Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Arktika zoogeografiya oblasti

Arktika zoogeografiya oblasti — Dunyo okeani zoogeografiya oblasti. Shimoliy qutb doirasida joylashgan. Shimoliy muz okeanining Barens dengizi janubiygʻarbiy qismidan tashqari hamma dengizlarini, jumladan, Oq dengiz va Gudzon koʻrfazini oʻz ichiga oladi. Chegarasi Shimoliy Amerikaning sharqiy sohillari boʻylab Nyufaundlendning janubi-gacha davom etadi. Dengizlarining uncha chuqur boʻlmasligi va ularga juda koʻp daryolarning quyilishi sababli suvida tuzlar miqdori dunyo okeaniga nisbatan kam. Suvi sovuq boʻlganligi, kishda doim muz bilan qoplanganligi uchun hayvonot dunyosi xilma-xil emas, iliq dengizlarda keng tarqalgan koʻpchilik hayvonlar bu yerda uchramaydi yoki kam uchraydi. Suvning chuqurligi boʻylab harorat deyarli bir xil boʻlganligi uchun hayvonot dunyosi ham har xil chuqurlikda kam oʻzgaradi. Leknn qutb yozida suvning kecha va kunduz davomida yoritilib turishi tufayli Arktika suvlarida yezda fito va zooplanktonning ayrim juda tez koʻpayib, katta bio massa hosil qilishi natijasida dengiz hayvonlarining koʻpayishi uchun qulay sharoit vujudga keladi. Bu jihatdan Barens dengizi diqqatga sazovordirKobishev N. M., Kuban sev B. S, Geografiya jivotnix s osnovami zoologii, M., 1988.. Shimoliy Atlantikadan bu yerga yozda treska, piksha, olaboʻgʻa, seld, sayra kabi baliqlar koʻplab keladi, ular tral yordamida ovlanadi. Arktika zoogeografiya oblastining hayvonot dunyosi 3000 dan ortiq turni oʻz ichiga oladi, shundan 17 turi sut emizuvchilar, 150 turi baliklardan iborat. Sut emizuvchilardan oq ayiq, qutb, yaʼni Grenlandiya kiti, beluxa va narval delfinlari, morj, kokildor tyulen; qushlardan kayra, qutb krachkasi, chistik va baliqchi qushlarning ayrim ; baliklardan semga, yalangbaliq, sharq treskasi, sayka va boshqalar. Arktika zoogeografiya oblasti uchun xos boʻlgan hayvonlar hisoblanadi. Gagarka, kugb oq baliqchisi, sayka, sharq treskasi, ayrim losossimonlar (omul, chir, shopur) endemik turlardir. Arktika zoogeografiya oblasti hayvonot dunyosiga odam faoliyati nisbatan kam taʼsir koʻrsatgan. Arktika zoogeografiya oblastiga xos koʻpchilik hayvonlar soni kam boʻlgani uchun ularni qoʻriklash maqsadida bir kancha tadbirlar amalga oshirilmoqda. Chunonchi, Arktika havzasidan foydalanadigan barcha davlatlar oʻrtasida oq ayiq va Grenlandiya kitini muhofaza qilish toʻgʻrisida bitim tuzilgan. Morj, kokildor tyulen, oq baliqchi va baliqlarning bir qancha ham muhofaza qilinadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

 
 Maʼlumotlar ombori 

Turkum:Geografiya
Turkum:Fan
Arktogeya

Arktogeya (yunoncha arktos — shimol va gaia — yer) — Quruklik faunasi dunyosi. Shimoliy Amerika, Yevrosiyo (Arabiston yarim oroli, Hindiston va Hindixitoydan tashqari), Shimoliy Afrikani (Sahroi Kabir bilan birga) oʻz ichiga oladi. Yagona zoogeografiya oblasti — Golarktikadan iborat. Baʼzan Arktogeya Neoarktika va Palearktika oblastlariga ajratiladi (qarang Golarktika zoogeografiya oblasti)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

 
 Maʼlumotlar ombori 

Turkum:Geografiya
Arktotretik flora

Arktotretik flora — Arktouchlamchi flora — asosan uchlamchi davrda Yerning Shimoliy yarim shari (Osiyo, Grenlandiya, Shimoliy Amerika)da keng tarqalgan daraxtlar. Keyingi tekshirishlar Arktotretik floraning bir qismi boʻr davriga oid ekanligini koʻrsatdiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

 
 Maʼlumotlar ombori 

Turkum:Geografiya
Abdulla Qurbonov

Abdulla Qurbonov (2-sentyabr 1976-yil) — oʻzbek xonandasi va kinoaktyori.

 Hayoti 
Abdulla Akbarovich Qurbonov 1976-yil 2-sentyabrda Toshkent viloyatida tavallud topgan. Otasi Akbar Qurbonov novvoy boʻlgan. Uning 10 nafar (9 oʻgʻil va 1 qiz) farzandi boʻlgan.

Abdulla Qurbonovning ilk chiqishlaridan biri 1987-yilda akasi Doniyor Qurbonovning to‘yida boʻlib oʻtadi. Toʻylardagi chiqishlarining birida u Muhriddin Xoliqovga shogirtlikka tushadi. 

Abdulla Qurbonov 1990–1991-yillarda oʻzbek xonandasi Botir Zokirov ijodiga bagʻishlangan vokal tanlovida “Arab tangosi” qoʻshigʻini ijro etib Farruh Zokirov eʼtiboriga tushadi va Moskvada Yalla guruhining konsertida ishtirok etadi.

 Qamoqqa olinishi 
2013-yil 16-fevralda qoʻshiqchining ichki ishlar boshqarmasida bezorilik qilayotgani haqidagi video YouTubeda paydo boʻldiAbdulla Qurbonov ichki ishlar boshqarmasida, YouTube. Qurbonovning soʻzlariga koʻra u Boʻstonliqdagi toʻydan keyin kafega borib, spirtli ichimlik isteʼmol qilgan vajanjalda qatnashgan hamda 10 kunga qamatilgan.

 Litsenziyasi bekor qilinishi 
2013-yil 26-fevralida Oʻzbeknavo estrada birlashmasi Abdulla Qurbonovga berilgan litsenziya bitimda nazarda tutilgan shart va talablarni muntazam buzgani uchun bekor qilinishi haqida rasmiy bildirish tarqatdi. 

 Ijodi 

 Aktyorlik faoliyat 
+ Filmografiyasi Yil Film Rol Izoh2010 Sogʻinch Tergovchi2013 Yor-yor qani? Oʻzi

 

Turkum:1976-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Oʻzbekistonlik erkak qoʻshiqchilar
Pishirilgan sut

250px|thumb|Sanoat sharoitida pishirilgan sut
Pishirilgan sut yoki qaynatib pishirilgan sut bir sut mahsuloti boʻlib, qaymogʻi olinmagan sutni avval qaynatib, keyin bir meʼyorda isitish orqali tayyorlanadi. Mahsulot sargʻish rangda boʻladi. Xom sutdan farq qilib uzoqroq saqlanadi va achimaydi. Pishirilgan sutdan qizarib ivigan qatiq tayyorlash, uni qandolatchilikda ishlatish mumkin.

Pishirilgan sut yogʻliligi 6% yogʻi olinmagan sutdan tayyorlanadi. U 80—85°C haroratda 4 soat yoki 90—95°C haroratda 2-3 soat mobaynida saqlanadi.

 

Turkum:Sut mahsulotlari
Qatiq

thumb|250px|right|Ozarbayjon qatigʻi.
Qatiq sut mahsuloti boʻlib, tabiiy sutdan uni maxsus bakteriyalar yordamida achitish orqali olinadi. Qatiq oqish rangli, quyuq va nordon boʻladi. Pishirilgan sutdan tayyorlangan qatiq ivitilgan qatiq deyiladi. Uni maxsus xaltalarga sizdirib quyuq qatiq (suzma) olinadi. Qatiqni shundayligicha ichish mumkin (spirtli ichimliklar isteʼmolida mastlikda yordam qiladi) yoki taom va salatlarga qoʻshib isteʼmol qilish mumkin.

Qatiq — qaymogʻi olinib yoki olinmay pishirilgan sigir sutiga tomizgʻi solib ivitiladigan sut kislotali parhez mahsulot. Tarkibidagi yogʻ miqdoriga qarab yogʻli (3,2% sut yogʻi) va kam yogʻli (sut yogʻi 0,05% dan oshmaydi) qatiqlar boʻladi. Odatda oddiy qaymogʻi olinib yoki olinmay pasterizatsiyalangan sutga sut kislota hosil qiladigan streptokokkli tomizgʻi solib tayyorlanadi (qarang Kefir). Mikroorganizmlarning rivojlanishi natijasida hosil boʻlgan fermentlar taʼsirida sut tarkibidagi laktoza (sut qandi) sut kislotasiga aylanib, oʻz navbatida, sutdagi kazein (sut oqsili)ni ivitib, quyiltiradi. Natijada sut nordon mazali, quyuq, yanada foydaliroq neʼmatga aylanadi. Q. kishi organizmida sutga nisbatan yaxshi hazm boʻladi. Q.ni uy sharoitida tayyorlash uchun sut qaynatilib, keyin 30—35° gacha sovitiladi, soʻngra ivitiladigan idishlarga quyilib, tomizgʻi (1 litr sutga 1 osh qoshiqda qatiq yoki smetana) solib aralashtirib yuboriladi. Idishning qopqogʻini yopib, qalin qilib oʻrab qoʻyiladi. 4-5 soatdan soʻng Q tayyor boʻladi.

Q.ning oʻzi isteʼmol etiladi, ovqatlarga qoʻshiladi, kuvda pishib sariyogʻ (maska yogʻ) olinadi, ayron, suzma, qoqirim (guruch pishgan suvga Q. solib qaynatilgan quruq shoʻrva) tayyorlanadi. 

Oʻzbekistonda asosan sigir,echki, tuya kabi hayvonlar sutidan qatiq tayyorlanib isteʼmol qilinadi . 

 Yana qarang 

 Sut sanoati
 Sut
 Tvorog
 Qaymoq

 
 Qatiq tayyorlash 

Turkum:Sut mahsulotlari
Turkum:Oʻzbek oshxonasi
Turkum:Turk oshxonasi
Turkum:Bolgar oshxonasi
Turkum:Ozarbayjon oshxonasi
Sut mahsulotlari

right|thumb|200px|Janubiy Afrikalik sut shirkati chiqaradigan sut mahsulotlari: qaymogʻi olinmagan sut, qulupnayli ichimlik yogurti va meva yogurti.
Sut mahsulotlari sutdan tayyorlanadigan oziq-ovqat mahsulotlaridir. Aksariyat sut mahsulotlari katta energetik qiymatga ega. Sut mahsulotlari asosan sigir sutidan tayyorlanadi, biroq echki, qoʻy, yilqi va tuya suti ham ishlatiladi. Sut sogʻliq uchun juda foydalidir. Ayniqsa tuya suti.

 Yana qarang 

 Sut sanoati
 Sut
 Tvorog
 Qaymoq
 Qatiq
 Pishloq

Turkum:Sut mahsulotlari
Ashikoʻl

Ashikoʻl – Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi koʻl. Amudaryoning oʻng sohilida. Gʻarbda Bestoʻba va sharqda Qush-tepa balandliklari orasida joylashgan. Shimoldan janubga yoʻnalgan. Gʻarbiy sohillari Tabaqqum choʻliga tutash. Uzunligi 800-1000 m, eni 300-350 m, oʻrtacha chuq. 2 – 3 m. Sugʻorishdan ortgan va tashlama suv kelib quyiladi. Suv koʻp kelgan yili sathi kengayadi. Qirgʻoqlari qumloq, qamishzor, oʻrtacha shoʻrligi 1 lda 8 – 10 g va undan koʻp. Baliqchilikda foydalaniladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Qoraqalpogʻiston koʻllari
Asosli togʻ jinslari

Asosli togʻ jinslari — Magmatik jinslar. Kremniy oksidi bilan toʻyinmagan va tarkibida kvars boʻlmagan jin-slar. Asosli togʻ jinslarida kremniy oksidi 50 — 55 % dan ortmaydi. Nordon tog jinslariga nisbatan kaliy, natriy kam, temir, kalsiy, magniy esa koʻp. Mineral tarkibida asosli plagioklazlar koʻproq, ortoklaz, mikroklin esa kam. Bunday jinslarga gabbro, bazalt, diabaz va b. kiradi. Asosli togʻ jinslari Oʻzbekistonda Janubiy Fargʻona, Turkiston, Tomdi, Sulton Uvays va Nurota togʻlarida uchraydiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Geografiya
Asteroteka

Asteroteka (Asterotheca) – Qirq-quloqdoshlar oilasiga mansub sporali oʻsimliklar turkumi. Faqat qazilma holda uchraydi. Barglari murakkab, yirik va uch karra patsimon. Sporali va sporasiz yaproqchalarining tuzilishi oʻxshash. Qazilma holda Asterotekaning sporali, sporasiz barglarining izlari va sporasi Oʻrta Osiyo (Nurota, Hisor togʻlari) va boshqa hududlarda topilgan. Asterotekaning 15 ga yaqin turi maʼlumOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

 
 Maʼlumotlar ombori 

Turkum:Tabiatshunoslik
Astronomik geodeziya

Astronomik geodeziya – Geodeziyaning maʼlum tarmoqlarini qurish nazariyasini hamda usullari va Yerning shakli, oʻlchamlari va gravitatsion maydonini oʻrganadigan boʻlimi. Astronomik geodeziya Yer yuzasida va Yer yaqinidagi fazoda oʻtkazilgan astronomik, geodezik va gravimetrik oʻlchashlar asosida geodeziyaning asosiy ilmiy muammolarini hal etadi. Astronomik geodeziyaga nazariy geodeziya va yoʻldosh geodeziya boʻlimlari kiradiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

 
 Maʼlumotlar ombori
Bosim

Bosim - bu tabiat va inson hayotida alohida o'rin tutadigan jismoniy miqdor hisoblanadi.

thumb
Bosim — biror jismning boshqa jism sirtiga tik yoʻnalishda taʼsir qiladigan kuchlar intensivligini ifodalovchi fizik kattalik. Pa(paskal) yoki N/sm2 da oʻlchanadi.

Kuchlar sirt boʻylab tekis taqsimlangan boʻlsa, u holda bosim : 

P=F/S 

bunda F — jism sirtiga taʼsir qiladigan kuch, S — jism yuzasi. 

Bosimning bir necha turi mavjud: •Gidromexanik bosim— suyuklikning biror nuqtasidagi bosim. U gidrostatik (tinch holatdagi suyuklikka oid) va gidrodinamik (harakatdagi suyuqlikka oid) xillarga boʻlinadi. Gidromexanik bosimning atmosfera bosimidan katta bosim - ortiqcha bosim, atmosfera bosimidan kichik bosim - vakuummetrik bosim deb ataladi.

Bundan tashqari, havo bosimi, bugʻ bosimi, parsial bosim (gazga oid), yonilgʻi ichki yonuv dvigateli silindrida yonganda hosil boʻladigan gaz bosimi va boshqa xil bosimlar boʻladi. Biror idish, qozon hamda boshqalar ichidagi va atrofdagi muhit bosimlari birga mutloq bosim deyiladi. 

Meteorologiyada bosim birligi bar yoki mm sim. ust. bilan ifodalanadi. MKS tizimida (qarang Birliklar tizimi) bosim birligi sifatida N/m2 (nyuton kvadrat metr), SGS tizimida — dina/sm2 (dina kvadrat santimetr), MKGSS tizimida — kgk/m2 (kilogramm kuch kvadrat metr) qabul qilingan. Bosim barometr, datchik va manometr bilan oʻlchanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Katta qiymatlardagi bosimni ifodalash uchun SI sistemasiga tegishli boʻlmagan Bar birligi ham keng ishlatiladi. 

1 bar = 105 Pa = 1.02 kgk/sm2=10200 mm H2O ust.

Texnikada eng keng tarqalgan bosim oʻlchov birligi bu meʼyoriy atmosfera bosimi xisoblanadi. U erkin tushish tezligi 9,806 m/s va simob zichligi 13.595 boʻlganda, balandligi 760 mm boʻlgan simob ustunini muvozanatlagan xavo bosimi, yaʼni meʼyoriy atmosfera bosimi orqali ifodalanadi. Bunday simob ustuni xar bir kvadrat santimetrga oʻz ogʻirligiga teng boʻlgan bosim bilan taʼsir koʻrsatadi.

1Ratm = 760 mm Hg ust. = 1,033 kgk/sm2 = 101325 Pa = 1.01 bar.

Agar bosimni toʻgʻridan toʻgʻri milimetr simob ustuni tarzida ifodalasak, 

1 mm Hg ust = 133,3 Pa = 13.59 mm H2O ust. 

Bosim simob ustuni balandligi birligida ifodalansa, Atmosfera bosimini simob ustuni yordamida oʻlchashni kashf etgan olim Evangelista Torricelli sharafiga birligini Torr deb yuritiladi.

 

Turkum:Bosim
Kulgi kuni

Kulgi kuni yoki Hazil kuni — aprel oyining birinchi kuni. Koʻp mamlakatlarda shu kuni odamlarni hazil qilib aldash udumga aylangan. AQShda hazil qurboni „aprel ahmogʻi“ („April fool“) deb ataladi.

Hazil kuni udumi qayerda boshlanganini hech kim bilmaydi. Baʼzi tarixchilar bu odat Fransiyada boshlangan boʻlishi mumkin deb ishonadi. U yerda eski yangi yil bayrami 25-martdan 1-aprelgacha nishonlangan va odamlarning sovgʻa almashishi bilan yakunlangan. 1560-yillarning oʻrtalarida Qirol Charles IX yangi yilni 1-yanvarga surgan. Yangi yilni shundan keyin ham aprelda nishonlaganlar „aprel baliqlari“ deb atalgan va ularga hazil bilan masxaralab sovgʻalar yuborilgan. 

Hazil kuni yana qadimiy Rim bahor festivali Hilariaga bogʻliq boʻlishi mumkin. Bu bayram Attis xudosining qayta tirilishini nishonlagan.

 

 
 Hazillar muzeyi: Eng yaxshi yuzta kulgi kuni hazili 
 Kulgi kuni hazillariga bagʻishlangan saytlar roʻyxati 

Turkum:Aprel
Turkum:Bayramlar
Oʻzbeknavo

"OʻZBEKNAVO", "Oʻzbeknavo" estrada birlashmasi — respublikada estrada sanʼati sohasida faoliyat yurituvchi tashkilot. 1996-yil OʻzR Madaniyat ishlari vazirligi tasarrufida Oʻzbek davlat estrada birlashmasi hamda Oʻzbek davlat filarmoniyasi negizida "Oʻzbeknavo" gastrol konsert birlashmasi nomi bilan tashkil etilgan. 2001-yildan hozirgi nomda. Asosiy vazifasi Oʻzbekiston estrada sanʼatini rivojlantirish, estrada jamoalari, yakka ijrochilar faoliyatini muvofiqlashtirish va takomillashtirish, ularning ijodii, iqtisodii, huquqii manfaatlarini himoya qilish, respublika hududida va uning tashqarisida gastrolkonsert faoliyatini amalga oshirish, yakka ijrochilar va estrada guruhlarining faoliyat yuritishi uchun litsenziyalar berish, estrada sohasida axborot maʼlumotlar bazasini yaratish, monitoring oʻtkazish va boshqalar "Oʻ." respublikada oʻtkaziladigan milliy bayramlar, yubiley tantanalari va boshqalar rasmiy davlat tadbirlariga masʼul boʻlib, ular uchun maxsus shoudasturlar, tomosha, konsertlarni tayyorlaydi. Yosh iqtidorli sanʼatkorlarni ragʻbatlantirish maqsadida Maʼmurjon Uzoqov va Joʻraxon Sultonov nomidagi (Margʻilon), Hoji Abdulaziz Abdurasulov nomidagi (Samarqand), Komiljon Otaniyozov nomidagi (Xorazm), F. Mamadaliyev va O.Yusupov nomidagi (Andijon) anʼanaviy xonandalik tanlovi, "Asrlar navosi" koʻhna milliy sozlar ijrochilari (Buxoro), "Yangi taronalar" hamda "Aziz ona yurtim navolari" milliy estradamusiqa tanlovlari va boshqalarni oʻtkazadi. "Oʻ." birlashmasining Qoraqalpogʻiston Respublikasi hamda barcha viloyatlarda boʻlimlari mavjud.

Yoʻldosh Norboʻtayev. 

Oʻzbeknavo estrada birlashmasi Oʻzbekiston Respublikasi organi boʻlib, mamlakat milliy estradasini nazorat qiladi. Organ nizomida Oʻzbeknavo respublikada estrada madaniyatini yuksaltirish, estrada sanʼati namoyandalarining ijodiy imkoniyatlarini kengaytirish, estrada sahnalaridan foydalanishni yaxshilash, madaniy, ishlab chiqarish, ilmiy, iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish uchun kuch va mablagʻlarni birlashtirish maqsadida tashkil etilgani koʻrsatilgan.

 

 
 Rasmiy sayti
Xaker

thumb

Xaker ( — yaʼni chopish¸ boltalash) — informatsion texnologiyalar boʻyicha favqullotda malakaga ega mutaxassis. Tizimlarni buzishi mumkin bo’lgan shaxs. Kompyuter sistemasini oʻta chuqur biladigan shaxs. Avval boshdan xaker degan atama kompyuter dasni tezda yoza oladigan, yoki qurumlarni tezda soʻzlay oladigan dasturchilarga nisbatan ishlatilgan. Xakerlar asosan 3 turga toifalashadi: Black hat, White hat va Grey hat.

Hack soʻzi hippilar jargonida parvarishlanib, dunyo lugʻatiga kirgan. Hozir xaker soʻzi kreker, yaʼni buzgʻunchi maʼnosida notoʻgʻri ishlatiladi.

Xakerlar oʻz siyosiy simpatiya va antipatiyalariga koʻra harakat qilib kompyuter dasga ataylabdan ziyon yetkazishadi. Amerika Qoʻshma Shtatlari va Yevropada xakerlik kiberjinoyat tarzida malakalanadi.
 

 

Turkum:Submadaniyatlar
VIRUS/
Yangi yil kuni

thumb|Sidneyda yangi yil

Yangi yil kuni — 1-yanvar kuni, grigoriy kalendarining va Rim imperiyasida ishlatilgan yulian kalendarining birinchi kunida nishonlanadi. Odatda xristianlarning grigoriy kalendarida yangi yil Isoning sunnat qilish ziyofatini belgilagan. Ingliz va Luteran cherkovida hali ham shu asnoda nishonlanadi. Bunga qaramasdan, aksar mamlakatlar hozirda grigoriy kalendarini ishlatadi va bu mamlakatlarda, ayniqsa sobiq Sovet mamlakatlarida, yangi yilda hech qanaqa diniy mavzu yoʻq va insonlar bu bayramni dunyoviy bayram hisoblaydi. Yangi yil kuni kirib kelishini koʻpchilik odam salyut otib kutib oladi. Yangi yil dunyodagi haqiqatan global yagona bayramdir.

 Yana qarang 
 Yangi yil

 

Turkum:Bayramlar
Turkum:Yanvar
Avliyo Valentin kuni

thumb|right|1850-yil chiqqan Valentin kuni otkritkasi
thumb|Avliyo Valentin kunida shokolad va gul sovgʻa qilish keng tarqalgan
Avliyo Valentin kuni, Valentin kuni,The History of Valentineʼs Day — History.com, A&E Television Networks. Retrieved 2-fevral 2010-yil.History of Valentineʼs Day Christianity Today International. Retrieved 2-fevral 2010-yil; „Then Again Maybe Donʼt Be My Valentine“, Ted Olsen, 2000-01-02HowStuffWorks „How Valentineʼs Day works“ — HowStuffWorks. Retrieved 2-fevral 2010-yil. Avliyo Valentin bayramiChambers 21st Century Dictionary, Revised ed., Allied Publishers, 2005 yoki Sevishganlar kuni — har yili 14-fevralda nishonlanadigan bayram. Avliyo Valentin kuni juda koʻp mamlakatlarda nishonlanadi, ammo deyarli barchasida 14-fevral ish kunidir.

Avliyo Valentin kuni bir yoki bir necha „Valentinus“ ismli xristian ziyolilarni xotirlashga bagʻishlangan liturgik bayramlardan kelib chiqqan. Avliyo Valentin bilan bogʻliq eng mashhur martirologga koʻra, Valentin oila qurish taʼqiqlangan askarlarga toʻylar oʻtkazgani uchun qamalgan. Shuningdek, uni Rim Impersiyasida qiynoqlarga duchor qilingan xristianlarga yordam berishda ayblashgan. Qamoqdaligida Valentin qamoqxona boshchisi Asteriusning qizini davolagani aytiladi. Afsonaga koʻra, Valentin qatl qilinishidan avval qizga „Sening Valentiningdan“ deb xayrlashuv xatini yozganCass R. Sandak. Valentineʼs Day. Silver Burdett Press. pg. 11Valentineʼs Day — The History Channel http://www.history.com/topics/valentines-day.

Bugungi kunda Avliyo Valentin kuni Ingliz uyushmasida va Luteran cherkovida rasmiy ziyofat kunidir . Pravoslavlar ham Avliyo Valentin kunini nishonlaydi, ammo 6-iyul rimlik Avliyo Valentin, 30-iyun esa Hieromartyr Valentin yepiskopi sharafiga bagʻishlangan bayramlardir.

Bu kun tarixi Geoffrey Chaucer yashagan oʻrta asrlarga borib taqaladi. Oʻsha davrda ritsarlik madaniyati juda keng tarqalgan boʻlgan. XV asrga kelib sevishganlar bir-birlariga boʻlgan muhabbatlarini gul sovgʻa qilib, shirinliklar berib va „valentinlar“ deb nomlangan otkritkalar yuborib izhor qila boshlashgan. Bugungi kunda ishlatiladigan Avliyo Valentin kuni ramzlariga yurak rasmi, kaptarlar va qanotli sevgi farishtasi kiradi. XIX asrdan boshlab qoʻlda tayyorlangan valentinlar oʻrnini ishlab chiqarilgan otkritkalar egallaganLeigh Eric Schmidt, „The Fashioning of a Modern Holiday: St. Valentineʼs Day, 1840-1870“ Winterthur Portfolio 28.4 (Winter 1993), pp. 209-245..

 

 

 Avliyo Valentin kuni, BBC 
 Avliyo Valentin kim boʻlgan? , Muqaddas Piter Pravoslav cherkovi 

Turkum:Fevral
Turkum:Bayramlar
Turkum:Sevgi
Ayuqa

Ayuqa (1647 – 1724) – Qalmiqlar xoni. Hokimiyat tepasiga 1672-yil kelib Volga boʻylaridagi barcha qalmiqlarni birlashtirgan va oʻz mulkini ancha kengaytirgan. Rossiya hukumati Ayuqani xon deb 1712-yil tan olgan. Ayuqa dam Jungʻariya, dam Rossiyaga yon bosib turgan, baʼzan esa rus yerlariga chopqunlar uyushtirgan. Chorizm Quyi Volga boʻyida oʻz mavqeini mustahkamlash maqsadida Ayuqani qoʻllab-quvvatlagan va uning harbiy kuchlaridan Ashtarxon qoʻzgʻoloni (1705 – 06) va Bulavin qoʻzgʻoloni (1707 – 08)ni bostirishda, shuningdek Shimoliy urush (1700 – 21)da foydalangan.

 va roʻyxati 
1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil 

 
 Аюка-хан, современник Петра I 
 Аюка, Аюкай
 Аюка-хан 
 Аюка-хан: человек и политик

Turkum:Shaxsiyatlar
Turkum:1642-yilda tugʻilganlar
Turkum:1724-yilda vafot etganlar
Turkum:Qalmiq xonlari
Turkum:Shaxsiyatlar:Qalmiqiston
Assistent

Assistent (lotincha assistens – yordam beruvchi):

 Assistent – Mutaxassis yordamchisi (masalan, rejissor assistenti, professor assistenti);
 Assistent – Oliy oʻquv yurtlarida ilmiy unvon va oʻqituvchilik lavozimi.

 va roʻyxati 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Atabaska (koʻl)

thumb|300px
Atabaska — Kanadaning gʻarbidagi koʻl, Makenzi daryosi sistemasida. Chuq. 60 m gacha, maydoni 7,9 ming km2. Sharqsan gʻarbga tomon oy shaklida choʻzilgan. Shim. qirgʻoqlari baland, qoyali, jan.— pasttekislik. Oktabr oyining oxirida muzlab, iyunda eriy boshlaydi. Koʻlga Atabaska daryosi quyiladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil. Undan Qullar daryosi oqib chiqadi. Baliq ovlanadi, kemalar qatnaydi. Atabaska hududida uran rudasi konlari topilgan.

 

 
 Озеро Атабаска на сайте ''World Lake DataBase
 Озеро Атабаска и песчаные дюны 

Turkum:Koʻllar
Turkum:Alberta koʻllari
Atbara

Atbara (arab.– Bahr-al-Asvod) – Sudan va Efiopiyadagi daryo, Nilning oʻng irmogʻi. Uzunligi 1120 km. Efiopiya togʻligining shimoliy chekkasidan boshlanadi. Asosan Sudan platosidan oqadi. Suv sarfi oʻzgarib turadi (700 m³/sek dan 2200 m³/sek gacha), quyi qismida qurgʻoqchil davrlarda butunlay qurib qoladi. Yogʻingarchilik paytlarida (iyun-sentabr) daryoda suv koʻpayib, kemalar qatnaydi. Nilga quyilish joyida Atbara shahri bor. GES qurilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Sudandagi daryolar
Turkum:Efiopiyadagi daryolar
Atlantida

Atlantida – Platon asarlarida saqlangan yunon rivoyatlariga koʻra, Atlantika okeanida, taxminan. Gibraltar boʻgʻozining gʻarbida mavjud boʻlgan ulkan orol. Yeri serhosil, aholisi zich joylashgan. Zilzila natijasida okean qaʼriga choʻkib ketgan. Atlantidaning mavjud boʻlgani va halokatga uchrashi sabablari fanda hanuzgacha muammo boʻlib qolmoqda.Jyul Vernning"Suv ostida 80000kilometr asarida. Aylantidadagi eng baland togʼlar aynan Azoire, Kanar va Madeira orolllariga toʼgʼri kelishi yozib oʼtilgan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Qadimgi grek mifologiyasi
Atlantika boʻyi past tekisligi

Atlantika boʻyi pasttekisligi — AQShdagi pasttekislik, Atlantika okeani sohillarining Nyu-Yorkdan Florida yarim orolgacha boʻlgan qismini egallagan. Gʻarbda Pidmont platosining tik tushgan chekkasi bilan chegaradosh. Kengligi 30 – 350 km. Dengiz choʻkindilari (ohaktosh, qumtosh, loy va b.)dan tashkil topgan, yuzasi tekis. Balandligi dengiz sathidan 100 m gacha. Iklimi subtropik, okean iqlimi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 0° dan 20 °C gacha, iyulniki 22 — 28 °C. Yillik yogʻin 1000 – 1400 mm. Tuproklari: qizil, sariq, chimli, botqokli. Tabiiy oʻsimliklari: qaragʻay, dub, tis, botqoq sarvi va b. Paxta, tamaki ekiladi, mevali bogʻlar bor. Foydali qazilmalardan fosforitlar koʻp. Aholisi zich. Yirik shaharlari: Nyu-York, Filadelfiya, Vashington, Baltimor, NorfolkOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Pasttekisliklar
Atlantika ostonasi

Atlantika ostonasi – Atlantika okeani tubining Grenlandiya, Islandiya, Farer va Shetlend okeanlari oraligʻidagi koʻtarilib qolgan qismi. Chuqurligi okean sathidan 600 m. Atlantika ostonasi Atlantika okeani bilan Shimoliy Muz okeanining chuqur qismlaridagi suvni bir-biriga oʻtkazmaydi. Shimoliy Atlantika oqimining iliq va shoʻr suvlari Atlantika ostonasi orqali Norvegiya dengiziga, asosan Islandiya va Shetlend okeanlari oraligʻidagi boʻgʻozdan oʻtadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Atlantika okeani
Atlantika xartiyasi

Atlantika xartiyasi — AQSh va Buyuk Britaniya hukumatlarining boshliklari — F. Ruzvelt va U. Cherchill 1941-yil 14-avgustda imzolagan deklaratsiya. Atlantika xartiyasida fashistlar Germaniyasi va uning ittifoqchilariga qarshi urushning maqsadlari, urushdan keyingi davrda dunyoning tuzilishi, xususan hududlarni bosib olishdan voz kechish hamda xalqlarning oʻzini idora etish usulini oʻzi tanlash huquqi toʻgʻrisida umumiy tarzdagi fikrlar bildirilgan. 1941-yil 24-sentabrda London ittifoqchilararo konferensiyasida SSSR Atlantika xartiyasining asosiy qoidalariga qoʻshilganligini eʼlon qildi, bu esa gitlerchilarga qarshi ittifoq tuzish uchun zamin yaratdiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Shartnomalar
Atlantrop

thumb
Atlantrop (Atlas – Afrikadagi togʻli oʻlkadan va yunoncha anthroposodam) – pitekantroplar turiga mansub deb sanalayotgan qazilma odam. Atlantrop bosh suyagi chanoklari Jazoirda 1954 – 55 yillarda ashel madaniyatiga oid tosh qurollar bilan birga topilgan. Qadimgiligi taxminan. 360 ming yilga tengOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Jazoir tarixi
Turkum:Gominiylar
Turkum:Antropogenez
Atlas pilla

Atlas pilla – Panok pilla dan biri Atlas pillaning sirti tekis (silliq), qisman botiqroq. Uning dasta qisgan oʻrinlarida botiq yerlari bilinmay qoladi. Shu belgilariga koʻra navlarga boʻlinadi. Sirtidagi buzilgan joylari 5 mm gacha boʻlsa birinchi, 10 mm gacha boʻlsa ikkinchi, 15 mm gacha boʻlganlari esa uchinchi navga kiradi. 15 mm dan ortiq buzilgan joyi boʻlgan pillalar yaroqsiz hisoblanadi. Atlas pillalar bir tekis bugʻlanmaydi, ipagi oz chiqadi, sifati past boʻladi, tortishda ipagi tez-tez uzilib turadi. Pilla sifatining bu tariqa buzilishi qurtlarga yetarli dasta qoʻyilmaganidan hamda pillaning dasta oraligʻida qisilib oʻralishidan yuzaga keladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Pilla
Atlas (togʻ)

300px|right|thumb|Atlas togʻlari
right|thumb|300px|Atlas togʻlari
Atlas togʻlari  — Afrikaning shimoli-gʻarbidagi togʻlar, Marokash, Jazoir va Tunis hududida. Oʻrta dengizga parallel joylashgan birqancha tizmalar va togʻ massivlaridan iborat, ularni platosimon baland tekisliklar (800–1200 m) bir-birlaridan ajratib turadi. Balandligi 4165 m gacha (Jabal-Tubkal choʻqqisi), uzunligi 2000 km chamasida. Uchlamchi davr oxirida vujudga kelgan. Zilzilalar boʻlib turadi. Asosan ohaktosh, mergel, har xil gillardan tashkil topgan. Foydali qazilmalardan temir, qoʻrgʻoshin, rux, kobalt, molibden rudalari, fosforit, toshtuz uchraydi. Subtropik mintaqada joylashgan, iqlimi sohilda oʻrta dengiz iqlimi, qolgan joylarda chala choʻlga xos iqlim. Atlas togʻlaridan Dra va Shelif daryolari boshlanadi. Shimoliy hududlar landshafti inson tomondan keskin oʻzgartirib yuborilgan. Shim. yon bagʻirlarida doim yashil oʻrmonlar borOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Tunisdagi togʻlar
Turkum:Marokashdagi togʻlar
Turkum:Jazoirdagi togʻlar
Atmosfera akustikasi

Atmosfera akustikasi – Akustikaiint atmosferada tovush toʻlqinlarining tarqalish qonuniyatlarini akustika usullari bilan oʻrganadigan boʻlimi. Tovush toʻlqinlarining soʻnishi faqat toʻlqin tarqalishiga bogʻliq boʻlmay, tovush energiyasining muxitda yutilishiga ham bogʻlikdir. Tovush energiyasining yutilishi tovushning toʻlqin uzunligiga bogʻliq: qiska toʻlqinlarda koʻp, uzun toʻlqinlarda kam yutiladi. Atmosferada tarqaladigan tovush toʻlqinlari temperaturasi yuqori boʻlgan muhitdan temperaturasi past boʻlgan muhitga tomon buriladi. Baʼzan, portlash yoki momaqaldiroqning kuchli tovush toʻlkinlari faqat markaziy eshitilish zonasidagina emas, balki maʼlum darajadagi doirasimon eshitilish zonalarida ham aniq eshitilishi mumkin. Bu hodisa tovush toʻlqinlarining atmosferadagi past temperaturali qatlamlardan qaytishini tasdiklaydiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Atmosfera
Atstek tili

Atstek tili (nauatl) – Atsteklar tillarining tano-atstek oilasiga mansub. 14 – 16-asrlarda piktografik yozuvga ega boʻlgan, 16 – asrdan lotin grafikasi asosidagi yozuvga oʻtgan."" OʻzME. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Yut-astek tillari
Turkum:Meksika tillari
Turkum:Atsteklar
Atsteklar

thumb|220px|right| Quyosh toshi
Atsteklar oʻzlarini asteka, naua, maseualli („bugʻu ovlovchilar“ – eng qadimgi nomlari), tenochkilar, mexika deb ataydilar – Meksikaning eng yirik indeys aholisi. Umumiy soni 1,2 mln. kishi (1992). Atsteklar asosan atstek (nauatl) tilida, qisman ispan tilida soʻzlashadilar. Dini xristian-katolik. 12 – asrda shimolidan kelgan Atsteklar Mexiko vodiysiga bostirib kirib, u yerda oʻrnashib olganlar. 1325-yil Tenochtitlan qishlogʻi (hozirgi Mexiko shahri) vujudga kelgan. 1427-yil Atsteklar Teskoko va Tlakopan shahar davlatlari bilan ittifoq tuzib butun vodiy aholisini, keyinchalik esa Markaziy Meksikani oʻzlariga boʻysundirganlar. 1519 – 21 yillarda Atsteklar ispanlar tomonidan zabt etilgan. Atsteklar Mexiko vodiysiga kelgan paytlarida ularda urugʻqabilachilik tuzumi hukmron edi. Atsteklarga 2 yoʻlboshchi va 20 urugʻ oqsoqolidan iborat kengash rahbarlik qilgan. 15 – asrga kelib Atsteklarning ilk davlati vujudga kelgan. Savdo rivojlangan, hunarmandchilik ajralib chiqa boshlagan. Ispanlar kelguniga qadar Atsteklar temirni bilmaganlar, lekin Oltin, Kumush, Mis va jezni quya bilganlar. Asosiy ekinlari Joʻxori, Paxta, Kakao, Tamaki boʻlgan. Itdan boshqa uy hayvonlari boʻlmagan. Atsteklarning piktografik xati, yuksak sanʼati, quyosh taqvimi boʻlgan. Hozirgi paytda Aning koʻpchiligi Meksikaning qishloq xoʻjaligi va sanoat ishchilarini tashkil qiladi, faqat ozgina Atsteklargina eskicha hayot tarzlarini saqlab qolganlar.

 va roʻyxati 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

*
Turkum:Markaziy Amerika hindulari
Ahamoniylar

Ahamoniylar (Haxomanishiylar) — Ahamoniylar davlatini boshqargan qadimgi fors podshohlari sulolasi (miloddan avvalgi 558-330). Ahamoniylar sulolasi qadimgi fors urugʻidan boshlanib, bu urugʻ asoschisi Ahamon (qadimgi forschada Haxomanish) aftidan, miloddan avvalgi 7-asrda boshida Elam chegaralariga — Parsua (yunoncha Persida) deb nom olgan viloyatga koʻchib kelgan fors qabilalarining yoʻlboshchisi boʻlgan. Ahamon oʻgʻli Teisp (Chishpish) va uning bevosita avlodlari: Kir I, Kambis I, Kir II Anshan (Shim. Elamdagi viloyat) shohlari hisoblangan. Qadimgi Sharqning koʻpgina mamlakatlarini bosib olgan Kir II Ahamoniylar saltanatini barpo etgan. Ahamoniylar ning katta tarmogʻi Kambis II vafoti (522) bilan tugagan. Kichik tarmoqqa Doro I asos solgan.

Ahamoniylar sulolasi: Kir II (550-530) (Fors va Anshanda 558 yildan hokimlik qilgan), Kambis II (530-522), Doro 1 (522-486), Kserks I (486-465), Artakserks I (465-424), Kserks II (424), Sugʻdiyon yoxud Sekudian (424-423), Doro II (423-404), Artakserks II (404-358), Artakserks III (358-338), Arses (338-336), Doro III (336-330).

 va roʻyxati 

 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil 

Turkum:Oʻzbekiston tarixi
Turkum:Qadimgi Sharq sulolalari
Turkum:Qadimgi dunyo
*

kk:Ахемен әулеті
ta:அகாமனிசியப் பேரரசு
Poslednyaya poema (Yalla qoʻshigʻi)

«Poslednyaya poema» — Yalla ansamblining qoʻshigʻi.

 Ijrochi 
 «Yalla» guruhi

 Qoʻshimcha 

Turkum:Yalla qoʻshigʻlari
Turkum:Yalla: Ya ne mogu inache
Köstebekgiller

Köstebekgiller – turk animatsion teleseriali. TRT Çocuk telekanalida efirga uzatilgan.

 Rollarda 
 Akktyor Rol İnci Türkay Ceyda Asena Keskinci Pelin Yiğit Ege Yazar Caner Orhan Aydın Salih Oğuz Oktay Aslan Dede

 
 Rasmiy sayti 

Turkum:Turkiya teleseriallari
Turkum:2010-yillar teleseriallari
Spirtsiz ichimliklar

thumb|250px|Supermarketda spirtsiz ichimliklar
Spirtsiz ichimlik — tarkibida alkogol yoʻq ichimlik. Spirtsiz ichimliklar koʻp hollarda gazlangan boʻladi va salqin holatda iste'mol qilinadiFunny Irish Words and Phrases. Eng koʻp iste'mol qilinadigan spirtsiz ichimliklarlar:
 Sharbat
 Coca-Cola
 Gazli suv
 Sovuq choy
 Limonad
 Punsh (shakar, suv va meva shirasi qoʻshib qaynatilgan spirtsiz ichimlik).
Kvas ham spirtsiz ichimlik deb hisoblanadi, lekin tarkibida 1,2 % gacha spirt boʻlishi mumkin.

 

Turkum:Spirtsiz ichimliklar
Atmosfera jarayonlari

Atmosfera jarayonlari – Atmosferaning bir tekis isimasligi va unda baroklinlikning (bir xil zichlik va solishtirma hajmga ega boʻlgan yuzalarning izobarik yuzalar bilan mo tushmasligi) rivojlanishi tufayli paydo boʻladigan jarayonlar. Atmosfera jarayonlari natijasida atmosferaning umumiy sirkuliyatsiyasi va bir qancha mahalliy (lokal) sirkulyatsiyalar vujudga keladi. Atmosfera gʻalayonlari – siklon va antitsiklon tufayli atmosfera umumiy sirkulyatsiyasi Yer sharining turli kengliklari va hududlari oʻrtasida havo almashinuvini keltirib chiqaradi. Radiatsion sharoitlar va siklonlar faoliyati taʼsirida atmosfera alohida havo massalariga boʻlinadi, ularning aralashib ketish xususiyatlari oʻzgaradi, issiq va sovuq havo masenlari orasida esa kambar oʻtish zonasi – atmosfera frontlari vujudga keladi. Atmosfera jarayonlarikatta geografik maydonlarda ob-havo tartibotini belgilaydi. Masalan, Oʻrta Osiyo hududiga sovuq havo oqimining bostirib kirishi hatto yilning issiq fayellarida ham sovuq va nam ob-havoni, janubiy siklonlarning koʻchishi issiq va nam, antitsiklonlarning oʻtishi quruq va ochiq ob-havoni vujudga keltiradi (qarang Atmosfera sirkulyatsiyasi)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Atmosfera
Turkum:Atmosfera jarayonlari
Turkum:Meteorologiya
Atmosfera optikasi

Atmosfera optikasi – Geofizikaning Quyosh, Oy va boshqa yoritqichlardan Yer atmosferasini yorib oʻtib kelayotgan nur oqimlariga oid hodisalarni oʻrganadigan boʻlimi (qarang Atmosferadagi optik hodisalar). Atmosfera optikasi asosan, yorugʻlik nurlarining sinishi (qarang Yorugʻlik refraksiyasi) tufayli osmon gumbazida yoritqichlarning oʻrni siljiganday boʻlib koʻrinishi, yorugʻlik nurlarining yutilishi, sochilishi va ob-havo hodisalari bilan bogʻliq boʻlgan optik hodisalar (tong shafagʻi, kamalak, sarob hodisalari)ni oʻrganadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Atmosfera
Atmosfera stratifikatsiyasi

Atmosfera stratifikatsiyasi – Atmosferada temperaturaning balandlik boʻyicha taqsimlanishi. Quruq yoki suv bugʻiga toʻyingan havoga nisbatan Atmosfera stratifikatsiyasi turgʻun, beqaror yoki neytral boʻlishi mumkin. Atmosfera stratifikatsiyasining bunday holatlarini kuzatish uchun temperaturaning quruq adiabatik (qarang Adiabata), nam adiabatik va vertikal gradiyentlaridan foydalaniladi. Adiabatik vertikal yoʻnalishda havoning harakatida balandlik birligiga toʻgʻri keladigan temperatura pasayishi temperaturaning vertikal gradiyenti (u) deb ataladi. Quruq yoki suv bugʻiga toʻyinmagan havo boʻlsa, quruq adiabatik gradent (ua), suv bugʻiga toʻyingan nam havoda esa nam adiabatik gradiyent (un) deb yuritiladi. Quyida zarracha usulida olingan Atmosfera stratifikatsiyasining uch xili keltirilgan: 
 Atmosfera stratifikatsiyasi nam va quruq havo uchun mutlaq beqaror; 
 Atmosfera stratifikatsiyasi turgʻun; 
 Atmosfera stratifikatsiyasi quruq havo uchun turgʻun, nam havo uchun beqarorOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Atmosfera
Atmosfera toʻlqinlari

Atmosfera toʻlqinlari – Zichligi va harakat tezligi har xil boʻlgan ikki havo qatlami chegarasida hosil boʻluvchi va rivojlanuvchi toʻlqinlar. Harakatdagi havo massalarining tezliklari farqi qancha katta, zichliklari farqi qancha kichik boʻlsa, Atmosfera toʻlqinlari shuncha katta boʻladi. Xillari: 
 Gelmgols toʻlqinlari – zichligi va harakat tezligi oʻzaro farq qiladigan ikki havo qatlami chegarasida hosil boʻladigan qisqa toʻlqinlar; 
 Yerning aylanishida hosil boʻladigan ogʻish kuchi taʼsir qiluvchi siklonli (frontal) toʻlqinlar; 
 Bosim va harakat maydonlarining yirik masshtabli oʻzgarishlari natijasida kelib chiquvchi toʻlqinlar (Rossbi toʻlqinlari), shuningdek tropopauza, seysmik toʻlqinlar, atmosferaning koʻtarilish va pasayish toʻlqinlariOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Atmosfera
Atrek

Atrek – Eron va Turkmanistondagi daryo. Uzunligi 669 km. Havzasining maydoni 27,3 ming km2. Sebaz va Sulax daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻlib, Turkmaniston – Xuroson togʻlaridan boshlanadi va botqoqli delta orqali Kaspiy dengiziga quyiladi. Atrek qor va yomgʻirlardan suv oladi, bahorda toʻlib oqadi, yezda esa juda kamayib, quyi qismi butunlay qurib qoladi. Atrek kam suvli daryo, oʻrtacha yillik suv sarfi Qizilatrek shahri yaqinida 9,2 m³/sek, maksimal suv sarfi baʼzan 100 m³/sek ga yetadi. Yuqori qismida tor, chuqur vodiydan oqadi. Atrek suvi loyqa: har bir m3 suvda 18 kg oqindi bor. Daryoning koʻp suvi Eronda Mashhad-Kuchan vodiysini sugʻorishda sarf boʻlib, Turkmanistonga, xususan yezda suv kam keladi. Atrekning eng katta oʻng irmogʻi – SumbarOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari

Turkum:Turkmanistondagi daryolar
Turkum:Erondagi daryolar
Turkum:Tabiatshunoslik
Turkum:Eron va Turkmaniston chegarasi
Axaggar

Axaggar – Sahroi Kabir markaziy qismidagi (Jazoir jan.) keng togʻlik. Asosan kembriydan oldingi kristalli slanetslardan tarkib topgan, usti tekis va zinapoyasimon tizmalardan iborat. Uchlamchi davr oxiri va toʻrtlamchi davr boshida togʻlik koʻtarilib yorilgan, vulkanlar otilib chiqqan. Axaggarning eng baland nuqgasi Taxat tog`i – 3005 m. Iqlimi togʻ-choʻl iqlimi. Yogʻin yiliga 100 mm atrofida. Axaggarda bir qancha vodiylar bor, ularda yer osti suvlari yuza. Baʼzi joylarida alohida oʻsgan daraxt va daraxtzorlar (kiparis, mirta, palma, akasiya) uchraydi. Aholi chorvachilik (1500 m balandlikkacha), qisman dehqonchilik bilan shugʻullanadi (Bug`doy, Dukkaklilar, Pomidor). Platina, Olmos, Nikel va Mis konlari topilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 Galeriya 

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Tabiatshunoslik
Ayagoʻz (daryo)

Ayagʻuz — Qozogʻistonning Sharqiy Qozogʻiston viloyatidagi daryo. Uzunligi 492 km. Havzasining maydoni 15,7 ming km2. Kichik Ayagʻuz va Katta Ayagʻuz soylarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Chala choʻldan oqadi. Suvi koʻpaygan vaqtida Balxashgacha etib boradi. Asosan qordan suv oladi. Yoz vaqtida suvi shoʻr boʻladi. Suvi sugʻorishga sarflanadiO'zME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Qozogʻistondagi daryolar
Lola Karimova-Tillayeva

Lola Islomovna Karimova-Tillayeva (Lola Islomovna Karimova-Tillaeva; 1978-yilda Toshkentshahrida tavallud topgan) – Oʻzbekiston sobiq prezidenti Islom Karimovning qizi.

 Biografiyasi 
Lola Karimova-Tillaeva 1978-yil Oʻzbekiston poytaxti Toshkent shahrida tavallud topdi. U Toshkentda Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universitetida „Xalqaro huquq“ yoʻnalishi boʻyicha bakalavr va magistrlik darajasini oldi, soʻngra Toshkent davlat universitetida psixologiya fanlari nomzodi darajasiga ega boʻldi.

 Faoliyati 
Oʻzbekistonning YUNESKOdagi doimiy vakili Lola Karimova-Tillaeva mamlakatning koʻp asrlik merosini Yevropada tanitishga katta ahamiyat berib kelmoqda. Bundan asosiy maqsad esa tamaddunlar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlarni yaxshilashda va ularning qadriyatlarini hurmat qilishda koʻmaklashishdir.

Karimova-Tillaeva taʼlim va sportni qoʻllab-quvvatlash, ikki yirik hayriya tashkilotlarning boshligʻi sifatida, yetim va nogiron bolalarga yordam berish faoliyati bilan Oʻzbekistonda tanilgan.

 UNESCO elchisi 
Lola Karimova-Tillaeva 2008-yilning yanvar oyida YUNESKOdagi Oʻzbekistonning Doimiy vakili vazifasiga tayinlangan. Karimova-Tillaeva hamda uning safdoshlari madaniyatlaroro muzokaralarning ilgari surish hamda rivojlanishiga Oʻzbekistonning boy maʼnaviy va madaniy-tarixiy merosi borasida Yevropa jamoatchiligining xabardorligini oshirish yoʻli orqali oʻz hissalarini qoʻshmoqdalar.

„Sivilizatsiyalar toʻqnashuvi“ degan tushuncha keng tarqalgan bir paytda, Oʻzbekistonning YUNESKOdagi elchisi faoliyati jarayonida, Lola Karimova-Tillaeva Gʻarb hamda musulmon olami oʻrtasidagi dialogni yanada olgʻa surish, mavjud tushunmovchiliklarni hamda destruktiv stereotip va yanglishishlarni bartaraf qilish uchun kerakli shart-sharoit yaratishlikda taʼlim va madaniyatlararo hamfikrlikni ilgari surishni muhim vosita sifatida tan olib, bunga koʻproq ahamiyat berishga intilgan.

 

 

Turkum:1978-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Fargʻona kishilari
Turkum:Oʻzbekiston kishilari
Turkum:Oʻzbekiston yetakchilari
Turkum:Oʻzbekistonning UNESCOdagi doimiy vakillari
Turkum:Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti bitiruvchilari
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Turkum:Oʻzbekistonlik diplomat ayollar
Turkum:Prezidentlarning farzandlari
Turkum:Karimovlar oilasi
Atey

Atey (taxminan. miloddan avvalgi 429–339) – Skiflar shohi. Atey davrida skif yerlari yanada kengayib Dunay ortidagi Dobruja, Bujoq dashti (qadimiy Get sahrosi)ni ham qamrab olgan. Miloddan avvalgi 4-asrda agafirelar (skif qavmi) tomonidan ozod qilingan. Karpat boʻyi oʻrmondasht mintaqasida getlar yashartlar. Karpat boʻyining gʻarbiy qismi Germaniya va Dunayning boshlanish yerigacha boʻlgan hududda daklar yashardilar, ular Strabonnint yozishicha, getlar bilan bir tilda gaplashganlar, lekin ular faqat milodning dastlabki asrlaridagina mashhur boʻlishgan. Atey Dunay boʻyi (Istra)ning mahalliy aholisi – istrianlar hamda Dunayning soʻl sohilini bosib olgan getlar bilan ogʻir janglar olib borgan. Filipp Yaskiflar yurtiga bostirib kirib, skif qoʻshinlarini magʻlubiyatga uchratgan, miloddan avvalgi 339-yil Atey ushbu jangda halok boʻlganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

Turkum:Tarix
Turkum:Tarixiy shaxslar
Axtamar

thumb|300px|Tserkov
Axtamar – Oʻrta asr arman meʼmoriy yodgorliklarining noyob namunalari saqlangan Van koʻlidagi orol (hozirgi Turkiya hududida), Arsrunidiylar (arman) podshoxlari qarorgohi (10 – 11-asrlar). Avliyo xoch cherkovi (915 – 921, meʼmori Manuel; tarhi xochsimon, gumbazli, naqshlar va tosh oʻymakorligiga boy, boʻrtma naqshlarda dunyoviy va diniy syujetlar, hayvon va oʻsimliklar tasviri aks ettirilgan), port xarobalari (10-asr) va boshqa saqlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.

 

 
 Церковь Сурб Хач на острове Ахтамар (оз. Ван)
 Легенда об острове Ахтамар на сайте Ararat-online.Ru 

Turkum:Tarix
Turkum:Armaniston: Tarix
Turkum:Meʼmoriy yodgorliklar
Turkum:Osiyo orollari
Leningrad (guruh)

Leningrad (baʼzan — Gruppirovka Leningrad ) Sankt-Peterburg shahrida „Shnur“ laqabli Sergey Shnurov tomonidan tuzilgan rus rock-guruhidir. Guruh qoʻshiqlarida soʻkinish koʻp ishlatiladi, araqxoʻrlik estetiklashtiriladi. Shu yuzdan bu ashulalarni TV va radiostansiyalari filtrlamay aylantirishmaydi.

2007-yildan guruhda ayol vokalchi (Yuliya Kogan) paydo boʻldi. 2008-yili Leningrad tarqalib ketdi, biroq ikki yil oʻtib yana birlashdi va ijodda davom etmoqda.

 Diskografiyasi 

YilNomTarjima1999ПуляOʻq1999Мат без электричестваElektrsiz soʻkinish2000ДачникиDala-hovlichilar2001Пуля+ (Диск 1)Oʻq+ Disk 12001Пуля+ (Диск 2)Oʻq+ Disk 22001Маде ин жопаKoʻtda ishlab chiqarilgan2002Пираты XXI векаXXI asr qaroqchilari2002ТочкаNuqta2003Ленинград уделывает Америку (Диск 1)Leningrad Amerikani boplaydi (Disk 1)2003Ленинград уделывает Америку (Диск 2)Leningrad Amerikani boplaydi (Disk 2)2003Второй Магаданский||Ikkinchi Magadanlik
|-
|2003||Для миллионов||Millionlar uchun
|-
|2004||Бабаробот||Xotinrobot
|-
|2004||(Не) Полное собрание сочинений||Toʻliq(mas) asarlar toʻplami
|-
|2005||Хуйня||Safsata
|-
|2006||Хлеб||Non
|-
|2006||Бабье лето||Quruq yoz
|-
|2007||Аврора||Avrora
|-
|2011||Хна||Xina
|-
|2011||Вечный огонь||Mangu olov
|-
|2012||Рыба''Baliq

 

 
 Rasmiy sayti 
 Yana bir sayti 
 Leningrad Facebook sahifasi
 Leningrad Twitter hisobi
 Leningrad YouTube sahifasi

Turkum:Rus musiqiy quruhlari
Grigoriy Leps

Grigoriy Leps (asl ismi — Grigoriy Viktorovich Lepsveridze; 16-iyul, 1962, Sochi) kelib chiqishi gurji boʻlgan rus qoʻshiqchisidir. Ijodini rus shansonidan boshlab, soft-rok va ommabop musiqaga oʻtgan.

2013-yil oktabrida AQSh moliya vazirligi Lepsni "postsovet mafiya"ga aloqadorlikda ayblab, Qoʻshma Shtatlarga kirishni taqiqladi.Страница Министерства экономики США с обвинением Григория Лепсверидзе в причастности к мафииМинистерство финансов США ввело санкции против известного российского певца Григория ЛепсаПевец Григорий Лепс подпал под санкции минфина США

 Diskografiyasi 
 Albomlari
 1995 — Натали (Natali)
 1997 — Целая жизнь (Bir umr)
 2000 — Спасибо, люди... (Rahmat, odamlar...)
 2002 — На струнах дождя... (Yomgʻir torlarida...)
 2004 — Парус (Yelkan)
 2006 — Лабиринт (Labirint)
 2006 — В центре Земли (Yer markazida)
 2007 — Второй (Ikkinchi)
 2009 — Водопад (Sharshara)
 2011 — Пенсне (Pensne)
 2011 — Берега чистого братства (Sof birodarlik qirgʻoqlarida), Aleksandr Rosenbaum bilan
 2012 — Полный вперед! (Olgʻa!); DVDlari
 2005 — Парус Live (Yelkan Live)
 2007 — В центре Земли Live (Yer markazida)
 2007 — Я — живой! (Men tirikman!)
 2010 — Что может человек (Odam nimalarga qodir)
 2010 — Водопад Live (Sharshara Live)
 2011 — Научись летать Live (Uchishni oʻrgan Live); Termalari
 2005 — Избранное... 10 лет (Saylanma... 10 yil)
 2007 — Вся жизнь моя — дорога... (Butun hayotim — yoʻl...)
 2010 — Берега. Избранное (Qirgʻoqlar. Saylanma)

 

 
 Rasmiy sayti
 Grigoriy Leps YouTube kanali
 Grigoriy Leps Facebook sahifasi
Baade Uolter

Baade Uolter (1893-yil 24-mart, Shryottingxauzen, Germaniya – 1960-yil 25-iyun, Gyottingen) – nemis ast-ronomi. 1931—1958 yillarda AQShda yashagan. Andromeda galaktikasi yadrosi va unga tegishli 2 yorqin yoʻldoshning yulduz tabiatini, galaktikalarda yulduzlar toʻdasining ikki tipi mavjudligini kashf etgan. Oʻzgaruvchan va oʻta yangi yulduzlarni tadqiq qilgan, Gidalgo va Ikar asteroidlarini ochgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Kishilar
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Astronomiya
Turkum:1893-yilda tugʻilganlar
Turkum:1960-yilda vafot etganlar
Baʼlabak

thumb|300px
Baʼlabak ( Baʿlabakk; ) – Livandagi shahar, Antilivan togʻi etagida. 18 mingga yaqin kishi yashaydi. Qadimgi Geliopol (miloddan avvalgi 18-asrdan), soʻnggi Rim koloniyasi – Yuliya-Avgusta-Feliks harobalari, shuningdek ibodatxonalar va jamoat inshootlari qoldiqlari saqlangan"" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Turkum:Finikiya shaharlari
Baba Xomi Jahongir

BABA (Bxabxa) (Bhabha) Xomi Jahongir (1909-yil 30-oktabr – 1966-yil 24-yanvar) – hind fizigi va jamoat arbobi. Trombey atom markazi tashkilotchisi va birinchi direktori (1957, hozir B. nomida). Ilmiy ishlari atom va yadro fizikasiga, kosmik nurlar, elementar zarralar fizikasiga oid.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Babaji xotin maqbarasi

Babaji xotin maqbarasi – Qozogʻiston (Taroz shahri yaqinida)dagi meʼmoriy yodgorlik (10 – 11-asrlar). Maqbara murabba tarhli (tashqarisi 6,80x6,80 m, ichkarisi 4,5x4,5 m). Old va ikki yon tarzlariga bir xilda chuqur ravoqli eshiklar, yoniga kichik yassi ravoqlar, tepasiga turunjlar ishlanib, atrofi hoshiyalar bilan chegaralangan. Bosh tarzidagi islomiy naqsh va kitobasida yozuvi saqlangan. Poygumbazi (1 m ga yaqin) 16 qirrali, usti kulohiy gumbaz bilan qoplangan (gumbazi qulab tushgan). Bino devorining quyi qismiga zilzila koʻzda tutilib, yogʻoch ishlatilgan. Babaji xotin maqbarasi m. oʻrta asr meʼmorligining nodir namunalaridan."" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Qozogʻiston meʼmoriy yodgorliklari‎
Turkum:Qoraxoniylar meʼmorchiligi
Svetlana Babanina

thumb|Svetlana Babanina
Svetlana Viktorovna Babanina (1943.4.2, Tambov viloyati) – suvda suzish boʻyicha jahon rekordchisi, xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1964). 1954-yildan Oʻzbekistonda yashaydi. Uch marta mamlakat chempionligi oltin medali bilan taqdirlangan (1962, 1963, 1964). Spartakiada gʻolibi (1963). Jahon universiadasining ikki oltin, ikki kumush va bir bronza medaliga sazovor boʻlgan (1965, Vengriya). 4x100 m estafeta suzishida Yevropa chempioni (1966). Tokio olimpiadasida ikki marta bronza medali bilan mukofotlangan (1964). 100 metrga brass usulida suzish boʻyicha ikki marta jahon rekordini oʻrnatgan (1964, 1965). 1995 yildan respublika olimpiada rezervlari bilim yurtining murabbiysi."Babanina Svetlana Viktorovna" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:1943-yilda tugʻilganlar
Turkum:4-fevralda tugʻilganlar