Asmo Sulton (Abdulhamid I ning qizi)

Asmo Sulton (; 1778-yil 17-iyul—1848-yil 4-iyun) — Usmonli sultoni Abdulhamid I ning qizi, Sulton Mustafo IV ning singlisi va Sulton Mahmud II ning oʻgay singlisi.Sicil-i Osmani, Mehmet Süreyya Bey, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, ISBN 975-333-038-3 İstanbul, 1996.

 Yoshligi 
Asmo Sulton 1778-yil 17-iyulda Toʻpqopi saroyida tugʻilgan. Otasi Sulton Abdulhamid I, onasi esa Oysha Sineperver Sultondir. Shehzade Ahmad undan ikki yosh katta va Mustafo IV yoshdan bir yosh kichik. Uning oʻzidan to‘rt yosh kichik Fatma Sulton ismli ukasi bor.

Asmo Sulton bor-yo‘g‘i 11 yoshda bo‘lganida otasi Abdulhamid I vafot etadi. Usmonlilar sulolasining eng katta erkak aʼzosi boʻlgan Mustafo otasi vafot etganida atigi 10 yoshda edi, shuning uchun Sulton Salim taxtga oʻtirdi. Shundan so‘ng Asmo Sulton onasi bilan eski saroyga yo‘l oldi. 14 yoshida uning amakivachchasi Salim III tufayli Kichik Huseyin Poshoga turmushga chiqqan.

Asmo Sulton bolaligida kitoblar, musiqa asboblari va oʻyinlar bilan oʻtkazgan va onasi Sineperver bu oʻyin-kulgilarini uyda boshqargan.

 Nikohi 
Salim III Asmo Sultonning turmush oʻrtogʻi sifatida Kichik Huseyin Poshoni tanladi. Asmo Sulton va Husayn Poshoning unashtirishlari 1792-yil 29-mayda boʻlib oʻtdi. Toʻy korteji Istanbulda boʻlib oʻtdi, Asmo Sultonning noibi Darushshade ogʻa boʻlgan. 1792-yil 19-dekabrda Asmo Sulton va Husayn Poshoning toʻyi boʻlib oʻtdi. Malikalarning to‘ylari chorshanba kunlari er-xotin uyiga sep yuborish anʼanasi bilan boshlanib, o‘sha oqshom xina kechasi bilan davom etdi.

Asmo Sultonning to‘yida Mihrishah Sulton tomonidan ham qimmatbaho sovg‘alar yuborildi. Valide Sultonning sovgʻalari quyidagilar edi: oʻrta oʻlchamdagi 706 ta kichik atirgul olmoslari, qizil yoqut, olmoslar bilan bezatilgan qandil, 18 ta Avstriya oyoq yostigʻi, 3 ta Polshada ishlab chiqarilgan yoʻl-yoʻl va hoshiyali, yaxlit simli ustki yostiqlar, Divanyoʻli sulton saroyi uchun 3 ta matras.

Asmo Sulton, Divanyoʻlidagi saroyda, bugungi Sulton Mahmud maqbarasi oʻrnida bir yil avval taʼmirlangan saroyga kirdi. Asmo Sultonning Husayn Posho bilan nikohi 11 yil davom etdi. Uning eri 1803-yil 8-dekabrda vafot etdi va Eyüpdagi Mihrishah Sulton maqbarasiga dafn qilindi. U boshqa turmushga chiqmadi. Asmo Sulton rang-barang hayot kechirdi. Erining vafotidan soʻng guvohlar oʻsha davr voqealariga ishonib, bu hayotga qiziqmay, oʻlimigacha hayot tarzini davom ettirgan boʻlsa-da, hatto turli mish-mishlar paydo boʻldi.

 Bevaligi 

 Asrab olingan bolalar 
U Istanbuldagi muhtasham villasida dabdabada yashadi, lekin uning hayoti qaygʻuga toʻla edi, chunki u eng koʻp xohlagan narsasiga erisha olmadi, yaʼni farzand koʻra olmagan edi. U nihoyat farzand asrab olishga qaror qildi. Ota-onasi bilan qoniqarli sharoitga erishgandan soʻng, Rahime Sulton bir yoshida asrab olingan.

Rahime ayniqsa kichkina, nozik va nafis edi, shuning uchun u oʻz ismini Perestu deb oʻzgartirdi, bu forscha „yutish“ degan maʼnoni anglatadi. Asmo Sultonning villasidagi barcha sayohatchilar bu bolaga xuddi go‘dakdek munosabatda bo‘lishdi. Usmonli imperator malikasining qizi va haqiqatan ham uning feʼl-atvori va xulq-atvori shunchalik goʻzal ediki, ular unga bagʻishlangan edi. 1844-yilda jiyani Abdulmejid uning qoʻlini soʻradi. Ammo Perestu uning nikohini rad etdi, lekin sulton unga qonuniy ravishda uylanishi va uni kanizak deb hisoblamaslik sharti bilan rozi boʻldi. Bir hafta oʻtgach, Perestu Toʻpkapi saroyidagi Haramga yuborildi.

 Asmo Sulton hukmronligi 
Boshqa malikalardan farqli oʻlaroq, Asmo siyosiy jihatdan faol edi. Salimning taxtdan chetlatilishini talab qilgan Kabakchi qoʻzgʻolonida onasi Sineperver Sulton bilan birga taʼsir oʻtkazgan. Mahmud hukmronligi davrida qoʻzgʻolon koʻtarishni rejalashtirgan. Mustafoni taxtga qaytarish uchun shaxsan o‘zi yangichalarga maktub jo‘natadi va ular bilan shaxsan gaplashadi. Mahmud taxtga kelgach, ukasi Mustafoning yana taxtga chiqishini xohlaydi, ammo buni uddasidan chiqa olmadi. Asmoning siyosiy faoliyatidan xabardor boʻlgan Mahmud Asmo Sultonni oʻz singlisi kabi yaxshi koʻrgani uchun aralashmadi, lekin Asmo va uning singlisi Hibetulloh Sulton Mahmud tomonidan qattiq nazoratda boʻlib, ikkalasiga ham xorijliklar bilan muloqot qilish taqiqlangan edi. Mustafo 1808-yil 16-noyabrda qatl etilgan.

Asmo Sulton 31 yillik hukmronligi davrida ukasi Mahmudga katta taʼsir ko‘rsatgan. Mahmud II singlisini juda yaxshi ko‘rar, Asmo Sulton unga g‘amxo‘rlik qilardi. Ular har doim bir-birlarinikiga tashrif buyurishardi va baʼzan Asmo Sulton ham Mustafo IV va Mahmud II ni hurmat qilardi. Asmo Sulton oʻsha davrda imperiyaning eng boy ayoli edi. Uning uchta daromadi bor edi: Eyüp saroyi, Machka saroyi va Tirnakchi saroyi. Asmo Sultonga Krit, Kemer, Edremit va Bigada ajratilgan yerlar berilgan edi. 

 Oʻlimi 
Asmo Sulton 1848-yil 4-iyunda oltmish to‘qqiz yoshida vafot etdi va Istanbulning Divanyo‘li ko‘chasidagi Mahmud qabristoniga dafn qilindi.

 

 
 
 
 
 

Turkum:Istanbulda vafot etganlar
Turkum:1848-yilda vafot etganlar
Turkum:1778-yilda tugʻilganlar
Turkum:18-asr Usmoniylar imperiyasi malikalari
Turkum:19-asr Usmoniylar imperiyasi malikalari