Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Lub tolalari

Lub tolalari — tolali oʻsimliklar (zigʻir, kanop, jut, rami, kendir, nasha oʻsimligi va boshqalar) poyasidan ajratib olinadigan toʻqimachilik tolalari. Bu oʻsimliklar (lub ekinlari) poyalarida kambiy va peritsikl orasida joylashgan toʻqimalar Lub tolalarini tashkil qiladi. Ular usimlik poyasidan biologik va fizik-kimyoviy usullar bilan ajratib olinadi. Buning uchun urugʻlari va barglaridan tozalanib va quritilib, bogʻ-bogʻ qilib tayyorlangan poyalar baklar, tabiiy yoki sunʼiy suv havzalari va hovuzlarda ivitiladi. Poyalarni ivitishda tolalarni bir-biriga va poʻstloqqa yopishtirib turgan pektin moddalari eriydi. Suv havzalari va hovuzlarida sovuq suvda ivitish har xil mikroorganizmlarning faoliyatiga asoslangan (bunda suvning harorati 20—25° dan oshmasligi kerak). Suvning ustidagi poyalarda mogʻor zamburugʻlari, suv ichiga botgan qismlarida anaerob bakteriyalar rivojlanadi. Baklarda poyalar issiq (36—38°) suvda ivitiladi. Bunda avval aerob, soʻngra anaerob bakteriyalarning ish faoliyatidan foydalaniladi. Ivitishning kimyoviy va bugʻlash usullari ham bor. Kimyoviy usulda turli moddalar (tuzlar, kislotalar, ishqorlar) eritmalari qoʻllanadi. Bugʻlashda poyalar oldin suvda ivitilib, keyin bugʻla-nadi. Ivigan poyalar maxsus tola ajratish mashinalaridan utkaziladi. Ajratib olingan hoʻl tolalar titish-savash mashinalaridan oʻtkazilib tozalanadi, quritish mashinalarida quritiladi, soʻngra yumshatish mashinalaridan oʻtkazilib mayinlashtiriladi va pardozlash sexida pardozlanib, yaltiroq holatga keltiriladi, saralash (sortlarga ajratish) sexida tola rangi, uzunligi, pishikligi va tovlanuvchanligi boʻyicha xillanadi.

Lub tolalarini koʻk lub (floema)dan ham olish mumkin (bunda tola ajratib olish texnologiyasi yuqoridagidan deyarli farq qilmaydi). Lubni titish-yuvish jarayonida chiqqan chiqindilardan kalta Lub tolalari olinadi.

Lub tolalari qanday oʻsimlik poyasidan olinganligiga qarab, ingichka, kayishqoq (zigʻir va rama tolasi), dagʻal (kanop, jut, penka tolasi), qattiq (abaka, yaʼni penkaning bir turi) boʻlishi mumkin. Ulardan kanop, arqon, baliq tutish toʻri, brezent, har xil matolar tayyorlanadi, ular gilam toʻqishda ham ishlatiladi. Oʻzbekistonda, asosan, kanop oʻsimligi ekilganligi uchun kanop zavodlarida kanopdan tolalar olinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lub tolali ekinlar

Lub tolali ekinlar, lub ekinlari — poyasi poʻstlogʻidan tola olish uchun ekiladigan bir yillik va koʻp yillik ekinlar. Ularga tolali zigʻir, tolali nasha, kanop, jut, kendir, rami; tolasi bargida rivojlanadigan ekinlardan Yangi Zelandiya zigʻiri va tolali banan, agava, yukka kiradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lub tolali ekinlari tajriba stansiyasi

Lub tolali ekinlari tajriba stansiyasi, Oʻzbekiston lub tolali ekinlar tajriba stansiyasi — poʻstlogʻidan tolaoli-nadigan ekinlar boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari olib boradigan ilmiy muassasa. Oʻzbekiston Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Respublika ilmiy ishlab chiqarish markazi tarkibida. 1925-yilda kanop boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari olib boradigan stansiya tarzida Sirdaryo viloyatida tash-kil etilgan. 1971-yildan Toshkent viloyati Yuqori Chirchiq tumani Ahmad Yassaviy nomidagi shirkat xoʻjaligi hududida joylashgan. Umumiy yer maydoni 169 ga, shundan 84 ga maydonda tajribalar olib boriladi. St-yada kanopning Oʻzbekiston 1974, Oʻzbekiston 1503, Oʻzbekiston 2142, Oʻzbekiston 2245 va boshqa tezpishar, serhosil, tolasining texnologik sifatlari yaxshi boʻlgan navlari chiqarilgan. Shuningdek, stansiyada kunjut, lavlagi, kungaboqar, gʻoʻza va boshqa ekinlar ustida ham tajriba ishlari olib boriladi. St-yada 7 lab. (seleksiya va nav sinash, urugʻchilik, dehqonchilik, agrokimyo, oʻsimliklar himoyasi, tola sifatini birlamchi baholash, iqtisodiy tahlil) mavjud. St-yada 56 xodim ishlaydi, shundan 7 tasi fan nomzodi, 1 fan doktori.

Ergash Sodiqov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston ilmiy tashkilotlari
Lubok

Lubok (rus), xalq rasmlari — gravyura usulida bajarilib qoʻlda boʻyab chiqilgan va tushuntirish matni bilan toʻldirilgan rasmlar; L. tushunarli obrazi, sodda usuli, loʻnda tasviriy vositalari (dagʻalroq shtrixi va yorqin boʻyoklari), bezakdorlik anʼanalariga asoslangan hikoyanavislik xususiyati bilan ajralib turadi (L. turkumlari, L. kitob-kartinalari va boshqalar). L. xalq ijodi hisoblanadi, ayrim folklor usullarida tayyorlangan professional grafika asarlari ham L.ga kiritiladi. Qad. L. Xitoyda paydo boʻlgan va qoʻlda yaratilgan. 8-asrdan yogʻoch gravyura (ksiyaografiya)lar tarqalgan, Yevropada 15-asrdan maʼlum boʻlgan. 17-asrdan mis gravyura, 19-asrdan litografiya usulidagi L. keng tarqalgan. Ijtimoiy-inqilobiy davrlarda L.dan publitsistik kurol sifatida foydalanilgan. Sharq (xitoy, hind) L.lari yorqin va rangdorligi bilan ajralib turadi. F. Goyya, O. Domye, G. Kurbe, A. Venetsianov, I. Ivanov kabi professional sanʼatkorlar L.ning ayrim usul va mavzularidan ilhomlangan. L. anʼanalari 20-asr 20 — 40-yillari Oʻzbekistonda yaratilgan ayrim kitob va plakatlarda uchraydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lubumbashi

Lubumbashi (1966-yilgacha Elizabetvil) — Kongo Demokratik Respublikasining jan.-sharqiy qismidagi shahar. Shaba (Katanga) viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 852 ming kishidan ziyod (1990-yillar oxirlari). Lobitu — Beyra transafrika t.yildagi stansiya. Transport yoʻllari tuguni. Luano aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. L. iqtisodiy va madaniy mavqei boʻyicha mamlakatda Kinshasadli keyin 2-oʻrinda turadi. Iqtisodining asosini konchilik sanoati va rangli metallurgiya tashkil etadi. L. mis konlari mintaqasida joylashgan.Yirik mis eritish zavodi, kimyo, toʻqimachilik, koʻn-poyabzal, oziqovqat, metallsozlik, mashinasozlik sanoati korxonalari, radioapparaturalar zavodi bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi.

Shaharga 1910-yilda belgiyaliklar tomonidan mis konlari yonida asos solingan va Elizabetvil deb atalgan. 1911-yilda Belgiya-Angliya kompaniyasi tomonidan qurilgan birinchi mis eritish zavodi ishga tushirilgan. Shahar qatʼiy reja asosida qurilgan. Sobor, cherkov, sinagoga (20-asr boshlari), koʻp qavatli binolar, milliy universitet boʻlimlari, etnografiya va afrika tillarini oʻrganish boʻyicha markaz bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Tarixiy mamlakatlar poytaxtlari
Lugano

Lugano — Shveysariya janubidagi shahar, iqlim kurorti. Lugano koʻli sohilidagi port. Metallsozlik, tikuvchilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari, nafis sanʼat muzeyi, Gissen-Borenimissa (Favorit villasi) badiiy toʻplami bor. 13—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan. Turizm rivojlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Luhansk

Lugansk (1935-58 va 1970—1990-yillarda Voroshilovgrad) — Ukrainadagi shahar, Lugansk viloyati markazi. Donbassning (Donetskdan soʻng) ikkinchi muhim shahri. Lugan va Olxovaya daryolarining qoʻshilish joyida. Temir yoʻl tuguni. Aeroport bor. Aholisi 480 ming kishi (1997). Donbassning yirik mashinasozlik markazi. Teplovozsozlik, mashinasozlik, avtomobilsozlik, „Dinamo“, „Uglepribor“, akkumulyatorlar, kuvurlar va boshqa zavodlar, yengil (mayin movut kombinati, trikotaj, poyabzal, tikuvchilik fabrikalari), yogʻochsozlik, kimyo-farmatsevtika, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor, qurilish materiallari ishlab chiqariladi. 3-oliy oʻquv yurti (shu jumladan, Sharqiy Ukraina universiteti), 3 teatr, filarmoniya, telemarkaz, 3 muzey (oʻlkashunoslik, badiiy, V. I. Dal uymuzeyi) mavjud. Luhansk 1975-yilda Yekaterinoslav (1797-yildan Lugansk) choʻyan quyish zavodi ishchilari uchun qurilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Ukraina shaharlari
Lugansk viloyati

thumb|Lugansk viloyati (Ukraina)
thumb|Lugansk xalq respublikasi (Rossiya)
Lugansk viloyati (1970-90 yillarda Voroshilovgrad viloyati) — Ukrainadagi viloyat. 1938-yil 3-iyunda tuzilgan. Maydoni 26,7 ming km². 18 rayon, 34 shahar, 104 shaharcha bor. Markazi Luhansk shahri Aholisi 2743 ming kishi (1997). Asosan, ukrainlar, shuningdek, rus, belorus, yahudiy, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Lugansk viloyati yer yuzasi oʻrqirli tekislik. Jan.da Donetsk qirlari (200-300 m) joylashgan. Foydali qazilmalari: toshkoʻmir, ohaktosh, qum, gil. Iqlimi moʻʼtadil — kontinental. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 21,8°-23,G, yanvarniki −6°, −8°. Yiliga 400-500 mm yogʻin yogʻadi. Vegetatsiya davri 196-208 kun. Daryolarning koʻpchiligi Severskiy Donets havzasiga mansub. Tuprogʻi, asosan, qora tuproq, shuningdek, chimli podzol tuproklar ham uchraydi. Viloyat yerlarining koʻp qismi haydalgan. 7% maydoni oʻrmonzor (qaragʻay, dub, shumtol, zarang). Lugansk viloyati Ukrainaning muhim ogʻir sanoatrayoni. Sanoatida koʻmir, metallsozlik, mashinasozlik va kimyo sanoati tarmoqdari yetakchi oʻrinda. Toshkoʻmir qazib olish muhim oʻrin egallaydi. Yirik TETS va GRESlar qurilgan. Mahalliy koks va Krivoy Rog rudasida ishlaydigan qora metallurgiyaning salmogʻi katta. Quvur va gʻoʻla prokati zavodlari bor. Tegoyuvozsozlik, mashinasozlik, elektromexanika zavodlari ishlab turibdi. Kimyo va koks-kimyo, yengil, oziq-ovqat, sanoatlari ham rivojlangan. Ammiak, kaprolaktam va mineral oʻgʻitlar, anilin boʻyoqlari, kimyoviy kislotalar va boshqa neorganik mahsulotlar ishlab chiqariladi. Donetskda soda zavodi, Staxanovda qurum zavodlari bor. Qishloq xoʻjaligi koʻp tarmoqli va mexanizatsiyalashgan. Asosiy ekini gʻalla, texnika ekinlari ham ekiladi. Keng maydonda yaylov va pichanzorlar, tok-zor va mevazorlar, bogʻlar bor. Chorvachiliqda sut-goʻsht chorvachiligi asosiy oʻrinda. Qoramol, choʻchqa, qoʻy va echki boqiladi. 5 oliy oʻquv yurti, 3 muzey, 3 teatr, filarmoniya, telemarkaz, aeroport mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Ukraina viloyatlari
Turkum:Lugansk viloyati
Ludditlar

Ludditlar (inglizcha Luddites) — Buyuk Britaniyada sanoat toʻntarishi davri (18-asr oxiri — 19-asr boshi)da mashinalar joriy qilinishiga qarshi chiqqan dastlabki tarqoq harakatlar qatnashchilari. L. atamasi birinchi boʻlib dastgohini buzib tashlagan ishchi (xalfa) — Ned Ludd nomidan olingan deb taxmin qilinadi. 1769, 1812-yillarda L.ga qarshi oʻlim jazosi joriy qilingan. Yorkdagi suv protsessi (1813) va 1813—15 yillardagi sanoat taraqqiyoti natijasida L. harakati bir oz pasaygan; 30-yillarga kelib, hukumatning qatagʻon siyosatining kuchayishi va iqtisodiy ahvolning yaxshilanishi bilan L. harakati barham topgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ludlov yarusi

Ludlov yarusi, Ludlou (Angliyadagi Shropshir grafligining Ludlou qishlogʻi nomidan) — silur davrining pastdan uchinchi yarusi. 1833-yilda ingliz olimi R. Murchison tomonidan aniqlangan. Ludlov yarusi (pastdan yuqoriga qarab) elton, brinjvud, leyntvardin va uaytklif qatlamlariga boʻlinadi. Koʻpincha, bentosli fauna bilan tavsiflanib, 4 graptolitli zona ("Monograptus nissoni", "M. Scanius" "M. tumescens" va "M. leitwardinensis") ga mos keladi. Bu zonalar jinslaridan faptolitlar, kovakichlilar, yelkaoyoklilar va boshqa hayvon qoddiqpari topilgan. Ludlov yarusiga taallukdi togʻ jinslari, asosan, Rossiya Federatsiyasi (Novaya Zemlya, Ural, Oltoy, Tuva), Qozogʻiston, Boltiqboʻyi, Ukrainaning jan.-gʻarbida, Oʻrta Osiyoda bor. Oʻzbekistonda Turkiston, Olay, Qurama, Hisor, Chatqol togʻlarida uchraydi. Ludlov yarusining umumiy qalinligi 450 m boʻlib, ohaktosh, slanets, otqindi togʻ jinslaridan tuzilgan. Ushbu yarus jinslarida simob, mis kolchedani va boshqa foydali qazilmalar mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ludolf soni

Ludolf soni — irratsional p sonining 32 ta ishonchli oʻnli raqami bilan olingan taqribiy qiymati (qarang Pi soni). Bu son Ludolf van Seylen nomiga qoʻyilgan. Ludolf soni 1615-yilda eʼlon qilingan. Baʼzan p sonining oʻzi asossiz ravishda Ludolf soni deb ataladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ludhiana

Ludhiana — Hindistonning shim. qismidagi shahar. Satlaj daryosi boʻyida. Aholisi 1,4 mln. kishidan ziyod (2001). Panjob shtatining savdo-sotiq markazi. Transport yoʻllari tuguni. Toʻqimachilik, metallsozlik sanoati rivojlangan. Mashinasozlik, oziq-ovqat sanoati korxonalari, qishloq xoʻjaligi universiteti (1962) bor. Faner, gugurt, mebel, charm buyumlar ishlab chiqariladi. Qoʻlda gazlama, gilam toʻqiladi, fil suyagidan badiiy buyumlar ishla-nadi, kashta tikiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lujichanlar

Lujichanlar (lu jitsa serblari, sorblar, vendlar) — Germaniyadagi xalq. 100 ming kishi (1990-yillar urtalari). Lujitsa tilida soʻzlashadilar. Dindorlari — asosan, lyuteranlar, katoliklar ham bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Luzitanlar

Luzitanlar — Pirenei yarim orolning jan.-gʻarbiy qismi (hozirgi Portugaliyaning katta qismi)da yashagan qad. iberlar qabilasi. Miloddan avvalgi 193 yildan Rimga qarshi ayovsiz kurash olib borganlar. Miloddan avvalgi 61 yil Yuliy Sezar tomonidan uzil-kesil tobe etilgan. Avgust davrida L. tarqalgan hududda Rimning Luzitaniya provinsiyasi (miloddan avvalgi 15-asr) tashkil toptan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Luisvill

Luisvill – AQShning sharqiy qismidagi shahar. Kentukki shtatida. Aholisi – 256,2 ming kishi (2000). Yirik savdo va sanoat markazi. Transport yoʻllari tuguni. Ogayo daryosi boʻyidagi port, temir yoʻl stansiyasi. Mashinasozlik (elektrotexnika, qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, tayyor qismlardan avtomobil yigʻish), poligrafiya, kimyo sanoatlari, tamaki, vinochilik rivojlangan. Mebel, harbiy, metallsozlik, oziq-ovqat sanoati korxonalari, universitet bor. Tamaki va zotli otlar savdosining yirik markazi. Shaharga 1778-yilda asos solingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lukanlar

Lukanlar — qad. kabila. Miloddan avvalgi 5-asr oxirlarida Italiyaning jan. qismida yashaganlar va bu hududni Lukaniya deb ataganlar. Miloddan avvalgi 3-asrning 1-yarmida rimliklar tomonidan boʻysundirilgan L. doimo Rim hukmronligiga qarshi qoʻzgolon koʻtarib turganlar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lukian

thumb|200px

Lukian (Lukianos) (taxminan 120, Suriya — 180, Misr) — qadimgi yunon hajviyanavis yozuvchisi. Oʻzining eng yaxshi asarlarini 165—180 yillarda Afinada yozgan. 80 ga yaqin asari hozirgacha yetib kelgan. Asarlari ravon, tushunarli, ommabop tilda yozilgan hajviy dialog janrida boʻlib, L. ularda afsonaviy voqeahodisalar misolida quldorlik tuzumi illatlari, xurofot va bidʼat ustidan kuladi. Shuning uchun ham uning nomi antik dunyoda koʻp tilga olinmagan. "Ziyofat", "Xutsolar suhbati", "Menipp", "Germotim", "Prometey yoki Kavkaz" va boshqa hajviy dialoglari, "Oyga sayyohat" fantastik asari, "Tarixni qanday yozish toʻgʻrisida" risolasi mashhur. L. ijodining Vizantiya hajvchilari, keyinchalik Uygʻonish va Maʼrifatparvarlik davri namo-yandalari ijodiga, umuman Gʻarbiy Yevropa adabiyotiga taʼsiri kuchli boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lukretsiy

Tit Lukretsiy Kar (miloddan avvalgi taxminan 96— 55.15.10) — rimlik faylasuf va shoir. L. haqidagi eng dastlabki biografik maʼlumotlar milodiy 4-asrga toʻgʻri keladi, lekin uni ishonchli deb boʻlmaydi. L. falsafada Epikurtng davomchisi. Asosiy falsafiy asari — "Narsalarning tabiati haqida" didaktik dostonidir. U qad. davrda materialistik falsafa izchil bayon qilingan va toʻla saqlangan yagona asardir. L. fikricha, atom ilk materiya sifatida narsalar mohiyati negizini tashkil qiladi. L. baʼzilarning atomlarni sezgi aʼzolarimiz opkali koʻrmaymiz, chunki ular yoʻq, degan fikrga javoban, biz shamolni koʻrmaymiz, lekin shunga qaramasdan u doimo mavjuddir, deydi. Atomlar xilma-xil. Fazo real mavjud. U narsalardan tashqarida mavjud, boʻshliq, vaqt esa jismlarning harakati va sukunati bilan bevosita bogʻliq. Harakat boʻshliqda sodir boʻladi. Jism va boʻshliq cheksizlikni tashkil etadi. Har qanday harakat jismlarning oʻziga xosdir. Harakat sezgilardan yashirin mayda zarralarda boshlanadi. U tufayli katta jismlar harakatga keladi. Odamlar zulm va zoʻravonlikka chek qoʻyish maqsadida davlat va huquqqa asos solganlar. L. tilning kelib chiqishi, dinlarning paydo boʻlishi sabablari haqida fikr yuritdi. L. etikasida azob-uqubatlar sabablarini bartaraf etish, moʻʼtadillik, ruhiy xotirjamlik muhim oʻrin tutadi. L.ning atomistik gʻoyalarini 17—18-asr faylasuflari yanada rivojlantirdilar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lukull Lutsiy Litsiniy

thumb|Lukull Lutsiy Litsiniy
LUKULL (Lucullus) Lutsiy Litsiniy (miloddan avvalgi 117—56) — Rim sarkardasi. Sulla tarafdori. Bospor podsholigi hukmdori — Mitridat VI ga qarshi urushda Rim qoʻshinlariga qoʻmondonlik qilib (74—66), juda katta zafarlarga erishgan. Boyligi, dabdabali yashashi, bazmlarga ishqibozligi ("Lukull bazmi" iborasi shundan) bilan mashhur boʻlgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Yuriy Lukyanov

Yuriy Vasilyevich Lukyanov (1934.14.7, Saratov viloyatining Engels shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Oʻzbekiston jismoniy tarbiya institutini tugatgan (1964). 1964-yildan Urganch shahridagi 12-maktab, qurilish texnikumida, 1982— 98 yillarda 94-internat maktabida jismoniy tarbiya oʻqituvchisi. Oʻquvchilar bilan jismoniy tarbiya darslarini, soglomlashtirish ishlarini zamon talabi darajasida olib bordi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:1934-yilda tugʻilganlar
Turkum:14-iyulda tugʻilganlar
Lulliy Raymund

LULLIY (Lullius) Raymund (1235, Malorka — 1315, Tunis) — ispan faylasufi, yozuvchi va ilohiyotshunos. 30 yoshida saroy shoiri sifatidagi faoliyatini toʻxtatib, fransiskanlar ordeniga aʼzo boʻlib kirgan va missionerlik bilan shugʻullangan. Keyinchalik Shimoliy Afrikada murabbiylik qilgan. Musulmon va yahudiy ilohiyotshunosligini mukammal bilgan, Yevropada arabshunoslikka asos solgan. L.dan arab va katalan tilida yozilgan 300 ga yaqin asar qolgan. L. dunyoqarashi fransiskanlar va Avgustin taʼsirida shakllangan. U averroizm va uning 2 haqiqat toʻgʻrisidagi taʼlimotiga qarshi chiqib, haqiqiy bilimga ilohiy kashf orqaligina erishish mumkin, deb hisoblaydi. L. fikricha, olam — Xudoning timsoli, har bir narsada ilohiy komillik mujassam boʻlgan. Mazkur taʼlimotni takomillashtirish maqsadida L. tushunchalarning ramziy maʼnolarini qoʻllab, mantiqiy tajribalarni modellashtirish uslublarini ishlab chiqdi. U oʻzining "Buyuk sanʼat" ("Ars magna", 1480) asarida mantiqni haqiqat va yolgʻonni oʻzaro farqlashga yordam beradigan sanʼat deb baholaydi. Shu maqsadda u mantiqiy tafakkurning yangi haqiqatni ochish uslubini maxsus mexanik moslama orqali modellashtirishga harakat qilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lumbitepa

Lumbitepa — Andijon viloyatining Marhamat tumani hududida, qad. Mingtepa shahri harobasi (Marhamat)dan 6 km gʻarbda joylashgan. L. toʻgʻri burchak (65x90 m) shaklda. Jan.-gʻarbiy burchagida toʻgʻri burchak (18x20 m) tarhli, balandligi 3 m boʻlgan tepalik — qalʼa harobasi joylashgan. 1988—89 yillarda stratigrafik shurf qazilgan va tepalikning ustki qatlami ochib tekshirilgan. L. — koʻpqatlamli manzilgoh boʻlib, quyi qatlamdagi hayot milodiy 3— 4-asrlarga, ustki qatlamdagi hayot esa, 7—8-asrlarga toʻgʻri keladi. Qazishmalar natijasida yangi tipdagi mustahkamlangan manzilgoh aniqlangan. U kalinligi 3 m dan ortiq tashqi devor bilan oʻralgan, ichki qismida zich qurilgan inshootlar, mol qoʻrasi joylashgan katta hovlisi boʻlgan. Manzilgoh devor bilan 4 qismga ajratilgan. Kattaligi bir xil boʻlgan xonalardan oʻchoqlar chiqqan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Arxeologiya
Turkum:Oʻzbekiston tarixi
Turkum:Andijon viloyati
Turkum:Marhamat tumani
Luna (dastur)

"LUNA" — Oyni tadqiq qilish boʻyicha sobiq Ittifoq dasturi nomi, shuningdek, 1959-yildan boshlab sobiq Ittifoqdan Oyga uchirilgan sayyoralararo avtomatik stansiyalarning nomi. Luna (dastur) ishlarini bajarish uchun "L."ga Yerdan turib boshqariladigan telemetrik, fototelevizion, radiotexnik apparatlar oʻrnatilgan. Uchirilgan "L."larning soni 20 dan ortiq boʻlib, bajaradigan vazifalari turlicha belgilangan. Maye, "L.-1" (1959-yil 2.1.) Oy yaqinidan oʻtib, Quyoshning birinchi sunʼiy yoʻldoshi boʻlib qoldi. "L.-2" (1959-yil 14.9.) Oy sirtiga ilk bor tu-shirildi; "L.-Z" (1959-yil 7.10.) Oy atrofidan uchib oʻtib, uning Yerdan koʻrinmaydigan qismini tarixda birinchi marta fotosuratga tushirdi, 1963—65 yillarda uchirilgan "L.-4", "L.-8" avtomatik st-yalar oldiga Oyni yaxshiroq oʻrganish va uning sirtiga ohista qoʻnish masalalarini yechish qoʻyilgan edi. "L.-9" (1966-yil 3.2.) jahonda birinchi marta Oy sirtiga ohista qoʻndirildi va u Oy sirtidagi manzarani Yerga yetkazdi; "L.-13" ham (1966-yil 21.12.) ana shunday vazifani bajar-di; "L.-10", "L.-11", "L.-12", "L.14" va "L.-15" (1966-1969-yil) Oyning sunʼiy yoʻldoshi orbitasiga chiqarildi; "L.-16" (1970-yil); "L.-20" (1972-yil) va "L.-24" (1976-yil) Oyga qoʻndirildi va Yerga Oy tuprogʻi keltirildi. "L.-17" (1970-yil) yordamida "Lunoxod-1" Oyga qoʻndirildi; "L.-18" va "L.-19" (1971-yil) yordamida Oy orbitasining evolyusiyasi oʻrganildi "L.-20" Oyning oltinchi sunʼiy yoʻldoshi boʻlib qoldi; "L.-21" (1973-yil) yordamida "Lunoxod-2" Oyga qoʻndirildi. Bunday avtomatik stansiyalar yordamida olib borilgan tadqiqotlar natijasida Oy atmosferasining nihoyatda siyrakligi va uning tarkibi oʻrganildi. Oy sirti va ichining tuzilishi, gravitatsion hamda magnitizm maydonlari, seysmik ahvol va boshqa qator tabiiy shart-sharoitlar chuqur tekshirildi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lunar orbiter

Lunar Orbiter — amerikada ishlab chiqarilgan, 1966-yil 10 avgustdan 1967-yil 1 avgustgacha uchirilgan Oy sunʼiy yoʻldoshlari (OSI) seriyalar nomi. Uchirishdan maqsad Oy sirtini OSI orbitasidan turib suratga olib, televizion kanal orqali yerga uzatish. "L.O.-1", "L.O.-2" va "L.O.-Z" lar yordamida olingan fotosuratlar, asosan, "Serveyer" avtomatik apparatlarni va "Apollon" kos-mik kemalarning oy kabinalarini Oyga qoʻndiriladigan joylarni iz-lashda foydalaniladi. "L.O.4" va "L.O.-5" yordamida qoʻndirilishi mumkin boʻladigan joylarning va Oyning koʻrinadigan tomonidagi ilmiy nuqtai nazardan ancha qiziqarli boʻlgan uchastkalarining, shuningdek, sobiq Ittifoqning "Luna-3" va "Zond-3" sayyoralararo avtomatik st-yalari suratga olgan Oyning teskari tomonidagi qutb rayonlarining qoʻshimcha suratlari olindi. Bulardan tashqari, "L.O." yordamida Oy yaqinidagi boʻshliq radia-siyasi va mikrometeorlar, Oyning gra-vitatsion maydoni oʻrganildi va hokazo.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lunatizm

Lunatizm (lotincha lunaticus — telba, luna — oy) — q. Somnambulizm. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Anatoliy Lunacharskiy

Anatoliy Vasilyevich Lunacharskiy (1875.11(23).11, Poltava - 1933.26.12, Fransiya, Mentena; Moskvada dafn etilgan) — davlat arbobi, rus yozuvchisi, tanqidchi, adabiyotshunos, sanʼatshunos. Akad. (1930). Syurix universitetining falsafa fakultetida tahsil koʻrgan. 1897-yilda Rossiyaga qaytib, inqilobiy faoliyat, 1902-yildan boshlab esa adabiy tanqidchilik va siyosiy publitsistika bilan shugullana boshlagan. 1917—29-yillarda maorif xalq komissari. 1933-yilda Ispaniyaga elchi qilib tayinlanadi va Madridga borayotib, yoʻlda vafot etadi.

L.ning oktyabr toʻntarishiga qadar boʻlgan estetik qarashlari "Umuman sanʼatkor va xususan baʼzi bir sanʼatkor haqida" (1903) hamda "Pozitiv estetika asoslari" (1923) makrlalarida ifodalangan.

L.ning Gʻarb adabiyoti va sanʼatiga bagʻishlangan asarlari ("Gʻarbiy Yevropa adabiyotining muhim bosqichlari tarixi", 2 jildli, 1924, 1930 va boshqalar)da faqat Gʻarb adabiyotining emas, balki rus adabiyoti namoyandalarining ham individual oʻziga xosligini, ular ijodining muayyan tarixiy-adabiy jarayondagi oʻrnini belgilab berdi.

L. 20-asrning 20—30-yillaridagi adabiy-tanqidiy maqolalari bilan shu davrdagi adabiy jarayonga faol taʼsir koʻrsatdi. U dialog shakliga tez-tez murojaat etib, adabiy-tanqidiy va publitsistik makrla janrlarining yangi shakllarini axtardi. "Qirol sartaroshi" (1906), "Faust va shahar (1918), "Oliver Kromvel" (1920), "Ozod etilgan Don Kixot" (1922), "Oʻt yoquvchilar" (1924) pyesalari, T. Kampanella haqidagi trilogiya ("Xalq", 1920; "Gersog", 1922; 3-qismi tugallanmagan), hikoyalar, xotiralar, publitsistik makrlalar muallifi.

L.ning adabiy-tanqidiy asarlari zamonaviy oʻzbek tanqidchiligi va adabiyotshunosligining shakllanishiga maʼlum darajada taʼsir koʻrsatdi. U maorif xalq komissari sifatida oʻzbek yoshlarining Moskva va Leningraddagi oliy oʻquv yurtlarida tahsil oli-shiga yordam berdi. Uning madadi bilan Moskvada oʻzbek drama studiyasi tashkil etildi (1924—27) va bu studiyada oʻzbek milliy teatrining M. Uygur, A. Hidoyatov, S. Eshontoʻrayeva singari qaldirgʻochlari yetishib chiqdi. L.ning saʼy-harakati bilan Qori Yoqubov va Ta-maraxonim Parijdagi Jahon dekorativ sanʼati kurgazmasining ochilishiga bagʻishlangan konsertlarda ishtirok etdilar. Ayrim asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Naim KarimovOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Rossiyalik yozuvchilar
Turkum:Adabiyotshunoslar
Turkum:1875-yilda vafot etganlar
Turkum:1933-yilda vafot etganlar
Turkum:26-dekabrda vafot etganlar
Turkum:Rossiya imperiyasida tugʻilganlar
Lunda

Lunda — Afrikadagi qad. davlat. Hozirgi Angola, Kongo Demokratik Respublikasi, Zambiya davlatlari hududlarida tashkil topgan (16-asr oxiri — 19-asr boshlari). Etnik oʻzagi — lunda xalqi. Aholisining asosiy mashgʻuloti — dehqonchilik, ovchilik. Oʻzaro urushlar natijasida parchalanib ketgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lunda (balunda)

Lunda (balunda) — bantu guruhiga mansub xalq. Kongo Demokratik Respublikasi (400 ming kishi), Angola (110 ming kishi) va Zambiyada (520 ming kishi). Umumiy soni 1030 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Lunda tilida soʻzlashadi. Dindorlari — katoliklar va protestantlar, bir qismi anʼanaviy dinlarga eʼtiqod qiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lundkvist Artur Nils

LUNDKVIST (Lundkvist) Artur Nils (1906.3.3, Janubiy Shvetsiya, Oberyunga — ?) — shved yozuvchisi, jamoat arbobi. Shvetsiya akademiyasining aʼzosi (1968). "Harorat" (1928), "Oshkora hayot" (1929), "Qora shahar" (1930), "Oq tanli odam" (1932) sheʼriy toʻplamlarida hayot quvonchlarini kuylagan. L.ning "Hayot koʻm-koʻk giyohga oʻxshaydi" (1954), "Soʻzlovchi daraxt" (1960) sheʼriy toʻplamlari, "Vindingdagi vals" (1956), "Ozod oʻqchining hayoti va oʻlimi" (1970), "Samo irodasi" (1971) romanlari, "Qorongʻi oʻrmon" (1967) novellalar toʻplami, "Oqar suvda koʻrganlaring" (1978) nomli nasriy sheʼrlari va boshqa asarlarida realistik tamoyillarning kuchayishi, ijtimoiy mavzularga qiziqish kuzatiladi. Chet el sayohatlari haqidagi kitoblar, tanqidchilik, publitsistikaga oid asarlar va tarjimalar L. ijodida muhim oʻrin egallaydi. L. 1952-yilda Toshkentga kelgan va Oʻzbekiston haqidagi hikoyalardan iborat "Toshkent lolalari" kitobini yozgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lunoxod

"LUNOXOD" — Oy sirtida harakatlanadigan SSSR apparatlari nomi. 1970-yil 10 noyabrda Yerdan Oy tomon uchirilgan "Luna-17" avtomatik stansiya 17 noyabrda Oyning gʻarbidagi "Yomgʻirlar dengizi" deb nom olgan qismiga ohista qoʻndirildi (qarang "Luna"). Shu kunning oʻzida undan maxsus moslama orqali Oy sirtiga "L.-1" tushib, oʻz harakatini boshladi. Unga yuklatilgan asosiy vazifa Oy sirtini kuzatish va kompleks ravishda tekshirishdan iborat edi. U bu ishlarni 1970-yil 17 noyabrdan 1971-yil 4 okt.gacha davom ettirib, shu davr ichida 10,5 km yoʻl bosdi, Oy sirtining 80 000 m2 qismini tekshirdi, 200 ga yaqin atrof manzara va 20 000 dan ortiq alohida fotosuratlarni Yerga uzatdi. "L.-1" germetik yopilgan ilmiy-kuzatuv asboblar va har biri elektr dvigatellar yordamida mustaqil harakatlanadigan 8 ta gildirakli aravachadan iborat. "L.-l" Yerdan turib boshqarildi, uning ichiga Oy sirtidagi tuproqning kimyoviy tarkibini tekshirish apparatlari, radiometrik moslamalar, rentgen teleskop va lazer qaytargich oʻrnatilgan. Oy sirtining tekshirilgan qismi, asosan, bazalt jinslaridan iboratligi maʼlum boʻldi. Bu oʻtmishda Oy zaminida kuchli vulqonlar roʻy berganligidan dalolat beradi. 1973-yil 13 yanvarda "Luna-21" avtomatik stansiyasi Oy sirtiga yana bir oʻzi yurar avtomatik apparat "L.-2"ni olib chiqdi. Yanada mukammallashtirilgan bu apparat Oydagi Lemonye deb ataluvchi kraterga tushirildi. Keng koʻlamda kuzatish va tekshirish olib bora oladigan ilmiy asboblar oʻrnatilgan "L.-2" 4 oy ichida 37 km yoʻl bosib, Yerga Oy sirtining 86 manzarasini va 80 000 dan ortiq fotosuratlarini yetkazdi. Astrofotometr yordamida "L.2" Oy osmonining yorugʻligini kuzatib, Yer osmoni yorugʻligidan bir necha marta kuchli ekanligini aniqladi. Bundan Oy atrofini chang zarralari qurshab olgan, shu sababli ular Quyosh nurlari va Yerdan qaytgan nurlarni atrofga kuchli tarkatib turadi, degan muhim as-tronomik xulosa kelib chiqadi. Oyga 3 marta "Apollon" kosmik kemasida parvoz etgan amerikalik astronavtlar 2 oʻrinli "Rover" "L."dan foydalanib, koʻnish joyi atrofidan 27— 35 km gacha uzoklashgan. "L."lar "Planetoxod" larning oddiy bir koʻri-nishidir.

Ad.; Zigel F. Yu., Kometalar nima? T., 1956; Fizika kosmosa, 2-oye izdaniye, M., 1985.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Luo

Luo — Afrikadagi xalqlar guruhi. 2 guruhga boʻlinadi. Shim. L. (shilluk, anuak va boshqalar) Jan. Sudanda, Jan. L. (haqiqiy L.lar, alur, acholi va boshqalar) Uganda, Kongo Demokratik Respubli-kasi, Tanzaniya, Keniyada yashaydi. Nil-Sahroi Kabir tillarining sharinil lahjasida soʻzlashadi. Haqiqiy L.lar (oʻzlarini joluo deb ataydilar) Keniya (3,25 mln. kishi) va Tanzaniyada yashaydilar. Umumiy soni 3,47 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Anʼanaviy dinga eʼtiqod qiladilar, xristianlar (asosan, katoliklar), sunniy musulmonlar ham bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lurlar

Lurlar — xalq. Eronning, asosan, Kichik Luriston va Fors kabi tarixiy viloyatlarida (2,8 mln.kishi), shuningdek, Iroqda yashaydilar. Umumiy soni 2,86 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Eron tillari guruhiga mansub tilda soʻzlashadilar. Dindorlari — shia musulmonlarOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Fors ustoni
Turkum:Erondagi etnik guruhlar
Lusaka

Lusaka — Zambiya poytaxti. Mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Mamlakatning markaziy qismida, 1280 m balandlikda joylashgan. Aholisi 982 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Iklimi subekvatorial, oʻrtacha temperatura yanvarda 20,6°, iyulda 15,5°; yiliga 850 mm chamasida yogʻin yogʻadi. Transport yoʻllarining muhim tuguni, temir yoʻl stansiyasi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Yirik qishloq xoʻjaligi rayonining savdo-taqsimot markazi. Yengil, oziqovqat, poligrafiya, sement, metallsozlik sanoati korxonalari, universitet, etnografiya instituti, Afrika tadqiqotlar instituti, kutubxona, teatr, Livingston muzeyi, botanika bogʻi bor. Lusaka 1905-yilda Livingston — Broken-Xill temir yoʻldagi stansiya yonida vujudga kelgan. Shahar erkin reja asosida qurilgan. Lusaka 1935-yildan Shimoliy Rodeziya Britaniya protektorati maʼmuriy markazi. 1964-yildan mustaqil Zambiya poytaxti.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lu sin

thumb
Lu sin (taxallusi; asl ismi Chjou Shu-jen) (1881.25.9, Shaosin -1936.19.10, Shanxay) — xitoy yozuvchisi, publitsist va jamoat arbobi. Hozirgi zamon xitoy milliy adabiyoti asoschisi. "Hayqiriq" (1923) hikoyalar tuplamida oddiy kishilarning qashshoqligi va huquqsizligi, "Sarsonlik" (1926) novellalar toʻplamida esa yarim feodal Xitoydagi ziyolilar taqdiri aks ettirilgan. "A-Kyuning haqiqiy tarixi" (1921) qissasida "kichkina odam"ning fojiasi tasvirlangan. "Yovvoyi oʻtlar" (1927) nasriy sheʼrlar toʻgotami muallifi. "Yangicha hikoya qilingan eski rivoyatlar" (1936) toʻplamida tarixiy va mifologik obraz yaratilgan. Publitsistik asarlarida Pekin va Shanxaydagi ijtimoiy voqealar xususida fikr yuritiladi ("Issiq shamol", 1925; "Qabr", 1927 va boshqalar). Jahon adabiyoti klassiklarining ayrim asarlarini xitoy tiliga tarjima qilgan. L.S.ning oʻzbek tilida "Qadrdon qishlogʻim" (1956) hikoyalar toʻplami va "Tanlangan asarlar"i (1959) nashr etilgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Luson (orol)

Luson — Filippin arxipelagidagi eng katta orol, Tinch okeanda. Maydoni 105,6 ming km². Relyefi, asosan, oʻrtacha balandlikdagi tog, eng baland joyi 2934 m (Pulog togʻi) va sohilboʻyi tekisliklaridan iborat. Gʻarbiy va jan. qirgʻoqlari parchalangan, qulay qoʻltiq va buxta koʻp. Harakatdagi vulkanlar bor. Foydali qazilmalardan oltin, xromit, temir va mis rudalari uchraydi. Iklimi subekvatorial, mussonli. Yiliga 3000 mm gacha yoshn yogʻadi. Tez-tez tayfunlar boʻlib turadi. Togʻlari doim yashil subekvatorial urmonlar bilan qoplangan, tekisliklarda savannalar uchraydi. 10 dan ortiq milliy park tashkil etilgan. Sohil qismi va vodiylarda aholi zich joylashgan. Qishloq xoʻjaligi ekinlaridan sholi, makkajoʻxori, tamaki, qand lavlagi ekiladi. Kokos palmasi oʻstiriladi. L.da Keson-Siti, Manila shaharlari, AQShning yirik harbiy bazalari joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Orollar
Turkum:Janubiy-Sharqiy Osiyo
Turkum:Osiyo orollari
Luiziana (hudud)

Luiziana (Louisiana) — Missisipi daryosi havzasidagi hududning 17-asr oxiri — 19-asr boshidagi nomi. 16-asrda ispanlar tomonidan kashf etilgan. 17-asrda fransuzlar tomonidan oʻzlashtirila boshlangan. 1763-yil sharqiy qismi inglizlarga, gʻarbiy qismi ispanlarga (1800-yil fransuzlarga) oʻtdi. AQSH tashkil topganidan keyin L.ning sharqiy qismi, 1803-yildan gʻarbiy qismi ham AQSH tarkibida. L. hududi bir qancha shtatlar oʻrtasida oʻzaro boʻlingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lut

Lut  – Qurʼonda nomi zikr etilgan paygʻambarlardan biri. Harron shahri (Mesopotamiya)da tavallud topib, Ibrohim bilan birga Falastinga borgan. Sadum, Amura va uning atroflaridagi yerlarda chorvachilik bilan shugʻullangan. Paygʻambarlik darajasiga yetishgach, odamlarga pand-nasihat qiladi, Allohning birligiga imon keltirishga chaqiradi. Biroq axloqi buzuq Sadum aholisi bachchavozlik odatini tark etmay, uning oʻzini bu yurtdan haydab chiqarmoqchi boʻladi. Farishtalar unga oilasi va imonli kishilar bilan birga (xotinidan tashqari, chunki xotini Allohning gʻazabiga uchragan) shahardan chiqib ketishni buyurganligi rivoyat qilinadi. Qurʼonning Hijr surasida Lut maʼlum masofaga yetib olgach, shahar ostin-ustun qilib yuborilgani, qavm ustiga sopol tosh yogʻdirilgani bayon etilgan. Hozir bu dinsiz qavm yashagan shahar oʻrnida dengiz mavjud boʻlib, u „Oʻlik dengiz“ deb nomlanadi. Lut paygʻambar nomi Bibliyada „Lot“ shaklida kelgan boʻlib, undagi qissa Qurʼondagi xabardan baʼzi jihatlari bilan farq qiladi.

 

 

Turkum:Paygʻambarlar
Turkum:Islom paygʻambarlari
Lutfulla Mutallib

Lutfulla Mutallib (1922.11.16 — 1945.9.18) — 20-asr uygʻur shoiri, dramaturg, mustamlakachilikka qarshi kurash tashkilotchisiLutpulla Mutellip. Lutpulla Mutallip so’nggi uyg’ur she’riyatida mashhur shoirlardan biridir. Hozirgi zamon Shinjong uygʻur adabiyotining asoschilaridan biri. Dastlab Gʻuljadagi boshlangʻich maktabda (1932—1936), soʻngra Ilidagi rus gimnaziyasida, Urumchidagi Oʻlka oʻqituvchilar tayyorlash institutida (1936—1941) oʻqigan. 1941 — 44 yillarda „Sin Szyan gaziti“ va „Oqsuv gaziti“da ishlagan. Sheʼrlari 1937-yildan „Ili daryosi“ gaz.da eʼlon qilingan („Biz Sin Szyan farzandlari“ va boshqalar). „Muhabbat va nafrat“ (1956) dostoni uygʻur xalqining jamiyat illatlariga qarshi kurashiga bagʻishlangan. L. M. hajviy hikoyalar, „Dovonlar oshganda“ nomli roman, „Samsoq akang qaynaydi“, „Boʻrondan keyin oftob“, „Chaman va Polvon“, „Kurash qizi“, „Tohir va Zuxra“ kabi pyesalar yozgan.

 

 Yoshlik xuddi chaqmoq, T., 1976; Yillarga javob, T., 1983.

 

Turkum:Uygʻur shoirlari
Turkum:Uygʻur yozuvchilari
Lutfulla Olimiy

Lutfulla Olimiy (1893, Namangan — 1969, Qoʻqon) — oʻqituvchi va jurnalist. Namangan madrasalarining birida tahsil koʻrgach, 1916-yilda Ufaga borib, Madrasai Oliyada oʻqigan. 1917-yil Fevral voqealaridan keyin yurtiga qaytib, Namanganda tashkil etilgan "Namuna" maktabida oʻqituvchi (1918—23), shahar xalq maorif boʻlimi, madaniy oqartuv mu-assasida mudir, shahar ijroiya qoʻmitasida kotib (1924) boʻlib ishlagan. Ayni paytda "Nashri maorif" jamiyati viloyat boʻlimining kotibi (1921—23). Soʻng Qoʻqonga koʻchib borib, 1930-yilga qadar "Fargʻona" ("Yangi Fargʻona") gaz.da muharrir oʻrinbosari (1925—27) va muharrir (1928— 30) lavozimlarida xizmat qilgan. 1930-yilda "Milliy ittiqod" tashkilotining aʼzosi sifatida qamoqqa olingan. 1937 va 1949-yillarda 3-marotaba qatagʻon etilgan. Qamoqdan qaytgach, xoʻjalik ishlarida xizmat qilgan. "Nodira" (1923), "Qizil adabiyotning hozirgi ahvoli" (1924), "Unutilmas shoir" (Soʻfizoda haqida, 1925) kabi maqolalari bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Namangan madrasalarida tahsil olganlar
Xayrulla Lutfullayev

Xayrulla Lutfullayev (1945.25.10, Toshkent shahri) – xonanda va sozanda (qashqar rubobi, tor), Oʻzbekiston (1987) va Qoraqalpogʻiston (1993) xalq artisti. Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1974). „Bahor“ ansambli yakkaxon xonandasi (1974—2003), Toshkent madaniyat instituti dotsenti (2003-yildan). L. lirik xonanda, mayin va shirali ovoz sohibi. Repertuaridan qoʻshiq va yallalar („Men sevaman, sen sevasanmu“, „Dilxiroj“, „Tola soch“ va boshqalar), oʻzbek ashula va maqom yoʻllari („Bayot I—V“, „Girya I—II“, „Fargʻona tanavori“ va boshqalar), oʻzbek bastakorlari asarlari („Beboqcha“, „Samarqand ushshogʻi“ va boshqalar) oʻrin olgan. „Kelibdiyu-ketibdi“, „Ishonaman oʻzingga“, „Goʻzal jonon senmasmu“ kabi qoʻshiqlarning kuylarini oʻzi bastalagan. Xorijiy mamlakatlarda gastrolda boʻlgan. L. ning oʻgʻli Nodir Lutfullayev – za-monaviy estrada qoʻshiqchisi, repertuaridan zamonaviy estrada qoʻshiqlari, oʻzbek xalq qoʻshiqlari va mumtoz ashulalar oʻrin olgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Eson Lutfullayev

Eson Lutfullayev (1935.25.11, Forish tumani — 2000.1.12, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq hofizi (1997). H. Olimjon nomidagi Samarqand drama teatri (1956—57), Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1957—60), "Maqom" ansambli (1960—2000)da ishlagan. Yoqimli, diapazoni keng va kuchli ovoz sohibi. Us tozlari J. Sultonov va M. Uzoqov anʼanalarining davomchisi. Repertuaridan maqom va mumtoch ashula yoʻllari ("Navroʻzi sabo". "Feruz I—II". "Moʻgʻulchai Navo". "Chapandozi Bayot", "Chorgoh I", "Buxoro Irogʻi", "Suvora" va boshqalar), katta ashulalar ("Sogʻindim", "Ohkim" va boshqalar), 100 ga yaqin oʻzi bastalagan ashulalar ("Koʻziga surma qildi", "Yuragi toza boʻlsin", "Zor etma", "Dastingdan", "Noz uyqusi", "Afsona deb" va boshqalar) oʻrin olgan. Oʻzbekiston televideniyesida L. ijodiga bagʻishlangan 2 ta videofilm ("Eson Lutfullayev kuylaydi", 1991; "Bokira tuygʻular", 1998) suratga olingan, L. ijro etgan ashulalar gramplastinkada chiqarilgan ("Eson Lutfullayev kuylaydi" va boshqalar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:1935-yilda tugʻilganlar
Turkum:2000-yilda vafot etganlar
Turkum:25-noyabrda tugʻilganlar
Turkum:1-dekabrda vafot etganlar
Mavlono Lutfulloh masjidi

Mavlono Lutfulloh masjidi — Namangan viloyati Chust tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (XX-asr boshlari). Dastlab masjid, Madrasa, minora, maqbara va boshqa binolardan iborat ansambl boʻlgan. Bizgacha bir tomoni ustunli mayejid ayvoni (28x7,2 m) saqlangan. Ayvon shiftini 3 qatorli 7 yogʻoch ustunlar koʻtarib turadi. Markaziy ravoklar zinali karniz-kayvon (karnizning alohida koʻtarilgan kismi) hosil qilib, yuqori koʻtarilgan. Qirrali ustunlar sodsa, shifti esa serhasham handasiy naqshlar — gulsafsar va pechakgul chirmovuqlari bilan uygʻunlashgan. Toqilariga ishlangan gullarning takrorlanishi muayyan izchillik hosil qiladi. Naqshlarida koʻk, yashil va qizil ranglar koʻproq qoʻllangan.

Masjidning janubiy-sharqiy burchagidan bir necha metr narida minora (balandligi 13 m) qad koʻtargan. Minora tanasi feruza rang koshinlar bilan qoplangan. Mezananing tag qismi pargari egri ra-voqli muqarnas belbogʻ bilan oʻralgan. Mavlono Lutfulloh masjidi shahar istirohat bogʻi hududida, taʼmirdan soʻng tarix muzeyi sifatida foydalanilmoqdaOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Chust tumanidagi masjidlar
Lutfulloh bin Fathulloh Chustiy

Lutfulloh bin Fathulloh Chustiy (taxminan 1485, Fargʻona vodiysi, Axsikent mavzesi — taxminan 1571) — naqshbandiylik tariqatining mashhur namoyandasi. Axsikentdagi madrasada tahsil oladi. Ilmini takomillashtirish maqsadida Samarqandga keladi. Baʼzi da Xoʻja Ahrorning xalifasi Muhammad Qozi huzurida 6 yil tarbiyalangani va sulukni oʻtaganligi aytiladi. L.ga Maxdumi Aʼzamning istagi bilan "Fargʻona va Toshkentdagi barcha naqshbandiylik birodarlari" ishonib topshirilgan. L. bir necha marta yashashjoyini oʻzgartirgan. Oʻzining aytishicha, "kishloq axlining fitnasi oqibatida" koʻchishga majbur boʻlgan. Oxiri Chustga kelib, muqim boʻlib koladi. Bu yerda dehkonchilik bilan tirikchilik oʻtkazadi. U shayboniylar orasida nufuz orttirishga muvaffaq boʻladi. Shu bois oʻsha davrda davlatdagi koʻpgina ichki nizolarni bartaraf etishga, saroydagi ayrim bek va amirlarning gʻayriqonuniy xatti-harakatlarini cheklab qoʻyishga erishdi. Movarounnahrda kubroviylik tariqati yoyilgan boʻlib, L. uning vakillarini koʻp marta rofi-ziylik (islom yoʻlidan chetga chiqish)da aybladi. L.ning izdoshlari koʻp edi. Ular Toshkent, Fargʻonadan tashqari, Hisor hamda Movarounnahrning boshqa chekka viloyatlarida 20-asrning boshlariga qadar faoliyat koʻrsatgan. L.ning ijodiy merosi haqida maʼlumotlar kam. Manoqiblarda uning oʻz oʻquvchilariga tanbeh tarzida yozilgan 2 ta kichik risolasi tilga olinadi.

L.ning qabri qayerdaligi aniq emas. Baʼzi da u Chustga (bu yerda uning maqbarasi bor), boshqa da Hisorga dafn etilgan deyiladi.

 Adabiyot 
 Ismoilov M., Ikromov T., Mavlono Lutfulloh Chustiy, Namangan, 1998; Muhammad Mufti Ohangaroniy , Mavlono Lutfulloh manoqibi, T., 2002.

Baxtiyor Bobojonov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Samarqand madrasalarida tahsil olganlar
Lutsk

Lutsk — Ukrainadagi shahar, Volin viloyati markazi. Stir daryosi (Pripyatning oʻng irmogʻi)ning ikkala sohilida joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi, avtomobil yoʻllar tuguni. Pristan, aeroport bor. Aholisi 218 ming kishi (1997). Mashinasozlik va metallsozlik (avtomobil zavodi, podshipnik va boshqa ishlab chiqarish zavodlari), priborsozlik (priborsozlik va elektr apparatlari zavodlari), yengil (tikuvchilik va poyabzal fabrikalari), oziq-ovqat (spirt-araq kombinatlari, qand-shakar, un, meva-konserva zavodlari), kimyo sanoatlaririvojlangan. pedagogika. instituta, musiqali drama teatri, badiiy va oʻlkashunoslik muzeylari, filarmoniya va boshqa bor. Ilk bor 1085-yilda Ipatiy sol-nomasida tilga olingan. 14 a. dan Litva va Polsha, 1795—1917-yillarda Rossiya imperiyasi, 1921-yildan Polsha, 1939-yildan Ukraina tarkibida. 1970-yildan tarixiy-meʼmoriy qoʻriqxona deb eʼlon qilingan. Uning tarkibiga Yuqori (13—16-asrlar) va Quyi (14— 17-asrlar) saroylar qoldiqlari, "Puzina uyi" (14-asr), iyezuitlar kollegiumi, Pyotr va Pavel kostyoli (17-asr), Pokrov va Krestovozdvijenskaya cherkovlari (17-asr) kiradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Luchchak shaftoli

Luchchak shaftoli - pusti tuksiz va silliq shaftoli navlarining umumiy nomi. Ularga Sariq luchchak, Qizil luchchak, Oʻzbekiston 50 yilligi (nektarinlar guruhi), Lola va boshqa navlar kiradi. Luchchak shaftoli mevasi, asosan, iyul— avgustda pishadi. Ogʻirligi 55—90 g, ak-sariyati dumaloq, sariq, qizil, toʻq qizil, zargʻaldoq, kungay tomoni taram-taram. Poʻsti yupqa, eti oq, sargish, muloyim, sersuv, sal nordon, xushxoʻr, danagidan oson ajraladi. Mevasi, asosan, yeyiladi, konserva, qoqi qilinadi. Koʻchati oʻtqazilgach, 2—3-yili hosilga kiradi. 5—6 yoshlik daraxtidan 50–80 kg hosil olinadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Luqmon

Luqmon — Qurʼonda tilga olingan donishmand (31-Luqmon surasi). Alloh u zotga narsa va voqea hodisalarning mohiyat — haqiqatiga bexato yetish va eng toʻgʻri hukm chiqara olish neʼmatini, yaʼni hikmatni ato etgan ekan. Qurʼonda Luqmonning oʻgʻliga qilgan pand-nasihatlari (Allohga shirk keltirmaslik, yaxshi amallar qilish, namoz oʻqish, sabr-toqatli boʻlish, kibr-havoli, maqtanchoq boʻlmaslik kabilar) keltiriladi.

Luqmon haqida rivoyatlar koʻp. Shulardan biriga koʻra, Luqmon Od qavmidan boʻlib, uni Luqmon ibn Od deb atashgan. aytilishicha, Arabistonda yashagan ana shu xalq Allohning gʻazabiga uchrab qurgʻoqchilikka duchor boʻladi. Xalq bu ofatdan qutulish maqsadida oʻz vakillarini Makkaga yomgʻir soʻrab duo oʻqish uchun yuboradi. Ularga Luqmon boshliq boʻladi, lekin u Allohdan oʻziga uzoq umr soʻraydi. Alloh Luqmonga yettita burgut umriga teng keladigan uzoq umr ato etadi.

Oʻrta Osiyo xalqlari orasida Luqmon buyuk hakim, dono, bilimdon inson sifatida mashhur boʻlgan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Luqmoni hakim

Luqmoni hakim — sharq mumtoz adabiyoti va xalq ogʻzaki poetik ijodidagi donishmand tabib obrazi.Alisher Navoiy („Tarixi hukamo va anbiyo“), Xondamir („Ravzat us-safo“) va boshqalarda Luqmoni hakim tarixiy shaxs-paygʻambar sifatida gavdalangan. Sharq mumtoz adabiyotida u qora tanli qul boʻlib, oʻz paygʻambarona karomatlari tufayli ozod boʻlgan. Oʻzbek folklorida Luqmoni hakim obrazi donolik timsoliga aylangan.
Al-Uqsur

Al-Uqsur  – Misrdagi shahar, Nil daryosi oʻrta oqimining oʻng sohilida. Aholisi 360,5 ming kishi (1996). Temir yoʻl stansiyasi va aeroport bor. Al-Uqsur – iqlim kurorti. Iqlimi quruq choʻl iqlim; yomgʻir deyarli yogʻmaydi. Oʻrtacha temperatura yanvarda 16,7°, martda 22,0° boʻladi. Al-Uqsurda buyrak, yuqori nafas aʼzolari xastalangan bemorlar davolanadi. Xalqaro turizm markazlaridan. Mehmonxona, pansionat koʻp. Hunarmandchilikda esdalik buyumlari (suvenirlar) tayyorlanadi.

Al-Uqsur qadimiy Fiva (Misrning miloddan avvalgi 21— 11-asrlardagi poytaxti) oʻrnida bunyod boʻlgan. Al-Uqsurning gʻarbiy chekkasida Amon-Ra, Mut va Xonsu xudolarining ibodatxonalari joylashgan. Bu yodgorliklarda Yangi podsholik davrining (miloddan avvalgi 16—11-asrlar) meʼmoriy anʼanalari aks etgan, kolonnadalardan keng foydalanilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Misr shaharlari
Luhrosp

Luhrosp (Avestoda — Aurvataspa) — kayoniylar sulolasining 4-hukmdori. Kayxusra vdan soʻng taxtga oʻtirgan. Poytaxtni Istahrdan Balxga koʻchirgan. "Shohnoma"ga koʻra, Gushtasp otasi L. taxtni unga berishni istamagani uchun Rum (Vizantiya)ga ketgan va u yerda malika Kitayunni sevib qolgan. Arjasp Isfandiyornnnt qamoqdaligi va Gushtaspning yoʻkligidan foydalanib Eron poytaxti Balxga hujum qilgan va keksa shoh — L.ni oʻldirgan va Gushtaspning 2 kizini asir olib ketgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lxasa

Lxasa (tibetcha "xudolar makoni") — Xitoyning jan.-gʻarbiy qismidagi shahar. Tibet muxtor rayonining maʼmuriy, iqtisodiy va madaniy markazi. Tibet togʻligidagi Jichu daryosi (Brahmaputra irmogʻi) vodiysida, dengiz sathidan 3650 m balandlikda joylashgan. Avtomobil yoʻllari orqali mamlakatning boshqa tumanlari bilan bogʻlangan. Aholisi 140 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). L.da oziq-ovqat, yogʻochsozlik, koʻn, metallsozlik, farmatsevtika, mayda mashinasozlik, kimyo korxonalari bor. Hunarmandchilikda gilam toʻqiladi, diniy marosim buyumlari tayyorlanadi. Geofizika rasadxonasi, meteorologiya va qishloq xoʻjaligi tajriba st-yasi bor. Mahalliy koʻmir asosida issiqlik elektr st-yasi ishlab turibdi. Qadimda L. oʻrnida qoʻrgʻon boʻlgan. Keyinchalik uning atrofida shahar vujudga kelgan. 7-asrda dastlabki Tibet davlatining poytaxti boʻlgan. 15—17-asrlarda L. Tibetning dunyoviy va buddizm (lamaizm) dinining markazi edi. Shaharning shim.-gʻarbidagi baland qoyali qismida 13 qavatli saroy — Potala saroy-monastiri (Dalay-lama qarorgohi) joylashgan. Uning asosiy qismi — "Qizil saroy" oltin bilan bezatilgan. L. yaqinida 3 ibodatxona bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Xitoy shaharlari
Turkum:Tibet muxtor rayoni
André Michel Lwoff

André Michel Lwoff (8-may 1902 Ene-le-Shato – 3-sentyabr 1994 Parij) — fransuz mikrobiologi va biokimyogari, Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1976-yildan). Parij universiteti professor (1959—68), Rak kasalligi milliy tadqiqot instituti direktori (1968—72). Asosiy ilmiy ishlari mikroblarni oʻstiruvchi omillar, viruslar fiziologiyasi, fermentlar induksiyasi va repressiyasiga oid. Omil Vning koferman ekanligini isbotladi va uning bakteriyalar uchun fiziologik rolini aniqladi. L.ning ishlari F. Jakov va J. L. Mono ilgari surgan bakteriyalarda oqsil sintezining genetik regulyasiyasi mexanizmi haqidagi gipotezaning asosini tashkil etadi (operon konsepsiyasi). Nobel mukofoti laureati (1965, Jakob va Mono bilan hamkorlikda).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1902-yilda tugʻilganlar
Turkum:8-mayda tugʻilganlar
Turkum:3-sentyabrda vafot etganlar
Turkum:1994-yilda vafot etganlar