, chunki ularga oʻtmishda bunday imkoniyat berilmagan. Fransuz feministlari ayolning oʻziga xosligi yoʻqligiga ishonishadi. Ayollar tadqiqotlari sohasida akademik Elaine Marks fransuz va amerikalik feministlar oʻrtasidagi yana bir farqni qayd etgan. Fransuz feministlari, xususan, radikal feministlar amerikalik hamkasblariga qaraganda erkaklarga foyda keltiradigan tizimlarni, shuningdek, keng tarqalgan misoginiyani qattiq tanqid qilishgan.

 Tanqidlar 
thumb|Feminist faollaridan biri Gloria Steinem
Postmodern feminizm 1990-yillarda paydo boʻlganidan beri koʻplab tanqidlarga uchragan. Tanqidlarning aksariyati modernistik fikrni qoʻllab-quvvatlovchi modernistlar va feministlar tomonidan amalga oshirilgan. Ular postmodernizm tomonidan belgilangan relyativizm va nigilizm mavzulariga alohida eʼtibor qaratadilar. Modernist tanqidchilar maʼrifatparvarlik tafakkurning qadriyatlardan voz kechish orqali postmodern feminizmi „siyosiy harakatlarni erkin amalga oshirish imkoniyatini toʻsib qoʻyadi“ deb hisoblashadi. Ushbu holatni Meaghan Morris kabi tanqidchilar faoliyatida ham koʻrish mumkin, ular postmodern feminizmi oʻzining antiessensializm faoliyati orqali gender siyosatining asosini buzish xavfini paydo qiladi, deb taʼkidlaydilar. Alison Assiter postmodernistlarni ham, postmodern feministlarni ham tanqid qilish maqsadida „Enlightened Women (Maʼrifatli ayollar)“ (1995) kitobini nashr etib, maʼrifatparvarlik qadriyatlari va modernistik feminizmga qaytish kerakligini uqtiradi. Gloria Steinem feministik nazariyani va postmodernizm feministik nazariyasini haddan tashqari akademik tarzda yoritilgan, deya tanqid qiladi.

 Nutqqa eʼtibor berish 
Umuman olganda, postmodern feminizmini tanqid qilish holatlarida odatda tilda seksizmga katta eʼtibor qaratilishi bilan bogʻliq boʻladi. Yang Fengning taʼkidlashicha, bu ayollar duch keladigan aniq muammolar, masalan, uydagi zoʻravonlik va jinsiy zoʻravonlik holatlariga mavhum deb qaraladigan nuqtai nazarning shakllanishiga sabab boʻladi.

„Postmodernizm“ atamasi oʻzlarini postmodern feministlari deb ataydigan baʼzi nazariyotchilar tomonidan tanqidlarga uchraganButler, Judith, „Contingent Foundations“, in Seyla Benhabib et al., Feminist Contentions: A Philosophical Exchange (New York: Routledge, 1995), pp. 35–58..

 Yana qarang 

 Strukturalizm

 

 

 
 
 

 
 Posmedern feminizmi 3 sahifada

Turkum:Postmodern feminizmi
Turkum:Feminizm