Butanda turizm

right|thumb|300x300px| Paro aeroportida Druk Air kompaniyasining Airbus A319 samolyotidan tushayotgan yoʻlovchilar
Butanda turizm 1974-yilda boshlangan. O‘sha paytda Butan hukumati daromadni ko‘paytirish hamda Butanning o‘ziga xos madaniyati va an’analarini tashqi dunyoga targ‘ib qilish maqsadida, uzoq vaqt yopiq bo‘lib kelgan mamlakatini chet elliklar uchun ochgan edi. 1974-yilda Butan Qirolligiga jami 287 nafar sayyoh tashrif buyurdi. Butanga tashrif buyurgan sayyohlar soni 1992-yilda 2,850 nafarga, 1999-yilda esa 7,158 nafarga koʻtarildi. 1980-yillarning oxiriga kelib, turizm mamlakatning yillik daromadiga 2 million AQSh dollaridan ortiq hissa qo‘shgan.

Chet elliklar uchun ochiq boʻlsa-da, Butan hukumati Butanning noyob va deyarli qo‘l tegmagan tabiati hamda madaniyatiga sayyohlarning turlicha taʼsir koʻrsatishi mumkinligini juda yaxshi biladi. Shunga koʻra, ular boshidanoq turistik faollik darajasini cheklab, sifatli turizmni rivojlantirishga ustuvorlik berganlar. Dastlab, bu siyosat „yuqori qiymat, past hajm“liHigh Value Low Volume . KuenselOnline (2015-08-21). Retrieved on 2020-07-28. turizm sifatida tanilgan. U 2008-yilda „yuqori qiymat, past taʼsir“ degan nomga o‘zgartirildi, bu esa „kichik, ammo muhim siljish“ edi. Tashrif buyuruvchilarning soni kamligi tufayli past ta’sir kafolatlangan bo‘lsa-da, Butanga sayohat qilish uchun boy bo‘lish talab etiladiKent Schroeder, Politics of Gross National Happiness: Governance and Development in Bhutan, Cham (Switzerland): Palgrave Macmillan, 2018, 54-55., bu esa tanqidga sabab boʻldi va „yuqori qiymatli sayyoh“ boʻlish uchun boy boʻlish shartmi degan savolni keltirib chiqardi. Mamlakatda sayyohlar uchun kunlik toʻlov eng yuqori mavsumda bir kishi uchun kuniga 250 AQSh dollarini, past mavsumda esa kuniga 200 AQSh dollarini tashkil qiladiHow to get Bhutan tourist visa cost and requirement . Bhutantraveloperator.com. Retrieved on 2020-07-28.. Keyinchalik, Butan hukumati „madaniy va ekologik“ qadriyatlar saqlanib qolishi kerak boʻlsa-da, koʻproq sayyohlarni kutib olishga tayyorligini koʻrsatdi. 2005-yilda „Barqaror turizmni rivojlantirish strategiyasi“ deb nomlangan hujjat „Butanni boy sayyohlar uchun jozibador ekzotik joy sifatida targʻib qilish uchun mamlakat madaniyati va atrof-muhitidan foydalangan holda sayyohlar sonini koʻpaytirish“ga koʻproq eʼtibor qaratishni maqsad qilib belgilab berdiKent Schroeder, Politics of Gross National Happiness: Governance and Development in Bhutan, Cham (Switzerland): Palgrave Macmillan, 2018, 54-55..

Turizm uchun eng muhim markazlar Butan poytaxti Thimphu va gʻarbiy Paro shahrida joylashgan. Paro vodiysiga qaragan Taktshang nomli jar yoqasidagi monastir (oʻzbek tilida: „Yoʻlbars uyasi“) mamlakatning diqqatga sazovor joylaridan biridir. Bu ibodatxona buddistlar uchun aql bovar qilmaydigan darajada muqaddas sanaladi. Maʼbad ichida joylashgan gʻorda buddizmni Butanga olib kelgan buddist xudo 90 kun davomida meditatsiya qilgan va buddizmni yoyish uchun bu vodiyda yashagan jinlar bilan kurashgan deb aytiladi. Maʼbad ming yildan ortiq vaqtdan beri mavjud, shu paytgacha unda ikkita yongʻin sodir boʻlgan, ammo zarar bartaraf etilgan.

 Butandagi turoperatorlar 
Butan hukumati 1991-yil oktyabr oyida Butan turizm korporatsiyasini (BTC) xususiylashtirdi va bu bilan xususiy sektor investitsiyalari hamda faoliyatini osonlashtirdi. Natijada, 2018-yil holatiga koʻra, mamlakatda 75 tadan ortiq litsenziyaga ega turistik kompaniyalar faoliyat yuritmoqda. Ilgari barcha sayyohlar (guruh yoki individual) rejalashtirilgan, oldindan toʻlanadigan, yoʻlboshchili paket-tur yoki maxsus ishlab chiqilgan sayohat dasturi boʻyicha sayohat qilishlari kerak edi. Potensial sayyohlar toʻgʻridan-toʻgʻri yoki chet el agenti orqali rasmiy tasdiqlangan turoperator orqali kelishuvlarni amalga oshirishlari kerak.

 Butanga viza olish 
Butanning sayyohlik siyosati 2022-yil iyun oyida „Yuqori qiymat, past hajm“tamoyilini saqlab qolish maqsadida qayta ko‘rib chiqildi. Bunga ko‘ra, barcha xorijiy fuqarolar Butanga viza olish uchun har kechaga 200 AQSh dollari miqdorida „Barqaror rivojlanish toʻlovi“ to‘lashlari, Hindiston fuqarolari esa ruxsatnoma olish uchun 1200 Hindiston rupiysi to‘lashlari kerak edi. 2023-yil avgustdan boshlab ushbu soliq 100 AQSh dollarigacha kamaytirildi, ammo hindistonliklar uchun miqdor o‘zgarmadi. Bundan buyon sayohatchilarga mamlakat boʻylab sayohat qilishda oʻz turar joylari va marshrutlarini belgilashga ruxsat beriladi.

Butanning yangilangan viza siyosati asosida deyarli barcha millat vakillari Butanga tashrif buyurishdan oldin viza yoki ruxsatnomani oldindan rasmiylashtirishi kerak.

 Aviakompaniyalari 
Druk Air 1981-yilda tashkil etilgan, u Butanda parvozlarni amalga oshiruvchi yagona aviakompaniya hisoblanar edi. 2011-yil dekabr oyida Butan Airlines joriy etilishi natijasida aviatsiya sanoati erkinlashtirildi va Druk Air mamlakatdagi yagona aviakompaniya degan maqomini yoʻqotdi.

 Mamlakatlar boʻyicha tashrif buyuruvchilar 
2019-yilda mamlakatga shu paytgacha boʻlgan vaqt ichida eng koʻp sayyohlar kelgan boʻlib, 315 000 nafardan ortiq kishini tashkil etdi. Bu oʻsish Osiyo-Tinch okeani bozori, xususan, Hindiston, Tailand, Vyetnam, Filippin, Avstraliya, Yaponiya, Xitoy, Singapur, Bangladesh, Malayziya va Janubiy Koreya tomonidan taʼminlandi. Gʻarbiy bozorlardan, xususan, AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya va Fransiya mamlakatlaridan ham sayyohlar kelishi oʻsdi.

Butanga qisqa muddatga tashrif buyuruvchilarning aksariyati quyidagi mamlakatlar vakillari ediTourism Council of Bhutan (2014) BHUTAN TOURISM MONITOR. Annual Report 2013 .Tourism Council of Bhutan (2016) Tourism Council of Bhutan (2017) :
No.Mamlakat yoki hudud2019-yil2018-yil2017-yil2016-yil2015-yil2014-yil2013-yil2012-yil1230,381191,836172,751114,301————213,01610,45010,5367,753————311,70710,5619,2207,2927,1377,2916,9976,10247,5646,8786,4219,2089,3998,1114,8273,81654,7443,8864,1293,0152,5871,7202,0511,61164,2413,5853,2463,1242,9582,6802,3092,49174,0863,8864,0474,1773,77812,1053,5273,61783,3753,4222,9702,2972,4982,9712,7702,89593,1532,7392,2491,8181,8332,0372,0621,950103,0102,6742,7444,8332,4372,7074,0357,029112,7613,1402,9561,9671,5462,0672,0541,312122,0721,9611,423—————131,9531,7731,5451,5011,5631,6361,5721,863141,8701,8071,5241,110————151,6591,3971,142—————161,4961,4911,812—————171,3791,352——————181,229978——————191,033———————20757———————Boshqalar20,007———————Jami315,599274,097237,529209,570155,121133,480116,209105,407

 Butanning UNESCO Jahon merosidagi taxminiy roʻyxati 
2012-yilda Butan oʻzining taxminiy obyektlarini UNESCOning Jahon merosi markazi roʻyxatiga rasman kiritdi, u kelajakda tashkilotga qoʻshilish uchun birinchi marta ushbu manzillarni taqdim etgan edi. Mamlakat boʻylab joylashgan sakkizta sayt roʻyxatga olinganBhutan. UNESCO World Heritage Centre. Retrieved on 2020-07-28..
Sayt Rasm Manzil Taklif etilayotgan mezonlar Vaqtinchalik sayt sifatida roʻyxatga olingan yil Tavsif Manba (lar) Drukgyel Dzongning qadimiy xarobasi150x150px Paro tumani Madaniy 2012-yil Saytda 1649-yilda Tenzin Drukdra tomonidan qurilgan qal’a-budda monastirining xarobalari mavjud. 2016-yilda Butan hukumati monastirning avvalgi shon-shuhrati qayta tiklanishini eʼlon qildiDrukyul’s victory rises to The Gyalsey — KuenselOnline. Kuenselonline.com (2016-02-07). Retrieved on 2020-07-28. Ancient Ruin of Drukgyel Dzong. UNESCO World Heritage Centre (2020-07-09). Retrieved on 2020-07-28. Dzonglar: vaqtinchalik va diniy hokimiyatlar markazi (Punaxa Dzong, Wangdue Phodrang Dzong, Paro Dzong, Trongsa Dzong va Dagana Dzong)150x150px150x150px150x150px150x150px150x150px Bir nechta Madaniy 2012-yil Sayt Butan tarixi uchun ahamiyatli beshta dzongni oʻz ichiga oladi, xususan, Punaxa Dzong, Wangdue Phodrang Dzong, Paro Dzong, Trongsa Dzong va Dagana Dzong Dzongs: the centre of temporal and religious authorities (Punakha Dzong, Wangdue Phodrang Dzong, Paro Dzong, Trongsa Dzong and Dagana Dzong). UNESCO World Heritage Centre (2020-07-09). Retrieved on 2020-07-28. Phajo Drugom Jigpo va uning avlodlari bilan bogʻliq muqaddas joylar150x150px Bir nechta Madaniy 2012-yil Saytga Tsedong Phug, Gawa Phug, Langthang Phug, Sengye Phug, Gom Drak, Thukje Drak, Tsechu Drak, Dechen Drak, Taktsang Sengye Samdrub Dzong, Tago Choying Dzong, Lingzhi Jagoe Dzong va Yangtse Tubo Dzong kiradi Sacred Sites associated with Phajo Drugom Zhigpo and his descendants. UNESCO World Heritage Centre (2020-07-09). Retrieved on 2020-07-28. Tamzhing monastiri150x150px Bumthang tumani Madaniy 2012-yil Sayt Butandagi eng muhim eski maktab hisoblanadi Tamzhing Monastery. UNESCO World Heritage Centre (2020-07-09). Retrieved on 2020-07-28. Royal Manas milliy bogʻi (RMNP)150x150px Bir nechta tumanlar Tabiiy 2012-yil Sayt Butandagi eng qadimgi milliy bogʻdir Royal Manas National Park (RMNP). UNESCO World Heritage Centre (2020-07-09). Retrieved on 2020-07-28. Jigme Dorji milliy bogʻi (JDNP)150x150px Bir nechta tumanlar Tabiiy 2012-yil Sayt Butandagi ikkinchi yirik milliy bogʻdir Jigme Dorji National Park (JDNP). UNESCO World Heritage Centre (2020-07-09). Retrieved on 2020-07-28. Bumdeling yovvoyi tabiat qoʻriqxonasi150x150px Trashiyangtse tumani Madaniy 2012-yil Sayt Himoloydagi muhim qushlar hududidir Bumdeling Wildlife Sanctuary. UNESCO World Heritage Centre (2020-07-09). Retrieved on 2020-07-28. Sakteng yovvoyi tabiat qoʻriqxonasi (SWS)150x150px Bir nechta tumanlar Madaniy 2012-yil Sayt migoi deb nomlanuvchi afsonaviy irqni, shuningdek, sayt ichidagi yovvoyi tabiatni himoya qilish uchun tashkil etilgan Sakteng Wildlife Sanctuary (SWS). UNESCO World Heritage Centre (2020-07-09). Retrieved on 2020-07-28.

 „Yuqori sifat, past hajm“ tamoyilini tanqid qilish 
Butan mamlakatga kiradigan sayyohlar sonini cheklashda muvaffaqiyat qozongan boʻlsa-daBhutan saw highest number of tourists last year — BBS | BBS. Bbs.bt (2018-04-13). Retrieved on 2020-07-28., „Yuqori sifat, past hajm“Nyaupane, Gyan P. and Timothy, Dallen (2016) „Bhutanʼs Low-volume, High-yield Tourism: The Influence of Power and Regionalism“. Travel and Tourism Research Association: Advancing Tourism Research Globally. tamoyili orqali „yuqori sifatli sayyoh“ boy sayyoh boʻlishi kerak, degan bahslar kelib chiqishi mumkin, chunki Butanni ziyorat qilish cheklovi asosan yuqori narx bilan bogʻliq boʻlib, sayohat haqiqiy qiziqish yoki diqqatga sazovor joylarni koʻrish uchun amalga oshirilmaydiSchroeder, Kent (2017). „The Last Shangri-La?“. Politics of Gross National Happiness: Governance and Development in Bhutan. Cham (Zug): Springer. p. 55. . Retrieved 25 January 2020. To drive increased tourism revenues, the earlier approach of 'high value, low volumeʼ was replaced by 'high value, low impactʼ. This represented a subtle but significant shift..

 Yana qarang 
right|thumb|267x267px| Paro tumanidagi Taktshang monastiri

 Butanda viza siyosati

 

 

 Butan Turizm kengashi (Rasmiy veb-sayt) 
 Butan Turizm rasmiy veb-sayti
 Drukair, Royal Bhutan Airlines
Turkum:Butan
Turkum:Turizm
Turkum:Sayohat