Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Vasiliy Radlov

Vasiliy Vasilyevich (Fridrix Vilgelm) Radlov (1837.5.1, Berlin — 1918.12.5, Petrograd) — rus sharqshunosi, turkiyshunosi, etnograf va tarjimon.

Peterburg Fanlar akademiyasi aʼzosi (1884), falsafa fanlari doktori (1858). Berlin universitetini tugatgan (1858). Peterburg Fanlar akademiyasi Osiyo muzeyi (1885—90), Antropologiya va etnografiya muzeyi direktori (18941918). 1858-yildan umrining oxirigacha Rossiyada yashagan R.ning hayoti va ilmiy faoliyati shartli ravishda 3 davrga boʻlinadi: Oltoy davri (1859-71)da R. Oltoy va Gʻarbiy Sibirdagi turkiy xalqlar tillarini oʻrgangan, bu xalqlarning tillari, folklori, etnografiyasi va arxeologiyasiga oid materiallar toʻplab, ularni dastlabki ishlovdan oʻtkazgan. Qozon davri (1871—84)da uning turkiy tillar fonetikasiga bagʻishlangan yirik asari — "Shimoliy turkiy tillarning chogʻishtirma grammatikasi. lqism. Fonetika" Leypsigda nemis tilidachop etilgan (1882—83). Peterburg — Petrograd davri (1884—1918)da R. nomini jahonga tanitgan 4 j.li 24 kitobchadan iborat "Turkiy lahjalar lugʻati tajribasi" ("Opit slovarya tyurkskix narechiy") dunyoga keldi. Ushbu fundamental asar 40 dan ortiq turkiy tilda uchraydigan 70 ming lugʻaviy birlikni qamrab olgan.

R. 1860—70 yillardagi Oltoy, Sibir, Qozogʻiston, Oʻrta Osiyo ekspeditsiyalarining ishtirokchisi, 1891-yildagi Urxun ekspeditsiyasining rahbari, 1898-yildagi Turfon ekspeditsiyasining tashkilotchisi boʻlgan, birinchilardan boʻlib turkiy urxun-enasoy yozuvini oʻqigan; 11-asr yozma yodgorligi boʻlmish "Qutadgʻu bilig"ning Vena kutubxonasidagi uygʻur yozuvli nusxasining faksimilesini va nemischa tarjimasini nashr etish bilan (1891—1910) ushbu asarni oʻrganishga asos solgan.

R. oʻzining 60 yillik ilmiy faoliyati davomida oʻz ilmiy qiziqishlari doirasiga asta-sekin turkiyshunoslikning barcha sohalarini qamrab olgan va mazkur sohalarda rus va nemis tillarida yaratgan ishlari bilan turkiyshunoslikning rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan.

 
 Obrazsi narodnoy literaturi tyurkskix plemen, jivushix v Yujnoy Sibiri i Dzungarskoy stepi, ch. 1 — 10—SPb., 1866— 1907; Opit slovarya tyurkskix narechiy, tt. 1— 4SPb., 1893-1911.

 
 Kononov A. N., Istoriya izucheniya tyurkskix yazikov v Rossii. Dooktyabrskiy period, L., 1972; Qoʻchqortoyev I., Isabekov B., Turkiy filologiyaga kirish, T., 1984.

Turkum:1837-yilda tugʻilganlar
Turkum:1918-yilda vafot etganlar
Turkum:Kishilar
Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Turkologlar
Radom

Radom — Polshaning markaziy qismidagi shahar. Radom voye vodasining maʼmuriy markazi. Aholisi 232,3 ming kishi (1999). Transport yoʻllari tuguni. Mashinasozlik (tikuv mashinalari, telefon apparatlari ishlab chiqarish), kimyo, koʻnpoyabzal, oyna-shisha, oziq-ovqat (tamaki, goʻsht) sanoati korxonalari bor.

Radom Polshaning qadimiy shaharlaridan. Qoʻlyozmalarda 12-asrdan tilga olingan. 1505-yilda Radom konstitutsiyasi qabul qilingan. 14—16-asrlarda Polsha majlisining qarorgohi boʻlgan. 14—18-asrlarda qurilgan meʼmoriy yodgorliklari saqlanganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. 

 

 

Turkum:Polsha shaharlari
Radon

Radon (radonum), Rn — Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy radioaktiv element. Tartib raqami 86. Inert gazlar jumlasiga kiradi. Eng barqaror izotopining massa soni 222. Radiy (226Ra)ning a — yemirilishida 222Rn (T1/2=3,823 kun) hosil boʻlgani sababli unga "Radon" nomi berilgan. Bu izotopni 1899-yilda nemis olimi Radon Dorn kashf qilgan. Hozirgi vaqtda Radonning 20 dan ortiq izotopi maʼlum. Radonning 3 ta izotopi (radon — Rn, toron — Tp va aktion — An) tabiiy 3 radioaktiv katordagi izotoplar jumlasiga kiradi. Ular havoda, suvda va tuprokda uchraydi. Normal sharoitda 1m³ havoda 7106 Radon boʻladi.

Radon normal sharoitda rangeiz, hidsiz va taʼmsiz gaz. Suyuqlanish temperaturasi — 71°, kaynash temperaturasi —62°, zichligi 9,9 kg/m³. Radon radioaktivligi jihatidan juda xavfli zaharli moddalar jumlasiga kiradi. Radon radiy tuzlaridan olinadi. U xuddi ksenon kabi baʼzi moddalar bilan molekulyar birikmalar hosil qiladi.

Radon ilmiy tadqiqotlarda va tibbiyotda (Radonli vannalar) ishlatiladi (qarang Alfaterapiya). Metall sirtlarining notekisligini aniqlashda, radioaktiv elementlarni topishda qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Kimyoviy unsurlar
Iosif Radun

Iosif Veniaminovich Radun (1911.31.7, Melitopol shahri — 1988) - rejissyor, pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1965). Moskva teatr sanʼati institutini tugatgan (1939). Toshkent yosh tomoshabinlar teatrida bosh rejissyor (1947—48), ayni vaqtda Rus akademik drama teatrida (1945—46) rejissyor 1945-yildan Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida kafedra mudiri, dotsent (1948-yildan) bo'lib ishlagan. Oʻzbekiston teatrlarida koʻpgina spektakllar "Vanya togʻa" (A. Chexov), "Shoh Edip" (Sofokl), "Revizor" (N. Gogol), "Otello" (U. Shekspir), "Qoʻzibuloq qishlogʻi" (Lope de Vega), "Uch baxrdir" (T. Sobirov), "Kimga toʻy, kimga aza" (N. Safarov), "Zarafshon qizi" (D. Fayziy) va boshqa sahnalashtirib, oʻzbek teatri sanʼati rivojiga munosib hissa qoʻshdiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Sarvepalli Radhakrishnan

thumb
Sarvepalli Radhakrishnan (1888.5.9, Andhra Pradesh shtati — 1975.17.4, Madras) — Hindiston vitse-prezidenti (1952—62), prezidenti (1962—67), faylasuf olim, davlat va siyosiy arbob, diplomat. Madras universitetida tahsil olgan. Maysur universitetida professor (1918—26), Kalkutta universitetida falsafa kafedrasining mudiri (1921—31). Hindiston faylasuflar jamiyatining prezidenti (1927—50), Andhra (1931—36) va Banoras untlarida boshkansler (1939—40). UNESCOda Hindiston delegatsiyasining rahbari (1946 — 50), Hindistonning SSSRdagi elchisi (1949—52). Dehli universitetida kansler (1953—62), Oksford universitetida professor, Moskva davlat universitetida professor (1956). Xalq ozodlik harakatida faol ishtirok etgan. Mahatma Gandi va Jawaharlal Neruning safdoshi. R. mustamlaka tizimini tugatishga daʼvat qilgan, harbiy uyushmalarni qoralagan, urushlardan voz kechishga chaqirgan. R. koʻplab falsafiy hamda adabiyot, taʼlim, tarix, siyosatga oid asarlar muallifi. R.ning 2 jilddan iborat "Hind falsafasi" asari rus tiliga tarjima qilinganIndiyskaya filosofiya, t. 1—2, M., 1956-1957.
Natalya Trofimovna Rayevskaya

Natalya Trofimovna Rayevskaya (1903.16.8, Tavrida gubernyasi) — ginekolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1961), tibbiyot fanlari doktori (1961), professor (1961). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1947), Oʻrta Osiyo tibbiyot institutini tugatgach (1930), shu institut akusherlikginekologiya klinikasida assistent (1933—42), dotsent (1942—61). 1951-yildan Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti akusherlik va ginekologiya kafedrasi mudiri. R.ning ilmiy ishlari akusherlik va ginekologiyaning turli masalalariga oid. R. brutsellyozning homilador ayollarda kechishi, uning davosi va oldini olish ustida tadqiqot olib borgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1903-yilda tugʻilganlar
Turkum:16-avgustda tugʻilganlar
Rajab oyi

Rajab oyi — musulmonlarning hijriyqamariy yil hisobida 7-oyning arabcha nomi. 30 kunga teng. Arabiston yarim orolda islomdan avvalgi — johiliya davrida urush harom qilgan 4 oydan biri (zulqaʼda, zulhijja, muharram oylari bilan bir qatorda).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Yil oylari
Turkum:Islom
Turkum:Islomiy taqvim oylari
Boltaboy Rajabov

Rajabov Boltaboy (1878.20.2, Margʻilon yaqinidagi Shakar qishlogʻi — 1960.17.3, Margʻilon) — Oʻzbekiston xalq hofizi (1939). Tiniq va mayin ovoz sohibi. Ashula yoʻllarini dastlab bobosi Matxoliq hofiz, otasi Rajabboy, togʻasi Maksud hofizlardan, keyinchalik Hamroqul qori, Turgʻun sariq, Xolqora ota, Abu Baxriddin kabi ustoz sanʼatkorlardan oʻrgangan. 1920—30 yillarda Fargʻona vodiysida katta ashula ijrochisi sifatida tanilib, mazkur janr rivojiga katta hissa qoʻshgan va talqinchilik maktabini yaratgan. Fargʻona, Andijon, Namangan, Qoʻqon shaharlari va tumanlarida, Katta Fargʻona kanali (1939) va boshqa qurilishlarda madaniy xizmat qilgan. Repertuaridagi 150 dan ziyod xalq qoʻshiq, yalla va ashulalari, ayniqsa, ashulalar ("Kelibman", "Ey sanam", "Xayrul bashar", "Judo qilma", "Shoyad", "Oh kim", "Boʻston", "Bu gulshan") taʼsirchan ohangda, jozibali yangragan. Mamatbuva hofiz, J. Sultonov, M. Uzoqov kabi hofizlarga ustozlik qilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Davron Rajabov

Davron Bahromovich Rajabov (1936.28.12, Navoiy tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2002). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1960). 1960-yildan Navoiy tumanidagi 7-maktabda matematika va chizmachilik oʻqituvchisi, maktab direktori oʻrinbosari. Oʻquvchilarga bilim berishda texnika vositalari, kompyuterdan foydalanadi va darsni yangi pedagogik texnologiya asosida tashkil etadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Narzi Rajabov

Narzi (Narza) Radjabov (1924-yil, Jondor tumani, Buxoro viloyati — 22-avgust, 1944-yil, Ungeni shahri, Moldova) — Sovet Ittifoqi askari. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Sovet Ittifoqi Qahramoni (1944). Kichik serjantOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Biografiyasi 
Narzi Rajabov 1924-yil iyun oyida Buxoro Xalq Sovet Respublikasining Xazarmon qishlog‘ida (hozirgi O‘zbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Jondor tumanidagi shahar posyolkasi) dehqon oilasida tug‘ilgan. Millati oʻzbek. oʻrta taʼlimni toʻliq tugatmagan. Harbiy xizmatga chaqirilgunga qadar kolxozda ishlagan.

Rajabov 1942-yil 1-yanvarda O‘zbekiston SSR Buxoro viloyati Sverdlovsk tuman harbiy komissarligi tomonidan Ishchi-dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirilgan. Xizmatini SSSR IIXK ichki qoʻshinlarida boshlagan. 1942-yil yanvardan frontda, 2-Ukraina fronti 52-armiya 31-oʻqchi diviziyasining 818-oʻqchi polki pulemyotchisi boʻlgan. Donbass operatsiyasida qatnashgan, Aul koʻprigida jang qilgan. 1943-yil 3-dekabrdan 31-oʻqchi diviziyasi 2-Ukraina frontida harakat qilgan va Kirovograd operatsiyasida qatnashgan.

Qizil Armiya askari Rajabov Dneprning o‘ng qirg‘og‘idagi janglarda qurol-yarog‘ni mohirlik bilan boshqarib, o‘zini yaxshi pulemyotchi ekanligini koʻrsata oldi. 

Korsun-Shevchenko operatsiyasida ham oʻzini juda yaxshi koʻrsatdi.

1944-yil may oyining boshida Rajabov SIKP aʼzoligiga nomzod boʻldi. , batalyon partiya tashkilotchisi ham boʻldi. Ertasi kuni, pulemyotchilarga koʻrsatmalar berdi. Oʻsha yil iyun oyining ilk kunlari holatiga koʻra, Rajabov pulyemotchilik boʻyicha 6 nafar jangchini tayyorlagan. 1944-yil iyul oyida gvardiya polki qoʻmondoni buyrugʻi bilan podpolkovnik Akievskiy buyrugʻi bilan pulemyotchi Narzi Rajabovga kichik serjant harbiy unvoni berildi.

1944-yil 20-avgustda Iasi-Kishinev operatsiyasi doirasida 31-oʻqchilar diviziyasi hujumga oʻtdi. Dushman mudofaasini yorib oʻtib, diviziya qismlari umumiy yoʻnalishda Ungheni tomon oldinga siljiy boshladi. 1944-yil 22-avgustda Todireshti qishlog‘ida bo‘lgan jangda kichik serjant Rajabov halok bo‘ldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 13-sentyabrdagi farmoni bilan Narzi Rajabovga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan. Uning dafn etilgan joyi haqidagi maʼlumotlar turlicha. Diviziyaning tuzatib bo‘lmaydigan yo‘qotishlar ro‘yxatiga ko‘ra, kichik serjant Narzi Rajabov Moldova Respublikasining Ungheni tumani, Todiresti qishlog‘idagi sovet askarlarining ommaviy qabriga dafn etilgan. „Geroi Sovetskogo Soyuza: kratkiy biograficheskiy slovar“ maʼlumotnomasida uning dafn etilgan joyi Starye Negureni qishlogʻi ekanligi yozilgan.

 Mukofotlari 

 „Oltin yulduz“ medali (13.09.1943);
 Lenin ordeni (13.09.1943);
 Qizil Yulduz ordeni (12.06.1944);
 „Jasorat uchun“ medali (15.02.1944)

 Xotirasi 
Rajabovning yurtida byusti oʻrnatilgan, oʻrta maktablardan biriga uning nomi berilgan.

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Turkum:1924-yilda tugʻilganlar
Turkum:1944-yilda vafot etganlar
Turkum:22-avgustda vafot etganlar
Siddiq Rajabov

Siddiq Rajabovich Rajabov 1910.19.3 (1.4), Qozogʻistonning xrz. Taroz shahri — 1993.28.2, Toshkent — pedagogikaagog olim, pedagogika. fanlari doktori (1958), professor (1959), SSSR pedagogika. Fanlar akademiyasi haqiqiy aʼzosi (1968), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1964). Fargʻona pedagogikaagogika institutini tugatgan (1933). Ilmiypedagogikaagogik faoliyatini shu institutning pedagogika. nazariyasi va tarixi kafedrasida assistentlikdan boshlagan. 1935-yildan Toshkent pedagogikaagogika institutida oʻqituvchi, 1941 — 42 yillarda maʼmuriy ishlarda. 1943-yildan "Qizil Uzbekistan" gazeta muharriri, 1947—61 va 1966-yildan Toshkent pedagogikaagogika institutining pedagogika. kafedrasi mudiri. 1962 — 66 yillarda Oʻzbekiston pedagogika. fanlari ilmiy tadqiqot instituta direktori. Ilmiy ishlari didaktika, pedagogika. nazariyasi. Oʻzbekistonda pedagogika. tarixi masalalariga bagʻishlangan.

 
 pedagogikaagogika fani taraqqiyotining baʼzi masalalari, T., 1977; Xalq maorifi va pedagogikaagogika fanining buyuk allomalari, T., 1990.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1910-yilda tugʻilganlar
Turkum:1993-yilda vafot etganlar
Turkum:28-fevralda vafot etganlar
Sobir Rajabov

Sobir Rajabov (1940.1.9, Hazorasp tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1994). Xorazm pedagogika institutini tugatgan (1962). 1962-yildan Hazorasp tumanidagi 1, 45maktablarda fizikamatematika, 1993-yildan 1iqtidorli bolalar litseyida matematika oʻqituvchisi. Darslarni koʻrgazmali qurollar, texnika vositalaridan foydalangan holda oʻtadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Tohir Rajabov

Tohir Rajabov (1942.17.9, Shoʻrchi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1993). Qarshi pedagogika institutini tugatgan (1965). 1965-yildan Shoʻrchi tumanidagi 35maktabda oʻqituvchi, maktab direktori oʻrinbosari, 1979—99 yillarda Oltinsoy tumanidagi 24maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi, maktab direktori oʻrinbosari. Darsni koʻrgazmali qurollar va texnika vositalaridan unumli foydalangan holda oʻtgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:Shoʻrchi tumanida tugʻilganlar
Turkum:1942-yilda tugʻilganlar
Turkum:17-sentyabrda tugʻilganlar
Turkum:Qarshi pedagogika instituti bitiruvchilari
Qoʻzi Rajabov

Qoʻzi Uzoqovich Rajabov (1946.10.3, Usmon Yusupov tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1967). 1967-yildan Usmon Yusupov tumanidagi N. Nuriddinov nomli maktabda, 1995—2001-yillarda 2ixtisoslashgan maktabda fizikamat, oʻqituvchisi. Oʻquvchilarga bilim berishda darsning noanʼanaviy usullaridan unumli foydalangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Rajput maktabi

Rajput maktabi — Hindiston miniatyura maktablariyash biri; 16— 19-asrlarda Rajput knyazlik (roja)lari hududi (Rojaston va Markaziy Hindiston)da mavjud boʻlgan; asosiy markazlari — Mevar, Marvar, Bundi, Kishangarx, Malva va boshqa Rajput maktabi miniatyuralarida Krishna bilan bogʻliq liniy mifologik syujetlar asosiy oʻrin egallaydi; unda muhabbat orqali xudoni anglash ("bhaqti") gʻoyalari oʻziga xos tarzda aksini topgan. Rajput maktabida, shuningdek, oʻziga xos janr boʻlgan "ragi" yoki "ragini" keng tarqalgan. Rajput maktabi uchun tabiatning lirik ibtidosi rivoji, uni nozik his etish xos. 17-asrda Boburiylar davri miniatyura maktabi taʼsirida boʻlgan. Rajput maktabi miniatyuralarida shartlilikni saqlab qoldi. Shakllarni tekis yuzadagi talqini, sof toʻyingan tusli jarangdor koloriti, bir maromdagi bezak xususiyatiga ega egiluvchan chiziklari Rajput maktabini hind devoriy rassomligi anʼanalari bilan boglaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Razvedka

Razvedka — vaziyatni baholash va qaror qabul qilish uchun mavjud yoki ehtimol tutilgan dushman, joy va boshqa xaqida maʼlumotlar toʻplash maqsadida amalga oshiriladigan tadbirlar majmui.
 

Turkum:Taktika
Razvyortka

Razvyortka (rus.) — metall detallarning teshiklariga toza ishlov berish uchun moʻljallangan koʻp tigʻli asbob. Oʻtkir qilib charxlangan boʻylama tishlari bor tana (sterjen) koʻrinishida boʻladi. Dastaki (buramaga oʻrnatib qoʻlda ishlatiladigan) va mashina (stanokka oʻrnatib ishlatiladigan) R.lar bor. Tuzilishiga koʻra, R. yaxlit, yigʻma, kerma va boshqa xillarga boʻlinadi. R. pishiq legirlangan (qarang Legirlash) asbobsozlik poʻlati, qattiq qotishmalardan tayyorlanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Razdan

Razdan, Zanga — Armanistondagi daryo. Kura havzasidagi Araks daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 146 km. Havzasining maydoni 2560 km² (Sevan koʻli havzasi bilan birga 7310 km²). Sevan kulidan oqib chiqadi. Yuqori qismida togʻ vodiysidan, quyi qismida Ararat tekisligidan oqadi. Oʻrtacha suv sarfi boshlanishida 2 m³/sek., quyilish joyida 17,9 m³/sek. Suvi sugʻorishda foydalaniladi. Daryoning umumiy nishabi 1097 m (1,8 m/km). Razdanda 6 ta GES kaskadi qurilgach, suv sarfi Sevan koʻli suvi hisobiga 44,5 m³/sek. gacha ortdi. Lekin koʻl suvi sathini saqlab qolish maqsadida suv sarfi keskin kamaytirildi. Daryo sohilida Yerevan, Sevan, Razdan, Charensavan, Arzni shaharlari joylashganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. 

 

Turkum:Armanistondagi daryolar
Razdan (shahar)

Razdan (1959-yilgacha Axta posyolkasi) — Armanistondagi shahar, Razdan tumani markazi. Yerevandan 50 km shimolidagi temir yoʻl stansiyasi. Razdan daryosi boʻyida. Aholisi 60,8 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Konkimyo kombinati, issiklik elektrstansiyasi, Atarbekyan GES, sut, pivo, mashinasozlik zdlari, yirik panelli uysozlik kombinati, sovitkichlar ishlab chiqarish kombinati, tikuvchilik fabrikasi ishlab turibdi. Vino ishlab chiqariladi. Teatr, industrialtexnologik texnikumi bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Armaniston shaharlari
Hoshimjon Razzoqov

Hoshimjon Razzoqov (1916-yil Andijon viloyati Koʻnchi qishlogʻi — 1982-yil 15-mart, Andijon) — adabiyotshunos, folklorshunos olim. 1972-yilda Filologiya fanlari doktori, 1973-yilda professor boʻlgan. Zavqiy, Hayratiy, Oraziy kabi shoirlar asarlarini nashr ettirgan. „Fargʻona chashmalari“ sheʼrlar toʻplami va „Nodira“ pyesasini yozganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Biografiyasi 
Hoshimjon Razzoqov 1916-yilda Andijon viloyati Shahrixon tumani Xoldovonbek qishlogʻi Qoʻshtepa mahallasida dunyoga kelgan. Yoshligidan adabiyotga qiziqqan va Oybek asarlarini oʻqigan. Toshkent Pedagogika institutida tahsil olib, 1941-yili uni tamomlagan.

Shuningdek, Zavqiy ijodiga qiziqib, uning merosini yigʻish bilan mashgʻul boʻlgan, asarlarini nashr ettirgan va ilmiy jihatdan tadqiq etgan. Keyinchalik Muqimiy, Furqat, Uvaysiy, Oraziy, Hayratiy singari shoirlar ijodi haqida koʻplab ilmiy maqolalar chop qilgan. Undan tashqari Navoiy, Bobur, Nodira ijodiga bagʻishlangan tadqiqotlar ham qilgan.

Hoshimjon Razzoqov Oʻzbekistonning turli hududlari boʻylab, xususan, Fargʻona vodiysida tarqalgan xalq ogʻzaki ijod namunalarini, folklor namunalarini toʻplagan, nashrga tayyorlagan, oʻrgangan („Latifalar“, 1965; „Gulyor“ qoʻshiqlar toʻplami, 1967), shuningdek, yuzdan ortiq oʻzbek xalq ertaklarini, askiya, drama, latifa hamda qoʻshiqlarni yozib olgan.

Hoshimjon Razzoqov oʻzining „Nodira“ spektaklida asosiy qahramon Roziqqa „Qargʻalar“ radifida qoʻshiq yozib bergan. Ushbu qoʻshiqni Roziq obrazida uning sevgilisi Oypariga atab gʻamgin ohangda Oʻrinboy Eraliyev ijro qilgan.

Hoshimjon Razzoqovning asosiy ilmiy ishi oʻzbek xalq ogʻzaki ijodida satira va mutoyiba mavzusida boʻlib, 1960—1965-yillarda oʻzi toʻplagan materiallar asosida „Oʻzbek xalq ijodida satira va yumor“ nomli monografiyasini nashr qildirgan.

Hoshimjon Razzoqov 1952—1954-yillarda Andijon pedagogika instituti oʻqituvchisi sifatida faoliyat yuritgan. 1954—1982-yillarda oʻzbek adabiyoti kafedrasi mudiri boʻlgan. Oliy oʻquv yurtlari uchun „Oʻzbek xalq ogʻzaki poetik ijodi“ nomli oʻzining ilk darsligini nashr ettirgan.

Hoshimjon Razzoqov adib sifatida ham ijod qilgan. 1930-yillar oxiri 1940-yillarning boshida „Mushtum“ jurnali sahifalarida sheʼrlari chop etila boshlagan:

Hoshimjon Razzoqov 1960-yillarda dramaturgiya sohasiga kirdi. „Nodira“ spektakli ijodkorning ilk asari boʻldi. Shuningdek, dramaturg „Bobur“, „Toyilgan tirgak“, „Nasriddin afandi“ kabi asarlar muallifi.

 Vafoti 
Hoshimjon Razzoqov 1982-yili 15-mart kuni 66 yoshida Andijon shahrida vafot etgan.

 

Turkum:Adabiyotshunoslar
Turkum:1982-yilda tugʻilganlar
Turkum:15-martda vafot etganlar
Turkum:Andijonda tugʻilganlar
Turkum:1982-yilda vafot etganlar
Muyassar Razzoqova

Muyassar Qodirovna Razzoqova (1964.29.2, Nukus) – xonanda (lirikkoloraturali soprano), Oʻzbekiston (1998), Qoraqalpogʻiston (1999) xalq artisti. Yoqimli, jilvador va kuchli ovoz sohibasi. Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1988). Navoiy teatri yakkaxon xonandasi (1988-yildan). Teatr saxnasida Oyxon („Maysaraning ishi“, S.Yudakov), Dilorom („Dilorom“, M. Ashrafiy), Rozina („Sevilya sartaroshi“, J.Rossini), Violetta, Jilda („Traviata“, „Rigoletto“, J. Verdi), Lyuchiya („Lyuchiya di Lamermur“, G.Donitsetti) kabi bosh partiyalarni ijro etgan. Konsert repertuaridan oʻzbek va chet el kompozitorlari asarlari oʻrin olgan. Ijro uslubi virtuoz texnika, musiqali obrazlarning emotsionalligi, samimiyligi va saxnaviy jozibadorligi, dramatikifodaviy vositalarning oddiyligi va aniq diksiyasi bilan ajralib turadi. Germaniya, AQSH, Fransiya, Turkiya, Rossiya, Misr kabi mamlakatlarda gastrolda boʻlgan. Xalqaro xonandalar tanlovi (Riga, 1989; Vengriya, 1990; Rim, 1997) va opera festivali (Turkiya, 2003)da qatnashib mukofotlarga sazovor boʻlgan. 2-chaqiriq Oʻzbekiston Oliy Majlisi deputati. „Mehnat shuhrati“ ordeni sohibasi (2020). Toshkent davlat konservatoriyasida professorOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yilhttps://m.kun.uz/news/2020/08/27/prezident-mustaqillik-bayrami-arafasida-ijtimoiy-sohadan-166-kishini-mukofotladi-royxat.

 

Turkum:29-fevralda tugʻilganlar
Turkum:1964-yilda tugʻilganlar
Turkum:O‘zbekiston opera qoʻshiqchilari
Turkum:Oʻzbekiston xalq artistlari

Turkum:Oʻzbekistonlik ayol qoʻshiqchilar
Turkum:Qoraqalpogʻiston xalq artistlari
Stepan Razin

Razin Stepan Timofeyevich (taxminan 1630—71) — Rossiyada dehqonlar urushi (1670—71) rahbari, Don kazagi. 1662—63 yillarda Don atamani, qrim tatarlar va turklar bilan kurashgan. 1667-yil kambagʻal kazaklar otryadi bilan Volga va Yoyiqqa, 1668—69 yillarda Kaspiy dengizi orqali Eronga harbiy yurishlar uyushtirgan. 1670-yil bahorida dehqonlar urushiga rahbar boʻlgan. Kazak starshinasi (oqsoqoli) tomonidan chor hukumatiga xoinona tutib berilgan. Moskvada qatl etilgan (yana qarang Razin qoʻzgʻoloni).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Razin qoʻzgʻoloni

Razin qoʻzgʻoloni, Stepan Razin boshchil igidagi dehqonlar urushi (1670—71) — Rossiyada pomeshchiklarga va krepostnoylikka qarshi dehqonlar urushi. Don, Volgaboʻyi va Volga ortiga yoyilgan. 17-asr oʻrtasida krepostnoy dexdonlarni asoratga solishning juda kuchayishi tufayli kelib chiqqan. Urushga S.T.Razin, V.R.Us, F.I.Sheludyak va boshqa boshchilik qilgan. Bu urushda harakatlantiruvchi kuch — krepostnoy dehqonlar, kazaklar, savdogarlar, hunarmandlar va Volga boʻyining rus boʻlmagan xalqlari (chuvashlar, marilar, mordvalar, tatarlar) boʻlgan. Razin otryadlari 1670-yilning kuzida quyi Volgaboʻyini egallaganlar. Shu yilning avgustda Razin katta qoʻshin (taxminan 10 ming kishi) bilan Saritsindan chiqib, Volga boʻylab Moskva tomon yurgan va sentabrda Simbirskiy qamal qilgan. Ayni paytda qoʻzgʻolonchilar otryadlari Kurmish, Alatir, Saransk, Penza va boshqa joylarni ham qoʻlga kiritganlar. Qoʻzgolonchilar oktabrda Simbirsk ostonalarida magʻlubiyatga uchradilar.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Lyudmila Raimberdiyeva

Lyudmila Boltaboyevna Raimberdiyeva (1948.15.4, Oʻrta Chirchiq tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Respublika rus tili va adabiyoti institutini tugatgan (1973). 1969-yildan Oʻrta Chirchiq tumanidagi 40maktabda nemis tili, 1981—98 yillarda 52maktabda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Darslarni yangi pedagogik texnologiyalar asosida oʻtgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:1948-yilda tugʻilganlar
Turkum:15-aprelda tugʻilganlar
Rais

Rais (arab. – rahbar, sardor) – 1) Oʻrta Osiyo xonliklarida shariat qonunqoidalari, diniy marosimlar, urfodatlar, roʻza tutish, namoz oʻqish, xayru ehson ishlarining oʻz vaqtida aniq bajarilishini nazorat qiluvchi, ota-onalarning bolalarini maktabga yuborishlarini, savdo axlining haridorlar haqiga xiyonat qilmasligi uchun tarozi va toshlarning toʻgʻri boʻlishini tekshirib turuvchi mansabdor. Rais, shuningdek, shahar orastaligi va xavfsizligi uchun ham masʼul hisoblangan. Har bir yirik qishloq va shaharning oʻz Raisi boʻlib, qozikalon tavsiyasiga binoan xukmdor tomonidan tayinlangan. Xorazmshoxlar saltanatida boshqa oʻrta asr sulolalaridan farqli oʻlaroq butun mamlakat Raisi lavozimi mavjud boʻlgan; 2) muayyan saylov organlari va tashkilotlar rahbari (Masalan, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlis raisi, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi raisi va hokazo); 3) anjuman, majlis yoki yigʻinga rahbarlik qiluvchi shaxs. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Lavozimlar
Raiyat

Raiyat (arab.) — 1) biror oʻlka yoki mamlakat aholisi; 2) oʻrta asrlarda Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida dastlab barcha soliq toʻlovchi qishloq va shahar aholisi. Usmonli turk imperiyasida 18-asr oxiridan boshlab "R." (raiya) atamasi faqat musulmon boʻlmagan aholiga nisbatan ishlatilgan. Indoneziyada "R." xalq maʼnosida qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ray

Ray  — (Rayning tarixiy nomi bilan- Ava) — Eronning Tehron viloyatining markazi Ray shahri . Ray dunyodagi eng qadimiy shaharlardan biri . Shuning uchun bu hudud oʻtmishda „Shayx al-Balad“ deyilgan. Rayning yaratilish tarixi oriy qabilalari davriga borib taqaladi . Ray Midiyaning barcha shaharlaridan kattaroq edi. Ray soʻzma-soʻz qirollik shahri degan maʼnoni anglatadi. Ray aholisi Rozey deb atalgan. Ray Ziyyor va Saljuqiylar davrlarida Eronning poytaxti boʻlgan. Tarix davomida bu shahar turli nomlar bilan atalgan: Raks, Rags, Raga, Raghe, Arshakiya, Ram Ardeshir, Umm El Balad, Ray Shahr, Shayx Al Balad va Muhammadiyah Rayning nomlaridan edi . Avestoda qayd etilishicha, Ray qurilgan oʻn uchinchi shahardir. Bu shaharda joylashish tarixi miloddan avvalgi 8000 yilga borib taqaladi. Ray har doim qadimgi Eronning muhim shaharlaridan biri hisoblangan boʻlsa-da, u hech qachon qadimgi Eronning poytaxti boʻlmagan.
Bu shahar hijriy 4-asrda Jabal viloyatining toʻrtta markazidan eng kattasi boʻlgan. Bag‘doddan keyin sharqda Raydan boyroq shahar yo‘q, faqat Niyshobur undan kattaroq edi.
Ray shahri mustaqil shahar ham Tehron munitsipalitetining 20-okrugi hisoblanadi. Aholi bu shahar Abdul Azim Husni dafn etilganligi sababli Shoh Abdul Azim deb ham atashadi.
 Tarixi 
Ahamoniy yozuvlarida va yunon ida Ray nomi 𐎼𐎥𐎠 Ragā va Ῥάγαι Rhágai shaklida uchraydi. Salavkiylar Ray va parfiyaliklar esa Arashkiya deb atashgan.

 Geografiya 
Ray shahri hududi 2293 kvadrat kilometr boʻlgan, shimoldan Tehron, janubdan Qum shahri, sharqdan Varamin shahri va Pakdasht shahri, gʻarbdan Islomshahr, Rabot Karim va Zarandiya shaharlari bilan chegaralangan. Ray shahrining uchta qismining maydoni: markaziy qismi 174; Qahrizak uchastkasi 543 kvadrat kilometr va Feshapoyeh 1645 kvadrat kilometrni tashkil etadi. Bu shaharning balandligi dengiz sathidan 1062 metr balandlikda. Ray shahri Tehronning janubida joylashgan boʻlib, shahar bilan bogʻlangan. Raydan Tehron markazigacha bo‘lgan masofa 10 kilometrdan ortiq.
 Tashqi havola 

 Ray shahridagi ishlar roʻyxati, Tehronning madaniy merosi
 Ray okrugi gubernatorligi
 Islomiy Azad universiteti Ray shahar filiali tomonidan
Turkum:Muqaddas shaharlar
Turkum:Tehron mahallalari
Turkum:Eronning diniy shaharlari
Turkum:Eronning qadimgi shahrlari
Turkum:Ray shahri
Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Turkum:Salavkiylar koloniyalari
Turkum:Parfiya shaharlari
Raygras

Raygras (Arrhenatherum) — qoʻngʻirboshdoshlar oilasiga mansub bir yillik va koʻp yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi, yemxashak ekini. Uning boʻychan P., koʻp oʻrimli R. va bir yillik (yaylov) R. bor. Boʻychan P. (A.elatius) — koʻp yillik oʻt. Yevropada, Shimoliy Afrika, Osiyo va Oʻrta Osiyoda ekiladi. Asosan, pichan qilinadi, koʻk poyalari taxirroq. Mollarga boshqa gʻalladoshlar va dukkakli oʻtlar bilan aralash holda beriladi. 100 kg pichanida 46,7 ozuqa birligi va 3,4 kg hazm boʻluvchi protein bor. Bahorda erta koʻkaradi, tez oʻsadi. R hosildorligi urugʻ boʻyicha 2—3, pichan boʻyicha 6070 s/ga. Ozuqa uchun R.ni> roʻvaklanish va gullashigacha oʻriladi. Kech oʻrilsa poyasi dagʻallashadi. Boʻychan R., shuningdek, gazon oʻti sifatida ham ekiladi. Koʻp oʻrimli R. (A.lolium multiﬂ orum) siyrak tupli ekin, beda va dukkakli oʻtlar bilan aralash ekiladi. Tez oʻsadi, sugʻorilsa 6—7 marta oʻrib olish mumkin. Pichan tarkibida 12% protein va 2,6% moy bor. Yaylov R. koʻp oʻrimli R.ning bir yillik turi. 100 kg poyasida 20 ozuqa birligi, 1,2 kg hazm boʻladigan protein bor. Boshoq tortish va gullash davrida uriladi. Gektaridan 60—80 s pichan olinadi.

 Adabiyot 
 Otaboyeva H. va boshqa, Oʻsimlikshunoslik, T., 2000.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Xudoynazar Rayimov

Xudoynazar Rayimov (1947.3.9, Besh1riq tumani) — Oʻzbekiston Respubshkasi xalq oʻqituvchisi (2002). Qoʻqon pedagogika institutini tugatgan (1969). 1969-yildan Beshariq tumanidagi 4makgabda, 1970–2002-yillarda 13maktabda ona tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Bo.sharga bilim berishda noanʼanaviy dars usullaridan foydalangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Turkum:1947-yilda tugʻilganlar
Arkadiy Raykin

Arkadiy Isaakovich Raykin (1911.11.10, Riga – 198717.12) – aktyor, xgrada artisti. Xalq artisti (1968). Mehnat qahramoni (1981). Leningrad teatr texnikumini tugatgan (1935). 1935-yildan sahnada. 1939-yildan Leningrad miniatyura teatri 1982-yildan Moskvadagi Davlat miniatyura teatri (1987-yildan Moskva "Satirikon" teatri) aktyori va badiiy rahbari. Lahzada turli obrazlarga kirish ustasi. Estrada felyetonlari, xajviy pyesalar, monologlarning moqir ijrochisi. Uning ishtirokida bir qancha spektakl va mavzuli dasturlar, miniatyura teatrlari, oʻtkir satirik va lirik portretlar yaratilgan ("Bir piyola choyga", "Dunyo boʻylab 80 kun", "Sevgi va uch apelsin", "Svetofor", "2 dan 50 gacha" va boshqalar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:1911-yilda tugʻilganlar
Turkum:1987-yilda vafot etganlar
Turkum:11-oktabrda tugʻilganlar
Turkum:17-dekabrda vafot etganlar
Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Turkum:Sovet erkak aktyorlari
Ilariya Raykova

Ilariya Alekseyevna Raykova (1896.17.9, Samarqand viloyati – 1981.25.10, Toshkent) – botanik. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1956). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1945), biologiya fanlari doktori (1944), professor (1945). Samarqanddagi xotinqizlar gimnaziyasini tugatib (1913), Petrograddagi Oliy kurslardaoʻqigan (191419), 1920-yildan Turkiston universitetida oʻqituvchi, dotsent (193033), professor (193345), tuban oʻsimliklar (1938—40), 1945-yildan darvinizm, genetika va eksperimental morfologiya kafedrasi mudiri. R. Oʻrta Osiyo boʻylab koʻp ekspeditsiyalar uyushtirgan va ularga boshchilik qilgan. Asosiy ilmiy ishlari Pomirdan qishloq xoʻjaligi maqsadlarida foydalanishga, gʻoʻzaning tuzilishi va rivojlanishiga hamda Oʻrta Osiyo uzumlariga bagishlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 Sornie rasteniya, vrediteli i bolezni rasteniy na polyax Vostochnogo Pamira i ix proisxojdeniye, T., 1953.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1986-yilda tugʻilganlar
Turkum:17-sentyabrda tugʻilganlar
Turkum:Samarqand viloyatida tugʻilganlar
Turkum:25-oktyabrda vafot etganlar
Turkum:Toshkentda vafot etganlar
Martin Ryle

Martin Ryle (1918.27.9 – 1984) — ingliz astronomi, London qirollik jamiyati aʼzosi (1952-yildan), Bredfild (Oksford) kollejida maʼlumot olgan. 1939—45 yillarda olis aloqa tekshiruv markazida ishlagan. Kembrij universitetida professor (1955-yildan). R.ning asosiy ilmiy ishlari radioastronomiyaga oid. 1948-yilda (G.Smit bilan birga) Kassiopeya yudduz turkumida kosmik radionurlanishning quvvatli manbaini kashf qilgan; birinchilardan boʻlib galaktikadan tashqaridagi radioastronomiyani kosmologiyaga qoʻllagan. R. tadqiqotlarining galaktika radiotuzilishida ahamiyati katta. Nobel mukofoti laureati (1974; E.Xyuish bilan hamkorliqsa).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yilNobel mukofoti sovrindorlari

 

Turkum:Fiziklar
Turkum:Britaniyalik Nobel mukofoti laureatlari
Turkum:Astronomlar
Yan Raynis

Yan Raynis (taxallusi; asl ismsharifi Yanis Pliyekshans) 1865. 30.8(11.9), Varslavani qishlogʻi, hozirgi Yekabpile tumani — 1929.12.9, Riga — Latviya xalq shoiri (1940), daramaturg va jamoat arbobi. Peterburg universitetini tugatgan (1888). "Diyenas lapa" gaz. muharriri (1891—95). Revolyusion faoliyati uchun qamalgan (1897). Pskovga, soʻngra Vyatka gubernyasidagi Slobodskoy sh.ga (1899) surgun qilingan. 1903 yil surgundan kaytgan. Shveysariyada emigratsiyada boʻlgan (1905—20). "Moviy oqshom sadolari" (1903), "Boʻron nihollari" (1905), "Ajoyib kitob" (1909), "Boshi va oxiri" (1912), "Dagʻdagʻaning besh nusxa daftari" (1920— 25) va b. sheʼriy toʻplamlar muallifi. "Ave sol" dostonida (1910) quyosh ozodlik simvoli sifatida tasvirlangan. "Guvullayver, shamol" pyesasi (1913) Latviya dramaturgiyasida muhim oʻrin tutadi. "Oʻt va tun" (1905), "Indulis va Ariya" (1911), "Iosif va uning akaukalari" (1919) pyesalari ham bor. Rus dostonlari asosida "Ilya Muromets" tragediyasini yozgan (1922). Asarlari oʻzining yangi uslubi, chukur falsafiy teranligi va yuksak gʻoyaviyligi bilan ajralib turadi, "Yangi zamon" sheʼriy toʻplami oʻzbek tiliga tarjima qilingan (1967). OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:1865-yilda tugʻilganlar
Turkum:1929-yilda vafot etganlar
Turkum:11-sentabrda tugʻilganlar
Turkum:12-sentabrda vafot etganlar
Rayonlashtirish

Rayonlashtirish — geografiya tizimidagi fanlarda qoʻllaniladigan ilmiy tadqiq qilish metodi. R. geografik qobiq yoki uning ayrim qismlarining hududiy tabaqalanishini, tabiat va jamiyat oʻrtasidagi taʼsirning tabiiy va ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarini aniqlab beradi. R.ning iqtisodiy, iqtisodiy-geografik, tabiiy geografik hamda xususiy tabiiy geografik (geomorfologik, iqlimiy, gidrologik, geobotanik, zoogeografik va b.) kabi mavjud. R. masshtabiga koʻra, mayda, oʻrta va yirik masshtabli, qoʻyilgan vazifaga bogʻliq ravishda umumilmiy yoki amaliy boʻlishi mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Frank Lloyd Wright

Frank Lloyd Wright (8-iyun 1869-yil, Richland Center, Viskonsin — 9-aprel 1959-yil, Phoenix, Arizona) — amerikalik meʼmor. Chikagodagi meʼmorlar Joseph Lyman Silsbee (1887) va Louis Sullivan (1888) ustaxonalarida taʼlim olgan. Qurilish materiallari va qurilmalarning manzara bilan uygʻunlashuvidagi shakllarning oʻziga xos mutanosibligini koʻrsatish Wright ijodining asosini tashkil etdi. Qurilish ishlarida meʼmoriy talablardan, inshoot qurilish shartlari va maqsadlaridan ratsional va maksimal foydalanishni talab etdi. Dastlab kichik turar joylar meʼmorligi bilan shugʻullanib, keyinchalik bino va inshootlar loyihasini yaratgan (Buffalodagi „Larkin“ firmasi, 1905; Tokiodagi „Imperial“ mehmonxonasi, 1916—22; „Sharshara ustidagi uy“, Pensilvaniya shtati, 1936; Nyu-Yorkdagi Guggenxeym muzeyi, 1956—59 va boshqalar). Wright loyihalarining Berlinda utkazilgan koʻrgazmasi (1910) Yevropa meʼmorligi rivojiga turtki boʻldi. 30-yillarda Wright organik arxitektura asoschisi va yetakchi ustasiga aylandi. 20-asr meʼmorligining shakllanishi va rivoj topishida Wright ijodining taʼsiri katta boʻldi.

 
 Budusheye arxitekturi, M., 1960.

 
 Goldshteyn A.F., F.L.Wright, M, 1973.

Turkum:1869-yilda tugʻilganlar
Turkum:8-iyunda tugʻilganlar
Turkum:1959-yilda vafot etganlar
Turkum:9-aprelda vafot etganlar
Rayhon (maʼnolari)

Rayhon quyidagilardan birini anglatishi mumkin: 

 Rayhon — oʻsimlik
 Rayhon — oʻzbek qoʻshiqchisi, aktrisasi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist.
Rayhon (oʻsimlik)

thumb|right
Rayhon — labguldoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻtlar, chala va past boʻyli butalar turkumi; manzarali, dorivor va ziravor ekin. 60 (ayrim maʼlumotlarga koʻra, 150) turi tropik va subtropik mintaqalarda usadi. Evgenol rayhon turi Janubiy Afrika, Hindiston, Shri Lanka, Gruziya, RF ning Krasnodar oʻlkasi janubida (oz miqdorda) bir yillik ekin sifatida ekiladi. Issiqsevar, namsevar, yorugʻsevar, qurgʻoqchilikka’ chidamli oʻsimlik. Bargi yirik, tuxumsimon, gullari oq yoki pushti, poya va novdalari ichida boshoqsimon toʻpgulga yigʻilgan. Yashil massasi tarkibida 0,3% efir moyi bor (efir moyining 70%'ni atirupa, oziq-ovqat sanoati va tibbiyotida ishlatiladigan evgenol modsasi tashkil etadi). Urugʻi erta bahorda issiqxona va parniklarga sepiladi, dalaga koʻchat qilib ekiladi. Hosildorligi 40—80 s/ga koʻk massa. Janubiy Osiyodan kelib chiqqan (oddiy rayhon) turi Oʻzbekistonda manzarali, oshkoʻk va ziravor ekin sifatida oʻstiriladi. Boʻyi 25—40 sm, gultojisi 2 labli, may—oktabr oylarida gullab urugʻlaydi, koʻchat qilib ekiladi. Bargining rangi va oʻsimlik shakliga qarab oq rayhon, osh rayhon, sada rayhon, qora rayhon, hoji rayhon kabi xillarga boʻlinadi. Ularning 300 dan ortiq navi bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Turkum:Ziravorlar
Turkum:Dorivor oʻsimliklar
Turkum:Osiyo dorivor o‘simliklari
Turkum:Osiyo oʻsimliklari
Turkum:Hindiston ziravorlari
Turkum:Shimoliy Amerika florasi
Rayhoniy

Rayhoniy — xattotlik uslubi; arab yozuvidagi xat uslublaridan biri. Muhaqqaq xati asosida yaratilgan, ixtirochisi Ibn Bavvob va Ibn Muklaʼ. Xat goʻzalligi va nozikligi tufayli rayhon nomi bilan R. deb ataladi. Suls xatiga qaraganda R. da aylanma shaklli harflar yotiqroq, "vov", "mim" harflari choʻziqroq yoziladi va harflar oxiridagi qayrilmalar boʻlmaydi. Bu xat kitob sahifalari bezagida, 14—15-asrlarda kitob xotimalarini yozishda ishlatilgan. Jamoliddin Yoqut, Jaʼfar Boysunquriy, Boysunqur Mirzo ushbu xat ustasidir.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Arab alifbosi
Rakaat

Rakaat (arab. — muayyan amallarning namozda takrorlanishi) — islomda namozning asosiy qismi, namoz oʻqishda bajariladigan muayyan harakatlar va ular bilan qoʻshib oʻqiladigan duolar. Har Rakat bir necha ibodat harakatlarini oʻz ichiga oladi: tik turish, belgacha egilish (rukuʼ), boshni yerga qoʻyish (sajda), tiz choʻkish (qaʼda) va yana tik turishdan iborat bir tartibdagi harakatlardan tashkil topadi. Bir Rakat tugagach, yangi Rakat boshlanadi. Har bir namoz — xoh farz boʻlsin, xoh sunnat boʻlsin, maʼlum miqdordagi Rakatlarni oʻz ichiga oladi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rakvere

Rakvere (1917-yilgacha rasmiy nomi Vezenberg) — Estoniyadagi shahar. Tallin — Narva yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasi. Tallindan 98 km sharqda joylashgan. 

 Tarixi 

Rakvere ilk bor rus solnomalarida 13-asrda tilga olingan. Vallimyagi tepaligida 13-asrga oid qasrning harobalari saqlangan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Aholi 

Aholisi 20,1 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). 

 Sanoat 

Mashinasozlik, oʻrmonyogʻoch, yengil sanoat korxonalari mavjud. Kraxmalqiyom, goʻsht, sut mahsulotlari, yogʻochsozlik ktlari, pedagogika bilim yurti, 

 Madaniyat 

Rakvereda drama teatri, oʻlkashunoslik muzeyi bor.
Raketa

Raketa (italyancha rokchetta — kichik urchuq) — faqat oʻz massasining bir qismini (ishchi massa) itarish natijasida yuzaga keladigan reaktiv zarba taʼsirida fazoda harakatlanadigan qurilma va atrof-muhitdan, materiyadan foydalanmaydi. Raketaning parvozi atrofdagi havo yoki gazsimon muhitning mavjudligini talab qilmagani uchun, bu nafaqat atmosferada, balki vakuumda ham mumkin. Raketa soʻzi bayramona oʻyin-kulgidan tortib kosmik raketalargacha uchadigan qurilmalarning keng doirasini anglatadi.
thumb|9T234-2 transport-yuk mashinasida 300 mm MLRS Smerch raketalari. Quyruq qanotlari buklangan
thumb|BM-13-16 relslarida M-13 raketalarining modellari
Harbiy terminologiyada raketa soʻzi, odatda, uzoqdan nishonlarni yoʻq qilish uchun ishlatiladigan va parvoz uchun reaktiv harakat tamoyilidan foydalanadigan uchuvchisiz uchish apparatlari sinfini anglatadi.

82 mm M-8(BM-8-24 va BM-8-48 uchun)dan 425 mm gacha (WS-2D uchun)(boshqa kalibrli loyihalar mavjud edi, masalan,1912-yildagi Volovskiy MLRS loyihasi oʻt oʻchirishi kerak edi. 2 dyuymli raketalar — 50,8 mm)
Raketa yonilgʻisi

Raketa yonilgʻisi — raketa dvigateli uchun energiya manbai sifatida ishlatiladigan modda yoki moddalar majmui. Kimyoviy va nokimyoviy Raketa yonilgʻisi bor. Kimyoviy Raketa yonilgʻisi — modda yoki moddalarning kimyoviy parchalanish yoki oksidlanish reaksiyasi natijasida issiklik energiyasi ajratadi. Energiya ajralishi natijasida hosil boʻlgan gazsimon mahsulotlar kengayib ish bajaradi. Raketa yonilgʻisi alohida saqlanadigan komponentlarning soniga qarab, bir, ikki, uch va koʻp komponentli, komponentlarning agregat holatiga qarab, suyuq, qattiq, gibrid yonilgʻili va boshqa xillarga boʻlinadi. Raketa yonilgʻisi suyuq yonilgʻili raketa dvigateli (SYORD), qattiq yoqilgʻili raketa dvigateli, gibrid yonilgʻili raketa dvigateli va boshqalarda ishlatiladi. Nokimyoviy Raketa yonilgʻisi yadro va elektr xillarga boʻlinadi. Yadro Raketa yonilgʻisi — radioaktiv parchalanish, yadrolarning boʻlinishi yoki sintezi natijasida energiya ajratadigan modda yoki moddalar. Ish jismi sifatida yoki boshqa ish jismiga energiya berish uchun qoʻllanadi. Elektr raketa dvigatelida elektr energiyasi maxsus modda (ish jismi)ga uzatiladi yoki uning manbai boʻladi. Deyarli barcha raketa dvigatellarida, asosan, kimyoviy Raketa yonilgʻisi ishlatiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Raketa quroli

Raketa quroli — raketa yordamida shikastlash vositasi (bomba, snaryad) nishonga yetkaziladigan qurol. Otish joyi va nishonning oʻrniga qarab, Raketa quroli quyidagi sinflarga boʻlinadi: "yer — yer" (yerdan turib yerdagi nishonga otiladi), "yer — havo" (yerdan turib havodagi nishonga otiladi), "yer — kema", "havo — yer", "havo — havo", "havo — kema", "kema — kema", "kema — havo". Vazifasiga koʻra, Raketa quroli strategik, operativ — taktik, taktik turlarga boʻlinadi. Shikastlash vositasini nishonga yetkazish uzokdigi boʻyicha ancha yaqin (10 km gacha), yaqin (10–100 km gacha), oʻrtacha yaqin (100–500 km), ancha uzoq (qitʼalararo, 5500 km gacha) Raketa quroli farqlanadi. Raketa quroli 20-asr 50—70-yillarida keng rasm boʻldi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Raketalar kallagi turli xil boladi bunga misollar 
Yadroviy kallag kimyoviy kallag va oddiy yani portlovchi moddalar bilan boyitilgan kallag 

Yadro kallagi asosan qit'alar aro balistik raketalarda
Kimyoviy va boshqa turdagi kallaklar esa yaqin masofali raketalarga o'rnatilgan

Qit'alar aro raketaga ega mamlakatlar:

Rossiyada-28 turdagi qitalar aro raketa eng qudratlisi-R36m2. 16.000km ga uchadi

Aqsh-16 turdagi bunday raketalarga ega eng kuchlisi minuteman-3 16.000km

Xitoy-8 xil eng qudratlisi df-41 18.000km 

Eron-2 turdagi eng qudratlisi Shahab 6 (Toqyan)13.000km va boshqalar...
Raketalar dinamikasi

Raketalar dinamikasi — reaktiv dvigatelli uchish apparatlari harakatini oʻrganish bilan shugʻullanadigan fan. Raketalar dinamikasining nazariy asoslari 19-asr oxiri, 20-asr boshlarida yaratiddi, 20-asr 40-yillari oxiridan jadal rivojlana boshladi. Boʻlimlari: 1) raketalarning ogʻirlik markazi harakatini oʻrganish; bunda trayektoriyalarga oid masalalar nazariyasi yaratiladi; 2) raketalar harakatini ogirlik markaziga nisbatan oʻrganish; bunda kosmik kemalarni kosmosda tutashtirish, raketalarni boshqarish, moʻljalga toʻgʻrilash va boshqa masalalar hal qilinadi; 3) eksperimental Raketalar dinamikasi; bunda raketalar harakatini tadqiq qilishning eksperimental usullari oʻrganiladi. Raketalar dinamikasida optik va radiotexnik asboblar, kompyuterlar qoʻllanadi, ehtimoliy jarayonlar nazariyasidan foydalaniladi.

Raketalar dinamikasining asosiy vazifalaridan biri — dvigateli ishlab turgan raketalarning harakat qonunlarini oʻrganish. Raketa uchayotganda yonilgʻi yonishi tufayli massasi ancha kamayadi. Mas, bir bosqichli raketalar tezlik olish (start) paytida dastlabki ogʻirligining 90% ini yoʻqotadi. Dvigateli ishlab turgan raketalarning harakat qonunlari oʻzgaruvchan massali jismlar mexanikasi tenglamalari orqali ifodalanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Raketa-yadro qurollari

Raketa-yadro qurollari - yadro va termoyadro zaryadli raketalar; dushmanga zarba berishning qudratli vositasi. Raketa-yadro qurollari q. jang olib borish hamda strategik vazifalarni hal qilishda qoʻllanadi. Raketa-yadro qurollari q. turli sinfdagi raketalarning yaratilishi hamda turlicha quvvatdagi yadro, termoyadro zaryadlarining ishlab chiqilishi bilan yuzaga keldi. Raketa-yadro qurollari q.da qirgʻin vositasi yadro zaryadi, nishonga yetkazish vositasi — raketa. Raketalar yer sharining har qanday nuqtasiga qisqa muddatda (40 min.ga yaqin vaqt ichida) yadro zaryadini elta oladi. Raketa-yadro qurollariq.ning asosiy vazifasi dushmanning yadro qurollari va boshqa ommaviy qirgʻin vositalarini yoʻq qilishdir. Raketa-yadro qurollariq.ni ommaviy suratda qoʻllash jang maydonida qisqa muddat ichida dushmanga hal qiluvchi zarba berish va kuchlar nisbatini oʻz foydasiga tubdan oʻzgartirish imkonini beradi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rakurs

Rakurs ( — qisqartirmoq) — tasviriy sanʼatda turli narsalarni perspektiv qisqartirib aks ettirish. Bezak rassomligida rakurs fazoviy kenglik va harakatni oʻta samarali koʻrsatish uchun qoʻllanadi. Meʼmoriy inshootlar (shift, gumbaz kabilar)ning rasmi chizilayotganda bino toʻgʻrisida kishida toʻgʻri tasavvur hosil qilish uchun rakurs meʼyoriga alohida eʼtibor beriladi. Kino sanʼatida — bir joyda turgan yoki harakatdagi kinokamera orqali bir obʼyektning turli tomonlardan suratga olinishi. Voqeani, kishini har tomonlama koʻrsatish imkonini beradiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

Turkum:Tasviriy sanʼat
Rama

Rama — Chibcha guruhiga mansub boʻlgan va Rama (Nikaragua) shahrida va Karib dengizining gʻarbiy qirgʻogʻida yashovchi kam sonli (1000 kishidan kam) Markaziy Amerika hindu xalqi. Rama tili deyarli kreollashtirilgan ingliz tili bilan siqib chiqarilgan, Rama aholisining kichik bir qismi miskito va ispan tillarida gaplashadi. Anʼanaviy eʼtiqodlar bilan bir qatorda, Rama protestantizmni („Moraviyalik birodarlar“) eʼtiqod qiladi.

Rama xalqining anʼanaviy mashgʻulotlari — oʻrmondagi olovli qoʻl dehqonchiligi (batat, loviya, banan, makkajoʻxori, shakarqamish, shirin maniok, shaftoli palmasi), ovchilik, terimchilik, baliq ovlash, choʻchqa, tovuq, kurka boqadi. Erkaklar asosan yollanib ishlaydilar, ayollar sotish uchun suvenir tayyorlaydilar.

Rama xalqi vakillari katta uylarda yashaydigan koʻpxotinli oilalarda (kvinbalut, kzima) yashaydi. Jamiyat ikkita marosim yarmidan iborat boʻlib, ular rahbarlar kengashi tomonidan boshqariladi.

Rama dinida anʼanaviy marosimlar va shamanizm saqlanib qolgan.

 
 Березкин Ю. Е. Рама // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. 
 Минц Л. М. // Большая энциклопедия народов. — М.: ОЛМА Медиа Групп, 2007.
Turkum:Nikaragua Aholisi
Turkum: Markaziy Amerika Hindulari