Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Farad Faqir

Farad Faqir (1704/1720 1790; فرد فقیر) – panjoblik musulmon soʻfiy, yozuvchi va shoir. Baba Budh Singhning soʻzlariga koʻra, Faqir zamonaviy hukmdorlarning adolatsizligiga qarshi ovoz koʻtargan avliyo edi.
 

Turkum:Moturidiylik
Turkum:Hanafiylar
Turkum:Hind shoirlar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Muhammad Gʻovs

Muhammad Gʻovs (Gʻaus ham deyiladiIdries Shah, The Sufis Octagon Press 1989 pp 335, 367Idries Shah, Tales of the Dervishes Octagon Press 1993 pp 111-112; 1500 – 1562) – 16-asrda Shattariyya tariqati soʻfiy ustozi, soʻfiy avliyo, musiqachi See google book search. va „Javohir-i al-Khams“ (Besh javohir) muallifi. Marvaridlar). Gʻovsning hayoti va mo''jizalari haqida hikoya qiluvchi "Heaven's witness" kitobi Kugle tomonidan yozilgan.

 

Turkum:1500-yilda tugʻilganlar
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:1562-yilda vafot etganlar
Turkum:Shattariyya
Turkum:Guvalyorliklar
Turkum:Soʻfiy yozuvchilar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Ziyodat Alloh III

thumb|280x280px|Abu Abdulloh ash-Shiʼiy boshchiligidagi Ismoiliy Kutama berberlari tomonidan Aglabiylar amirligining qulashiga olib kelgan harbiy yurish xaritasi
Abu Mudar Ziyodat Alloh III (911–916-yillarda vafot etgan) Ifriqiyadagi oʻn birinchi va soʻnggi Agʻlabiylar amiri .

Ziyodat Alloh III 903-yil 27-iyulda otasi Abdulloh II oʻldirilganidan keyin hokimiyat tepasiga keldi. Hokimiyatga kelishi bilan u barcha aka-ukalari va amakilarini qatl qildirdi, bu orqali har qanday raqiblarini yoʻq qilishni maqsad qilgan edi. Bu qirgʻin qisqa muddatda uning hokimiyatini mustahkamladi, biroq Agʻlabiylar sulolasi xalq nazaridagi soʻnggi obroʻsidan ham mahrum boʻldi.

Keyinchalik Fotimiy ida Ziyodat Alloh nihoyatda salbiy shaxs sifatida tasvirlangan. Ushbu da otasi Abdulloh II ga aynan Ziyodat Alloh III ning oʻzi tomonidan suiqasd uyushtirilgan deb daʼvo qilinadi. Shuningdek, u odobsiz va shaʼniga mos kelmaydigan hukmdor sifatida koʻrsatiladi. Ziyodat Alloh spirtli ichimliklar ichishni yoqtirgan. Fotimiy ida taʼkidlanishicha, Ziyodat Allohning sharmandali va axloqsiz xatti-harakatlari fuqarolarni Abu Abdulloh ash-Shi’iy boshchiligidagi peshqadam Fotimiylar harakati tomon oʻtishga undagan.

 

Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:916-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr arab shaxslari
Baba Faxriddin

Sayyid Baba Faxriddin al-Hasaniy al-Husayniy (1295-yilda (hijriy 694-yil) vafot etgan) – Bobo Faxriddin nomi bilan mashhur hozirgi Sharqiy Erondan kelgan suhravardiya tariqatidan boʻlgan fors soʻfiyPenukonda Babayya Swami (Baba Fakruddin) Dargah Urs | Anantapuramu District Website, Govt of AP | https://ananthapuramu.ap.gov.in/festival/penukonda-babayya-swami-baba-fakruddin-dargah-urs/.

 

Turkum:1169-yilda tugʻilganlar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Turkum:Eron soʻfiylari
Oxund Darviza

Oxund Darviza Baba (1533 – 1638) – tojik soʻfiy ulamo, Sayyid Ali Termiziy xalifalaridan biri.

 

Turkum:1638-yilda vafot etganlar
Turkum:1533-yilda tugʻilganlar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Turkum:16-asr afgʻonlari
Turkum:17-asr afgʻonlari
Abdulloh ibn Abu al-Shavorib

Abdulloh ibn al-Hasan ibn Abdulloh ibn Ali ibn Muhammad ibn Abdulmalik ibn Abu ash-Shavorib  – 10-asrda yashagan musulmon huquqshunosi, Bagʻdodning bosh qozisi boʻlib xizmat qilgan.

Abdulloh ibn al-Hasan 931-yil noyabr/dekabr oylarida tugʻilgan. Bu oila hanafiylik mazhabidagi huquqshunos oilalardan boʻlib, IX–XI asrlarda ularning oilasidan Abbosiy xalifaligida xizmat qilgan 24 nafar qozi, shu jumladan, 8 nafar bosh qozi yetishib chiqqan. Uning ukasi Muhammad 944–945 va 946–947-yillarda bosh qozi boʻlgan.

Abdulloh ibn al-Hasan 961-yil sentyabr/oktyabr oyida bosh qozilik lavozimini egallan. Bu lavozimni hukmron Buvayhiylardan har yili 200 000 kumush dirham toʻlash evaziga sotib olgan edi. Bu mablagʻni toʻlash uchun u, oʻz navbatida, shurta va hisba (jamoat axloqini nazorat qiluvchi organ) lavozimlarini har oyda 20 000 dirham evaziga sotgan. Bu holat xalifa al-Mutiyning qarshiligiga duch kelgan, xalifa nafaqat uni lavozimga tasdiqlashdan bosh tortgan, balki u bilan uchrashishni ham istamagan. Buning oʻrniga uni lavozimga tayinlash marosimini Buvayhiy hukmdori Muizz ad-Davla amalga oshirgan. Bu tayinlov keng miqyosda xalq tomonidan ham, ulamolar orasida ham eʼtiroz bilan qarshi olingan va u bosh qozilik lavozimida ikki yil ham ishlamayoq, 963-yil iyun oyida ishdan chetlatilgan. Uning oʻrniga avvalgi bosh qozi Umar ibn Axtam tayinlangan va Abdulloh tomonidan chiqarilgan barcha hukmlar bekor deb eʼlon qilingan.

 

 
 

Turkum:Hanafiylar
Turkum:931-yilda tugʻilganlar
Eron siyosatida Isroilni yoʻq qilish masalasi

Eron Islom Respublikasining tashqi siyosat doktrinasi Isroilni yahudiy davlati sifatida yoʻq qilishga chaqirishni oʻz ichiga oladi. Bu pozitsiya 1979-yilgi Eron inqilobidan soʻng shakllandi. Inqilob natijasida Eron—Isroil munosabatlari pahlaviylar davridagi yaqin hamkorlikdan asosiy gʻoyaviy raqiblikka aylandi. Islom Respublikasining asoschisi Ruhulloh Xumayniy Isroilni gʻayriqonuniy „sionistik tuzum“ deb qoralab, diplomatik aloqalarni uzdi. Oʻshandan buyon bu qarash rasmiy nutqlarda, harbiy dasturlarda, davlat tomonidan moliyalashtiriladigan taʼlim tizimida va Quds kuni kabi ramziy tadbirlarda oʻz aksini topib kelmoqda.
Abdulloh ibn Muhammad al-Xoqoniy

Abulqosim Abdulloh ibn Muhammad al-Xoqoniy  – Abbosiylar xalifaligi vaziri Muhammad ibn Ubaydulloh al-Xoqoniyning oʻgʻli, 912–913-yillarda otasi vazir boʻlgan davrda hukumatni boshqargan, 924–925-yillarda esa oʻzi vazir boʻlgan.

 Hayoti 
Abdulloh 924–925-yillarda vazir sifatida xizmat qilgan Muhammad ibn Ubaydulloh al-Xoqoniyning oʻgʻli, 851—861 va 870—877-yillarda vazir boʻlgan Ubaydulloh ibn Yahyo ibn Xoqonning nabirasi boʻlgan. Otasi vazir boʻlgan davrda ukasi Abdulvohid bilan birga kotiblik qilgan. Otasi saroyda oʻz mavqeini mustahkamlash bilan band boʻlgan bir paytda davlat boshqaruvi, asosan, Abdulloh zimmasida edi. Shunga qaramay, zamondosh tarixchilarning taʼkidlashicha, Abdulloh ham, otasi ham sustkash va loqayd, boshqaruvda layoqatsiz boʻlishgan. Tarixchi Ibn Miskavayhning yozishicha, davlat boshqaruvi shu darajada tartibsiz boʻlganki, birgina viloyatga 20 kun ichida 7 nafar hokim tayinlangan.

Birinchi vazirlik davridagi muvaffaqiyatsizlikka qaramay, Abdulloh 924-yil iyun oyida Ali ibn al-Furotning oʻrniga yana vazir lavozimiga tayinlandi. Ali ibn al-Furot oʻtgan yili qarmatlar tomonidan Basraga hujum qilinishi va haj karvonining vayron qilinishi ortidan obroʻsizlanib, qatl etilgan edi. Abdulloh Abbosiylar hukumatini oʻsha davrdagi jiddiy muammolardan xalos eta olmadi va 925-yil noyabr oyida bosh qoʻmondon Muʼnis al-Muzaffarning talabiga binoan lavozimidan chetlatildi. Oʻsha paytda Mu’nis amalda xalifalik noibi edi. Odatga koʻra, Abdulloh qamoqqa olindi va jarima toʻlashga majbur boʻldi. Qamoqdan ozod etilgach, 926/927-yillarda vafot etdi.

 

 
 
 
 
 

Turkum:Abbosiylar xalifaligining asirlari va mahbuslari
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:Abbosiylar xalifaligi vazirlari
Abu Abdulloh al-Baridiy

Abu Abdulloh al-Hasan al-Boridiy  – Baridiylar oilasining eng mashhur vakili. Bu oila Iroqda soliq yigʻish bilan shugʻullanuvchi mansabdorlar boʻlib, 930–940-yillarda soliq fermasi orqali toʻplagan ulkan boyliklarini Abbosiylar xalifaligining qolgan qismini qoʻlga kiritish uchun sarf qilgan.

Bu kurash jarayonida Abu Abdulloh va uning ikki akasi harbiy sarkardalar Ibn Raʼiq va Bajkam, Mosuldagi Hamdoniylar, Forsdagi Buvayhiylar va Ummon hukmdori oʻrtasida mohirona siyosiy manevralar olib borgan. Ular ikki marta Abbosiylar poytaxti Bagʻdodni egallashga muvaffaq boʻlgan, ammo uni uzoq vaqt ushlab tura olishmagan. Turli davrlarda ular Xuziston, Vosit va Basra ustidan ham hokimiyatni qoʻlga kiritganlar. Abu Abdulloh esa bu jarayonda Abbosiylar xalifasi tomonidan toʻrt marta vazirlik lavozimiga tayinlangan. Biroq bir vaqtning oʻzida bir nechta dushmanga qarshi olib borilgan doimiy urushlar oilaning moliyaviy resurslarini tugatdi. 943-yilga kelib, Abu Abdulloh boyligini saqlab qolish uchun hatto oʻzining eng kichik ukasini oʻldirishga majbur boʻldi. Vafotidan keyin uning oʻrniga Basra hokimi sifatida oʻgʻli Abu al-Qosim tayinlandi va 947-yilgacha, yaʼni Buvayhiylar Basrani zabt etguniga qadar hokimlik qildi.

Abu Abdulloh 944-yil iyun oyida bir hafta davom etgan isitma oqibatida vafot etgan va uning oʻrniga oʻgʻli Abu al-Qosim Basra hukmdoriga aylangan.

 

Turkum:944-yilda tugʻilganlar
Turkum:Basralik kishilar
Abu al-Hasan al-Harroniy

Abu al-Hasan al-Harroniy, Sobit ibn Ibrohim ibn Zahrun al-Harroniy (896–980) – 10-asrda yashagan tabib va tarjimon. Bagʻdoddagi Buvayhiy hukmdorlari saroyida yashab ijod qilgan.

 Hayoti 
Abu al-Hasanning hayoti haqida koʻp narsa maʼlum emas. U Raqqa shahrida asli harronlik tabiblar oilasida tugʻilgan. Abu al-Hasanning asarlari orasida Yahyo ibn Sarafyunning „al-Kunnash“ nomli kitobiga yozilgan tibbiy sharh ham mavjud boʻlib, bu haqida Ibn Abu Usaybia tomonidan qayd etilgan. Al-Harroniy 980-yili Bagʻdodda 84 yoshida vafot etgan.

 

Turkum:Harronlik kishilar
Turkum:10-asr tarjimonlari
Abu Jaʼfar Muhammad ibn Ahmad al-Bagʻdodiy

Abu Jaʼfar Muhammad ibn Ahmad al-Bagʻdodiy ilk Fotimiylar xalifaligi davrida yuqori martabali amaldor boʻlgan.

 Hayoti 
Nisbasidan ham maʼlumki, Abu Jaʼfar Abbosiylar xalifaligi poytaxti Bagʻdoddan boʻlgan. Ehtimol shialik tarafdorlaridan biri boʻlganligi bois vazir Ali ibn Iso ibn al-Jarroh tomonidan taʼqibga uchragan va Iroqni tark etib, gʻarbga tomon yoʻl olishga majbur boʻlgan. Gʻarbga yoʻl olib, Sijilmasa shahriga yetib borgan. Bu yerda bagʻdodliklardan iborat kishilar jamoasi anchagina koʻp boʻlib, Abu Jaʼfar Ismoiliylar yetakchisi va keyinchalik Fotimiylar xalifaligiga asos solgan Abdulloh al-Mahdiy Billoh bilan uchrashgan.

Al-Bagʻdodiy oʻz bilimi va qobiliyati bilan tezda al-Mahdiyning iltifotiga sazovor boʻlgan va al-Mahdiy uni oʻziga maslahatchi va kotib qilib olgan. Soʻngra Abu Jaʼfar Andalus poytaxti Kordovada biroz muddat hayot kechirgan. U yerda mahalliy adabiy doiralarda mashhurlikka erishgan, biroq uning asl vazifasi al-Mahdiy nomidan josuslik qilish, diniy targʻibot va agentlik faoliyatini olib borish edi.

911-yil yanvar oyida Abu al-Yusr ar-Riyodiy vafot etganidan soʻng, Abu Jaʼfar xalifaning bosh kotibi lavozimini egalladi. Bu maqomda u xalifalik devoni va pochta xizmatini boshqardi. Bu tizim ayni paytda razvedka xizmati sifatida ham xizmat qilardi. Bu lavozimda u „mukammal kotib“ sifatida tanildi va tez orada al-Mahdiy saroyidagi eng nufuzli shaxsga aylandi.

934-yilda al-Mahdiy vafot etganidan soʻng ham Abu Jaʼfar oʻz lavozimida xizmat qilishni davom ettirdi. U, shuningdek, vafotiga qadar ham ushbu lavozimni egallab turgan boʻlishi mumkin. Abu Jaʼfar uch nafar Fotimiy xalifalariga, jumladan, al-Mahdiy, al-Qoim va al-Mansurga xizmat qilgan. Abu Jaʼfarning vafot sanasi nomaʼlum. Vafotidan keyin uning oʻrnini quli Javhar as-Siqiliy egallagan, Javhar keyinchalik Fotimiylar uchun mohir harbiy sarkarda sifatida tanilib, Misrni fath etgan.

 

 
 
 
 

Turkum:9-asrda tugʻilganlar
Turkum:10-asrda vafot etganlar
Turkum:Bagʻdodlik kishilar
Abu Mansur al-Azhariy

Abu Mansur Muhammad ibn Ahmad al-Azhariy (hijriy 282–370 / milodiy 895–980), shuningdek, Abu Mansur al-Azhariy nomi bilan mashhur, arab tili boʻyicha lugʻatshunos, filolog va grammatikachi. Uning eng muhim asari „Tahdhib al-lugʻat“ ( – „Tillar boʻyicha qisqacha qoʻllanma“) asari sanaladi.

 Hayoti 
Al-Azhariy oʻsha paytda Somoniylar sulolasi nazorati ostida boʻlgan Xurosonning Hirot shahrida tugʻilgan. U al-Azhariy nomi bilan mashhur boʻlgan. Yoshligida ilm-fan markazi hisoblangan Bagʻdod shahriga sayohat qilgan, oʻsha vaqtda shahar hali Abbosiylar hukmronligi ostida edi. Bagʻdodda tahsil olib, mashhur grammatik olim Ibn as-Sori az-Zajjoj (vafoti: 923) bilan uchrashgan. Tarixchi Ibn Xallikonning yozishicha, al-Azhariy oʻsha davrning boshqa yetakchi grammatikachisi Ibn Durayd bilan ham uchrashgan. Lugʻatshunos sifatida birinchilardan boʻlib zakot va namoz kabi soʻzlarning suryoniy tilidan olingan boʻlishi mumkinligini ilgari surgan ilk olimlardan biri boʻlgan.

Arab tilini oʻrganish maqsadida qilgan sayohatlaridan birida al-Azhariy Makkaga borish uchun Bagʻdodni tark etgan. Taxminan shu paytlarda Qarmatlar Abbosiylarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarib, Arabistonda vayronagarchiliklar keltirib chiqargan edi. Milodiy 924-yilda al-Azhariy hajdan qaytayotgan ziyoratchilar karvoni hamrohligida Makkadan Bagʻdodga qaytayotganida Abu Tohir al-Jannabiy boshchiligidagi qarmatlar ularga hujum qilgan. Ziyoratchilarning koʻpchiligi oʻldirilib, buyumlari oʻgʻirlab ketilgan. Biroq ular orasida al-Azhariy asirga olinganlar qatorida olingan va keyingi ikki yilini asirlikda oʻtkazgan.

 

Turkum:Hirot kishilari
Turkum:980-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr arab shaxslari
Turkum:10-asr filologlari
Farnak (Fors zodagoni)

Farnak (vafoti miloddan avvalgi 334-yil; yunoncha: Φαρνάκης) – miloddan avvalgi 4-asrda yashagan fors zodagonlaridan biri boʻlib, Pont-Kappadokiya zodagonlaridan boʻlgan Berve ii.117 . Uning singlisi Doriy IIIning xotini edi. Arrian Anabasis Alexandri 1.16.3 Diodorus Bibliotheca historica 17.21.3 . Ularning Ariobarzanes ismli oʻgʻli va Mithridatesga turmushga chiqqan qizi bor edi, shu sababli ular Farnakning jiyanlari boʻlgan Aretades of Cnidus FGrH 285 F1 Arrian 1.15.7, 16.3 . U miloddan avvalgi 334-yilda Kichik Osiyo (hozirgi Turkiya)da boʻlib oʻtgan Granik jangida fors qoʻshinlarining qoʻmondonlaridan biri boʻlib xizmat qilgan va jangda halok boʻlgan.

 

Turkum:Miloddan avvalgi 334-yilda vafot etganlar
Turkum:Miloddan avvalgi 4-asr eronliklari
Turkum:Ahamoniylar sulolasi
Ferendat II

Farendot II (qadimgi fors tilida Farnadāta) – miloddan avvalgi IV asrda, Misrning 31-sulolasi davrida hukmronlik qilgan Axomaniylar davlati satrapi.

U haqida deyarli hech narsa maʼlum emas. Diodor Sitsiliyalik oʻzining Bibliotheca historica asarida Artakserks III Misrni zabt etganidan soʻng Farendot II ni satrap etib tayinlaganligi haqida xabar berganDiodorus Siculus, Bibliotheca historica 16.46.4; 16.51.3ARTAXERXES III Encyclopædia Iranicada.. Uning hukmronligi juda qisqa muddat davom etgan boʻlsa kerak, chunki uning vorisi Sabas miloddan avvalgi 333-yilda Issus jangida Doriy III safida halok boʻlgan.Arrian, Anabasis Alexandri 2.11.8Siculus, op. cit. 17.34.5Quintus Curtius Rufus, Historiae Alexandri Magni 3.11.10; 4.1.28.

 

Farendot II
Turkum:Miloddan avvalgi IV asr eronliklari
Turkum:Misrning oʻttiz birinchi sulolasi
Mitridat (Fors generali)

Mitridat yoki Mifradat  – fors zodagonlaridan biri boʻlgan. Uning rafiqasi Doriy IIIning qizi va Farnakning singlisi edi. Boshqa tomondan u Doriy III ning kuyovi boʻlgan Arrian, 1.15.7, 16.3 Diodorus, 17.20.2, 21.3 (uni notoʻgʻri Spitrodat deb atagan) . U miloddan avvalgi 334-yilda Granik jangida (hozirgi Turkiya) Iskandar Zulqarnaynning oʻzi tomonidan oʻldirilgan, Iskandar nayzasini Mitridatning yuziga sanchgan.

 

 
 Smith, William (muharrir); Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, , Boston, (1867)

Turkum:Miloddan avvalgi 334-yilda vafot etganlar
Turkum:Iskandar Zulqarnaynga qarshi kurashganlar
Turkum:Axomaniylar imperiyasining harbiy rahbarlari
Turkum:Jangda halok boʻlgan Axomaniylar imperiyasi harbiylari
Turkum:Miloddan avvalgi IV asr eronliklari
Turkum:Doriy III
Pirqulixon Qojar

Pirquli xon Qojar  – Qojar shohlari Ogʻa Muhammadxon Qojar va Fathalishoh davrida yashagan eronlik qoʻmondon. 1804–1813-yillardagi Rus-Eron urushi davrida Pirqulixon shahzoda Abbos Mirzo qoʻl ostida yuqori martabali qoʻmondon boʻlib, 1804-yilda Yerivan qamali paytida jang maydonining shimoliy qismiga qoʻmondonlik qilgan.

 

 
 
 

Turkum:19-asr Eron harbiylari
Turkum:Qojar Eroni arboblari
Turkum:Qojar qabilasi
Piri beg Qojar

Piri beg Qojar – 16-asr boshlarida yashagan Eron harbiy zobiti va amaldori boʻlib, turkman Qojar qabilasidan chiqqan. U Safaviylar shohi Ismoil I (1501-1524) xizmatida boʻlgan. Piri beg 1501-yilda Oq qoʻyunlilarga qarshi boʻlib oʻtgan Sarur jangida qatnashgan va jasorati uchun Ismoil I tomonidan faxriy unvon bilan taqdirlangan. Xuddi shu yili u Qorabogʻ-Ganjaning birinchi Safaviylar hokimi (hokim) etib tayinlangan.

Piri beg Qojar, Ismoil I hukmronligi davrida yuqori mavqega ega boʻlgan Qojar qabilasining ikkita tasdiqlangan shaxsidan biridir (ikkinchisi Ache Sulton Qojar). Biroq, na Piri beg, na Ache Sulton „Safaviylar maʼmuriyatidagi yuqori lavozimlarni egallagan“ yetakchi amirlar boʻlmagan.

 

 
 
 

Turkum:15-asrda tugʻilganlar
Turkum:16-asrda vafot etganlar
Turkum:Eron turkmanlari
Turkum:Safaviylar harbiy zobitlari
Turkum:Qojar qabilasi
Turkum:Safaviylar Eronining 16-asr arboblari
Marta (Kxeti malikasi)

Marta  – gruziyalik malika, Bagrationi sulolasi aʼzosi va Safaviylar Eroni shohi Abbos Ining (hukmronligi 1588–1629) xotini boʻlgan.

Marta David I va uning rafiqasi Shahid Ketevanning qizi boʻlib, Ashotan Ining nabirasi edi.

U 1604-yil 20-sentyabrda Abbos I bilan turmush qurgan. Er-xotin taxminan 1614-yilda ajrashishgan .

 

 
 
 

Turkum:Safaviylar shohlarining xotinlari
Turkum:Gruziya malikalari
Turkum:Kaxeti qirolligining Bagrationi sulolasi
Turkum:16-asr Gruziya ayollari
Turkum:17-asr Gruziya ayollari
Turkum:Abbos I ning xotinlari
Turkum:17-asr Eron ayollari

Turkum:Shoh qizlari
Abu al-Hasan Ali ibn Muhammad al-Magʻrib

Abu al-Hasan Ali ibn Muhammad al-Magʻribiy  – X asr boshlarida Abbosiylar xalifaligining yuqori martabali amaldori. Asli fors millatiga mansub boʻlib, „Gʻarb devoni“ (divan al-magʻrib) rahbariga aylangan. Shu lavozimi orqali uning oilasi „al-Magʻribiy“ nisbasini olgan. Banu al-Magʻribiy oilasi Yaqin Sharqdagi turli sulolalarga xizmat qilgan amaldorlar va siyosatchilar sulolasiga aylangan. Uning oʻgʻli al-Husayn dastlab Abbosiylarga xizmat qilgan, keyinroq esa Ixshidiylar va Hamdoniylar xizmatiga oʻtgan. Uning nabirasi Ali Hamdoniylar, keyinchalik Fotimiylar xizmatida boʻlgan, biroq 1010-yilda deyarli butun oilasi bilan qatl etilgan. Uning evarasi Abu al-Qosim al-Husayn esa bu qirgʻindan qochib qutulgan va keyinchalik Buvayhiylar, Marvoniylar va Uqayliylar saroylarida xizmat qilgan. Abu al-Hasan Ali 1027-yilda vafot etgan.

 

 
 

Turkum:10-asr eronlik kishilar
Rahim Abediy

Rahim Abediy  – eronlik siyosatchi va olim boʻlgan.

Fransada tahsil olgan va Tehron universitetida kimyo professori boʻlgan Abediy, 1948-yilda Xalil Molikiy bilan birga Eron Tude partiyasini tark etgan aʼzolardan biri edi.

1970-yillarning oxirida u Eron radikal harakati va Eron Ozodlik va Inson huquqlari himoya qoʻmitasi (EOIHHQ) asoschilaridan biri boʻldi. EOIHHQning dunyoviy yoʻnalishiga mansub boʻlgan Abediy, 1979-yilda qoʻmita ijroiya kengashi aʼzosi etib saylangan* . Xuddi shu yili u Konstitutsiya uchun ekspertlar assambleyasiga Tehrondan nomzod boʻladi va Milliy petrokimyo kompaniyasi boshqaruv direktori lavozimida ishlaydi.

 

Turkum:Eron Tude partiyasi aʼzolari

Turkum:Fransiyadagi eronlik muhojirlar
Turkum:Eron kimyogarlari
Turkum:Tehron universiteti professori
Darius Rejaliy

Darius Rejaliy (taxminan 1959-yilda tugʻilgan) – asli eronlik amerika fuqaroligini olgan akademik, qiynoqlar boʻyicha mutaxassis, Reed kollejida siyosatshunoslik professori.

 Hayoti 
Rejaliy 1981-yilda Swarthmore kollejida bakalavr, 1983-yilda magistr darajasini, 1987-yilda esa McGill universitetida siyosatshunoslik fanlari boʻyicha doktor ilmiy darajasini olganDarius Rejali – Curriculum Vitae, Reed kolleji.

U 1989-yilda Reed kollejiga assistent professor sifatida qoʻshilgan, 1994-yilda dotsent, 2003-yildan beri esa siyosatshunoslik kafedrasi professori lavozimida ishlab kelmoqda. 2000-yildan beri Human Rights Review jurnalining tahririyat aʼzosi.

Rejaliy 1994-yilda Torture and Modernity: Self, Society and State in Modern Iran (Qiynoq va zamonaviylik: Zamonaviy Eronda shaxs, jamiyat va davlat), 2007-yilda esa Torture and Democracy (Qiynoq va demokratiya) kitoblarini nashr ettirdi. Ikkinchi kitobi 2007-yilda Amerika siyosatshunoslik assotsiatsiyasining „Yilning eng yaxshi inson huquqlari kitobi“ mukofotiga sazovor boʻlgan, shuningdek, 2009-yilda Genotsidni oʻrganish institutining Rafael Lemkin mukofotini qoʻlga kiritgan.

 

 

 Tarjimai hol, Reed kolleji
 
 , Darius Rejali: Portlendlik davlat qiynoqlari boʻyicha mutaxassis qiyin savollarga javob beradi.

Turkum:Reed kolleji professori
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Swarthmore kolleji bitiruvchilari
Turkum:1950-yillarda tugʻilganlar
Turkum:AQShga koʻchib kelgan eronliklar
Abulfaraj Runiy

Abulfaraj Runiy  – 11-asr fors shoiri boʻlib, Lohurda tugʻilgan va Gʻaznaviylar davrida yashab ijod qilgan. U Masʼud Saʼd Salmonning zamondoshi boʻlib, 1099-yildan keyin vafot etgan.

 Yana qarang 

 Fors shoirlari va yozuvchilari roʻyxati

 

 
 E. G. Browne. Literary History of Persia. (Four volumes, 2,256 pages, and twenty-five years in the writing). 1998. 
 Jan Rypka, History of Iranian Literature. Reidel Publishing Company. ASIN B-000-6BXVT-K

Turkum:11-asr fors shoirlari
Turkum:12-asr fors shoirlari
Turkum:Nishopurlik shoirlar
Turkum:11-asr eronliklar
Turkum:12-asr eronliklar
Turkum:Lahorlik yozuvchilar
Saburrus

Saburrus (faoliyati 663-yilda) – Vizantiya imperatori Konstans II (hukmronligi 641–668) xizmatida boʻlgan asli fors vizantiyalik harbiy rahbar edi. U Lombard Benevento gersogligiga qarshi operatsiyada 20,000 askardan iborat qoʻshiniga qoʻmondonlik qilgan, ammo Forino yaqinida magʻlubiyatga uchraganidan soʻng Neapolga chekinishga majbur boʻlgan. Uning ismi faqat Deakon Pavelning Lombardlar tarixi asarida uchraydi va ehtimol yunoncha , yoki ismlarining oʻzgarishi boʻlib, ularning barchasi oʻrta forscha Shābuhr soʻzidan kelib chiqqan – zamonaviy fors tilidagi shu soʻzdan olingan.

 

 
 
 

Turkum:7-asr Vizantiya generallari
Turkum:7-asr eronliklar
Sodiqxon Qojar

Sodiqxon Azaluddinlu Qojar  – Qojar shahzodasi Abbos Mirzo qoʻl ostidagi harbiy qoʻmondon. „Sarhang“ (polkovnik) unvoniga sazovor boʻlgan. U 1805-yil bahor va yozida boʻlib oʻtgan Qorabogʻ jangida qatnashgan. 1805-yilda Shusha jangida otliqlarga qoʻmondonlik qilgan va bu jangda yarador boʻlgan. Keyinchalik „Nizomi Jadid“ („Yangi armiya“) loyihasining qoʻmondoni etib tayinlangan, bu loyiha zamonaviy sharoitda jang qila olgan yangi armiya tuzishga qaratilgan edi. U 1813-yilda Lenkoran qamali paytida halok boʻlgan.

 

 
 
 
 

Turkum:Rus-Eron urushlari arboblari
Turkum:19-asr Eron harbiylari
Turkum:Qojar Eroni arboblari
Turkum:Qojar qabilasi
Ronak Safozoda

Ronak Safozoda – Eronlik ayollar huquqlari faoli, „Azarmehr“ Kurd ayollari assotsiatsiyasi aʼzosi. U One Million Signature Campaign („Bir million imzo“ kampaniyasi) doirasida ayollarga nisbatan kamsitishni Eron qonunlaridan olib tashlash uchun imzolar toʻplagan. Safozoda 2007-yil 4-noyabrda, Bolalar kuni nishonlanishida qatnashgan va kampaniya uchun imzo toʻplaganidan keyin hibsga olingan. Eron hokimiyati uning oilasiga uni koʻrishga ruxsat bermagan yoki hibsga olish sababini ochiqlamagan. Hozirda u Sanandaj qamoqxonasida saqlanmoqda.

2008-yil 13-avgustda Safozodaga Sanandajning Toʻrtinchi Sud boʻlimida „milliy xavfsizlikka qarshi targʻibot“ ayblovi qoʻyilgan. Bu ayblov Sanandaj qamoqxonasi sharoitlari haqida tashqi dunyoga maʼlumot tarqatgani uchun qoʻyilgan. 2009-yil aprel oyida u 6 yil qamoq jazosiga hukm qilingan.

600 dan ortiq ayollar tashkilotlari aʼzolari Safozodaning ozod etilishi uchun petitiya imzolagan. Amnesty International Safozodani „Greeting Cards Campaign“ (Tabriknoma kampaniyasi) doirasida qoʻllab-quvvatlash kerakligini aytib, odamlarni unga qoʻllab-quvvat xatlari yuborishga chaqirgan.

 

Turkum:1980-yillar tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Eron faollari
Oysha Saffor

Oysha Saffor Nishopuriy (1078–1153; toʻliq ismi: Oysha bint Ahmad Saffor bin Mansur bin Abdusaffor Nishopuriy) – hijriy beshinchi asrda yashagan Eronlik musulmon hadisshunos olima. U 1078-yilda Nishopurda tavallud topgan va 1153-yilda Oʻgʻuz turklari Nishopurga hujum qilgan paytda qatl etilgan.

 

Turkum:1153-yilda vafot etganlar
Turkum:1078-yilda tugʻilganlar
Turkum:11-asr Eron shaxslari
Turkum:Eronlik ayol yozuvchilar
Turkum:Nishoburliklar
Safiqulixon Lezgin

Alqas Mirzo, keyinchalik Safi-(quli) xon Lezgin nomi bilan mashhur boʻlgan, Safaviylar Eronida yashagan 17-asr davlat arbobi boʻlib, lezgin shahzodalar oilasidan chiqqan. U Dogʻistonlik boʻlgan, Aldas (Ildas) Mirzo Shamxal (Ildirimxon Shamxal)ning oʻgʻli va Shamxal sulolasining aʼzosi edi. U yoshligida otasi tomonidan shoh Safiy (1629–1642) davrida Isfahondagi Safaviylar saroyiga yuborilgan va u yerda oʻsib ulgʻaygan hamda „Safi(-Quli) xon“ nomini olgan. U 1666–1674-yillarda Erivan viloyati (Chuxur Saʼd deb ham ataladi) hokimi lavozimida ishlagan.

Uning oʻgʻli Fath Alixon Dogʻistoniy Safaviylar davlatidagi eng qudratli shaxslardan biriga aylangan.

 

 
 
 
 

Turkum:17-asrda vafot etganlar
Turkum:Safaviylar Erivan hokimlari
Turkum:Dagʻistonliklar
Azita Sahebjam

Azita Sahebjam – Vankuver Pars National Balet direktori. U shuningdek, Nagʻme Shirxon rejissyorligidagi The Neighbor (Qoʻshni) filmida rol ijro etgan.

 

 
 Eron-kanadalik folklor raqs guruhi

Turkum:Balet oʻqituvchilari
Turkum:Eronlik ayol raqqosalar
Turkum:Kanadaga koʻchib kelgan eronliklar
Turkum:Kanadalik balerinalar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Rayhona Saririy

Rayhona Saririy (1953-yil 17-yanvarda tugʻilgan) – Eronlik olima, professor va ixtirochi.

Sariri Gilon universitetida kimyo fanidan dars bergan va 2008-yilda „Gilon viloyatiga xos meva va sabzavotlarning antioksidant taʼsirini oʻrganish“ mavzusidagi ilmiy ishi uchun Britaniya Qirollik kimyo jamiyati mukofotiga sazovor boʻlgan. Sariri yettita kitob nashr ettirgan va 148 ta ilmiy maqolani milliy va xalqaro konferensiyalarda taqdim etgan.

 

Category:1953-yilda tugʻilganlar
Category:Yashayotgan insonlar
Category:Eronlik kimyogarlar
Category:20-asr Eron ixtirochilari
Category:Gilon universiteti professori
Category:Eronlik ayol kimyogarlar
Tehronning yetti shahidi

Tehronning yetti shahidi — 1850-yilda Tehronda qatl etilgan taniqli bobiylar.

Tabarsi qal'asi jangidan soʻng, oddiygina Bob eʼtiqodiga ega boʻlish ham oʻlim jazosi uchun asos boʻlardi. Buning eng mashhur misoli Tehronning yetti shahidi boʻlib, ular 1850-yil fevral oyida ommaviy ravishda qatl etilgan. Uchta savdogar (shu jumladan Bobning amakivachchasi), ikki ruhoniy, taniqli darvesh va davlat amaldoridan iborat bu yetti kishi oʻzlarining yuqori ijtimoiy mavqeidan foydalanib, eʼtiqodlaridan voz kechish orqali hayotlarini saqlab qolishlari mumkin edi, biroq ular buni rad etishgan.

Turkum:Bahoiy tarixi
Turkum:Eronda oʻlim jazosi
Turkum:Tehronda din
Turkum:Eronda Bahoiy eʼtiqodi
Turkum:Bahoiy shahidlari
Turkum:1850-yilda vafot etganlar
Muhammad Rizo Shohidifard

thumbnail|Muhammadrizo Shohidifar 2014-yil sentyabr oyida Xandevane dasturi koʻrib chiqish yigʻilishida
Muhammad Rizo Shohidifard (1969-yil 14-yanvarda Mashhadda tugʻilgan) – eronlik teleboshlovchi, prodyuser va rejissyor. U shuningdek IRIB (Eron Islom Respublikasi Radio va Televideniyesi)ning Teleboshlovchilar va Diktorlar ekspertlar kengashi aʼzosi hisoblanadi.

U televideniye faoliyatini 1991-yilda „Sakkiz yarimgacha“ dasturi bilan boshlagan. „Salom, Eron xalqi“ va „Millat parki“ uning boshqa telekoʻrsatuvlari boʻlib, ularni u ishlab chiqqan, rejissyorlik qilgan va jonli efirda olib borgan.

 

Category:1969-yilda tugʻilganlar
Category:Yashayotgan insonlar
Turkum:Mashhadda tugʻilganlar
Category:Eronlik teleboshlovchilar
Category:Eronlik teleprodyuserlar
Category:Eronlik televideniye rejissyorlari
Shahverdi Xon

Shahverdi Xon (17-asrda yashagan) – Safaviylar davlati amaldori boʻlib, asli gruzin boʻlgan. U shoh Sulaymon I hukmronligi davrida (1666–1694) Luriston viloyatining hokimi (voli) lavozimida ishlagan. Ungacha Luriston hokimlari mahalliy rahbarlar orasidan tayinlangan edi. 1674-yilda viloyat aholisi unga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan.

 

 
 
 

Category:17-asrda tugʻilganlar
Category:Luriston viloyati tarixi
Category:Safaviylar Luristoni hokimlari
Muhammad Husayn Sharifzodagon

Muhammad Husayn Sharifzodagon  – eronlik islohotchi siyosatchi. U vazir lavozimiga tayinlanishidan oldin uch yil davomida „Ijtimoiy taʼminot tashkiloti“ rahbari boʻlib ishlagan. 2011-yil fevral oyida u „xavfsizlik sabablari“ tufayli Tehronda xavfsizlik kuchlari tomonidan hibsga olingan bir qator shaxslardan biri sifatida xabar qilingan edi.

 

Category:YAshayotgan insonlar
Category:Eron hukumat vazirlari
Isroil bosib olgan hududlar

Isroil 1967-yilgi Olti kunlik urushdan buyon Suriyaning Golon tepaliklari va Falastin yerlarini bosib turibdi. U avvallari Misrning Sinay yarim oroli va Livan janubini ham egallab olgan edi. 1967-yilgacha Falastin yerlari nazorati Gʻazo sektori va Gʻarbiy sohilini egallagan Misr va Iordaniya oʻrtasida taqsimlangan edi. Isroil oʻz aholisining bir qismini koʻchirib, yirik aholi manzilgohlarini qurgan Falastin yerlari va Golon tepaliklarini bosib olishi zamonaviy tarixdagi eng uzoq davom etgan harbiy ishgʻoldir.

1967-yildan 1981-yilgacha toʻrtta hudud Isroil Harbiy Maʼmuriyati tomonidan boshqarildi. Misr bilan Isroil oʻrtasidagi tinchlik shartnomasi tufayli Sinay yarim oroli Misrga qaytarilgach, Isroil 1980-yilda Golon tepaliklari va Sharqiy Quddusni amalda oʻziga qoʻshib oldi. Shuningdek, Gʻarbiy sohil va Gʻazo sektorining qolgan qismini Isroil Fuqarolik Maʼmuriyati nazorati ostiga oʻtkazdi.
Ahmad ibn Kaygʻalagʻ

Ahmad ibn Kaygʻalag'  – Abbosiylar xalifaligining Suriya va Misr viloyatlarida hokim boʻlib xizmat qilgan turkiy harbiy zobit. 935-yilda Muhammad ibn Tugʻj tomonidan Misr hokimi lavozimidan chetlatilgan.

 Hayoti 
903-yil noyabr oyida Ahmad ibn Kaygʻalagʻ akasi Ibrohim bilan birga Muhammad ibn Sulaymon al-Kotib qoʻmondonligi ostida qarmatlarga qarshi Hama jangida qatnashgan va bu jangda gʻalaba qozonishgan. Jangdagi ishtiroklari uchun aka-ukalarga 904-yil 22-mayda xalifa al-Muktafiy tomonidan sharaf liboslari taqdim etilgan.

Abbosiylar 904–905-yillarda Suriya va Misrni Tuluniylar qoʻlidan qaytarib olgandan soʻng, Ibn Kaygʻalagʻ Damashq va Iordaniya viloyatlariga hokim etib tayinlandi. Oradan koʻp oʻtmay, Ahmad ibn Kaygʻalagʻ Tuluniylar tarafdori boʻlgan Muhammad ibn Ali al-Xalanjiy tomonidan koʻtarilgan qoʻzgʻolonni bostirish uchun yuborildi. Al-Xalanjiy Fustat shahrini egallab, Tuluniylar hokimiyatini tiklaganini eʼlon qildi, Abbosiylar qoʻmondoni esa Iskandariyaga chekinishga majbur boʻldi. 905-yil dekabr oyida al-Arish yaqinida boʻlgan dastlabki toʻqnashuvda al-Xalanjiy Ibn Kaygʻalagʻ ustidan gʻalabaga erishdi. Biroq yakunda, 906-yil may oyida al-Xlanjiy magʻlub etildi va qoʻlga olinib, Bagʻdodga olib ketildi. Ibn Kaygʻalagʻ yoʻqligida Qarmatlar Iordaniyaga bostirib kirib, uning oʻrnini egallab turgan vakili Yusuf ibn Ibrohim ibn Bugʻamardiyni magʻlub etib, uni oʻldirdi. Keyinchalik Bagʻdoddan Husayn ibn Hamdon boshchiligidagi yordam kuchlari kelayotganini eshitgach, ortga chekinishdi.

906-yil 22-oktyabrda Ibn Kaygʻalagʻ Tarsusdan Vizantiya imperiyasiga qarshi yillik yurishga boshchilik qildi. Unga mahalliy hokim Rustam ibn Baradu hamrohlik qildi. Tarixchi at-Tabariy bergan maʼlumotlarga koʻra, ular „Salandu“ degan joyda Vizantiya qoʻshinini magʻlub etgan va Qizilirmoq daryosigacha yetib borishgan. Bu yurish davomida 4 000 yoki 5 000 nafar asir, koʻplab otlar va qoramollar qoʻlga olingan. Bundan tashqari, mahalliy Vizantiya qoʻmondonlaridan biri oʻz ixtiyori bilan taslim boʻlib, islom dinini qabul qilgani xabar qilingan.

 

 
 
 
 
 
 
 

Turkum:9-asrda tugʻilganlar
Turkum:10-asrda vafot etganlar
Ahmad ibn Yusuf

Abu Jaʼfar Ahmad ibn Yusuf ibn Ibrohim ibn Tammam as-Siddiq al-Bagʻdodiy (835–912), gʻarbda Hametus nomi bilan tanilgan, otasi Yusuf ibn Ibrohim kabi musulmon arab matematik boʻlgan.

 Hayoti 
Ahmad ibn Yusuf Bagʻdodda tugʻilgan va otasi bilan birga 839-yilda Damashqqa koʻchib kelgan. Keyinchalik esa Qohiraga koʻchib oʻtgan, ammo aniq sanasi nomaʼlum. U, shuningdek, al-Misriy nomi bilan ham tanilgan. Ahmad ibn Yusuf Qohirada vafot etgan. Otasi matematika, astronomiya va tibbiyot bilan shugʻullangan, astronomik jadvallar tuzgan va olimlar guruhi aʼzosi boʻlgan. Ahmad Misrda yuqori mavqega ega boʻlgan.

 Ishlari 
Ahmad nisbat va mutanosiblik haqidagi kitob ustida ishlagan. Bu asar Gherard of Cremona tomonidan lotin tiliga tarjima qilingan va Yevklidning „Elements“ (Elementlar) asariga sharh sifatida yaratilgan. Ushbu kitob Yevropa matematikasining dastlabki namoyandalari, jumladan, Fibonacciga ham oʻz taʼsirini koʻrsatgan. Bundan tashqari, „On similar arcs“ asarida Ahmad Ptolemeyning „Karpos“ (yoki Centiloquium) asariga sharh bergan, koʻplab olimlar Ahmad ibn Yusuf ushbu asarning asl muallifi boʻlgan deb hisoblashadiRichard Lemay, Origin and success of the Kitab Thamara of Abu Jaʼfar Ahmad ibn Yusuf, in Proceedings of the 1st International Symposium for the History of Arabic Science, University of Aleppo (1976), Aleppo 1978. Ahmad, shuningdek, astrolab haqida ham kitob yozgan. Soliq muammolarini yechish boʻyicha usullar ixtiro qilgan boʻlib, ular keyinchalik Fibonaccining „Liber Abaci“ asarida keltirilgan. Shuningdek, uning nomi Thomas Bradwardine, Jordanus de Nemore va Luca Pacioli kabi matematiklar tomonidan ham tilga olingan.

 

 

 
 

Turkum:912-yilda vafot etganlar
Turkum:835-yilda tugʻilganlar
Turkum:Bagʻdodlik kishilar
Turkum:9-asr matematiklari
Al-Mazoraiy

Al-Mazoraiy  – 879–946-yillarda Tuluniylar, Abbosiylar xalifaligi va Ixshidiylar sulolasi davrida Misr hamda Shomda moliya ishlari boshligʻi (‘āmil) lavozimini egallagan va bu lavozimni deyarli monopoliya ostida ushlab turgan. Therry Bianquis bergan maʼlumotlarga koʻra, ular bu lavozimni egallab turgan vaqtida oʻrta asrlar arab dunyosida yirik miqdorda boylik toʻplaganlar.

Nisbasidan ayon boʻlishicha, bu oila Quyi Iroqning Vosit shahri yaqinidagi Mazoraya qishlogʻidan kelib chiqqan. Bu suloladan boʻlgan ilk mashhur shaxs Abu Bakr Ahmad ibn Ibrohim al-Mazoraiy boʻlib, 879-yilda Misr va Shomning mustaqil hukmdori Ahmad ibn Tulun Abulabbos tomonidan moliya ishlari bohligʻi etib tayinlangan. U bu lavozimni 884-yilda vafotiga qadar egallab kelgan. Oʻz oʻgʻillari Alini Misrga, Abu Ali al-Husaynni esa Shomga oʻzining vakili qilib tayinlagan. Ali otasining oʻrnini egallagan va Ahmad ibn Tulunning oʻgʻli Xumoravayh ibn Ahmad ibn Tulun hamda uning qisqa muddat hukmronlik qilgan oʻgʻli Jaysh ibn Xumoravayhning davrida vazir lavozimida xizmat qilgan. 896-yilda esa Jaysh bilan birga oʻldirilgan. Vafotidan keyin al-Mazoraiyning oʻrnini Abultayyib Ahmad (vafoti: 915) egallagan. Uning yana bir oʻgʻli Abu Bakr Muhammad esa Tuluniylar sulolasining oxirgi hukmdorlaridan biri Horun ibn Xumoravayh davrida vazir sifatida xizmat qilgan.

 

 
 
 

Turkum:Tuluniylar sulolasi kishilar
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Amah al-Vohid

Amah al-Vohid (988-yilda vafot etgan) – X asr oʻrtalarida Abbosiylar xalifaligi davrida faoliyat yuritgan ayol muftiy va islom huquqshunosi.

 Hayoti 
Amah al-Vohid Bagʻdodda yashagan. U shofiʼiylik mazhabining mashhur va hurmatli huquqshunosi sifatida tanilgan. Amah Qur’on ilmi boʻyicha taniqli muallima, olima boʻlgan va unga huquqiy qarorlar (fatvolar) chiqarishga ruxsat etilgan iqtibos keltirish kerak . Amah al-Vohid Bagʻdodda bu lavozimni egallagan taniqli ikki ayoldan biri edi. Shuningdek, Ummu Iso binti Ibrohim ham shu sohada faoliyat yuritganEliot Deutsch, Ron Bontekoe. A companion to world philosophies. Massachusetts: Wiley-Blackwell, 1997, p. 109-110..

 

Turkum:Muftiylar
Turkum:988-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi ayollari
Pir Bobo

Sayyid Ali Termiziy , koʻproq Pir Bobo nomi bilan tanilgan  – Pokistonning hozirgi Xaybar-Paxtunxva shahridagi Buner shahrida istiqomat qilgan soʻfiy pir. Yusufzay Pushtunlar orasida yashagan.

U Naqviy Sayyid edi, ehtimol hijriy 908 (milodiy 1502), Oʻzbekistonning Fargʻonasida sayyidlar naslidan tugʻilgan, 991-yil (milodiy 1583) vafot etgan. Boburiy imperatori Akbar tarafdori, Boyazid ansoriy ibn Abdullohga muxolif boʻlgan.

 

Turkum:Hindistonlik soʻfiylar
Turkum:Soʻfiy avliyolar
Sayfulloh Dadaji

Sayfulloh Dadaji (1870 – 1948) – Bengal musulmonlari orasida Dadaji nomi bilan mashhur boʻlgan olim, voiz, faylasuf va muallim. U Kalkutta Aliah madrasasining (hozirgi Aliah universiteti) bosh mavlaviysi lavozimida ishlagan. Bu avliyo oxir-oqibat 1900 yil boshida Hindiston yarimorolidagi Gʻarbiy Bengaliyaning Kolkata shahriga koʻchgan. U biron-bir rasmiy taʼlim muassasasidan olgan diplomi yoki darajasi boʻlmasa-da, yetuk islom mutafakkiri edi.
 

Turkum:Hanafiylar
Turkum:1948-yilda vafot etganlar
Turkum:1870-yilda tugʻilganlar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Turkum:Tugʻilgan sanasi nomaʼlum boʻlgan kishilar
Salim Chishtiy

Shayx Salim Chishtiy (1478 — 1572; Shayx al-Hind nomi bilan ham tanilgan) – Chishtiya tariqati soʻfiy avliyosi va Boburiylar imperiyasi davridagi eng hurmatga sazovor soʻfiy avliyolaridan biri.

 

Turkum:Akbar
Turkum:Chishtiylar
Turkum:1572-yilda vafot etganlar
Turkum:1478-yilda tugʻilganlar
Turkum:Agraliklar
Turkum:Hind soʻfiy avliyolari
Abu Mansur al-Bagʻdodiy

Abu Mansur Abduqohir ibn Tohir ibn Muhammad ibn Abdulloh at-Tamimiy ash-Shofiʼiy al-Bagʻdodiy , asosan, Abduqohir al-Bagʻdodiy nomi bilan mashhur, shuningdek, Abu Mansur al-Bagʻdodiy deb ham ataladi, arab millatiga mansub bagʻdodlik olim, sunniylik mazhabiga eʼtiqod qilgan. Ash’ariya maktabi yetakchi ilohiyotchisi va shofeʼiylik mazhabi faqihi. Yuksak salohiyatga ega boʻlgan huquq nazariyotchisi, adabiyotshunos, shoir, grammatikachi, bid’atshunos, matematik, aruz vazniga oid bilimlarni oʻrgangan.

 Hayoti 
Abduqohir al-Bagʻdodiy Bagʻdodda tugʻilib oʻsgan. Banu Tamim qabilasining arab qabilasidan boʻlgan. Ibn Asokirning yozishicha, Abu Mansur Imom al-Ash’ariy sahobalarining shogirdlari bilan uchrashgan va ulardan ilm olgan. Ash’ariylarning uchinchi avlodi imomlari orasida u al-Bayhaqiydan katta boʻlgan, Abu Zarr al-Haraviy va Abu Muhammad al-Juvayniyning zamondoshi edi. Abu Mansurni yoshligida otasi Bagʻdoddan Nishopurga olib kelgan va u aynan shu shaharda taʼlim olgan. Abu Mansur badavlat kishi sifatida tanilgan boʻlib, oʻzining barcha boyligini donishmand olimlarga hadya qilgan. U, shuningdek, fiqh, usul, arifmetika, meros huquqi va kalom ilmi kabi oʻn yettita fandan dars berish huquqiga ega boʻlganGibb, H. A. R.; Kramers, J. H.; Lévi-Provençal, E.; Schacht, J.; Lewis, B. & Pellat, Ch., eds. (1960). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume I: A–B. Leiden: E. J. Brill. p. 909. OCLC 495469456.. Xuroson olimlarining aksariyati uning shogirdlari boʻlgan. Abduqohir Abu Is’hoq al-Isfarayniyning eng mashhur shogirdlaridan edi. U keyinchalik Oqil masjidida Abu Is’hoq al-Isfarayniyning oʻrnini egallab, bosh mudarris boʻlgan, aynan uning qoʻl ostida al-Bayhaqiy, al-Qushayriy, Abu Xalaf at-Tabariy va Nosir al-Marvaziylar taʼlim olgan. Abduqohir Abu Bakr al-Ismoiliy va boshqa olimlardan hadis ilmini oʻrgangan. Hayotining oxirlarida turkman gʻalayonlari tufayli Abu Mansur Nishopurni tark etishga majbur boʻlgan va Isfayayin shahriga joylashib, u yerda ham taniqli shaxsga aylangan. Abu Mansur Isfayayin shahrida hijriy 449-yilda (milodiy 1038) vafot etgan va ustozi Abu Is’hoq al-Isfarayniyning qabri yoniga dafn etilgan.

 

 
 
 

 
 

Turkum:1037-yilda vafot etganlar
Turkum:Abbosiylar xalifaligi matematiklari
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:10-asr matematiklari
Turkum:11-asr matematiklari
Turkum:10-asr arab shaxslari
Bajkam

Abu al-Husayn Bajkam al-Makaniy , Bajkam, Badjkam yoki Bachkam nomi bilan atalgan (bäčkäm – forscha va turkcha soʻz boʻlib, ot yoki qoʻtos dumi degan maʼnoni anglatadiCanard (1960), pp. 866–867), Abbosiylar xalifaligida xizmat qilgan turk harbiy qoʻmondoni va amaldori. Ziyoriylar sulolasining sobiq gʻulomi boʻlgan Bajkam 935-yilda ziyoriy hukmdori Mardavij oʻldirilgach, Abbosiylar xizmatiga oʻtgan. Bagʻdodda xalifalik saroyida besh yil davomida faoliyat yuritgan davrida „amir ul-umaro“ (amirlar amiri) unvonini olgan va xalifalar ar-Radiy va al-Muttaqiy ustidan oʻz hukmronligini mustahkamlab, ularning yerlarida mutlaq hokimiyatni qoʻlga kiritgan. Bajkam hukmronligi davomida unga turli raqiblar, jumladan, avvalgi amir al-umaro Muhammad ibn Roiq, Basradagi Baridiylar hamda Eronning Buvayhiylar sulolasi qarshilik koʻrsatgan boʻlsa-da, Bajkam hokimiyatni qoʻlda ushlab qolishga muvaffaq boʻlgan. 941-yilda, al-Muttaqiy xalifa etib tayinlanganidan koʻp oʻtmay, Bajkam ov paytida kurdlar guruhi tomonidan oʻldirilgan. U oʻzining qatʼiy boshqaruvi hamda Bagʻdoddagi ziyolilarga koʻrsatgan homiyligi bilan tanilgan boʻlib, koʻpchilik ziyoli shaxslar uni hurmat qilgan, shuningdek, ayrimlari bilan doʻstona munosabatda boʻlgan. Bajkamning oʻlimi markaziy hokimiyatda boʻshliq yuzaga kelishiga sabab boʻlgan va Bagʻdodda qisqa muddatli beqarorlik hamda toʻqnashuvlarga olib kelgan.

 

Turkum:941-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:10-asr harbiy shaxslari
Turkum:Ziyoriy generallar
Bushra as-Samaliy

Bashir yoki Bushra as-Samaliy  – Abbosiylar xalifaligi harbiy qoʻmondoni, Tarsus va Kilikiyadagi Vizantiya imperiyasi bilan chegaradosh hududlar hokimi.

 Hayoti 
Bushra uzoq vaqt Tarsus va Kilikiyadagi Vizantiya imperiyasi bilan chegaradosh boʻlgan hududlar hokimi boʻlgan Samal ad-Dulafiyning gʻulomi boʻgan.

925-yilda Bushra Iroqdagi Qarmatlarga qarshi yurish paytida Samal yoʻqligida uning oʻrinbosari sifatida xizmat qilgan. Saroy xodimi Muflih bilan birga 925-yil sentyabr–oktyabr oylarida Lamos daryosida vizantiyaliklar bilan asirlar almashinuvini nazorat qilgan.

938-yilga kelib, Bushra allaqachon hokim lavozimini egallagan edi. Ibn Varqo ash-Shayboniy bilan birga yana vizantiyaliklar bilan asirlar almashinuvini boshqargan. 6300 nafar musulmon asiri xuddi shuncha Vizantiya asirlari bilan almashtirilganidan soʻng, vizantiyaliklar yana 800 nafar musulmonni qoʻlida ushlab qolgan, ular keyingi 6 oy davomida Podandos daryosi boʻyida tovon puli evaziga ozod qilingan.

 

 
 
 

Turkum:9-asrda tugʻilganlar
Turkum:10-asrda vafot etganlar
Turkum:Abbosiylar xalifaligining Tarsusdagi hokimlari
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Hurra binti Badr

Hurra binti Badr  – oʻn sakkizinchi abbosiy xalifa al-Muqtadirning bosh rafiqasi (932-yilda vafotiga qadar).

„Hurra“ soʻzi soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „erkin ayol“ degan maʼnoni anglatadi. U va boʻlajak xalifa al-Muqtadir turmush qurishgan vaqtda juda yosh boʻlishgan. Hurra 900-yillarda Jaʼfar, yaʼni xalifa al-Muqtadirga turmushga chiqqan va Abbosiylar haramiga kirgan.

Hurraning otasi dastlab xalifa al-Mu’tazid xizmatidagi harbiy qul (gʻulom yoki mavlo) boʻlgan. Sadoqati va layoqati tufayli u xalifaning bosh qoʻmondoni darajasiga koʻtarilgan va Mu’tazidning hukmronligi davomida davlat boshqaruvida katta taʼsirga ega boʻlgan. 902-yil 14-avgust kuni mansabparast vazir al-Qosim ibn Ubaydullohning fitnalari oqibatida uni qatl etishgan.

Hurraning eri al-Muqtadir musulmonlar tarixidagi ilk voyaga yetmagan xalifa edi. Al-Muqtadir 908-yilda akasining vafotidan keyin hokimiyat tepasiga kelgan. Qoʻmondon Badr al-Mu’tazidiyning qizi Hurra esa al-Muqtadirning yagona xotini boʻlgan.

Al-Muqtadir unga nisbatan saxiy munosabatda boʻlgan. Erining vafotidan soʻng Hurra ijtimoiy jihatdan mavqei pastroq boʻlgan erkakka turmushga chiqqan.

 

 
 
 
 

Turkum:Abbosiy xalifalarning xotinlari
Turkum:Oʻlgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi ayollari
Al-Husayn ibn Ali al-Magʻribiy

Abulqosim al-Husayn ibn Ali al-Magʻribiy  – Abbosiylar, Ixshidiylar va Hamdoniylar sulolalariga xizmat qilgan fors millatiga mansub yirik davlat arbobi.

 Hayoti 
Abulqosim al-Husayn fors millatiga mansub amaldor Ali ibn Muhammad al-Magʻribiyning oʻgʻli boʻlgan. Otasi „Magʻrib devoni“ (divan al-magʻrib) rahbari lavozimiga tayinlangach, ularning oilasi „al-Magʻribiy“ nisbasini olgan. Otasi kabi Husayn ham Bagʻdoddagi Abbosiylar markaziy boshqaruvida xizmat qilgan va u yerda boshqa bir amaldor Abu Ali Horun ibn Abdulaziz al-Avarijiyning singlisiga uylangan. 942-yilda amir al-umaro Ibn Roiq hokimiyatdan qulaganidan soʻng, Husayn va Abu Ali Iroqni tark etib, boshqa joydan ish izlab ketishgan. Oxir-oqibat, Husayn va uning oilasi Misrga joylashgan va u yerda hukmdor Muhammad ibn Tugʻj al-Ixshid xizmatiga kirgan. Tarixchi P. Smoorning soʻzlariga koʻra, oradan biroz vaqt oʻtgach, ehtimol 946 yilda, al-Ixshid vafot etgan va Abulmisk Kafur Ixshidiylar mulkini amalda nazorat qila boshlagan davrda Abulqosim Misrni tark etib, Halabdagi Hamdoniylar amiri Sayf ad-Davla saroyiga koʻchib oʻtgan.

Husayn umrining oxirigacha Halabda kotib sifatida xizmat qilgan. 965-yilga kelib, u Hamdoniylar amirligi ishlarida muhim shaxsga aylangan. Oradan koʻp oʻtmay yoki baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Hamdoniylar hududiga qaytishdan oldin vafot etgan. Uning oʻgʻli Abulhasan Ali dastlab Hamdoniylar xizmatida boʻlgan, soʻngra Fotimiylar saroyiga oʻtgan va u yerda 1010-yilda deyarli butun oilasi bilan birga qatl etilgan. Faqatgina nabirasi Abulqosim al-Husayn (bobosining ismini olgan) omon qolgan va Buvayhiylar, Marvoniylar hamda Uqayliylar saroylarida navbatma-navbat xizmat qilgan. Abulqosim 1027-yilda vafot etgan.

 

 
 

Turkum:965-yilda vafot etganlar
Turkum:10-asr eronlik kishilar
Ibn Abu Avn

Ibrohim ibn Muhammad ibn Ahmad Abu Avn ibn Hilol Abu al-Najm (933/934-yilda vafot etgan), asosan, Ibn Abu Avn nomi bilan mashhur, iroqlik yozuvchi va shoir. Kasbi kotib boʻlib, al-Kotib al-Bagʻdodiy nomi bilan mashhur boʻlgan.

 Hayoti 
Ibn Abu Avnning otasi Muhammad, bobosi Ahmad va katta bobosi Hilol ham shoir boʻlgan. Otasi Muhammad ibn Abdulloh ibn Tohirning vaziri, 866-yilda esa Vosit hokimi sifatida xizmat qilgan. U, shuningdek, Ibn ar-Rumiyga bagʻishlab sheʼrlar ham yozgan. Ibn Abu Avn vazirlar Hamid ibn al-Abbos va Ibn al-Furotning yaqin doʻsti boʻlgan. Faoliyati davomida shurta boshligʻi darajasiga koʻtarilgan. „Fihrist“ va „Farq“ asarlarida keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, u oʻzini xudo deb daʼvo qilgan ash-Shalmagʻoniyning tarafdori boʻlgan. Xalifa ar-Radiy Ibn Abu Avnga ash-Shalmagʻoniyni urishni buyurganida, Abu Avn buning oʻrniga uning soqolini oʻpib, oʻz xudosi deb eʼlon qilgan. Natijada, 322-hijriy yilda (933–934 milodiy) osib oʻldirilgan.

 

 

 
 
 
 
 
 

Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Ibn al-Anbariy

Abu Bakr Muhammad ibn al-Qosim ibn Muhammad ibn Bashar al-Anbariy (milodiy 885–940), Ibn al-Anbariy nomi bilan ham tanilgan, Abbosiylar xalifaligi davrida faoliyat yuritgan taniqli arab filologi va grammatikachisi.

 Hayoti 
Ibn al-Anbariy Bagʻdodda tugʻilgan, umrining koʻp qismini shu yerda oʻtkazgan. Hatim Solih ad-Damin oʻzining „az-Zohir fi maʼani kalimat an-nas“ kitobidada aytishicha, Ibn al-Anbariy koʻplab ustozlardan taʼlim olgan, ularning orasida otasi Abu Muhammad al-Anbariy (vafoti: 916/917), Abu al-Abbos Saʼlab (vafoti: 904) va Ibn Duraydlar (vafoti: 953) boʻlgan.

 

Turkum:940-yilda vafot etganlar
Turkum:885-yilda tugʻilganlar
Turkum:10-asr arab shaxslari
Turkum:10-asr filologlari
Turkum:Arab tilshunoslari
Ibn Banu

Ibn Banu  – Abbosiylar sulolasi uchun al-Bahraynning hokimi, rasmiy tarzda ushbu lavozimni egallagan boʻlsa-da, haqiqiy siyosiy yoki harbiy hokimiyatga ega boʻlmagan. 903-yilga qadar ushbu lavozimda xizmat qilgan.

 Faoliyati 
Musulmon tarixchisi at-Tabariy oʻzining „Annals“ (Paygʻambarlar va hukmdorlar tarixi) asarida Ibn Banunig nomini faqat bir marta tilga olgan. Ibn Banu xalifalik xizmatidagi harbiy qoʻmondon boʻlgan boʻlishi mumkin, chunki u Abu Saʼid Jannobiy boshchiligidagi Qarmatlarni quvib chiqarish maqsadida al-Bahraynga yuborilgan. Ibn Banu Bagʻdoddagi markaziy hokimiyatga xabar yuborib, Qarmatlar qal’asiga toʻsatdan hujum uyushtirganini va uning himoyachilarini yengganini bayon qilgan. 903-yil oktyabr oyida undan yana bir xabar kelib tushgan, unda Ibn Banu al-Qatifga hujum qilganini yozgan. Uning qoʻshini Qarmatlarni tor-mor keltirgan va ularning sarkardasini Abu Saʼid tomonidan voris etib tayinlangan kishini oʻldirgan. Shundan soʻng ular al-Qatif ustidan gʻalaba qozonib, shaharni egallaganAl-Tabari, p. 128 & n. 626.

Ibn Banu haqida bundan keyingi da maʼlumot keltirilmagan, biroq Abbosiylar tomonidan al-Qatifning qayta zabt etilishi uzoqqa choʻzilmagan, chunki Qarmatlar tez orada vohani yana oʻz nazorati ostiga olganRentz, p. 764.

 

 
 
 

Turkum:Abbosiylar xalifaligi qoʻmondonlari
Turkum:Abbosiylar xalifaligi hokimlari
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari