Yaponiya daryolari

2019-yildagi rasmiy maʼlumotlarga koʻra, Yaponiyada 21 147 ta daryo mavjud.
right|thumb| Edo davridagi Yodo daryosining xaritasi
Mamlakat hududining 3,5%ga yaqini suv bilan qoplangan. Yapon daryolari qisqa va tik (oʻrtacha qiyaligi — 0,44%). Yaponiyadagi eng kalta daryo — Butsubutsugava (Vakayama) — uzunligi atigi 13,5 m, eng uzuni — Xonsyu orolida oqadigan Shinano — 367 km. Shuningdek, Yaponiya daryolari drenaj havzasining kichik maydoni bilan ajralib turadi.

Daryolar ham yomgʻir, ham qor bilan toʻlib turadi. Yogʻingarchilikning koʻp qismi yomgʻirli mavsumda (iyun-iyul), tayfun mavsumida (sentyabr-oktyabr), qishda esa qor shaklida (Yaponiya shimolida) tushadi. Moʻl-koʻl yogʻingarchilik, daryolarning kalta hamda uzunligi va baland qiyaligi koʻplab toshqinlarga olib keladi. Maksimal suv oqimining minimal nisbati odatda 200-400 ni tashkil qiladi.

Anʼanaga koʻra, mahalliy aholi sholi yetishtirish uchun qulay, daryolar boʻyidagi unumdor allyuvial tekisliklarda toʻplangan. Yaponiya hududining qariyb 10% ni egallagan suv toshqiniga moyil tekisliklarda mamlakat aholisining qariyb yarmi va davlat mulkining 3/4 qismi toʻplangan. Daryolardan kelib chiqadigan foyda va xavflar Yaponiya jamiyatida ularga nisbatan noaniq munosabatni shakllantirgan.

Yaponiya daryolarida toshqinni nazorat qilish boʻyicha birinchi ishlar milodiy 3-asrga toʻgʻri keladi. Oʻshanda Yodo daryosi boʻylab toʻgʻonlar qurilganda. Oʻshandan beri dehqonlarning oʻzlari ham, mahalliy hokimiyat organlari ham suv toshqinidan himoya qilishga qaratilgan koʻplab choralarni koʻrganlar. Edo davrida amalga oshirilgan eng yirik muhandislik loyihasi Tone daryosini sharqqa burish boʻlgan. 60 yil davom etgan ish bugungi kunda Tokio joylashgan Kanto tekisligining bir qismini joylashtirish imkonini bergan, shuningdek, atrofdagi yerlarning unumdorligini keskin oshirgan. Toshqinga qarshi olib borilgan ishlar natijasida Yaponiyadagi koʻplab daryolarning kanallari oʻziga xos koʻrinishga ega boʻlgan: kanalda choʻkindi moddalarning toʻplanishi tufayli toshqin xavfi ortgan, bu esa odamlarni uning qirgʻoqlari boʻylab tobora balandroq toʻgʻonlarni qurishga majbur qilgan. Natijada daryo atrofdagi quruqlikdan bir necha metr balandlikda oqa boshlagan — shunga oʻxshash daryolar yaponlar uni deb atashgan.

19-asrning oʻrtalarida Meiji restavratsiyasidan soʻng, markazlashtirilgan loyihalarning asosiy maqsadi navigatsiyani taʼminlash boʻlgan. Meydzi davrining oʻrtalarida bir qator halokatli suv toshqinlari qonunchilarni bu sohada davlat nazorati zarurligini anglab yetishga va temir yoʻl transportining rivojlantirishga undagan.

1896-yilda qabul qilingan daryolar qonuni daryolar ustidan zamonaviy davlat nazorati asoslarini yaratishga asos boʻlgan. 1964-yilda eski daryo qonuni yangisi bilan almashtirilgan(1965-yil 1-apreldan kuchga kirgan), keyinchalik u kengaytirilgan va toʻldirilgan; jumladan, atrof-muhitni asrash daryo ishining asosiy maqsadlaridan biriga aylangan. Ko‘rilgan choralarga qaramay, suv toshqini hali ham jiddiy muammo bo‘lib qolgan. 1986-yildan 1995-yilgacha boʻlgan 10 yil ichida Yaponiya munitsipalitetlarining 90%ga yaqini suv toshqinlari yoki koʻchkilardan zarar koʻrgan. Yana bir muammo suv taʼminotida uzilishlarga olib keladigan qurgʻoqchilikning kuchayishi boʻlgan. 1980-yillardan boshlab tozalangan oqava suvlar daryolarga qaytarila boshlangan.

 A darajali daryo tizimlari roʻyxati 
right|thumb| Niigatadagi Shinano
thumb|314x314px| Shimoliy Xonsyu (Toxoku)dagi birinchi darajali daryo tizimlari xaritasi.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 B darajali daryolar 

 
 
 
 
 
 

 Hokkaydo daryolari 
 Daryo Uzunligi 

 Honshu 
 Tōhoku 
 Iwaki River (岩木川) — Aomori
 Takase River (高瀬川) — Aomori
 Mabechi River (馬淵川) — Iwate, Aomori
 Kitakami River (北上川) — Iwate, Miyagi
 Naruse River (鳴瀬川) — Miyagi
 Natori River (名取川) — Miyagi
 Abukuma River (阿武隈川) — Miyagi, Fukushima
 Yoneshiro River (米代川) — Akita, Iwate
 Omono River (雄物川) — Akita
 Koyoshi River (子吉川) — Akita
 Mogami River (最上川) — Yamagata
 Aka River (赤川) — Yamagata
 Oirase River (奥入瀬川)
 Aikawa River (Miyagi, Japan)

 Kantō 
 Kuji-gawa (久慈川) — Fukushima, Ibaraki
 Naka-gawa (那珂川) — Tochigi, Ibaraki
 Tone-gawa (利根川) — largest drainage area, and second longest of
 Edo-gawa (江戸川)
 Arakawa (荒川) — Saitama, Tokyo
 Sumida-gawa (隅田川)
 Kanda-gawa (神田川)
 Tama-gawa (多摩川) — Yamanashi, Tokyo, Kanagawa
 Tsurumi-gawa (鶴見川) — Tokyo, Kanagawa
 Sagami-gawa (相模川) — Yamanashi, Kanagawa
 Fuji-kawa (富士川) — Nagano, Yamanashi, Shizuoka

 Hokuriku 
 Ara River (荒川) — Yamagata, Niigata
 Agano River (阿賀野川) — Fukushima, Gunma, Niigata
 Shinano River (信濃川) — Nagano, Gunma, Niigata
 Seki River (関川) — Nagano, Niigata
 Hime River (姫川) — Nagano, Niigata
 Kurobe River (黒部川) — Toyama
 Jōganji River (常願寺川) — Toyama
 Jinzū River (神通川) — Gifu, Toyama
 Shō River (庄川) — Gifu, Toyama
 Oyabe River (小矢部川) — Ishikawa, Toyama
 Tedori River (手取川) — Ishikawa
 Kakehashi River (梯川) — Ishikawa

 Chūbu 
 Agano-gawa (阿賀野川) — Niigata, Fukushima, Gunma
 Shinano-gawa (信濃川) or Chikuma-gawa (千曲川) — longest of Japan
 Seki-kawa (関川) — Nagano, Niigata
 Hime-kawa (姫川) — Nagano, Niigata
 Kurobe-gawa (黒部川) — Toyama
 Jōganji-gawa (常願寺川) — Toyama
 Jinzū-gawa (神通川) — Gifu, Toyama
 Shō-gawa (庄川) — Gifu, Toyama
 Oyabe-gawa (小矢部川) — Toyama, Ishikawa
 Tedori-gawa (手取川) — Ishikawa
 Kuzuryū-gawa (九頭竜川) — Gifu, Fukui
 Fuji-kawa (富士川) — Nagano, Yamanashi, Shizuoka
 Abe-kawa (安倍川) — Shizuoka
 Ōi-gawa (大井川) — Shizuoka
 Sakawa River (酒匂川) — Shizuoka, Kanagawa
 Tenryū-gawa (天竜川) — Nagano, Aichi, Shizuoka
 Toyo-gawa (豊川) — Aichi
 Yahagi-gawa (矢作川) — Nagano, Gifu, Aichi
 Shōnai-gawa (庄内川) — Gifu, Aichi
 Kiso-gawa (木曽川) — Nagano, Gifu, Aichi, Mie
 Nagara-gawa (長良川) — Gifu, Aichi, Mie
 Ibi-gawa (揖斐川) -Gifu, Mie
 Kushida-gawa (櫛田川) — Mie
 Miya-gawa (宮川) — Mie
 Kano-gawa (狩野川) — Shizuoka
 Abe-kawa (安倍川) — Shizuoka
 Ōi-gawa (大井川) — Shizuoka
 Kiku-gawa (菊川) — Shizuoka
 Tenryū-gawa (天竜川) — Nagano, Aichi, Shizuoka
 Toyo-gawa (豊川) — Aichi
 Yahagi-gawa (矢作川) — Nagano, Gifu, Aichi
 Shōnai-gawa (庄内川) — Gifu, Aichi
 Kiso-gawa (木曽川) — Nagano, Gifu, Shiga, Aichi, Mie
 Suzuka-gawa (鈴鹿川) — Mie
 Kumozu-gawa (雲出川) — Mie
 Kushida-gawa (櫛田川) — Mie
 Miya-gawa (宮川) — Mie

 Kansai 
 Kuzuryu-gawa (九頭竜川) — Fukui
 Kita-gawa (北川) — Shiga, Fukui
 Yura-gawa (由良川) — Hyogo, Kyoto
 Yodo-gawa (淀川), Seta-gawa (瀬田川) or Uji-gawa (宇治川)
 Yasu-gawa (野洲川)
 Katsura-gawa (桂川), Hozu-gawa (保津川) or Ōi-gawa (大堰川)
 Kamo-gawa (鴨川)
 Kizu-gawa (木津川)
 Dōton-bori (道頓堀)
 Yamato-gawa (大和川) — Nara, Osaka
 Maruyama-gawa (円山川) — Hyogo
 Kako-gawa (加古川) — Hyogo
 Ibo-gawa (揖保川) — Hyogo
 Ki-no-kawa (紀ノ川, 紀の川) — Nara, Wakayama
 Yamato-gawa (大和川) — Nara, Osaka
 Kumano-gawa (熊野川) or Shingu-gawa (新宮川) — Nara, Mie, Wakayama
 Chūgoku 

 Sendai River (千代川) — Tottori
 Tenjin River (天神川) — Tottori
 Hino River (日野川) — Tottori
 Hii River (斐伊川) — Shimane, Tottori
 Gō-no-kawa, or Gō-gawa (江の川, 江川) — Hiroshima
 Takatsu River (高津川) — Shimane
 Yoshii River (吉井川) — Okayama
 Asahi River (旭川) — Okayama
 Takahashi River (高梁川) — Hiroshima, Okayama
 Ashida River (芦田川) — Okayama, Hiroshima
 Ōta-gawa (太田川) — Hiroshima
 Oze River (小瀬川) — Hiroshima, Yamaguchi
 Saba River (佐波川) — Yamaguchi