Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Shamsi Qiyomov

Shamsi Qiyomov — sovet va oʻzbek aktyori, dramaturg va ssenariychi. SSSR Yozuvchilar uyushmasi a’zosi (1962—1991-yillarda), Tojikiston xalq artisti. 

 Tarjimai hol 
1920-yil 1-yanvarda Samarqandda dunyoga kelgan. 1947-yilda u Moskvaga koʻchib oʻtdi va Rossiya teatr va rassomchilik institutiga oʻqishga kiradi va uni 1952-yilda tamomlaydi. U talabalik davridan boshlab yozuvchilik ijodi bilan shugʻullana boshladi va umrining soʻnggi pallasigacha qissa, ocherklar yozishda davom etdi, filmlar uchun ssenariylar yozdi.

U 2000-yil 17-yanvarda 80 yoshida bu yorugʻolamni tark etdi.

 Filmografiyasi 

 Aktyorlik faoliyati 

 1947-yilda — Oddiy askar Aleksandr Matrosov — Abdurahmonov
 1960-yilda — „Kobra“ operasiyasi — Alimov
 1966-yilda — Kerakli odam
 1976-yilda — Siyovush haqida afsona — shoir. 

Ssenariylik ishi
 1959-yil - Oʻgʻlimning uylantirish vaqti keldi

 
 Batafsil biografiyasi.

Turkum:Oʻzbekistonlik erkak aktyorlar
Turkum:Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Turkum:2000-yilda vafot etganlar
Turkum:17-yanvarda vafot etganlar
Turkum:Samarqandda tugʻilganlar
Turkum:1920-yilda tugʻilganlar
Turkum:1-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekiston dramaturglari
Turkum:Oʻzbekistonlik ssenariychilar
Turkum:SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzolari
Xalqaro barmen kuni

Xalqaro barmen kuni  — 6-fevral kuni butun dunyoda nishonlanadigan kasb bayramdir.

 Tarixi va nishonlanishi 
Xalqaro Barmenlar Uyushmasi (IBA) 1951-yil 24-fevral shanba kuni Buyuk Britaniyaning Torki shahridagi Grand-otel salonida tashkil etilgan. Bugungi kunga qadar ushbu tadbir butun dunyoda Xalqaro barmenlar kuni sifatida nishonlanadi.

Uyushmaning asosiy maqsadlari gildiya aʼzolari oʻrtasida xalqaro munosabatlarni rivojlantirish va qoʻllab-quvvatlash, shuningdek, barmenlik kasbining manfaati va rivojlanishi uchun yuqori malaka va xatti-harakatlar standartlarini ragʻbatlantirishdan iborat.

IBA ning qisqacha tarixi. 1951-yil 24-fevralda Buyuk Britaniyaning Torquay shahrida Xalqaro barmenlar assotsiatsiyasi 7 ta taʼsischi aʼzosi (gildiyalar) — Daniya, Fransiya, Italiya, Niderlandiya, Shvetsiya, Shveysariya va Buyuk Britaniya Birlashgan Qirolligi tomonidan tuzildi. 2021-yil 24-fevralda XBA tashkil topganiga 70-yil toʻldi. Birinchi prezident UKBG (Buyuk Britaniya) dan Bill Tarling janoblari, keyingi yili shveytsariyalik Jorj Sive, italiyalik Pietro Grandi va daniyalik Kurt Sorensen boʻldi.

1963-yildan 1976-yilgacha (14-yil) janob Anjelo Zola Italiyaga raislik qildi. Anjelo Zola ham IBA ni tashkil etishga bagʻishlangan davra suhbatining asoschilaridan biri boʻlgan.

IBA gullab-yashnadi va 1976-yilga kelib u 23 ta yangi aʼzoni qabul qildi, natijada IBA ga 30 mamlakat vakillarini jalb qildi. Bugungi kunga kelib IBA aʼzoligi 64 tadan iborat boʻlib, 3 tasi kuzatuvchi davlatdir.

6-fevral kuni Xalqaro barmenlar kunini keng miqyosda nishonlash anʼanasiga 2008-yilda Kievda Docker Pub rok-klubi va „Planet Z“ xalqaro barmenlik markazi qoʻshma tashabbusi bilan asos solingan. Ushbu gʻoya Rossiyada paydo boʻldi, bu yerda bayram 2009-yildan beri tobora ommalashib bormoqda. Xalqaro barmenlar kuni Avliyo Amand kunida oʻtkazilishiga qaramay, bu ikki xil bayram, birinchisi kasbiy, ikkinchisi katolik. Shuni taʼkidlash kerakki, Avliyo Amand rus pravoslav cherkovi tomonidan ehtiromga ega emas.

Amerika Qoʻshma Shtatlarida dekabr oyining birinchi juma kuni barmenlarni qadrlash kunidirDen barmena 2021: istoriya i traditsii mejdunarodnogo prazdnika.

Xalqaro barmenlar kunida barcha turdagi tematik tanlovlar, rasmlar, barmenlarning kasbiy mahorati boʻyicha tanlovlar, „vino“ viktorinalari va degustatsiyalar oʻtkaziladi.

 Yana qarang 
 Amand
 

Turkum:6-fevral bayramlari
Turkum:Xalqaro kunlar
Turkum:Kasb bayramlari
Turkum:Alifbo boʻyicha bayramlar
Belarus davlat statistikasi xodimlari kuni

Belarus davlat statistikasi xodimlari kuni har yili 23-avgustda Belarusda nishonlanadigan statistika xodimlarining milliy kasb bayramidirDen rabotnikov gosudarstvennoy statistiki Belarusi — 23-avgusta. Istoriya i osobennosti prazdnika v proekte Kalendar Prazdnikov 2010.

1998-yil 26-martda mamlakat poytaxti, qahramon shahar Minskda Belarus Respublikasi Prezidenti Aleksandr Grigoryevich Lukashenko 1998-yil 26-mart kuni 2009-yil 20-dekabrdagi № 31-sonli farmonni imzoladi. 157-sonli "Belarus Respublikasida davlat bayramlari, bayramlar va unutilmas sanalar toʻgʻrisida" gi Qonunda ushbu sanani har yili 23-avgustda nishonlash belgilangandan soʻng „Belarus davlat statistikasi xodimlari kuni“ respublikada rasmiy davlat maqomiga ega boʻldi.

Ushbu kasb bayrami sanasi davlat rahbari tomonidan tasodifan tanlanmagan. 1920-yilda, aynan shu kuni Belarus Harbiy inqilobiy qoʻmitasi Sovet respublikasida Markaziy statistika boshqarmasini tashkil etish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. 74-yildan soʻng ushbu tashkilot Belorussiya Statistika va tahlil vazirligiga aylantirildi. 2008-yilda tashkilot Belarus Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi deb oʻzgartirildiIstoriya belorusskoy gosudarstvennoy statistiki.

„Belarus davlat statistikasi xodimlari kuni“, agar yil kunlariga qarab, dam olish kuniga toʻgʻri kelmasa, ishlamaydigan kun emas.

 Yana qarang 
 Belarusiyada dam olish kunlari
 Ukraina Statistika xodimlari kuni
 

 
 Указ Президента Республики Беларусь N 157 от 26 марта 1998 года «О государственных праздниках, праздничных днях и памятных датах в Республике Беларусь»
Turkum:Statistika
Turkum:Belarus bayramlari
Turkum:Kasb bayramlari
Turkum:Alifbo boʻyicha bayramlar
Turkum:23-avgust bayramlari
Chelsie Giles

Chelsie Giles (tugʻ. 1997-yil 25-yanvar, Coventry, Angliya, Birlashgan Qirollikhttps://olympics.com/en/athletes/chelsie-giles) — britaniyalik dzudochi, 52 kg gacha vazn toifasida, Birlashgan Qirollik terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori, 2019-yilgi Yozgi Yevropa oʻyinlari bronza medali sovrindori, Yevropa chempioni.

 Faoliyati 
Chelsi Giles 52 kg gacha vazn toifasida engil vazn toifasida ishtirok etadi. 2015-yilda u oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida beshinchi oʻrinni egalladi. 2018-yilda Abu-Dabidagi (BAA) „Katta dubulgʻa“ turnirida uchinchi oʻrinni egalladi.

2019-yilda Minskdagi Yevropa oʻyinlarida, shu jumladan Yevropa chempionatida, britaniyalik sportchi chorak finalda fransiyalik Amandine Buchardga yutqazdi, ammo javob janglarida turnirning bronza medaliga ega boʻldi. Ikki oy oʻtgach, Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida Giles chorak finalga chiqdi va u yerda yaponiyalik Uta Abega yutqazib, ettinchi oʻrinni egalladi. 2019-yil oktyabr oyida Chelsi Giles Abu-Dabidagi „Katta dubulgʻa“ musobaqasida yana uchinchi oʻrinni egalladi.https://www.judoinside.com/judoka/81821/Chelsie_Giles/judo-career

2021-yilda Tel-Avivdagi (Isroil) „Katta dubulgʻa“ turnirida Chelsi Giles finalga chiqdi va u yerda isroillik Gili Koenni magʻlub etdi. Bir oy oʻtgach, u Tbilisida (Gruziya) boʻlib oʻtgan „Katta dubulgʻa“ turnirining finaliga chiqdi va u italiyalik Odette Giuffridaga yutqazdi.https://www.ijf.org/judoka/17275

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ikkinchi kunida 52 kg gacha vazn toifasida britaniyalik uchinchi oʻrin uchun kurashda shveysariyalik Fabienne Kocherni magʻlub etib, Olimpiadaning bronza medalini qoʻlga kiritdi.https://www.kp.ru/sports/olimpiada-2020-v-tokio/brat-s-sestroj-iz-yaponii-stali-olimpijskimi-chempionami-po-dzyudo-s-razniczej-v-30-minut/https://www.olympedia.org/athletes/143032

2022-yilda Sofiyada (Bolgariya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 52 kg gacha boʻlgan vazn toifasida u finalda fransiyalik sportchi Amandine Buchardga magʻlub etib, qitʼa chempioniga aylangandi.https://www.insidethegames.biz/articles/1122539/iadov-opening-day-european-judo-title

 

Turkum:25-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:1997-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi dzyudochilar
Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar
Igdalen

Igdalen , shuningdek, igdalan va agdal  — Nigeraning shimoli-gʻarbiy qismida, shuningdek, Mali va Jazoirda istiqomat qiluvchi berber xalqi hisoblanadi.Тагдал в Ethnologue. Languages of the World.

Igdalenlar Malining sharqiy qismida istiqomat qiluvchi idaksaxaqlar xalqiga yaqin hisoblanadi. Madaniy nuqtai nazardan esa igdalenlar tuareglarning aʼzosidir. Kel-fervan, kel-tamat va boshqa qabilalar bilan birgalikda, igdalenlar Kel-Air konfederatsiyasini tashkil etadi.

Ular asosan islom diniga eʼtiqod qilishgan.

 Tarixi 
Qadimda ular choʻponlar va murabitlar tabaqasidan boʻlishgan.

Igdalenlar berberlar orasida birinchilardan boʻlib, Sahroi Kabirdan janubga koʻchib oʻtishgan deb ishoniladi. Ular taxminan XI asrda Niger daryosi vodiysiga joʻnashgan. Hozirda ular Air platosida istiqomat qilishadi.

 Tili 
Igdalenlar Tagdal tilida soʻzlashishadi. Y songay tillarining shimoliy qismiga kiradi, ammo ularga tuareg tillarining taʼsiri katta boʻlgan.

 Hudud va aholi soni 
Igdalenlar asosan Nigeraning shimoli-gʻarbiy qismida, masalan Tanut va Tchintabaraden shaharlarida istiqomat qilishadi. Biroq, Mali va Jazoirning chegaradosh hududlarida ham igdalen aholi punktlarini uchratish mumkin. Chorvachilikning mavsumi vaqtida igdalenlar janubga, shimol tomondagi choʻlga borishadi.

Ethnologuening bahosiga koʻra, dunyoda taxminan 27 000 igdalen xalqining vakillari mavjud.

 Yana qarang 

 Daussaxak
 Tuaregi
AQSh qirg‘oq xavfsizligini saqlash kuni

„AQSh qirgʻoq xavfsizligini saqlash kuni“ har yili 4-avgustda Amerika Qoʻshma Shtatlarida nishonlanadigan qirgʻoq xavfsizligi xizmatining norasmiy kasbiy bayramidirDen Beregovoy oxrani SShA — 4-avgusta. Istoriya i osobennosti prazdnika v proekte prazdniki 2010 god. „AQSh qirgʻoq xavfsizligini saqlash kuni“ni nishonlash sanasi tasodifan tanlanmagan. Aynan shu kuni, 1790-yil 4-avgustda AQSh Kongressi moliya vaziri Aleksandr Hamilton raisligida Qoʻshma Shtatlar harbiy-dengiz flotini qurish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Ushbu qaror qabul qilingan vaqtda respublika dengiz kuchlari oʻnlab kichik va oʻrta kemalardan iborat ediPapilioTours || Strani | SShA | Prazdniki | Den beregovoy oxrani SShA.

Har yili „AQSh qirgʻoq xavfsizligini saqlash kuni“da Michigan shtatining norasmiy ravishda „Dengiz gvardiyasi shahri“ deb ataluvchi Grand-Xeyven shahrida (en: Grand Haven, Michigan) Qoʻshma Shtatlar harbiy-dengiz kuchlari qirgʻoq xavfsizligini saqlash xizmatining keng koʻlamli festivali oʻtkaziladi. Ushbu festival Gran-Heyven merligi tomonidan homiylik qilinadiDen beregovoy oxrani SShA — 4-avgusta. Istoriya i osobennosti prazdnika v proekte Kalendar Prazdnikov 2010.

„Qirgʻoq xavfsizligini saqlash kuni“, agar yil kunlariga qarab, dam olish kuniga toʻgʻri kelmasa, ishlamaydigan kun emas.

 Yana qarang 
 Dengiz kuchlari kuni
 Dengiz va daryo floti xodimlari kuni
 

 
 Официальная страница береговой охраны США
Turkum:AQSh Harbiy-dengiz kuchlari
Turkum:AQSh bayramlari
Turkum:Norasmiy bayramlar
Turkum:Kasb bayramlari
Turkum:Alifbo boʻyicha bayramlar
Turkum:4-avgust bayramlari
Si (nota)

right|thumb|250x250px| Si notasi boshqa oktavalardaSi — diatonik tovushqatorning yettinchi tovushi va uning belgisi.

Lotincha „H“ harfi bilan belgilanadi. Bir qator mamlakatlarda, xususan, Angliya, Gollandiya, AQSHda lotincha „B“ harfi qoʻllanadi; bunda klassik musiqa nazariyasida „B“ belgisi si-bemol notaga mos kelishini yodda tutish kerakKruntyaeva T. S. i dr. Slovar inostrannix muzikalnix terminov. — L.: Muzika, 1985. — 143 s. — S. 17.. Si-diez — His. Si la dan butun ton va do dan yarim ton pastda. Birinchi oktavada tovush chastotasi (teng temperament qatori): 494 gerts.

 Nomining kelib chiqishi 
Notaning nomi (SI) suvga choʻmdiruvchi Yahyoga bagʻishlangan madhiyaning oxirgi qatoridagi soʻzlarning birinchi harflari bilan berilgan "Ut queant laxis" — S ancte I ohannes. Qolgan notalarning nomlaridan kechroq paydo boʻldi, chunki qolgan notalarning nomlarini ixtirochisi Gvido Aretinskiy dastlab olti bosqichli shkaladan foydalangan.

 Nota yozuvida 
Birinchi oktavada:Fayl:SleutelG.pngFayl:Balk.pngFayl:Kwartnoot06.jpg Kichik oktavada:Fayl:SleutelF.pngFayl:Balk.pngFayl:Kwartnoot11.jpg Katta oktavada:Fayl:SleutelF.pngFayl:Balk.pngFayl:Kwartnoot04.jpg

 Si-diyez 

Si-diyez notasi „his“ harfiy koʻrsatkichi bilan ifodalanadi.
OktavaChastota (Gs)Nota yozuvidaSubsubkontr oktavaSunkontr oktavaKontr oktavaKatta oktavaKichik oktavaBirinchi oktavaIkkinchi oktavaUchinchi oktavaToʻrtinchi oktavaBeshinchi oktavaOltinchi oktavaYettinchi oktava

 Si-bemol 
Si-bemol notasi „B“ harfiy koʻrsatkichi bilan ifodalanadi.
OktavaChastota (Gs)Nota yozuvidaSubsubkontr oktavaSunkontr oktavaKontr oktavaKatta oktavaKichik oktavaBirinchi oktavaIkkinchi oktavaUchinchi oktavaToʻrtinchi oktavaBeshinchi oktavaOltinchi oktavaYettinchi oktava

 

 

 Solovyov N. F. Eslatmalar / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
 Onlayn musiqa nazariyasi: shtatlar, kalitlar va ovoz balandligi ).

Turkum:Notalar
__INDEKS__
Bon Om Tuk

Bon Om Tuk yoki Suv festivali (inglizcha: Bon Om Touk yoki Khmer Water Festival) noyabr oyida nishonlanadigan Kambodja bayramidir. Festival uch kun davom etadi. U musson mavsumining tugashiga va Tonlesap daryosi oqimining teskari oʻzgarishiga bagʻishlangan. Har yili millionlab insonlarni jalb etadigan eshkak eshish musobaqalari, kontsertlar va mushakbozliklarni oʻz ichiga oladi.

Barcha shaharlar va viloyatlar bayramga qoʻshilishadi, lekin eng katta bayramlar Pnompenda boʻlib oʻtadi, eshkak eshish musobaqalari bu yerda, Sisovat qirgʻogʻi boʻylab , Qirollik saroyi qarshisida oʻtkaziladi. Festival mamlakatning ikkinchi yirik shahri Siemreapda ham juda keng miqyosda nishonlanadi.

2010-yil 22-noyabrda Pnompendagi Bon Om Tuk bayrami chogʻida tiqilinchda 456 kishi halok boʻldi. Bundan avvalgi festivalda ham halokatli hodisalar boʻlgan. Shunday qilib, 2008-yilda qayiqning agʻdarilishi natijasida 5 ta singapurlik eshkakchi, 2009-yilda esa 1 kambodjalik eshkakchi choʻkib halok boʻlgan. 2010-yildagi fojiali voqealardan keyin festival keyingi uch yil davomida bekor qilindi va faqat 2014-yilda qayta tiklandi.

 Yana qarang 

 Kambodja bayramlari

 

Turkum: Kambodja Bayramlari
Myuzet

Myuzet, myuzet de kur (qad. fransuz tilidan muse — surnay) — musiqa asbobi hisoblanib, fransuzcha turlicha volinka boʻlib, XVII—XVIII asrlarda keng tarqalgan.

Myuzet — bu moʻynali kichik volinka mato boʻlib, havoni puflash moʻynasi hisoblanadi, ikkita ohangdor nayli (asosiy va qoʻshimcha, oʻynash uchun maxsus teshik va klapanlar hisoblanadi), asbobni qayta qurish uchun truba va bir nechta qamish va ovoz kanallari boʻlgan maxsus „burdon bochkasi“ hisoblanadi. Chalish davomida naychi tirsagi bilan moʻynani bosadi; ehtimol, mazkur asbob aristokratlar orasida mashhur boʻlib, chalish texnikasida yonoqlar shishishi kulgili koʻrinar edi.Myuzet // Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya : v 35 t. / gl. red. Yu. S. Osipov. — M. : Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya, 2004—2017. Shunga oʻxshash dizayndagi volnixilar, Fransiyadan tashqari, boshqa mamlakatlarda ham taniqli boʻlgan: Chexiya, Polsha, Vengriya, Irlandiya.
left|thumb|229x229px| Sümbül Rigaud. Musetta chalayotgan portreti. 1738
Fransuz myuzetasi haqidagi ilk eslatma 1636-1637-yillarda Mersenna shahrida uchragan. Unga Pyer Borjon de Seleri (Traité de la musette, 1672) alohida risolani bagʻishlangan. Mersenna va Borjon de Selleri tomonidan tasvirlangan asbobning diapazoni oktavadan biroz koʻp boʻlgan; keyinchalik u taxminan ikki yarim oktavagacha kengaygan. XVIII asrda myuzet va uni chalish texnikasini Jak-Marten Otteter (uning tuzilmasi yaxshilanishiga hissa qoʻshgan) batafsil tasvirlab bergan.

Myuzetalar asosan aristokrat muhitda tarqalgani sababli, ular koʻpincha hashamatli buyumlari sifatida yaratilgan: moʻyna ipak yoki baxmal bilan qoplangan, naylar esa fil suyagidan yasalgan. Asbob uy sharoitida hamda professional musiqani yaratishda, jumladan, kamera va teatr musiqasida foydalanilgan. Boshqa narsalar qatorida, uning hamrohligida Lyudovik XIV va Lyudovik XV saroyida mashhur boʻlgan xalq raqsi ijro etilgan. Keyinchalik ushbu raqs „myuzet“ nomiga ham ega boʻlib, opera va balet divertismentlariga, shuningdek, musiqiy asarlariga (syuitalar, sonatalar va boshqalar) kiritila boshlangan.
Kastanetlar

Kastanetlar (lot.dan  — kashtan ) — bu juft zarbli musiqiy cholgʻu asbobi boʻlib, har bir qismi ip bilan tutashgan ikki rakushkali plastinadan iborat. U Ispaniya, Janubiy Italiya va Lotin Amerikasida juda ommabop hisoblanadi.

 Tarixi 
Kastanetlarning nomi ispancha castañuelas — kichik kashtanlardan kelib chiqqan, chunki ilk kastanetlar asosan kashtan yogʻochidan tayyorlanar edi, yoki kastanet tashqi koʻrinishidan ikki yarim kashtan yongʻogʻiga oʻxshashligi tufayli ham shunday atalgan. Andalusiyada ularni palillos — tayoqchalar deb ham nomlashadiPalillo // Diccionario de la lengua española. — Real Academia Española..

Qadimgi Yunonistonda kastanetlarga oʻxshash krotallardan foydalanishgan. Ispaniyada kastanetlar Pireney yarim orolini arablar bosib olgan paytda (VIII asr yoki undan keyin), Markaziy Yevropada esa XVI asrning oxirida paydo boʻlgan. Oʻrta Osiyoda oʻzbek va tojik tosh kastanetlari kayrak sifatida maʼlum.Рогаль-Левицкий, 1956, с. 162.

 Tavsifi 
thumb|260x260px| (Gyustav Dore tomonidan oʻyma, 1874)

Anʼanaviy kichik (embra deb atalgan, ayol) va katta kastanetlar (macho, macho — erkak) mavjud. Oʻng qoʻlda ushlab turilgan kichik turida ritmning asosiy qismi, kattasida esa uning mos nuqtalari chalinadi. Ular ispan raqslari (xota, kachucha, flamenko uslubidagi raqslar) paytida raqqoslar (erkak va ayol) tomonidan qoʻllanadi. Qoʻshiqlar joʻr boʻlganda, ular faqat joʻshqin oʻyin (riturnel) bilan ovoz qismidagi tanaffus paytida ijro etiladi.

Ular qattiq yogʻoch turidan, plastmassa, shisha plastiki (fiberglass, fibralar) dan tayyorlanadi. Kastanetlarning ayrim tarixiy fil suyagidan yoki shoxdan yasalgan.Orkestr kastanetlari tutqichlar bilan jihozlangan, ularni ushlagan holda qandaydir yumshoq, zich narsaga (tizzadagi yoki maxsus moslamaga) urib chalinadi. Shuningdek, orkestrda taglikdagi (kastanets-mashina) kastanetlardan foydalanish mumkin, ularni qoʻllar yoki tutqichdagi kastanetlar urib ijro etiladi.

 Klassik musiqada 
Jahon madaniyatida kastanetlar ispancha musiqiy tasvir, ayniqsa ispan loʻlilarining musiqasi va flamenko uslubiga oʻxshash jihatlari mavjud, shuning uchun klassik musiqada, qoida tariqasida, ular oʻziga xos „ispan lazzati“ taqdim etish uchun qoʻllanadi. Kastanetlar ovozi Jorj Bizening „Karmen“ operasida, Mixail Glinkaning „Aragonlik xota“ va „Madriddagi tun“ kabi ispancha uvertyuralarida, Nikolay Rim-Korsakovaning „Ispan kaprichchiosi“da, Pyotr Chaykovskiyning „Yogʻoch askar“ va „Oqqush koʻli“ baletlaridagi ispan raqslarida, Sergey Prokofyevning „Zolushka“ va boshqa asarlarda foydalanilgan.

Baʼzida kastanetlar ispan mavzulariga aloqasi boʻlmagan asarlarda ham qoʻllanadi: Kamil Sen-Sans ularni „Samson va Dalila“ operasida, Rixard Vagner „Tangeyzer“ operasida, Sergey Prokofyev Uchinchi fortepiano kontsertida ishlatgan.

Klassik balet va xalq sahnasidagi raqslarda kastanetlar orkestrda hamda raqqosalarning sahnadagi raqsi paytida ham ijro etiladi — masalan, aragon xota ijrosida, „Choʻloq iblis“ baletidan kachuchida, xarakterli raqslarda va „Don Kixot“, „Esmeralda“ va „Laurensiya“ kabi balet dagi klassik raqslarni ijro etishda qoʻllanadi.

 Yana qarang 

 Qoshiqlar
 Suyaklar
 Qayroq
Shukurjon Tuyg‘un

Shukurjon Tuygʻun (12.03.1909 — 1981) — oʻzbek sovet shoiri, dramaturg, tarjimon. Oʻzbekistonning ilk dramaturglaridan biri. SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi (1934), Sovet yozuvchilarining I-qurultoyi ishtirokchisi.

 Tarjimai hol 
Shukurjon 1909-yilda Andijon viloyatining Ganjiravon qishlogʻida aravakash oilasida tugʻilgan, bolalar uyida tarbiyalangan, keyinchalik komsomolga oʻtgan.

Buxorodagi institutida tahsil olgan, 1925—1930-yillarda Boku universitetining til va adabiyot fakultetida tahsil oladi.

1934-yilda SSSR Yozuvchilarning birinchi qurultoyida delegat boʻlib, SSSR Yozuvchilar uyushmasining birinchi aʼzolaridan biri boʻldi.

1981-yilda vafot etgan.

 Ijodiy faoliyati 
U 1928-yilda ijod qilishni boshlagan. Dastlabki sheʼr va hikoyalar toʻplamlari: „Lakchalar“ (1930), „Vaxsh“ (1932), „Kungil tomchisi“ („Yurak orzulari“, 1934), „Nomus“ (1937) va hokazo.

„Mard yigit“, „Haqiqiy oʻgʻil“, „Ochildi“ dostonlari muallifi.

U dramaturg sifatida ham tanilgan, kambagallarning ogʻir hayotini ifodalaydigan, boylarning ochkoʻzligini fosh etuvchi „Bahodir“ (1939) pesasi, inqilobdan avvalgi  Oʻrta Osiyo xonlari („Qasos“ 1942, Amin Umariy bilan hamkorlikda) dramasi, oʻzbek askarlarining Ulugʻ Vatan urushi koʻrsatgan jasoratlari  („Muhabbat“, 1946) qissalarida qayd etilgan.

Ushbu asarlar Hamza nomidagi Oʻzbek drama teatrida, boshqa oʻzbek teatrlari hamda tojik va turkman teatrlarida sahnalashtirilgan.

N.Gogolning “Revizor”, V.Vishnevskiyning “Optimistik fojia” asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

 Xotirlash 
Toshkentda dramaturg uchun 1969—1981-yillarda yashagan uyga yodgorlik taxtachasi oʻrnatilgan.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, uning nomi unutildi. Yozuvchining asarlari kutubxona kataloglarida zikr etilgani bilan aslida u yerda yoʻq. Hattoki shu paytgacha „Baxtiyor“ dramasi ham topilmagan.

2013-yili faqatgina asarlarining bir jildi oʻzbek tilida va uch jildligi esa rus tilida chop etilgan.

 Bibliografiyasi 

 Lyubov: Drami i poemi / Xudoj. B. Xaybullin. — Tashkent: Izdatelstvo literaturi i iskusstva, 1982. — 358 s.

 

 Shukurdjan Tuygun: Pisatel. 1909—1981. Nekrolog // Pravda Vostoka, 4-noyabrya 1981
 Shukurdjan Tuygun // Pisateli sovetskogo Uzbekistana. — Tashkent: Goslitizdat UzSSR, 1959. — 173. — str. 132
 Tuygun, Shukurdjan // Teatralnaya ensiklopediya. Tom 5 / Glav. red. P. A. Markov — M.: Sovetskaya ensiklopediya, 1967
 Shuxrat Miralimov, kandidat istoricheskix nauk — Zabitiy pisatel // 4-fevralya 2013

Turkum:Kishilar
Turkum:Oʻzbekistonlik shoirlar
Turkum:1981-yilda vafot etganlar
Turkum:1909-yilda tugʻilganlar
Turkum:12-martda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekiston dramaturglari
Turkum:SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzolari
Xo‘jayin kuni

thumb|250x250px| Xoʻjayin kuni uchun sharlar
Xoʻjayin kuni yoki boshliq kuni ( yoki Bosses Day) — brigadirdan tortib mamlakat prezidentigacha boʻlgan barcha darajadagi jamoalar rahbarlari uchun kasb bayrami. Ushbu sana har yili 16-oktabrda nishonlanadi.

 "Xoʻjayin kuni"ning tarixi va nishonlanishi 
Barcha darajadagi rahbarlar uchun ushbu kasb bayramini oʻtkazish gʻoyasi Amerika Qoʻshma Shtatlariga tegishli ekanligi umumiy qabul qilinadi. Aksariyat internet portallari 1958-yilda bu bayramni har yili oʻtkazish tashabbusi bilan chiqqan Chikago shahridan boʻlgan amerikalik Patrisiya Beyz Xaroski ekanligini taʼkidlamoqdaPatritsiya Xaroski. Shuningdek, 1958-yilda Patrisiya Beyz Xaroskiy AQSh Savdo Palatasida „Xoʻjayin kuni“ ni roʻyxatdan oʻtkazdi. Balki Patrisiyaga ustunlik berilganining sababi, uning tashabbusi birinchi marta rasmiy shaxs tomonidan eshitilganidadir, chunki 1962-yilda Illinoys gubernatori uning gʻoyasini yoqtirgan va u dunyoda birinchi marta bu sanaga rasmiy maqom berganDen Shefa (Den Bossa) — 16-oktabrya. Istoriya i osobennosti prazdnika v proekte Kalendar Prazdnikov 2010.

16-oktabrni Patrisiya Xaroski tasodifan tanlamadi: u „State Insurance“da otasining kotibi boʻlib ishlagan, uning tugʻilgan kuni aynan oʻsha kuni edi.

„Xoʻjayin kuni“ tezda sayyoramiz boʻylab tarqaldi va bugungi kunda u nafaqat AQShda, balki Buyuk Britaniya, Avstraliya va Janubiy Afrikada ham nishonlanadi.

 

 Yana qarang 
 Yer usti, suv osti va havo kemasi qoʻmondoni kuni
 
 Holiday Insights: Boss' Day
 «День Босса» — истоки праздника 
 Торговая палата США
Turkum:Kasb bayramlari
Turkum:Xalqaro kunlar
Turkum:Alifbo boʻyicha bayramlar
Turkum:16-oktabr bayramlari
Vestaliya

Vestaliya  — qadimgi Rim bayrami 9-iyun kuni maʼbuda, oilaviy oʻchoq homiysi va qurbonlik olovi Vesta sharafiga nishonlanadi.

 Vesta eʼtoqodi 
Xudolar panteonida Vesta jamiyat, kuriya va har bir turar-joyning muqaddas oʻchogʻi uchun javobgar edi. Rimliklar maʼbudani hurmat qilgan, har bir uyda uning oʻchogʻini qoʻllab-quvvatlagan va Vestaning tirik timsoli boʻlgan oltita ruhoniy katta huquqlarga ega boʻlgan va katta hurmatga sazovor boʻlgan.

Afsonaga koʻra, Vesta kulti Miloddan avvalgi VIII asr oxiridan VII asr boshlarigacha hukmronlik qilgan Qadimgi Rimning 2-qiroli Numa Pompilius tomonidan asos solingan. Kapitoliy va Palatin tepaliklari oʻrtasida maʼbuda uchun ibodatxona qurildi, uning markazida „abadiy“ va „oʻchmas“ olov oʻchogʻi boʻlib, u Vestaning timsoli hisoblangan.

 Nishonlanishi 
Vestaliya nishonlanishi paytida Rim ayollari Vesta ibodatxonasini yalangoyoq ziyorat qilishgan va u yerda unga qurbonlik keltirishgan. Bu ayollar qurbonlik qilishlari mumkin boʻlgan yilning yagona kuni edi.

Bundan tashqari, 9-iyun kuni eshaklarni ishlatish taqiqlangan edi. Afsonaga koʻra, shu kuni eshakning faryodi Vestani uygʻotgan, bu paytda Priap uning nomusiga tegmoqchi edi.

Vestaliya, shuningdek, tegirmonchilar va novvoylar uchun ham bayram kuni edi, chunki dastlab non oʻchoq kulida pishirilgan.

 

 
 Веста // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1892. — Т. VI.
 Веста / Штаерман Е. М. // Мифы народов мира : Энцикл. в 2 т. / гл. ред. С. А. Токарев. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1987. — Т. 1 : А—К. — 671 с.
 
 
Turkum: dam olish kunlari 9-iyun
Turkum: Qadimgi Rim Bayramlari
Harbiy havo kuchlari kuni

Harbiy havo kuchlari kuni — Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlaridagi Harbiy havo kuchlarining unutilmas kuni. Har yili 12-avgust kuni nishonlanadi. Aniqlik kiritish kerakki, 1998-yilgacha na Sovet Ittifoqida, na Rossiyada bunday bayram boʻlmagan. Dastlab, Harbiy havo kuchlari kuni Rossiya Federatsiyasi Prezidenti B. Yeltsinning 1997-yil 29-avgustdagi 949-sonli Farmoni bilan tashkil etilgan. Keyinchalik, unutilmas kun sifatida Rossiya Federatsiyasi Prezidenti V. Putinning 2006-yil 31-may 549-son qarori bilan (va 2017-yil 21-maydagi tahrirda) „Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlarida kasbiy bayramlar va unutilmas kunlarni belgilash toʻgʻrisida“gi qarori bilan tashkil etilganУказ Президента Российской Федерации В. Путина от 31 мая 2006 года № 549 «Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых силах Российской Федерации» // graph.document.kremlin.ru Архивная копия от 10 ноября 2013 на Wayback Machine.

Harbiy havo kuchlari bosh qoʻmondoni Petr Stepanovich Deynekin tashabbusi bilan Rossiya Federatsiyasida yangi aviatsiya bayrami „Havo kuchlari kuni“ tashkil etildi. 1997-yilda harbiy aviatorlar mamlakat prezidenti Boris Yeltsindan havo kuchlari bayramini tashkil etishni soʻrashdi. Va tegishli Farmon 1997-yil 29-avgustda imzolandi. Harbiy havo kuchlari kunini nishonlash sanasining tarixiy asoslari „Aviatsiya va kosmonavtika“ jurnalida 1996-yil 6-sonda chop etilgan. Maqolada 1912-yil 30-iyulda (12-avgust, yangi uslubda) Harbiy vazirlikning vaqtinchalik direktori, general-muhandis A.P. Vernander tomonidan imzolangan 397-son buyrugʻi haqida gap boradi, unga koʻra, Imperator Nikolay II ning 1911-yil 22-noyabrdagi „buyrugʻi“ ga binoan, armiyadagi aeronavtikaning barcha masalalari Bosh shtabning asosiy boʻlimiga jamlangan va Bosh shtabning aeronavtika boʻlimi xodimlari tasdiqlangan.

2015-yilda Rossiya Federatsiyasi Aerokosmik kuchlari tashkil etilgandan soʻng, uning tarkibiga Harbiy havo kuchlari kirdi, bu Rossiya Federatsiyasi Aerokosmik kuchlari kuni sifatida nishonlanadi12-avgusta — 104 goda Vozdushno-kosmicheskim silam : Ministerstvo oboroni Rossiyskoy Federatsii.

1912-yil 12-avgustda (30-iyul, eski uslubda) Rossiya Harbiy boshqarmasi buyrugʻini chiqardi, unga koʻra Bosh shtab Bosh boshqarmasining aeronavtika boʻlimining xodimlari ishga tushirildi, shuning uchun 12-avgust Rossiya harbiy aviatsiyasi yaratilishining boshlanishi deb hisoblanadi.

Harbiy havo kuchlari kuniga bagʻishlangan bayram tadbirlari Rossiya havo floti kunida oʻtkaziladiUKAZ Prezidenta RF ot 29.08.97 N 949 (red. ot 31.05.2006) „OB USTANOVLYeNII DNYa VOYeNNO-VOZDUShNIX SIL“.
left|thumb| 1939-yilda SSSR aviatsiyasi kuni sharafiga chiqarilgan pochta markasi.
left|thumb| MiG-29, Su-27 va Su-25 ekipajlari Rossiya Harbiy-havo kuchlarining 100 yilligi kunida 100 raqamini tasvirlashmoqda.

 

Turkum:12-avgust bayramlari
Turkum:Qoʻshin kunlari
Turkum:Rossiya Federatsiyasining Aerokosmik kuchlari
Turkum:Alifbo boʻyicha bayramlar
Ukraina Qurolli Kuchlari kuni

„Ukraina Qurolli Kuchlari kuni“ (ukraincha: „Den Zbroynix sil Ukraїni“) — har yili 6-dekabrda Ukrainada nishonlanadigan Ukraina Qurolli Kuchlarining barcha harbiy xizmatchilari uchun milliy harbiy kasbiy bayramdir.

„Ukraina Qurolli Kuchlari kuni“ Ukraina rasmiy taqvimida 1993-yilda Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin deyarli darhol paydo boʻldi. Bayram Ukraina Oliy Radasining qarori bilan tashkil etilgan. „Ukraina Qurolli Kuchlari kuni“ ning sanasi tasodifan tanlanmagan, u 1991-yil 6-dekabrda „Ukraina Qurolli Kuchlari toʻgʻrisida''“ Ukraina qonuni qabul qilingan kunga toʻgʻri keldiDen Voorujyonnix sil Ukraini — 6-dekabrya. Istoriya i osobennosti prazdnika v proekte Kalendar Prazdnikov 2010Postanova Verxovnoї Radi Ukraїni vіd 19.10.1993 № 3528-XII „Pro Den Zbroynix Sil Ukraїni“.

Ukraina Qurolli Kuchlarining tayanchi — Ukraina hududida joylashgan sobiq SSSR Qurolli Kuchlari negizida tashkil etilgan Quruqlikdagi qoʻshinlar, Harbiy havo va dengiz kuchlaridan iborat. Yillar davomida prezidentlar qurolli kuchlarning ushbu boʻlinmalarining har biri uchun kasb bayramlarini oʻrnatdilar (Quruqlikdagi kuchlar kuni, Aviatsiya kuni, Harbiy-dengiz floti kuni), ammo „Ukraina Qurolli Kuchlari kuni“ alohida ahamiyatga ega, chunki bu kunda mamlakatning barcha harbiy xizmatchilari oʻrtasida harbiy birodarlik mustahkamlanadi.

2009-yilda Ukrainaning uchinchi prezidenti V. A. Yushchenko, harbiy xizmatchilarni ushbu kasb bayrami bilan tabriklar ekan, quyidagilarni aytdi:"Zamonaviy armiyamiz 18 yoshga toʻldi, lekin uning maʼnaviy quvvati Ukraina ozodligi va mustaqilligi himoyachilarining ming yillik harbiy jasorat anʼanalari bilan oziqlanadi… Armiyaning asosiy kuchi ukrainalik jangchi, fidoyi vatanparvardir, Davlat va xalq qoʻriqchisi boʻlgan sharafli va burchli inson…"Shu kuni Ukraina Bosh vaziri Yu. V. Timoshenko qoʻshimcha qilib, dedi:"Tinchlikparvarlik operatsiyalari jarayonida jasorat va professionallik tufayli ukrainalik harbiy xizmatchilar mustaqil Ukrainaning yosh armiyasida dunyoning koʻplab xalqlarining hurmati va eʼtirofiga sazovor boʻldi".

 Yana qarang 
 Ukraina himoyachilari kuni
 

Turkum:1993-yilda paydo boʻlgan
Turkum:Ukraina qurolli kuchlari
Turkum:Kasb bayramlari
Turkum:Ukraina bayramlari
Turkum:Alifbo boʻyicha bayramlar
Zaxchinlar

Zaxchinlar (oʻz nomini zaxchin dzaxchin — „chetdagilar“)Перепись 2010 — hozir gʻarbiy Moʻgʻulistonda (Kobdo viloyati) istiqomat qiluvchi oyratlar tarkibidagi guruhlardan biri hisoblanadi. 32 845 nafar kishidan iboratKhovd Aimak Statistical Office. 1983-2008 Dynamics Data Sheet (mamlakat umumiy aholisining 1,2 %, 2010-yilgi roʻyxatga koʻra), Moʻgʻulistondagi yettinchi yirik etnik guruhdir. Ular oyrat (oyrat-qalmiq) tilining zaxchi lahjasida, shuningdek, moʻgʻul (xalxa) tilida gaplashishadi. Iymoni — buddistlar, baʼzilari anʼanaviy eʼtiqodlarga amal qilishadi.

 Tarixi 
XVII asrning oxirida djungar hukmdorlari tomonidan chegaralarni himoya qilish uchun ajratilgan torgutlar, derbetlar va xalxalar orasidan bir necha oʻnlab oilalar kirganda „Zaxchinlar“ etnonimi (shundan „chetdagi“ nom). paydo boʻlgan. 1758-yilda Djungar xonligi magʻlubiyatga uchragach, manchjurlar tomoniga oʻtgan zaxchinlardan alohida xoshun, soʻngra zaysang boshchiligida mustaqil „bayroq“ tuzilgan edi, qolganlari esa Xitoyning Kobdo maʼmuriyatiga boʻysunar edi.

Zamonaviy zaxchinlar anʼanaviy madaniyatning ayrim xususiyatlarini saqlab qolgan.

2009-yilda Moʻgʻuliston prezidenti etib saylangan Tsaxiagiyn Elbegdorj zaxchin xalqiga mansub boʻlgan. Shuningdek, Moʻgʻuliston Davlat Buyuk Xuralisining sobiq raisi (2008-2012) Damdina Demberel ham zaxchin millatifan boʻlgan.

 Avlod tarkibi 
Zaxchinlar tarkibida quyidagi etnik boʻlinmalar (elken) mavjud: xereed, bugunud, xarchin, xarnuud, xirgis, xar xuuxniy, shangasinxan, bagshiynxan, xar azarginxan, utaanxan, taxianxan, donjaaxanxan, togonbaanxan, xavzaanxan, emchiynxan, danjinaaxan, xurdiyn, shuurdaanxan, turd taraachin, muxlaynxan, tsog-yondogiyn, altan shargaldaaginxan, janavangiynxan, guulin, jujiynxen, zeeegiyn, tavag zaanixan, tarvagtaynxan, shaaxlinxan, galun tavaginxan, ungshaanxan, aatiiynxan, argalchiynxan, booronxuugiyn, tsanxarinxan, xuu noyodaanxanm ulaadaynxan, shambiynxan, mangdaynxan, absaabxan, bayaranxan, darxan, buuch, zargachin, anchin, aajuudaynxan, adagsinxan, chaamgiynxan, xurmashtinxan, box zaysanginxan, turdaanxan, xulgaych, tostinxon, ondogiynxon.Ochir A., Menes G. Etnicheskaya istoriya narodov Tsentralnoy Azii i Yujnoy Sibiri. — Novosibirsk, 1993. — S. 269-292.

 

 Jukovskaya N. L. Zaxchins // Dunyo xalqlari va dinlari / boblar. ed. V. A. Tishkov. — M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 1999-yil. — ISBN 5-85270-155-6
 hamagmongol.narod.ru/library/khoyt_2008_r.htm Hoyt S. TO. 18-19-asr tadqiqotchilarining fikricha, qalmoqlarning antropologik xususiyatlari. // Kaspiy axborotnomasi: arxeologiya, tarix, etnografiya. № 1. Elista: KDU nashriyoti, 2008. p. 220-243. 
 hamagmongol.narod.ru/library/khoyt_2012_r.htm Hoyt S. TO. 20-asrning birinchi yarmi antropologlari asarlarida qalmoqlar. // Kaspiy axborotnomasi: arxeologiya, tarix, etnografiya. № 3, 2012. bet. 215-245. 

 

 Rus sayohatchisi P. TO. Kozlov zaxchinlar haqida
Butunjahon audiovizual meros kuni

Butunjahon audiovizual meros kuni har yili 27-oktabrda nishonlanadi. Ushbu unutilmas kun Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkiloti (YUNESKO) tomonidan 2005-yilda ovoz yozuvlari va audiovizual hujjatlarni (filmlar, musiqa va video yozuvlar, radio va televidenie das) saqlashning ahamiyati va haqida bilimdonlikni oshirish uchun tanlangan. Koʻpgina mamlakatlar milliy va mintaqaviy ovoz va kino arxivlari, teleradiokompaniyalar, muzeylar va kutubxonalar hamda yirik audiovizual assotsiatsiyalar, jumladan, Harakatlanuvchi tasvir arxivchilari uyushmasi (AMIA), Xalqaro arxivlar kengashi (ICA), Xalqaro Ovoz va audiovizual arxivlar assotsiatsiyasi (IASA) va Xalqaro kino arxivlari federatsiyasi (FIAF) tomonidan tashkil etilgan tadbirlarga mezbonlik qiladi.

 Yana qarang 

 Xalqaro BMT kuni
 Xalqaro musiqa kuni
 Xalqaro kino kuni
 Jahon televideniye kuni

 

 
 Official World Day for Audiovisual Heritage website
 Official United Nations site
 Official UNESCO site
 United Nations List of International Days
 "Sights, Sounds and Slogans! world day for audiovisual heritage contest". Bangkok Post. October 21, 2013.
Turkum:YUNESKOning xalqaro kunlari
Turkum:27-oktabr bayramlari
Butunjahon surunkali obstruktiv o‘pka kasalligiga qarshi kurash kuni

Butunjahon surunkali obstruktiv oʻpka kasalligiga qarshi kurash kuni har yili noyabr oyining uchinchi chorshanbasida nishonlanadigan va surunkali obstruktiv oʻpka kasalligi (SOOʻK) haqida xabardorlikni oshirish, undan oʻlim sonini kamaytirish, bilim almashish, ushbu kasallik bilan kurashish yoʻllarini muhokama qilish va qaror qabul qiluvchilar, tibbiyot xodimlari va jamoatchilik muammosiga eʼtibor qaratish bayramidir. Ushbu kunda chekishga qarshi kurash boʻyicha olib borilayotgan tadbirlar ham muhim ahamiyatga ega. U birinchi marta 2002-yilda oʻtkazilgan. Har yili 50 dan ortiq mamlakatlarda ushbu kasallik haqida aholini xabardor qilish nuqtai nazaridan ushbu kunni yilning eng muhim kuniga aylantiradigan turli tadbirlar oʻtkaziladi.

SOOʻK — bu nafas olishni qiyinlashtiradigan progressiv, hayot uchun xavfli oʻpka kasalligi va kasallikning asosiy xavf omillari tamaki chekish, havoning ifloslanishi, chang va ish joyidagi kimyoviy moddalarga taʼsir qilishdir. Tamaki chekish oʻrnatilgan xavf omilidir va kasallikning holatlari taxminan 80%— 90% ni tashkil qiladi va faol chekish ham, passiv chekish ham xavflidir, yaʼni tutunli xonada boʻlish kifoya. Tamaki chekuvchilarda nafas qisishi taxminan 40 yoshlarda, chekmaydiganlarda esa 13-15 yil kechroq rivojlanadi. Konchilar, metallurgiya va tsellyuloza-qogʻoz sanoati ishchilari, temir yoʻlchilar, gʻalla va paxtani qayta ishlash bilan shugʻullanadigan ishchilar kasbiy xavfga duchor boʻladilar va mehnatni muhofaza qilish choralari bilan xavfni sezilarli darajada kamaytirishga erishish mumkin.

2011-yil holatiga koʻra, Rossiyada epidemiologik tadqiqotlar hisob-kitoblariga asosan, SOOʻK bilan kasallangan taxminan 11 million bemor bor edi, ammo rasmiy arizalar statistik maʼlumotlariga koʻra, taxminan 1 million kishi roʻyxatga olingan. Yevropa nafas olish jamiyati maʼlumotlariga asosan, faqat 25% kasallik hollarda oʻz vaqtida tashxis qoʻyilgan. 2014-yilda Rossiyada barcha oʻlimlar holatining SOOʻK dan oʻlim darajasi 4,1% ni tashkil etdi. Erta tashxis qoʻyish va profilaktika choralari aholining hayot sifatini yaxshilash va kasallikdan oʻlim darajasini kamaytirish imkonini beradi. Kasallik nafas olish testi — spirometriya yordamida tashxis qilinadi.

 Yana qarang 
 Chekish bilan bogʻliq oʻpka kasalliklari
 

 
 Глобальная инициатива по Хронической обструктивной болезни лёгких
Turkum:Chekishga qarshi kurash
Turkum:Noyabr oyi bayramlari
Nureddin Bey

Nureddin Bey, Nur Sofu yoki Nur Sufi — Karamanoğulları jamoasiga 1250-1256-yillarda boshchilik qilgan, Karamanoğulları bekligining asoschisi Kerimüddin Karaman Beyning otasiFaruk Sümer, „Karamanoğulları“, TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi, Ankara 2001, c. XXIV, s. 454-460..

Karamanoğulları oʻgʻuz turklarining Salur yoki Afshar qabilasiga mansub ekanligi yoki unday emasligi tarixchilar tomonidan koʻp tortishilgan mavzu hisoblanadi. Lekin tortishuvlar natijasida beklarning Salur qabilasi Karamanli guruhiga oid ekanligiMesut Koman, Konya Halkevi Kültür Dergisi (Mecmuası), Konya, 1936, Sayı: 2, Sayfa: 123, beklikning aholisi esa Afshar qabilasidanligi qabul qilingan. Ushbu Afshar qabilalari bugungi Turkmaniston hududlarida istiqomat qilishgan boʻlib, moʻgʻullarning zulmidan qochish uchun katta ehtimol bilan 1228-yilda Onadoʻliga koʻchib borishgan. Koʻchib kelgan qabila Koʻniya sultonligi sultoni Alouddin kayqubod tomonidan iliq qarshilangan va Ermenek (hozirgi Karaman viloyati) hududlariga joylashtirilgan. Baʼzi tarixchilar fikrlariga koʻra, dastlab Nureddin Bey Ermenek va shimoldagi Saljuqiy shaharlari oʻrtasida koʻmir savdosi bilan shugʻullangan. Ammo u koʻp vaqt oʻtmay Bobo Ishoq boshlagan Boboiylar qoʻzgʻolonida yetakchilardan biri sifatida qatnashdi. U shuningdek, Ermenek atrofidagi koʻplab kichik aholi punktlarini egallab, kelajakdagi Karamanogʻlu Beylikning oʻzagini tashkil qiladi.

Karamanoğullarıning oil shajarasi shu koʻrinishdadir:
 Alan HanMesut Koman, Konya Halkevi Kültür Dergisi (Mecmuası), Konya, 1936, Sayı: 2, Sayfa: 124
 Şirvan Han
 Kâl Han
 Gelencân Han
 Alp Arslon
 İbrahim Han
 Sadeddin Bey
 Nureddin BeyŞikârî Karamannâme
Zamanın kahramanı Karamanîler’in tarihi, Metin Sözen, Necdet Sakaoğlu, Karaman Belediyesi Yayını,
İstanbul, 2005, sf. 124

Nureddin Bey Babaiy tariqatiga kirib sufiy boʻlganidan soʻng, ismining „Nur“ qismiga „Sufi“ qoʻshilib, Nur Sufi yoki Nur Sofi deya tanila boshlangan. U 1256-yillar atrofida vafot etganligi taxmin qilinadi. Uning maqbarasi Mersin viloyatidagi Değirmenlikda joylashgan. Uning vafotidan soʻng, Karamanoğulları jamoasiga oʻgʻli Kerimüddin Karaman Bey boshchilik qildi va Karamanoğulları bekligiga asos soldi. Nureddin Beyning yana ikkita oʻgʻli boʻlib, ular Zayn al-Hadjdj (1262-yilda Izz al-Din Kaykaus tomonidan Rukniddin Kaykubadga qarshi urushda vafot etgan) va Bünsuzdir.
 

Turkum:Karamanoğulları bekligi
Turkum:1256-yilda vafot etganlar
Dо (nota)

Do — asosiy 7 pogʻonali tovushqatorning dastlabki notasi. Diatonik do major tovushqatorining birinchi pogʻonasi. Lotincha C harfi bilan belgilanadi. U si notasidan yarim ton va re notasidan butun ton pastroqdir. Birinchi oktavadagi do notasining chastotasi: 261,6 Gts.

 Nomining kelib chiqishi 
U lotincha madhiyaning birinchi satridagi birinchi soʻzdan keyin dastlab „ut“ (Ut) deb nomlangan (Ut queant laxis; „Zaiflashtirmoq uchun…“), bunda har bir keyingi satr oʻz ohangidan yuqoriroq ohangda ijro etilib boradi. Bunday mnemonik qurilmaning ixtirochisi („gvidon boʻgʻini“) Gvido Aretinskiy edi. XVII asrda ushbu nota „do“ga oʻzgartirilgan.
center|thumb|640x640px|Nota yozuvida 4 xil musiqiy kalitlarda do notasining joylashuvi

 

 

 Solovyov N. F. Do // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.

 

 Musiqa nazariyasi onlayn: xodimlar, kalitlar va ovoz balandligi notasi 2008 Arxivnaya kopiya 

Turkum:Notalar
Lya (nota)

Lya solmizatsiyada (solfedjio) — bu notalardan biri boʻlib, diatonik tovushlar darajasida oltinchi bosqichining mnemonik belgisidir. A yoki Ac belgisiga oʻxshash. Solning butun ohangidan va sining butun ohangidan pastroq. As, v muzike // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.As, v muzike // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.

Birinchi oktavadagi tovush chastotasi (temperlangan teng qator): 440 gerts (A440 qarang). Kamertonning standart chastotasi.

Standart gitara qatorida lya birinchi oktavaning beshinchi ladada mahkamlangan, birinchi (eng ingichka) torga toʻgʻri keladi. Qoidaga koʻra, u gitara qurilmasini (shu jumladan tyunerlarni) sozlash etaloni hisoblanadi.

Lya (A) notasidan lotin harflaridagi notalarning belgisi boshlanadi.

 Nomining kelib chiqishi 
Notaning nomi Ioann Krestitelga bagʻishlangan madhiyaning birinchi boʻgʻinidagi oltinchi satriga atalgan „Ut queant laxis“ — labii reatum („… nopokning soʻzi…“) — unga koʻra, har bir keyingi satr avvalgisidan balandroq ohangda aytilgan. Bunday mnemonik qurilmaning ixtirochisi („gvidon boʻgʻini“) Gvido Aretinskiy edi.

 Musiqa yozuvi 
right|thumb|250x250px| Lagerdagi eslatmaning boshqa pozitsiyalari
Birinchi oktavaFayl:SleutelG.pngFayl:Balk.pngFayl:Kwartnoot05.jpg Kichik oktavaFayl:SleutelF.pngFayl:Balk.pngFayl:Kwartnoot10.jpg Katta oktavaFayl:SleutelF.pngFayl:Balk.pngFayl:Kwartnoot03.jpg

 

 

 Solovyov N. F. Eslatmalar / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
 Solfedjio nazariyasi.
 Musiqiy notalar jadvali.
 Onlayn musiqa nazariyasi: shtatlar, kalitlar va ovoz balandligi ).

 
Turkum:Notalar
__INDEKS__
Мi (nota)

Mi solmizatsiyada (solfedjio) — diatonik tovush qatorining uchinchi darajasining mnemonik belgisidir. Lotin alifbosining E harfi belgisiga oʻxshaydi. U redan butun bir ohangga va fadan yarim ohangga past.

Birinchi oktavada tovush chastotasi (temperlangan teng qator): 329,6 Gts.

 
Notaning nomi Ioann Krestitelga bagʻishlangan madhiyaning uchinchi satrning birinchi boʻgʻiniga atalgan „Ut queant laxis“ — mira gestorum („…mo''jizalarni ulugʻlash…“) — bu yerda har bir satr avvalgisidan balandroq ohangda aytiladi. Bunday mnemonik qurilmaning ixtirochisi („gvidon boʻgʻini“) Gvido Aretinskiy edi.

 Notalar ishorasi 
right|thumb|250x250px| Lagerdagi eslatmaning boshqa pozitsiyalari
Mi ikkinchi oktavaFayl:SleutelG.pngFayl:Balk.pngFayl:Kwartnoot09.jpg Birinchi oktavaning MiFayl:SleutelG.pngFayl:Balk.pngFayl:Kwartnoot02.jpg Mi kichik oktavaFayl:SleutelF.pngFayl:Balk.pngFayl:Kwartnoot07.jpg Mi katta oktavaFayl:SleutelF.pngFayl:Balk.pngFayl:Kwartnoot00.jpg

 

 Solovyov N. F. Eslatmalar / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
 Solfedjio nazariyasi.
 Musiqiy notalar jadvali.
 Onlayn musiqa nazariyasi: shtatlar, kalitlar va ovoz balandligi ).

Turkum:Notalar
Arba’in

Arbaʼin (arab. ạlạ̉rbʿyn‎, forscha ạrbʿy̰n‎) — Umaviylar xalifasi Yazid qoʻshini bilan 72 sahobasi bilan tengsiz jangda halok boʻlgan Imom Husayn shahidligining qirqinchi kunida oʻtkaziladigan xotira marosimi.

Arbaʼin dunyodagi eng katta tinch yigʻilishlardan biridir. Shunday qilib, 2012-2013-yillarda Arbaʼing butun dunyodan 15 millionga yaqin ziyoratchilar tashrif buyurgan.

Sunniy musulmonlar, xristianlar va zardushtiylar ham Arbainning ziyoratiga qoʻshilishadi.

 Tarix 
Birinchi arbaʼin, turli ga koʻra, hijratning 61 yoki 62-yillarida, 20-safar kuni oʻtkazilgan. Husaynning vafoti haqidagi xabar Madinaga yetib borgach, aholi orasida katta notinchlik yuzaga keldi. Keyin Ibn Junoda hamrohligida koʻr Jobir ibn Abdulloh shahidlar qabrini ziyorat qilish maqsadida Karbaloni ziyorat qildi. Uning tashrifi Paygʻambarimiz oilasi va Husaynning yagona oʻgʻli Zayn Al-Abidinning omon qolgan ayollarning tashrifiga toʻgʻri keldi, u kasallik bilan kurashib, jangda qatnasha olmadi.

 

Turkum:Shia Islom
Turkum:Bayramlar alifbo tartibida
Turkum:Erondagi bayramlar
Turkum:Islomiy bayramlar
Turkum:Muharram motami
Ariana Koʻchatzorlari

Arina Koʻchatzorlari ― may oyida 5 (18) keladigan slavyanlar uchun milliy taqvimdagi kun. Sharqiy slavyanlarning Arina joʻyaklarida koʻchatlar paydo boʻldi.

 Boshqa ismlar 
rus. Irina Koʻchatzorlari, Arina-Koʻchatzorlari, Karam kapalagi, Lopatnitsa; Ukr. Yarina; oq. Arina Koʻchatzorlari, Irina, Yoqub.

 Anʼanalar 
Aytishlaricha, „Bir yilda uchta Arina yashaydi: Arina — 16 (29)-aprelda qirgʻoqlarni ochadi, Arina Koʻchatzorlari — 5 (18)-may va Arina - Laylak yillari 18 (31)-sentabrda.“

Sharqiy slavyanlar oʻsha kundan boshlab bog ' yotoqlarida karam koʻchatlarini ekish vaqti keldi, deb hisoblashdi. Hatto kechasi ham, „Palageyaga“ tajribali bogʻbonlari bogʻlarga yorilgan tuvakni olib chiqib, yaqin atrofdagi qichitqi oʻtlarini  ildizi bilan sugʻorib tuvakning ichiga solib, oʻrta joʻyakning oʻrtasiga teskari qilib qoʻyishdi. Bu  bogʻni dushmanlarning hujumlaridan himoya qilishuchun qilingan, „hasad“, kuch „u laʼnatlangan — bir qichitqi oʻti, shuning uchun u Solih ish bilan bogʻliq hech qanday narsaga tegmaydi“. Ayollar karam ustida: „Toʻpigʻli boʻlma, qornidor boʻl; boʻsh boʻlma — qattiq boʻl; qizil boʻlma, mazali boʻl; qari boʻlma — yosh boʻl; Kichik boʻlma, katta boʻl!“ deb aytishadi.

Grodno viloyatidagi belaruslari karam koʻchatlari bilan joʻyakda katta toshni qoʻyishdi va uni oq roʻmol bilan yopishdi. Bu karamning roʻmolcha kabi oq va tosh kabi katta va kuchli boʻlishiga yordam beradi, deb hisoblar edi. Polesya karam joʻyaklariga eski supurgi ularni yovuz koʻzdan, qurtlardan himoya qilish uchun qoʻyilar edi. Hayz paytida ayollarga karam ekish taqiqlangan-karam hosil bermaydi.

Novgorod viloyatida Irinadan bodring ekilgan.

Shu kuni qizlar marosim horovodida „karamni oʻrab“,  kuzda gaʼltak bilan qolish uchun, horovodda „gʻaltak ortidan gʻaltak“ naqshini takrorlaydi.

 Soʻzlar va belgilar 

 Arina koʻchatlari — oʻsimlik koʻchatlari.
 Irinada daladan yupqa oʻtlar bor (ular eski oʻtlarni yoqib yuborishadi).
 Agar siz karam ekmasangiz, nega bogʻni toʻsasiz?
 .

 Yana qarang 
 Sergey Kapustnik
 

 
 May / Agapkina T. A., Valensova M. M., Plotnikova A. A. // Slavyanskie drevnosti: Etnolingvisticheskiy slovar : v 5 t. / pod obщ. red. N. I. Tolstogo; Institut slavyanovedeniya RAN. — M. : Mejd. otnosheniya, 2004. — T. 3: K (Krug) — P (Perepyolka). — S. 166-170. — ISBN 5-7133-1207-0.
 
 Korinfskiy A. A. May-mesyats // Narodnaya Rus : Krugliy god skazaniy, poveriy, obichaev i poslovits russkogo naroda. — M.: Izdanie knigoprodavsa M. V. Klyukina, 1901. — S. 261—270.
 
 
 
  (belor.)
  (belor.)
Turkum:Bayramlar 5-may
Turkum:Dam olish kunlari 18-may
Turkum:Sharqiy slavyanlarning xalq taqvimi
Turkum:Bahor bayramlari