Kondor operatsiyasi

thumb|300x300px| To‘q yashil rang aksiyaning eng faol ishtirokchilarini, och yashil rang esa kamroq faol ishtirokchilarni bildiradi.
Kondor operatsiyasi  — 1970-1980-yillarda Janubiy Amerikaning bir qator mamlakatlarida siyosiy muxolifatni (asosan kommunistlar va sotsialistlar) taʼqib qilish va yoʻq qilish kampaniyasi. Kampaniya Chili, Argentina, Urugvay, Braziliya, Paragvay, Boliviyaning diktator rejimlari tomonidan AQSh razvedka idoralari koʻmagida amalga oshirilgan.

Ushbu davlatlarning maxfiy xizmatlari kelishilgan holda harakat qilib, muxolifat vakillarini oʻgʻirlash, qiynoqqa solish va qisqa muddatda qatl qilishni (xususan, mashhur „oʻlim parvozlari“) uyushtirdilar. Taniqli siyosatchilar, diplomatlar va jamoat arboblari qurbon boʻlishdi. Umuman olganda, turli maʼlumotlarga koʻra, oʻsha yillarda 40 mingdan 60 minggacha odam terror qurboni boʻlgan: 30 ming argentinalik, 3 ming perulik, 3 mingdan ortiq chililik, 160 paragvaylik, 150 boliviyalik, 140 urugvaylik va 6 ekvadorlik.

1992-yilda paragvaylik huquq himoyachisi Martin Almada diktatura rejimining dissidentlari va muxoliflarini yoʻq qilish bilan bogʻliq dosyelar, hisobotlar va boshqa maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan terror arxivlarini topdi.

2001-yilda bir qator inson huquqlari tashkilotlari AQShning sobiq davlat kotibi Genri Kissingerni Kondor operatsiyasiga aloqadorlikda ayblab, sudga bergan edi. Jinoiy tergovni boshqaradigan argentinalik sudya Kissinger potensial gumondor va hatto ayblanuvchi ekanligini aytdi. Kissinger tergovchi tomonidan soʻroqqa chaqirilgandan soʻng darhol Fransiyani tark etdi va Braziliyaga borishdan bosh tortdi.

 Mashhur qurbonlar 
* Orlando Letelier
 Viktor Xara
 Martin Almada
 Karlos Altamirano
 Agostin Goiburu
 Joan Goulart
 Gektor Gutierrez Ruiz
 Sheyla Kessidi
 Bernardo Leyton
 Selmar Mishelini
 Andres Paskal Allende
 Karlos Prats
 Diana Frida Aron Swigiliski
 Xuan Xose Torres
 Dagmara Xagelin

 Mahkumlar 
2016-yil 27-may kuni Buenos-Ayres apellyatsiya sudi Kondor operatsiyasi bo‘yicha 15 nafar sobiq harbiyni qotillik va qiynoqlarga aloqadorliklari uchun 8 yildan 25 yilgacha qamoq jazosiga hukm qildi. Argentinaning oxirgi harbiy diktatori, 88 yoshli Reynaldo Bignone 20 yillik qamoq jazosiga hukm qilindi. Argentinalik general Santyago Riveros va urugvaylik polkovnik Manuel Kordero Piatentini ham25 yillik qamoq jazosiga hukm qilindi.

2019-yil 8-iyul kuni Rimdagi apellyatsiya sudi Boliviya, Chili, Urugvay va Perudan bo‘lgan yana 24 nafar sobiq harbiyni umrbod qamoq jazosiga hukm qildi: ularning barchasi Italiya fuqarolarini o‘g‘irlash va o‘ldirishda aybdor deb topildi. 24 kishidan 14 nafari Urugvay fuqarolari, jumladan Xorxe Nestor Trokkoli Italiyada suddan yashiringan. Qolgan mahkumlarning koʻpchiligi Kondor operatsiyasi paytida sodir etgan jinoyatlari uchun boshqa mamlakatlar sudlari tomonidan allaqachon hukm qilinganligi sababli, Rimda faqat Trokkoli ayblanuvchilarni himoya qildi.

 

 

 Operation Condor: Suiqasdlar uchun hukumat buyrugʻi Arxivnaya kopiya
 Kondorning yirtqich tirnoqlari da Arxivnaya kopiya
 1970-yillarda Lotin Amerikasi: Operation Condor, xalqaro odam oʻgʻirlash tashkiloti
 Plan Condor: Lotin Amerikasidagi Chegara bilmas jinoyatlar Arxivnaya kopiya
Turkum:Siyosiy qatagʻonlar
Turkum:Sovuq urush
Turkum:Inson huquqlarining buzilishi
Turkum:Anti-kommunizm