Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Frane Ikić

Frane Ikić (1994-yil 19-iyunda tugʻilgan) — xorvatiyalik professional futbolchi, Oʻzbekiston Superligasidagi „Buxoro“ klubida markaziy himoyachi sifatida oʻynaydi.

 Klub faoliyati 
Ikich 2012-yilning 17-noyabrida Zadar klubi safida zahiradan maydonga tushgan. Zadar klubi bilan birinchi uch mavsumida 1-ligaHNLda 44 uchrashuvda 2 ta gol urdiFrane Ikić: Croatian Football Statistics at hrnogomet.com. 2015-yilning 15-iyulida u Riyeka bilan ikki yillik shartnoma imzoladi, qoʻshimcha ikki yilga uzaytirish mumkin.

2017-yil 19-yanvarda Ikich Sloveniyaning PrvaLigasida ishtirok etuvchi klubi „Koper“ ga oʻtdi. Koper uchun bor-yoʻgʻi bitta oʻyinda maydonga tushganidan soʻng, Ikich klubni tark etdi va Cibalia jamoasi safiga qoʻshildi. Cibalia jamoasidan keyin u Zadar klubiga qaytib keldi va qisqa vaqt ichida bu jamoani ham tark etdi. 2019-yilning yozida u Sloveniyaga qaytib, Fujinar klubiga qoʻshildi.

2020-yil 1-fevralda Ikich Bosniya Premer-ligasi klubi Jeljezničar bilan uzaytirish imkoniyati bilan olti oylik shartnoma imzoladi. U 2020-yil 29-fevralda „Zvijezda 09“ ga qarshi o‘yinda (3:0) Jeljezničar uchun rasmiy debyutini o‘tkazdi. 2020-yilning 6-iyunida Ikich Jezničar bilan shartnomasini uzaytirdi, bu shartnoma 2021-yilning iyuniga qadar belgilandi. Ikich oʻzining birinchi golini 2020-yil 28-oktyabrda Zrinjski Mostar jamoasiga qarshi liga oʻyinida „Jeljezničar“ jamoasi uchun kiritdi. U 2021-yil iyun oyida Jezničar klubini tark etdi.

 Terma jamoa faoliyati 
Ikić 2013—2015-yillarda Xorvatiyani turli yoshlar darajasida himoya qilgan.

 Yutuqlar 
 Klub 
Buxoro
 Oʻzbekiston Kubogida ikkinchi oʻrin: 2025

Rijeka 

 1. HNL ikkinchi oʻrin: 2015-16

Željezničar 

 Bosniya Premer-ligasi 2-oʻrinchisi: 2019-20

 

 
 Frane Ikić Sofascore saytida

Turkum:1994-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar
Turkum:Xorvatiyalik erkak futbolchilar
Turkum:Erkak futbol himoyachilari
Turkum:Buxoro klubi futbolchilari
Turkum:NK Zadar futbolchilari
Turkum:HNK Rijeka futbolchilari
Turkum:HNK Rijeka II futbolchilari
Turkum:FC Koper futbolchilari
Turkum:HNK Cibalia futbolchilari
Turkum:NK Fužinar futbolchilari
Turkum:FK Željezničar Sarajevo futbolchilari
Turkum:Gyirmót FC Győr futbolchilari
Turkum:FK Velež Mostar futbolchilari
Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari
Turkum:Nemzeti Bajnokság I futbolchilari
Turkum:Xorvatiya futbol ligasi futbolchilari
Turkum:Sloveniya PrvaLiga futbolchilari
Turkum:Sloveniya Ikkinchi Ligasi futbolchilari
Turkum:Bosniya va Gersegovina Premyer-ligasi futbolchilari
Turkum:Xorvatiyalik muhojir erkak futbolchilar
Turkum:Oʻzbekistondagi muhojir erkak futbolchilar
Turkum:Sloveniyadagi muhojir erkak futbolchilar
Turkum:Bosniya va Gersegovinadagi muhojir erkak futbolchilar
Turkum:Vengriyadagi muhojir erkak futbolchilar
Abu Bakr Fazl

Abu Bakr Fazl — muhaddis alloma, Chor Bakrlardan biri. U Somoniylar davlati poytaxti Buxoro shahrida Ismoil Somoniydan boshlab Ahmad, Abu Hasan, Nuh ibn Nasr hukmronligi yillarigacha saroyda yashab, faoliyat ko‘rsatgan.

 Tarjimayi holi 
Uning to‘liq ismi Abu Bakr Muhammad ibn al-Fazl bin Ja’far al-Buxoriy bo‘lib, tarixiy kitoblarda „al-shayx, al-islom, zohid“ nomlari bilan qayd etilgan. Shayx Abu Bakr Alining safdoshi Imom Ja’far avlodidan bo‘lib, Buxoroga somoniylar davrida kelib, shu yerda yashab qolgan. Uning qabri Buxoroda — Shohmalik va xonaqoh ko‘chalari orasidagi qabristonda. 

„Tarixi G‘unjoriy“ va boshqa kitoblarda qayd etilishicha, Abu Bakr Fazl Qur’on ta’limoti amallaridan o‘zini xoli tutmagan zohid odam bo‘lgan. „Tarixi Mullozoda“ kitobida muhaddis Abu Bakr Fazlning fatvo berishda o‘ta mohirligi tufayli Buxoroda Muhammad payg‘ambar mazhabidan tashqari boshqa mazhablar inkor etilgan va yo‘qotilgan. Buxoroliklar har ishda Abu Bakr Fazl fatvolariga amal qilganlar. Abu Bakr Fazl to‘plagan musnad hadislari miqdori juda ko‘p bo‘lgan. 

Iso ibn Muso al-G‘unjoriy o‘zining „Tarixi G‘unjoriy“ kitobida Abu Bakr Fazlning „Musnadi Fazl“ kitobi juda mashhur ekanligini, solim hadislar ustuni deb tan olinganini ta’kidlaydi. „Musnadi Fazl“ kitobi Chingizxon bosqini paytida yoqib yuborilgan. da qayd etilishicha, Masjidi Kalonda bosqindan oldin katta-katta temir sandiqlar mavjud bo‘lgan. Uning ichida o‘ta muqaddas, qiymati juda baland kitoblar saqlangan. Chingizxon kelib Buxoroni xarobaga aylantirib, javohir to‘la temir sandiqlar ichidagi kitoblarni kuydirib, sandiqlarning o‘zini otlarga oxur qilgan. Shuning natijasida „Musnadi Fazl“ kitobining faqat nomi qolgan.

Abu Bakr Fazl hijriy 325-yil (milodiy 936-yil)da Buxoroda vafot etgan. 

 

Turkum:Buxoroda faoliyat yurtiganlar
Turkum:Buxoro muhaddislari
Turkum:Muhaddislar
Turkum:Buxoroda vafot etganlar
Barno Abdullayeva

Barno Sayfutdinovna Abdullayeva (1974-yil 20-iyul, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari doktori (2007), psixologiya fanlari doktori (DSc, 2022), professor (2011).

Biografiyasi
Barno Abdullayeva 1974-yil 20-iyul Toshkent shahrida ziyolilar oilasida tugʻilgan. 1991—1996-yillarda Toshkent davlat pedagogika instituti fizika-matematika fakuletitda tahsil olgan. 1996—1997-yillarda mazkur universitetning „Algebra va sonlar nazariyasi“ kafedrasida stajyor-tadqiqotchi, 1997—2001-yillarda „Matematika va uni o‘qitish metodikasi“ kafedrasi aspiranti, 2001—2004-yillarda Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti qoshidagi Chilonzor 
akademik litseyida matematika o‘qituvchisi hamda ilmiy-uslubiy ishlar bo‘yicha direktor oʻrinbosari, 2006—2008-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti „Gumanitar fakultetlarda matematika“ kafedrasi dotsenti, 2008—2011-yillarda „Gumanitar fakultetlarda matematika“ kafedrasi mudiri, 2011—2014-yillarda „Boshlang‘ich taʼlim metodikasi“ kafedrasi mudiri, 2014—2016-yillarda „Boshlang‘ich taʼlim va jismoniy madaniyat“ fakulteti dekani, 2016—2018-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti ilmiy ishlar bo‘yicha prorektor lavozimida faoliyat ko‘rsatgan. 2018-yildan Toshkent davlat pedagogika universiteti ilmiy ishlar va innovatsiyalar bo‘yicha prorektori lavozimida ishlab kelmoqda. Shuningdek, 2022-yildan Toshkent shahar „Oqila ayollar“ harakati yetakchisi.

 Oilasi 
Oilali. Uch nafar farzandi bor.

 Ilmiy faoliyati 
Barno Abdullayeva 2002-yilda „Akademik litsey talabalarining matematik tafakkurini rivojlantirish (Umumlashtiruvchi darslar misolida)“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini, 2006-yilda „Fanlararo aloqadorlikning metodologik-didaktik asoslari (Ijtimoiy-gumanitar turkumdagi akademik litseylarda matematika o‘qitish misolida)“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 2003-yilda pedagogika fanlari nomzodi, 2007-yilda pedagogika fanlari doktori ilmiy darajasini, 2005-yilda dotsent, 2011-yilda professor ilmiy unvonini olgan. 2022-yil „Bo‘lajak o‘qituvchilar o‘quv-ilmiy faoliyati motivatsiyasining psixofiziologik determinantlari“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, psixologiya fanlari doktori (DSc) ilmiy darajasini olgan. Olima 30 ta darslik va oʻquv qoʻllanma, 10 ta monografiya, 200 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifidir.

 Unvon va mukofotlari 
 „Oʻzbekiston Respublikasi xalq taʼlimi aʼlochisi“ koʻkrak nishoni (2014);
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 25 yil“ esdalik nishoni (2016);
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi“ esdalik nishoni (2021);
 „Qoraqalpogʻiston Respublikasi xalq taʼlimi aʼlochisi“ koʻkrak nishoni (2021);
 „Xalq taʼlimi fidoyisi“ koʻkrak nishoni (2021);
 „Yil ayoli“ milliy tanlovi „Yilning eng faol olima ayoli“ nominatsiyasi gʻolibi (2021);
 Turon fanlar akademiyasi akademigi (2022).
 

Turkum:Oʻzbekistonlik olim ayollar
Turkum:Oʻzbekiston professorlari
Turkum:Pedagogika fanlari doktorlari
Turkum:Psixologiya fanlari doktorlari
Abu Bakr Ahmad ibn Sa’d

Abu Bakr Ahmad ibn Sa’d (taxminan IX asr oxiri — Buxoro – 971-yil) — shayxulislom. Muhammad payg‘ambarning qizi Bibi Fotimaning o‘g‘li imom Husaynning evarasi. Ayrim tarixchi olimlar Xoja Sa’d bilan uning o‘g‘li Abu Bakr Ahmad ibn Sa’dni bir odam deb yozadilar. Bu narsa xatolikka olib keladi. Imom Husayn shajarasida Xoja Sa’d ibn Xoja Zaynulobiddin va Imom Abu Bakr Ahmad ibn Xoja Sa’d deb yozilgan. 

 Shajarasi 
Badriddin Kashmiriyning „Ravzat ar-Rizvon va hadiqat al-G‘ilmon“ asarida Imom Abu Bakr Ahmad ibn Sa’dning shajarasi quyidagicha keltirilgan:

 Ali ibn Abu Tolib.
 Imom Husayn ibn Ali ibn Abu Tolib.
 Xoja Zaynulobiddin ibn imom Husayn.
 Xoja Sa’d ibn Xoja Zaynulobiddin.
 Imom Abu Bakr Ahmad ibn Xoja Sa’d.
 Xoja Zahiriddin ibn imom Abu Bakr Ahmad.
 Xoja Mujiddin ibn Xoja Zahiriddin.
 Xoja Alouddin ibn Xoja Mujiddin.
 Xoja Muzaffar ibn Xoja Alouddin.
 Xoja Tohir ibn Xoja Muzaffar.
 Xoja Muhammad Islom ibn Xoja Tohir.
 Xoja Yahyo ibn Xoja Muhammad Islom.
 Ahmad Xoja ibn Xoja Yahyo.
 Xoja Faxriddin Islom ibn Ahmad Xoja (Xoja Islom).
 Xoja Nosiriddin ibn Xoja Islom (Xoja Sa’d Kalonxoja). 

 Tarjimayi holi 
Imom Abu Bakr Ahmad ibn Sa’d Buxoroda tug‘ilgan. Xoja Sa’dning merosxo‘ri. Ismoil Somoniyning xos amiri, olim, fozil, zohid Abdulla Sapedmo‘niydan ta’lim olgan. Abu Bakr Ahmad ibn Sa’d „Mashhur imom“ nomiga sazovor bo‘lgan. Uning shaxsiy fiqh maktabi bo‘lgan. Ko‘pgina olim va shayx-avliyolarga ustozlik qilgan. U ilmiga amal qilish bilan birga mavohid (shogird tarbiyalab avliyolik darajasiga yetkazuvchi) ham bo‘lgan. Imom Abu Bakr Ahmad ibn Sa’d bir qancha kitoblar ham yozib, u tomonidan bitilgan kitoblar Chingizxon bosqini paytida kuydirib yuborilgan.

Abu Bakr Ahmad ibn Sa’d Abu Bakr Fazlning qiziga uylangan. Undan Xoja Zahiriddin tug‘ilgan. Ahmad ibn Mahmud Buxoriyning „Tarixi Mullozoda“ („Buxoro mozorlari zikri“) kitobida qayd etilishicha, Xoja Imom Abu Bakr Ahmad ibn Sa’d hijriy 360-yil (milodiy 971-yil)da vafot etgan. U dafn etilgan Buxoro yaqinidagi Sumitan qishlog‘idagi qadimiy qabriston atrofiga Buxoro xoni Abdullaxon ibn Iskandarxon madrasa, masjid, xonaqoh va chorbog‘ bunyod ettirib, me’moriy majmua shakliga keltirgan.

 
Turkum:Somoniylar davri ulamolari
Turkum:Somoniylar davri shayxulislomlari
Turkum:Shayxulislomlar
Turkum:Diniy arboblar
Sahla bint Suhayl

Sahla bint Suhayl payg‘ambar Muhammad alayhissalomning sahobiyalaridan edi. U Abu Huzayfa ibn Utbaga turmushga chiqqan edi. Ularning Solim mavlo Abu Huzayfa ismli asrandi o‘g‘illari bor edi. U Habashistonga hijrat qilgan ayollardan edi, bu safarida u bilan birga eri Abu Huzayfa ham bo‘lgan. Habashistonda bo‘lganida u Abu Huzayfaning o‘g‘li Muhammad ibn Abu Huzayfani dunyoga keltiradi
.
Shammos ibn Usmon

Shammos ibn Usmon Muhammad –alayhissalomning sahobalaridan bo‘lib, hijratdan 31 yil avval Makkada tug‘ilgan. Islomni qabul qilgan va Habashistonga hijrat qilgan. “Shammos” uning taxallusi bo‘lib, ismi aslida otasining ismiga o‘xshab Usmon edi, lekin yuzining yorqinligi uchun “Shammos” deb nom olgan. Shammosning onasi Islomdan oldingi davrdagi Quraysh boshliqlaridan Utba va Shayba ibn Rabialarning singlisi Safiyya bint Rabia ibn Abdushshams ibn Abdumanof edi.

Shammos Habashistondan Makkaga qaytib, keyin Yasribga hijrat qiladi. U Muhammad alayhissalom bilan birga Badr va Uhud janglarida ishtirok etgan. Uhud jangida u Muhammad alayhissalomni himoya qilgan va u og‘ir yaralangan. Jangdan keyin Shammosni amakivachchasi Ummu Salamaning uyiga olib ketishadi va shu yerda u 34 yoshida vafot etadi. Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.) uni Uhudga olib borishni va u yerda halok bo‘lgan kiyimida dafn qilishni buyuradilarUSC-MSA Compendium of Muslim Texts Archived 2006-07-15 at the Wayback Machine.

 

Turkum:tarixiy shaxslar
Tezguzar

Tezguzar — Buxoro viloyati, Shofirkon tumani hududiga kiruvchi qishloqhttps://geonames.kadastr.uz/ GEOGRAFIK OBYEKTLAR
NOMLARINING DAVLAT REYESTRI). Qishloq tuman markazidan 5 km shimolda joylashgan.
 Kelib chiqishi 
Tezguzar tojikcha soʻz bo‘lib „tez o‘t“ degan maʼnoni bildiradi. Qishloq nomi haqida bir rivoyat bor: chiroyli bir qiz ko‘za ko‘tarib ariqdan suv olgani chiqadi. Shu payt koʻchadan o‘tib ketayotgan yigit qizning xusniga mahliyo boʻlib unga „oshiqat man beqaror“ deb soʻz oʻtadi. Qiz ham shaddodlik qilib „kosa baru zar biyor“ (kosani olib borginda zar tilloga toʻldir) deydi. Yigit kambag‘al bo‘lib bu ishning uddasidan chiqolmasligini aytadi. Shunda qiz „Tez guzar“ (unday bo‘lsa tez o‘tib ket) deb javob beradi. Shundan keyin qishloqqa Tezguzar nomi berilgan. Yana bir rivoyatda qishloqning sharq tomonida atrofi qalin devor bilan oʻralgan Qo‘rg‘oni diz bo‘lgan. Bu qo‘rg‘onga olib boruvchi yo‘l diz guzar deb atalgan. Hozirgi vaqtda tezguzar qishlog‘i oʻsha qo‘rg‘on yo‘lida joylashganligi sababli „Diz guzar“ (diz yoʻlidagi qishloq) deb nomlangani aytiladi. 1926—yilda qishloq hududida birinchi artel tuzilib unga Zarif Jo‘rayev rais etib tayinlangan.

 Taniqli kishilar 
Qishloqda butun respublikaga mashhur bo‘lgan ko‘plab insonlar tavallud topgan. Masalan:

Ibrohim Mo‘minov (7—noyabr, 1908—yil, Tezguzar qishlogʻi, Shofirkon tumani, Buxoro amirligi — 22—iyul, 1974—yil, Toshkent) — falsafa fanlari doktori, professor, Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi akademigi, Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobiJalolov A., Ibroxim Muminov — alloma, arbob va inson // Obщestvennie nauki v Uzbekistane, № 12, 1998, s.35.

Muso Mo‘minov — fizika fanlari nomzodi, professor.

Vafo Mo‘minov (1927—yil 12—dekabr, Shofirkon tumani — 1989—yil 11—sentabr, Buxoro) — fizika va matematika fanlari doktori, professor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977).

Arab Mo‘minov — ozodlik harakati yetakchisi. Buxoro davlat pedagogika institutida muallimlik qilgan.

 

Turkum:Shofirkon tumanidagi qishloqlar
Abdugʻaffor Qirgʻizboyev

Abdugʻaffor Karimjonovich Qirgʻizboyev (1962-yil 10-avgust, Uchqoʻrgʻon tumani, Namangan viloyati, Oʻzbekiston SSR) – oʻzbekistonlik tarixchi olim, tarix fanlari doktori (2005), professor (2016). 2025-yil may oyidan Namangan davlat universiteti rektori lavozimida ishlab kelmoqda.

 Biografiyasi 
Abdugʻaffor Qirgʻizboyev 1962-yil 10-avgust Namangan viloyati, Uchqoʻrgʻon tumanida tugʻilgan. 1985-yili Toshkent davlat pedagogika institutini tarix fani oʻqituvchisi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

 Faoliyati 
1985—1986-yillarda Toshkent shahar 186-sonli maktabda tarix fani oʻqituvchisi, 1986—1988-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oybek nomidagi Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyi ilmiy xodimi, 1989—1992-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Tarix instituti aspiranti, 1992—1992-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oybek nomidagi Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyi ilmiy xodimi, 1992—1993-yillarda Toshkent davlat pedagogika instituti „Oʻzbekiston xalqlari tarixi“ kafedrasi katta oʻqituvchisi, 1993—1996-yillarda Toshkent davlat pedagogika instituti tarix fakulteti tarbiyaviy ishlar boʻyicha dekan oʻrinbosari hamda institutning kasaba uyushmasi raisi oʻrinbosari, 1996—2004-yillarda Toshkent davlat pedagogika instituti (1998-yildan universitet) maʼnaviy-maʼrifiy masalalari boʻyicha prorektori, 2004—2005-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti malaka oshirish va qayta tayyorlash fakulteti dekani, 2005—2009-yillarda Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligining Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi markazi maʼnaviy-axloqiy tarbiya va sport boʻlimi boshligʻi, 2010—2015-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi raisining oʻrinbosari, 2015—2018-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasining aʼzosi, 2018—2019-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasining raisi, 2019—2021-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Maʼnaviyat va davlat tilini rivojlantirish masalalari departamentining mudiri lavozimlarida faoliyat koʻrsatgan. 2021-yildan 2025-yilga qadar Toshkent davlat pedagogika universiteti rektori lavozimida faoliyat olib borgan. 2025-yil may oyidan Namangan davlat universiteti rektori lavozimida ishlab kelmoqda.
 Ilmiy faoliyati 
Abdugʻaffor Qirgʻizboyev 2005-yilda „Oʻzbekiston Respublikasining Osiyo mamlakatlari bilan xalqaro hamkorligi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, tarix fanlari doktori ilmiy darajasini olgan, 2016-yilda professor ilmiy unvoni berilgan.

 

Turkum:Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Turkum:Toshkent davlat pedagogika universiteti oʻqituvchilari
Turkum:Oʻzbek tarixchilari
Turkum:Oʻzbekiston professorlari
Turkum:Oʻzbekistondagi oliy oʻquv yurtlari rektorlari
Turkum:Tarix fanlari doktorlari
Hammomi kunjak

Hammomi kunjak — Buxoro shahristoni ichkarisidagi Gavkushon guzarida Buxoro shayxulislomi Xoja Sa’d Kalonxoja Jo‘yboriy mablag‘i hisobidan XVI asrda qurilgan qadimiy ayollar hammomi. 

 Nomlanishi 
Kunjak — forscha so‘z bo‘lib, burchak ma’nosiga ega. Poyi Kalon majmuyining g‘arb tomon burchagida joylashganligi uchun yerli aholi hammomni ana shu nom bilan atagan. Uning asosiy nomi ayollar garmobasidir. 

 Me’moriy tuzilishi 
Hammomning ikki pallali yuzi qadimiy gulmexlar bilan qubbakoriy qilingan, gujum yog‘ochli darvozasi quyoshchiqar tomonga qarab ochiladi. Darvozaxona ichkarisi vaqtida boshqa tarhda bo‘lgan. Hozirgi ko‘rinishini keyinchalik olgan. Ichkarisi sharafashakl kodok bilan bezatilgan. O‘tirib nafas rostlaydigan supachalar mavjud. Asosiy xonalarga o‘ng qo‘l tomon burilib kiriladi. Ichkarida katta sahn, to‘rtburchak shaklida. Ustunlari juda mustahkam. Tom qismining naqd o‘rtasi (ikki kodok hajmida) shishakoriy qilingan. Sahnning qolgan tom qismi arkalar bilan tutashtirilib, kodoklar orasi vassakoriy. Vassalar ixcham, nafis, kalta-kalta, bezaksiz. 

Asosiy yuvinish xonalariga pillapoya orqali bir metr pastga tushgandan keyin kiriladi. Mavjud yettita xona ichma-ich qurilgan. Xonalarning havosi bir-biridan (issiq va sovuqligi bilan) ajralib turadi. Birinchi xona poysho‘yi (oyoq yuviladigan xona), harorati o‘rta, sovuqxona ham deyiladi. Sovuqxonaning devor tomonlari marmartosh bilan o‘tirg‘ich shaklida uzun supa qilingan. Farshi esa nafis marmarlar bilan qoplangan. Supalar balandligi yarim metr. Uy tomi — gumbaz. Gumbaz o‘rtasida ravzani rost mavjud. 

Uylar ana shunday katta-kichik hajmdagi gumbazlar bilan bir-biriga tutashtirib borilgan. Qolgan xonalarning tuzilishi shu taxlitda. Faqat hajm jihatidan biri ikkinchisidan farq qiladi. Xususan, chillaxona qurilishi murakkab. Tom qismi katta gumbaz bilan yopilgan. Gumbaz ravzani kattaroq. Havo aylanib yurishi, mo‘l-ko‘l yorug‘lik tushib turishi uchun juda qulay. Ma’lum qismi shishakoriy qilingan. Xona sahni aylana. Sahndan keyin dolon shaklidagi ayvonlarga o‘tiladi. Bu yerlarda ham marmardan supachalar yasalgan. Oyoqosti ham marmarkoriy qilingan. 

Hammom yerosti qismining tuzilishida oldin chuqurlik bo‘lib, chuqurlikda go‘lax (olovxona) joylashtirilgan. Keyin issiq havo aylanib yurish yo‘llari joylashtirilgan. Xonalar poyostonasi issiq havo yo‘li va go‘lax ustida qurilgan. Sovuq havoli xonalar devori bir qavatli. Issiqxonalar devori esa ikki qavatli. O‘rtasida havoyurar bo‘shliq mavjud. Bu tadbir o‘ta shifobaxsh bo‘lib, hammom xususiyatlarini oshirgan. Chiqindi suvlari tazarlar orqali shahriston ihota devoridan tashqaridagi zaxkashlarga borib tushadi.

 

Turkum:Buxoro hammomlari
Turkum:XVI asrda qurilgan bino va inshootlar
Turkum:Jo'yboriylar qurgan bino va inshootlar
Xalajiyon

Xalajiyon — Buxoro viloyati, Shofirkon tumani tarkibiga kiruvchi qishloq. Hududi tuman markazidan 5 km janubda Shofirkon-Buxoro yo‘li ustida joylashgan. Qishloq 524 ta xonadon 885 ta oila, jami uch ming to‘rt yuz sakson besh nafar fuqaro istiqomat qiluvchi „Boboato“ mahalla fuqarolari yigʻini tarkibiga kiradi.
 Kelib chiqishi 
Xalaj (xalach) so‘zi qadimgi qabila nomidan olingan. Xalajlar X asrdan boshlab hozirgi Afgʻonistonning janubiy hududida yashay boshlagan. Etnograflarning maʼlumotlariga qaraganda, xalajlar Kobodiyon va Mug‘on cho‘li bo‘yida oʻrnashib qolganlar va fors tilida so‘zlashganlar. Xalajlarning asli kelib chiqishi turk bo‘lgan. Bu haqda Mahmud Qoshg‘ariyning „Devonu lug‘otit turk“ va boshqa asarlarida aytib o‘tilgan. Shofirkon tumaniga qoʻshni bo‘lgan Vobkent tumanida, Samarqand viloyatining Ishtixon va boshqa joylarida ham xalajlar yashaydi. Ammo xalajiyon qishlog‘ining kelib chiqishiga bularning aloqasi yo‘q.

Xalajiyon— xalaji so‘zidan, yaʼni paxtadan chigitni ayiruvchi asbob nomidan olingan.

1925—yilda qishloq vayron qilingan va aholisi boshqa yurtlarga haydalgan. 50—yillarda qishloq yana qayta tiklangan. Bu qishloqda qadimdan xalaji yashovchi usta, xalaji tortuvchi kasb egalari ko‘plab yashagan.

Qishloq hududida tumandagi eng katta gʻisht ishlab chiqarish zavodi va Buxoro mexanizatsiyalashgan qurilish majmuasining Chorbakr filiali joylashgan.

Hozirda bu qishloq Boboato, Naqqosh, Revgar, Shamshirgaron hududlari bilan birgalikda „Boboato“ mahalla fuqarolari yigʻini tarkibiga kiradi.

Qishloq ichidan „Abdullaxon“ zovuri oqib o‘tadi.

 

Turkum:Shofirkon tumanidagi qishloqlar
Gʻulom-Haydar Gʻulomov

Gʻulom-Haydar Gʻulomov (Ғуломхайдар Гулямов; 1990-yil 21-dekabr, Oʻzbekiston) — o'zbekistonlik futbolchi, Fargʻonaning „Qoʻqon 1912“ klubida tayanch yarim himaychi pozitsiyasida toʻp suradi.

 Futbolchilik faoliyati 
Gʻulomov faoliyatini Muborak jamoasi „Mashʼal“ klubining farm jamoasida boshlagan. Oʻzbekiston Superligasidagi debyutioni 2011-yilgi mavsumda „Mashʼal“ jamoasi tarkibida oʻtkazdi. Ikki mavsum davomida Muborak jamoasi saharafini himoya qilgan xolda 2013-yilgi mavsumda Navoiyning „Qizilqum“ klubi bilan shartnoma imzoladi. Bir mavsum davomida „Qizilqum“ klubi tarkibida toʻp surgan xolda, 2014-yilgi mavsumda Gʻuzorning „Shoʻrtan“ jamoasi tarkibiga oʻtdi. 2016-yilgi mavsumda „Mashʼal“ klubi tarkibiga qaytdi. 2017-yilgi mavsumda Olmaliqning „AGMK“ klubi bilan shartnoma imzoladi. Uch mavsum davomida Olmaliq klubi safida toʻp surdi va 2018-yilgi mavsumda Oʻzbekiston Kubogi sohibiga aylandi. 2020-yilgi mavsumda Toshkentning „Bunyodkor“ klubi bilan shartnoma imzoladi. COVID-19 pandemiyasi sababli Bunyodkor klubi safida deyarli kam maydongga tushganligi sababli yozgi transfer oynasi vaqtida „Lokomotiv“ jamoasi tarkibiga oʻtdi. 2023-yilgi mavsumda Fargʻonaning „Neftchi“ klubi bilan shartnoma imzoladi.

 Yutuqlari 
Shoʻrtan
 Oʻzbekiston Pro ligasi gʻolibi: 2014

OKMK
 Oʻzbekiston Kubogi sohibi: 2018
 Oʻzbekiston Kubogi Ikkinchi oʻrin: 2019
 Oʻzbekiston Liga kubogi Ikkinchi oʻrin: 2019
 Oʻzbekiston Superkubogi Ikkinchi oʻrin: 2019

Neftchi

 Oʻzbekiston Superligasi chempioni: 2025

 

 

 Gʻulom-Haydar Gʻulomov Transfermarkt.com
 Gʻulom-Haydar Gʻulomov Soccerway
 Gʻulom-Haydar Gʻulomov OʻzPFL

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar
Turkum:Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari
Turkum:Mashʼal-2 klubi futbolchilari
Turkum:Mashʼal klubi futbolchilari
Turkum:Qizilqum klubi futbolchilari
Turkum:Shoʻrtan klubi futbolchilari
Turkum:AGMK futbolchilari
Turkum:Bunyodkor klubi futbolchilari
Turkum:Lokomotiv Toshkent futbol klubi futbolchilari
Turkum:Neftchi (Fargʻona) futbolchilari
Turkum:Qoʻqon 1912 klubi futbolchilari
Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari
Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
Sadritdin Turobjonov

Sadritdin Maxamatdinovich Turobjonov (1965-yil 7-mart, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik muhandis-texnolog olim, texnika fanlari doktori (1999), professor, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi aʼzosi — akademik.
Biografiyasi
Sadritdin Turobjonov 1965-yil 7-mart Toshkent shahrida tugʻilgan. 1989-yilda Toshkent politexnika institutini muhandis-texnolog mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1996—2013-yillarda Toshkent Davlat texnika universitetining o‘quv ishlari boʻyicha prorektor, 2013—2017-yillarda Toshkent kimyo-texnologiyalari instituti rektori lavozimida ishlagan. 2017-yildan Toshkent davlat texnika universiteti rektori. 

Ilmiy faoliyati
Sadritdin Turobjonov ilmiy ishlari ogʻir organik sintez mahsulotlari texnologiyalari sohasida ilmiy-amaliy tadqiqotlarni olib borish, piridin, atseton, atsyetilen va uning hosilalari asosidagi murakkab efirlar hosil qilishning chiqindisiz texnologiyalarini yaratishga oid. 1994-yilda „Atsetilen, etilen 
birikmalar va aminlardan piridinli asoslarni katalitik sintezi va texnologiyasini yaratish“ mavzusida nomzodlik ishini, 1999-yilda „Atsetilen va uning hosilalari asosida piridinlar, atseton va murakkab efirlar olishning kam chiqindili texnologiyalarini yaratish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, texnika fanlari doktori ilmiy darajasini olgan. Sadritdin Turobjonov 6 ta patent, 6 ta darslik, 5 ta oʻquv qoʻllanma, 1 ta monografiya, 20 ta oʻquv-uslubiy ishlanmalar, 250 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi. Olim Qozogʻiston Respublikasi Xalqlar doʻstligi universiteti, Belarus milliy texnika universiteti, Moskva energetika instituti faxriy professori, Belarus davlat texnologiya universiteti faxriy fan doktori.

 Mukofotlari va ilmiy unvonlari 
2023-yil 26-avgustda „Doʻstlik“ ordeni bilan mukofotlangan. 2023-yil 23-dekabrda Sadritdin Turobjonov Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasining haqiqiy aʼzosi etib tasdiqlandi va unga akademik unvoni berildi.

 

Turkum:Oʻzbekiston olimlari
Turkum:Professorlar
Turkum:Oʻzbekistondagi oliy oʻquv yurtlari rektorlari
Turkum:Texnika fanlari doktorlari
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Begdili

Begdili qabilasi (shuningdek, Bekdili, Bekdili yoki Bigdeli; ; Turkcha: Beğdili boyu) — Oʻgʻuz xon dostonida keltirilgan Oʻgʻuzlarning 24 qabilalaridan biri va Mahmud Qoshgʻariyning Devoni Lugʻati turk asarida nomi kechgan 22 oʻgʻuz qabilasining yettinchisi. Ramzi 30px shaklida boʻlgan. 

Bozoklarga mansub boʻlgan Begdili qabilasi da Beydili shaklida ham qayd etilgan. Bundan tashqari da Bagdili, Begdilu, Begdilli, Begdillu shaklida ham uchraydi. Begdili urugʻuning oʻngoʻni oltin burgutdir. Shimoliy va oʻrta Onadoʻlu hududlarida Begdili nomli koʻplab joy nomlari mavjud. Shuningdek, hozirgi vaqtda Ozarboyjon hududida Begdili hamda Begdilli shaklidagi ikkita joy nomi bor. Shimoli-sharqiy Eronning Astrobodida Atrak va Rude Gorgan daryolari orasida Goʻklang Begdili (Čāqū Beğdili shaklida ham uchraydi) nomli joy nomi ham bor. Bularga qarindosh oʻlaroq Pank, Aman-Koja (Aman-Ḵōja), Boran (Borān) va Kareshmaz (Qarešmaz) nomlari berilgan. Pierre Oberlingning maʼlumot berishicha, janubiy Erondagi ikki kichik Bigdeli qabilasi Qashgʻaylar birligidagi Kashkuli (Keshkoʻlli) qabilasiga oiddir. 

Begdili qabilasi Saljuqiylar sulolasi bilan birga V va XI asrlar orasida Eron hamda Onadoʻli egallanishida katta rol oʻynaydi. Boshqa qismi boʻlsa VII-XIII asrlar orasida Moʻgʻullar istilosidan qochib, katta qiyinchilik bilan Suriya hududlariga kirib kelgan va Mamluklar bilan kuchlarini birlashtirishga muvaffaq boʻlganlar. Xorazmshohlar nomi ostida 1077-yildan 1231-yilga qadar Oʻrta Osiyoning keng hududlarini boshqargan Anushteginiylar Turkmanlarning Begdili urugʻidan chiqqan suloladir. Moʻgʻullarni Ayn Jolut
jangida yengan Mamluklar sultoni Qutus ham aslida Begdili qabilasiga mansubdir. Begdili qabilasi Suriyaning janubi va sharqiy Onadoʻlu hududlarida tashkil topgan Oqqoʻyunli va Safaviylar davlati qurilishida muhim ahamiyatga ega boʻlganlar. Mashhur tarixchi Yusuf Halaçoğluning keltirib oʻtishicha, Hazar xoqonligiga ham aslida Begdili urugʻi asos solgan.

 Tarixi 
Boshqa Oʻgʻuz qabilalarida boʻlgani kabi da XIV asrga qadar Begdili nomi unchalik ham koʻp uchramaydi. Biroq bu qabilaning asos qismi Saljuqiylar davlatining qurilishida va Onadoʻluning qoʻlga kiritilishida katta rol oʻynagani aniq. Saljuqiylar yurishlarida ishtirok etmagan qabila aʼzolari O'zbekistonda sulton Sanjarni magʻlub etgan oʻgʻuzlar tarkibida boʻlib, bu hududlar aholisining etnik shakllanishida ishtirok etganlar. Mogʻullar istilsi davrida ularning bir qismi Ozarboyjon va sharqiy Onadoʻluga, keyinchalik esa Suriyaga koʻchib oʻtishgan.  Suriyadagi Begdililar Bozok qoʻlining asosiy qabilalaridan biriga aylangan. Ulardan bir qismi Eronga borib Safaviylar davlatining vujudga kelishida muhim ahamiyat kasb etganlar. Yana boshqa qismi Yeni Il va Halab o'zbeklarni ichida va Ich Il atroflariga borib oʻrnashganlar. 
Turkum:Qabilalar
Turkum:Xorazmshohlar davlati
Turkum:Saljuqiylar
Turkum:Oʻgʻuzlar
Mirzo Hayit Sahbo

Mirzo Hayit Sahbo (1845-yil, Buxoro — 1918-yil, Kobodiyon) — oʻzbek va tojik tillarida ijod qilgan shoir. Buxoro shahar suv xo‘jaligi boshqaruvchisi. Buxoro shahrining mirshabi vazifalarida ishlagan.

Mirzo Hayit uning asl ismi boʻlib, Sahbo esa taxallusidir. Buxoro amirligida ma‘muriy amaldorlardan bo‘lgan. Ba‘zi da to‘pchiboshi lavozimida ishlagan. Shuning uchun ham Mirzo Hayit to‘pchiboshi deb ham atalgan. Sahbo Buxoro amirligidagi Vobkent nohiyasining Arabon qishlog‘ida tugʻilgan. Ilm olish maqsadida Buxorodagi madrasaga o‘qishga borgan. Madrasada o‘qib yurgan kezlari aql-zakovati tufayli amir Muzaffarxon uni o‘g‘li Abdulahad xodimlari qatoriga qo‘shib qo‘yadi. Muzaffar vafot etganda Abdulahadxon Karmanadan Buxoroga qaytadi va Sahboni muhim lavozimlardan biri bo‘lgan eshik og‘asi vazifasiga tayinlaydi.
Sahbo ikki tilda she‘r yozgan zullisonayn shoirlardan biridir. Bir qancha she‘rlari qo‘shiq sifatida ham kuylangan. Bizgacha 20 ga yaqin she‘ri yetib kelgan. Abdulagadga Sahboning haqiqatgo‘yligi yoqmay uni saroydan chetlatib, miroblikka tayinlaydi. O‘sha paytda miroblarga xazinadan mablag‘ ajratilmas, ular yashash uchunbsuv sotishga majbur bo‘lganlar. Biroq Sahbo ikki yil davomida bu lavozimda halollik bilan ishladi. Keyinchalik Abdulahadxon uni shahar mirshabi etib tayinlaydi. Muzaffarxon davrida amirlikda o‘g‘rilik, kazzoblik ko‘payib mirshablar ham ularga sherik bo‘lib hatto amirlik mulkiga tajovuz holatlari ham uchrab turgan. Sadriddin Ayniyning yozishicha, mirzo Hayit faqirona kun kechirsa-da, o‘g‘ri va qimorbozlarga sherik boʻlmagan.

1917-yillarda amir askarlari tomonidan qamoqqa olinadi. Keyinchalik ozod qilinib, 1918-yilda Kobodiyonga hokim qilib yuboriladi. Kolesov voqeasi ro‘y vergan paytda ham Kobodiyon hokimi mirzo Hayit bo‘lgan. 6 oy hokimlik davridan soʻng shaharga Davronbek ismli yangi hokim tayinlanadi. Davronbek bir qancha askarlar, Kobodiyon Jom‘e masjidi xatibi, ba‘zi odamlarni ergashtirib, Sahboning gazeta o‘qishi, yoqasi tugmali kamzul kiyishini pesh qilib, jadidlardan degan vaj bilan o‘ldirib yuboradilar. Davronbekning o‘zi ham hokimligining ikkinchi oyi bir dehqon tomonidan otib oʻldirilgan.

1980-yilda Sahboning o‘z qo‘li bilan tuzgan devoni O‘zFA Qo‘lyozmalar instituti fondida saqlanayotganligi aniqlandi. Devon 263 betdan iborat, 550 dan ortiq sheʼrlar joy olgan. Sheʼrlarining 61 tasi o‘zbek tilida. Janrlari: g‘azal, muxammas, musaddas. 1991-yilda adabiyotshunos H.Muxtorova shoirning „Tanlangan sheʼrlar“ini chop etdi.

 

Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:1847-yilda tugʻilganlar
Turkum:Buxoroda tugʻilganlar
Turkum:Buxoro amirligida tugʻilganlar
Turkum:1918-yilda vafot etganlar
Mamadmuso Mamadazimov

Mamadmuso Mamadazimov (1942-yil, Xovos tumani, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik astronom olim, pedagogika fanlar doktori (2005), professor (2007).
Biografiyasi
Mamadmuso Mamadazimov 1942-yil Toshkent viloyati, Xovos tumani, Balandchaqir qishlogʻida (hozirgi Jizzax viloyati, Yangiobod tumani markazi) tugʻilgan. 1948—1958-yillarda qishloqdagi Alisher Navoiy nomidagi 1-maktabda oʻqigan. 1958—1963-yillarda Toshkent davlat pedagogika institutining fizika-matematika fakultetida tahsil olgan. 1963—1966-yillarda oʻzi oʻqiga maktabda matematika va astronomiyadan dars beradi. Dastlab Toshkent Astronomiya institutida tadqiqotlar olib boradi, so‘ng Leningradga SSSR Fanlar akademiyasi qoshidagi Astronomiya observatoriyasiga stajyor-tadqiqotchisi sifatida oʻqishga jo‘natiladi. 1971-yilda „Quyosh dog‘larining yarim soyasida plazma harakatining nozik strukturasi“ mavzusida nomzodlik ishini yoqlagan, 2005-yilda mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, pedagogika fanlar doktori ilmiy darajasini olgan. 2007-yilda professor ilmiy unvoni berilgan. 1971—1985-yillari Toshkent davlat pedagogika instituti Nazariy fizika kafedrasi katta oʻqituvchisi, dotsent, 1985—1989-yillarda kagedra mudiri, 1989—1990-yillarda oshkent davlat universiteti Astronomiya kafedrasi oʻqituvchisi vazifasida ishlagan, 1997-yildan Toshkent davlat pedagogika universiteti Fizika-matematika fakultetining Umumiy fizika kafedrasi mudiri. Mamadmuso Mamadazimov fizika va astronomiya oid darsliklar, o‘quv-metodik qo‘llanmalar, ilmiy-ommabop risolalar va 200 ga yaqin maqolalar, shuningdek, „Dumli yulduzlar“ (1981), „Tanishing yulduzlar“ (1987), „Yer hammamiz uchun yagona uy“, „Kosmik kelgindilar va uchar tarelkalar“, „Ulug‘bek va uning rasadxonasi“ kitoblari muallifi.
Unvon va mukofotlari
 „Xalq maorifi a’lochisi“ koʻkrak nishoni (1978);
 „O‘rta maxsus va kasb-hunar ta’limi a’lochisi“ koʻkrak nishoni (2015);
 Turon Fanlar akademiyasi akademigi (2019).

 

Turkum:1942-yilda tugʻilganlar
Turkum:Toshkent viloyatida tugʻilganlar
Turkum:Astronomlar
Turkum:Professorlar
Turkum:Oʻzbekiston olimlari
Turkum:Pedagogika fanlari doktorlari
Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022)

„Oʻzbek tilining izohli lugʻati“ — oʻzbek tilining olti jildli izohli lugʻati. Oʻzbek lotin yozuvida tayyorlangan ilk keng koʻlamli izohli lugʻat. Loyiha Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Maʼnaviyat va davlat tilini rivojlantirish masalalari departamenti hamda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻzbek tili, adabiyoti va folklori insituti hamkorlikda, Oʻzbek tilini rivojlantirish jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan amalga oshirilgan.

Lugʻat deyarli toʻliq tarzda 2006—2008-yillarda kirill yozuvida bosilib chiqqan izohli lugʻatga tayanadi. Lotin yozuvidagi nashr avvalgi nashrlarga muharrirlik qilgan Abduvahob Madvaliyev bilan bir qatorda Durdona Xudayberganova tahriri ostida tayyorlangan. Lotin yozuvidagi lugʻatdan kirill yozuvidagi versiyaga kiritilmagan 3 mingga yaqin soʻz oʻrin olgan.

Lugʻatga hozirgi oʻzbek adabiy tilida keng qoʻllaniladigan 80 000 soʻz va soʻz birikmalari, fan, texnika, sanʼat va madaniyat sohalariga oid atamalar, ayrim shevaga oid hamda tarixiy va eskicha soʻzlar kiritilgan. Lugʻatda soʻzlarning qoʻllanishi oʻzbek adabiyoti va matbuotidan olingan misollar bilan dalillangan.

2024-yil „WikiStipendiya“ loyihasi doirasida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbek tilini rivojlantirish jamgʻarmasi tomonidan lugʻat CC BY 4.0 erkin litsenziyasi bilan ommalashtirildi. Bu holat lugʻatdagi barcha maqolalarni Vikilugʻatga toʻlaligicha kiritish uchun zamin yaratdi.

 Jildlar 
 Jild ISBN Jilddagi maqolalar qamrovi I A — D II Е — K III L — P IV Q — S V T — V VI X — Ch

 Imlosi 
Lugʻatda 1990-yillarda qabul qilingan qoidalardan farqli oʻlaroq, kirill yozuvidagi „я“ hamda „ё“ harflari undosh harflardan keyin mos ravishda „ya“ va „yu“ oʻlaroq yozilgan. Xususan, oy nomi „sentabr“ emas, balki „sentyabr“ oʻlaroq yozilgan. Shuningdek, qoʻshtirnoqlar 1990-yillarda ishlab chiqilgan punktuatsiya qoidalaridagidek „...“ shaklida emas, balki inglizcha qoʻshtirnoq "..." shaklida yozilgan.

 

 
 „Oʻzbek tilining izohli lugʻati“ Book.uz saytida

Turkum:Oʻzbek tilining izohli lugʻatlari
Mahallasheri

Mahallasheri — Buxoro viloyati Shofirkon tumani hududida joylashgan qishloq. Qishloq tuman markazidan 9 km g‘arbda joylashgan.
 Kelib chiqishi 
Qishloq nomining kelib chiqishi haqida turlicha farazlar mavjud.

Rivoyatlarga ko‘ra qishloq uzumzorlaridan birida sher bolalaydi. She'r bolalari voyaga yetguncha ularni hech kim ko'rmaydi. Ona she'r voyaga yetgan bolalarini olib ketayotgan paytida odamlar ularni ko'rib qoladi. Shundan keyin qishloq Mahallayi sheron (sherlar mahallasi) nomini oladi.

Dastlab bu qishloq Vardonze qal'asining janubi-sharqiy tomonida Bibikabutpo‘sh qabristoni atrofida joylashgan. Qum ko‘chishi va boshqa sabablar tufayli, qishloq aholisi hozirgi o'rniga ko‘chgan, lekin qishloq nomi o'zgarmagan.
Abdulazizxon xonaqohi

Abdulazizxon xonaqohi — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Bahouddin Naqshband yodgorlik majmuasida joylashgan boʻlib, Buxoro xoni shayboniy Abdulazizxon I tomonidan 1544—1545-yillarda bunyod etilgan. Xonaqoh Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

 Tarixi 
Mazkur xonaqoh Abdulazizxon I davrida, naqshbandiylik tariqati asoschisi Bahouddin Naqshband qabri yonida joylashgan. Xonaqoh markazida toʻgʻri burchakli yirik zalli frontal kompozitsiyadagi peshtoq-gumbazli binodan iborat boʻlgan. Buxoro xoni ashtarxoniy Nodir Muhammad (1642—1645) davrida xonaqoh orqa tomonida hujralar quriladi, natijada xonaqoh rejasi kvadrat boʻlib qolgan va bino tashqi tomonlari bir xil boʻlib qoladi. Xonaqohda marosim oʻtkaziladigan katta xona boʻlib, toʻrt tomoni ikki qavatli hujralar bilan tushgan boʻlgan. Xonaqoh tashqi tomonlari bir xil peshtoqlar bilan ishlangan. Xonaqoh zali gumbaz bilan qoplanib, ichkarisini bezashda „qirma“ usulidan foydalanilgan. Zalda qizil kesak ustiga oq rangli qilib bezak ishlatilgan. 1950—1960-yillarda xonaqoh peshtogʻ’idagi bitik qulab tushgan. Abdulazizxon xonaqohi 34 hujradan iborat. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng, „Meʼmor“ ilmiy-taʼmirlash ishlab chiqarish birlashmasi tomonidan xonaqohda taʼmirlash ishlari olib borilgan. 1991—1993-yillarda xonaqohning arkalari, gumbazlari, yogʻochlari qayta tiklandi va taʼmirlandi. Xonaqohning balandligi 24 metr boʻlib, taʼmirlash ishlarida Gʻaybulla Muhammedov va Azim Hayitov va boshqa kishilar qatnashgan. Xonaqohning tashqi va ichki qismi, devorlari va gumbazlari toʻliq taʼmirlangan. 
 Meʼmorchiligi 
Abdulazizxon xonaqohi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Xonaqoh qurilishida pishgan gʻisht, ganch, yogʻoch va boshqa materiallardan foydalanilgan. Xonaqoh toʻrt tomoni peshtoqli qilib qurilgan.

 

 
 Ilmiy 
 
 

Turkum:Buxoro meʼmoriy yodgorliklari‎
Chor Bakr xonaqohi

Chor Bakr xonaqohi — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xonaqoh Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVI asrda Shayboniylar sulolasi vakili Abdullaxon II tomonidan bunyod etilgan. Xonaqoh Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi 
Xonaqoh XVI asrda Abdullaxon II tomonidan qurilgan boʻlib, Chor Bakr majmuasida bunyodkorlik ishlarini olib borilgan. Xonaqohning uch tomonida ikki tabaqali eshik qurilgan, qibla tomoni mehrob bilan bezalgan. Peshtoq qismi ikkita hujrali boʻlib, tashqi tomoni ayvonli. Xonaqoh peshtoqi bezagida koshinkor naqshlar va ikki yon tomonida guldastalar mavjud. Yodgorlik ichkari qismining gumbazi arki duzi uslubida ishlangan. Peshoqdagi katibada koʻk fonda oq harflar bilan yodgorlik qurilish tarixi, kim tomonidan bunyod etilgani suls xatida keltirilgan. Ushbu bitikda shunday yozilgan: „Ushbu binoni qurishga va uni qurib bitkazishga yordam bergan osmon ostidagi qudratli, yuqori darajali, misli koʻrilmagan odil, hukmron hokimiyatga kelgan, odillik quroli yuqori sifatlar… Gʻalaba va adolat bayrogʻi. Odamzod ishonchi, hokimiyat kiyomi namunasi dunyoni zabt etuvchi jasorat egasi, dunyoni boshqaruvchi — quyosh, dunyoning yorugʻ oyi, yangi chiqqan yorugʻlik… va ufq amiri oʻz davrining amiri. Adolat taxtiga chiqqan… mamlakat hukdori Abdul-Gʻoziy Iskandar Bahodirxondir… Ushbu yozuv 970-yilda (hijriy) xalifa Qul Neʼmat ul tomonidan yozib tugatildi“. Xonaqohning katiba qismida „Baqara“ surasining 61-62-oyatlatlari keltirilgan. 

 Meʼmorchiligi 
Chor Bakr xonaqohi Oʻrta Osiyo uslubida qurilgan. Binoning balandligi 20 metr, poydevori esa 12 metr, eni esa 2 metrni tashkil etadi. Gumbazning balandligi 22 metr boʻlib, aylana yuzasida „Tayyiba“ kalimasi, pasti esa islimiy naqshlar bilan bezatilgan. Xonaqoh qurilishida obi gʻisht ishlatilgan.

 

 
 Ilmiy 
 
 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Buxoro
Chor Bakr madrasasi

Chor Bakr madrasasi — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur madrasa Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVI asrda Shayboniylar sulolasi vakili Abdullaxon II tomonidan bunyod etilgan. Xonaqoh Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Madrasa Abdullaxon II tomonidan XVI asrda qurilgan boʻlib, Chor Bakr majmuasida bunyodkorlik ishlarini olib borilgan. Madrasa koʻp hujrali boʻlib, tashqi qismida namozgoh maydoni mavjud. Chor Bakr madrasasi Buxoroning oliy toifali madrasalaridan biri hisoblangan. Madrasa peshtoqi 3 qavatli boʻlgan va uch qavatda ham hujralar boʻlgan. Madrasa dahanasi uch ravoqqa boʻlingan. Tarixnavis Hofiz Tanish Buxoriy oʻzining „Abdullaxon“ asarida madrasa toʻgʻrisida maʼlumot keltirgan boʻlib, madrasa peshtoqida suradan oyat bitik keltirilganligi toʻgʻrisida yozib qoldirgan. Ammo ushbu bitiklar hozirgi kunda saqlanib qolmagan. Madrasada 1950, 1971, 1999-yillarda taʼmirlash ishlari olib borilgan. 1999-yilgi taʼmirlashda ustalar madrasaning oldingi poydevoriga qarab qayta tikladilar. Madrasa obi gʻishtlardan bunyod etilgan. „Abdullanoma“ asarida madrada haqida shunday yozilgan: „Uning madrasasida mashhur olim va fozillardan biri muallimlik masnadida oʻltirib, zaruriy va diniy ilmlarni oʻqitardi hamda vaqflardan toʻla hissador edi. U joyda oʻquvchilar ham yaxshi maosh bilan taʼmirlanib, hamisha xotirjamlik bilan mutolaa qilinishiga kirishadilar“. Madrasa poydevorida va devorlarida boʻylar bilan qoplangan. Hujralarni qurishda asosan arki duzi usulidan foydalanishgan. Madrasada tahsil oluvchi talabalar uchun qulay sharoit yaratish maqsadida oʻchoq, sandal joyi va kitoblar uchun ravoqlar bunyod etilgan. Ikkinchi qavatda joylashgan hujralarda zinapoyalar orqali chiqiladi. Madrasa Oʻrta Osiyo uslubida qurilgan.

 

 
 Ilmiy 
 
 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Buxoro
Chor Bakr masjidi

Chor Bakr masjidi — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur masjid Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVI asrda Shayboniylar sulolasi vakili Abdullaxon II tomonidan bunyod etilgan. Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

 Tarixi 
Masjid XVI asrda Abdullaxon II tomonidan qurilgan boʻlib, Chor Bakr majmuasida bunyodkorlik ishlarini olib borilgan. Masjid gumbazli boʻlib, ikki qavatli hujralardan iborat. Masjid ichkari qismi arki duzi shaklida bunyod etilgan. Masjid madrasa va xonaqoh oʻrtasida joylashgan. Masjid peshtoqida kitoba bitik mavjud va unda Qur’oni Karimning „Al-isro“ surasining 1-4-oyatlari keltirilgan. Kitoba bitik yozuvlari suls xatida boʻlib, koshinkoriy va gʻishtkoriy uslubda bezatilgan. Masjiddagi bitik shunday yozilgan: „Olloh bir kecha oʻz bandasini unga oyat-moʻjizalarimizdan koʻrsatish uchun Masjid al-Haromdan biz atrofini barokotli qilib qoʻygan Masjid al-Aqsoga sayr qildirgan pok zotdir. Darhaqiqat, u eshituvchi va koʻrguvchi zotdir“. Chor Bakr masjidida Oʻzbekiston mustaqillikda erishgandan soʻng, taʼmirlash ishlari olib borilgan.

 Meʼmorchiligi 
Chor Bakr masjidi Oʻrta Osiyo uslubida qurilgan. Masjid qurilishida pishgan gʻisht, ganch, yogʻoch va boshqa materiallardan foydalanilgan. Masjid peshtoqining balandligi 20-30 metrni tashkil etadi. Poydevori esa 12 metrdan iborat. Masjid poydevorida qamish qoʻyilgan boʻlib, qamishning balandligi 50 santimetrni tashkil etadi. Yodgorlik poydevoriga qamish qoʻyishdan asosiy maqsad nam va zaxdan binoni nurab qolishini oldini olish hisoblanadi. Bino ichkarisida mehrob boʻlib, turli naqshlar bilan bezatilgan. Chor Bakr masjidi eshiklari Buxoroning qayragʻoch daraxti yoʻgʻochidan tayyorlangan. Buxoroning qayragʻoch daraxti yogʻochi mustahkam boʻlgan.

 

 
 Ilmiy 
 
 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Buxorodagi masjidlar
Katta qon aylanish doirasi

Katta qon aylanish doirasi — kislorod va oziq-ovqatga boy boʻlgan qonni tananing barcha organ va toʻqimalariga yetkazib beruvchi yurak qon-tomir sistemasining bir qismi hisoblanadi. Katta qon aylanish doirasiga yurakning chap qorinchasidan boshianuvchi aorta, undan chiqqan bosh, bo‘yin, tana, qo‘l va oyoq arteriyalari, ularning tarmoqlari, aʼzolarning mikrosirkulator tomirlari, mayda va yirik venalar, o‘ng bo‘lmachaga quyiluvchi yuqori va pastki kovak venalar kiradi.

 

Turkum:Tibbiyot
Turkum:Anatomiya
Turkum:Angiologiya
Turkum:Yurak qon-tomir sistemasi
Jamila Shermuhamedova

Jamila Toshpoʻlatovna Shermuhamedova (1950-yil 18-iyun, Qorakoʻl tumani, Buxoro viloyati, Oʻzbekiston SSR) – oʻzbekistonlik olima, falsafa fanlari doktori (2004), professor (2004).
 Biografiyasi 
Jamila Shermuhamedova 1950-yil 18-iyun Buxoro viloyati, Qorakoʻl tumani ziyolilar oilasida tugʻilgan. 1966—1971-yillarda Toshkent davlat universiteti falsafa fakultetida tahsil olgan. 1972—1973-yillarda Toshkent davlat universiteti tarix fakulteti falsafa boʻlimining siyosiy fanlar kafedrasi oʻqituvchisi, 1973—1976-yillarda Toshkent davlat universiteti aspiranti, 1977—1989-yillarda tarix fakulteti falsafa boʻlimining siyosiy fanlar kafedrasi oʻqituvchisi, katta oʻqituvchi, 1989—2004-yillarda dotsent, 2004—2016-yillarda Oʻzbekiston Milliy universiteti falsafa fakulteti professori, 2000—2008-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi huquqshunos ayollar jamoat birlashmasining ijrochi direktori, 2000—2015-yillarda Toshkent shahar Ishbilarmon va tadbirkor ayollar jamoat birlashmasi maslahatchisi, 2005—2011-yillarda Oliy Majlis qoshidagi demokratik institutlar qoʻmitasi eksperti, 2011—2017-yillarda „Hayot I. R.J. O.“ xususiy korxonasi direktori vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2017-yildan respublika Maʼnaviyat va maʼrifat markazi xodimi. Shuningdek, Tadbirkor ayollar uyushmasi aʼzosi va maslahatchisi (1991-yildan), Oʻzbekiston Respublikasi ishbilarmon ayollar uyushmasi faxriy maslahatchisi (1995-yildan).

 Mukofotlari 
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 25 yil“ esdalik nishoni (2016);
 „Mehnat shuhrati“ ordeni (2018);
 „Mudofaa vazirligi faxriysi“ koʻkrak nishoni (2020);
 „Xalqlar doʻstligi“ koʻkrak nishoni (2021);
 „Maʼnaviyat fidoyisi“ koʻkrak nishoni (2021);
 „Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlariga 30 yil“ esdalik nishoni (2021);
 „Moʻtabar ayol“ koʻkrak nishoni (2022);
 „Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 30 yilligi“ esdalik nishoni (2022);
 „Yilning eng yaxshi maʼnaviyat targʻibotchisi“ nominatsiyasi gʻolibi (2023);
 „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi“ faxriy unvoni.
 

Turkum:Oʻzbekistonlik olim ayollar
Turkum:Professorlar
Turkum:Falsafa fanlari doktorlari
Chap boʻlmacha

Chap boʻlmacha — (atrium sinistrum) noto‘g‘ri kub shaklida boʻlib, kichik qon aylanish doirasining yakunlovchi joyi hisoblanadi. U o‘ng boʻlmachadan silliq bolmachalar orasidagi to‘siq vositasida chegaralanib turadi. Uning devorida joylashgan oval chuqurcha o‘ng bo‘lmacha tomonida yaxshi koʻrinadi. Chap boʻlmachaning oldingi yuzasida chap quloqcha (auricula sinisitra) joylashgan. Bo‘lmachaning ichki yuzasi silliq, quloqcha ichida taroqsimon mushaklar bor. Chap bo‘lmachaga ochiladigan 5 ta teshikdan to‘rttasi yuqori va orqa tomonda joylashgan. Bular o‘pka venalariga ochiladigan teshiklar hisoblanadi. Beshinchi boʻlgan chap bo‘lmacha va qorinchalar orasidagi teshik chap boʻlmachani chap qorinchaga qo‘shib turadi.

 

Turkum:Tibbiyot
Turkum:Anatomiya
Turkum:Angiologiya
Turkum:Kardiologiya
Turkum:Yurak qon-tomir sistemasi
Hazora (Karmana tumani)

Hazora — Oʻzbekiston Respublikasi Navoiy viloyati Karmana tumanidagi qishloq fuqarolari yigʻini. Qishloq viloyat markazi — Karmana shahar tipidagi aholi punktidan 30 kilometr g‘arbda joylashgan. Hazorada Deggaron masjidi mavjud. U zamonaviy Oʻzbekiston hududida saqlanib qolgan eng qadimgi diniy binolaridan biri boʻlib, soʻnggi tadqiqotlarga koʻra, masjid qurilishi taxminan 11-asrga toʻgʻri keladi.

 Tarixi 
Davlat Ermitaj muzeyi tomonidan tashkil etilgan Aleksandr Yakubovskiy boshchiligidagi Penjikent ekspeditsiyasi (1946) qadimiy aholi punkti qoldiqlarini, shahar qal’asi devorlarini va qishloqdagi bir qancha kichik rabotlarni topgan. Topilmalar orasida koʻplab sopol idishlar, jumladan, zardushtiylar qabridan olingan marosim idishi ham bor boʻlgan. Qishloqqa tutash hudud oʻrta asrlarda kulolchilik ishlab chiqarish markazlaridan biri boʻlganligi maʼlum boʻlgan.

Arxeologik ekspeditsiya 11-asrga oid noyob Deggaron masjidini ham topdi, bugungi kunda u Oʻzbekiston hududida saqlanib qolgan eng qadimiy masjidlardan biri hisoblanadi.

XIV asr tasavvuf taʼlimotining ko‘zga ko‘ringan namoyandalaridan biri, Bahouddin Naqshbandiy ustozlari sanalgan shayx Orif Deg‘aroniy shu qishloqda tug‘ilib oʻsgan. Shayx umrining qolgan qismini Deggaron masjidi yonidagi kichik xonaqohda o‘tkazgan.

17-asrda Deggaron qishlogʻidan Hazar qalʼasi paydo boʻlgan, qalʼa devori qoldiqlari bugungi kungacha qisman saqlanib qolgan.

„Mavlono Orif Deggaroniy“ zamonaviy tarixiy majmuasi Deggaron masjidi, oʻlkashunoslik muzeyi, Shayx Orif Deg‘aroniy qabri toshini oʻz ichiga oladi. Navoiy viloyatidagi sayyohlik marshrutlari Hazora qishlog‘i orqali o‘tadi.

 

Turkum:Karmana tumanidagi aholi punktlari