Nursadarfiya

Nursafardiya Tariqat asoschisi Saparboy Kushkarov 
1952-yili Baxmal tumanidagi Uzunbuloq qishlog'ida 
tug'ilgan. Maъlumoti oliy. O'zbekiston Jahon tillari 
institutini tamomlagan. Bir necha chet davlatlarda, 
jumladan, Hindiston va Tibetda safarda bo'lgan. O'tgan 
asrning oxirgi o'n yilligida hech qanday diniy bilimga ega 
bo'lmagan holda va biror bir tayinli tariqat vakilidan 
irshod-yo'llanma olmay turib o'zini pir, shayx deb atay 
boshladi va yangi tariqat tuzganini eъlon qildi.
Agar tarixga nazar solib, tafakkur qilinsa, tasavvuf 
tariqatlari o'z-o'zidan, kimningdir ixtiyori bilan tashkil
etilmagani, ularning har biri Rasululloh (a.s.)ga etadigan 
silsilaga ega ekani ko'rinadi. Masalan, butun islom 
olamiga dong taratgan naqshbandiya tariqati misolida 
ko'radigan bo'lsak, uning vujudga kelish va shakllanish 
davri Abdulxoliq G'ijduvoniydan (1103-1179) Bahouddin 
Naqshbandgacha (1318-1389) deyarli 300 yilga cho'zilgan. 
Bundan tashqari, Naqshbandiya tariqatining shakllanishiga 
xizmat qilganlarning barchasi islom ilmlaridan boxabar 
etukulamolar bo'lgan. Nursafardiya faoliyatiga asos solgan 
Saparboy Kushkarov sufiylikning shakllanishi haqidagi 
mulohazalari hozirgi davr ilmiy asoslariga to'g'ri 
kelmaydi: «So'fiylik tizimining paydo bo'lish davri Odam 
(a.s.)ning uchinchi o'g'li Shish (Shis) (a.s.)ga borib taqaladi. 
Aynan bu davrda Alloh Shishga 60 oyatlik kitob jo'natdi. 
Shundan bir qismida ilohga erishish yo'llari ko'rsatilgan 
bo'lib, ikkinchi qismi inson salomatligiga bag'ishlangan. 
So'fiylik insonni to'rt darajada mukammallika 
erishtirib, iloh bilan to'g'ridan-to'g'ri munosabatda bo'lish 
va undan ilohiy amallarni olgan holda insonlarga xizmat 
qilishdir. So'fiylik ayrim davrlarda u yoki bu dinda 
bo'lishga majbur bo'lgan. Yaъni o'zini saqlab qolish uchun. 
Aslida u hech qanday din va falsafa bilan bog'lanmagan 
holda o'zi mukammal tizim sifatida paydo bo'lgan. Aynan 
so'fiylik har qanday dinning rivojlanishiga va uning 
yoyilishiga o'z taъsirini o'tkazib kelgan. Lekin ulardan 
ayri holda rivojlangan», - deydi.
Bu fikr tasavvuf borasidagi mo'ъtabar asarlarda bayon 
qilingan qarashlarning hech biriga uyg'un kelmaydi. Boz 
ustiga, mana shunday fikrlarni turli yo'llar bilan 
xalqimiz ongiga singdirishga uriniladi. Masalan: 
 «Tasavvufda Nursafardiyya maktabining 
amaliyotdagi 5 
nimadur? U o'z g'oyalariga asoslanib, moziy tariqatlardan
farqli ravishda sufiy nazariyotidan sufiy amaliyotiga 
qadam qo'ygan birinchi va yagona sarchashmadir. Tariqat 
yo'lida o'n to'rt qadam Nursafardiyya maktabining asosiy 
mezonidir. Nursafardiyya maktabi sufiy tabobati, sufiy 
jang sanъati, sufiy nafasiyoti, sufiy sheъriyati, sufiy 
harakiyoti mazmun-mohiyati bilan xalq orasiga kirib 
bordi», - deyiladi.
Nursafardiyaning Jizzax va Toshkent shaharlarida 
markazlari faoliyat yuritgan. Bu markazlarda sufiy 
nomi bilan bog'langan turli faoliyatlar olib borilgan. 
Saparboy Kushkarovga tegishli deb hisoblanadigan bir qancha 
risola va kitoblar nursafardiya tariqatining g'oyaviy asosi 
bo'lib xizmat qiladi. Unga nisbat berilayotgan «asar»larning 
yozilish uslubi ham, mavzular doirasi ham yaxlit emas. Umuman 
mazkur kitob va risolalar bir kishi tomonidan yozilganiga 
ishonish qiyin. Tilshunoslik jihatidan ham bu holat yaqqol 
ko'zga tashlanib turishini qayd etish lozim. Shuning uchun 
ularni shartli ravishda muqovada ko'rsatilgan Saparboy 
Kushkarov qalamiga mansub, deyish mumkin:
- So'fiy nafasiyoti;
- Nursafardiyya olamida zikriy raqslar va xoreografiya 
nomli disk;
- Nursafardiyya sheъriyat xazinasi;
- Nursafardiyya ilohiy falsafasi;
- Nursafardiyya tafakkur tarbiyasi;
- So'fiy gimnastikasi;
- Tanlangan asarlar;
- O'zlikni anglash xiyoboni;
- So'fiy sheъriyati.
- Ushbu kitoblarda tariqatning hozirgi holati haqida 
keltirilgan maъlumotlarning hammasi ham xolis voqelikni 
aks ettiradi, deb bo'lmaydi. Go'yoki, Saparboy Kushkarovning
O'zbekistonda 25000dan ortiq muridlari borligi, uni 
ko'pgina chet el davlatlarida ham yaxshi tanishlari haqidagi 
gaplar haddan ortiq bo'rttirib yuborilgan. Aslida, «So'fiy 
tabobati» markazlariga shifo istab borganlarining 
aksariyati ham Kushkarovning «murshidligi» to'g'risida 
juda mavhum tasavvurga egaligi maъlum bo'ldi. Ko'pchilik 
uni xalqona usulda davolovchi tabib deb biladi va uning 
«tafakkur mahsullariga» beeъtibor munosabatda bo'ladilar.
Kushkarovga kitoblardagi gaplarni yozishda qaysi 
ga tayanilgan, deb so'ralganda, u o'z «asar»larini 
bevosita Xudodan ilhom orqali olishini aytgan. «Ilhom 
namunalari» til va uslub jihatdan turlicha bo'lib, buning 
ustiga, ko'pchiligi mazmunan sayoz jumlalar yig'indisidan 
iborat. Ayrim namunalarda islom muqaddas dinining 
i, xususan Qurъoni karim oyatlari noto'g'ri, 
sharq yakka kurashi usullariga moslab, maъnosi buzib 
talqin qilingan. Mazmunan diniy hisoblangan mazkur 
kitobchalarning birortasi Din ishlari bo'yicha qo'mita 
ekspertizasidan o'tkazilmasdan, tegishli ruxsatnomasiz 
nashr etilgan. Bu esa ajdodlarimizning muqaddas dini - 
islomga nisbatan behurmatlik, respublika qonunlariga 
nisbatan bepisandlik, qonunlarni qo'pol ravishda 
buzishdan boshqa narsa emas. Bu masalada nursafardiyaning 
faoliyatini ijobiy baholab bo'lmaydi.
Hakim Termiziy. Navodir al-usul. - Bayrut, 2010; Xdkim 
Termiziy.Xatm al-avliyo. - Bayrut, 1965
 Kalobodiy, Аbu Bakr. at-Taarruf li-mazhab ahl at-tasavvuf. - Qohira, 1994; 
Аbu Nasr Sarroj Tusiy. al Luma*. - Qohira, 1960; Hujviriy. Kashf al-mahjub. - Misr, 1974. T.N .; 
Shihobuddin Suhravardiy. Аvorif al-maorif. - Bayrut, 1992; Lisoniddin 
 Xatib. Ravzat at-taʼrif bi-l-hubb ash-sharif. - Qohira, 1966; Muhammad 
 Аnvar Badaxshoniy. Аkidatut-Tahoviya sharhiningtalxisi.-Toshkent, 2014.
 

Turkum:Tasavvuf