Yevropa davlatlari roʻyxati

Yevropa — dunyoning 6ta qismidan biri boʻlib, Osiyo bilan birga hududi va aholisi boʻyicha eng katta materik, Yevro osiyoni tashkil etadi. Yevropaning maydoni 10 million km², aholisi 730 million kishi.

Geografik jihatdan Yevropa gʻarbda Atlantika okeani va shimolda Shimoliy Muz okeani, janubda Qora, Marmar va Oʻrta dengizlar, janubda Bosfor va Dardanel boʻgʻozlari bilan chegaralangan. Yevropaning sharqiy va janubi-sharqiy chegaralari sifatida, odatda, Ural togʻ tizmasining sharqiy etaklari, Emba daryosi va Kaspiy dengizi, Kavkazortining shimoliy chegarasi Kuma, Manych, Don daryolari boʻylab hisoblanadi.
thumb|350x350px| Yevropa davlatlarining siyosiy xaritasi
Yevropa mamlakatlari 4 mintaqaga boʻlingan: Gʻarbiy, Sharqiy, Shimoliy va Janubiy. Baʼzi geograflar beshinchi mintaqani ajratib koʻrsatishadi — Markaziy. Sovuq urush davrida kapitalistik mamlakatlar Gʻarbiy mintaqaga, sotsialistik mamlakatlar esa Sharqiy mintaqaga tegishli edi.
left|thumb|150x150px| Yevropa yarim shar xaritasida
Yevropada jami 65 ta davlat joylashgan: ulardan 50 tasi mustaqil davlat, 9 tasi qaram hudud va 6 tasi tan olinmagan respublika. 14 ta davlat orollar, 19 tasi ichki davlatlar, 32 tasi dengiz va okeanlarga keng chiqish imkoniyatiga ega.

Uchta davlat — Rossiya, Turkiya va Qozogʻiston, barcha nufuzli ga koʻra, Yevropada ham, Osiyoda ham hududlarga ega;

yana ikkita davlat — Ozarbayjon va Gruziya — koʻplab nufuzli , xususan, rus va Gʻarbiy YevropaEurope — Britannik ensiklopediyasidaMerriam-Webster’s Geographical Dictionary / 1997 g. str. 97(1387) ISBN 0-87779-546-0, 9780877795469 i talqiniga koʻra, butunlay Osiyoga kiradilar; Amerikaning bir qator i bu davlatlar kichik Yevropa qismlariga ega deyishadiCIA Factbook 2011 „Europe“ (pp. 68-9); „Asia“ (pp. 90-1): „A commonly accepted division between Asia and Europe … is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles.“.

Geografik jihatdan butunlay Osiyoda joylashgan ArmanistonYevropa kengashi rasmiy sayti va Kipr bir qator geosiyosiy va madaniy mezonlarga koʻra Yevropaga tegishli boʻlishi mumkinCIA factbook, 2011 .

Shuningdek, koʻplab Kavkazorti va Kipr mamlakatlari Yevropa bilan chambarchas bogʻliqligiga ishonch hosil qiladi.

Islandiya orol davlati boʻlib, kontinental Yevropadan Atlantika okeani bilan ajralib turadi va toʻgʻridan-toʻgʻri Amerika qitʼasi bilan chegarada, Yevroosiyo va Shimoliy Amerika tektonik plitalari bilan tutashgan joyda joylashgan.

Xuddi shu narsa Afrikadan Oʻrta dengiz bilan ajratilgan, ammo Shimoliy Afrika mintaqasiga nisbatan yaqin joylashgan Malta uchun ham amal qiladi .

Bir qator Yevropa davlatlari Afrikada oʻz hududlariga ega: Ispaniya (Kanar orollari va Marokash sohilidagi „Ispaniyaning suveren hududlari“), Portugaliya (Madeyra) va Fransiya (Mayot va Reunionning chet el departamentlari).

Amerikada ikkita Yevropa davlatining hududlari bor: Daniya (Grenlandiya avtonom viloyati) va Fransiya (Fransuz Gvianasi, Gvadelupa, Sent-Martin, Sent-Bartelemi, Martinika va Sent-Pyer va Mikelonning chet eldagi departamentlari va jamoalari).

Shuningdek, Yevropa Oʻrta dengizning barcha orol davlatlari va hududlarini oʻz ichiga oladi (Kipr va Shimoliy Kipr bundan mustasno).

27 ta davlat Yevropa Ittifoqiga, 25 tasi NATO blokiga, 47 tasi Yevropa Kengashiga aʼzo.

Yevropa hududida dunyodagi eng katta (Rossiya) va eng kichik (Vatikan) davlatlari joylashgan.
thumb|400x400px| Birlashgan Millatlar Tashkiloti nuqtai nazaridan Yevropaning mintaqalarga boʻlinishi

 Tushuntirishlar 

 Birlashgan Millatlar Tashkiloti nomenklaturasi boʻyicha mamlakatlar mintaqalarga boʻlingan.
 Roʻyxatdagi mamlakatlarning saralanishi alifbo tartibida.
 Maydoni kvadrat kilometrlarda koʻrsatilgan, aholi zichligi odam/ km², YaIM milliard AQSH dollarida (aholi jon boshiga YaIM AQSh dollarida).

 Asosiy mintaqalar 

 Gʻarbiy Yevropa 
border|right|120x120px
Gʻarbiy Yevropa — bu asosan lotin tilida soʻzlashuvchi mamlakatlarni, shuningdek, Yevropa yarim orolining gʻarbiy qismida joylashgan keltlar va nemislar mamlakatlarini birlashtirgan geosiyosiy mintaqadir. Dunyoning iqtisodiy jihatdan eng rivojlangan mintaqalaridan biri.

Mintaqaning shakllanishining boshlanishi Rim imperiyasining mavjudligining tugashi va uning Gʻarbiy va Sharqiy imperiyalarga boʻlinishi deb hisoblanadi.

Mintaqada lotin alifbosi ustunlik qiladi. Mintaqadagi asosiy dinlar katoliklik va protestantizmdir.

Nomi(Rasmiy nomi)BayrogʻiPoytaxtiRasmiy til(lar)Pul birligiMaydonikm²----dunyodagioʻrniAholisi----Zichligiodam/km²YaIM (mlrd $)----odam boshigaYaIM ($)Xaritadagi oʻrniAvstriya(Avstriya Respublikasi) border|85px|link=Avstriya bayrogʻi Vena Nemis Yevro ----113 ---- ---- border|120pxBelgiya(Belgiya Qirolligi) border|85px|link=Belgiya bayrogʻi Bryussel Nemis;golland;fransuz Yevro ---- ---- ---- border|120pxBuyuk Britaniya(Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya Birlashgan Qirolligi) border|85px|link=Buyuk Britaniya bayrogʻi London Ingliz Funt sterling ---- ---- ---- border|120pxFransiya(Fransiya Respublikasi) border|85px|link=Fransiya bayrogʻi Parij Fransuz Yevro ---- ---- ---- border|120pxGermaniya(Germaniya Federativ Respublikasi) border|85px|link=Germaniya bayrogʻi Berlin Nemis Yevro ----62 ---- ---- border|120pxIrlandiya(Irlandiya Respublikasi) border|85px|link=Irlandiya bayrogʻi Dublin Irland;ingliz Yevro ---- ---- ---- border|120pxLixtenshteyn(Lixtenshteyn Knyazligi) border|85px|link=Lixtenshteyn bayrogʻi Vaduts Nemis Shveysariya franki ----189 ---- ---- border|120px Lyuksemburg(Buyuk Lyuksemburg Gersogligi) border|85px|link=Lyuksemburg bayrogʻi Lyuksemburg Lyuksemburg;nemis;fransuz Yevro ---- ---- ---- border|120pxMonako(Monako Knyazligi) border|85px|link=Monako bayrogʻi Monako fransuz;
ligur Yevro ----193 ---- ---- border|120pxNiderlandiya(Niderlandiya Qirolligi) border|85px|link=Gollandiya bayrogʻi Amsterdam Golland Yevro ---- ---- ---- border|120pxShveysariya(Shveysariya Konfederatsiyasi) border|85px|link=Shveysariya bayrogʻi Bern Nemis;italyan;romansh;fransuz;
lotin Shveysariya franki ----133 ---- ---- border|120px

 Sharqiy Yevropa 
border|right|120x120px
Sharqiy Yevropa — Yevropaning sharqiy qismida joylashgan geosiyosiy mintaqadir . Hududi boʻyicha eng katta Yevropa mintaqasi.

Hudud Vizantiya imperiyasining gullagan davrida shakllangan.

Asosiy dinlar — pravoslavlik va katoliklik, islom anʼanaviy ravishda keng tarqalgan mintaqalar mavjud. Mintaqada kirill yozuvi (pravoslavlar hukmron boʻlgan slavyan davlatlari) va lotin alifbosi qoʻllanadi.

Nomi(Rasmiy nomi)BayrogʻiPoytaxtiRasmiy til(lar)Pul birligiMaydonikm²----dunyodagioʻrniAholisi----Zichligiodam/km²YaIM (mlrd $)----odam boshigaYaIM ($)Xaritadagi oʻrniBelarus(Belarus Respublikasi) border|85px|link=Belarus bayrogʻi Minsk Belarus;rus Belarus rubli ----84 ---- ---- border|120pxBolgariya(Bolgariya Respublikasi) border|85px|link=Bolgariya bayrogʻi Sofiya Bolgar Lev ----103 ---- ---- border|120pxMoldova(Moldova Respublikasi) border|85px|link=Moldova bayrogʻi Kishinyov Moldavan (Konstitutsiyaga muvofiq) yokirumin ''(Konstitutsion sud qarori bilan) Ley ----135 ---- ---- border|120pxPolsha(Polsha Respublikasi) border|85px|link=Flag Polsha bayrogʻi Varshava Polyak Zlotiy ----69 ---- ---- border|120pxRossiya(Rossiya Federatsiyasi) border|85px|link=Rossiya bayrogʻi Moskva Rus Rubl ----1 ---- ---- border|120pxRuminiya(Ruminiya) border|85px|link=Ruminiya bayrogʻi Buxarest Rumin Ley ----80 ---- ---- border|120pxSlovakiya(Slovakiya Respublikasi) border|85px|link=Slovakiya bayrogʻi Bratislava Slovak Yevro ----127 ---- ---- border|120pxUkraina(Ukraina) border|85px|link=Ukraina bayrogʻi Kiyev Ukrain Grivna ----47 ---- ---- border|120pxVengriya(Vengriya) border|85px|link=Vengriya bayrogʻi Budapesht Venger Forint ----108 ---- ---- border|120pxChexiya(Chexiya Respublikasi) border|85px|link=Chexiya bayrogʻi Praga Chex Chexiya kronasi ----115 ---- ---- border|120px

 Shimoliy Yevropa 
border|right|120x120px
Shimoliy Yevropa — Yevropaning shimoliy qismida joylashgan Skandinaviya va Boltiqboʻyi davlatlarini birlashtiruvchi geosiyosiy mintaqadir .

Hudud eramizning I ming yilligining ikkinchi yarmida german mustamlakachilari negizida tashkil topgan boʻlib, bu xalqning koʻpgina xususiyatlarini meros qilib olgan.

Mintaqadagi hukmron dinlar lyuteranlik va protestantizmning boshqa konfessiyalaridir.

Nomi(Rasmiy nomi)BayrogʻiPoytaxtiRasmiy til(lar)Pul birligiMaydonikm²----dunyodagioʻrniAholisi----Zichligiodam/km²YaIM (mlrd $)----odam boshigaYaIM ($)Xaritadagi oʻrniDaniya(Daniya Qirolligi) border|85px|link=Daniya bayrogʻi Kopengagen Dan Dat kronasi ----131 ---- ---- border|120pxEstoniya(Estoniya Respublikasi) border|85px|link=Estoniya bayrogʻi Tallin Eston Yevro ----130 ---- ---- border|120pxFinlandiya(Finlandiya Respublikasi) border|85px|link=Finlandiya bayrogʻi Xelsinki Fin;shved Yevro ----64 ---- ---- border|120pxIslandiya(Islandiya) border|85px|link=Islandiya bayrogʻi Reykyavik Island Island kronasi ----106 ---- ---- border|120pxLatviya(Latviya Respublikasi) border|85px|link=Latviya bayrogʻi Riga Latish Yevro ----122 ---- ---- border|120pxLitva(Litva Respublikasi) border|85px|link=Litva bayrogʻi Vilnyus Litva Yevro ----121 ---- ---- border|120pxNorvegiya(Norvegiya Qirolligi) border|85px|link=Norvegiya bayrogʻi Oslo Norveg;
bukmol;
nyunorsk Norveg kronasi ----67 ---- ---- border|120pxShvetsiya(Shvetsiya Qirolligi) border|85px|link=Shvetsiya bayrogʻi Stokgolm Shved Shved kronasi ----55 ---- ---- border|120px

 Janubiy Yevropa 
border|right|120x120px
Janubiy Yevropa — Yevropaning janubiy qismida joylashgan janubiy slavyan, rim va yunon tilida soʻzlashuvchi davlatlarni birlashtirgan geosiyosiy mintaqadir .

Mintaqa miloddan avvalgi 2 ming yillikda Qadimgi Yunoniston davrida shakllana boshlagan va nihoyat Rim imperiyasining gullagan davrida shakllangan. Bu Yevropaning eng qadimgi mintaqasi.

Diniy tarkib asosan pravoslavlik, katoliklik va islom bilan ifodalanadi.

Nomi(Rasmiy nomi)BayrogʻiPoytaxtiRasmiy til(lar)Pul birligiMaydonikm²----dunyodagioʻrniAholisi----Zichligiodam/km²YaIM (mlrd $)----odam boshigaYaIM ($)Xaritadagi oʻrniAlbaniya(Albaniya Respublikasi) border|85px|link=Albaniya bayrogʻi Tirana Alban Lek ----139 ---- ---- border|120pxAndorra(Andorra Knyazligi) border|85px|link=Andorra bayrogʻi Andorra-la-Velya Katalon Yevro ----178 ---- ---- border|120pxBosniya va Gersegovina(Bosniya va Gersegovina) border|85px|link=Bosniya va Gersegovina bayrogʻi Sarayevo Bosniya;serb;xorvat Convertible Marks ----125 ---- ---- border|120pxGretsiya(Gretsiya Respublikasi) border|85px|link=Gretsiya bayrogʻi Afina Grek Yevro ----95 ---- ---- border|120pxIspaniya(Korolevstvo Ispaniya) border|85px|link=Ispaniya bayrogʻi Madrid Ispan Yevro ----51 ---- ---- border|120pxItaliya(Italiya Respublikasi) border|85px|link=Italiya bayrogʻi Rim Italyan Yevro ----71 ---- ---- border|120pxMalta(Malta Respublikasi) border|85px|link=Malta bayrogʻi Valletta Malta;ingliz Yevro ----185 ---- ---- border|120pxPortugaliya(Portugaliya Respublikasi) border|85px|link=Portugaliya bayrogʻi Lissabon Portugal Yevro ----109 ---- ---- border|120pxSan-Marino(San-Marino Respublikasi) border|85px|link=San-Marino bayrogʻi San-Marino Italyan Yevro ----190 ---- ---- border|120pxSerbiya(Serbiya Respublikasi) border|85px|link=Serbiya bayrogʻi Belgrad Serb Serb dinari ----111 ---- ---- border|120pxSloveniya(Sloveniya Respublikasi) border|85px|link=Sloveniya bayrogʻi Lyublyana Sloven Yevro ----150 ---- ---- border|120pxVatikan(Shahar Davlat Vatikan) border|85px|link=Vatikan bayrogʻi Vatikan Lotin Yevro ----234 ---- ---- border|120pxXorvatiya(Xorvatiya Respublikasi) border|85px|link=Xorvatiya bayrogʻi Zagreb Xorvat Kuna ----125 ---- ---- border|120pxShimoliy Makedoniya(Shimoliy Makedoniya Respublikasi) border|85px|link=Shimoliy Makedoniya bayrogʻi Skopye Makedon Makedoniya denari ----145 ---- ---- border|120pxChernogoriya(Chernogoriya) border|85px|link=Chernogoriya bayrogʻi Podgoritsa Chernogor Yevro ----155 ---- ---- border|120px

 Maxsus hududlar 

 Qisman Yevropada joylashgan davlatlar 
Hududining koʻp qismi Osiyoga tegishli boʻlgan davlatlar, dunyoning bir qismi chegaralaridan oʻtishning barcha umumiy qabul qilingan variantlariga koʻra (Rossiya bundan mustasno).
Nomi(Rasmiy nomi)BayrogʻiPoytaxtiRasmiy til(lar)Pul birligiMaydonikm²----dunyodagioʻrniAholisi----Zichligiodam/km²YaIM (mlrd $)----odam boshigaYaIM ($)Xaritadagi oʻrniQozogʻiston(Qozogʻiston Respublikasi) border|85px|link=Qozogʻiston bayrogʻiNur-Sulton Qozoq;
rus Qozogʻiston tengesi ----9 18 833 100---- ---- border|120pxTurkiya(Turkiya Respublikasi) border|85px|link=Turkiya bayrogʻi Anqara Turk Turk lirasi ----36 ---- ---- border|120px

Yevropa va Osiyo chegaralarini Kuma-Manich choʻqqisi boʻylab oʻtish variantiga koʻra, butunlay Osiyoda joylashgan davlatlar, ammo Kavkazda Yevropaning bir qismi chegaralarini kesib oʻtish variantiga koʻra, ular kichik geografik Yevropadagi hududlar:

Nomi(Rasmiy nomi)BayrogʻiPoytaxtiRasmiy til(lar)Pul birligiMaydonikm²----dunyodagioʻrniAholisi----Zichligiodam/km²YaIM (mlrd $)----odam boshigaYaIM ($)Xaritadagi oʻrniGruziya(Gruziya) border|85px|link=Gruziya bayrogʻi Tbilisi Gruzin Lari ----118 ---- ---- border|120pxOzarbayjon(Ozarbayjon Respublikasi) border|85px|link=Ozarbayjon bayrogʻi Boku Ozarbayjon Ozarbayjon manati ----112 ---- ---- border|120px

Geografik jihatdan toʻliq Osiyoda joylashgan, lekin geosiyosiy va madaniy jihatdan Yevropaga tegishli boʻlgan davlatlar:

Nomi(Rasmiy nomi)BayrogʻiPoytaxtiRasmiy til(lar)Pul birligiMaydonikm²----dunyodagioʻrniAholisi----Zichligiodam/km²YaIM (mlrd $)----odam boshigaYaIM ($)Xaritadagi oʻrniArmaniston(Armaniston Respublikasi) border|85px|link=Armaniston bayrogʻi Yerevan Arman Dram ----138 ---- ---- border|120pxKipr Respublikasi border|85px|link=Kipr Respublikasi bayrogʻi Nikosiya Grek
turk Yevro ----162 ---- ---- border|120px

 Qaram hududlar 
Boshqa davlatning nazorati ostidagi, lekin rasman uning tarkibiga kirmaydigan hududlar, shuningdek, rasmiy ravishda davlatlar tarkibiga kiruvchi, lekin maxsus xalqaro maqomga yoki xalqaro yuridik shaxsList of countries, territories and currencies ga ega boʻlgan hududlar roʻyxati.

Nomi(Rasmiy nomi)BayrogʻiPoytaxtiDavlatRasmiy til(lar)Pul birligiMaydonikm²----dunyodagioʻrniAholisi----Zichligiodam/km²YaIM (mlrd $)----odam boshigaYaIM ($)Xaritadagi oʻrni Aland orollari border|85px|link=Aland orollari bayrogʻi Mariyexamn Finlandiya Shved Yevro ---- ---- border|120px Farer orollari border|85px|link=Farer orollari bayrogʻi Torsxavn Daniya Farer;dan Dan kronasi ---- ---- border|120px Gernsi(Beylivik Gernsi) border|85px|link=Gernsi bayrogʻi Sent-Piter-Port Buyuk Britaniya Ingliz Gernsi funti, Funt sterling ---- ---- border|120px Gibraltar border|85px|link=Gibraltar bayrogʻi Gibraltar Buyuk Britaniya Ingliz Gibraltar funti, Funt sterling ---- ---- border|120px Jersi(Beylivik Jersi) border|85px|link=Jersi bayrogʻi Sent-Xelier Buyuk Britaniya Ingliz;fransuz Jersi funti, Funt sterling ---- ---- border|120px Men oroli border|85px|link=Men oroli bayrogʻi Duglas Buyuk Britaniya Men;ingliz Men oroli funti, Funt sterling ---- ---- border|120px Shpitsbergen border|85px|link=Norvegiya bayrogʻi Longyir Norvegiya Norveg Norvegiya kronasi ---- ---- border|120px

 Tan olinmagan va qisman tan olingan davlatlar 
De-fakto toʻliq oʻzini oʻzi boshqarishni amalga oshiruvchi tan olinmagan va qisman tan olingan davlatlar roʻyxati.

Nomi(Rasmiy nomi)BayrogʻiPoytaxtiDavlatRasmiy til(lar)Pul birligiMaydonikm²----dunyodagioʻrniAholisi----Zichligiodam/km²YaIM (mlrd $)----odam boshigaYaIM ($)Xaritadagi oʻrniDXR(Donetsk Xalq Respublikasi) border|85px|link=Donetsk Xalq Respublikasi bayrogʻi Donetsk Ukraina Rus;ukrain Rossiya rubli ---- ---- border|120pxKosovo(Kosovo Respublikasi) border|85px|link=Kosovo Respublikasi bayrogʻi Prishtina Serbiya Alban;Serb Yevro 1 733 872---- ---- border|120pxLXR(Lugansk Xalq Respublikasi) border|85px|link=Lugansk Xalq Respublikasi bayrogʻi Lugansk Ukraina Rus;ukrain Rossiya rubli ---- ---- border|120pxPridnestrovye(Pridnestrovye Moldova Respublikasi)border|85px|link=Pridnestrovye bayrogʻi Tiraspol Moldova Moldavan;rus;ukrain Pridnestrovye rubli ---- ---- border|120px

 Baʼzan Yevropaga kirishi aytiladigan davlatlarning bahsli hududlari: 
Osiyoda joylashgan qisman tan olingan va tan olinmagan davlat tuzilmalari roʻyxati, ammo ular chegaralari ichida joylashgan BMTga aʼzo davlatlar baʼzan Yevropa deb ataladi.

Nomi(Toʻliq yoki alternativ nomi)BayrogʻiPoytaxtiDavlatRasmiy til(lar)iPul birligiMaydoni(km²)Aholisi,(kishi)Xaritadagi oʻrniAbxaziya
(Abxaziya Respublikasi)bezramki|100pxSuxumiGruziyaAbxaz; rusAbxaz apsari, Rossiya rubli8665245 424bezramki|150pxTogʻli Qorabogʻ Respublikasi
(Artsax Respublikasi)bezramki|100pxXonkandiOzarbayjonArman;
rusQorabogʻ drami3170150 932bezramki|150pxShimoliy Kipr Turk Respublikasi
(Shimoliy Kipr)bezramki|100pxShimoliy NikosiyaKiprTurkTurk lirasi3355294 906bezramki|150pxJanubiy Osetiya
(Alaniya Davlati)bezramki|100pxSxinvaliGruziyaOsetin;
rus;
gruzinRossiya rubli390056 405bezramki|150px

 

Turkum:Yevropa mamlakatlari