Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Baxtiyor Boboyev

250px|thumb
Baxtiyor Mamarasul oʻgʻli Boboyev (1937.25.12, hozirgi Qozogʻistondagi Aris shahri) — rassom, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1999). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1973). Shoir M. Boboyevnint oʻgʻli. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1963). 1974-yildan Toshkent teatr va rassomlik sanʼati (hozirgi Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn) institutida oʻqituvchi, 1980-yildan dotsent, 1997-yildan professor B. ijodida ijodkorlar, hunarmandlar qiyofasi, mehnatjarayoni muxim urin tutadi. Asarlari: "Zamin shoʻri" (1963), "Tandirchilar" (1968), "Alisher Navoiy portreta" (1968), "Fargona navolari" triptixi (1970), "Gazli tongi" (1975), "Chorraxa" (1983), "Alisher Navoiy soy boʻyida" (1993), "Namozi asr" (1997) va boshqa 1963-yildan respublikada va chet mamlakatlardagi badiiy koʻrgazmalarda asarlari bilan faol ishtirok etadi.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1937-yilda tugʻilganlar
Turkum:25-dekabrda tugʻilganlar
Botir Boboyev

Botir Davronovich Boboyev (1914.15.5 — Toshkent — 1984.4.11) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, polkovnik. Rostov iqtisod institutini, Xarkov artilleriyachilar bilim yurtini bitirgan. 1942-yildan frontda. 118gvardiyachi artilleriya polki batareya komandiri. Boboyev 1945-yil yanvarda Oborniki qishlogʻida dushmanning qarshi hujumini qaytarib, oʻz batareyasini dushman roʻparasiga olib chiqib jang qilgan. Koʻrsatgan jasorati uchun Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan (1945). Boboyev urushdan keyin Germaniyadagi sovet harbiy maʼmuriyatida xizmatni davom ettirdi (1945—1947). Toshkent shahri, Shayxontohur tumani harbiy komissari (1952—1972). Respublika urush va mehnat faxriylari kengashi Toshkent seksiyasining raisi (1972-yildan) lavozimlarida ishlaganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 
 Nekrolog
 http://press.natlib.uz/ru/editions/74533 
 http://press.natlib.uz/ru/editions/76807 

Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1914-yilda tugʻilganlar
Turkum:1984-yilda vafot etganlar
Turkum:4-noyabrda vafot etganlar
Turkum:15-mayda tugʻilganlar
Turkum:Tasvirsiz maqolar
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini olgan oʻzbeklar
Mamarasul Boboyev

Mamarasul Boboyev (1911.3.4, Kattaqoʻrgʻon — 1969.23.7, Toshkent) — oʻzbek shoiri. U dastlabki maʼlumotni Navoiy nomli maktabda oldi, Shoir 1927-yilning kuzida Buxorodagi xoʻjalik texnikumiga oʻqishga kirdi. 1934—1938-yillarda Mamarasul Boboev Toshkent davlat pedagogika instituti til va adabiyot fakultegning sirtqi boʻlimini tamomladi. Respublika gazeta, jurnal, nashriyot va Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida ishlagan (1947—68). 1939-yilda „Guliston“ jurnalida uning „Ulugʻbek“ nomli tarixiy poemasi bosilib chiqdi. Ulugʻ Vatan urushi shoir uchun sinov yillari boʻldi. U 1941-1946-yillarda vatan mudofaasida qatnashib, Eronda xizmat qildi.

„Janubiy nuqtada“ (1953), „Eron daftari“ (1952), „Sadoqat haqida“ (1954) sheʼrlar turkumi va boshqa kitoblari nashr etilgan. „Yoshlik chogʻim — oltin chogʻim“ (1959), „Goʻzallik istab“ (1963) kabi dramalari bor. U rus (M. Lermontov, N. Nekrasov, T. Shevchenko, N. Tixonov, K. Simonov), tatar (M. Jalil), ovar (R. Hamzatov) shoirlari asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Uning „Eron osmoni ostida“ turkum sheʼrlari horijiy sharq mavzudagi eng yaxshi asarlar sirasiga kiradi"Boboyev Mamarasul" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Sheʼriy toʻplamlari 
 „Vatan shaʼniga“ (1939)
 „Shodiyona“ (1951)
 „Sevgan qoʻshiqlarim“ (1959)
 „Yangra rubob“ (1961)
 „Ayni yoz“ (1961),
 „Yuragimning aytganlari“ (1963)

 

 
 Tanlangan asarlar, —2j.lar, T.: 1974-1975.
Sobir Boboyev

thumb
Sobir Boboyev (1920.30.12, Toshkent — 2004.09) — kompozitor, Oʻzbekiston da xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (05.11.1967). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1949). 1943—47 yillari Oʻzbekiston radiosi xorida ishlagan. Oʻzbekiston Kompozitorlar uyushmasining raisi (194855, 196065, 198185), Samarqand opera va balet teatrida badiiy rahbar va direktor (1966—69), Oʻzbek davlat filarmoniyasida badiiy rahbar (1972—76). 3 opera — "Hamza" (K. Yashin, 1961), "Yoriltosh" (Sh. Saʼdulla, 1967, birinchi oʻzbek bolalar operasi), "Fidoyilar" (Sh. Saʼdulla, 1972, 2tahriri 1984); 8 musiqali drama va komediya, jumladan "Dalada bayram" (Sh. Saʼdulla dramasi, D. Zokirov bilan hamkorliqda, 1954), "Vatan ishqi" (Sh. Saʼdulla, Z. Fatxullin, 1957), "Ikki bilaguzuk" (Sh. Saʼdulla, 1963), "Muhabbat qoʻshigʻi" (P. Tlegenov, 1980) va boshqa; kantata, orkestr asarlari, Navoiy, Mashrab, Nodira hamda zamonaviy oʻzbek shoirlari gʻazallariga romans va qoʻshiklar bastalaganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1920-yilda tugʻilganlar
Turkum:20-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Turkum:O‘zbekiston musiqa o‘qituvchilari
Toʻxtasin Boboyev

Toʻxtasin Boboyev (1923.23.1, Fargʻona viloyati Jonketmon qishlogʻi — 2000.15.1, Ohangaron shahar) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Belorussiya fronti, 61-armiyasining 81-oʻqchi diviziyasiga qarashli 154-maxsus razvedkachilar rotasida xizmat qilgan. 1943-yil Dnepr daryosidan kechib oʻtgan va qoʻshinlar yetib kelgunga qadar dushmanlar hujumini jasorat bilan qaytarib turgan. Koʻrsatgan jasorati uchun Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan (1944). Urushdan keyin Toshkent yuridik institutini bitirgan (1952). Kolxoz raisi, sovxoz direktori boʻlib ishlagan. 1962-yildan Ohangaron shahrida yashaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yilKargapoltsev, Sergey. "Бабаев Тухтасин Бабаевич" (22 Fevral 2018) (Rus)

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:23-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:1923-yilda tugʻilganlar
Turkum:15-yanvarda vafot etganlar
Turkum:2000-yilda vafot etganlar
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini olgan oʻzbeklar
Qurbonali Boboyev

Boboyev Qurbonali Latipovich (1910.26.12, Oqmoʻla shahri2000.5,8, Toshkent) — geolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1974). geologiya-mineralogiya fanlari doktori (1962), professor (1963). Oʻrta Osiyo industrial intni tugatgach (1936), geologiya ixtisosidagi turli muassasalarda foydali qazilmalarni qidirish ishlariga rahbarlik qilgan. Urush qatnashchisi (1942—43). 1944-yildan "Oʻzbekoltinkamyobmet" trestida bosh geolog, direktor oʻrinbosari. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Geologiya instituti direktori oʻrinbosari va direktori (1947—56) Oʻrta Osiyo Geologiya va mineral xom ashyo ilmiy tadqiqot instituti direktori (1956—66). 1967-yildan Mineral resurslar ilmiy tadqiqot institutida katta ilmiy xodim. Geologik jarayonlar harakteristikasi prinsiplarini ishlab chiqib, Oʻrta Osiyoni geologikstrukturaviy rayonlashtirish sxemasini va shu asosda metallogenik va prognoz qilish sxematik haritalarini tuzgan. 1983-yildan Ruda konlari genezisi boʻyicha Xalqaro assotsiatsiya (AQSH) haqiqiy aʼzosi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Turkum:1910-yilda tugʻilganlar
Turkum:26-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:2000-yilda vafot etganlar
Turkum:5-avgustda vafot etganlar
Halimboy Boboyev

Halimboy Boboyev (1942.10,8, hozirgi Tojikiston Respublikasi, Shahriston tumani) — huquqshunos olim. Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1999), yuridik fanlari doktori (1993), professor (1994). ToshDU yuridik fakultetini tugatgan (1970), fakultetda oʻqituvchi, katta oʻqituvchi, dotsent, dekan muovini, kafedra mudiri (1973—91). Toshkent davlat yuridik instituti prorektori (1991 — 92), davlat va huquq nazariyasi kafedrasi mudiri (1992—95), rektori (1995-yildan). Ilmiy ishlari Oʻzbekiston siyosiy va huquqiy qarashlarning tarixi, davlatchilikning rivojlanishiga bagishlangan. B. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Fuqarolik kodeksi va boshqa huquqiy hujjatlarni tayyorlashda ishtirok etdi. "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Bosh tahrir hayʼati aʼzosi (1997-yildan). Birinchi chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputata (1994—99). Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi aʼzosi (1999-yildan)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 Amir Temur va temuriylar saltanati, T., 1996; Oʻzbek milliy davlatchiligi tarixi, T., 1999.
 

Turkum:Huquqshunoslik
Turkum:1942-yilda tugʻilganlar
Turkum:10-avgustda tugʻilganlar
Turkum:Tojikistonda tugʻilganlar
Madraim Bobojonov

Madraim Bobojonov (1939.9.10, Xorazm viloyati Xonqa tumani Gʻalaba qishlogʻi) — Oʻzbekiston xalq artisti (1988). Toshkent sanʼat institutini tugatgan (1970). 1961-yildan Ogahiy nomidagi Xorazm viloyat oʻzbek davlat musikali drama va komediya teatrida aktyor. B. ijodiga qahramonona, romantik va fojiaviy rollar yaqin boʻlib, obrazlari joʻshqin histuygʻuga toʻla; chuqur dramatik hoyaatlarni mahorat bilan gavdalantiradi. Sahnada yaratgan eng yaxshi rollari: Utkuriy ("Parvona"), Gʻofir ("Boy ila xizmatchi"), Fazliddin ("Nomaʼlum kishi"), Hamlet ("Hamlet"), Karl Moor ("Qaroqchilar"), Mindaugas; ("Mindaugas"), Jaloliddin Manguberdi ("Avlodlar qilichi"), Samadov ("Un uchinchi rais"), Ogahiy ("Dilbandi Xiva") va boshqa B. televideniye orqali namoyish etilgan bir qancha videofilmlarda ham (Ogahiy, "Ogahiy"; Qozi, "Deyishma" va boshqalar) oʻynagan. "Nilufar" (H. Rasul), "Millioner oʻgʻli" (J. Teshaboyev, H. Islomov) kabi spektakllarni sahnalashtirgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1939-yilda tugʻilganlar
Turkum:9-oktyabrda tugʻilganlar
Turkum:Xorazmda tugʻilganlar
Yatim Bobojonov

Yatim Bobojonov (asli ismi Fozil) (1904 Toshkent 1959.26.12) — teatr arbobi, aktyor, rejissyor va pedagog. Oʻzbekiston xalq artisti (1943). Oʻzbek teatri asoschilaridan. Saxna faoliyatini 1920-yil teatr truppasi (Toshkent) da kichik rollarni ijro etishdan boshlagan. Moskva oʻzbek drama studiyasida (1924—27) K. Stanislavskiyning ilgʻor sahna uslubi, Ye. Vaxtangov rejissurasini oʻrgangan, 1927-yildan Hamza teatrida aktyor va rejissyor Hajviy va harakterli rollarni mahorat bilan ijro etgan: Tartalye (K. Gotssi, "Malikai Turandot", 1927), Brigella (K. Goldoni, "Ikki boyga bir malay", 1927) va boshqa 1931—32 yillarda Buxoro teatri va unga vaqtincha qoʻshilgan Respublika yosh tomoshabinlar teatri badiiy rahbari. Rejissyorlik faoliyatini shu teatrda "Niqob yirtildi" (Z. Fatxulin) pyesasini sahnalashtirishdan boshlagan. 1934-yil Hamza teatrida "Tormor" (Komil Yashin) spektaklini sahnalashtirgan. Spektakl hayotiyligi, ommaviy sahnalarning mukammalligi, yuksak ijro saviyasi bilan ajralib turadi. B. ijodida Hamza dramalari va uning obrazini yaratish alohida oʻrin tutgan. "Xolisxon" (1940), "Hamza" (Komil Yashin, A. Umariy, 1949), ayniqsa, "Boy ila xizmatchi" (1939) spektakli B. rejissyorlik ijodining choʻqqisi, Hamza teatrining esa katta yutugʻi boʻldi. B. oʻz rollari va spektakllarida xalqhayotini atroflicha aks ettirdi, qahramonlari harakteri va ruhiy holatlarini chuqur ochishga erishdi. B. teatr sanʼatining tarbiyaviy roliga alohida ahamiyat bergan, spektakllari chuqur gʻoyaviy mazmun va aniq maqsadga ega boʻlgan. B. Yangiyoʻl (1943—46), Toshsovet (1946—48) teatrlarida badiiy rahbar boʻlib ishlagan, shu teatrlarda "Tohir va Zuhra" (S. Abdulla asari; T. Jalilov musiqasi), "Muqanna" (H. Olimjon). "Xoʻja Nasriddin" (V. Vitkovich, Gʻ. Gʻulom), "Oftobxon" (Komil Yashin; X. Toʻxtasinov) va boshqa spektakllarni qoʻygan. Sh. Burhonov, O. Xoʻjayev, N. Rahimov, O. Jalilov, M. Gʻofurov, A. Boltayev, F. Rahmatova va boshqalarning aktyor sifatida shakllanishida xizmati katta. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida dare bergan (195056).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
 Gazeta

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1904-yilda tugʻilganlar
Turkum:1959-yilda vafot etganlar
Turkum:26-dekabrda vafot etganlar
Turkum:Oʻzbekiston rejissyorlari
Turkum:Oʻzbekiston teatr rejissyorlari
Bobon qoʻzgʻoloni

Bobon qoʻzgʻoloni — Zarafshon vohasida chorizm mustamlakachilik istibdodi va mahalliy amaldorlar zulmiga qarshi koʻtarilgan dehqonlar qoʻzgʻoloni (1869-yil oktabr— 1870-yil sentabr). Rahbari — Bobon Aliboyev (Bobon Toʻqsabo). U Qoraqursoq qishlogʻidan boʻlib, rus podsho chinovniklari, amir va uning amaldorlari, jumladan Ziyouddin tuman begi Muhammad Yusufboy dodxohning behad zulmiga qarshi bosh koʻtarib, oʻz atrofiga kambagʻal dehqonlarni toʻplay boshlaydi. 1869-yil dekabrga kelib ularning soni 500 kishidan ortadi. Qoʻzgʻolonchilar boy va amaldorlarning uy-joylariga oʻt qoʻyish, molmulklarini tortib olib, kambagʻallarga boʻlib berishni oʻz oldilariga asosiy maqsad qilib oladilar. Qoʻzgʻolon dastlab ana shu Ziyouddin bekligida boshlanib, Xatirchi bekligi va Zarafshon okrugining Kattaqoʻrgʻon uyezdiga yoyiladi. Buxoro amiri qoʻzgʻolonni oʻz kuchi bilan bostira olmagach, 1869-yil oktabrda Zarafshon okrugidagi chor maʼmuriyatidan harbiy yordam soʻrashga majbur boʻladi. Kattaqoʻrgʻon uyezdi boshligʻi kapitan Borzenkov yuborgan jazo otryadi shu uyezd chegarasida qoʻzgʻolonchilar bilan boʻlgan jangda katta talofot koʻrsada, bir necha qoʻzgʻolonchini asir olishga muvaffaq boʻladi. Ulardan biri (Mullo Xusayn) Buxoro zindoniga tashlanib, qolganlari (Umarqul, Abdushukur, Xudoyberdi) qatl etiladi. Bobon qoʻzgʻolonni davom ettirib, 4 dekabrda Xatirchi amlokdori Rahimboyning molmulkini kambagʻal dehqonlarga taqsimlab beradi. Soʻng, qoʻzgʻolonchilar Ziyouddin tuman begi Muhammad Yusufboy dodxohning uyiga oʻt qoʻyib, molmulkini xalqqa ulashadi. Bobon qoʻzgʻoloni ning tobora avj olayotganidan choʻchigan Turkiston generalgubernatori K. P. Kaufman Kattaqoʻrgʻonga shtabsrotmistr M. D. Skobelev boshchiligida otliqjazo otryadini joʻnatadi. Kattaqoʻrgʻondan 25 km uzoqlikdagi Chorshanba qishlogʻida boʻlgan jangda jazo otryadi yengilib, Skobelev krchadi. Bu magʻlubiyatdan sharmanda boʻlgan Turkiston chor maʼmuriyati Skobelevni harbiy tribunalga beradi. Shundan soʻng, Kattaqoʻrgʻonga polkovnik Karganov boshchiligida ikkinchi jazo otryadi yuboriladi, 1869-yil dekabr oxirida boʻlgan jangda qoʻzgʻolonchilar yengilib, ulardan 40 tasi halok boʻladi, 25 kishi asir olinadi, 100 dan ortigʻi yaralanadi. Bobon esa omon qolgan qoʻzgʻolonchilar bilan qochib qutiladi. Asir olingan qoʻzgʻolonchilarni Ziyouddin tuman begi xalq oʻrtasida osib oʻldiradi. 1870-yil 14-yanvarda Karganov jazo otryadi Qoraqursoq qishlogʻida qoʻzgʻolonchilar bilan yana jang qiladi, ammo ularni yenga olmaydi, 1870-yil sentabrda chor hukumati aygʻoqchisi Saidxon Karimxonovning xiyonati tufayli qoʻzgʻolonchilar Kattaqoʻrgʻonning Toʻrtkoʻl qishlogʻida tormor qilinadilar. Bobon qoʻlga olinib, Samarqandda qatl etiladi."" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
 Oʻzbekistonning yangi tarixi, 1j. Turkiston chor Rossiyasi mustamlakachiligi davrida, T., 2000.
Sanobar Bobonazarova

Sanobar Bobonazarova (1950.15.3. Namangan tumanining Shoʻrqoʻrgʻon qishlogʻi) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1998). Namangan pedagogika institutining filologiya fakultetini tugatgan (1973). 1969-yildan Namangan tumanidagi 8-oʻrta maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Bobonazarova darslarni koʻrgazmali qurollar, texnika vositalari asosida tashkil etadi. Bobonazarova oʻz darsida yoshlarga vatan tuygʻusini, milliy qadriyatlar va mafkurani singdirishda yangi uslublarni qoʻllaydi. Maktab „Yosh ijodkorlar“ toʻgaragi rahbari Bobonazarova oʻquvchilari bir necha marta olimpiadalarda faxrli oʻrinlarni egalladi. Uning sheʼriy kitoblari nashr qilingan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:1950-yilda tugʻilganlar
Turkum:15-martda tugʻilganlar
Turkum:Shoʻrqoʻrgʻonda tugʻilganlar
Turkum:Namangan davlat universiteti bitiruvchilari
Meliboy Boboniyozmatov

Meliboy Boboniyozmatov (1837-yil — Rishton — 1917-iyul) – rishtonlik kulol, kosagar usta.

 Hayoti 
Meliboy Boboniyozmatov 1837-yilda Rishtonda tugʻilgan. Kulollik hunarini otasi usta Boboniyozmatdan oʻrgangan. Rishton kulolligi uslubida ishlanadigan sopol idishlarning barcha ni yasash, naqshlash, pishirish jarayonini yaxshi bilgan. Rangbarang boʻyoqlarni qoʻllab xilma-xil yangi idishlar yasagani uchun ustalar orasida „chapdast usta“ nomini olgan. Rishtonlik kulollar orasida birinchi boʻlib Gʻijduvon kulolligida yangi tarqalgan „tagi siyoh“ („qora zaminlik“) uslubini mukammal oʻrgangan, shu uslubda tayyorlagan idishlaridan namunalar Toshkentdagi Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyida saqlanadi. Meliboy Boboniyozmatov 1917-iyulda Rishtonda vafot etgan.

 

Turkum:1837-yilda tugʻilganlar
Turkum:1917-yilda vafot etganlar
Turkum:Kulollar
Turkum:Rishtonda tugʻilganlar
Turkum:Rishtonda vafot etganlar
Turkum:Qoʻqon xonligida tugʻilganlar
Turkum:Turkiston general-gubernatorligi kishilari
Turkum:Turkiston general-gubernatorligida vafot etganlar
Bobosurxok togʻlari

Bobosurxok togʻlari — Hisor togʻ tizmasining janubi-gʻarbiy tarmoqlaridan biri. Qashqadaryo viloyatining Dehqonobod tuman i xududida. Eng baland joyi — 1790 m, oʻrtacha balandligi 1500- 1600 m. Shim.sharqdan jan.gʻarbga 9- 10 km ga choʻzilgan. Mezokaynozoy yotqiziklari (ohaktosh, qumtosh, gipsli gil, mergel, konglomeratlar va boshqalar) bilan qoplangan. Janubiy yon bagʻri nisbatan tik. Karst shakllari (chuqurlar, gʻorlar) rivojlangan. Iqlimi quruq va issiq, tekisliklardan kam farq kidali. Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 300- 400 mm. Togʻ yon bagʻirlarida buloqlar mavjud. Efemer va efemeroid oʻsimliklar oʻsadi. Shim.sharqiy qismlarida 1500 m dan balandrokda archazorlar bor. Yaylov sifatida foydalaniladi. Antropogen taʼsir eroziyaning kuchayishiga, yaylovlarda oʻtning siyraklashishi va oʻrmon maydonlarining qisqarishi kabi salbiy oqibatlarga olib kelmoqda.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Togʻlar
Turkum:Qashqadaryo viloyati geografiyasi
Turkum:Oʻzbekistonning relef shakllari
Turkum:Dehqonobod tumani
Xadicha Boboxonova

Xadicha Abdurasulovna Boboxonova (1923.11.1, Toshkent) – O‘zbekiston SSR xalq artisti (1979). Toshkent teatr texnikumini tugatgan (1939), Moskva davlat teatr sanʼati instituti qoshidagi milliy teatr boʻlimida tahsil olgan (1939-41). Surxondaryo (1941-49), Buxoro (1949-51), Kattaqoʻrgʻon (1951-58) teatrlarida ishlagan, 1958-yildan yana Surxondaryo teatrida. Asosiy rollari: Maysara („Maysaraning ishi“), Zuhra („Tohir va Zuhra“), Layli („Layli va Majnun“), Nodira („Nodira“), Farmonbibi („Kelinlar qoʻzgʻoloni“), Toʻlgʻanoy („Momo Yer“), Ona Turk („Amir Temur va Yildirim Boyazid“), Saodat („Qaytar dunyo“), Jannat xola („Oʻchmasin chiroq“) va boshqa Yaratgan obrazlari toʻlaqonliligi va milliy xususiyatlarga boyligi bilan ajralib turadi. Oʻzbek, qozoq, turkman, ozarbayjrn xalq qoʻshiqlarining mohir ijrochisi. „Shuhrat“ (1994) medali, „El-yurt hurmati“ ordeni (1998) bilan taqdirlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Boboshodisoy

Boboshodisoy — Qashqadaryo viloyati Yakkabogʻ tumanipatn soy. Yakkabogʻdaryonmng chap irmogʻi. Ugomning yuqori oqimi Chiyonlisoy deb ham ataladi. Uzunligi 11 km, havzasining maydoni 37 km², Ugom Xontaxta togʻining shim. yon bagʻridagi buloqlardan boshlanib, dastlab shim.gʻarbii yoʻnalishda oqadi va Yakkabogʻ qishlogʻi yaqinida Yakkabogʻdaryoga quyiladi. Ugom erta bahorda yomgʻir, jala va erigan qor suvlari hisobiga toʻyinadi, toʻlibtoshib oqadi. Boshqa paytlarda asosan buloqlardan suv oladi, yozda quyi oqimida koʻpincha qurib qoladi. Ugom havzasi oʻsimliklarga boy, xushmanzara, undan yozgi yaylov sifatida ham foydalaniladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Bobrik

Bobrik (toʻqimachilikda) — zalvor va qalin (4 mm dan qalin) jun gazlama. Juda pishiq qilib toʻqiladi, issikdikni yaxshi saqlaydi. B.dan ustkiyimlar tikiladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobrlar

Bobrlar (Castor), suv qunduzlari — bobrsimonlar oilasining yagona urugʻi. Uzunligi 100 (baʼzan 130) sm, ogʻirligi 30 kg gacha. Suvda yashashga moslashgan. Burun teshigi suvda bekiladi. Oyoqlari kalta, besh barmoqli; barmoqlari orasida parda boʻladi. Orqa oyoqlari kuchli rivojlangan. Keyingi oyoqlari ikkinchi barmogʻining tirnoqlari ikkiga ajralgan boʻlib, yungini tarash uchun xizmat qiladi. Juni uzun, qalin va yumshoq, och qoʻngʻirdan qoramtir qoʻngʻirgacha tusda boʻladi. Momiq junlari yaxshi rivojlangan. Belkurakka oʻxshash dumi yungsiz (uz. 30 sm gacha, kengligi 10—13 sm). 2 turi bor. Kanada B. (S. canadensis) — Shim. Amerikaning Alyaskadan Meksikagacha boʻlgan hududlarida tarqalgan.

Finlandiyada va Rossiyaning turli viloyatlarida iqlimlashtirilgan. Yevropa, yaʼni dare B. (S. ﬁ ber) — Yevrosiyoning oʻrmon zonasida, suv toshadigan oʻrmon va choʻl mintaqalarida tarqalgan. Rossiyada 20-asr boshlarida qimmatbaho terisi uchun koʻplab ovlaiganidan koʻp joylarda qirilib ketgan edi. Ovlash taqiqlanishi va qoʻriqxonalar tashkil qilinishi bilan soni koʻpayib, 60- yillardan boshlab yana ovlana boshlangan. B. kechasi va shomda faol hayot kechiradi, qishda faolligi kamayadi. Suv havzalari qirgʻogʻida in qaziydi yoki shoxshabbalar va tuproqdan uya quradi, kichik soylar va daryolarning suvini shoxshabbalar bilan toʻsib, toʻgʻon quradi. Yiliga bir marta 1 dan 6 tagacha koʻzi ochiq va tanasi yung bilan krplangan bola tugʻadi. Daraxt poʻstlogʻi va keng bargli daraxtlarning shoxshabbalari bilan oziqlanadi. Qishga oziqgʻamlaydi. 35— 40 yil yashaydi. Qimmatbaho moʻynasi uchun ovlanadi, maxsus fermalarda koʻpaytiriladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobruysk

Bobruysk — Belarusning Mogilyov viloyatidagi shahar (1795-yildan). Berezina daryosi boʻyidagi pristan. Bobruysk stansiyasi (Berezina). Aholisi 223 mingkishidan ziyod (1999). Yogʻochsozlik sanoati markazi. Mashinasozlik, neft kimyosi va kimyo ("Bobruyskshina" ishlab chiqarish birlashmasi va boshqalar), oziq-ovqat, yengil, qurilish materiallari sanoati korxonalari ishlab turibdi. 3 teatr, oʻlkashunoslik muzeyi mavjud. 14-asrdan maʼlum; 1649-yildan Polsha, 1793-yildan Rossiya imperiyasi tarkibida boʻldi. Balneobalchiq kurorti mavjud.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Belarus shaharlari
Bobsley

Bobsley (ing. bobsleigh) — sport turi; yaxlit metalldan yasalgan chanalarda tepalikdan maxsus muzlatilgan trassalar boʻylab uchish. Chanalarning oʻzi ham B. deb ataladi. Chanalar 2 va 4 oʻrinli boʻlib, faqat erkaklar musobaqalashadilar. 2 oʻrinli chananing uz. 2,7 m, ogʻirligi 165 kg, ekipajning vazni 200 kg dan oshmasligi kerak. 4 oʻrinli chanada bu koʻrsatkichlar tegishlicha 3,8 m, 230 kg, 400 kg dir.

B. sport turi sifatida 19-asrning oxirida Shveysariyada paydo boʻlgan. Xalqaro B. va toboggan federatsiyasi (FIBT; 1924-yil asos solingan)ga 32 mamlakataʼzo (1991). 1924-yildan kishki olimpiya oʻyinlari dasturiga kiritilgan, shu yildan jahon chempionatlari oʻtkaziladi. AQSH, Shveysariya, Germaniya, Italiya sportchilari B.da eng koʻp muvaffaqiyatga erishganlar.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Qishki sport
Bobur maqbarasi

Bobur maqbarasi — Kobuldagi (Afgʻoniston) meʼmoriy yodgorlik (16—17 va 20-asrlar). Boburning xoki 1539 yilda Agradan (Hindiston) olib kelinib shu yerda dafn etilgan. Bobur maqbarasi Kobul shahrining Sherdarvoza togʻi yon bagʻridagi (xushmanzara qiya yalanglikda). Bobur ixlos qoʻyib obod qilgan tarixiy bogʻ "Nazargoh"ning (keyinchalik bogʻning nomi "Bogʻi Bobur" deb nomlangan) yuqoridagi maydonchasida joylashgan. Bobur vasiyatiga koʻra, dastlab qabr ustiga maqbara qurilmagan. 1606 yilda tarixiy lavha chekilgan oqish kulrang qabrtosh oʻrnatilgan. 1932 yilda marmar, beton va sopoldan moʻʼjazgina shiyponmaqbara barpo qilingan. Maqbara yaqinida oʻgʻli Mirzo Hindol va nabirasi Mirzo Muhammad Hakimning qabrtoshlari saqlangan. Ular oldida Ruqiya Sultonbegim qabrtoshi (1640). Pastki pogʻonada esa Shoh Jahon hind meʼmorligi uslubida kulrang toshdan ayvonli masjid qurdirgan. Xalqaro Bobur jamgʻarmasi tashabbusi bilan Andijondagi Bobur milliy bogʻi ("Bogʻi Bobur")da Kobuldagi Bobur maqbarasiga oʻxshash ramziy qabrmaqbara bunyod etilgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Afgʻoniston meʼmoriy yodgorliklari
Boburiylar

Boburiylar — Hindistonda (1526—1858) hukmronlik qilgan turkiy sulola. 

alt=Z. M. Bobur va uning avlodlari|thumb|Bobur va uning avlodlari
Temuriylar sulolasining vakili, Amir Temur avlodi Zahiriddin Muhammad Bobur asos solgan. Chet ellarda, mamlakatimizda, hatto Hindistonda ham Boburni va uning avlodlarini "buyuk moʻgʻullar" deb atash odat boʻlib qolgan. "Buyuk moʻgʻullar" degan ibora Chingizxon va undan keyingi moʻgʻul qoonlari (Oʻqtoy qoon, Guyuk qoon, Munka qoon)ga taalluqli boʻlib, Buyuk mo'g'ular aslida Bobur avlodlaridir. Ular tarixiy hujjatlarda oʻzlarini "boburiy mirzolar" deb yuritishgan. Ular tarixiy hujjatlarda oʻzlarini "boburiy mirzolar" deb yuritishgan. V. V. Bartold dunyoda tarqalgan "buyuk moʻgʻullar" iborasining xato ekanligini koʻrsatib, "Yevropaliklar Temurni va uning oʻgʻillari hamda nabiralarini moʻgʻullardan tarqalgan deb hisoblab, (Bobur) saltanati uchun "buyuk moʻgʻullar" degan nom toʻqidilar", deb yozadi. Bu ibora esa Yevropadan Hindistonga "koʻchib" kelib, hindlar orasiga inglizcha kitoblar vositasi bilan tarqalgandir. Soʻnggi yillarda "buyuk moʻgʻullar" degan xato ibora oʻrniga "boburiylar" iborasi qoʻllanila boshladiki, bu ibora tarixiy haqiqatni toʻgʻri aks ettiradi. Boburiylar Hindistonda 332 yil hukmronlik qildilar. Sulola asoschisi Bobur (1483-yilda tugʻilgan) otasi tomondan Amir Temurning (1336–1405) va ona tomondan Chingizxonning (1227-yilda vafot etgan) avlodi boʻlgan. 
thumb|280px|Bobur va uning oʻgʻli Humoyun

Boburiylarning vakillari: Zahiriddin Muhammad Bobur (1526-1530), Humoyun (1530-1539; 1555-56), Akbar ( 1556-1605), Jahongirshoh (1605—27), Shoh Jahon (1627-1658), Avrangzeb Olamgir (1658—1707), Bahodirshoh I (1707-1712), Jahondorshoh (1712-1713), Farrux Siyar (1713-19), Muhammadshoh (1719-1748), Ahmadshoh (1748—1754), Olamgir II (1754-1759), Shoh Olam II (1759-1806), Akbar II (1806-1837), Bahodirshoh II (1837-1858).

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Sulolalar
Turkum:Boburiy hukmdorlar
Turkum:Amir Temur
Turkum:Hindiston
Turkum:Pokiston
Boburnoma rasmlari

Boburnoma rasmlari — Zahiriddin Muhammad Boburning "Boburnoma" asariga ishlangan miniatyuralar. Boburiylar hukmronligi (ayniqsa Akbar) davrida Hindistonda shakllangan, Gʻarbda "moʻgʻullar miniatyurasi" nomi bilan maʼlum boʻlgan tasviriy sanʼat yuzaga kelgan. Hirot, Buxoro, Samarqand, Sheroz, Tabriz miniatyura sanʼatining eng yaxshi anʼanalarini ijodiy oʻzlashtirib, qad. hind tasviriy sanʼatini dunyoviy mazmun bilan boyitgan Dasvant, Basovan, Us tod Mansur, Mukund, Ramdas, Kesu Gujarotiy, Farruxbek Qalmoq, Ibrohim Naqqosh va boshqa musavvirlar oʻsha davrda yaratilgan va koʻchirilgan bir qator qoʻlyozmalarni — "Boburnoma", "Akbarnoma", "Zafarnoma", "Jome attavorix" ("Tarixlar majmuasi") va boshqalarni nafis va jozibador rasmlar bilan bezaganlar. Bizgacha "Boburnoma"ning shu tarzda bezatilgan nusxalari (8 nusxa toʻliq holda) yetib kelgan: Britaniya muzeyida (Angliya) va Oksforddagi Bodli kutubxonasida, Dexlidagi Milliy muzey va Rojasthon shtatidagi Alvar kutubxonasida (Hindiston), Parij milliy kutubxonasida; shuningdek Moskvadagi Sharq xalklari sanʼati muzeyida (57 varakda 69 rasm), Dublindagi Chester Bitti kutubxonasida (Irlandiya), Parijdagi Luvr muzeyida, AQShning Frir galereyasida, Fogg sanʼat muzeyida, Kanadaning Ottava shahridagi Milliy galereyada va shaxsiy yigʻimlarda saqlanmoqsa. Rasmlarning asosiy mazmuni tarixiy voqealar, maishiy manzaralar, jang lavhalari, ov va sport oʻyinlari, hayvonot va oʻsimlik dunyosi, turli siyosiy voqealar, uchrashuv va boshqalarni tasvirlashdan iborat. Asar mazmuni bilan cheklangan rassomlar barcha tarixiy, geografik, etnografik omillardan foydalangan holda bir butun tugallangan ijodiy mujassamotlar yaratganlar. Rasmlarda sharq sanʼatidagi shartlilik zaruriyatidan, koʻp rejali mujassamotlardan mohirona foydalanilgan. Rasm va boʻyoqlar muvozanatini nozik sezish, ranglarni tanlay bilish, tasvirlanayotgan davr ruhini, goʻzallikni aniqhissiy shakllarda gavdalantirish, imoishora, harakatni jonli bera bilish, boʻyokdardagi ichki monandlik kabi hind rassomligiga xos xususiyatlar va boshqa jihatidan bu rasmlar gʻoyat katta badiiy qimmatga ega."" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
 Miniatyuri rukopisi "Baburname": (Albom), M., 1960; "Boburnoma" rasmlari: (Albom), T., 1970; Madraimov A., Rasmlarda Bobur hayoti, T., 1983.

 

Turkum:Boburiylar davri adabiyoti
Daniel Bovet

Daniel Bovet (1907-1992) - Italiya farmakologi. Dorivor preparatlar tuzilishi bilan ularning farmakologik faolligi oʻrtasidagi bogʻliqlikni tadqiq qilgan. Gistaminga qarshi preparatlarning dastlabki tadqiqotchilaridan biri boʻlgan. Kuraresimon taʼsir etadigan sintetik birikmalarni kashf etgan. Nobel mukofoti laureati (1957)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1907-yilda tugʻilganlar
Turkum:1992-yilda vafot etganlar
Turkum:23-martda tugʻilganlar
Turkum:8-aprelda vafot etganlar
Osip Bove

Osip Ivanovich Bove 1784.4.11, Peterburg 1834.28.6, Moskva — rus meʼmori. Ampir namoyandasi. 1812-yil yongʻindan soʻng Moskvani qayta tiklash komissiyasi bosh meʼmori. B. ishtirokida Qizil maydondagi binolar qayta tiklangan (1815), Katta teatr va uning oldidagi maydon (1821—24), Aleksandrov bogʻi (1820— 22), Zafar darvozasi (1827—34), 1shahar kasalxonasi (1828—32) va boshqa barpo etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1784-yilda tugʻilganlar
Turkum:4-noyabrda tugʻilganlar
Turkum:1834-yilda vafot etganlar
Turkum:28-iyunda vafot etganlar
Turkum:Moskvada vafot etganlar
Bove

BoveOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommuna. Oise departamenti Beauvais tumani tarkibiga kiradi.

 Aholisi 
Meʼmoriy yodgorliklarga boy shahar (12— 17-asrlar). Urta asr shahar qiyofasi saqlangan. Meʼmoriy yodgorliklari; Qad. Rim shahar devori va uning minoralari harobalari; SentEtyenn cherkovi (12-asr— 16-asr boshlari); Fransiyadagi gotika uslubida qurilgan eng baland sobor SenPyer (1227-yil qurilishi boshlanib, 1578-yilgacha bir necha marta qayta qurilgan) va unga tutash noyob yodgorlik Notr-Dam dela-Bas-Evr bazilika nefi (997—998); yepiskop saroyi (16-asr boshi) va boshqa

55.392 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1658,4 nafar kishi.

 Geografiyasi 
Maydoni — 33,4 km2. Dengiz sathidan 57 – 170 m balandlikda joylashgan. 

 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Oise shaharlari
Bogazar togʻi

Bogazar togʻi — Qashqadaryo viloyatidagi togʻ. Hisor tizma togʻlari tarkibiga kiradi. Eng baland joyi — Chovurtkali choʻqqisi, 2098 m. Uzunligi 10–12 km. Bogazar togʻi jan.gʻarbdan shim.sharqqa yoʻnalgan. Uningjan.sharqiy yon bagʻirlari Kichik Oʻradaryo vodiysiga ancha qiya, baʼzi joylarda tik tushgan, shim.gʻarbiy yon bagʻirlari esa yotiqroq. Suvayirgʻich qismi yassi. Togʻ yon bagʻirlaridagi buloklardan boshlanuvchi soylar Kichik Oʻradaryo tomon oqadi. B. t. yura, boʻr va paleogenning choʻkindi jinslari (qumtosh, gil, konglomerat, alevrolit, ohaktosh)dan tashkil topgan. Yon bagirlaridagi jigarrang tuproqlarda qizilarcha va saurarcha, zarang, bodom keng tarqalgan. Archazorlar ostida bugʻdoyiq, shuningdek uchqat (shilvi), oqhargul va boshqa usadi. Bogazar togʻi yozgi yaylov."" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nikolay Bogdanov

Nikolay Dmitriyevich Bogdanov (1920.27.4, Dnepropetrovsk viloyati Lyubimovka qishlogʻi — 1945.31.1, Lvov) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Toshkentda chizmachi boʻlib ishlagan. 1941-yil iyuldan frontda. 34-gvardiyachi artilleriya polkida divizion komandir boʻlgan. Bogdanov 1943-yil 12—14-sentabrdagi janglarda oʻz artilleriyasi bilan oʻqchi qismlari tomonidan dushmanning Komarovka va Yevlashovka qishloqlaridagi tayanch punktlarini egallashlarida yordam bergan. 1943-yil 16-oktabrda Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1920-yilda tugʻilganlar
Turkum:1945-yilda vafot etganlar
Turkum:27-aprelda tugʻilganlar
Turkum:31-yanvarda vafot etganlar
Karl Bogdanovich

Karl Ivanovich Bogdanovich (1864.29.11, Vitebsk gubernyasi 1947.5.6, Varshava) — geolog olim. Peterburg konchilik institutini tugatgan (1886). 1901 — 17 yillarda Rossiya Geologiya qoʻmitasida ishlagan (1914-yildan direktor), ayni vaqtda Peterburg konchilik instituti professor (190219). 1919-yilgacha Rossiyaning Yevropa qismi, Markaziy Osiyo, Sibir va Kavkazda katta tadqiqot ishlari olib borgan. Ruda konlari (1912—13) va 1931-yilda neft konlari geologiyasi boʻyicha katta toʻplamlari nashr qilingan. Oʻrta Osiyo boʻyicha olib borgan tadqiqot ishlari seysmologiyaga salmoqli hissa qoʻshdi va shu regionning tektonik sxemasini belgilab berdi. 1919-yildan Polshada Krakov akademiyasi professor"Bogdanovich Karl Ivanovich" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:1864-yilda tugʻilganlar
Turkum:29-noyabrda tugʻilganlar
Turkum:1947-yilda vafot etganlar
Turkum:5-iyunda vafot etganlar
Bogdo-oʻla

Bogdo-oʻla — Xitoydagi togʻ tizmasi, Sharqiy Tyanshanda. Balandligi 5445 m gacha (BogdoOʻla togʻi). Kenglik yoʻnalishida qariyb 300 km ga choʻzilgan, shimolida Turfon botigi, janubida Jungʻoriya tekisligini oʻrab turadi. Asosan kembriydan oldingi va paleozoy davrlari jinslaridan tuzilgan. Yon bagʻirlari tik, doimiy qor va muzliklar bor. Landshaft mintaqalari: quyi mintaqa — choʻl va dasht, 1700–2900 m balandlikda — oʻtloqlar va ignabargli oʻrmonlar, 2900–3700 m balandda — butalar, alp oʻtloqlari va nival mintaqa.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Xitoy geografiyasi
Bogemiya

Bogemiya (Bohemia) — 1) Chexiya davlati tashkil topgan hududning ilk nomi; 2) 1526—1918-yillarda Gabsburglar imperiyasi tarkibiga kirgan Chexiyaning rasmiy nomi. Bogemiya atamasi antik davrlardayoq Boi(o) haemum ("boylar vatani") nomi bilan qayd etilgan; miloddan avvalgi VIII asrda Marbod rahbarligidagi markomanlar tomonidan bosib olingan. Bavariyaliklar (lotincha bai(u) varii — boylar mamlakati aholisi) bogemiyaliklardan kelib chiqqanligi masalasi hanuz ochiq qolmoqda.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Chexiya geografiyasi
Bogol

Bogol — qad. moʻgʻul jamiyatidagi ijtimoiy tabaqa, uy qullari. Ilk oʻrta asrlarda qulchilikning bir necha turi mavjud boʻlgan: unaganB.— bir paytlar boʻysundirilgan qabila, keyinchalik merosiy qullarga aylangan, ular oʻz mulklari va qisman shaxsiy erkinliklarini saqlab qolganlar, onguB.— shaxsiy xizmatlari evaziga ozodlikka chiqqan qullar; uteliB.— oddiy xizmatkor — qullar.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nikolay Bogolyubov

right|200px|thumb|Nikolay Nikolayeviç Bogolyubov (1930)
Bogolyubov Nikolay Nikolayevich (1909.8(21).8, Nijniy Novgorod 1992) — matematik, mexanik va nazariyotchi fizik, akademik (1953). Chiziqli boʻlmagan mexanika va nazariy fizika boʻyicha ilmiy maktab asoschisi. Ilmiy ishlari chizikli boʻlmagan mexanika, statistik fizika (oʻta oquvchanlik va oʻta oʻtkazuvchanlikning mikroskopik nazariyasi), maydonning kvant nazariyasi (dispersnoy munosabatlar)ga oid.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Matematiklar
Turkum:1909-yilda tugʻilganlar
Turkum:21-avgustda tugʻilganlar
Turkum:1992-yilda vafot etganlar
Aleksandr Bogomoles

thumb
Aleksandr Aleksandrovich Bogomoles (1881. 12(24).5 - 1946.19.7. Kiyev — patofiziolog, akademik (1932) va Tibbiyot Fanlar akademiyasi akademik (1944). Ilmiy ishlari vegetativ nerv sistemasi patologiyasi va fiziologiyasi, qon quyish patologiyasi, allergiya, biriktiruvchi toʻqimaning immunitetdagi ahamiyati masalalariga bagʻishlangan. B. uzoqumr koʻrish nazariyasini ilgari surgan. U yaratgan antiretikulyar sitotoksik zardob (ATSZ) koʻpgina kasalliklarni davolashda qoʻllanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1881-yilda tugʻilganlar
Turkum:1946-yilda vafot etganlar
Turkum:19-iyulda vafot etganlar
Aleksey Bogomolov

Aleksey Fyodorovich Bogomolov (1913.20.5(2.6), Smolensk viloyati) – radiotexnika va radiofizika sohasidagi olim, akademik (1984). Asosiy ilmiy ishlari radiotexnika va radiofizikaga, xususan, "Orbita" tizimidagi "Molniya" Yer sunʼiy yoʻldoshi orqali Markaziy televideniye koʻrsatuvlarini qabul qilish uchun yaroqli katta radioteleskoplarni ishlab chiqishga doir.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Bogor

Bogor (gollandcha Beytenzorg) — Indoneziyadagi shahar. Yava o.ning garbida. Aholisi 271 ming kishi (1990). B. tog oraligi soyligida, Gyode vulkani etagida joylashgan. Kurort joy va turizm markazi. Bogor va avtomobil yoʻllari tuguni. Rezina shinalari va oyna zavodi, toʻqimachilik, mashinasozlik, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Hunarmandchilik rivojlangan. Indoneziya kauchuk ilmiy tadqiqot instituti, dunyoga mashhur botanika bogi (1817-yildan) va botanika ilmiy tadqiqot instituti bor. JanSharqiy Osiyoning tropik mintaqa biologiyasi boʻyicha regional markazi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Indoneziya shaharlari
Bogxed

Bogxed (Shotlandiyadagi Boghead degan joy nomi bilan atalgan) — saproyayeli/yalarning eng toza xili. B. tarkibidagi organizm qoldiqlarining miqdori, hosil boʻlish sharoiti, sifati bilan koʻmirdan farq qiladi. B. botqoqliklar, dengiz koʻrfazlarida biyokimyoviy va geokimyoviy jarayonlar taʼsirida hosil boʻladi. Rangi qoramtir. B. tarkibini gazsimon, uchuvchan moddalar (75—90%), vodorod (8 — 12%) tashkil qiladi. Yonuvchi massaning issiklik berishi 33,5—37,7 Mj/kg. Gumusli koʻmir qatlamlari orasida yupqa qatlam koʻrinishida uchraydi. B.dan qoramoy, suyuqyonilgʻi olinadi va kimyo sanoatida foydalaniladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bod

Bod (fors- shish) — boʻgʻim ogʻrigʻi (artralgiya), muskul ogʻrigʻi (mialgiya), quymich nervi kasalligi (ishias), pleksit, podagra, radikulit, revmatizm kabi kasalliklarning xalq orasida tarqalgan nomi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Atamalar
Bod (birlik)

Bod — telegraf signallarini uzatish (telegraflash) tezligi birligi. 1 sekundda uzatiladigan elementar tok impulslariga teng. Amalda telegraflash tezligi sekundiga 75 bod ga yetishi mumkin. J. Bodo nomi bilan atalgan. 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bod (kiyim)

Bod — tanda iplari (oʻrish naxlari)ning bir-birini kesib (mingashib) tushgan joyi. Uch xil boʻladi: toq, juft va livit B. B. olish deganda shoyi va atlas toʻqishda ikki shoda oʻrtasidagi B.ni yuqoriga surib chiqarish, B. solib olish deganda kalava mashinada ipakni mingashtirib kalavalash, B. surish deganda shoyi, atlas, beqasam tandasini oqqa yozganda livitlarni bir-biridan ajratib, tandaning u boshidan bu boshiga surish, B. tashlash deganda oʻrish ipaklar davraga oʻralib tandalanganda bir livitning ikkinchi livit ustiga mingashib qolishi tushuniladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bod mixchadon

Bod mixchadon — ipak tandalaydigan dastgoh; davra qanotining yon qismi. Shoyi, atlas toʻqish korxonalarida ishlatiladi. Bod mixchadon ga ikki qator (har qatoriga 20 tadan, jami 40 ta) mixcha qoqilgan boʻlib, livit iplar shu mixchalar orasiga oʻraladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bodbodsoy

Bodbodsoy — Samarqand viloyati Buluntur tumaniaagi soy. Gʻubdintogʻning jan. yon bagridan (1260 m balandlikdan) boshlanib, jan.ga tomon oqadi. Bodbod qishlogʻidan jan.da Bulungʻur choʻllarida tugaydi. Uzunligi 9 km. Yogʻin va bulokdan suv oladi. Yoz va kuzda suv sarfi 60—80 l/sek., qish va bahorda esa 400—500 l/sek. B. yoqasida chorva qoʻtonlari bor.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Boden koʻli

Boden koʻli — Germaniya, Shveysariya va Avstriya chegarasidagi qad. muzlik vodiysidagi yirik koʻl. 395 m balandda joylashgan. Maydoni 538 km², uz. 63 km, eni 14 km, eng chuqur joyi 252 m. Boden koʻli shim.gʻarbga 3 qismga tarmoqlangan (Iberling, Quyi va Seller koʻllari). Qirgʻoqlarining aksariyat qismi tekis yoki jan.sharqi baland qoyali. Boden koʻli dan Reyn daryosi oqib oʻtadi. Kema qatnaydi. Suvi kamdankam muzlaydi, qishda sohil iqlimini yumshatib turadi. Baliq ovlanadi. Koʻl sohilidagi yirik shaharlar: Konstans, Fridrixsxafen, Lindau (Germaniya), Bregens (Avstriya). Boden koʻli atrofida kurort, qoʻriqxona koʻp."" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bodibilding

thumb|right|alt=Arnold Shvartseneggerning 1974-yilda beshinchi “Janob Olympia” tanlovi unvonini himoya qilishdan oldingi surati.|Mashhur bodibilder Arnold Shvartsnegger
Bodibilding, kulturizm ( — tanani qurish) — sport turi; tana mushaklarini gantel, shtanga, tosh kabilar yordamida rivojlantirish, uni chiroyli va baquvvat qilishga qaratilgan mashqlar tizimi. Bunday mashqlarga dastlab Yunoniston va qadimgi Rimda katta eʼtibor berilgan. Misrda gavda muskullari chiroyli, kelishgan odamlargina firʼavn unvoniga munosib boʻlgan. Keyinchalik bu xildagi mashqlar koʻp mamlakatlarga tarqaldi. X asr oxirida Buyuk Britaniyada hozirgi zamon kulturizmi (fransuzcha: culturisme, inglizcha physical culture — gavda madaniyati) asoslari ishlab chiqildi. 1901-yildan erkaklar gavda goʻzalligi xalqaro konkurslari, X asr oʻrtalaridan esa kulturizm boʻyicha har yili jahon chempionatlari oʻtkazila boshlandi. 1946-yil Xalqaro kulturizm (bodibilding) federatsiyasi (IFBB) tashkil qilindi. 170 dan ortiq davlat bu federatsiya aʼzosi.

Oʻzbekistonda bodibilding 1960-yillardan paydo boʻldi va dastlabki musobaqalar uyushtirildi. Ammo 80-yillarga kelib unga burjua sport turi sifatida salbiy baho berila boshlandi va unutib yuborildi. Mustaqillik yillarida jismoniy tarbiya va sportning barcha qatori bodibildingga ham eʼtibor kuchaydi, bodibilding ishqibozlari koʻpaydi. Bodibilding boʻyicha turli koʻrik va musobaqalar oʻtkazilmoqda. Mixail Volinkin, Daniil Plakida, Fuat Gimush, Ruslan Murodasilov, Rustam Fotihov, Gennadiy Blajko, Ibrohim Bekboyev taniqli oʻzbek bodibilderlaridir. "" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Sport
Bodiyogʻoch

Bodiyogʻoch — 1) gula koʻtarishda tanda bodi orasiga oʻtkazib qoʻyiladigan asbob. Shoyi, atlas toʻqish korxonalarida ishlatiladi. Yongʻoq, oʻrik, qayragʻoch kabi qattiq yogʻochlardan bir uchi ingichka qilib yasaladi; 2) shoyi, atlas toʻqiladigan ipakni juftlab beradigan "juftlama mashina"ning gajaklar oʻrnatilgan boʻlagi."" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bodiya

Bodiya — choʻli biyobon, dasht. Bu termin tarixiy yodgorliklarda, jumladan "Boburnoma", "Shayboniynoma" asarlarida uchraydi. Karmana shahrining bir nomi Bodiyai xoʻrdak boʻlgan, Narshaxiy bu nomni "Kichik koʻza" deb izohlagan; aslida "Kichik choʻl" boʻlishi ehtimol.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bodiya (idish)

Bodiya — tagi dumaloq va baland, qirgʻogʻi tik chuqur sopol idish (lagan). B. sirlanadi, turli naqsh mujassamotlari bilan bezatiladi. Xorazm kulolligida qadimdan keng tarqalgan, kichikroq xili "chanoq B." deb ataladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bodiyagalar

Bodiyagalar (Spongillidae) — gʻovaktanlilar tipining chuchuk suvlarda yashaydigan oilasi. 16 ta avlodi va 94 turi bor. Asosan Yevrosiyoning daryo va koʻllarida tarqalgan. Markaziy Osiyo mamlakatlaridagi daryo va koʻllarda bir necha turi uchraydi. Kattaligi 1 m gacha. B. aniqshaklga ega emas. Poʻstloqsimon, daraxtsimon shoxlangan yoki boshqa shaklda boʻladi, suv ostidagi narsalarga yopishib yashaydi. Rangi sargʻishqoʻngʻir, jigarrang, yashil yoki qizgʻish. Skeleta kremniydan tuzilgan bir oʻqli nina shaklida, organik modda — spongin bilan bir-biriga yopishgan. Boʻlinish, tashqi yoki ichki kurtaklanish va jinsiy yoʻl bilan koʻpayadi. Kuzda koʻpincha mustahkam ikki qavat qobiq bilan oʻralgan ichki kurtaklar — gemmulalar hosil qiladi. Gemmulalar qishlab, bahorda yosh bulutga aylanadi. Xalqtabobatida quritilgan B. dan bod va asab kasalliklarini davolashda foydalaniladi, kosmetikada sunʼiy qizillik yugurtirish uchun ishlatiladi. Baʼzan quvurlarga kirib qolib, suv yoʻlini toʻsib qoʻyishi mumkin. 

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bodioʻlgan

Bodioʻlgan — Xorazm vohasining jan.gʻarbidagi koʻl, Turkmenistan chegarasida. Atrofida koʻchma qum koʻp. Sohillari qiya. Oʻrtacha chuq. 1 — 1,5 m, oqova va kollektor suvlaridan toʻyinadi. Tubi qora loyqa. Koʻl tubida suvoʻtlar oʻsadi. Koʻlda oq baliq, laqqa, choʻrtan, zogʻora baliklar bor. "" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bodo Jan Moris Emil

BODO (Bandot) Jan Moris Emil (1845.11.9, Manyo, Fransiya — 1903.23.3, Parij yaqinida) — fransuz ixtirochisi. Koʻp qirrali ketmaket telegraflash masalasini amalda birinchi boʻlib hal qilgan; 1874-yilda ikki karrali ketmaket telegraflash apparati uchun, 1876-yilda besh karrali telegraflash tizimi uchun patent olgan. B. apparatlari birinchi marta ParijBordo liniyasiga oʻrnatilgan (1877). 1927-yildan telegraflash tezligi birligi (bod) B. nomi bilan atalgan.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bodo apparati

Bodo apparati — besh klavishli harf bosuvchi telefaf apparati; telegrammalar belgilangan takt signallari bilan bir meʼyorda uzatiladi. Qabul qilinadigan telegramma matni qogʻoz lentaga qayd qilinadi. J. Bodo 1874-yil ixtiro qilgan. Bodo apparati 1960-yilgacha ishlatilgan, keyin uning oʻrnini startstopli apparatlar (teletayplar) egalladi.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bodom

Bodom — raʼnodoshlar (anorgullilar oilasi)ga mansub daraxt va butalar turkumi. 40 ga yaqin turi maʼlum. Osiyo, Shimoliy hamda Markaziy Amerikada, Yevropaning jan.da, Zakavkazye, Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Oʻzbekistonda 5 turi mavjud. Ulardan bittasi — shirin magʻizli Bodom ekiladi, qolganlari yovvoyi holda uchraydi. Oʻzbekistonning dengiz sathidan 1000–1200 m gacha boʻlgan togli zonalarida (Fargʻona vodiysi, Surxondaryo, Samarqand, Toshkent viloyatlarida) oʻstiriladi.

Botanik tavsifi. Daraxti 6– 10 m, shoxshabbasi piramidasimon yoki tarvaqaylagan. ildiz tizimi yaxshi rivojlangan. Barglari nashtarsimon. Oʻsuv va meva novdalari chiqaradi. Erta bahorda, barg chiqarishdan oldin gullaydi. Guli oq yoki pushti, ikki jinsli. Gʻoyat yorugʻsevar va qurgʻoqchilikka chidamli. Chetdan changlanganda yaxshi hosil beradi. Mevasi (bodomi) pust (pishganda yorilib ketadi) bilan qoplangan qattiq qobikli danak (yongʻoqcha). Iyul—sentabrda pishadi. Bodomi 0,5—4 g (magʻzi 12—80%). Magzi tarkibida 35—67% yogʻ, 30% gacha oqsil moddalar, shuningdek qand, yelimsimon moddalar (achchiq Bodom tarkibida 2,5% gacha amigdalin) bor. Poʻchogʻi naviga qarab yupqa (gʻalvirak), oʻrtacha va qattiq, magʻzi shirin yoki achchiq boʻladi.

Xoʻjalik ahamiyati. Bodom asosan, shirin magʻzi uchun yetishtiriladi. Bodom magʻzi isteʼmol qilinadi, konditer sanoatida, moyi tibbiyotda, achchiq magʻiz Bodomdan olinadigan efir moyi kosmetika sanoatida, poʻchogʻi likyor, konyak va vinolar rangi va taʼmini yaxshilashda ishlatiladi.

Biologik xususiyatlari. Bodom 100, hatto 130 yilgacha yashaydi. Koʻchati danakmevalilar (shaftoli, olcha, oʻrik) yoki achchiq B. danagini ekib olingan nihollarga shirin Bodom navlarini payvand qilish yoʻli bilan yetishtiriladi. Koʻchati kuzda yoki bahorda 8×6, 8×8, 10×10 m sxemada ekiladi. Soz va toshloqi tuproqli, sugʻoriladigan boʻz yerlarda yaxshi usadi. Ekilgan yili 8—10-marta, hosilga kirgach, 4—6-marta sugʻoriladi. Shoxshabbasiga siyrak yarusli, baʼzan kosasimon shakl beriladi. Daraxti 4—5 yildan boshlab meva beradi. 12—15yili toʻliqhosilga kiradi. Bir tupidan 60–80 kg gacha hosil olinadi. Daraxti 20—25° sovuqqa bardosh beradi.

Oʻzbekistonda ekiladigan asosiy navlari. Boʻstonliq — shaftoli bilan chatishtirish natijasida yetishtirilgan. Bodomi 2 g keladi. Poʻchogʻining qalinligi oʻrtacha, magʻzi shirin. Bahorgi qorasovuqqa chidamli. Ertagi — Buxoro bodomini oddiy Bodom bilan chatishtirib olingan. Erta gullaydi, mevasi iyudda pishadi. Magʻzi shirin. Sovuqqa chidamli. Gʻalvirak (yupqapoʻchoq) — bodomining oʻrtacha ogʻirligi 1,9 g, magʻzi toʻq, erta gullaydi, mevasi avg,da pishadi, sovuqqa chidami oʻrtacha. Bodomning Yalta, Kosmos, Nikitskiy 62, Turkmenistan aʼlosi kabi navlari ham ekilmoqda.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Pomologiya Oʻzbekistana, T., 1983; Sobirov M., Tomorqa bogʻdorchiligi, T., 1991.

Turkum:Raʼnodoshlar
Bodom (naqsh)

Bodom — naqsh turi; tuzilishi bodom mevasi shakliga oʻxshash. "B. gul", "naqshi B.", "qalampirgul" deb ham ataladi. Sharq, jumladan Oʻrta Osiyo, Old va Jan. Osiyo mamlakatlari amaliy sanʼati (kandakorlik, miskarlik, naqqoshlik, kashtadoʻzlik, matoga gul bosish va boshqalar)da keng tarqalgan. Bu naqsh miskarlik, ayniqsa, doʻppidoʻzlikda keng ishlatiladi, toʻqimachilikda bu naqsh mujassamoti kashmiriy deb yuritiladi. B. nusxa doʻppilar orasida xususan Chuyet doʻppilari mashhur.

 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Sanʼat