Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Jun qirqish agregati

Jun qirqish agregati - qoʻychilik fermalari va yaylovlardagi punktlarda qoʻy junini qirqishda ishlati-ladigan texnologik jihozlar majmui. Elektr-mexanik (1, 12 va 24 mashinkali) va mexanik (4 mashinkali) xillari bor. Asosan bir MSO=77B mashinkali ESA=1D (500 ta qoʻyga), 12 ta mashinkali ESA=12G (8—12 ming qoʻyga), yuqori chastotali 6 ta MSU — 200 mashinkali ESA-6/200 yoki 24 ta shunday mashinkali VSS-24/200 va KTO-24 J. q. a. (20 ming qoʻyga) ishlatiladi.

Elektr mashinkalar AOL-012-ZS uch fazali asinxron elektr dvigateli yordamida egiluvchan val orqali ishlaydi. Har qaysi mashinkaning quvvati 0,12 kVt; kuchlanishi 220/380 V; tok kuchi 0,59—0,35 A; aylanish chastotasi 46,6 s-1.

J. q. a. ishlatiladigan joyda juni kirqilgan qoʻylarni veterinariya ishlovidan oʻtkazish, qoʻzilarni ajratish, qoʻylarni saqlash joylari boʻladi. 24 mashinkali J. q. a. ishlatiladigan punktda bundan tashqari, jun transportyori, junni zichlash pressi, saralash stoli, tarozi, pichoq va taroqlarni charxlash hamda yetiltirish apparatlari boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Junayd ibn Abdurahmon

Junayd ibn Abdurahmon (?734) — umaviylarnnng Xurosondagi noibi (729—734, Marv). Xalifa Yazid II ibn Abdulmalik (720—724) davrida xalifalikning Hindistondagi islom mulklarini idora qilgan. 724-yil Hishom ibn Abdulmalik xalifa boʻlgach, uni Xuroson noibi etib tayinlagan. J. i. A. 730-yil besh yuz askar bilan Xurosonga kelib, ayni vaqtda Buxoro va Sugʻd ahliga qarshi jang qilayotgan sobiq Xuroson noibi Ashras ibn Abdullohdan harbiy yordam oldi. Soʻng , u Xuroson tomon yoʻlga chiqqan turk xoqoni bilan Hind daryosi boʻyida jang qilib, uni yengdi va koʻplab oʻljalar oldi. 731-yil xoqon yana Xurosonga yurish qildi. Shunda J. i. A. Samarqand hokimi Savra ibn al-Hurr ad-Dorimiydan madad olib, uni tor-mor keltirdi. Samarkand va Buxoro J. i. A. tasarrufiga oʻtdi. J. i. A. xalifa Hishom ibn Abdulmalik bilan oralari kelishmay qolgani bo-isidan 734-yil amaldan tushirilib, oʻsha yili vafot etgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Changalzor

thumb|upright=1.25
thumb|upright
thumb

Changalzor yoki jungli — qalin oʻrmon va chigal oʻsimliklar bilan qoplangan yer, odatda tropik iqlimli hududlarda boʻladi. Oʻtgan asrlarda bu atamaning qoʻllanishi juda oʻzgargan.

 

 

 BBC — Science and Nature: Changalzor 
 Changalzor Answers.comʼda
Jundor maymunlar

Jundor maymunlar (Zagothrix) — ilmoq dumli maymunlar urugʻi. Tanasining uz. 39—58 sm, dumi 56—73 sm. Tanasi miqti, oldingi oyogʻi keyingisiga nisbatan birmuncha kalta, panjasining bosh barmogʻi yaxshi rivojlangan. Juni kalta va qalin, sargʻish yoki toʻq qoʻngʻir rangli, boshida qoramtirroq, qornida — ochiqroq tusda. Boshi nisbatan katta, yuzi junsiz, deyarli qora. 2 turi: sarikdum jundor maymun (Z. ﬂ avicauda) va gumboldt jundor maymun (Z. lagothricha) maʼlum. Amazonka vodiysi oʻrmonlarida tarqalgan. Daraxtda yashaydi, yerga ham tez-tez tushib turadi. Oldingi oyoklari yordamida daraxtga osilib olib harakat qiladi. 15 — 20 hayvondan iborat guruh boʻlib yashaydi. Mevalar va barglar bilan oziqlanadi. Homiladorlik davri 225 sutkaga yaqin. Bitta bola tugʻadi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Junjish

Koʻpchiligimiz hayotda bunday vaziyatlarni tez-tez boshdan oʻtkazib turamiz. Masalan, bir joyda uzoq turib, yoki oʻtirib qolsak, oyoq yoki qoʻllar uvishganiga guvoh boʻlamiz. Aksariyat odamlar oʻrnidan qoʻzgʻalishi bilan uvishish jarayoni yoʻqqa chiqadi. Lekin koʻpchilikda uvishgan oyoq-qoʻl uzoq vaqtdan keyingina oʻziga keladi.

Olimlarning aytishicha, bu tomirlarda qon aylanish jarayoni izdan chiqishi natijasida paydo boʻladi.Natijada muskullarga kislorodga boy qon kelmay qolishi natijasida glukoza sut kislotaga parchalanib, sut kislota esa kislorod ishtirokida parchalanishi ATF hosil bulishi sekinlashadi va sut kislota ko'payib ketadi va uvishish xosil buladi. Odam oʻrnidan qoʻzgʻalsa, tomirlarda qon yana ilgarigidek bemalol aylanib, uvishish oʻtib ketadi.

Afsuski, buning boshqa bir xavfli jihati ham bor ekan. Olimlar oyoq-qoʻl uvishishi jiddiy xastalikdan darak ekanini oʻz tadqiqotlarida tekshiruvdan oʻtkazishdi va kerakli xulosalar chiqarishdi. Agar odamning oyoq-qoʻli tez-tez uvishib qolaversa, u boʻyin osteoxondrozi yoki sklerozning oʻta xavfli turiga yoʻliqishi mumkin ekan. Shu sababli bunday insonlar darhol vrach koʻrigidan oʻtib, mutaxassis tavsiya etadigan muolajalarni boshlashi zarur ekan.
Juno

Juno — AQShdagi shahar, Alyaska shtatining maʼmuriy markazi. Alyaskaning janubi-sharqida, Gastino boʻgʻozi boʻyidagi port. Aholisi 20 ming kishi. Yogʻochsozlik, sellyuloza-qogʻoz sanoati, baliq konserva korxonalari, aeroport bor. Dengizdan baliq ovlanadi. Turizm rivojlangan. J.ga 1880 yilda asos solingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Junoit

Junoit (Avstraliyada dastlab topilgan joyi Juno nomidan) — mineral, kimyoviy formulasi Pb3Cu2Big(S, Se)ls. Monoklin singoniyali. Taxtasimon, plastinkasimon, shaklsiz agregatlar holida uchraydi. Rangi oq. Yaltiroqligi metallsimon D. gidrotermal yertomirlarida hosil boʻladi. Oʻzbekistonda faqat Qoʻshbuloq oltin konida topilgan. Xorijda Avstraliya (Juno Mayn) va Kanada (Kidd Krik)da maʼlum. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Yelmurot Junusbekov

Yelmurot Junusbekov (1940.2.3, Tomdi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1997). Buxoro pedagogika institutining boshlangʻich taʼlim metodikasi fakultetini tugatgan (1967). 1960— 67 yillarda Tomdi tumanidagi 13-maktabda oʻqituvchi, 1967-yildan 16-maktab (1971-yilgacha sakkiz yillik) direktori. J. xalq taʼlimi soxasidagi yangiliklarni maktab hayotiga joriy etadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Junxoʻrlar

Junxoʻrlar (Irichodectidae) - parxoʻrlar turkumining oilasi. Uzunligi 10 mm gacha. Tanasi qora rangli, qanotsiz hasharotlar. 200 dan ortiq turi maʼlum. Sut emizuvchilar yungida parazitlik qiladi. Terining muguzlashgan qismlari bilan oziqlanib, uni teshadi. Ayrim ixtisoslashgan biror muayyan turdagi xayvon terisida parazitlik qiladi. J. tasmasimon chuvalchanglardan — qovoqsimon gijjaning oraliq xoʻjayini.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Junchoʻp

Junchoʻp — qoqidoshlar (murakkabguldoshlar) oilasiga mansub koʻp yillik oʻt. Ildizi tuganaksimon yoʻgʻonlashgan, 1—3 poyali, mayin qoʻngʻir tuklar bilan qoplangan. Bargi nashtarsimon, dagʻal. Toʻpguli silindrsimon. Aprel—mayda gullaydi. Oʻzbekistonning togʻ yon bagʻirlarida koʻp oʻsadi. Tarkibida kauchuk bor. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Jungʻariya darvozasi

Jungʻariya darvozasi - gʻarbda Jungʻariya Olatovi va sharqda Borliq tizmasi hamda Moylitov tizmalari oraligʻidagi togʻ yoʻlagi. Qozogʻistonda, Xitoy bilan boʻlgan chegara yaqinida. Balandligi 300–400 m. Uzunligi qariyb 50 km, eni 10 km gacha. Iqlimi quruq, tez-tez kuchli shamol ("elvizak")lar boʻlib turadi. Chala choʻl landshaftiga ega. J. d. Balxash—Olakoʻl soyligi va Jungʻariya tekisligini birlashtirib turadi. J. d. qadimda Markaziy Osiyo chorvador xalqlari va harbiy qoʻshin oʻtadigan yoʻl boʻlgan. Oqtoʻgʻay — Drujba t.-yil qurilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Xitoydagi dovonlar
Turkum:Tyan-Shan
Jungʻariya olatovi

Jungʻariya olatovi (Yettisuv Ola-tovi) — Qozogʻistonning janubi-sharqiy qismi va Xitoydagi togʻlar. Olakoʻl va Ili daryosi orasida. Uz. qariyb 450 km, eni 50–190 km. Bir necha parallel tizmalardan iborat. Balandligi 1500–3000 m. Eng baland joyi 4464 m (Besbaskan togʻi). Muzliklar (maydoni 1120 km²) mavjud. J. O.da polimetall, mis, nodir metall konlari bor. Chala choʻl va dasht oʻsimliklari oʻsadi, 2600 m dan yuqorida subalp va alp oʻtloklari mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Oʻrta Osiyo
Turkum:Qozogʻiston va Xitoy chegarasi
Jungʻariya tekisligi

Jungʻariya tekisligi, Jungʻariya botigʻi, Jungʻariya — Xitoyning shimoli-gʻarbidagi tabiiy viloyat. Mayd. 700 ming km² chamasida, oʻrta-cha bal. 600—800 m. Shimolida Mongoliya Oltoyi, janubida Sharqiy Tyanshan togʻ tizmalari bilan chegaralangan. J. t. yangi tektonik choʻkish natijasida qosil boʻlib, qad. va yangi yumshoq yotqiziklar bilan qoplangan. Ular orasida neftning katta zaxiralari, toshkoʻmir, oltin, rangli metall konlari bor. J. t.ning yer yuzasi past togʻlar va tepaliklardan, togʻ etaklarida oʻsimliksiz tosh-loq yerlardan, quyiroqsa grunt suvlari yuzaroq yerlarda voha va shoʻrxoklardan iborat. Markaziy qismida katta yerlarni choʻllar egallagan. Iqlimi moʻʼtadil kontinental, yozi quruq, issiq, qishi sovuq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —20° dan —25° gacha, iyulniki 20—25°. Tez-tez kuchli shamol esadi. Yillik yogʻin 150—200 mm, togʻlarda 800 mm gacha. Daryo kam. Daryolar J. t.ning chekka qismlaridagi vohalardan oʻtgach qumga singib tugaydi. Eng yirik daryolari: Manas, Urungu; shimolida Ir-tishning yuqori oqimi. Gʻarbida bir necha yirik koʻl (Ebi-Nur, Manas, Ulungʻur) bor. Oʻsimliklari siyrak: saksovul, yulgʻun, juzgʻun, shuvoq, shoʻrxokli choʻllarda shoʻra, choʻl botiqlarida qiyoq va qamish oʻsadi. Yaylov chorvachiligi rivojlangan. Sugʻoriladigan joylarda bugʻdoy, tariq, paxta, gaolyan (joʻxorining bir turi) yetishtiriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Xitoy geografiyasi
Jungʻariya xonligi

Jungʻariya xonligi - 17-asr 30 y.larida Markaziy Osiyoda tashkil topgan Oyrot davlatining tarixiy da qoʻllangan nomi (qarang Oyrot xonligi).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mixail Juravel

Mixail Semyonovich Juravel (1904.21.11, Cherkassi viloyati Yablonev tumani —1987.11.8, Kishinyov) — uzumchilik soxasidagi seleksioner olim, Maslovo seleksiya va urugʻchilik institutini tugatgan (1930). Moldaviya Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1979). 1935-60 yillarda N. I. Vavilovning rahbarligida Butunittifoq oʻsimlikshunoslik institutining Oʻrta Osiyo filiali (hoz. Oʻzbekiston oʻsimlikshunoslik ilmiy tadqiqot instituti)da ishladi. A. M. Negrul bilan hamkorlikda hosildorligi yuqori 16 yangi uzum navini yaratdi, ulardan 7 nav rayonlashtirilgan, Oʻzbekistonda va qoʻshni davlatlarda katta maydonlarga ekiladi (Goʻzal qora, Joʻrauzum, Tarnoye, Oʻzbekiston muskati, Muskat charos, Pobeda va boshqalar). 1960—79 yillarda Moldova uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot instituti seleksiya boʻlimi mudiri (shu davrda 11 yangi uzum navini chiqardi). Tokchilikka bagʻishlangan bir qancha darsliklar, qoʻllanmalar muallifi. Yangi uzum navlarini chiqarishda erishgan yutuqlari uchun Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan (1948).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jurjon

Jurjon, Jurjoniya (forscha Goʻrgon) — oʻrta asrlardagi viloyat va shahar. Kaspiy dengizining janubi-sharqida, Eronning shim.da joylashgan. Arablar J. viloyatini Xurosonga nisbatan kech zabt etganlar (717-yil). J. shahri arablar davrida bunyod etilgan. 10— 11-asrlarda J. shahri mahalliy ziyoriylar sulolasi poytaxti boʻlgan. J.ning siyosiy mavqei pasaygan boʻlsa ham, arab geograflarining taʼkidlashlariga qaraganda, Kaspiy boʻyi viloyatlarida eng katta shahar hisoblangan. J. viloyati hosildorligi, turli xildagi madaniy oʻsimliklari, oʻzining ipagi bilan shuhrat krzongan. J. shahridan oʻtgan daryo uni 2 qismga: Shahriston va Bakrobodga ajratgan, ular oʻzaro koʻprik bilan bogʻlangan. Shaxriston oʻng qirgʻoqda, Bakrobod soʻl qirgʻoqsa joylashgan. 10-asrdayoq shahar Somoniylar va Buvay-hiylar oʻrtasidagi urushlar natijasida tanazzulga uchragan, ziyoriylar kim gʻolib boʻlsa oʻsha tomonga oʻtib turishgan. Ziyoriylar davrida qurilgan Qobus ibn Vashmgir maqbarasi (1007—07) hozirgacha saqlanib qolgan. J.ning dengiz porti boʻlib Goʻrgon daryosi quyi oqimida, hozirgi Kumushtepa qishlogʻi oʻrnida joylashgan Abeskun gavani xizmat qilgan. Uning yonida sanoat shahri sifatida Astrobod ham qayd etib oʻtilgan. Amir Temur va temuriylar davrida Astrobod shahri yuksalib, viloyat ham uning nomi bilan mashhur boʻlgan. Oʻrta asrlarda ilm-fan taraqqiy etgan J.dan koʻplab olimu fuzalolar yetishib chiqqan.

 Adabiyot 
 Bartold V. V., Sochineniya, t. 7, M„ 1971.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Tarixiy viloyatlar
Turkum:Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Turkum:Eron tarixi
Jurjoniy

Jurjoniy, Abulhasan Ali ibn Muhammad Sayyid Sharif 1339, Astrobod yaqinidagi Togu (Toju) qishlogʻi — 1413, Sheroz — Amir Temur davrida yashab ijod etgan yirik mutakallim, faylasuf, shoir va munajjim. Sherozdagi "Dor ush-shifo" madrasasida 10 yil mudarrislik qilgan, Oltin Oʻrdada uzoq muddat yashab, Jonibek davri (1341 — 1357)da yirik alloma sifatida shuxrat qozongan, mazkur xonga atab arab tili grammatikasiga doir "Mutavval" asarini yozgan. Amir Temur Sherozni zabt etgach, uni Sama-rqandga olib kelgan (1387). J. Samarqandda butun Movarounnahr olimlari rahbari darajasiga koʻtarilgan. U bu yerda mudarrislik qilish bilan birga arab va fors tillarida ilmi kalom, falsafa, mantiq, nahvga doir koʻplab risolalar ("Al-Usul ul-mantiqiyya", "Tarjumon ul-Qurʼon", "Fann ul-muammo va usuli va tasorifi baforsiy" — "Muammo fani va uning fors tilidagi usuli va turlanishi" va b.) bitdi, usuli fiqh, falsafaga oid eng muhim asarlar (mas, Sakkokiy, Zamaxshariy, Qutbuddin Roziy, Taftazoniy va b. risolalari)ga sharhlar yozdi. J. sheʼriyat muxlisi boʻlib, oʻzi ham goʻzal gʻazallar bitgan. U Amir Temur vafotidan keyin Sherozga qaytib ketib, oʻsha yerda vafot etgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Sherozda vafot etganlar
Turkum:Temuriylar davlati kishilari
Turkum:Faylasuflar
Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:1339-yilda tugʻilganlar
Turkum:1413-yilda vafot etganlar
Turkum:Naqshbandiya tariqati
Vladimir Jurin

Vladimir Dmitriyevich Jurin (1891.4.5, hozirgi Tatariston Respublikasi Tetyushi sh. — 1962.19.8, Moskva) — gidrotexnik-muhandis, texnika fanlari dri (1945), prof. (1928), muhandislik-texnika xizmati generalmayori (1943). Turkistondagi irrigatsiya ishlari boshqarmasi (Moskva)da ishladi (1918—21). Mirzachoʻl va Chuy (Qirgʻiziston) vodiysini oʻzlashtirish loyihasida qatnashgan. Oʻrta Osiyo untining meliorativ-muhandislik fakultetida oʻqituvchi, dekan (1921—25). Uning tashabbusi va rahbarligida Toshkent sh.da tashkil qilingan Oʻrta Osiyodagi birinchi Suv xoʻjaligi tajriba-tadqiqot instituti (1932-yildan hozirgi V. D. Jurin nomidagi Oʻrta Osiyo irrigatsiya ilmiy tadqiqot institutima direktor (1926—30). 30-y.lardan Rossiyadagi yirik gidrouzel qurilishlarida rahbar lavozimlarida ishladi. Ilmiy ishlari irrigatsiya qurilishlarida gidromexanizatsiya usullarini qoʻllash, amaliy gidravlika, suv xoʻjaligi inshootlarini loyihalash masalalariga bagʻishlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Lenin ordeni sohiblari
Jurua

Jurua, Juruá — Braziliyaning gʻarbidagi daryo, Amazonkannnt oʻng irmogʻi. Uzunligi 3280 km, havzasining mayd. 224 ming km. Peru And togʻlari (Mantanya togʻlari) etagidan boshlanib, oʻrta va quyi oqimida Amazonka pasttekisligidan oʻtadi. Yomgʻirdan suv oladi. Yanvardan maygacha sersuv, avgust—oktyabrda sayozlanib qoladi. Oʻrtacha suv sarfi 9000 m3/sek. Kruzeyru-du-Sul shimoldan boshlab kema qatnaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Braziliyadagi daryolar
Turkum:Perudagi daryolar
Juft

Juft (asli "jufti gov", yaʼni qoʻshhoʻkiz) — qad. yer oʻlchovi sifatida ishlatilgan ibora; bir faslda bir juft hoʻkiz bilan ishlov berib hosil olinishi mumkin boʻlgan yer maydonini anglatgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juft va toq sonlar

Juft va toq sonlar - juft sonlar — 2 ga karrali boʻlgan butun sonlar; masalan 0, 2, 4, 6, 8 va hokazolar. Son oʻnli sanoq tizimida yozilgan oxirgi raqami juft boʻlganda (0, 2, 4, 6 yoki 8) va faqat shularda u juft boʻladi; 2) toq sonlar — 2 ga boʻlinmaydigan butun son. Toq son har xil shaklda yozilishi mumkin. Toq son kvadrati ( masalan : 3²=9) yana toq son boʻladi, ikkita istalgan toq son koʻpaytmasi ham toq son boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juft va toq funksiyalar

Juft va toq funksiyalar (matematika) — 1) juft funksiya — aniqlanish sohasi nolga nisbatan simmetrik hamda f(—x)=f(x) xossaga ega boʻlgan y=f(x) funksiya. Uning grafigi u oʻqiga nisbatan simmetrik boʻladi. Toq funksiyalar grafigi koordinatalar boshiga nisbatan simmetrik joylashadi, yaʼni uning simmetriya markazi koordinata boshida boʻladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juft kuch

Juft kuch — miqdor jihatdan teng , qarama-qarshi tomonga yoʻnalgan, ustma-ust tushmaydigan parallel kuchlar. Kuchlarning taʼsir chizigʻi orasidagi eng qisqa masofa a. B. yelkasi, bu chiziq, orqali oʻtuvchi tekislik a. B. tekisligi deyiladi. A. B.ning qattiq jismga mexanik taʼsirini ifodalash uchun a. B. momenti qabul qilingan. U erkin vektor boʻlib, uchidan karaganda soat mili harakatiga teskari yoʻnalgan, miqdor jihatdan esa a. B.ni tashkil qiluvchi kuchlardan birining moduli bilan uning yelkasi koʻpaytmasiga teng . Gayka kalit bilan buralganda a. B. hosil boʻladi. Kalit gaykaning qaysi yoqlariga qoʻyilishiga qaramay, uning gaykaga taʼsiri oʻzgarmaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juft tuyoqlilar

Juft tuyoqlilar — sut emizuvchilar sinfining turkumi. Quyi eotsendan maʼlum. Oyoqlari oʻqi kuchli rivojlangan boʻlib, 3– va 4–barmoqlari oʻrtasidan oʻtadi. 2– va 3–barmoklari kucheiz rivojlangan, 1–barmogi boʻlmaydi. Oyoqlarining sagittal qismidan bukilishi va yozilishi tufayli harakat qiladi, oʻmrov suyagi yoʻq. 2 kenja turkum: kavshavchi va kavshamaydigan kenja turkumga boʻlinadi. Hozirgi zamon faunasida 150 ga yaqin turi maʼlum. Keng tarqalgan, Avstraliya va Yangi Zelandiyaga introduksiya qilingan. Oʻzbekistonda 8 turi maʼlum. Oʻsimlikxoʻr, baʼzan hammaxoʻr (toʻngʻiz). Bir qancha (echki, qoʻy, sigir) xonakilashtirilgan. Koʻpchilik yovvoyi ning soni kamayib ketmoqda. Bir qancha (jayran, arhar, togʻ echkisi) Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar
Juft chatishtirish

Juft chatishtirish — otaona oʻsimlik oʻrtasida bir marta oʻtkaziladigan chatishtirish; seleksiya usuli, oddiy chatishtirishning bir xili. J. ch. yoʻli bilan olingan duragaylar populyasiyasida yangi nusxalar paydo boʻlish jarayoni murtakka bir juft ota-onadan teng miqdorda oʻtgan irsiy materiallarning qayta juftlanishi asosida boradi. Retsiprok chatishtirish ham J. ch.ning bir xili. Bu usul oʻsimliklar seleksiyasida keng qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juftabod

Juftabod — atlas, beqasam, shoyi kabi matolar tandasidagi ikki takabodning birikib juftlangan holati. Toʻqish dastgohiga solingan tandadagi J.ni tarqatmay (juftlab) tutib turadigan shoda J. shoda deyiladi. Tandaning J. shodadan oʻtadigan har ikkala ipini qoʻl bilan ajratib, terib chiqish J. terish deb ataladi. J. terish natijasida gula va tigʻdan ip oson oʻtadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juftak

Juftak — miskarlik asbobi. Asosan mis idishlarni kavsharlashda ishlatiladi. Ombirga oʻxshaydi, biroq undan ancha kichik, yupqa va nozik boʻladi. Juftak soatsozlikda ham (soat qismlarini qimtib olib, joy-joyiga qoʻyishda) ishlatiladi. Juftakni ilgari chilangar ustalar yasagan. Hozir juftak oʻrnida asbobsozlik zavodlarida ishlangan qisqich (pinset) va boshqa asboblar qoʻllanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Miskarlik asboblari
Juftlama

Juftlama — 1) taxta yogʻochlardan zich yopishtirib yasalgan eshik; 2) sochpopukning kumush boʻlaklarini bir-biriga juftlab yopishtirilgan ikkita kosachadan iborat qismi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Juftqanotlilar

Juftqanotlilar (Diptera) -hasharotlar turkumi (qarang Ikki qanotlilar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jekson

Jekson — AQSH jan.dagi shahar, Meksikaboʻyi pasttekisligida, Perl daryosi boʻyida. Missisipi shtatining maʼmuriy markazi va eng katta shahri. Aholisi 196,6 ming kishi (2000; shahar atrofi bilan birga 400 ming). Transport yoʻllarining muhim tuguni. Q. x. rayonining savdo-moliya markazi. Oziqovqat, oʻrmonchilik, yogʻochsozlik, elektrotexnika, silikat-keramika, mebel sanoati korxonalari, yirik aeroport bor. Avtomobil ehtiyot qismlari ishlab chiqariladi. Shaharga 1790 yilda asos solingan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jeksonvill

Jeksonvill – AQShning janubi-sharqidagi shahar. Aholisi – 735,6 ming kishi (2000). Florida shtatining shimoli-sharqiy qismining iqtisodiy markazi. Dengiz porti (yillik yuk ortib-tushirish 15 mln. t), muhim temir yoʻl va shosse yoʻllar tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari (tamaki, yer yongʻoq va mevalar) yetishtiriladigan va oʻrmonchilik rayonining savdo markazi. Qora metallurgiya, metallsozlik sanoati rivojlangan. Sellyuloza-qogʻoz, yogʻochsozlik, poligrafiya, kimyo, oynashisha, oziq-ovqat, tamaki, ke-masozlik va kema remonti korxonalari, universitet bor. Shaharga 1822 yilda asos solingan. AQShning harbiy-dengiz bazasiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari Turkum:Florida shaharlari
Jenmin Jibao

Jenmin Jibao („Xalq gazetasi“) — kundalik gazeta, Xitoy Kommunistik partiyasi MK organi. 1948-yil 15-iyundan beri nashr etiladi (Shitszyachjuan va Xandanda, 1949-yil martdan — Pekinda)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Jyuri

Jyuri (ing . va frans. jury, lotincha juro — qasamyod qilaman) — 1) tanlovlar, koʻrgazmalar, sport musobaqalari va shu kabilarda mukofotlar berish masalasini hal qiluvchi mutaxassislar guruhi; 2) jinoyat protsessida fuqaroviy va jinoiy ishlarni koʻrishda qatnashuvchi noprofessional sudyalar — maslahatchilar hayʼati.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Joʻva

Joʻva — jild xamir yoyish uchun ishlatiladigan kalta oʻkloq. J. qattiq yogʻoch (oʻrik, tut, yongʻoq, olma, qayragʻoch, chinor)dan tayyorlanadi. Uzunligi 25—30 sm, oʻrtasi yoʻgʻon — diametri 4—6 sm, ikki tomonida ingichkaroq dastasi boʻladi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jo'va

Joʻva — oshxona anjomi hisoblanadi, u asosan xamirni yoyish uchun moʻljallangan. U silindrsimon yoki vereten shaklida boʻladi.

 Tarixi 
Joʻvaning tarixi uzoq vaqtga borib taqaladi. Etrusklar taxminan 3000 yil oldin tosh joʻvadan foydalanishgan. Dunyoning boshqa mamlakatlarida xamirni yoyish uchun loyli va yogʻochli tsilindrlardan foydalanilgan. XIX asrning oxirida Jon Rid ismli odam oʻrtada yogʻoch silindrli va ikkala tomonida tutqichlari boʻlgan standart zamonaviy joʻvani ixtiro qilgan. Ushbu vositaning asosiy maqsadi xamirni tayyorlashdan oldin yoyishdir.

 Tuzilishi 
Qoidaga koʻra, joʻvaning materiali qatron boʻlmagan yogʻoch, metall, shisha yoki toshdan tashkil topadi. Odatda joʻva ikki yoki kamdan-kam hollarda bitta tutqichga ega. Nostandart tuzilmadagi joʻva mavjud: ishlatishdan oldin iliq suv quyilgan plastik ichi mavjud.

 Matolarni tekislovchi joʻva 
Kiyim dazmollari juda uzoq vaqtdan buyon mavjud. M. a. IV asrda Qadimgi Yunonistonda zigʻir matosidan kiyimlarni dumaloq oʻramgaga oʻxshash qayniq metall tayoq yordamida qoʻllangan.

Rossiyada matoga joʻva (katok, katalka) oʻralgan va rubel bilan tekislangan.

 Ommaviy madaniyatda 
Ommaviy madaniyatda joʻvaning oʻrni — bu, ayniqsa, oilaviy nizolar paytida, hissiy jihatdan gʻazabda boʻlgan uy bekasi qoʻlidagi sovuq qurol ushlagan obyekt. Xotin erini (aytaylik, xiyonat, mastlik uchun) aynan u bilan kaltaklagani haqida haqiqiy holatlar maʼlumSm., napr., Pobila muja skalkoy (Orenburgskaya obl., RF, 2022), Byot — znachit lyubit! (Aksuskiy rayon, Kazaxstan, 2017).; natijada „agar ayolning qoʻlida joʻva boʻlsa, har doim ham pirog boʻlavermaydi“ degan gap mavjud.

 Galereya 

 Eslatmalar 

 

 Skalki xozyaystvennie // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1960. — T. VIII. — Stb. 176
Turkum:Pages with unreviewed translations
Joʻja

Joʻja — tovuq va b. parranda palaponi. Tovuq J.lari 1 kunligida 35—40 g , 1 oyligida 240—270 g , 2 oyligida 550— 600 g , 3 oyligida 900—1100 g , 4 oyligida 1200—1500 g , 5 oyligida 1500— 1800 g boʻladi. Goʻsht (broyler) yoʻnalishidagi tovuq zotlarning 7—8 haftalik J.lari vazni 1,5—1,8 kg ga yetadi. J.lar 2 oylikkacha katakli batareyalarda yoki poliga poxol toʻshalgan xonalarda saqlanadi, 4—5 kunligidan boshlab iliq kunlarda yayratish maydonchasiga, keyinchalik maysazorlarga chiqarib turiladi. Xonaki usulda boqishda J.larga birinchi haftada suvda qaynatib pi-shirilgan tuxum, tvorog , koʻk barra piyoz yoki sarimsoq mayda toʻgʻrab beriladi. Katakli batareyalarda har 1m2 ga 1 — 20 kunlik J.lardan 25—30; 21—40 kunligidan 15—20 va 41—60 kunligidan 9—12 ta; poliga poxol toʻshalgan xonalarda har 1m2 ga 1—30 kunligidan 8— 24; 30—60 kunligidan 16—18 ta joylashtiriladi. Xonaning harorati birinchi 20 kunlikda 29—22°, 21—40 kunligida 20—18°, 41—60 kunlikda 17—16° boʻlishi kerak. 2 oylik makiyon J.lar joʻjaxoʻrozlardan ajratilib, yayratish maydonchasining atrofi simtoʻr bilan oʻralgan xonalariga, yengil tipda qurilgan ayvonlarga oʻtkaziladi. J.lar maxsus tayyorlangan aralash ozuqa berib bo-qiladi. Birinchi oyda har 2 soatda, ik-kinchi oyda har 3 soatda, keyinchalik kuniga 2—4 marta don va aralash ozuka berib turiladi (qarang Broyler, Inkubatsiya).

Sayfiddin Azimov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Joʻja (qushlar)

Joʻja — qushlarning bolalik davri, tuxumdan chiqqandan to jinsiy voyaga yetgungacha boʻlgan davr. Tuxumdan chiqqan J.ning rivojlanish darajalariga binoan qushlar J. ochuvchi va jish joʻja (palapon) ochuvchi guruhlarga boʻlinadi. Joʻja ochuvchi kuiiar tuxumidan chiqqan joʻjalarining koʻzi ochiq, tanasi pat bilan qoplangan, mustaqil yurish qobiliyatiga ega. Bu guruhga tuyaqushlar, tovuqsimonlar, suv-moshaklar kiradi. Jish joʻja ochuvchi qushlar palaponi ojiz, koʻzi yumuq, tanasi yalangʻoch boʻlib, ularni uzoq vaqt ota-onasi boqadi. Bu guruhga chumchuqsimonlar, qizilishtonlar, qaldirgʻochlar va b. kiradi. Boyqushlar va kunduzgi yirtqichlar jish joʻja ochuvchi boʻlsa ham palaponlari pat bilan qoplangan va koʻzi ochiq boʻladi. Turli qushlarda joʻjalik davri ham turlicha, mas, mayda chum-chuqsimonlarda 8—12 oy, kunduzgi yirt-qichlarda 1 yildan ortiq, yirik qushlar — baliqchilar, gagaralar, burgutlar, gʻoalarda 3 yilgacha.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Zoologiya
Joʻja ochuvchi qushlar

Joʻja ochuvchi qushlar (nidifugae yoki praecoces) — tuxumdan tanasi par bilan qoplangan, mustaqil yashay oladigan, koʻzlari ochiq, eshitish organi yaxshi rivojlangan joʻja ochuvchi qushlar guruhi. Koʻpchilik qushlarning tuxumdan chiqqan joʻjalari mustaqil yashay oladi va oziqlanadi, lekin maʼlum vaqtgacha ota-onasi bilan birga yuradi (mas, oʻrdak, turna va b.), tovuqsimonlarda esa otaonasi joʻjalariga oziqni koʻrsatib beradi (yana q. Jish joʻja ochuvchi qushlar). OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Joʻjaburun

Joʻjaburun — qovun navi (qarang Gulobi).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Qovun navlari
Joʻji ulusi

Joʻji ulusi - Chingizxon tomonidan 1224 y. qilingan taqsimga koʻra, Joʻjixon va uning xonadoniga merosiy boʻlib tekkan yer mulki. Unga Irtish daryosidan Uralga qadar va undan Gʻarbga tomon "moʻgʻul otlari tuyogʻi yetgunga qadar" boʻlgan yerlar kirgan; Janubda J. u. Chigʻatoy ulusi bilan chegaradosh boʻlgan. Shim. Xorazm, Amudaryo va Sirdaryoning quyi etaklari ham J. u.ga tobe boʻlgan. Joʻjixonning qarorgohi Irtish daryosi vodiysida boʻlgan. Botuxonning Sharqiy Yevropaga qilgan istilochilik yurishlari natijasida J. u. juda ulkan hududni qamrab olgan va u 13-asr oʻrtalariga kelib Moʻgʻullar davlatida amalda mustaqil boʻlgan (yana qarang: Oltin Oʻrda)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Tarixiy davlatlar
Turkum:XIII asr
Turkum:Moʻgʻul davlatlari
Joʻjixon

Joʻjixon, Joʻchi, Joʻji, Chjochi (taxminan 1184—1227) — moʻgʻullarning yirik sarkardasi, Chingizxonning katta oʻgʻli; uning harbiy rejalarini roʻyobga chiqargan. Rivoyatlarga koʻra, Chingizxonning xotini Borte (Boʻrta fujin) homiladorlik paytida markit qabilasi tomonidan asirlikka olingan. Keyinchalik uni asirlikdan xalos etishgach, Joʻjixon tugʻilgan. Abulgʻoziy Bahodirxonning yozishiga koʻra, "Joʻchi"ning maʼnosi "mehmon" boʻlgan ("Shajarayi turk", 47-6.). Joʻjixon Xitoy (1211 — 15), Oʻrta Osiyo (1219—21), Dashti Qipchoqni bosib olishda faol ish-tirok etgan. Joʻjixon boshchiligidagi 20 ming nafar moʻgʻul qoʻshini Irgʻiz daryosi boʻyidagi jangda Muhammad Xorazmshohning 60 minglik qoʻshini bilan jang qilgan, bu islom lashkarlarining moʻgʻullar bilan dastlabki toʻqnashuvi boʻlgan. Faqatgina Jaloliddin Manguberdinmng harbiy mahoratigina Xorazmshoh qoʻshinini magʻlubiyatdan saqlab qolgan. Chingizxon qoʻshini Oʻrta Osiyoga yurish qilganda otasi Joʻjixonni Sirdaryo boʻyidagi Jand, Oʻzgand, Sigʻnoq kabi shahar, qalʼalarni egallashga buyurgan. Joʻjixon bu qalʼalarni olgach, ukalari Chigʻatoy va Oʻktoyxon bilan birga Xorazm poytaxti Urganchnsh qamal qilgan, shaharni yetti oylik janglardan soʻnggina egallagan. Chingizxon moʻgʻullar zabt etgan yerlarni oʻgʻillariga taqsimlab berganida (1224) Joʻjixonga Irtishdan Uralgacha va undan Gʻarbga tomon choʻzilgan yerlar mulk qilib berilgan (qarang Joʻji ulusi). Joʻjixon Sharqiy Yevropaga qilmoqchi boʻlgan harbiy yurishi boshlanmasidan oldin vafot etgan; baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Joʻjixonni markaziy hokimiyatdan ajralib chiqmoqchi ekanlikda gumonsiragan Chingizxon maxfiy buyruq berib qatl ettirgan. Joʻjixonning qabri Jezqazgʻan sh. (Qozogʻiston)dan 45 km. shim.-sharqda, Qora-Kengir daryosining soʻl qirgʻogʻida joylashgan.

Faxriddin Hasanov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kishilar
Turkum:Tarixiy shaxslar
Turkum:Davlat yetakchilari
Turkum:1227-yilda vafot etganlar
Turkum:Oltin Oʻrda hukmdorlari
Joʻy

Joʻy — ayriq, kanal (tarixiy da). hozirgi paytda esa, asosan, Buxoro va Samarqand viloyatlarida ariq, baʼzan kichikroq kanal J. deb ataladi. Hozirgi oʻzbek adabiy tilida bu soʻzning kichraytirilgan (diminutiv) shakli — joʻyak saqlanib qolgan. J. joy nomlari tarkibida uchraydi (Joʻyidam, Joʻyinav, Joʻyiqoʻrchi va hokazo).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Joʻybor

Joʻybor — 1) Buxoro sh.ning jangʻarbida joylashgan mavze. 11-asr oxirida bu joy obod qilinib shohona saroy qurilgan. Bu saroy Buxoro xukmdorlarining qarorgohi boʻlgan. 15-asr boshlarida bu yerga Joʻybor xojalari kelib joylashgan (nomi shundan); 2) kanal, daryo, baʼzan ariq boʻyidagi joylar; tarixiy da, xususan, vaqfnomalarda koʻp uchraydi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Joʻyi arziz

Joʻyi arziz (fors. — qoʻrgʻoshin ariq) — Afrosiyobni suv bilan taʼminlagan qadimgi kanal. taxminan 8-asr oxiri — 9-asr boshlarida qurilgan. Joʻyi arziz pishiq gishtdan qurilib, ichki qismi qalay bilan qoplanganligi uchun tarixiy da „Joʻyi arziz“ nomi bilan tilga olinadi. Joʻyi arziz krldikdarini 1946 yilda arxeolog A. I. Terenojkin Samarkand dehqon bozorining roʻparasidan topgan. Joʻyi arziz kattaligi 59×40×9 sm, 42×42×9 sm, 28×49×9 sm, 36×49×9 sm lik pishiq gʻisht bilan kul aralash ohak qorishmasidan qurilgan. Samarqandni suv bilan taʼmin etishda muhim inshoot boʻlgan Joʻyi arzizni muhofaza qilishga alohida ahamiyat berilgan. Is-taxriyning (10-asr) yozishicha, bu inshootga yil davomida qarab turish otashparastlar zimmasiga yuklangan. Bu xizmatlari uchun ular jon soligʻidan ozod etilgan. Joʻyi arziz 1220-yil moʻgʻullar tomonidan vayron qilingach, Afrosiyob suvsiz qolib, xarobaga aylangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston tarixi
Turkum:Oʻzbekiston arxeologiyasi
Turkum:Samarqand viloyati kanallari
Joʻyi moʻliyon

Joʻyi moʻliyon, Joʻyi mavoliyon — Buxorodan 4–5 km shimolda joylashgan qad. manzilgoh va ariq nomi. J. m.da Ya. F. Gʻulomov va A. Qosimzoda arxeologik tadqiqot ishlari olib borganlar (1956).

Joʼyi mo'liyon yerlari qadim vaqtlarda Tagʼshodaning mulki boʼlib, u oʼz farzand va kuyovlarining har biriga taqsim qilib bergan. Marhum amir Ismoil Somoniy bu yerlarni xalifa al-Mustaʼin ibn al-Muʼtasimning lashkarboshisi boʼlgan Hasan ibn Muhammad ibn Tolutdan sotib oldi. Аmir Ismoil Joʼyi mo'liyonda saroylar va bogʼlar barpo qilib, uning koʼproq qismini mavoliylarga vaqf qildi. U hozirgacha ham vaqf. Аmir Ismoil doimo oʼz mavoliylariga gʼamxoʼrlik koʼrgizar edi.  Bir kuni amir Ismoil Buxoro hisoridan Joʼyi mo'liyonga qarab turganida uning yonida otasining mavlosi Simo-ul-kabir — «Ulugʼ siymo» turgan edi. Аmir Ismoil uni doʼst tutar va yaxshi koʼrar edi, unga qarab: «Bir vaqti ketsa-da, Xudoyi taolo biror sabab tugʼdirib, bu yerlarni sizlar uchun sotib olsam va menga umr bersa-da, bu yerlar sizlarniki boʼlganini koʼrsam, chunki bu yerlar Buxoroning barcha yerlaridan qiymatliroq, yaxshiroq va xush havoliroqdir»— dedi. Xudoyi taolo nasib etib amir Ismoil u yerlarning hammasini sotib olib, mavoliylarga berdi va nihoyat, u yerlar Joʼyi mavoliyon deb ataldi, koʼpchilik xalq esa uni Joʼyi muliyon, deydilar.  Buxoro hisoriga bir tekislik yer tutashgan boʼlib, uni «Dashtak» deydilar. Bu yerlarning hammasi qamishzor edi. Marhum amir Ismoil bu joyni ham Hasan ibn Muhammad ibn Tolutdan o'n ming diramga sotib oldi va birinchi yildayoq qamishning pulidan oʼn ming diram hosil undi. Аmir Ismoil bu joyni masjidi jomega vaqf qildi. Аmir Ismoildan keyin uning farzandlaridan kimki amir boʼlsa u goʼzalligi, toza va xushhavoligi tufayli Joʼyi mulnyonda oʼzi uchun bogʼ va koʼshklar bino qildi.  Darvozayi Navda shahar darvozasiga tutash bir mavze borki, uni «Koraki Аlaviyon» — «Аli avlodi ekinzori» deydilar. Аmir Mansur ibn Nuh bu joyga gʼoyat goʼzal bir koʼshk qurdi. Аbu Bakr Narshaxiy. Buxoro tarixi goʼzallikda uni misol qilib gapirar edilar; u uch yuz ellik oltinchi yili (17 dekabr 966—6 dekabr 967) (qurilgan) edi. Koraki Alaviyonnnng bu yerlari to Nasrxon ibn Tamgʼochxon davrigacha sultonlik mulki boʼlgan edi. Nasr xon bu yerlarni shaharga yaqin boʼlganligi uchun faqihlarning dehqonchilik qilishlari osonroq boʼlsin deb,ilm ahllariga berdi va oʼzi buning evaziga uzoqroq yerlardan oldi.  Joʼyi muliyon va Koraki Аlaviyon somoniylar hukmronlign davrining oxirigacha obod edi.  Mamlakat somoniylar qoʼlidan ketgach, u saroylar xarob boʼldi hamda toki Shamsulmulk Nasr ibn Ibrohim Tamgʼochxon davrigacha Buxoroda faqat hisordan boshqa (podshohlar uchun) biror muayyan qarorgoh boʼlmadi. 

    Abu Bakr Muhammad ibn Ja'far an-Narshaxiy haqida batafsil ma'lumot

  Buxoro tarixi asari haqida batafsil ma'lumot

  Narshaxiy-Buxoro tarixi.Yuklab olish uchun manba

 Adabiyot 
 Narshaxiy, Buxoro tarixi, T., 1966.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Joʻka

thumb

Joʻka — joʻkadoshlar oilasiga mansub buta va daraxtlar turkumi. Oʻzbekistonda 9 turi oʻstiriladi. 3 turi — yirik bargli joʻka, mayda bargli joʻka va yuraksimon bargli joʻka dorivor hisoblanadi. Ular boʻyi 25 m gacha keladigan daraxtlardir. 300—400 yil usadi. Barglari uzun bandli, ketma-ket joylashgan. Gullari tarkibida efir moyi, S vitamin, karotin va b. moddalar bor. Quritilgan bargi va preparatlari terlatuvchi dori sifatida, shuningdek, damlamasi ogʻizni chayqash uchun ishlatiladi. Yogʻochi oq, yumshoq boʻlib, mebel, faner va b. tayyorlashda ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 
 Lipa
 

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Turkum:Dorivor oʻsimliklar
Joʻn kanali

Joʻn kanali – Toshkent viloyatidagi kanal. Toshkent shimolining janubi sharqiy qismidan oʻtadigan Salor kanalining suv taqsimlagichidan boshlanadi. Tugash joyi Bo‘zsuv kanali. Kanalning Toshkent ichidan oqib oʻtuvchi qismi atrofida qadimgi Shoshtepa va Qovunchitepa xarobalari joylashgan.
 Tavsifi 
Uzunligi 54 km. Eng qadimgi kanallardan biri. Shimoli-sharqdan janubi-gʻarbga egri-bugri boʻlib oqadi. Maksimal suv sarfi 32,0 m³/sek. Eni 4-9 m, chuqurligi 2—3,5 m. Atrofdagi yerlarni sugorish uchun kanaldan juda koʻp tarmoqlar chiqarilgan. Kanalning koʻp qismi jarlik va noqulay joylardan oʻtadi. 1927—28-yillarda kanal gidrotexnik inshootlar bilan toʻla taʼminlandi. Kanal rekonstruksiya qilindi va yoʻnalishi yildan yilga toʻgʻrilanib, uzaytirib borildi. Bosh qismi betonlashtirilgan. Joʻn kanali Yangiyoʻl tumanida 20 ming ga dan koʻproq yerni sugoradi. Shu tuman hududida ariqlarga boʻlinib tugaydiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 Kanal oqimi 
thumb|Joʻn kanalining Boʻzsuvga quyilish joyidan biroz yuriroq qismida oʻsayotgan oʻsimliklar
Joʻn, Boʻrijar kanalining Salor daryosiga quyilish joyi yaqinidagi, Joʻn-Salor suv ajratgichidan hosil boʻladi. Suv ajratuvchi qurilma Toshkent shahrining janubi-gʻarbiy chekkasida, Shoshtepa koʻchasi va Sergeli shossesi kesishmasida joylashgan.

Poytaxt ichida kanal Sergeli tumani hududidan, Shoshtepa koʻchasi va Salor kanali oraligʻidan oʻtadi. Shahar chegarasidan chiqib, Toshkent viloyatining Zangiota va Yangiyoʻl tumanlaridan oqib oʻtadi. M-34 va M-39 avtomobil yoʻllari (Katta Oʻzbekiston magistrali), Toshkent-Samarqand va Keles-Oʻzbekiston temir yoʻl liniyalarini kesib oʻtadi.

Yangiyoʻl tumani hududida Joʻn bir necha sugʻorish ariqlariga boʻlinadi. „Toshkent qadimiy madaniyatining kelib chiqishi“ asariga koʻra, kanal suvining bir qismi Bo‘zsuvga qoʻyiladi. Joʻn suvlarining oʻrta Boʻzsuvga oqib oʻtadigan joyi Oʻzbekiston va Qozogʻiston chegarasida, Qumchuqkoʻl aholi punkti yaqinida joylashgan. Suvning bir qismi Qoraqulduq kanaliga qoʻshiladi.

 Daryo boʻyi madaniyati 
Joʻn kanalining chap va oʻng sohillarida Shoshtepa xarobalari joylashgan boʻlib ulardan biri tik va baland, ikkinchisi yassiroq ulkan tepaliklardan iborat. Umumiy maydoni taxminan 25 ga. Ariqning chap sohilida joylashgan balandligi 18–19 m li tik tepa ilk istehkomli qishloq xarobasi boʻlib, uning ostki madaniy qatlamlaridan qadimiy dehqonchilik madaniyatining soʻnggi bosqichi (mil. av. VI-IVasrlar)da yashagan oʻtroq ziroatkor aholi turar joylarining qoldiqlari saqlanib qolgan.

Bundan tashqari daryo boʻyida Qovunchi madaniyatining bir qismi boʻlgan turar joy xarobalari topilgan. Tekshiruv davomida uylar asosan xom va pishiq gʻishtdan yasalgani aniqlangan, bundan tashqari qazishmalarda qabrlar, taqinchoq hamda qoʻl tegirmonlari topilgan.

 

Turkum:Toshkent kanallari
Turkum:Toshkent daryolari
Turkum:Toshkent viloyati kanallari
Turkum:Zangiota tumani daryolari
Turkum:Yangiyoʻl tumani daryolari
Turkum:Chinoz tumani daryolari
Turkum:Salor tarmogʻi‎
Turkum:Boʻzsuvga oqadigan kanallar
Turkum:Chirchiq suv havzasi
Turkum:Toshkent geografiyasi
Joʻn madaniyati

Joʻn madaniyati - Krvunchi madaniyati dan biri. Toshkent vohasidagi Jun kapali boʻyidan topilgan yodgorliklar (3—4-asrlar). Joʻn madaniyati, asosan, Sirdaryoning oʻrta oqimi boʻylab keng tarqalgan. G. V. Grigoryev, M. E. Voronets, T. G. Obolduyeva va boshqa qazish ishlari olib borgan (1937—39). Joʻn madaniyatiga oid mozorqoʻrgʻonlar, shahar harobasi tekshirilgan. Turar joylar xom va pishiq gʻishtdan qurilgan. Aholi dehqonchilik (bugʻdoy, tariq, arpa va boshqalar) va chorvachilik bilan shugʻullangan. Tekshirish nati-jasida turli rang angob bilan boʻyalgan sopol idish (koʻza, xum, xumcha, hoʻqacha, tovoq va boshqalar)lar, temir qilich, xanjar, oʻq yoy uchi, kamon, oyna, turli munchoq taqinchoklar, tosh oʻgʻir dasta, qoʻl tegirmon topilgan. Qurollar — hatto ayol qabrlarida ham uchraydi.

 Adabiyot 
 Obolduyeva T. G., Kurgani Kaunchinskoy i djunskoy kulturi v Tashkentskoy oblasti, M.— L., 1948.

Svetlana Lunina.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Arxeologik madaniyatlar
Joʻra qayroq avlodi

Joʻra qayroq avlodi - gʻijduvonlik xalq qoʻgʻirchoqbozlari: 1) Joʻra qayroq (1796—1898) — mash-hur xalq qoʻgʻirchoqbozi, raqqos (qayroq bilan raqsga tushgan, laqabi shundan), surnaychi, qoʻgʻirchoqbozlar toʻdasining raqbari; 2) Hamro (1818—1910) —"chodir jamol" xalq qoʻgʻirchoq teatrining taniqli ustasi, anʼanaviy "Kachal Polvonning sarguzashtlari" xalq komediyasini yaratgan; 3) Narzullo (1908—62) — xalq qoʻgʻirchoqbozi. Oʻz toʻpi bilan "Dangasa er va zarbdor xotin" komediyasini yaratgan; 4) Nasrullo Hamroyev (1936) — xalq qoʻgʻirchoqbozi. Xalq qoʻgʻirchoq teatrini hozirgi zamon talablari darajasida rivoj-lantirishga intiladi. 1966-yilda anʼanaviy syujetlar asosida yozilgan "Kachal Polvon uylanadi" (M. Xalil), "Laqma laycha" (H. Rahmat, T. Mahramov), "Quyonboyning tugʻilgan kuni" (B. Omonov) va b. pyesalar sahnalashtirildi.

 Adabiyot 
 Qodirov M., Xalq qoʻgʻirchoq teatri, T., 1972.

Muhsin Qodirov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Asror Joʻrayev

Asror Joʻrayev(1911.22.11 – Samarkand – 1983.28.11) – rejissyor va aktyor. Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Maxsus rejissyorlik kursini tugatgan (Moskva, 1939, 1948). Ijodiy faoliyatini „Koʻk koʻylak“ havaskorlik truppasida boshlagan. 1930 yildan Samarqand teatrida aktyor, 1933 yildan rejissyor (1940 – 44, 1948 – 57 bosh rejissyor). 1964 yildan Samarqand opera va balet teatrida rejissyor Aktyor sifatida Oʻlmas („Yondiramiz“), Yegor („Oila“) kabi obrazlarni yaratgan. Eng yaxshi spektakllari: „Davron ota“, „Hamshahar yigit“, „Nurxon“, „Alisher Navoiy“, „Shohi soʻzana“, „Sepsiz qiz“, „Nodira“ va boshqalar. Shuningdek, „Dilerom“ (M. Ashrafiy), „Tohir va Zuhra“ (T. Jalilov), „Maysaraning ishi“ (S. Yudakov), „Farhod va Shirin“ (V. Uspenskiy, G. Mushel) kabi operalarni sahnalashtirgan. Jizzax, Qashqadaryo viloyat musiqali drama teatrlari, Kattaqoʻrgʻon drama teatri sahnalarida ham spektakllar qoʻygan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Mengniyor Joʻrayev

Mengniyor Sattorovich Joʻrayev (1942.15.1, Jarqoʻrgʻon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Samarqand Davlat Universitetini tugatgan (1966). 1966-yildan Jarqoʻrgʻon tumanidagi 47-maktabda biologiya oʻqituvchisi, 1967-yildan Qumqoʻrgʻon tumanidagi 13-maktabda direktor oʻrinbosari, 2000-yildan kimyo-biologiya oʻqituvchisi. J. darslarni hozirgi davr talabi asosida tashkil etadi, taʼlim jarayonida yangi pedagogik texnologiyalarni qoʻllaydi, koʻrgazmali qurollar va oʻquv texnika vositalaridan unumli foydalanadi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Nurali Joʻrayev

Nurali Joʻrayev (1941.10.7, Baliqchi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1990). Namangan pedagogika institutining matematika fakultetini tugatgan (1966). 1966-yildan Balikchi tumanidagi 1-mak-tabda, soʻngra 14-maktabda matematika oʻqituvchisi. 1998-yildan nafaqada. J. darslarni qiziqarli, koʻrgazmali qurollar va texnika vositalaridan foydalangan qolda oʻtgan; u maktabda zamonaviy matematika kabinetini tashkil etgan. J. yuqori sinf oʻquvchilarini fan yoʻnalishlari boʻyicha oʻqitish tashabbuskori. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Rahmat Joʻrayev (pedagog)

Rahmat Joʻrayev (1941.20.2, Marhamat tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Andijon pedagogika institutining boshlangʻich taʼlim metodikasi fakultetini tugatgan (1975). Mehnat faoliyati 1961-yildan boshlangan. 1964-yildan Marhamat tumanidagi 4-maktabda, 1971-yildan 6-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi. J. har bir darsga ijodiy yondoshib, ish jarayonida yuzlab koʻrgazmali qurollarni qoʻlda tayyorladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Toʻxtamurod Joʻrayev

Toʻxtamurod Joʻrayevich Joʻrayev (1934.25.10, Toshkent — 2009.14.09, Toshkent) — matematik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (1989), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1991), fizika-matematika fanlari doktori (1972), professor (1973). Toshkent Davlat Universitetini tugatgan (1958), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Mexanika pa inshootlarni n g seysmik mustahkamligi instituti direktori (1974-85), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Matematika institutida direktor (1985—92 va 1997-yildan), Toshkent Davlat Universiteti rektori (1992— 95), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi prezidenti (1995— 2000). Ilmiy ishlari xususiy hosilali differensial tenglamalar va chegaraviy qatlam nazariyasiga oid. Uning aralash va aralash-qoʻshma tipli tenglamalarga oid ishlarida yangi chegaraviy masalalar oʻrganilib, muhim na-tijalar olingan; matematik fizikada muhim tatbiklarga ega boʻlgan chegara-viy qatlam nazariyasiga oid ishlarining axdmiyati katta. J. bir qancha xalqaro akademiyalar va xalqaro jamiyatlar aʼzosi. Koʻp jildli (1-, 2-j., T., 1999) "Oliy matematika asoslari" darsligi hammuallifi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi (1992— 95), 1-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1974). "Doʻstlik" (1996), "Mehnat shuhrati" (1999) ordenlari bilan mukofotlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 Krayevie zadachi dlya uravneniy smeshannogo i smeshanno-sostavnogo tipov, T., 1979.

Turkum:Matematiklar
Turkum:Mexaniklar
Turkum:1934-yilda tugʻilganlar
Turkum:2009-yilda vafot etganlar
Turkum:25-dekabrda tugʻilganlar
Turkum:14-sentabrda vafot etganlar
Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Turkum:O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi prezidentlari
Frunze Joʻrayev

Frunze Sodiqovich Joʻrayev (1929.12.11, Buxoro) — teatrshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1989). Toshkent davlat sanʼat institutini tugatgan (1952). Hamza nomidagi Sanʼatshunoslik institutida kichik ilmiy xodim (1952-1955, 1958-1968), keyinchalik katta ilmiy xodim (1968—1970 va 1984—1992), respublika gazetalarida adabiy xodim (1955—1958), Madaniyat ishlari vazirligida repertuar tahrir hayʼati bosh muharriri (1970—1973); teatr va musiqa tashkilotlari bosh boshqarmasi boshligʻi (1981—1984). Navoiy teatri direktori (1978—1981)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1929-yilda tugʻilganlar
Turkum:12-noyabrda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti bitiruvchilari
Xayrulla Joʻrayev

Xayrulla Ravshanovich Joʻrayev (1945.20.1, Zomin tumani – 2023-yil 19-noyabr, Oʻzbekiston) – kinorejissyor. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1983). ToshDUning jurnalistika fakultetini tugatgan (1970). Oʻzbekiston ilmiy-ommabop va hujjatli filmlar kinostudiyasida rej., muharrir, bosh muharrir (1976—87). „Videofilm“ markazining direktori (1988— 89). Prezident devonida masʼul xodim (1990—92), Oʻzbekiston Respublikasi Davlat kinokompaniyasining raisi (1992—93), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat maslahatchisi (1993-96), 1996-yil 1 noyabrdan Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat ishlari vaziri. Qisqa metrajli: „Ahmatovlar oilasi“, „Abdumannon Umarov“, „Abdulla Qodiriy“, „Hamid Olimjon“ va b.; toʻla metrajli: „Fuqaro“, „Barcha fazilatlar senda mujassam“, „Afgʻoniston, 85-yil kuzi“, „Ikki million tanish chehra“ (M. Qayumov bilan hamkorlikda) va b. filmlar yaratgan. „Doʻstlik“ ordeni bilan mukofotlangan (2000)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. 2023-yil 19-noyabr kuni 78 yoshida vafot etgan.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Yursinboy Joʻrayev

Yursinboy Joʻrayev (1944.10.4, Oltiariq tumani) — usta paxtakor, Oʻzbekiston Kahramoni (2000). Mehnat faoliyatini Oltiariq tumanidagi B. Otaqulov nomli jamoa xujaligi aʼzoligidan boshlagan (1960—64). Shu jamoa xoʻjaligida hisobchi (1964-70), brigada boshligʻi (1970-71), 1991 yildan bosh pudratchi. J. rahbarlik qilgan brigada uzoq yillar davomida paxtachilik va donchilikda dehqonchilikni ilmiy asosda olib borib muttasil yuqori koʻrsatkichlarga erishdi. 1999 yilda paxtadan 54 s/ga; 2000 yilda gʻalladan 60 s/ga hosil olishga erishdi. Mehnat faoliyati davomida koʻplab shogirdlar tarbiyaladi, respublikada qishloq xoʻjaligi sohasidagi islohotlarni amalga oshirishda faol ishtirok etdi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston qahramonlari
Turkum:1944-yilda tugʻilganlar
Turkum:10-aprelda tugʻilganlar
Gulsum Joʻrayeva

Gulsum Temirovna Joʻrayeva (1954.24.6, Vobkent tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1975). 1975-yildan Vobkent tumanidagi 8-maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. J. taʼlim-tarbiya jarayonida yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanadi. Maktabda oʻzbek tili va adabiyoti boʻyicha sinfdan tashqari ishlarni tashkil etib, oʻquvchilarning yozma va ogʻzaki nutqini rivojlantirish, oʻzbek xalqining boy adabiy merosini urganish va shu orkali ularning maʼnaviyatini shakllantirishga katta eʼtibor beradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:Vobkent tumanida tugʻilganlar