Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Qaragʻay

thumb|Alois Kirnig

Qaragʻay – qaragʻaydoshlar oilasiga mansub ignabargli daraxt va butalar turkumi. Asosan, Shimoliy Amerika va Yevrosiyoning oʻrmon zonalarida, kam tarqalgan. Shimoliy yarimsharning tropik va subtropik togʻlarida tarqalgan. Qaragʻaylarning 100 ga yaqin turi maʼlum. Rossiyada yovvoyi holda 12 turi va iqlimlashtirilgan 70 turi uchraydi. Oʻzbekistonda esa qaragʻay tabiiy holda oʻsmaydi. Ammo uning qora qaragʻay, tilogʻoch, pixta va kedr kabi turkumlarining Pallas yoki Qrim qaragʻayi, oddiy qaragʻay va shrenk qaragʻayi kabi oʻstiriladi.

Pallas yoki Qrim qaragʻayining boʻyi 15–20 (30) metrgacha yetishi mumkin. Shox-shabbasi keng va uzun. Ignabarglari 8–15 sm boʻlib, ingichka, qattiq va oʻtkir uchli, rangi esa toʻq yashil. Qubbalari yirik, uzunligi 6 – 10 sm, kengligi 4–5 sm, tangachalari rombsimon, yaltiroq, qoʻngʻirsargʻish. Qaragʻay issiqsevar va yorugʻlikni xush koʻruvchi oʻsimlik. U 150–500 (600) yilgacha yashaydi. Urugʻidan koʻpayadi va koʻpincha shahar koʻchalari hamda xiyobonlarda manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Qaragʻayning barcha ning yogʻochi mebelsozlikda, qurilishda, taxta ishlab chiqarishda, shuningdek, smola va skipidar olishda foydalaniladi.
 Poʻstlogʻi 
Koʻpchilik qaragʻaylarning poʻstlogʻi qalin, lekin baʼzi yupqa poʻstloqqa ega. Shoxlari oddiy „psevdo burmalar“ shaklida boʻlib, aslida juda qattiq spiral koʻrinishidagi novdalar halqasiga oʻxshaydi. Koʻpgina qaragʻaylar har yili faqat bitta novda hosil qiladi, biroq ayrimlari koʻp tugunli boʻlib yiliga ikki yoki undan ortiq novda chiqara oladi.

 Qubbasi 
Qaragʻaylar bir uyli oʻsimlik boʻlib, erkak va urgʻochi qubbalari bir daraxtda joylashadi. Erkak qubbalari kichkina (1-5 sm uzunlikda) boʻlib, faqat qisqa vaqt davomida (odatda bahorda, ayrim esa kuzda) gul changlarini tarqatadi va soʻng toʻkiladi. Urgʻochi qubbalari changlanishdan keyin 1,5-3 yil ichida, turiga qarab, pishib yetiladi. Pishib yetgan urgʻochi qubbalarning uzunligi 3-60 sm gacha yetadi.

 Tarqalishi va vatani 
Qaragʻaylar shimoliy va janubiy yarimsharlardagi tropik hududlardan moʻtadil iqlimli mintaqalargacha keng tarqalgan. Shimoliy yarimsharning koʻpgina hududlarida mahalliy qaragʻay mavjud boʻlib, ular Boreal o'rmonining katta qismlarini egallaydi va Oʻrta Yer dengizi havzasi atrofida joylashgan. Shuningdek, qaragʻaylarning bir turi (Sumatra qaragʻayi) Sumatrada ekvatorning 2° janubiy kengligigacha tarqalgan. Shimoliy Amerikada turli qaragʻay 66° shimoliy kenglikdan 12°C janubiy kenglikkacha boʻlgan hududlarda oʻsadi.

Qaragʻaylarni yarim qurgʻoqchil choʻldan tortib yomgʻirli oʻrmonlargacha, dengiz sathidan 5200 m (17100 fut) balandlikkacha, sovuqdan issiqgacha boʻlgan turli xil muhitlarda uchratish mumkin. Ular odatda qulay tuproqli va oz boʻlsa ham suvli togʻli hududlarda oʻsadi. Har ikki yarimsharning moʻtadil va subtropik hududlarida turli turlar ekilib, ular yogʻoch uchun yetishtiriladi yoki parklar va bogʻlarda manzarali oʻsimlik sifatida parvarish qilinadi.
 

Turkum:Oʻsimliklar
Turkum:Dorivor oʻsimliklar
Turkum:Shimoliy Amerika florasi
Turkum:Daraxtlar
Qaragʻaydoshlar

Qaragʻaydoshlar — ochiq urugʻlilar tipiga mansub oila. Ignabargli daraxt va butalardan tashkil topgan. Q.ning urugʻchi qubbalari kichik qoplovchi va katta tangacha barglardan iborat. Qubba yetilgach, yogʻoch lanadi. U butunligicha yoki boʻlinib toʻkiladi. Koʻpchilik changida ikkita havo pufakchalari bor. Urugʻlari qanotli, urugʻ kurtaklari esa teskari. Urugʻchi va changchi qubbalari doimo bir oʻsimlikning oʻzida joylashadi. 2000 dan ortiq turni oʻz ichiga olgan 9 turkumi bor. Koʻpchilik Shimoliy yarim sharning oʻrta mintaqasida tayga oʻrmonlarini hosil qiladi. Oʻzbekistonda qaragʻay, qora qaragʻay, tilogʻoch, pixta va kedr kabi turkumlarning bir necha uchraydi. Toshkent va boshqalar shahar koʻchalarida ayrim dekorativ oʻsimlik sifatida oʻstiriladi.

 

Turkum:Oʻsimliklar
Qaragʻan

Qaragʻan — dukkaqdoshlar oilasiga mansub barg toʻkuvchi butalar yoki past boʻyli daraxtlar turkumi. Sharqiy Yevropa va Osiyoda 70 turi maʼlum. Rossiyaning Yevropa qismi, Oʻrta Osiyo, Xitoy va Sayanda 37 turi tarqalgan. Choʻl, dasht, daryo qirgʻoqlari, togʻ yon bagʻirlari va siyrak oʻrmonlarda oʻsadi. Koʻpgina ekiladi. Qadimdan ekiladigan va eng koʻp tarqalgan daraxtsimon Q. yoki sariq akatsiya turi (buta)ning (kam hollarda daraxt koʻrinishida uchraydi) boʻyi 0,5–2 m. Barglari ketmaket yoki toʻptoʻp boʻlib joylashgan, gullari sariq, ikki jinsli, toʻpgulga yigʻilgan. Ildiz tizimida azot toʻplovchi tuganaklari bor. Sovuq va qurgʻoqchilikka chidamli. Q.ning barcha bogʻlarda, xiyobonlarda manzarali oʻsimlik hamda yashil devorlar hosil qilish, ihota mintaqalari yaratish, jar boʻylarini mustahkamlash uchun ekiladi. Urugʻidan koʻpayadi.

 

Turkum:Bir pallali oʻsimliklar
Qarindoshlik

Qarindoshlik (huquqda) – insonlar oʻrtasida qon jihatdan oʻzaro bogʻliqlik, aloqadorlik. Kishilar oʻrtasida qonqarindoshlik va urugʻaymoqlik aloqalarining mavjudligi muayyan huquqiy oqibatlar yuz berishiga (huquqlar va majburiyatlar paydo boʻlishiga) sabab boʻladi. Oʻzbekiston Respublikasining OiLa kodeksida Q. tushunchasiga taʼrif berilgan. Ushbu kodeksning 57-moddasiga koʻra, bir umumiy uchinchi shaxsdan (ajdoddan) kelib chiqqan shaxslar qarindoshlar hisoblanadi. 2 shaxs oʻrtasida toʻgʻri shajara boʻyicha Q.ning yaqinligi Q. darajasi bilan belgilanadi. Toʻgʻri shajara boʻyicha Q. oʻzaro farqlanadi.

Oʻzbekiston oila huquqi boʻyicha, Q. munosabatlarining mavjudligi oʻzaro shaxsiy hamda mulkiy huquqlar va majburiyatlarni yuzaga keltiradi (ota-onalarning oʻz farzandlariga boʻlgan huquqi, aliment huquq va majburiyatlari, yaqin qarindoshlar oʻrtasida nikoh qayd etilmasligi va hokazo). Fuqarolik huquqida Q. ota-onaning oʻz voyaga yetmagan farzandlariga qonuniy vakillik qilishi huquqlari va majburiyatlarini keltirib chiqaradi. Vorislik munosabatlari qonun boʻyicha meros ochilgan hollarda Q. aloqalariga koʻra tartibga solinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 68bobida (1134— 1157-moddalar) qonun boʻyicha vorislik munosabatlari va ularni tartibga solinishiga doir qoidalar belgilangan. Ushbu qoidalarga koʻra, qonuniy vorislik Q.ning darajasi (vorislik navbatlari)ga asoslanadi. Shunga koʻra, Q. aloqalarining yaqinuzoqliligiga qarab vorislikning beshta navbati belgilangan. Oldingi navbatda turgan vorislarning yoʻqligi, ularning merosdan voz kechishi yoki mahrum etilganligi navbatdagi vorislarga meros olish xuquqini beradi.

Q. mehnat huquqida ham ahamiyatlidir. Mas, 16 yoshga toʻlmagan oʻsmirlarni ishga qabul qilish uchun uning otasi yoki onasi yozma rozilik berishi lozim (Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 77-moddasi). Yakin Q. aloqasida boʻlgan shaxslarning bitta davlat korxonasida birga ishlashlari taqiklanadi (Mehnat kodeksining 79-moddasi). Bu qoidadan istisnolar Oʻzbekiston Respublikasining hukumati tomonidan belgilanishi mumkin. Ota yoki ona xavfli mehnat sharoitida ishlayotgan oʻz farzandini ishdan boʻshashini talab qilishi mumkin (Mehnat kodeksining 247-moddasi).

Q. aloqalari ijtimoiy taʼminot huquqida ham ahamiyatga ega. Bunda boquvchisini yoʻqotganlik pensiyasi, ijtimoiy nafaqalarning ayrim ni tayinlash chogʻida (qarang Qaramogʻda boʻlish) marhum boquvchi shaxs bilan uning qaramogʻida boʻlib kelgan voyaga yetmaganlar oʻrtasida Q.ning mavjudligi asos qilib olinadi (Oʻzbekiston Respublikasining „Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida“gi Qonunining 19-moddasi). Q. boshqa hollarda ham huquqiy ahamiyatga ega.

 

 

Turkum:Huquq
Qariqiz

Qariqiz — murakkabguldoshlar oilasiga mansub ikki yillik begona oʻglar turkumi. Yevrosiyoning moʻʼtadil ikdimli mintaqalarida 10 turi maʼlum. Oʻzbekistonda uchraydigan bir yillik yalangʻoch urugʻli Q. turi (А.1эю$регцҳп ххг е1. 8эг§.)ning poyasi tik, olabula qirrali, xira qizgʻish, serbarg. Boʻyi 60—150 sm, barglari yirik, bandli, usti yashil, osti kulrang momiq tukli. Ildiz oldi barglarining boʻyi 50 sm gacha, yuraksimon. Oʻrama barglari uchi bigizsimon. Gullari toʻq qizil naysimon, ikki jinsli, savatcha toʻpgul hosil qiladi. Q.larning yosh ildizlarida uchraydigan inulin moddasi (oshlovchi modda hamda efir moyi ham mavjud) xalq tabobatida terlatuvchi, siydik haydovchi vosita. Chorvachilikda yemxashak sifatida ishlatiladi. Tashlandiq (zax va soya) yerlarda, yoʻl yoqalarida oʻsadi.
Urug'larida 25-30% yog' mavjud. Ildiz tarkibida inulin, efir moylari, yog'li moy, taninlar, stigmasterol, sitosterol, achchiqlanish, oqsil, yog 'kislotalari: stearik, palmitik mavjud.

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Turkum:Ildizmevalar
Turkum:Dorivor oʻsimliklar
Qarmatlar

Qarmatlar – ismoiliylar asosiy shoxobchalaridan birining tarafdorlari. Q harakati 9-asr oxirida Iroq janubida vujudga kelgan. Suriya va Yamanga tarqalgan dehqonlar, koʻchmanchi badaviylar va hunarmandlardan tashkil topgan. Harakat oʻz nomini uning rahbari va tashkilotchisi Hamdon ibn alAshʼasning laqabi Qarmat (yoxud Qarmatiya)dan olgan. Uning maʼnosi da turlicha („kalta oyoq“, „qizil koʻz“ va boshqalar) izohlangan. Biroq Hamdongacha ham Qarmatiya nomi bor edi, binobarin Hamdon oʻz laqabini oʻsha davrda mavjud boʻlgan shialikning biron bir tashkiloti nomidan olgan deb hisoblash mumkin. Q abbosiylar xalifaligiga qarshi qoʻzgʻolonlarga boshchilik qilgan. Q yerga jamoa egaligini, umumiy (qullardan tashqari) tenglik gʻoyalarini targʻib etishgan. Ular islom marosimlarini bajarmagan, shariat qoidalarini tan olmagan, ularda masjidlar boʻlmagan. Q. musulmonlarning ziyoratgohlari (mas, Kaʼba va u yerdagi qora tosh – hajar alasvad)ni bidʼat deb hisoblaganlar. 899 yil Q. Bahraynni bosib olib, AlAqsoda (Sharqiy Arabiston) oʻz davlatini tuzgan, bu davlat 11asr oxirigacha mavjud boʻlgan. 930 yil haj vaqtida Q Makkaga hujum qilib, uni talontoroj etishgan, hajga borganlarning koʻpini oʻldirishgan, bir qismini qul qilishgan, u yerdagi qora toshni oʻlja qilib olib ketishgan (20 yildan soʻng qaytib berishgan). Bu hol keng xalq ommasini Q.dan chetlashtirdi. 11-asr oxiri – 12-asr boshlarida Iroq va Eronda ularga qarshi shiddatli kurash boshlangan va Q. harakati bostirilgan. Keyinchalik Q. ismoiliylarning boshqa oqimlariga qoʻshilib, yoʻqolib ketgan.

 

Turkum:Islom tarixi
Turkum:Shia oqimlari
Turkum:Bahrayn hukmdorlari
Qarnob choʻli

Qarnob choʻli — Zarafshon daryosi oʻrta oqimining chap sohilidagi toʻlqinsimon tekislik. Samarqand va Navoiy viloyatlari hududlarida. Gʻarbdan sharqqa 120 km ga choʻzilgan. Oʻrtacha eni 40–50 km. Oʻrtacha balandligi 300 m (markaziy qismida 350 m, sharqiy qismida 450 m).

Yer yuzasi tekislik. Janubiy sharqsan shimoli-gʻarbga bir necha qator tepalar choʻzilgan. Ular bir biridan quruq soylar bilan ajralgan. Qator tepalar shimolida Ziyovuddin va Zirabuloq togʻlariga tutashadi. Choʻl gʻarb tomon pasayib Toshloqqum va Uchqum choʻllariga qoʻshilib ketadi. Iqlimi quruq va keskin kontinental. Oʻrtacha yillik temperatura 16°. Yanvar oyining oʻrtacha temperaturasi —15°, —20°. Iyul oyida 40—45° ga yetadi. Yillik yogʻin oʻrtacha 165 mm. Q v.da och tusli boʻz, boʻzqoʻngʻir tusli taqir, shoʻrxok, qum va qumoq tuproqlar keng tarqalgan. Oʻsimliklardan qumli va qumoq yerlarda shuvoq, selin, oq saksovul kabi galofitlar oʻsadi, taqirlarda siyrak shoʻralar uchraydi. Bahorda choʻlni efemerlar qoplab oladi. Qarnob choʻlidan yil davomida qorakoʻl qoʻylarni boqish uchun yaylov sifatida foydalaniladi. Tabiiy yaylovlarda pichanning oʻrtacha hosildorligini oshirish uchun 10,5 ming ga maydonda saksovulzordan iborat sunʼiy yaylovlar vujudga kelgan.

 

Turkum:Oʻzbekistonning relef shakllari
Turkum:Choʻllar
Turkum:Navoiy viloyati geografiyasi
Turkum:Samarqand viloyati geografiyasi
Qarorgoh (maʼnolari)

Qarorgoh:

 Qarorgoh - Qarorgoh, rezidensiya lat.
 Qarorgoh (turar joy) — 1) tosh va jez davrlarida yashagan odamlarning turar joyi.
Qaroqchitogʻ

Qaroqchitogʻ — Nurota togʻlarining jan.tarmoqlaridan biri. Janubiy sharqdan shimoli-gʻarbga 40 km ga choʻzilgan. Eni 10–15 km. Oʻrtacha balandligi 700–800 m, eng baland joyi 1103 m. Janubiy dan Zarafshon daresi, shimolidan Sangzor — Nurota botigʻi bilan chegaradosh. Shimoli-gʻarbda Oqtov, janubi-sharqda Gʻubdin togʻlaridan Zarafshon daryosining oʻng irmoqlari bilan ajralgan. Uning shimoliy gʻarbiy qismida Zarafshon daryosining oʻng irmoqlaridan biri Sagʻanaq koʻndalang kesib oʻtgan. Yon bagʻirlari koʻplab quruq soy va jarliklar bilan kesilgan. Paleozoy davri slanets, qumtoshlaridan tashkil topgan antiklinal strukturadir. Iqlimi kontinental. Boʻz tuproklarda dasht oʻsimliklari tarqalgan.

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Oʻzbekistonning relef shakllari
Qarchigʻaysimonlar

Qarchigʻaysimonlar — kunduzgi yirtqichlar turkumi oilasi. Uzunligi 20—114 sm. Qanotlari keng; uchi panjasimon yoyiluvchan, uzoq vaqt uchishga moslashgan. Har xil muhitda yashay oladigan 217 turi maʼlum. Antarktika va Arktikadan tashqari barcha hududlarda tarqalgan. Oʻzbekiston faunasida 14 urugʻ (boltayutarlar, joʻrchilar, tasqaralar, qumoylar, burgutlar, arixoʻrlar, skopalar, sorlar, kalxatlar, boʻktargilar, qirgʻiylar, yaʼni qarchigʻaylar va boshqalar)ga mansub 32 turi uchraydi.

 

 

Turkum:Qushlar
Qarshi magistral kanali

Qarshi magistral kanali — Qarshi dashti hududidan oʻtuvchi, Amudaryo va Qashqadaryoni bogʻlovchi asosiy sugʻorish kanali. Sovet davrida qazilgan boʻlib hozir ikki davlat Oʻzbekiston (Qashqadaryo viloyati) va Turkmaniston (Lebap viloyati) hududida joylashgan.

 Tavsifi 
200px|thumb|Qarshi magistral kanali ko‘rinishi (2023-yil)|left
200px|thumb|Qarshi magistral kanali ko‘rinishi (2023-yil)|left
Kanal Amudaryo daryosi, Turkmanistonning Lebap viloyati janubiy hududida joylashgan Doʻstlik shahridagi Pulizindon burnidan boshlanadi. Kanal shimoli-sharqiy yoʻnalishda qurilgan boʻlib, Turkmaniston va Oʻzbekiston chegarasini kesib oʻtadi. Kanal Qashqadaryo shaharchasi yaqinidagi Qashqadaryoga tutashgan joyda tugaydi. Kanal ogʻzi Qashqadaryo viloyati Qarshi tumani hududida joylashgan.

Kanalning uzunligi 290 km. Sohillari 100 km dan ortiq betonlangan. Maksimal suv oqimi 195-220 m³/s ga yaqin boʻlib, suv kuchli nasoslar bilan 6 bosqichda 132 metr balandlikka koʻtarib beriladi.

Kanal boshidan taxminan 80 km uzoqlikda Tallimarjon suv ombori joylashgan boʻlib, u tizimdan suv oladi. Suv omboriga ulanishdan oldin 132 m balandlikdagi farqni bartaraf etish uchun moʻljallangan oltita nasos stansiyasi mavjud. Tizim umumiy quvvati 450 MVt boʻlgan 36 ta nasos agregatini oʻz ichiga oladi. Bundan tashqari, asosiy kanal boʻylab oqim tortishish kuchi bilan amalga oshiriladi va suv omboriga boradigan filial yettinchi nasos stansiyasi bilan jihozlangan.

Kanalning birinchi navbati qurilishi 1965-yilda boshlanib, 1973-yilda qurib bitkazildi. Qurilishdan maqsad paxtachilikni rivojlantirish uchun Qarshi dashtining qurgʻoqchil hududlarini Amudaryo suvlari bilan taʼminlashdan iborat. Kanal Qashqadaryo viloyatining Nishon, Qarshi, Gʻuzor, Koson va boshqa tumanlarida 218 ming gektardan ortiq yerni sugʻorish imkonini beradiTallimarjon suv ombori",Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Q harfi. Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi, 2000 — 75—76 bet..

 

 
Tallimarjon suv ombori, Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Q harfi''.Toshkent:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi,2000—75—76 bet.

Turkum:Qashqadaryo suv havzasi
Turkum:Turkmaniston kanallari
Turkum:Qashqadaryo viloyati kanallari
Turkum:Lebap viloyati
Turkum:Turkmaniston geografiyasi
Qarshi namozgohi

Qarshi namozgohi, Koʻk gumbaz — Qarshi shahridagi meʼmoriy yodgorlik (1590—91). Xonaqoh peshtoqgumbazli (qoʻsh gumbazning tashqi gumbazi qulab tushgan), peshtoqning ikki yonida simmetrik 4 tadan joylashgan xonalar balxi gumbazli. Bosh tarzidagi peshtoq koshinlar bilan bezatilgan, kitobalariga Qurʼon oyatlari bitilgan; Abdullaxon nomi va sanasi zikr etilgan yozuvlar saqlangan. Bino oldi tomonidan namozxonlar uchun maydon ajratilgan.

 
Turkum:Qarshi meʼmoriy yodgorliklari
Qoʻchqor Qarshiyev

Qoʻchqor Qarshiyev (1923-yil, Ishtixon tumani, Samarqand viloyati — 1945-yil 5-fevral, Budapesht) – Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, serjant. 1942-yil mart oyidan armiyada, iyul oyidan frontda. 407alohida tankka qarshi qiruvchi divizionining (2Ukraina fronti 27armiyaning 78oʻqchi diviziyasi) toʻp komandiri. 1945-yil yanvarda Budapesht ostonalari va shaharida boʻlgan janglarda koʻrsatgan jasorati uchun 1945-yil 29-iyunda (vafotidan soʻng) Qahramon unvoni berilgan. Mitan shaharchasidagi 41 oʻrta maktab va Ishtixon tumanidagi 39 maktab oldida uning byusti oʻrnatilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 Biografiyasi 
Qoʻchqor Qarshiyev 1923-yilda Tangitepa qishlogʻida (hozirgi Samarqand viloyati Ishtixon tumani) dehqon oilasida tugʻilgan. Millati – oʻzbek. 19-sonli maktab-internatda oʻqib, tarbiyalangan. Kolxozda traktorchi boʻlib ishlagan. 1942-yilda Buxoro viloyati Karmana tumani harbiy komissarligi tomonidan Qoʻchqor Qarshiyev Qizil Armiya safiga chaqiriladi. Q.Qarshiyev Butunittifoq Kommunistik partiyasi (bolsheviklar) ga aʼzo boʻlgan va partiya tashkilotchisi etib saylangan. 1945-yilning yanvariga kelib katta serjant Qoʻchqor Qarshiyev 78-oʻqchilar diviziyasining 407-tankga qarshi qiruvchi diviziyasi (35-gvardiya korpusi, 27-armiya, 2-Ukraina fronti)ga qoʻmondonlik qilgan. U 1945-yilning yanvar–fevral oylarida Gʻarbiy Ukraina va Vengriya hududidagi janglarda alohida ajralib turgan.

Janglarning birida Qarshiyevning butun ekipaji ishdan chiqqanida, u yolgʻiz oʻq uzishni davom ettirib, dushmanning bir qancha tanklari va bronetexnikasini yoʻq qilgan. Dushmanning 8 ta tank va 2 ta zirhli texnikasi jang maydonini tark etgan. Solotvino shahri uchun olib borilgan janglarda Qarshiev ekipaji 1 ta tank, 1 ta bronetransportyor va 10 dan ortiq nemis askar va ofitserlarini yoʻq qildi. 1945-yil 5-fevralda jangda halok boʻldi. Budapeshtda dafn etilgan. Oʻsha vaqtda uning jangovar hisobiga 9 ta portlatib yoʻq qilingan tank, 2 ta bronotransport, 3 ta oʻq-dorilar bilan jihozlangan mashina, 2 ta qurol, 3 ta bunker va 100 dan ortiq oʻldirilgan nemis askar va zobitlari kiritilgan.

 Mukofotlari 
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 29-iyundagi farmoni bilan „Nemis bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi hamda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun“ katta serjant Qoʻchqor Qarshiyev vafotidan soʻng Sovet Ittifoqi Qahramoni yuksak unvoni bilan taqdirlangan. Shuningdek, Qoʻchqor Qarshiyev Lenin ordeni, 1-darajali Vatan urushi, Qizil Yulduz ordenlari bilan taqdirlangan.
 Xotirasi 
Qoʻchqor Qarshiyev sharafiga Ishtixon tumani Chimqoʻrgʻon qishlogʻidagi 39- va 41-maktabga qahramonning byustlari oʻrnatilgan, Mitan qishlogʻidagi 41-maktabga Qoʻchqor Qarshiyev nomi berilgan.
 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1923-yilda tugʻilganlar
Turkum:1945-yilda vafot etganlar
Turkum:5-fevralda vafot etganlar
Qarqaralar

Qarqaralar, qoʻtonlar — laylaksimonlar turkumining oilasi. 32 urugʻi va 66 turi maʼlum. Qutb hududlaridan boshqa hamma joylarda tarqalgan. Oʻzbekistonda 5 uruqqa mansub 8 turi uchraydi. Tanasi 28—140 sm, qanoti 13,5—47 sm, ogʻirligi 1,25— 2 kg. Boʻyni, oyoqlari va barmogʻi uzun, oʻrta barmoq tirnogʻi tishchali. Tumshugʻi toʻgʻri, uchli. Patlari koʻkimtir, kulrang, qoʻngʻir, oq, koʻpincha xolli. Oʻrta mintaqadagi Q. mavsumiy, tropik va subtropik mamlakatlarda oʻtroq yashaydi. Suv havzasi qirgʻoqlaridagi chakalakzorlarda, oʻtloq yoki ochiq yerlarda hayot kechiradi. Boshqa qushlar bilan birga koloniya boʻlib, daraxt, butalar shoxiga yoki qamishdan uya yasaydi. Ikkala jins navbat bilan 2428 kun bosadi. Mayda baliq, baqalar, mollyuskalar, hasharotlar, baʼzan kemiruvchilar, qushlar va boshqalar hayvonlar bilan oziqlanadi. Joylarda baliqchilikka birmuncha ziyon yetkazadi. Oʻrta Osiyo hududida oq qoʻton, qoʻk qoʻton, jiyron qarqara va boshqalar tarqalgan.
Qarqarali

Qarqarali — (qoz. Қарқаралы) Qozogʻiston Respublikasi Qaragʻanda viloyatidagi shahar. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Qaragʻayli (23 km). Qarqarali togʻi etagida joylashgan. Qarqarali tumani markazi. Aholisi 7,8 ming kishi (2002). Zooveterinariya bilim yurti bor. Q 1824-yilda kazaklar stanitsasi sifatida vujudga kelgan. Abay Qo'nonboyev (Ibrohim) ham ayni shu yerda tavallud topgan.

 

Turkum:Qozogʻiston shaharlari
Qarqarali togʻlari

Qarqarali togʻlari — Qozogʻiston past togʻlarining sharqiy qismidagi togʻ massivi. Qiziltos (balandligi 1327 m), Qarqarali (Oqsoran togʻi — Markaziy Qozogʻistonning eng baland joyi, 1565 m) va boshqalar dan iborat. Granit, porfirit, kvarsit va boshqalar lardan tarkib topgan. Yon bagʻirlarida chalov va chalovhar xil choʻl oʻsimliklari orasida qaragʻay oʻrmonlari mavjud. Polimetall rudalar konlari bor.

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Qozogʻiston geografiyasi
Qarqunoqlar

Qarqunoqlar — chumchuqsimonlar turkumiga mansub sayroqi qushlar oilasi. Uz. 16—36 sm. Tumshugʻi ikki yondan siqilgan, uchi yirtqich qushlarniki singari ilmoqqa oʻxshash qayrilgan. Dumi uzun, ingichka. 12 urugʻi, 72 turi maʼlum. Shim. Amerika, Yevropa, Afrika va Osiyoda tarqalgan. Butalar va siyrak daraxtlar oʻsadigan joylarda, yalangliklarda yashaydi. Hasharotlar va mayda umurtqali hayvonlar bilan oziqdanadi. Boshqa qushlarning ovoziga taqlid qila oladi. Daraxt va butalarga uya quradi. Ayrim oʻz oʻljasini mayda butoqlarga qadab qoʻyib, oziq gʻamlaydi. Oʻzbekistonda Q.ning 4 turi tarqalgan. Qora peshona Q. (. гшпог) togʻ etaklarida, uzun dumli Q. (. 8спасп) Zarafshon, Surxondaryo, Qashqadaryoning oʻrta oqimi va Sirdaryoning yuqori oqimida; olatoʻngʻiz (. сшШиз) va kulrang, yaʼni katta Q. qushlar uchib oʻtishi davrida uchraydi. Zararkunanda hasharotlarni qirib foyda keltiradi.

Turkum:Qushlar
Qargʻalar

thumb|right|250px|Qargʻa
thumb|Corvus corone corone
Qargʻalar – qargʻasimonlar oilasiga mansub 2 turi: kulrang qargʻalar va qora qargʻalarning umumiy nomi. Baʼzan 1 turning 2 kenja turi sifatida qaraladi. Uzunligi oʻrtacha 47 sm. Kulrang qargʻalar pati kulrang va qora; qora qargʻalarniki – faqat qora boʻladi. Bu 2 tur areali chegarasida oraliq tusli gibrid formalar ham uchraydi. Qora qargʻalar Yevropa va Osiyo gʻarbida va Shimoliy Amerikada; kulrang qargʻalar Yevrosiyoning boshqa hududlari va Shimoliy Afrikada tarqalgan. Oʻrmonlar, xiyobonlar, baʼzan qamishzorlarda uya quradi. Kulrang qargʻalar har xil muhitga moslana olishi va murakkab xulq-atvori tufayli shaharlarda koʻp uchraydi. Ayrim joylarda oʻrdaklar va boshqalar qushlar uyasidagi tuxumlari va bolalarini yeb, birmuncha ziyon yetkazadi.

 

Turkum:Qushlar
Qargʻasimonlar

Qargʻasimonlar — sayroqi chumchuqsimonlar turkumi oilasi. Anatomik tuzilishiga koʻra birmuncha sodda; lekin nisbatan murakkab xattiharakatlari bilan boshqa chumchuqsimonlardan ajralib turadi. Ayrim Qargʻasimonlar tovushga taqlid qiladi (odam ovozini takrorlaydi). Uzunligi 18—70 sm. Tumshugʻi va oyoqlari baquvvat, burun teshiklari keng va qillar bilan toʻsilgan. 26 uruqqa mansub 104 turi bor. Yangi Zelandiya va ayrim o.dan tashqari Yer yuzida keng tarqalgan. Oʻzbekiston faunasida 4 urugʻ (qargʻalar, hakkalar, xoʻjasavdogarlar, togʻ zagʻchalari)ga mansub 9 turi tarqalgan.

Koʻpchilik Qargʻasimonlar gala boʻlib yashaydi; ayrim koloniya boʻlib uya quradi. Uyasini daraxtlar shoxi, kovagi, qoya toshlar, binolarga yoki qamishlar orasiga quradi. Urgʻochisi 3—10 ta tuxum qoʻyib, uni bosib yotadi. Ayrim Qargʻasimonlarning erkagi ham tuxum bosadi. Har xil oziq yeydi, koʻpchiligi mayda kemiruvchilar va hasharotlar bilan oziqlanadi; baʼzi ekinlar, qushlar uyasidagi tuxumlari va joʻjalarini, moʻynali hayvonlar bolasini yeb, birmuncha ziyon keltiradi.

 Urugʻ va 
Qargʻasimonlar oilasi (Corvidae)Tashqi koʻrinishiNomiLotincha nomiTarqalishi va muhofaza maqomiOstQargʻalar urugʻi200x200px Corvus albicollisCorvus albicollis 200x200px200x200pxCorvus albusCorvus albus 200x200px200x200pxCorvus bennettiCorvus bennetti 200x200px200x200pxCorvus brachyrhynchosCorvus brachyrhynchos 200x200px |
|208x208pxCorvus capensisCorvus capensis 200x200px208x208pxCorvus celebensisCorvus celebensis 208x208pxQuzgʻunCorvus corax 200x200px208x208pxOlaqargʻaCorvus cornix 200x200px200x200pxCorvus coroneCorvus corone 200x200px208x208pxCorvus coronoidesCorvus coronoides 200x200px208x208pxCorvus crassirostrisCorvus crassirostris 200x200px208x208pxCorvus cryptoleucusCorvus cryptoleucus 200x200px200x200pxCorvus culminatusCorvus culminatus 1 urugʻi200x200px11 209x209px
Turkum:Qushlar
Qargʻatuyoq

Qargʻatuyoq, poʻfanak (Anemona) — ayiqtovondoshlar oilasiga mansub koʻp yillik ildizpoyali oʻtlar turkumi, dorivor oʻsimlik. 90 ga yaqin turi maʼlum. Rossiyada 46 turi tarqalgan, baʼzi Oʻrta dengiz sohillarida manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Oʻzbekistonda 6 turi oʻsadi. Bandli Q. (A.reIoppoka 1ig.) ning boʻyi 5—25 sm, barglari bandli, panjasimon, guli yirik, och sariq yoki oq. Mevasi bir urugʻli yongʻoqcha. Martapr. oylarida gullab, aprel mayda urugʻlaydi. Choʻl, adir va togʻ zonalarida uchraydi. Q.ning koʻp zaharli.
thumb|Anemones5

 

Turkum:Shimoliy Amerika florasi
Qaskelen

Qaskelen (qoz. Қаскелең) — Qozogʻiston Respublikasi Olmaota viloyatidagi shahar (1963-yilda). Qarasay tumanining markazi (1922-yildan). Viloyat markazi – Taldiqoʻrgʻan shahridan janubi-gʻarbga tamon 300 km, Almati shahridan gʻarbga tamon 24 km uzoqlikda, Qaskelen daryosi boʻyida joylashgan. Shahar maydoni 5,31 ming km². Aholisi 63,8 ming kishi (2013).

 Aholisi 
1999-yil shahar aholisi 37,221 kishini . 2013-yili esa aholi soni 63,805 kishini tashkil qildi.

 Tarixi 
Rossiya imperiyasi 1847-yildan boshlab Yettisuvda istehkom qurishni boshladi. 1861-yil shaharning asosi qozoq-rus stansiyasi qurilib, dastlab lyubovniy, 1901-yildan boshlab Qaskelen deb nomlandiАстанайская епархия.

 Sanoati 
Shaharda Sabzavotkonserva zavodi, shahar bosmaxonasi, davlat “Vodokanal” kommunal korxonasi, sut va boshqalar zavodlar ishlab turibdi. 
Tikuvchilik va attorlik fabrikalari bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi.

 Ijtimoiy soha 
Qaskelenda shahar yuqumli kasalliklar kasalxonasi, “Sariarqa” davolash maskani, shahar kasalxonasi, feldsher-akusherlik punkt va boshqalar aholiga xizmat qilmoqda. Shuningdek Qaskelenda madaniyat kolleji, madaniyat uyi, muzey, 7 oʻrta, 1 toʻliqsiz, 1 boshlangʻich maktab, 10 ta kutubxona bor.Qozoq ensiklopediya.

 

 
 Qarasay tumanining sayti 

Turkum:Almati viloyati
Turkum:Qozogʻiston shaharlari
Qasmaldoq

Qasmaldoq — boshoqdoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Yevropa, Afrika va Osiyoda tarqalgan. Oʻzbekistonda yuvenil Q.i, uch dyumli Q., yettiboʻgʻim Q., yoyilgan Q. kabi uchraydi. Poyasi tirsaksimon bukilgan. Boʻyi 20—50 sm. Barg novlari siyrak tukli yoki tuksiz. Boshoqlari nashtarsimon, tasbehsimon, silindrsimon. Aprel-iyul oylarida gullaburugʻlaydi. Barcha choʻl, adirlarda, togʻ etaklarida, bahori ekinlar dalalarida, shudgor va boʻz yerlarda oʻsadi. Chorva mollari uchun yaxshi yemxashak.

 

Turkum:Bugʻdoydoshlar
Qasr

Qasr — podsho, xon va boshqalar hukmdorlarning hashamatli saroy, qalʼaband bino; yana q. Ark, Koʻshk. 

 

Turkum:Arxitektura
Qasr al-Hayr al-Gʻarbiy

thumb| Qasr al-Xeyr al-Gʻarbiy saroyining rejasi
Qasr al-Xayr al-Gʻarbiy  — Homs (Suriya) sharqidagi arab qal’asi, 727-yilda VI asrdagi Vizantiya monastiri oʻrnida qurilgan. Umaviylarning choʻldagi meʼmoriy inshootlarining oʻziga xos namunasi: rejadagi kvadrat, hovli atrofida nosimmetrik joylashgan turar-joy va kommunal xonalari va yarim doira minoralari va monumental kirish eshigi boʻlgan tashqi devor.

Hozir bu xaroba, qal’a joyidan topilgan freskalar, shlyapa relyeflari, haykaltaroshlik parchalari Damashq Milliy muzeyida joylashgan . Dastlab u koordinata oʻqlari boʻylab aniq yoʻnaltirilgan va tashqi tomondan boʻsh minoralar bilan mustahkamlangan 70 × 70 m oʻlchamdagi boʻsh devorlarning deyarli muntazam kvadratini ifodalagan: burchaklarda toʻrtdan uch va har bir jabhaning markazida yarim doira. Devorlari gips bilan qoplangan va freskalar bilan boʻyalgan. Saroyni qurishda Palmira xarobalaridan olingan ustunlar va boshqa bezak elementlaridan foydalanilgan.

 

Turkum:Suriya Qal'alari
Turkum:Suriya saroylari
Qatagʻon (qabila)

Qatagʻon — oʻzbeklar tarkibidagi yirik qabila. Afgʻoniston shimolida (Qunduz va Toshqoʻrgʻon), Tojikiston (Koʻhitang togʻining sharqiy yon bagʻirlarida, Vaxsh, Surxon, Panj va Yaxsu daryolarining boʻylarida), Oʻzbekiston hududida, asosan, Qashqadaryoning Shahrisabz vohasi (Yakkabogʻ daryosining yuqori oqimi), Qamashi tumani, Buxoro vohasi (Navoiy va Kattaqoʻrgʻon tumanlari), Xorazm, Fargʻona vodiysi va Toshkent vohasida yashashgan. 1924-yilda Oʻzbekiston va Tojikistonda yashovchi qatagʻonlarning umumiy soni 27,2 ming kishi boʻlgan. Fargʻona vodiysi hamda Toshkent vohasida yashagan qatagʻonlar XVIII—XIX asrlarda batamom oʻtroqlashgan. Qatagʻonlar bir necha urugʻlarga boʻlingan. Oʻtmishda chorvachilik bilan shugʻullanishgan, asrlar davomida oʻtroqlashib, dehqonchilik qilganlar.

 

Turkum:Oʻzbek qabilalari
Qatvon jangi

Qatvon jangi — qoraxoniylar va saljuqiylarning birlashgan qoʻshini bilan qoraxitoylar oʻrtasida boʻlgan jang (1141 yil 9-sentabr). Samarqand yaqinidagi Qatvon dashtida sodir boʻlgan. Qoraxoniylarning Samarqanddagi hokimi Mahmudxon 1137 yil Xoʻjand yaqinida qoraxitoylardan magʻlubiyatga uchragach, saljuqiylar sultoni Sanjardan koʻmak soʻragan. 1141-yil iyulida Sanjar 100 ming (boshqa ga koʻra, 70 ming) jangchidan iborat qoʻshin bilan Amudaryodan oʻtib Samarqandga yoʻl oladi. Gurxon Yelyuy Dashi qoʻshini kidanlar, xitoylar va baʼzi turkiy qavmlardan (50 ming kishilik qarluqlar qoʻshini ular tomoniga oʻtgan edi) tashkil topgan 100 mingdan ziyod jangchidan iborat boʻlgan. Bu jangda qoraxitoylar kidanlarning sevimli harbiy usuli: raqib qoʻshinini yon tomondan aylanib oʻtib, qoʻqqisdan hamla qilish taktikasini qoʻllashgan. Gurxon qoʻshinini 3 qismga ajratib, ularning har biriga raqib tomon qoʻshinini oʻrab olishni bosh vazifa qilib qoʻyadi. Sanjar qoʻshinining jangovar tartibini 2 qanot va markazdan iborat qilib tuzib, markazga oʻzi boshchilik qiladi. Jangda qoraxitoylarning qanot qismlari ittifoqchilar qoʻshinining orqa tomoniga yorib oʻtib uni qurshab olgan. Sanjar qoʻshini tartibsiz chekinib, Dargʻom boʻyidagi bir daraga qisib qoʻyilgan, yuzlab jangchilar daryo suvi yoki kanalda gʻarq boʻlgan. Sanjar yonidagi 300 otliq va shaxsiy qoʻriqchilari bilan qurshovni yorib chiqib Termizga ketishga erishgan. Qatvon jangida ga koʻra, 70 ming musulmon shahid boʻlgan. Gurxon jang maydonida 3 oyga yaqin turadi, soʻngra Karmanaga yoʻl olgan. Bu yerda u yangi davlat Qoraxitoylar davlati (Gʻarbiy Lyao) barpo etilganini eʼlon qilgan. Qatvon jangi qoʻchmanchilarning Markaziy Osiyega kirib kelish yoʻllarini ochib bergan. Qoraxoniylar ularning vassaliga aylangan, qoraxitoylar davlati boshligʻi — Gurxonga soliq toʻlab turishlari lozim boʻlgan. Qoraxitoylar qoraxoniylarning ichki ishlariga aralashmaganlar, ularning poytaxti ilgarigidek Bolasogʻun shahri hisoblangan.

Faxriddin Hasanov.

Turkum:Janglar
Turkum:1141
Turkum:Oʻzbekiston tarixi

Turkum:Oʻzbekiston harbiy tarixi
Qatlama

Qatlama – oddiy xamirdan yupqa yoyib, yogʻda pishiriladigan taom. Boshqa shu kabi pishiriqlardan qatlamligi bilan ajralib turadi.

 Tayyorlash 
Qatlama tayyorlash uchun suv va tuz qoʻshib oddiy xamir qoriladi, kattaroq zuvalalar uzib, oʻrab, 10-12 daqiqa tindirib qoʻyiladi. Soʻngra har bir zuvala oʻqlogʻi bilan yupqa (1–2 mm) qilib yoyiladi va yoymaga qaymoq yoki sariyogʻ, maska yogʻi, eritilgan qoʻy yogʻidan surtilib, ruletsimon oʻraladi, undan 5-6 sm li boʻlaklar kesiladi. Boʻlaklar joʻvada alohida-alohida 0,5-1 sm qalinlikda yoyiladi, qizdirilgan qozonda yoki tovada atrofiga yogʻ surtib, avval bir tomoni, soʻngra ikkinchi tomoni qizartirib pishiriladi. Baʼzan pishgan qatlamaning yuziga taʼbga koʻra shakar yoki qand upasi sepiladi.

 

Turkum:Taomlar
Qatron

Qatron, tatun — karamguldoshlar mansub koʻp yillik oʻgsimon oʻsimliklar turkumiga kiradi. Osiyo va Yevropada 30 turi maʼlum. Rossiya va Oʻrta Osiyoda oʻsadi. Oʻzbekistonda kochi Q.i, sharq yoki yoqimli Q. tarqalgan. Kochi Q.ining poyasi tarva qaylab shoxlangan. Boʻyi 50—150 sm, Ildiz boʻgʻzidagi barglari uzun bandli, uz. 30 sm, eni 50 sm, buyraksimon yoki dumaloq tuxumsimon, tubi yuraksimon, cheti yirik tishli, usti gʻadirbudir bo'ladi. Gullari oq, mart— may oylarida gullab, may—iyun oylarida urugʻlaydi. Mevasi dumaloq qoʻzoqcha. Ayrim ning barglari sabzavot sifatida ovqatga ishlatiladi, habashiston Qi turi urugʻida 47—53% moy bor. Adir va togʻ yonbagʻirlarida uchraydi. Chorva mollari uchun toʻyimli yemxashak.

Turkum:Oʻsimliklar
Qaffol Shoshiy maqbarasi

thumbnail|Qaffol Shoshiy maqbarasi
Qaffol shoshiy maqbarasi — Toshkent shahrining Olmazor tumanida joylashgan XVI asrga oid meʼmoriy yodgorlik.

Hozirgi kunda Qaffol Shoshiy maqbarasi Hazrati Imom majmuasi tarkibiga kiradi. 

 Tarixi 
Hazrati Imom (Hastimom) nomi bilan mashhur boʻlgan imom Abu Bakr Muhammad ibn Ali Ismoil Qaffol ashShoshiyga atab, uning qabri ustiga qurilgan. Dastlabki maqbara saqlanmagan. 

 Meʼmorchiligi 
Qaffol Qaffol Shoshiy maqbarasi meʼmor Gʻulom Husayn tomonidan 1541—1542-yillarda chorsi (25×26×5 sm) pishiq gʻishtdan bunyod etilgan. Maqbarachorgoqtarxli (13,3×12,5 m), katta xona va uning toʻridagi sagʻanali xonadan iborat. Katta xona (6×6 m) ning uch tomoni peshtoqli, qoʻsh qavatli gumbaz bilan yopilgan. Bosh peshtoq va uning 2 yonidagi burjlari anʼanaviy usulda. Maqbara burchaklarida 2 va 3 qavatli 8 yoqli va toʻrtburchak tarhli hujralar bor. Eshik tepasidagi kitobada maqbara qurilgan sana, meʼmor va xattotning nomi yozilgan; poygumbazidagi yozuvlar saqlanmagan. Maqbaraning tarzlari bezaksiz, derazalariga panjaralar ishlangan. Maqbara poliga mavjli qilib gʻishtlar yotqizilgan. Q.Qaffol Shoshiy maqbarasi asosida keyinchalik Hazrati Imom majmuasi vujudga kelgan.

 Tavsif 

 Galereya 

 

 
Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari

Turkum:Toshkent maqbaralari
Qashqadaryo (shaharcha)

Qashqadaryo (eski nomi Shayxoli qishlogʻi) — Qashqadaryo viloyatidagi shaharcha (1978-yildan). Transport yoʻli chorrahasi. Viloyat markazi (Qarshi shahri) dan 24 km shimolida. Aholisi 6 ming kishi (2003). Qashqadaryoda un, goʻsht, qurilish materiallari kombinatlari, qurilish tashkilotlari, asfalt-beton, keramika-drenaj quvurlari ishlab chiqarish korxonalari, pivo zavodlari, avtokorxona, neft bazasi, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, kasb-hunar kolleji faoliyat koʻrsatadi. Umumiy taʼlim maktablari, kutubxona, madaniyat uyi, tibbiy muassasalar bor.

 

 

Turkum:Qarshi tumani shaharchalari
Qashqadaryo (gazeta)

Qashqadaryo — Qashqadaryo viloyati hokimligining ijtimoiy-siyosiy gazetasihttp://qashqadaryogz.uz/. 1925-yil 22-mayda Qarshi shahrida „Qashqadaryo“ nomi bilan nashr etila boshlagan. Keyinchalik „Sotsializm alangasi“, „Yengish“ (1934), „Qashqadaryo haqiqati“ (1935) nomlarida chop etilgan. 1960-yil 25-yanvarda Qashqadaryo viloyati tugatilib, Surxondaryo viloyatiga qoʻshilishi munosabati bilan „Qashqadaryo haqiqati“ gazetasi oʻz faoliyatini toʻxtatgan. 1964-yil 7-fevralda yana chiqa boshlagan.

1997-yil 11-iyunda „Qashqadaryo haqiqati“ va „Kashkadarinskaya pravda“ gaz.lari tahririyatlari birlashtirilib, „Q.“ nomida oʻzbek va rus tillarida nashr etilgan. 2005-yil 1-yanvardan „Q.“ va „Novosti Kashkadari“ gaz.lari har qaysisi alohida mustaqil nashr sifatida oʻzbek va rus tillarida chop etilmoqda. Sahifalarida viloyat aholisining respublika, viloyat va dunyo miqyosida roʻy berayotgan yangiliklardan xabardor etish va ularni vatanga muhabbat ruhida tarbiyalashga, xalq farovonligi va turmush darajasini mustahkamlash ishlariga jalb qilishga oid materiallar berib boriladi.

 Muharrirlar 
Gaz.ga turli yillarda S. Karimov, N.Gʻulomov, U. Xoʻjayev, Umarov, S.Qodirov, R.Nurmatov, B.Norqobilov, N. Ravshanov muharrirlik qilishgan. Adadi 4001 (2005).

 

Turkum:Gazetalar
Qashqadaryo arxeologiktopografik ekspeditsiyasi

Qashqadaryo arxeologiktopografik ekspeditsiyasi (QATE), Kesh arxeologiktopografik ekspeditsiyasi — Qashqadaryo vohasidagi tarixiyarxeologik yodgorliklarni oʻrganish, tarixiy davrlarni oʻrganish hamda arxeologik materiallar toʻplash maqsadida tashkil etilgan ilmiy ekspeditsiya (1963). QATEga 196386-yillar M.Ye. Masson, 1986—93 yillar Z.I.Usmonova, 1993—98 yillar A.S.Saʼdullayev va 1999-yildan R.X.Sulaymonov rahbarlik qilmoqda. QATE tomonidan hozirgacha Qashqadaryo vohasidagi 600 dan ortiq turli tarixiy davrlarga mansub yodgorliklar oʻrganilib chiqildi. Ular ichida Janubiy Sugʻdning yirik shahar markazlari (Uzunqir, Kitob, Shahrisabz, Naxshab, Nasaf, Qarshi), qadimiy oʻtroq dehqonchilik makonlari, qadimiy davr va oʻrta asr savdo yoʻllari, hunarmandchilik ustaxonalari, meʼmorlik yodgorliklari, mudofaa inshootlari va qoʻrgʻonlari (Oʻrta qoʻrgʻon, Yangiqoʻrgʻon, Chim mudofaa devori va boshqalar) bor. QATE faoliyati davomida ilk temir davridan 20-asr boshlarigacha boʻlgan katta tarixiy davr tarixi va arxeologiyasining dolzarb masalalari qamrab olindi.

.QATE tomonidan Qashqadaryo vohasida olib borilgan tarixiyarxeologik tadqiqotlar natijalari "Stolichnme goroda v nizovyax Kashkadari s drevneyshix vremyon", "Goroda yujnogo Sogda v VIII—XII vv.", "Oʻrta Osiyoning qadimgi davr va oʻrta asrlar arxeologiyasi" (toʻplam), "Qadimgi Oʻzbekiston ilk yozma da", "Qadimgi Oʻrta Osiyo tarixi", "Qadimgi Kesh — Shahrisabz tarixidan lavhalar" (monografiya), "Oʻrta Osiyo arxeologiyasi", Shahrisabz. Ming yilliklar merosi" (yubiley albomi) kabi ilmiy va ilmiy ommabop asarlarda oʻz aksini topdi.

Turkum:Qashqadaryo
Qashqadaryo vodiysi

Qashqadaryo vodiysi — Qashqadaryo viloyatidagi vodiy. Zarafshon tizmasining janubi-gʻarbiy tarmoqlari oraligʻida. Vodiy boʻylab shimoli-sharqdan janubi-gʻarbga Qashqadaryo oqib oʻtadi. Vodiy Hisor tizmasining janubi-gʻarbiy yon bagʻridan boshlanib (eng baland joyi 4145 m) Qarshi choʻligacha 310 km ga choʻzilgan. Vodiy, asosan, tekislikdan iborat boʻlib, gʻarb va janubi-gʻarbga pasayib va kengayib boradi. Qashqadaryo vodiysi Qashqadaryoning 1—5 terrasalarini egallagan, bu terrasalar toʻrtlamchi davr prolyuvialallyuvial yotqiziqlari bilan qoplangan. Vodiyda uncha baland boʻlmagan qoldiq togʻlar (Qoʻngʻirtov, Kosontogʻ, Maymanoqtov, Aloviddintov) bor. Qashqadaryo vodiysi janubda joylashgani uchun iqlimi quruq va issiq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi G, iyulniki 28—29°; eng past temperatura —25°, —29°, eng yuqori temperatura 46—47°. Yogʻin miqdori relyef balandlashgan sari ortib boradi; tekislik qismida 200 mm, togʻ yon bagʻirlarida 450–500 mm. Yogʻinning koʻp qismi qish va bahor fasllariga toʻgʻri keladi. Vodiy tuprogʻi, asosan, boʻz tuproq, tekislik qismida och boʻz tuproq, togʻlik va balandliklar bilan tutashgan qismida tipik boʻz tuproqdir.

Oʻsimlik qoplami xilmaxil. Ilak, rang, qoʻngʻirbosh, yaltirbosh, momiq, shuvoq, qoʻziquloq, bodom, qizilcha va boshqalar keng tarqalgan. Hayvonlar va qushlardan mayna, koʻkqargʻa, kaklik, yapaloqqush, jaira, yumronqoziq, tulki, chiyaboʻri, qobon va boshqalar uchraydi. Qashqadaryo vodiysi togʻ yon bagʻirlari chorvachilik uchun qulay yaylov, tekislik qismi dehqonchilik uchun serunum. Vodiyda tabiiy gaz, qurilish materiallari konlari, mineral suvlar va boshqalar bor.

 

Turkum:Oʻzbekiston vodiylari
Turkum:Qashqadaryo viloyati geografiyasi
Qashqaldoq (qush)

Qashqaldoq — turnasimonlar turkumi suvmoshaklar oilasiga mansub qush. Tanasi 40 sm cha. Q. yaxshi suzadi va shoʻngʻiydi. Yevropa, Osiyo, Shimoliy Afrika va Avstraliyada; Rossiyaning oʻrta va jan. mintaqalarida tarqalgan. Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonda ham uchraydi. Muzlamaydigan suv havzalarida qishlaydi. Uyasinidaryo, koʻl va dengiz qirgʻoqlaridagi oʻsimliklar orasiga yasaydi. 6—15 ta tuxum qoʻyadi; tuxumni bosishda nari ham qatnashadi. Bolasi tuxumdan 21 — 24 kunda chiqadi. Suv oʻsimliklari, hasharotlar va boshqalar bilan oziqlanadi. Goʻshti mazali. Ovlanadi. Qon aylanish sistemasi yopiq.
Qashqar

Qashqar, Qizilsuv — Xitoyning gʻarbiy qismidagi daryo, boshlanish qismi Qirgʻiziston va Tojikiston hududlarida. Uzunligi 765 km (685 km Xitoyda), havzasining maydoni 90,8 ming km². Daryo Olay va Orqa Olay tizmalarining yon bagʻirlaridan boshlanib, quyi qismida Qashqar tekisligida oqadi. Suvi vohani sugʻorishga sarflanadi. Oʻrtacha suv sarfi quyi qismida 77 m³/sek., eng yuqorisi 500 m³/sek. Yozda suvi koʻpayadi. Daryo koʻp oqiziq keltiradi. Q. dastlab Yorkend daryosiga quyilgan, endilikda undan gʻarbda joylashgan Toʻgʻroqqum qumlariga singib ketadi. Q. boʻyida Qashqar shahri joylashgan.

 

Turkum:Alfavit boʻyicha daryolar‎
Turkum:Xitoydagi daryolar
Turkum:Qirgʻizistondagi daryolar
Qashqar (maʼnolari)

Qashqar:

 Qashqar, Qizilsuv — Xitoyning gʻarbiy qismidagi daryo, boshlanish qismi Qirgʻiziston va Tojikiston hududlarida.
 Qashqar (shahar), Qoshgʻar (Xitoy ida Kashi, Kashiger) — XXRning gʻarbiy qismidagi shahar.
Qashqar tekisligi

thumb
Qashqar tekisligi, Tarim tekisligi — Xitoyning gʻarbiy qismida, Tarim daryosi havzasidagi tekislik. Tyanshan, Pomir, Kunlun va Beyshan togʻlari bilan oʻralgan. Uzunligi gʻarbdan sharqqa 1200 km, maydoni 530 ming km²(Markaziy Osiyoda eng katta). Balandligi sharqdan gʻarbga 800 m dan 1500 m gacha koʻtarilib boradi. Qashqar tekisligining katta qismi Taklamakon qumli choʻli bilan band. Relyefining pastqam joylarida keng maydonlarni shoʻrxoklar egallagan. Tekislikning gʻarbiy qismida past qator tepalar uchraydi. Iqlimi moʻʼtadil (baʼzi joylarda kontinental, choʻl iqlimi), yozi issiq, qishi qisqa, sovuq va qorsiz. Oʻrtacha temperatura iyulda 26°, qishda —20° gacha. Yillik yogʻin 100 mm dan kam. Togʻlardan oqib keluvchi daryolar Qashqar tekisligiga chiqqach, sugʻorishga sarf boʻladi yoki qumga singib ketadi. Eng yirik daryolari: Tarim, Xoʻtan, Qashqar, Oqsuv, Koʻnchidaryo; sharqida Lobnor koʻli bor. Qashqar tekisligining aksari qismi boʻz tuproqlarda oʻsuvchi choʻlga xos oʻsimliklar bilan qoplangan. Daryo vodiylarida toʻqay oʻsimliklari oʻsadi. Vohalarda, togʻ etaklarida dehqonchilik va bogʻdorchilik bilan shugʻullaniladi. Qashqar tekisligining gʻarbi va shimoli-gʻarbida Qashqar, Oqsuv va Yorkend vohalari joylashgan.

 

Turkum:Xitoy geografiyasi
Qashqar tizmasi

Qashqar tizmasi, Qoʻngʻir muztogʻ — Xitoyning gʻarbiy qismidagi togʻ tizmasi, Kunlun togʻlarining gʻarbiy chekkasi. Uzunligi 100 km chamasida. Eng baland joyi 7719 m (Qoʻngʻir choʻqqisi). Aksari qismining balandligi 5000–6000 m. Asosan, granit, gneys va kvarsitlardan tuzilgan. Choʻqqilari utkir qirrali, yon bagʻirlari tik, chuqur daralar bor. Muzliklarning umumiy maydoni 600 km²dan ziyod. Landshafti togʻ dashti, etaklari chala choʻl va choʻllardan iborat. Daryo vodiylari, toʻqay chakalakzorlari bor.

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Xitoy geografiyasi
Qashqarbeda

Qashqarbeda — dukkakdoshlarga mansub oʻq ildizli ikki yillik begona oʻtlar turkumi. Oʻzbekistonda sariq Q. va oq Q. uchraydi. Poyasi tik oʻsadi, sershox, boʻyi 50150 sm. Barglari uch boʻlakli, navbatmanavbat joylashgan. Gullari sariq, shingil toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi 1—2urugʻli dukkak. Ikkinchi yili iyun—avgustda gullaydi va iyul—sentabrda mevalaydi. Urugʻidan koʻpayadi. Urugʻlari 4—16° trada koʻkaradi. Fargʻona, Namangan, Samarqand, Qashqadaryo viloyatlarida koʻp tarqalgan. Don ekinlari orasida, bedapoyalar, paxtazorlarda, shuningdek, dala chekkalari, ariq yoqasi, yoʻl boʻylari, tashlandiq yerlar, baʼzan bogʻlarda uchraydi.

Kurash choralari: angʻiz erta kshshatiladi, yer shudgor qilinadi. Don ekinlariga gerbitsidlar purkaladi.
Qashqarboldoq

Qashqarboldoq — halqa shaklidagi isirgʻa turi (qarang Boldoq). 18-asrda Fargʻona vodiysiga Qashqardan koʻchib oʻtganlar keltirgan. Q.ning mahalliy anʼanalarga yaqinligi uni tez tarqalishini taʼminlagan. Oltin va kumushdan tayyorlanadigan halqaning quyi qismidan oʻrtasigacha nozik sim (gulli) panjaralar ishlanib, markazi mayda zigʻirak (yoki mayda marvarid) lar bilan gulshakllar hosil qilib toʻldiriladi, baʼzan feruza koʻzlar, oltin yaproqchalar bilan boyitiladi.

Halqaning quyi qismidagi panjarasimon guli hilol (yangi oy)ni eslatadi. Q.ning chiroyli shakli, nafis shabaka gullari, tilla va marvaridlar jilosi, zargarona ishlanishi buyumga jozibadorlik baxsh etadi. Bezaklarni turli shakl va hajmda ishlab, buyumning yangi koʻrinishlari yaratiladi. 

 
Turkum:Kiyim
Turkum:Zargarlik
Qayum Nosiriy

Qayum Nosiriy (taxallusi; asl ism-sharifi Gʻabdulqayum Gʻabdennosirovich Nosirov)(2-fevral yoki 14-fevral 1825-yil hozirgi Tataristonning Zelenodolsk tumani — 20-avgust yoki 2-sentyabr 1902-yil, Qozon) — tatar yozuvchisi, olim va maʼrifatparvar. 

 Hayoti 
thumb|Qayum Nosiriyning qabri
1841–1855-yillarda Qozon madrasasida taʼlim olgan. 1855-yildan rus ruhoniylari bilim yurtida tatar tilidan dars bergan. Qozon untida erkin tinglovchi. 1871–1876-yillarda Qozonda 1-rus-tatar maktabini ochib, unda oʻqituvchilik qilgan. 

 Faoliyati 
„Sintaksis“ va bolalar uchun tabiat hodisalari haqidagi „Boʻsh vaqtlarda“ asarlari 1860-yil yozilgan. Tatar tilining ilmiy grammatikasini, toʻgʻri yozish qoidalari, matematika, geografiya, tarix va boshqalar boʻyicha darsliklar tuzgan va nashr ettirgan. „Qozon tatarlarining eʼtiqodi va urfodatlari...“ (1880), „Qozon tatarlarining xalq adabiyoti namunalari“ (1896), „Qozon tatarlari ertaklarini boshqa xalqlar ertaklari bilan solishtirish“ (1900) kitoblari nashr etilgan. „Tatarcha-ruscha lugʻati“ni tuzgan. Qayum Nosiriyning maʼrifatparvarlik gʻoyalari va nasriy asarlari tatar adabiyotining shakllanishi va rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etgan.

Asarlari:
 „Boʻsh vaqtlarda“
 „Favoqih al-julaso“
 „Qozon tatarlarining eʼtiqodi va urfodatlari...“ (1880)
 „Qozon tatarlarining xalq adabiyoti namunalari“ (1896)
 „Qozon tatarlari ertaklarini boshqa xalqlar ertaklari bilan solishtirish“ (1900)
 „Sintaksis“
 „Tatarcha-ruscha lugʻati“

 „Favoqih al-julaso“ asari 
Qayum Nosiriy „Favoqih al-julaso“ (Doʻst bogʻining mevalari) kitobini arab tilidagi mashhur „Mustatraf“ va „Ravza al-axr“ kitoblaridan qaysidir qismlarini olib, uni boblarga ajratadi va tatar tiliga tarjima qiladi. Asar 1884-yilda Qozonda chop qilingan. Bundan tashqari asar oʻzbek tiliga ham tarjima qilinib, Toshkentda litografik usulda nashr etilgan.

 

 

 
Turkum:Tatar yozuvchilari
Qayum Ramazon

Qayum Ramazon (taxalluslari: Qayum, Oʻktam, Turgʻunboy qori, Ramazon qori) (1900–1938.4.10) – oʻzbek pedagogi, jurnalist, teatr tanqidchisi, tilshunos. Toshkentda tugʻilgan. 

 Faoliyati 
Munavvarqorining yangi usul maktabi hamda madrasada, Boku pedagogika institutida (1916–17) oʻqigan. 1918–21 yillarda oʻqituvchilar tayyorlash kursi va boshlangʻich maktablarda oʻqituvchi. Abdurauf Fitrat bilan birga “Chigʻatoy gurungi”ni tashkil qilgan va unda kotib boʻlib ishlagan (1919). “Qizil bayroq” va “Turkiston” gazetalarida adabiy xodim (1921–23). Fan qoʻmitasi huzuridagi Til va adabiyot institutida dotsent (1934–37).

 Ijodi 
Qayum Ramazon oʻzbek maktablari uchun dastlabki ona tili darsliklarini yaratgan. “Ona tili” (Fitrat va Shokirjon Rahimiy bilan birga, 1918), “Bilim yoʻllari”, “Yozuv yoʻllari” (1919), 4 kitobdan iborat “Oʻzbekcha til saboqligi” (Munavvarqori va Shorasul Zunnun bilan hamkorlikda, 1925–26), “Yer yuzidagi tillar orasida oʻzbek tili” (1930), “Oʻzbek tilining imlo qoidalari” (1931), “Oʻzbek tilining birlashgan imlo qoidasi” (1934), “Oʻzbek tili ish kitobi” (Sh. Shamsiy bilan hamkorlikda, 1935–36) kitoblari muallifi. 

 Vafoti 
Qayum Ramazon 1938-yil 4-oktabrda Toshkentda Boʻzsuv boʻyida “Xalq dushmani” sifatida otib tashlangan. 1957-yilda oqlangan.

 
https://shosh.uz/uz/qayum-ramazon-2/

Turkum:Oʻzbekiston kishilari
Turkum:Oʻzbekistonlik jurnalistlar
Turkum:Toshkentda tugʻilganlar
Turkum:1900-yilda tugʻilganlar
Turkum:1938-yilda vafot etganlar
Turkum:4-oktyabrda vafot etganlar
Turkum:Toshkent madrasalarida tahsil olganlar