Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Polsha-turkiya urushlari

Polsha-turkiya urushlari (17-asr) — Rech Pospolita bilan Usmonli turk imperiyasi oʻrtasida 1620—21, 1672—76, 1683—99 yillar (1683—99 yillardagi Avstriya-Turkiya urushining bir qismi)dagi urushlar; asosan, ukrain yerlariga ega boʻlish uchun olib borilgan. 1698—99 yillardagi Karlovits kongressi qaroriga koʻra, Rech Pospolita 1676-yildan Usmonli turk imperiyasi qoʻlida boʻlgan Oʻng qirgʻoq Ukrainasi va Podoliyani olgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Polyak tili

Polyak tili — hind-yevropa tillari oilasining gʻarbiy slavyan tillari guruhidagi til; Polsha Respublikasining rasmiy tili. Polsha, AQSH, Braziliya, Fransiya, Kanada hamda baʼzi MDH mamlakatlarida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 45 million kishidan ortiq. Polyak tili katta polyak, kichik polyak, mazovets, sileziya, kashuba lahjalariga boʻlinadi. Fonetik belgilari: urgʻu odatda soʻzlarning oxiridan ikkinchi boʻgʻinga tushadi; urgʻusiz unlilarning reduksiyaga uchrashi; unlilarda choʻziqlik-qisqalik oppozitsiyasining yoʻqligi; undoshlarning qattiqlik, yumshoqlik oppozitsiyasiga egaligi. Morfologik belgilari: sifat va sifatdoshlarning qisqargan predikativ shakllari yoʻqligi; son soʻz turkumining alohida turlanishga egaligi; uchta jins shaklining mavjudligi.

Adabiy til katta polyak, kichik polyak, mazovets shevalari asosida shakllanmoqda. Adabiy tilning eng maqbul davrlashtirilishi: qadimgi polyak tili — 1500-yilgacha; oʻrta polyak tili — 16-asrdan 18-asrning 2yarmigacha; yangi polyak tili — 18-asrning 2yarmidan hozirgacha. Yozuvi lotin grafikasi asosida. Unda polyak tiligagina xos boʻlgan baʼzi tovushlar diakritik belgili harflar bilan ifodalanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Polyak tili
John Polanyi

thumb|210px|right|Jon Polanyi, Shvetsiyaning Gotenburg shahrida bo'lib o'tgan Nobel haftaligi muloqotida 2019.
Polyani Jon Charlz (1929.23.1, Berlin) — kanadalik kimyogar. Kanada qirollik jamiyati aʼzosi (1966-yildan). Manchester universitetini tugatgan (1949). Falsafa doktori (1952), Toronto universiteti professor (1962-yildan). Asosiy tadqiqotlari kimyoviy kinetikaga oid. Elemen-tar kimyoviy jarayonlar dinamikasi sohasida yangi yoʻnalishni rivojlantirgan (1960—70). Alohida molekulalarning kuchsiz infraqizil nurlanishiga koʻra, reaksiya mahsulotlarining energetik holatini aniqlash usulini ishlab chiqqan. London qirollik jamiyati aʼzosi (1971-yildan). Nobel mukofoti laureati (1986, S. Xershbax va Ya. Li bilan hamkorlikda).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yilNobel mukofoti sovrindorlari

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1929-yilda tugʻilganlar
Turkum:23-yanvarda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Polyarimetriya

Optik aktiv moddalar polyarimetriya va saxarimetriya Optik faol moddalar yorugʻlikning qutblanish tekisligini qanchalik burishini oʻlchashga asoslangan fizikkimyoviy usul. Koʻpincha, organik birikmalar optik faol moddalar hisoblanadi. Moddalarning optik faolligi optik asbob — polyarimetr yordamida oʻlchanadi. P. usuli asosida oʻsimlik xom ashyolaridagi kand va kraxmal, eritmalardagi oqsil va aminokislotalar, siydikdagi uzum kandining miqdori va uglevodorodlarni parchalovchi fermentlar xili, mik,dori va kuchi anikdanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Polyarografiya

Polyarografiya (yun. polos — qutb va grapho — yozyapman) — erigan moddalar konsentratsiyasi va tabiatini aniqlashning elektrkimyoviy usullaridan biri. Tekshiriladigan eritmaga tushirilgan elektrod yordamida tok kuchi bilan kuchlanish orasidagi bogʻliqlikni oʻlchashga asoslangan. 1922-yilda Ya. Geyrovskiy taklif qilgan. Bu bogʻliklikda volt-amper egri chiziqdan — polyarogrammalarni tahlil qilib, Polyarograf sxemasi aniqlanadi.

Polyarogrammani hosil qilish uchun maxsus asbob — polyarografdan foydalaniladi. U elektrolizer 1, simob elektrod 2, simobli rezervuar 3, galvanometr 4, shunt 5, reostat 6, akkumulyator 7 dan iborat. Polyarogrammaning doimiy tok, oʻzgaruvchan tok, yuqori chastotali tok, ossillografik, impulsli xillari bor. Polyarogramma mineral xom ashyolarni tekshirish, reaktivlarning tozaligini nazorat qilish, kimyoviy jarayonlar tezligi va mexanizmini tadqiq qilish kabi maqsadlarda, geologiya, tibbiyot, metallurgiya, farmakologiya va boshqa sohalarda qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Polyaroid

Polyaroid (yun. polos — qutb va eidos — koʻrinish) — tabiiy yorugʻlikdan chi-ziqli qutblangan yorugʻlikni ajratib oladigan yupqa shaffof parda koʻrinishidagi optik asbob; P. ishi dixroizm (oddiy va murakkab yorugʻlik oqimlarining har xil yutilishi) hodisasiga asoslangan. Qutblagich (polyarizator) dan biri (qarang Kutblagich).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Polyaron

Polyaron — inersion qutblanuvchi dielektrik muhitda elektronning barqaror kvant holati, kvazizarra. Bu holatda elektron oʻzining elektr maydoni bilan muhitning lokal (chekli) qutblanishini hosil qiladi. Muhitning lokal qutblanishi qam, oʻz navbatida, elektronga taʼsir etib, uni lokal qutblanish sohasida hara-kat qilishga majbur qiladi. Natijada lokal tebranib turgan elektronning lokal qutblangan muhit bilan oʻzaro "bogʻlangan" holati paydo boʻladi. P.ning spini 1/2 ga teng, yaʼni P. fermion hisoblanib, Fermi — Dirak statistikasiga boʻysunadi. Dielektrik va yarimoʻtkazgichlarning baʼzi xossalari P. yordamida tushun-tiriladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pomeshchiklar

Pomeshchiklar (rus.) – 1917-yil Oktabr toʻntarishigacha Rossiyada dvoryan yer egalari. Dastlab davlat xizmatidagi kishilar, yaʼni davlat xizmatini oʻtaganlari uchun yer (pomestye)dan foydalanish huquqiga ega boʻlgan kishilar. Pomestyelar sekin-asta merosiy boʻla borib, 1714-yildan Pomeshchiklarning xususiy mulkiga aylangan. Oktabr toʻntarishi Pomeshchiklar va ularning yer mulkini tugatganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Pomir tillari

Pomir tillari — hind-yevropa tillari oilasining eroniy tillar guruhiga mansub. Gʻarbiy va Janubiy Pomir vodiylarida (Tojikistonning Togʻli-Badaxshon muxtor viloyatida va Afgʻoniston, Pokiston, Shimoliy Hindistonning unga tutash hududlarida) va Sarikoʻl togʻ tizmalarida (Xitoyning Sinszyan-Uygʻur muxtor viloyatida) tarqalgan. Pomir tillariga vaxan, ishkoshim, yozgʻulom tillari hamda shugʻnon, rushan, xuf, bartong, oʻroʻshoʻr, sarikoʻl singari qardosh til va lahjalar kiradi. Hozir oʻlik til qisoblangan qadimgi vanj va sargʻulom tillari ham shu tillar guru-hidan hisoblangan. Ayrim belgilariga koʻra, munjon va unga yaqin boʻlgan iydgo tillari Pomir tillariga qoʻshilsada, bu masala munozarali boʻlib qolmoqda.

Pomir tillarining tarixiy-genetik tavsifi ularni boshqa sharqiy eroniy tillardan farqlanuvchi oila sifatida oʻrganish imkonini bermaydi. Bir qator shunday belgilar turli Pomir tillarini boshqa sharqiy eroniy tillar bilan alohidaalohida yaqinlashtiradi. Barcha Pomir tillarining struktur oʻxshashligi va katta umumiy lugʻaviy fond ularning muayyan til jamoasida oʻzaro yaqin, oʻxshash rivojlanganligini koʻrsatadi.

Pomir tillari yozuvga ega emas. Pomir tillarida soʻzlashuvchilarning koʻpchiligi uchun yozuv va taʼlim tili — tojik tili, sarikoʻl tilida soʻzlashuvchilar uchun esa uygʻur tili hisoblanadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Pomir xalqlari

Pomir xalqlari, Pomir tojiklari (oʻzlarini pomiri deb atashadi) — Tojikiston Respublikasi tarkibidagi Gʻarbiy Pomirning baland togʻ vodiysidagi Togʻli Badaxshon viloyatida yashaydigan kichik xalqlar yozgʻulomlar (oʻz nomi — zgamik), roʻshonlar (oʻz nomi — rixen, ruxni) mahalliy guruh xuflar (oʻz nomi — xu-fij) bilan birga, bartanglar (oʻz nomi — bartanj) mahalliy guruh aroshorlar bilan birga, shugʻnonlar (oʻz nomi — xugni, xununi) mahalliy aholi bajoʻylar bilan birga, ishkoshimlar (oʻz nomi— ishkashumi, ishkashimi) vohonlar (oʻz nomi — hik, vaxi) va vanjlar guruhi. Shuningdek, Pomir xalqlari Afgʻoniston Badaxshoni (roʻshonlar, shugʻnonlar, ishkashimlar, vohonlar, zebaklar, munjonlar)da, Pokistonning Chitrol mavzesi (munjonlar, yidgalar)da va Xunza daryosi vodiysi (vohonlar)da, Xitoyning Sinszyan — Uygʻur viloyatida (shugʻnonlar va vohonlarga qarindosh sarikoʻllar) yashaydilar. Pomir xalqlari katta yevropeoid irqiga mansub boʻlib, hind-yevropa tillar oilasining sharqiy Eron tili kichik guruhiga kiruvchi til va lahjalarda soʻzlashadilar. Dindorlari, asosan, islom dinining shia, qisman esa sunna mazhablariga eʼtiqod qiladilar. Pomir xalqlari yashagan hududlarda qadim zamonlarda Roʻshon, Shugʻnon, Vohon davlatlari mavjud boʻlgan. Asrlar mobaynida bu hududlar chet el bosqinchilari tasarrufiga ham kirgan. 7-asrning oxirida Pomir yerlari ikki asrdan koʻproq tibetliklar qoʻl ostida boʻlgan. 10-asrdan boshlab Pomir davlati mustaqillikka erishgan, keyinchalik esa alohida podshohliklarga boʻlinib ketgan. Qariyb 30 yil mobaynida Afgʻoniston Badaxshoniga boʻysungan. 1878-yilda Buxoro xonligi, soʻngra esa chor Rossiyasi tobeligiga oʻtgan.

1925-yil 2-yanvarda Tojikiston muxtor Respublikasi tarkibida Togʻli-Badaxshon muxtor viloyati tashkil etilgan. 20-asrning 30—90-yillari va 21-asrning boshlari davomida jamiyatda sodir boʻlgan siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy oʻzgarishlar natijasida Pomir xalqlari etnomadaniy jihatdan asta-sekinlik bilan tojiklarga oʻzaro yaqinlashib va tobora singishib bormoqda. Pomir xalqlarining asosiy anʼanaviy mashgʻuloti chorvachilik, hunarmandchilik va qisman dehqonchilikdan iboratOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Tojikistondagi etnik guruhlar
Turkum:Afgʻoniston xalqlari
Turkum:Xitoy xalqlari
Turkum:Pokiston xalqlari
Turkum:Rossiyadagi etnik guruhlar
Pomirdaryo

Pomirdaryo — Togʻli-Badaxshon muxtor viloyati bilan Afgʻoniston chegarasidagi dare. 4126 m balandlikda joylashgan Zoʻrkoʻl koʻlidan boshlanadi va Langar qishlogʻidan quyiroqda Vahondaryo bilan qoʻshilib, Panj daryosi (Amudaryo havzasi) nomini oladi. Yulmozor irmogʻining quyilish joyiga qadar keng vodiyda sekin oqadi, keyin esa nishabi kattalashib, tor vodiyda tez oqadigan togʻ daryosiga aylanadi. Uzunligi 100 km dan ziyod.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Tojikistondagi daryolar
Turkum:Afg‘oniston daryolari
Turkum:Afgʻoniston va Tojikiston chegarasi
Pomir-Olay togʻlari

Pomir-Olay — (Pomiro-Olay deb ham ataladi, ) Oʻrta Osiyoning janubi-sharqidagi togʻli oʻlka. Fargʻona vodiysidan janubida, Tojikiston (shim.-sharqsa), Oʻzbekiston Respublikasi (gʻarbda) va Turkmenistan (jan,gʻarbda) hududlarida joylashgan. HisorOlay togʻlari, Tojikiston depressiyasi va Pomir kabi 3 asosiy qismdan iborat.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil Tyan-Shan togʻlaridan gʻarbga choʻzilgan toʻrtta asosiy togʻ tizmalarini oʻz ichiga oladi va Pomirning asosiy tizmasidan shimolda joylashgan. Ular turlicha Tyan-Shan, Pomir yoki alohida togʻlar tizimi tarkibiga kiradi. „Pomiro-Oloy“ atamasi, shuningdek, Pomir, Pomir-Oloy (keyinchalik „Hissaro-Oloy“ deb yuritilgan)ni oʻz ichiga olgan togʻli hududga nisbatan ham qoʻllanadiПамиро-Алай, Great Soviet EncyclopediaГиссаро-Алай, Great Soviet Encyclopedia.

Pomir-Oloy shimolda Sirdaryo (Fargʻona vodiysi) va janubda Vaxsh daryosi oraligʻida joylashgan. Uning eng baland choʻqqisi — Pik Skalisty, 5621 metrdirSovet Ittifoqi harbiy xaritasi 1:500.000 J-42-Б. Pomir-Oloyning uzunligi gʻarbiy-sharqiy yoʻnalishda taxminan 900 km, gʻarbiy qismida esa 150 km gacha.

Asosiy tizmalar
Pomir-Oloy quyidagi togʻ tizmalariga boʻlinadi:
Turkiston tizmasi (5,621 m)
Olay tizmasi (5,544 m)
Zarafshon tizmasi (5,489 m), Fon togʻlarini ham oʻz ichiga oladi
Hisor tizmasi (4,643 m), Koʻhitang tizmasini ham oʻz ichiga oladi

 

Turkum:Oʻrta Osiyo
Turkum:Oʻzbekistonning relef shakllari
Turkum:Tojikiston togʻ tizmalari
Pomir-Fargʻona irqi

Pomir-fargʻona irqi, Ikki daryo oraligʻi irqi — katta yevropeoid irqiga mansub boʻlgan irqlardan biri. L.V. Oshanin "Oʻrta Osiyo ikki daryo oraligʻi tipi", A.I.Yarxo "Pomir-Fargʻona tipi" deb atagan. P.-Pomir-fargʻona irqiga quyidagi xususiyatlar xos: pigmentatsiyasi qora, soqoli siyrakroq yoki qalin, sochi toʻgʻri yoki sal jingalak, yuzi choʻziq va keng, qirra burun, qanshari tik va keng, ayrim guruxlarida mongoloid irk aralashgan. Paleoantropologiya materiallari bu tipdagi aholining tub xalq ekanligini koʻrsatadi. P.-Pomir-fargʻona irqini L.V.Oshanin 3 ga ajratgan: 

1) togʻliklar — togʻlik tojiklar; 

2) Jan.-Gʻarbiy Pomir boʻyidagi kam sonli qabilalar (rushan, shugʻnon, vohon); 

3) tekislikdagilar — Oʻzbekistonda yashovchi oʻzbeklar, shuningdek, tojik va uygʻurlarning ayrim guruhlari.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
Turkum:Irqlar
Pomir-Fargʻona kompleks ekspeditsiyasi

Pomir-fargʻona kompleks ekspeditsiyasi - sobiq SSSR Fanlar akademiyasi tomonidan tashkil etilib, 1950—52 yillari faoliyat koʻrsatgan. A.N.Bernshtam rahbarligida tuzilgan bu ekspeditsiya oʻz oldiga Oʻrta Osiyo arxeologiyasi va etnografiyasini oʻrganishni asosiy vazifa qilib olgan. Ekspeditsiya aʼzolari qadimdan yashab oʻtgan oʻtroq dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullangan aholi madaniyati, tarixiga doir muhim kashfiyotlar qildilar. Jumladan, qad. Oʻrta Osiyo ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotida 2 xoʻjalik yuritish usuli (dehqonchilik va chorvachilik) boʻlganini arxeologik faktlar bilan isbotladilar. Ayrim koʻchmanchi xalqlar qad. tarixini oʻrganish aynan shu ekspeditsiya aʼzolari tomonidan boshlangan. Bu ekspeditsiya davriy jihatdan ham, hududiy tomondan ham keng qamrovli ish olib bordi, jumladan, Tyanshan, Pomir, Olay, Fargʻona kabi yirik geografik nuqtalarda ilk bor arxeologik va etnografik tadqiqotlar oʻtkazdi. Ayniqsa, qad. Fargʻona tari-xida maʼlum boʻlmagan jez va ilk te-mir davri (miloddan avvalgi 2-ming yillikning oxirgi choragi — 1-ming yillikning 1yarmi) arxeologik yodgorliklarining ochilishi muhimdir. Bularga Chuyet shahri yaqinidagi Buonamozor, Andijon viloyati, Jalolquduq tumanidagi Dalvarzin, Andijon viloyati Izboskan tumanidagi Eylaton (miloddan avvalgi 6—3-asrlar), Marhamat shahri yaqinidagi Ming-tepa (miloddan avvalgi 4 — milodiy 3—4-asrlar) kabi arxeologik yodgorliklar kiradi. Bu yodgorliklar Oʻrta Osiyo tarixida mu-him ahamiyatga ega.

 Adabiyot 
 BernshtamA. N., Istoriko-arxeologicheskiye ocherki Sentralnogo TyanShanya i Pamiroalaya, vip. 26, M.—L., 1952.

Boqijon Matboboyev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pomologiya

Pomologiya (lot. pomum — meva va ...logiya), navshunoslik — mevali va rezavor oʻsimliklar navlari toʻgʻrisidagi fan. Mevali va rezavor mevali oʻsimliklarni ilmiy rayonlashtirish, bogʻlarning nav tarkibini va ayrim navlarni muttasil yaxshilash va ulardan bogʻdorchilikaa samarali foydalanish masalalarini oʻrganadi. P. fan sifatida 18-asr oxiri — 19-asr boshlarida shakllangan. Ilmiy P. rivojlanishiga ame-rikalik mashhur seleksioner-oʻsimlikshunos olim Lyuter Berbank (1849— 1926), I.V.Michurinnpng amaliy ishlari va asarlari hal qiluvchi taʼsir koʻrsatdi. Ukrain pomolog olimi L.M.Simi-renko P.ning asosiy mazmunini ifo-dalab berdi. Uning mevali va rezavor mevali ekinlar navshunosligi, nav sinovi va rayonlashtirish masalalari boʻyicha asarlari muhim ahamiyatga ega.

P. mevali va rezavor mevali ekinlar seleksiyasining tarkibiy qismi-dir. Baʼzan P.ga mevali oʻsimliklarni botanik uslubiyatlar (U.P.Xendrik, K.Kox) bilan oʻrganuvchi botanika fanining bir qismi sifatida karaladi. Gʻarbiy Yevropada uning tavsifiy yoʻnalishi (A.Dil, E.Lukas, A.Lerua) ham mavjud.

Hozirgi davrda P.da navlarni hududlar boʻyicha ishlab chikarishbiologik urganish (ilmiy muassasalarning pomologiya bogʻlarida navni dastlabki oʻrganish, davlat nav sinash uchastkalarida eng istiqbolli navlarning davlat nav si novi, bogʻdorchilik xoʻjaliklarida dastlabki nav sinovi va davlat sinovidan oʻtgan is-tiqbolli navlarning i shl ab chiqarish nav sinovlari yoʻnalishlarida), navlar agrotexnikasi, navlarni ishlab chiqarish vositasi tarzida har tomonlama tavsiflash masalalariga alohida eʼtibor beriladi (yana qarang Nav, Navni raionlashtirish).

Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekiston P.si ham boy tarixga ega. Olma, nok, urik, shaftoli, olxoʻri, uzum, anor, anjir, gilos, yongʻoq, bodomning mahalliy navlari hamda ularning tavsi-fi haqida 10-asrga oid da, shuningdek, "Boburnoma"da maʼlumotlar bor. 20-asr boshlarida Oʻzbekistonda P.ni rivojlantirishda P.P.Shreder, N.N.Shavrov, keyinchalik, K.F.Kostina, I.N.Ryabov, V.V.Kuznetsov, K.V.Vasilyev, A.S.Cherevatenko, A.G.Shreder, A.R.Shreder, S.I.Yagudina, S.Q.Sharipov, S.S.Kalmikov va boshqa hissa qoʻshgan.

Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutida har bir meva boʻyicha kollek-siyalar va P. bogʻlari barpo etilgan, institut tomonidan Oʻzbekiston P.siga bagʻishlangan toʻplamlar nashr qilingan.

 Adabiyot 
 Simirenko L.P., Pomologiya, t. 1—3, Kiyev, 1972—73; Sorta plodovix, subtropicheskix, orexoplodnix kultur i yagod. T., 1968; Ribakov A.A., Ostrouxova S.A. Oʻzbekiston mevachiligi. T., 1967; Pomologiya Uzbekistana, T., 1983.

Sulton Xolnazarov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gney Pompey

thumb|Pompey
Pompey Gney (Gnaeus Pompeius Magnus; miloddan avvalgi 106—48) — Rim sarkardasi va siyosat arbobi. Dastlab, Sulla tarafdori boʻlgan. Miloddan avvalgi 70, 55 (Krase bilan birga) va 52 yillarda konsul boʻlgan. Spartak qoʻzgʻolonini bostirgan. 66-yildan Mitridat VI Yevpatorga qarshi urushda Rim qoʻshiniga qoʻmondonlik qilgan va gʻalabaga erishgan. Miloddan avvalgi 60-yilda Senatga qarshi kurash uchun Krass va Sezar bilan bitim tuzgan (1-triumvirat). Triumvirat boʻlinishidan keyin Sezarga qarshi kurashgan. Miloddan avvalgi 48 yilda Dirraxiy (Epir) yaqinida uni yengadi, lekin Farsal (Fessaliya) yaqinida Sezardan magʻlubiyatga uchrab, Misrga urchadi. U yerda shoh Ptolemey XSH Dionis buyrugʻiga koʻra oʻldirilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Yuliy Sezar
Turkum:Rim Tarixi
Georges Pompidou

220px|rightPOMPIDU (Pompidou) Jorj (Monbudif — , Parij) — Fransiya davlat va siyosat arbobi. Qarshilik koʻrsatish harakatiga qoʻshilgan (1940). Charles de Gaulle bilan birga "Fransuz xalqini birlashtirish" partiyasini tuzishda qatnashgan (1947). 1962—68 yillarda bosh vazir. 1969—74 yillarda Fransiya Prezidenti. Tashqi siyosat bobida P., asosan, general de Goll tomonidan ishlab chiqilgan tamoyillarga tayangan, jumladan, Fransiyaning xalqaro keskinlikni yumshatish, qurollanish poygasiga chek qoʻyish va xalqaro hamkorlikni rivojlantirish ishiga muhim hissa qoʻshishi lozimligini taʼkidlagan. 1970-yil P. SSSRga rasmiy tashrif bilan kelib, Oʻzbekistonda ham boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
Turkum:Fransiya Prezidentlari
Turkum:Prezidentlar
Turkum:Kishilar
Turkum:5-iyulda tugʻilganlar
Pomponatssi Pyetro

POMPONATSSI (Pomponatius) Pyetro (1462.16.9, Mantuya — 1525.18.5, Bolonya) — italyan faylasufi. Paduya, Ferrara va Bolonya universitetlarida dare bergan. "Jonning ulmasligi haqida" (1516) asarida "ikki haqiqat" nazariyasidan kelib chiqib, jonning ulmasligini ratsional dalillar bilan isbotlash mumkinligini inkor etgan; P. Aristotel falsafasiga asoslanib, Ibn Rushd va Foma Akvinskiynkig jon haqidagi taʼlimotlarini tanqid qilgan. Ortodoksal tomizm vakillari P.ning bu kitobiga qarshi chiqqanlar. Taqlir va iroda erkinligi masalalarida P. stoitsizm taʼlimotiga yaqin konsepsiyani ilgari surgan. Xudoning mavjudligini inkor etmasada, u tabiat va jamiyat ishlariga aralashmay-di, deb hisoblagan. P. 16— 17-asrlar Gʻar-biy Yevropa hurfiqoliligining rivojlanishiga taʼsir koʻrsatdi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pona

Pona — bir uchi tigʻli, bir yoki ikki qirrasi qiya tekislik koʻrinishidagi oddiy yogʻoch yoki metall qurol. P. kesuvchi (yoki yoruvchi) asbob (mas, zubilo, yorgich), mashinalarning oʻrnatma yoki rostlovchi detallari sifatida (mas, mashinalarni yigʻishda) qoʻllanadi. Asbob sifatida P.ning oʻziga xosligi shundaki, undan foydalanishda kuchdan ancha yutiladi, chunki qirrasining qiyalik burchagi va ishqalanish koef-fitsiyenti kichikboʻladi. P. mashinasozlikda, mashinalarni taʼmirlash ishlarida, oʻrmonda yogʻoch tayyorlashda, uy-roʻzgʻorda ishlatiladi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pondisheri

Pondisheri, Puttucheri -Hindistondagi ittifoqdosh hudud. Maydoni 492 km². Aholisi 974 ming kishi (2001), tamil, telugu, malayalam, ingliz va fransuz tillarida soʻzlashadi. Maʼmuriy markazi — Pondisheri shahri P. chogʻroq va bir-biridan alohida joylashgan 4 ta qudud — Pondisheri, Ka-raikal, Yanai va Maxedan iborat. Relyefi — dengiz boʻyi pasttekisligi. 1670-yillardan 1954-yilgacha Fransiyaning Hindistondagi mulki boʻlgan.

Hududlarning bir-biridan uzoqda joylashganligi sababli ularni maʼmuriy boshqarish va xoʻjaligini rejalashtirish murakkab. Iqtisodiy faol axrlining 45% qishloq xoʻjaligida band. Ekin maydonining 90% sugʻoriladi. Sholi yetishtirish yetakchi oʻrinda, shuningdek, kokos palma-si, shakarqamish, yer yongʻoq, paxta, tariq ekiladi. P.da 20 dan ortiq yirik (ip gazlama, shakar-kand va boshqa oziq-ovqat) korxonalari ishlab turibdi. Qogʻoz va farmatsevtika zavodlari bor. Mayda va kustar sanoati rivojlangan. Ular tarkibida metallsozlik, elektrotexnika sanoati korxonalari mavjud, kompyuter ishlab chiqariladi. Dengizdan baliq ovlanadi. Karaikal shahrida qishloq xoʻjaligi instituti bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pondisheri (shahar)

Pondisheri, Puttucheri -Hindistondagi shahar, Bengaliya qoʻltigʻi sohilidagi port. Pondisheri ittifoqdosh hududining maʼmuriy markazi. Aholisi 500 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Ip gazlama sanoati rivojlangan. Oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. P.ni 1674-yilda fransuzlar qalʼa sifatida bunyod etganlar. 1954-yilgacha Fransiyaning Hindistondagi mustamlaka yerlarining maʼmuriy markazi. Oʻsha yildan Hin-diston tarkibida.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil