Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Navoiy elektrkimyo zavodi aksiyadorlik jamiyati

Navoiy elektrkimyo zavodi aksiyadorlik jamiyati - Oʻzbekistondagi eng yirik kimyo kombinatlaridan biri. "Oʻzkimyosanoat" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi tarkibida. Oʻsimliklarni himoya qilish kimyoviy vositalari (gerbitsidlar, insektoakaritsidlar, zootsidlar, oʻsishni boshqaruvchi moddalar), atsetilen qurumi, aktivlashtirilgan koʻmir, oddiy superfosfat, sirka kislotasi, A. V markali etilatsetat, metil-atsetat, suyuq shisha, xalq isteʼmol mollari — osh tuzi, yodlangan osh tuzi va boshqa mahsulotlar ishlab chiqaradi.

Korxona 1971-yil Navoiy kimyo kombinati tarkibidan Navoiy elektrkimyo kombinati direksiyasi sifatida ajralib chiqdi. 1972-yil korxonani kengaytirish uchun Navoiy tumanida 935 ga yer ajratildi va uning 1- navbatini loyihalashtirish ishlari boshlandi. Dastlab xlororganik moddalar ishlab chiqarishga moʻljalangan. 1976-yildan korxona oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalarini ishlab chiqarishga ixtisoslashdi. 1976—80 yilda uning birinchi navbati qurildi. 1980-yilda birinchi mahsulot — kotoroy gerbitsidi ishlab chiqarildi. Kombinat 1981-yildan Navoiy "Elektrokimyo zavodi" deb nomlandi, 1994-yildan yopiq turdagi aksiyadorlik jamiyati, 1996-yildan Navoiy "Elektrkimyozavodi" aksiyadorlik jamiyati — Oʻzbekiston-Panama qoʻshma korxonasi. Taʼsischisi: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi.

Korxona respublikadagi oʻsimliklarni himoya qiluvchi kimyoviy vositalarni tayyorlovchi yagona korxonadir. Korxona faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi qishloq xoʻjaligi ning kimyoviy vositalarga boʻlgan ehtiyojini qondirishga qaratilgan. 1996-yil dekabr oyida Fransiyaning "Speyshim" firmasi bilan hamkorlikda yillik quvvati 10 ming t boʻlgan fozalon ishlab chiqarish liniyasi ishga tushirildi, mevali ekinlardagi oʻsimlik biti, kana, Kolorado koʻngʻizi va boshqa zararkunandalarni yoʻqotishda qoʻllaniladigan fozalon insek-toakaridsidini ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyiddi.

2000—2002-yil davomida chetdan olib kelingan xom ashyolardan 30 turdagi oʻsimliklarni himoya qiluvchi kimyo vositalari ishlab chiqarildi.

Korxona koʻp yillardan buyon Shveysariyaning "Singenta", "Dalston", Germaniyaning "Lurgi", Yaponiyaning "Sumitomo", Xitoyning Xunan eksport-import korporatsiyasi, "Delyan", Buyuk Britaniyaning "Dau Agrosains" firma va kompaniyalari bilan hamkorlik qiladi.

Rixsivoy Yoqubov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Navoiy shahar
Navoiy — Uchquduq avtomagistrali

Navoiy-uchquduq avtomagistrali — Oʻzbekiston Respublikasidagi xalqaro ahamiyatli yoʻl. 1968—1975-yillarda qurilgan. Zarafshon vohasida qishloq xoʻjaligi (asosan, chorvachilik, qorakoʻlchilik) va sanoatni rivojlantirish — uzoq yaylovlarga yem-xashak tashish, qazilma boyliklarga boy boʻlgan konlardan qazib olinayotgan xom ashyoni Navoiy kon-metallurgiya kombinatiga qayta ishlash uchun toʻxtovsiz tashib keltirish va boshqa maqsadlarda bunyod etilgan. Yoʻl Navoiy va Buxoro viloyatlari hududidan oʻtgan boʻlib, Uchquduq va Zarafshon shaharlarini Navoiy, Buxoro, Samarqand, Toshkent va boshqa shaharlar bilan uzviy bogʻlaydi.

Yevropa—Osiyo transkontinental avtomagistrali qurilishi bilan istiqbolda yoʻlning Uchquduqdan Qozogʻiston chegarasidagi Koʻkayozgacha boʻlgan 190 km uzunlikdagi qismi taʼmirlanib, qayta quriladi va Koʻkayozdan Qiziloʻrda shahrigacha boʻlgan avtomobil yoʻli qurilishi tugallangach, yoʻl Qiziloʻrda shahrida Chimkent — Samara avtomagistraliga koʻshiladi.

Yoʻlning umumiy uzunligi 291 km. Shundan 111 km asfaltbeton, 180 km qora qoplamali. Yoʻldagi transport harakatining qatnov jadalligi Navoiyda sutkasiga 6530, Zarafshonda 2627, Uchquduqda 485 avtomobilga teng (2003).

Tohirjon Mirzayev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Navoiy viloyati
Turkum:Oʻzbekiston avtomobil yoʻllari
Navoiy—Uchquduq—Nukus temir yoʻli

Navoiy-uchquduq-nukus temir yoʻli - Navoiy, Buxoro, Xorazm viloyatlari va Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududlaridan oʻtuvchi temir yoʻl. 1994—2001-yilda qurilgan. Yoʻlning umumiy uz. 700 km ga yaqin. Navoiy, Uchquduq, Miskin, Toʻrtkoʻl shaharlaridan oʻtib, Nukusgacha yetkazilgan.

Ilgari Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Xorazm viloyati Oʻzbekistonning boshqa hududlari bilan Turkmaniston hududidan oʻtadigan Turkmanobod (Chorjoʻy) — Urganch temir yoʻli orqali bogʻlangan edi. N.—U— Navoiy-uchquduq-nukus temir yoʻliy. qurilishi yuk va yoʻlovchilar tashish maso-fasini 450 km ga va qatnov muddatini 6—7 soatga qisqartirib, mamlakat iqtisodiyotiga har yili 19 mln. AQSH dollariga yaqin mablagʻni tejash imkoniyatini beradi. Temir yoʻl mineral resurslarga gʻoyat boy mintaqani oʻzlashtirishda muhim ahamiyatga ega. Temir yoʻl orqali yoʻlovchilar, xalq xoʻjaligi yuklari, mineral oʻgʻitlar, qurilish materiallari va boshqa yuklar tashiladi.

Tohirjon Mirzayev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Navoiy viloyati
Turkum:Oʻzbekiston yoʻllari
Turkum:Oʻzbekistonda temir yoʻl transporti
Yevgeniy Navrotskiy

Yevgeniy Lvovich Navrotskiy (1886, Kiyev — 1921.1.2, Toshkent) — seleksioner olim, Oʻzbekistonda oʻrta tolali gʻoʻzaning dastlabki seleksiya navlarini yaratgan. Andijon tajriba dalasi seleksioneri (1912—20). Russel va Triumf amerika gʻoʻza navlaridan koʻp marta tanlash usuli bilan Navrotskiy (0100), 1913 va Navrotskiy zafari (Triumf Navrotskogo, 0251), 1915 navlarini chiqardi. Navrotskiy yaratgan gʻoʻza navlari paxtachilikning rivojlanishida katta rol oʻynadi va 20-asrning 20-yillaridan Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonda ekilgan asosiy navlar boʻldi.

N.ning asosiy ilmiy ishlari gʻoʻza navlarini yaratish va sinash masalalariga bagʻishlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:1886-yilda tugʻilganlar
Turkum:1921-yilda vafot etganlar
Turkum:1-fevralda vafot etganlar
Navroʻz (qishloq)

Navroʻz (1922-yilgacha Yangiobod) — Sirdaryo viloyati Mirzaobod tumanidagi shaharcha (2009-yil 13-martdan), tuman markazi. 1980-yilda tashkil etilgan. Viloyat markazi va yaqin temir yoʻl stansiyasi Gulistongacha 12 km. Aholisi 1 200 kishi (1998). Navroʻzda tuman hokimiyati binosi, dehqon bozori, korxonalar, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, umumiy taʼlim maktabi, iqtidorli bolalar litseyi, stadion, tennis korti, tish davolash poliklinikasi, tez tibbiy yordam punkti va boshqa muassasalar borOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Sirdaryo viloyatining shahar tipidagi aholi punktlari
Navroʻz (oʻrik navi)

Navroʻz, Duragay 2826 — kechpishar oʻrik navi. Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining Samarqand filialida duragaylash (kechki Samarqand x Ruxi Juvanon x Yoshlik) yoʻli bilan chiqarilgan (K. V. Vasilyev, L. A. Protasevich). Daraxti gʻuj oʻsadi. Kech gullaydi. Mevasi yirik (40 g gacha), yumaloqoval, sirtining yarmidan koʻproq kismi toʻq qizil, poʻsti yupqa, xushbuy, shirin va bir oz nordon, tarkibida 13% qand, 0,84% kislota bor. Danagi yirik, magʻizi shirin. Iyulning boshlarida pisha boshlaydi.

Kuchati ekilgandan keyin 5-yili hosilga kiradi, tupidan 120 kg gacha meva beradi. Sovuqqa chidamli, shamolga bardoshli, pishib yetilgan mevalarning bir qismi shoxlarida turshaklanib qoladi. Oʻzbekistonning jan.-gʻarbiy viloyatlarida ustiriladi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻrik
Navroʻz (restoran majmui)

"NAVROʻZ" — restoran majmui. Oʻzbekiston milliy bogʻi hududida joylashgan zamonaviy meʼmoriy inshoot. 1991-yilda ishga tushgan. Loyihasini Oʻzbekiston savdo binolarini loyihalash instituti (Uzgiprotorg) tayyorlagan (meʼmorlar: R. Yoqubov, V. Ostroverxoye, N. Batorin). "N." 2 qavatli, 1-qavatida "Baxt uyi", "Qishki bogʻ" deb atalgan madaniy hordiq chiqarish maskani, qahvaxona (40 oʻrinli), bar (100 oʻrinli) va turli xizmat koʻrsatish xonalari mavjud. 2-qavatda 3 ta zal yonma-yon joylashgan. Zaruratga qarab zallar urtasidagi koʻchma devorli toʻsiklar olinib katta zal (1000 oʻrinli) hosil kilish mumkin. "Us to" birlashmasi ustalari Mahmud Qosimov, Mahmud Abdurahmonov, Ravshan Niyozovlar milliy uslubda ganch oʻymakorligida did bilan bezagan maxsus (oliy martabali mehmonlar uchun) "Ziyofatxona" ham mavjud. Meʼmoriy jihatdan "N." kurkam zamonaviy koʻrinishga ega, anʼanaviy xalq sanʼati bilan uygʻunlashgan. Marmar zinapoyalar mahobat bilan bino ichkarisiga yoʻllaydi. Atrofidagi favvoralar majmui, koʻkalamzorlashtirilgan maydon binoni yanada tantanavor koʻrsatadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Toshkent bino va inshootlari
Navroʻzgul

Navroʻzgul — navroʻzguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻsimliklar turkumi. Yer yuzida 500 dan ortiq, Oʻzbekistonda 10 turi uchraydi. Dorivor N.ning boʻyi 15—30 sm. Ildiz oldi barglari tuxumsimon, cheti toʻmtoq arrasimon, bandli, qanotchali. Toʻpguli soyabonsimon. Guli yirik, sariq. Mevasi — koʻp urugʻli, koʻngʻir, koʻsakcha. Bargi tarkibida S vitamini, karotin, saponin va boshqa birikmalar bor. Ildizi va ildizpoyasining qaynatmasi bronxit kasalligida balgʻam koʻchiruvchi dori sifatida, bargining damlamasi avitaminozda qoʻllanadi. N.ning Oʻzbekistondagi manzaralidir.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Turkum:Bog‘ o‘simliklari
Turkum:Manzarali o‘simliklar
Turkum:Dorivor oʻsimliklar
Navroʻzguldoshlar

Navroʻzguldoshlar - tutash tojbargli ikki urugʻpallali, bir va koʻp yillik oʻsimliklar oilasi. Poyasi yarim buta, yaxshi rivojlanmagan, boʻgʻiz bargli. Barglari oddiy, tukli. Gullari toʻgʻri, ikki jinsli, mevasi koʻsak. 23 turkumga mansub 1000 ga yaqin turi bor. Mas, navroʻzgul, siklamen, sedmichnik va boshqa uchraydi. Baʼzilari manzarali (Mas, siklamen, navroʻzgul va boshqalar). Hasharotlar yordamida changlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Ishpika Navroʻzova

Ishpika Sibagadulovna Navroʻzova (1949.15.5, Udmurtiya Respublikasi)— Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Udmurtiya pedagogika institutini tugatgan (1973). 1974-yildan Pskent tumanidagi 16-, 1985—99 yillarda 17-maktabda rus tili oʻqituvchisi. Navroʻzova darslarni 200 dan ortiq koʻrgazmali qurol, yangi pedagogik texnologiya asosida olib borgan, oʻquvchilar bilimini reyting asosida baholagan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Navtaka

Navtaka, Navtoqa – qadimiy Sugʻd viloyati. Nomi ehtimol sugʻdchada „yangi toq“, „yangi inshoot“ yoki „yaqinda qurilgan“ni bildiradi. Navtaka Aleksandr (Iskandar)ning Oʻrta Osiyoga qilgan yurishi (miloddan avvalgi 329—327-yillar) davri haqidagi yozma da uchraydi. Navtakadagi qalʼalardan birida Doro III ning qotili Bess asir olingan. Miloddan avvalgi 328-yilda Aleksandrning qoʻshini Navtakada qishni oʻtkazgan. Ayrim olimlarning fikricha, Navtaka Qarshidan 10 km shimoli-gʻarbdagi Yerqoʻrgʻon shahri harobasi oʻrnida boʻlgan. Biroq Navtakaning hozirgi Qashqadaryo viloyatining sharqiy qismida joylashgan deyishga koʻproq asoslar borOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 
 Rtveladze E., Velikiy shelkoviy put, T., 1999.

Turkum:Soʻgʻdlar
Turkum:Qarshi
Navuxodonosor II

Navuxodonosor II — Bobil podshosi (miloddan avvalgi 605—562). 605-yil Suriya va Falastin hududini bosib olgan, 598-yil Shimoliy Arabistonga yurish qilgan. 597-yil, soʻngra 587-yil (boshqa maʼlumotlarga koʻra, 586-yil) qoʻzgʻolon koʻtargan Quddus shahrini vayron qilgan. Yahudiya (Iudeya) podsholigini tugatgan va Yahudiyaning aksariyat aholisini asir qilib olib ketgan. Uning davrida mashhur „Bobil minorasi“ va osma bogʻlar bunyod etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Navcha

Navcha, dumrov — oʻtmishda boylarga yollanib ishlaydigan oʻspirin yigitlar. 19-asr oxiri —20-asr boshlarida Zarafshon va Qashqadaryo vohalarida keng tarqalgan. Navcha dehqonchilik bilan bogʻliq har xil ishlarni: yer haydash, ekin ekish, ekinni oʻrib-yigʻib olish, yanchish, ariq-zovurlarni qazish, goʻng chiqarish va boshqalarni bajargan. Navchani boy xoʻjaliklar koʻpincha chorakorlarga yordamchi qilib olganlar. Navcha 9 oyga, yaʼni bahorda qoʻsh chiqarish vaqti (mart — aprel)dan to kuzgacha, yerni shudgor qilgunga (oktyabr — noyabr) qadar boʻlgan davrga yollangan. Navcha oladigan haqini xoʻjayin bilan oldindan kelishib olgan. Ish haqi qishloq xoʻjaligidan olinadigan mahsulot bilan toʻlangan. Navcha donli ekinlardan (arpa, bugʻdoy, joʻxori va boshqalar) taxminan 1/5— 1/6 hissadan 7,2 qissagacha haq olgan. Agar Navcha chorakorga yordamchi boʻlib ishlasa, uning ish haqi olinadigan hosilning 1/20—1/25 hissasigacha toʻgʻri kelgan. Mehnat haqidan tashqari xoʻjayin Navchani ovqat hamda kiyim-bosh bilan taʼminlashi kerak boʻlganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Qishloq xoʻjaligi
Nagalar

Nagalar — Hindistondagi xalqlar guruhi (ao, sema, angama va boshqalar). Nagalend shtatining asosiy aholisi. Manipur va Assom shtatlari, shuningdek, Myanma (100 ming kishidan koʻp)ning qoʻshni rayonlarida yashaydilar. Umumiy soni 2 mln. 150 ming kishi (2000). Naga tilida soʻzlashadi. Dindorlarining bir qismi xristian (asosan, baptist) lar, krlganlari anʼanaviy liniy eʼtikrdlarga rioya qiladilar. Hindiston hukumati 1957-yil nagalarnini Assom shtati tarkibidan chiqarib, uni Tuensanga — „naga togʻlari“ deb nomlanuvchi markazga boʻysunuvchi hududga aylantirishga qaror qildi, 1963-yil esa Nagalend („Nagalar mamlakati“) shtati barpo etildiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Nagalend

thumb|300px|Nagalend
 
Nagalend — Hindistonning shimoli-sharqiy qismidagi shtat. Myanma bilan chegaradosh. Maʼmuriy markazi — Koxima shahri Maydoni 16,5 ming km². Aholisi 1,9 mln. kishi (2001). Nagalend 1963-yilda Assom shtatining nagalar yashaydigan qismlaridan tuzilgan. Aholisining 67% xristian diniga eʼtiqod qiladi. Nagalend Assom—Myanma toglarida (eng baland joyi 3824 m, Patkay togʻi) joylashgan. Iqlimi subekvatorial, mussonli iqlim. 1000 m balandlikkacha doim yashil tropik va mussonli oʻrmonlar, undan yuqorisi igna bargli oʻrmonlar bilan qrplangan. Togʻ tepalari yaylovlardan iborat.

Nagalend — agrar shtat. Xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — deqqonchilik. Aholining 85% qishloq xoʻjaligida band. Togʻlar oraligʻidagi tor vodiylarda sholi ekiladi, shuningdek, bugʻdoy, makkajoʻxori va dukkaklilar ham yetishtiriladi. Oʻrmon xoʻjaligi rivojlangan. Oziq-ovqat (qand-shakar) sanoati korxonalari, qogʻoz, faner, sement zavodlari, GES ishlab turibdi. AES qurilmoqda. Hunarmandchilikda gazlama toʻqiladi. Koxima va Lumani shaharlarida universitet bor. Yuk va yoʻlovchilar temir yoʻl va havo yoʻllari orqali tashiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nagano

Nagano shahri-Nagano prefekturasining poytaxti va eng yirik shahri boʻlib, u Nagano havzasida (Zenkoji Daira) Yaponiyaning markaziy Chubu mintaqasida joylashgan. Nagano Yaponiyaning asosiy shahri sifatida tasniflangan. Nagano — Yaponiyaning eng yuqori prefekturali poytaxti, balandligi 371.4 metr (1,219 fut). Shahar togʻlar bilan oʻralgan, Chikuma daryosining qoʻshilish joyi — Yaponiyaning eng uzun va eng keng daryosi — va Say daryosi. Shaharning umumiy maydoni 834,81 kvadrat kilometrni (322.32 kvadrat milya) tashkil etadi. 2019-yil 1-iyun holatiga shaharning taxmin qilingan aholisi 160,625 xonadonda 370 632 kishini tashkil qildi va aholi zichligi 1 km2 ga 444 kishi toʻgʻri keladi.
 Tarixi 

 Geografiyasi 
 

 

Turkum:Yaponiya shaharlari
Nagarjuna

thumb

Nagarjuna (taxminan II asr) — qadimiy hind faylasufi, buddizmning madxyamika maktabi asoschisi. Oʻzining falsafasini haqiqiy buddizmning "oʻrtacha yoʻli" deb atadi. Asosiy asari: "Madxyamikakarika" yoki "Madxyamikasutra".OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nagpur

Nagpur — Hindistonning markaziy qismidagi shahar. Maharashtra shtatida, Nag daryosi boʻyida. Aholisi 1,96 mln. kishi (2001); Asosan hindi, marathi tilida soʻzlashadi. Muhim savdo-transport tuguni. Mumbay — Kalkutta temir yoʻl va avtomagistralining deyarli oʻrtasida joylashgan. Ip gazlama sanoatining yirik markazi. Oziq-ovqat, keramika, oynashisha, poligrafiya sanoatlari rivojlangan. Sovitkichlar ishlab chiqarish, shina zavodlari mavjud. Hunarmandchilikda oltin va kumush ipli matolar toʻqiladi. Un-tashqari, arxeologiya muzeyi, ilmiy tadqiqot muassasalari, shahar atrofida apelsin bogʻlari bor, paxta ekiladi. Nagpur yaqinidan marganets qazib olinadi. Shaharga 18-asr boshlarida asos solingan. 18-asrning 30-yillaridan Marath sultonligi tarkibidagi Bxonsle davlati poytaxti boʻlgan. 1853-yil Britaniya Hindistoni tarkibiga qoʻshildi va Markaziy provinsiyalarning maʼmuriy markaziga aylandi. 1950—56 yillarda Madxya-Pradesh shtatining maʼmuriy markazi boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Maharashtra shaharlari
Naddof

Naddof (arab. — taramoq, titmoq) — oʻrta asrlarda paxta yoki jun tituvchi, savalovchi kishi. Oʻrta Osiyoning yirik shaharlarida alohida mahallalarda yashagan. Ularning mehnati, asosan, kalavachilik — ip yigiruvchilarga paxtani chigitdan ajratib, savalab berishdan iborat boʻlgan. Naddoflar shahar aholisining eng kambagʻal tabaqasi hisoblanib, bosqinchilik zulmiga qarshi qoʻzgʻolonlarda asosiy kuchni tashkil etgan. Masalan, Samarqandda moʻgʻullar zulmiga qarshi koʻtarilgan Sarbadorlar qoʻzgʻoloniga Naddoflar mahallasining oqsoqoli Abu Bakr Kuluip (Kalaviy) Naddof boshchilik qilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boris Nadejdin

Boris Borisovich Nadejdin (1905.4.5, Smolensk shahri – 1961.7.3, Toshkent) – kompozitor va pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1950). Moskva konservatoriyasini tugatgach (1936), Toshkent konservatoriyasida (1937-yildan), Hamza nomidagi musiqa bilim yurtida (1941 – 45) oʻqituvchi. Oʻzbekistonda professional kompozitorlik taʼlimi rivojiga, musiqa maktablari pedagogik (fortepiano) repertuari shakllanishiga katta hissa qoʻshgan. Ijodida oʻzbek xalq kuylariga keng tayangan va ijobiy qoʻllagan. Bastakorlar T. Jalilov bilan hamkorlikda „Asrlar“ (1943) va "Alpomish (1949), Yu. Rajabiy bilan „Farhod va Shirin“ (1944) musiqali dramalarini yaratgan. Shuningdek, simfonik orkestr uchun „Simfoniyetta“, „Segoh“, „Paxta“ (Yu. Rajabiy bilan), „Bolalarga“, „Vals“, ovoz va cholgʻular orkestri uchun „Abdurahmonbegi“, „Ey, Vatan“; bolalar uchun fortepiano pyesalari va qoʻshiqlar yaratdi. Toshkentdagi 5-bolalar musiqa maktabiga N. nomi berilgan. Shogirdlari orasida S. Boboyev, B. Giyenko, Sayfi Jalil, T. Qurbonov, S. Hayitboyevlar bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1905-yilda tugʻilganlar
Turkum:1961-yilda vafot etganlar
Turkum:4-mayda tugʻilganlar
Turkum:7-martda vafot etganlar
Turkum:O‘zbekiston musiqa o‘qituvchilari
Turkum:O‘zbekiston konservatoriyasi o‘qituvchilari
Nadim

Nadim ( — doʻst, ulfat) — musulmon davlatlarida, Oʻrta Osiyo xonliklarida xonlar, podsholar, amaldorlarning eng yaqin xizmatkori, maxrami va maslahatchisi. Bazmlarda ishtirok etgan kishilar ham bir-birlariga nisbatan Nadim hisoblangan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Unvonlar
Nadimiy

Nadimiy (taxallusi; asl nomi Boltaniyoz Qurbonniyoz oʻgʻli) (? — Xiva — 1938) — shoir, xattot. Akasi Muhammad Yoqub Harrot Devondan husnixat qoidalarini oʻrgangan. Nadimiy umrining oxirigacha Xivadagi idoralarda turli lavozimlarda ishlagan. Sharq shoirlarining asarlarini mutolaa qilib, ularning taʼsirida sheʼrlar yozgan. 1908-yilda koʻchirgan mukammal devonida oʻzbek mumtoz sheʼriyatining turli janrlarida yozilgan asarlar bor. Sheʼrlarida insoniy muhabbatni ulugʻlaydi, kishilarni oliy fazilatlar egasi boʻlishga chaqiradi. Nadimiy kitobat qilgan Abdulvohid ibn al-Muftiyning "Ajoyib ul-qisas" asari tarjimasi (1907, inv. № 874), zamondosh shoirlardan Shinosiy devoni (1908, inv. №1145), Tabibiyning 2 devoni (1909, inv. №927, 1910, inv. № 257) va oʻzi tarjima qilgan "Vomiq va Uzro" dostoni (1910, inv. № 2057) va oʻzining 3 devoni Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida (№ 901, 902, 906) saqdanmoqda. Nadamiy asarlari bayozlardaham uchraydi (Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti Qoʻlyozmalar fondi, inv. inv. № 6771, 6939, 6969).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:1938-yilda vafot etganlar
Turkum:Xivada tugʻilganlar
Nadir

Nadir (arab. — nazir) — zenitga diametral qarama-qarshi vertikal chiziqning ufqdan pastda osmon gumbazi bilan kesishgan nuqtasi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Sulaymon Najafov

Sulaymon Narimon oʻgʻli Najafov (1937.25.7, Ozarbayjon Respublikasi Aqdam tumani — 1993.25.10, Jizzax) — teatr rassomi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1989). Boku shahridagi rassomlik bilim yurtini (1968) va Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1976). 1976-yildan Yunus Rajabiy nomidagi Jizzax viloyat musiqali drama teatrida, 1991-yildan Jizzax viloyat qoʻgʻirchoq teatrida rassom. N. ijodi adabiy asardagi milliy va badiiy gʻoyaning tasviriy obrazini sahna bezaklarida yaratishga qodirligi bilan diqqatga sazovor. Jizzax teatrining "Xolisxon" (1978), "Zoʻraki tabib" (1978), "Oygul va Baxtiyor" (1979), "Kelinlar qoʻzgʻoloni" (1979), "Vatan ishqi" (1981), "Xonuma xonim" (1982), "Katta oʻgʻil" (1984), "Qasam va vijdon" (1988) kabi, Jizzax qoʻgʻirchoq teatrining "Temirboyning sarguzashtlari" va boshqa spektakllari shular jumlasidan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1937-yilda tugʻilganlar
Turkum:1993-yilda vafot etganlar
Turkum:25-iyulda tugʻilganlar
Turkum:25-oktabrda vafot etganlar
Najd

Najd — Saudiya Arabistonidagi viloyat. 5—6-asr oʻrtalarida arablarning kinda qabilasi qoʻl ostida boʻlgan. 7— 9-asrlarda Arab xalifaligi, keyinchalik Arabiston yarim orolda mavjud boʻlgan davlatlar tarkibida. 18-asrda vahhobiylar harakati markazi boʻlgan. Ular bu yerda Najd amirligini tuzganlar (18-asr oxiri —20-asr boshi, tanaffuslar bilan). Birinchi jahon urushidan soʻng Najd amirligi Shimoliy va Markaziy Arabistonni birlashtirish kurashiga raxnamolik qilgan, natijada Hijoz, Najd va birlashgan viloyatlar davlati (1932-yildan Saudiya Arabistoni) paydo boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

 
Turkum:Tarixiy viloyatlar
Turkum:Osiyo mintaqalari
Najdak

Najdak (turkiycha) — mayda va yupqa donador kristallardan iborat togʻ jinsi. Boksitlarning metamorfizmga uchrashidan hosil boʻladi. Najdak tarkibidagi korund boshqa minerallar (magnetit, xlorit, gematit, kvars va moʻrt slyudalar va hokazo) bilan birikib ketgan. Tarkibida 60% gacha korund boʻlgan najdak tabiiy abraziv materiallarga kiradi. Najdakning qattiqligi mineralogik shkala boʻyicha 7—8. Rangi qora, qoramtir kulrang, toʻq-yashil. Najdak koʻpincha marmarlarda linza, shtok, uyum, tomirlar shaklida, baʼzan esa gabbro, norit, granitlarda va bu jinslar kontaktida ksenolitlar koʻrinishida mavjud. Oʻzbekistonda koʻp joylarda (Nurota togʻlari, Molguzar va boshqalar) uchraydiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Najmiddin Kubro maqbarasi

Najmiddin kubro maqbarasi — Koʻhna Urganchdagi meʼmoriy yodgorlik (14-asr 20—30-yillari). Sufiylikdagi kubraviylik oqimining asoschisi, shoir, olim va shayx Najmiddin Kubro nomi bilan bogʻliq. Maqbara 3 xona (Najmiddin Kubro sagʻanasi joylashgan katta xona, bir necha qabrlari boʻlgan kichik xona va ziyoratxona)dan iborat. Miyonsaroy va xonalar gumbaz tomli, oʻzaro bir-biri bilan bogʻlangan.

Bosh tarzi chuqur ravoqli, peshtoqgumbazli, koshinkori naqsh bilan hoshiyalangan, yozuvlarida qurilgan yili saqlangan, Peshtoq yuqorisi muqarnasli sharafa bilan yakunlangan. Peshtoq devorlari va sagʻana oq, koʻk, havo rang va jigarrang koshin bilan qoplangan. Yogʻoch oʻymakorligida ishlangan eshigiga islimiy naqsh tushirilgan. Katta xonaning ichki gumbaz osti bagʻali qalqonsimon, 16 qirrali, 4 burchagi toqu ravoqli, ganchkori muqarnaslar bilan bezatilgan. Xona oʻrtasidagi sagʻana oʻziga xos milliy uslubda ishlangan. Bu keyinchalik Xorazm meʼmoriy yodgorliklarida namuna sifatida keng qoʻllangan. N.Najmiddin kubro maqbarasida Xorazm meʼmorligida musavvir va koshinpazlar tomonidan erishilgan barcha yutuqlar namoyon boʻlganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Turkmaniston meʼmoriy yodgorliklari
Najmiddinov Muhiddin hoji

Najmiddinov Muhiddin hoji (1888, Andijon – 1964) – xalq sozandasi (dutor, tanbur) va xonandasi. Bobosi Shamsiddin va otasi Najmiddin hofizlardan dutor va tanbur chalishni hamda Fargʻona-Toshkent maqom yoʻllarini oʻrgangan. Toji Mubtalodan „Uz zol“, „Ilgʻor“, „Ajam Sheroziy“, „Nasrulloyi“, „Navroʻzi ajam“ yoʻllarini oʻzlashtirgan. Ayniqsa, „Kurd“, „Choʻli kurd“, „Sayqal“ va boshqa kuylarni dutorda mahorat bilan ijro etgan.

1924-yil Andijonda Hamza Hakimzoda Niyoziy tashkil qilgan milliy musiqa toʻgaragida musiqa rahbari boʻlgan. Oʻzbek davlat konsert-etnografik truppasi (1926-1928), Hamza teatri (1929-1930)da sozanda, Samarqand viloyat musiqali drama teatri (1930-1931) hamda 1931-yildan Qoʻqon temiryoʻlchilar teatrida musiqa rahbari. Viktor Uspenskiy va Ilyos Akbarov 1931-yildan Muhiddin hojidan bir qancha yirik kuy va ashulalar yozib olishganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1988-yilda tugʻilganlar
Turkum:1964-yilda vafot etganlar
Turkum:Andijonda tugʻilganlar
Tursun Xoʻjayevich Najmiddinov

Tursun Xoʻjayevich Najmiddinov (1901.15.12 — Toshkent —1972.14.3) — infeksionist olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1944), tibbiyot fanlari doktori (1944), professor (1944). Oʻrta Osiyo universiteti tibbiyot fakultetini tugatgach (1928), shu universitet tropik kasalliklar kafedrasi ordinatori, assistenti, dotsenti (1928— 1932), Toshkent tibbiyot akademiyasi infeksion va tropik kasalliklar kafedrasi mudiri (1953— 1970), 1971-yildan ilmiy konsultant. Asosiy ilmiy ishlari bezgak-, brutsellyoz, gelmintoz, leyshmanioz, rishta, oʻlat, tif va paratif hamda epidemik gepatit kasalliklarining kelib chiqish sabablari, ularning oldini olish va davolashga oid. Toshkent shahridagi olim yashagan kucha, 2-Toshkent tibbiyot akademiyasi infeksion va tropik kasalliklar kafedrasi Tursun Xoʻjayevich Najmiddinov nomi bilan ataladi.

 
 Kratkoye rukovodstvo po vnutrennim i tropicheskim boleznyam, T., 1939; Klinika zatyajnoy malyarii v Sredney Azii, T., 1943; Lecheniya malyarii sinteticheskimi preparatami, T., 1950.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1901-yilda tugʻilganlar
Turkum:15-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:1972-yilda vafot etganlar
Turkum:14-martda vafot etganlar
Najmiddinov Shokir

Najmiddinov Shokir (1903.15.1 -Toshkent — 1990.19.10) — aktyor, suflyor. Oʻzbekiston xalq artista (1970). Ijodini 1918-yil havaskor aktyor sifatida boshlagan. 1919—1922, 1924—1927, 1934—1957-yillar Hamza teatrida aktyor, 1957—1975-yillar suflyor. Buxoro va Toshkent madaniy oqartuv muassasalarida ishlagan. N. epizodik rollar ustasi boʻlib, uning ijodi kuchli psixologik dramatizmi bilan ajralib turadi. Sulaymon, Asqar (U. Hojibekov, "Arshin mol olon"), Karimbaxshi, Arslon (Fitrat, "Hind ixtilochilari", "Arslon"), Ortiqboy (Gʻ. Zafariy, "Halima"), Ishchi (U. Ismoilov, "Rustam"), Rodrigo (U. Shekspir, "Hamlet"), Yusufjon (K. Yashin, "Xolisxon"), Domla (Oybek, "Qutlugʻ qon") va boshqa uning sahnada yaratgan obrazlaridan namunalaridirOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1903-yilda tugʻilganlar
Turkum:15-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:1990-yilda vafot etganlar
Turkum:19-oktyabrda vafot etganlar
Najmiddinov Haydar

Najmiddinov Haydar (1850-1922) – oʻymakor naqqosh, Fargʻona oʻymakorlik maktabi asoschisi. Otasi usta Najmiddindan hunar oʻrgangan. 1890-yildan Qoʻqonda oʻyma naqshli eshiklar va bezaklar yaratgan; binolarning sharafa, muqarnaslarini yaratishga, musiqa asboblarini badiiy bezashga mohirligi bilan shuhrat qozongan. „Parang“ („ustasi parang“) laqabini olgan. Ijodida pargari naqsh (30 dan ortiq turi) dan foydalangan; u bezagan koʻp qirrali kursi, lavh, qutichalar jozibadorligi bilan ajralib turadi. Koʻplab shogirdlar tayyorlaganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:1850-yilda tugʻilganlar
Turkum:1922-yilda vafot etganlar
Najot

Najot — jadidlar gazetasi. Turkistondagi oʻzbek jadid matbuotining nodir nashrlaridan biri. Rossiyadagi 1917-yil fevral inqilobidan soʻng Turkiston oʻlkasida oʻrnatilgan muvaqqat hukumat tomonidan nashr etilgan. Jami 20 soni chiqqan. Muharriri Munavvarqori boʻlgan. "Najot" fevral inqilobi tufayli barham topgan mustabid chor tuzumini keskin tanqid qilgan, fevral inqilobiga xayrixoxdik bildirgan, Turkiston xalqlarini, qaysi millatga mansublikdan qatʼi nazar, jipslashishga, sinfiy ayirmaga bormaslikka, mustaqil davlat barpo qilishga daʼvat etgan. Najotda davrning koʻzga koʻringan qalamkashlaridan Kamiy (shoir), Mahmudxoʻja Behbudiy, Xolmuhammad Oxundiy, Mirmulla Shermuhamedov, Mirmuhsin Shermuhamedov, Abdulla Avloniy, Toʻlagan Xoʻjamiyorov (Tavallo), Laziz Azizzoda, Abdulla Qodiriy, Shokirjon Rahimiy, Rauf Muzaffarov va boshqa hamkorlik qilganlar.

 Adabiyot 
 Ziyo Said, Oʻzbek vaqtli matbuoti tarixiga materiallar (1870—1927); Tanlangan asarlar, T., 1974; Pidayev T., Matbuot — millat chirogʻi, T., 1999.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Jadidchilik
Nazalizatsiya

Nazalizatsiya — (frans. nasalisation lotincha nasus — burun), burunlanish — nutq tovushlari (asosan unlilar)ning yumshoq tanglay pasayishi va oʻpkadan chiqayotgan havo oqimining ayni bir paytda ham ogʻiz, ham burundan chiqishidan iborat artikulyasiyasi. Ogʻiz va burun rezonatorlarining ayni bir paytda qoʻzgʻalishi natijasida tovush alohida tembrga ega boʻladi. N. fonemalarning farqlanuvchi belgisi boʻla olishi mumkin; fonemalar N.si, boshqacha aytganda, burunlangan fonemalar koʻproq fransuz, polyak, portugal, hind tillarida uchraydi. Masalan, a —a, e —a va boshqaOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nazarbek zilzilasi

Nazarbek zilzilasi - 1980 y 10 dekabrda Toshkent shahrining gʻarbidagi Nazarbek qishlogʻida roʻy bergan. Zilzila kuchi 12 balli MSK—64 shkalasi boʻyicha 8 ballga teng. Rixter shkalasi boʻyicha magnitudasi M=5,4 boʻldi. Zilzila natijasida aksariyati xom gisht va paxsadan qurilgan uylar shikastlangan. Toshkent shahrining Nazarbekka tutash qismidagi imoratlarda ham koʻplab yoriqlar paydo boʻlgan, ayrim devorlar qulagan va hokazo. Bir-ikki yil davomida zilzilaning koʻp marta qayta silkinishi (aftershoklar) kuzatilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistondagi zilzilalar
Anorqul Nazarov

Anorqul Mamadovich Nazarov (1950-yil 5-iyun, Boʻka tumani — 2019-yil 16-yanvar) – oʻzbekistonlik kompozitor, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1995).

 Hayoti 
Anorqul Nazarov 1950-yil 5-iyunda Boʻka tumanida tugʻilgan. Toshkent konservatoriyasini (hozirgi Oʻzbekiston konservatoriyasi) tugatgan (1973). Navoiy teatrida sozanda (1968—1985), Uzteleradiokompaniyasi qoshidagi Estrada-simfonik orkestrining bosh dirijyori va badiiy rahbari (1989—1996), „Oʻzbeknavo“ birlashmasining bosh direktori (1996—2001). Ijodida qoʻshiq asosiy oʻrin tutadi („Doʻlana“, „Arazlama“, „Men nechun sevaman Oʻzbekistonni“, „Oʻzbekiston mushtarak“, „Ozod elning oʻgʻliman“ va boshqalar). Bastakorning Muhammad Yusuf sheʼriga yozilgan „Yur, muhabbat! Ketdik bu yerdan“ qoʻshigʻi birinchi oʻzbek tangosidir. Shuningdek, kino va telefilmlar, teatr spektakllari, sirk tomoshalari uchun musiqalar va boshqa asarlar yozgan. Abdulla Qodiriy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1997). Vafotidan soʻng 2025-yilda “Mehnat shuhrati” ordeni bilan mukofotlangan.

Anorqul Nazarov 2019-yil 16-yanvarda og‘ir kasallikdan keyin vafot etgan.

 Asarlari 
+NomiIjrochiShoirYilMen nechun sevaman O‘zbekistonniAbdulla OripovVatan azizdirJumaniyoz JabborovJon O‘zbekistonJumaniyoz JabborovIftixorX.SharipovYashnar bahorimBobur BobomurodOna yurtBobur BobomurodBarkamol avlodY.OtashO‘zbekiston mushtarakY.OtashGo‘zal ToshkentB.IsroilovaYurt qadriB.IsroilovaAziz odamlarM.IbrohimovIzhorAbdulla Oripov

 

 

 

Turkum:1950-yilda tugʻilganlar
Turkum:5-iyunda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekistonlik bastakorlar
Baxtiyor Nazarov

Baxtiyor Nazarov (1945-yil 17-sentyabr - 2022-yil 17-yanvar) — adabiyotshunos olim. Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademigi (2000), filologiya fanlari doktori (1984), professor (1994). Toshkent davlat universiteti tugatgan (1966). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi til va adabiyot intstituda ilmiy xodim, ilmiy kotib (1969— 1972; 1979—1983), direktor (1986—1990), boʻlim mudiri (1996-yildan), Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Bosh ilmiy kotibi oʻrinbosari (1973—1979), vitse-prezident vazifasini bajaruvchi (1999—2000), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti davlat maslahatchisi (1990— 92), Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirining birinchi oʻrinbosari (1992—1994), ayni vaqtda „Oʻzbek tili va adabiyoti“ jurnalining bosh muharriri (1986-1994) sifatida faoliyat yuritgan. 

Nazarovning ilmiy ishlari XX asr oʻzbek adabiyoti taraqqiyoti, xususan, tanqidchilik va adabiyotshunoslik metodologiyasi muammolari, adabiyot nazariyasi va adabiy aloqa masalalariga bagʻishlangan. Tadqiqotlarida Fitrat, Oybek, Gʻafur Gʻulom, Abdulla Qahhor, Abdulla Oripov mahorati oʻrganilgan. Oybekning 20 jildli „Mukammal asarlar“ toʻplamini nashrga tayyorlashda qatnashgan. Milliy istiqlol gʻoyasi bilan sugʻorilgan, yangi tipdagi darsliklar (oʻrta maktabning 9-11-sinflari uchun „Oʻzbek adabiyoti“, oliy maktab uchun „XX asr oʻzbek adabiyoti tarixi“) ning mualliflaridan birihttps://m.kun.uz/news/2022/01/18/akademik-baxtiyor-nazarov-vafot-etdiBu sehrli dunyo, T., 1980; Hayotiylik — bezavol mezon, T., 1985.. 

 

Turkum:Adabiyotshunoslar
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Zoyir Nazarov

Zoyir Nazarov (1941.22.12, Romitan tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1997). Buxoro pedagogika institutining fizika-matematika fakultetini tugatgan (1965). 1965-yildan Buxoro viloyati Romitan tumanidagi 21-maktab, 1974-yildan 26-maktab matematika oʻqituvchisi. Nazarov matematika darsi samaradorligini yaxshilashda turli uslublarni ishlab chiqqan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Mavlon Nazarov

Mavlon Xudoyberganovich Nazarov (1910.15.6, Chimkent viloyati Turkiston tumani — 2000.31.3, Toshkent) — tarixchi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1970). Tarix fanlari doktori (1963), professor (1965). Samarqand Davlat Universiteti ni tugatgan (1936). Komsomol (1941—44) va partiya (1944—52) ishlarida. Toshkent Davlat Universiteti (1952—64) va Toshkent politexnika instituti (1964—92)da kafedra mudiri. ToshTUning Oʻzbekiston xalqlari tarixi kafedrasida maslahatchi professor (1992-93).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbek tarixchilari
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Toʻychi Nazarov

Toʻychi Nazarov (1896-yil 15-may, Qalacha qishlogʻi, Fargʻona tumani, Fargʻona viloyati, Rossiya imperiyasi — 1974-yil 18-avgust, Qalacha qishlogʻi, Fargʻona tumani, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston SSR ) — sovet harbiy xizmatchisi, Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1945), 17-gvardiya mexanizatsiyalashgan brigadaning 2-motooʻqchi batalyoni oʻqchisi (1-Ukraina fronti, 4-gvardiya tank armiyasining 6-gvardiya mexanizatsiyalashgan korpusi). 
 Tarjimayi holi 
Toʻychi Nazarov 1896-yil 15-mayda (baʼzi da, 1910-yil)Fargʻona viloyati Qalacha qishlogʻi (ayrim da, Kaptarxona qishlogʻi) dehqon oilasida tavallud topgan. Millati tojik. Oʻrta maktabni tugatib, kolxozda traktorchi boʻlib ishlaydi. 1943-yil may oyida Fargʻona tumani harbiy komissarligi tomonidan harbiy xizmatga safarbar etilgan. 1943-yil iyundan urushda ishtirok eta boshlagan. 1945-yil yanvarida Nazarov Sandomir-Sileziya hujum operatsiyasida, yaʼni Koben shahri (Polshadagi hozirgi Xobyenya) yaqinidagi Oder daryosini kesib oʻtib, daryoning gʻarbiy qirgʻogʻidagi hududni saqlab qolishda jonbozlik koʻrsatgan. 1945-yil 24-yanvarda ushbu shahar yaqinidagi jangda 12 nafar gitlerchilar va bitta qoʻl pulemyoti guruhini yoʻq qiladi. Nazarov 1945-yil 10-aprelda fashist bosqinchilariga qarshi kurashda qo‘mondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi hamda ko‘rsatgan jasorat va qahramonligi uchun SSSR Oliy Soveti Prezidiumi farmoniga asosan Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni hamda Lenin ordeni va „Oltin yulduz“ medali bilan taqdirlanadi. Ikkinchi jahon urushi tugaganidan keyin Nazarov harbiy xizmatdan ozod etilib, oʻz yurtiga qaytib keladi. Nazarov oʻz qishlogʻida umrining oxirigacha yashab, ishlab kelgan. 1974-yil 18-avgustda 78 yoshida (baʼzi da, 1971-yil 61 yoshida) vafot etadi. Oʻz qishlogʻi Qalachadagi qabristonga dafn etilgan.

 Unvon va ukofotlari 
 Sovet Ittifoqi Qahramoni (1945-yil 10-aprel);
 „Oltin yulduz“ medali (1945-yil 10-aprel);
 Lenin ordeni (1945-yil 10-aprel);
 „Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi“ medali;
 „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali (1945-yil 9-iyun);
 „1941-1945 yillardagi Ulug‘ Vatan urushidagi G‘alabaning yigirma yilligi“ yubiley medali (1965-yil 7-may);

 Xotira 
 Toʻychi Nazarov nomi Moskva shahri, Gʻalaba bogʻida joylashgan Gʻalaba muzeyidagi Shon-sharaf zaliga zarhal harflar bilan bitilgan;
 Qabriga yodgorlik qabrtoshi oʻrnatilgan.
Qurbon Nazarov

Qurbon Nazarov (1909.1.1 – Qoʻqon – 1989.10.9) — aktyor, rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1964). Samarqand qishloq xoʻjaligi texnikumida (1924–26), Moskva Badiiy akademik teatri studiyasida taʼlim olgan (1930–32). Ijodiy faoliyatini Samarqand "Koʻk koʻylak" teatrida aktyor sifatida boshlagan (1926). 1932–73 yillar Qoʻqon teatrida aktyor, rejissyor I. ijodiga oʻtkir harakterli obrazlar yaqin boʻlib, sahnada Solihboy (Hamza, "Boy ila xizmatchi"), Boboxon (S. Abdulla; T. Jalilov, "Tohir va Zuxra"), Xusrav (Xurshid; V. Uspenskiy, "Farhod va Shirin"), Husayn Boyqaro (Uygʻun, I. Sulton, "Alisher Navoiy") kabi bir qancha yorqin rollar oʻynagan. Rejissyor sifatida "Malikai Turandot" (K.Gotssi), "Gulsara" (K. Yashin, M. Muhamedov; T. Jalilov), "Arshin mol olon" (U. Hojibekov), "Navbahor", "Parvona" (Uygʻun), "Oltin devor" (E.Vohidov) va boshqa asarlarni sahnalashtirgan. "Tohir va Zuhra", "Furqat", "Ulugʻbek yulduzi" va boshqa filmlarda suratga tushgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1909-yilda tugʻilganlar
Turkum:1989-yilda vafot etganlar
Turkum:10-sentabrda vafot etganlar
Norbiyo Nazarova

Norbiyo Nazarova (1945, Pastdargʻom tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Samarqand universitetini tugatgan (1973). 1965-yildan Kattaqoʻrgʻon tumanidagi 1-, Pastdargʻom tumanidagi 49-, 1967-yildan 53-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Tamara Nazarova

Tamara Nazarova (1925.24.12 - Toshkent — 1998.24.2) — Oʻzbekiston xalq artisti (1969), Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist (30.09.1957). Moskva oʻzbek opera stu-diyasini tugatgan (1946). Oʻzbek davlat filarmoniyasining oʻzbek ashula va rake ansamblida yakkaxon (1940—42), Muqimiy teatrida (1942—55 va 1960— 71), Namangan teatrida (1955—59) aktrisa. Urush yillari Oʻzbekiston sanʼat ustalari safida front konsert brigadalarida qatnashgan. N. ijrosida nozik lirizm samimiylik bilan uygʻunlashib ketadi. Mohin, Zuhra (S. Abdulla; T. Jalilov, "Toqir va Zuhra"), Noznoz (M. Urdubodiy; S. Rustamov, "Besh soʻmlik kelin"), Natalka (N. Kotlyarevskiy; N. Lisenko, "Poltavalik Natalka"), Rohatoy (Komil Yashin; X. Toʻxtasinov, "Oftob-xon"), Qaddirgʻoch, Nurxon (Komil Yashin; T. Jalilov, "Alpomish", "Nurxon"), Shirin (A. Navoiy; Yu. Rajabiy, "Farhod va Shirin"), Sunbul (H. Gʻulom; M. Leviyev, "Ajab savdolar") kabi rollari bilan shuxrat qozongan. N. kinoda (Guli, "Alisher Navoiy"; Fotima, "Sen yetim emassan" va boshqalar) ham suratga tushgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:24-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:1925-yilda tugʻilganlar
Turkum:1998-yilda vafot etganlar
Turkum:24-fevralda vafot etganlar
Nazarxon kanali

Nazarxon kanali — Qoraqalpogʻistondagi kanal. Qipchoq qishlogʻidan shim.da Amudaryoning oʻng qirgʻogʻidan suv oladi. Uzunligi 40 km dan ortiq. Amudaryoning oʻng tomonidan unga parallel yoʻnalishda oqadi. Kanal 1928—29-yilda qazilgan, dastlab 17 km boʻlgan. 1937—38 yilda rekonstruksiya kilingan. Nazarxon kanali Nukus tumanini suv bilan taʼminlaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Qoraqalpogʻiston kanallari
Nazzom

Nazzom (taxallusi; asl ismi Ibrohim bin Sayyor bin Xoniy) (?, Balx — taxminan 845) — arab faylasufi. Basrada taʼlim olgan. Koʻp asarlar yozgan, lekin ular bizgacha yetib kelmagan. Uning baʼzi falsafiy fikrlari bilan Abu Man-sur al-Bagʻdodiy, Shahristoniy, Azad-Din al-Ijiy, Nasriddin Tusiy va boshqalarning asarlari orqali tanishish mumkin. U yunon falsafasini yaxshi bilgan. Eron va Hindiston diniy va falsafiy taʼlimotlaridan xabordor boʻlgan. N. Sharqning yirik mutafakkiri, muʼtaziliylar tarafdori boʻlib, oʻz falsafiy maktabi — nazzomiylikni yaratgan. U erkin fikrni yoqlab chiqqan, anʼanaviy islomning baʼzi qoidalari bilan kelisha olmagan, diniy xurofotlarga, taqdir toʻgʻrisidagi aqidaga qarshi chiq-qan. N. Allohni vahdati vujud taʼli-moti asosida talqin qilgan. Uning fikricha, dunyodagi oʻzgarishlar moddiy zarralarning cheksiz harakati natijasida sodir boʻladi, moddiy dunyodagi jarayonlarga xudo aralashmaydi. N. barcha masalalarni akl yordamida hal qilish tarafdori boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nazir akbarobodiy

Nazir akbarobodiy (taxallusi; asl ism-sharifi Sayid Vali Muhammad, 1735, Dehli — 1830, Agra) — hind shoiri. Urdu tilida ijod qilgan ilk xalq shoiri. U sheʼriyatga oddiy mehnatkash obrazini olib kirgan. Doston, gʻazal, ruboiy, masnaviy, qasida hamda hajviy sheʼrlar yozgan. Ijodida dunyo va axli dunyo mavzusi katta oʻrin egallaydi. N.A. tabiat manzaralari, turli xalq sayillari, hindular, musulmonlarning bayramlarini yuksak badiiy mahorat bilan, jonli tarzda bayon qilgan. "Odamnoma", "Banjarnoma", "Oqibat", "Yomgʻir mavsumi manzarasi", "Kashshoqlik", "Baxti qaro shahar" kabi asarlari mashhur.

N.A. sharq adabiyotida keng tarqalgan Farhod va Shirin, Layli va Majnun syujetlari bilan bir qatorda qad. hind adabiyotidagi (Ram va Sita, Nala va Damayantiy), shuningdek, panjob ogʻzaki ijodidagi obrazlarga (Hiyr va Ranjha) ham murojaat qilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nazira

Nazira ( — oʻxshash narsa; oʻxshatish; nusxa) — Sharq adabiyotidagi anʼanaviy usullardan biri; oʻtgan yoki zamondosh adib asariga oʻxshatma tariqasida yozilgan asar. N.ni mumtoz shoirlar tatabbu deb ham yuritishgan. Navoiy oʻz "Hamsa"sining Nizomiy "Panj ganji"ga tatabbu deb ataydi. Isteʼdodli naziragoʻy adiblar maʼlum bir asarga ijodiy yondashib, shu asar mavzuini boyitish va rivojlantirish, yangi muammo va gʻoyaviy motivlarni kutarish, yangi obraz va harakterlar yaratishni maqsad qilgan. Oʻtmish shoirlarining yaxshi asarlariga N. yozish oʻzbek adabiyotida ham uchraydi. Habibiy, Sobir Abdulla, Charxiy va boshqa shoirlar N.lar bitganlar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nabijon Nazirov

Nazirov Nabijon Nazirovich (1931. 9.6, Oʻsh — 1987.6.7, Toshkent) — fiziolog, radiobiolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981). VASXNIL muxbir aʼzosi (1970), professor (1969). Toshkent Davlat Universiteti ni tugatgan (1953). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimliklar genetikasi va fiziologiyasi institutida ilmiy xodim (1956—60). 1961-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimliklar eksperimental biologiyasi institutining oʻsimliklar radiatsi-on biologiya laboratoriya mudiri. N. birinchilardan boʻlib ionlovchi radiatsiyaning gʻoʻzaga taʼsirini tadqiq qildi. U xoʻjalik belgilari jihatidan qimmatli boʻlgan 20 dan ortiq oʻrta tolali va ingichka tolali gʻoʻzaning yangi liniyalari va navlari (tezpishar va serhosil AN-Kattaqoʻrgʻon, viltga chidamli AN-401, bargi tabiiy ravishda toʻkiladigan AN-402 va boshqalar) ni yaratdi.

 
 Deystviye radiatsii na fiziologicheskiye i bioximicheskiye protsessi u xlopchatnika, T., 1969; Radiochuvstvitelnost xlopchatnika i geneticheskiy effekt ioniziruyushey radiatsii, T., 1970; Nauka i xlopok, T., 1977.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Nazr

Nazr (arab. — soʻz berish, vaʼda qilish) — islom qonunshunosligida biror savobli ishni bajarishga axd kilish yoki muayyan narsani din yoʻlida hadya qilish haqida dindorning oʻz-oʻziga vaʼdasi. Islomda N.ga tashvshot yoʻq. Ammo, N. qilgan odam uni bajarishi shart hisoblanadi. Agar bajarmasa bir vojib amalni tark etgan hisoblanib, ogʻir gunohkor boʻladi. Keyinchalik xalqoʻrtasida N. soʻzi hayr-sadaqa, ehson qilish maʼnolarida ham ishlatila boshlagan (Mas, masjid, mozor yoki tilanchiga N. berish kabi). Islomga koʻra, N. imkoni bor kishi uchun vojib. Moddiy yoki jismoniy jihatdan bajarishga qodir boʻlmagan odam N. qilmasligi lozim.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nazran

Nazran — Rossiya Federatsiyasidagi shahar (1967-yildan), Ingushiya Respublikasi poytaxti. Rostov-Don—Boku temir yoʻl liniyasi yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasi, Grozniy shahridan 91 km gʻarbda joylashgan. Aholisi 76,4 ming kishi (1998). Elektr asboblar, un zavodlari, trikotaj fabrikasi bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Rossiya shaharlari
Nazrul Islom

thumb|200px|right|Kazi Nazrul Islom

Kazi Nazrul Islom (1899-1976) — bengal shoiri. Ilk sheʼrlarini Hofiz asarlari taʼsirida yozgan. „Isyonkor“ dostoni (1922), „Olovli ud“ (1922), „Zaharli nay“ (1924), „Falokat nagʻmalari“ (1924), „Bulbul“ (1928) sheʼriy toʻplamlari, „Kambagʻalning iztiroblari“ hikoyalar toʻplami (1924) va „Tuman“ romani (1924) mavjud. Ularda insonparvarlik va vatanparvarlik gʻoyalari ilgari surilgan. 30-yillarning boshlarida kasalligi tufayli adabiy faoliyati toʻxtab qolgan. Uning „Inson“ sheʼriy toʻplami oʻzbek tilida nashr etilgan (1981). Erkin Vohidov Nazrul Islom hayoti va ijodiga bagʻishlab „Ruhlar isyoni“ dostonini yozgan (1978-1979).

Turkum:1899-yilda tugʻilganlar
Turkum:1976-yilda vafot etganlar
Turkum:Bangladeshlik erkak aktyorlar‎
Ibodulla Nazrullayev

Ibodulla Nazrullayev (1927, Gʻijduvon) — usta kulol, Gʻijduvon kulollik maktabining 6-avlod vakili. Gʻijduvon kulollik anʼanalarini rivojlantirgan. Gʻijduvonlik usta Usmon Umarovdan hunar oʻrgangan. N. yaratgan buyumlar (kosa, lagan, piyola va boshqalar) be-zagi nafis ranglar uygʻunligi va jilosi, mujassamotlar yechimi hamda jozibasi bilan ajralib turadi, anʼanaviy islimiy, handasiy naqshlarni keng qoʻllagan. N. ijodida real mujassamotlar bilan bir qatorda afsonaviy qush tasvirlari ham oʻz aksini topgan. Ayniqsa, ustaning tovus tasviri tushirilgan (tovoqilabgardon kabi) laganlari mashhur; qoshiya naqshlarda anʼanaviy toʻlqinsimon oʻsimlik novdalari tasviri, handasiy naqshlarni keng qoʻllaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lutfulla Nazrullayev

Lutfulla Nazrullayev (1903-yil 15-iyul, Buxoro — 1962-yil 27-dekabr, Toshkent) — teatr aktyori. Oʻzbekiston xalq artisti (1945).

 Biografiyasi 
Moskva oʻzbek drama studiyasida oʻqigan (1924—1927). Dastlab Buxoro teatrida ishlagan (1921 −24). 1927-yildan Hamza teatrida ishlagan. Xolmat („Boy ila xizmatchi“), Husayn Boyqaro („Alisher Navoiy“), Dadavoy („Navbahor“), Rahimjon („Shohi soʻzana“), Poloniy („Gamlet“), Yegor („Yegor Bulichyov va boshqalar“), Estevan („Qoʻzibuloq qishlogi“), Gornostayev („Lyubov Yarovaya“) kabi rang-barang va toʻlaqonli sahnaviy obrazlar yaratib, oʻzbek aktyorlik maktabining shakllanishiga munosib hissa qoʻshdi. Nazrullayev oʻzbek teatrida birinchi boʻlib, Husayn Boyqaro siymosini butun murakkabligi bilan gavdalantirgan. „Alisher Navoiy“ filmida esa Usta Jaloliddin obrazini yaratdi. Qanday rol uynamasin, Nazrullayev ovozi, yuz ifodalari, tana harakatlaridan unumli foydalanib, Uz qahramonlarining avvalambor insoniy mohiyatini, feʼlatvorini, kayfiyatini ifoda qilishga intilgan. U, ayniqsa, kulgili va hajviy obrazlar ustasi boʻlganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 
 Nekrolog

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1903-yilda tugʻilganlar
Turkum:1962-yilda vafot etganlar
Turkum:27-dekabrda vafot etganlar
Turkum:15-iyulda tugʻilganlar
Nazrullayev Nurilla

Nazrullayev Nurilla (1870 - Samarqand — 1939) — samarqandlik yogʻoch oʻymakori. Otasi usta Nazrulladan hunar oʻrgangan. N. mehnat faoliyatida islimiy va pargari usullarini, choka pardoz, paxpardozlarni unumli qoʻllagan; uyma naqshlar ustasi sifatida shuhrat qozongan. U bezagan eshik, darvozalar koʻrkamligi, jozibali naqshlari bilan diqqatga sazovor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil