Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Sodalit guruhi

Sodalit guruhi — silikatlar sinfiga mansub minerallar: sodalit ^A18YU46S12, n o z ye a n NaJAlSiO^SO,, gayuin Na6Ca2AlSiO46(SO4)2, lojuvard Na6Ca2AlSiOJ6(SO4)S. Kristall tuzilishi Al2Si04Ning alyumokremniy kislorodlik sinchlaridan iborat, yirik boʻshliqlari (gʻovaklari) S1~ va SO4~ (baʼzan S2~) anionlari bilan, may da boʻshliqlarini esa, Na+ va Sa2+ toʻrtta ionlari bilan egallagan minerallardir. Kub singoniyada kristallanadi; rombdodekaedr (sodalit, lojuvard) va oktaedr (gayuin) shakllaridagi kristallar hosil qiladi; odatda, jinslarda donachalar holida uchraydi. Qattikligi 5,5—6; zichligi 2,3 g/sm³dan (lojuvard) —2,5 g/sm³gacha (gayuin). Rangi koʻk, havo rang (lojuvard, gayuin), sariq, och yashil, ok, yoki kulrang. S.g.dagi ayrim minerallar jins hosil qiluvchi minerallar hisoblanadi, mas, nefelinli siyenitlarda — sodalit; fonolitlar va boshqa ishqorli effuziv jinslarda — nozean va gayuin. Lojuvard bilan sodalit kontaktmetamorflashgan ohaktoshlarda ham hosil boʻladi. S.g minerallari xorijda Rossiya Federatsiyasi (Kola yarim orol, Ilmen togʻi, Baykal oldi), Ukraina, Tojikiston (Zarafshon togʻlarida), Vezuviy atrofi (Italiya jan.) va boshqa joylarda bor. Oʻzbekistonda esa, faqat lazurit topilgan. Sodalit va lazuritning koʻk asl toshlar hisoblanadi. S.g. minerallari mineral boʻyoq sifatida, shuningdek, radioelektronika va televideniyeda ishlatiladi.
Frederick Soddy

Frederick Soddy (1877.2.9, Istborn — 1956.22.9) — ingliz radiokimyogari. London qirollik jamiyati aʼzosi (1910-yildan). Oksford universitetini tugatgan (1898). 1900—02 yilda Monrealdagi MakGill universitetida Ernest Rezerford bilan, 1903—04 yillarda London universitetida U. Ramzay bilan ishlagan. Glazgo universitetida dars bergan (1904—14), Aberdin (1914— 19) va Oksford (1919—36) universitetlarida professor Asosiy ilmiy ishlari radioaktivlik tadqiqotiga oid. E. Rezerford bilan hamkorlikda toriyX (radiy224) radioelementa ni kashf etdi (1902) va 2 ta emanatsiya (radon220 va radon222)ning kimyoviy inertligini isbot qildi, radioaktiv parchalanish nazariyasi asoslarini ishlab chiqdi (1902), "yarim yemirilish davri" tushunchasini fanga kiritdi. William Ramsay bilan hamkorlikda radiy va radon radioaktiv parchalanganda geliy hosil boʻlishini isbot qildi. O. Gan va L. Meytnerlarga bogʻliq boʻlmagan holda protaktiniyni kashf etdi. Nobel mukofoti laureati (1921). Uning sharafiga mineral (soddi) nomlanganNobel mukofoti sovrindorlariOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1877-yilda tugʻilganlar
Turkum:2-sentabrda tugʻilganlar
Turkum:1956-yilda vafot etganlar
Turkum:22-sentabrda vafot etganlar
Turkum:Britaniyalik Nobel mukofoti laureatlari
Abror Sodiqov

Abror Sodiqovich Sodiqov (1906.9.17 — Toshkent — 1993.29.9) — fiziolog olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1971), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1952), tibbiyot fanlari doktori (1952), professor (1953). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1935). Toshkent tibbiyot akademiyasi normal fiziologiya kafedrasida assistent (193841), dotsent (194152), kafedra mudiri (1952—76), 1977-yildan maslahatchi. Ilmiy ishlari issiq iqlim sharoitida organizmda boʻladigan oʻzgarishlarni (klimatofiziologiya) oʻrganishga oid. Organizmda suv va tuz almashinuvining nerv sistemasi orkali boshqarilishini tadqiq qilgan.

 
 Rabotosposobnost skeletnix mishs i nekotorie voprosi vodnosolevogo obmena v usloviyax jarkogo leta. T., 1952.

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Zohid Sodiqov

Zohid Sodiqov (1910.1.1, Toshkent — 1962.12.4, Samarqand) — Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Ijodini 1924—34 yillar Toshkent ishchiyoshlar teatrida drama va musikali drama spektakllarida rollar ijro etish bilan boshlagan. 1934-yildan H.Olimjon nomidagi musiqali drama teatrida faoliyat koʻrsatgan. Neʼmat ("Halima"), Farhod ("Farhod va Shirin"), Qodir ("Gʻunchalar"), Qodir ("Gulsara"), Tohir ("Tohir va Zuhra"), Qosim ("Besh soʻmlik kelin"), Mardon ("Davron ota"), Shoh Bahrom ("Dilorom") kabi obrazlarni musiqali dramalarda yaratgan. Dramatik spektakllarda Rustam ("Rustam"), Arslon ("Tormor"), Kalaf ("Malikai Turandot"), Gʻulom ("Nomus va muhabbat"), Gʻofir ("Boy ila xizmatchi"), Majididdin ("Alisher Navoiy"), Muqimiy ("Mavlono Muqimiy"), Montaro ("Otello") kabi rollarni ijro etgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Turkum:1910-yilda tugʻilganlar
Turkum:1962-yilda vafot etganlar
Turkum:12-aprelda vafot etganlar
Marat Sodiqov

Marat Fayziyevich Sodiqov (1945.27. 12, Gʻijduvon tumani ― 2021.1.08, Toshkent Скончался известный художник Марат Садыков. podrobno.uz, 2.08.2021) — grafik rassom, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (2003). Uzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1999). Toshkent teatr varassomlik sanʼati institutini tugatgan (1973). Sodiqov litografiya, akvarel, guash, tempera usulida ijod qiladi, ijodida fidokorlik, rassom va zamon, inson va tabiat kabi mavzular yetakchi oʻrin tutadi, hayotda roʻy bergan muhim oʻzgarishlar uning asarlarida oʻz aksini topadi: "Gazli" (1971), "Navoiy kimyo kombinati" (1974), "Fashizm" triptixi (1975), "Hodisa" (1976), "Oq Buxoro" turkumi (1978—85), "Xronika" turkumi (1981), "Mening Buxoroim" (1982), "Oʻzbekiston boʻylab" (19842000), "Soʻqoq" (1985) va boshqa avtolitografiyalar turkumlari.

Sodiqov asarlaridan namunalar respublika va xorijiy mamlakatlar (AQSH, Angliya, Germaniya, Italiya, Avstraliya, Rossiya va boshqalar) muzey va toʻplamlarida saqlanadi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1987).

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Saodat Sodiqov

Saodat Sodiqovich Sodiqov (1910, Qoʻqon — 1995.3.1. Toshkent) — genetik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1952), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980). Urta Osiyo paxtachilik va ipakchilik institutini tugatgan (1932). SoyuzNIXIning Markaziy seleksiya stansiyasida katta ilmiy xodim (1937—39), 1939—42 yillarda Armiya safida. Oʻzbekiston Davlat nazorati vazirligi xodimi (1942—48). 1948-yildan Usimliklar eksperimental biologiyasi institutida gʻoʻza amaliy genetikasi laboratoriyasi mudiri (1950—63 yillarda shu institut direktori). Ilmiy ishlari gʻoʻza genetikasi, seleksiyasi, radiobiologiya, gʻoʻzaning viltga chidamlilik genetikasi, fiziologiyasi va biokimyosi masalalariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1996).

 
 Sovetskiy yegipetskiy xlopok v Oʻzbekistane, T., 1939; Povisheniye skorospelosti i urojaynosti xlopchatnika, T., 1972.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:1910-yilda tugʻilganlar
Turkum:1995-yilda vafot etganlar
Turkum:3-yanvarda vafot etganlar
Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Tolib Sodiqov

Tolib Sodiqov (1907.12.3 Toshkent – 1957.5.9) – kompozitor, dirijyor va jamoat arbobi. O‘zbekiston SSR xalq artisti (1939). Samarqanddagi Oʻzbek musiqa va xoreografiya instituti (1928-32), Moskva konservatoriyasining Oʻzbek opera studiyasi (1939-41)da taʼlim olgan. Oʻzbek davlat drama teatrining musiqa (rahbari (1930-32), Oʻzbek davlat musiqali teatri (1938-39) va Navoiy teatri (1941-54)ning bosh dirijyori, Oʻzbekiston kompozitorlari uyushmasining birinchi raisi (1939-48). Oʻzbekiston radioqoʻmitasi badiiy rahbari (1951-54). Kompozitorlik faoliyatini 1930-yilda „Bogbon qiz“ (S. Abdulla pyesasi)ga musika yaratishdan boshlagan. „Layli va Majnun“ (N. Mironov bilan hamkorlikda, 1933), „Davron ota“ (A. Kozlovskiy bilan, 1941) va boshqa musiqali dramalari, R.Glier bilan hamkorlikda yaratgan „Layli va Majnun“ (1940), „Gulsara“ (1949) operalari bilan oʻzbek musiqali teatri rivojiga katta hissa qushgan. S. B. Zeydman bilan hamkorlikda boshlagan soʻnggi operasi – „Zaynab va Omon“ni Yu. Rajabiy, D. Zokirovlar nihoyasiga yetkazishgan. Shuningdek, u „Alisher Navoiy“ (R. Glier bilan), „Kinokonsert“ (B. Brovsin bilan) filmlariga yozilgan musiqalar, simfonik, xor va boshqa asarlar muallifi. Uning oʻzbekona va umumsharqiy ohanglardagi „Bahor“, „Sarvi gul“, „Bulbul“, „Alla“, „XUR Vatan“, „Jonon koʻrinur“ kabi qoʻshiq va romanslari ommaviylashgan. Toshkentdagi 1-bolalar musiqa maktabi, xalq filarmoniyasi va koʻchaga S. nomi berilgan. S. nomidagi Xalqaro musiqiy xayriya jamgʻarmasi tashkil etilgan (1998). Davlat mukofoti laureati (1951). "Buyuk xizmatlari uchun" ordeni bilan mukofotlangan (2003).OʻzME
 

 
 Nekrolog
Zaynab Sodiqova

Zaynab Gʻaniyevna Sodiqova (1917.9.2, Ijevsk — 1995.25.5, Samarqand) — aktrisa, rejissyor Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Ijodiy faoliyatini 1934-yil H. Olimjon nomidagi Samarqand musiqali drama teatrida boshlagan. S. ijodi dramatik shuur bilan birga pinhon kechinmalarga boy. Sahnada soʻz jarangidan koʻra, xrlat, xatti-harakat va qarashlar maʼnosi orqali obraz qiyofasini ochishni afzal koʻrgan. Sahnada 150 dan ortiq rol ijro etgan. Qimmat ("Rustam"), Lida ("Platon Krechet"), Dilbar ("Tormor"), Lyubov ("Lyubov Yarovaya"), Adolat ("Adolat"), Luiza ("Makr va muhabbat"), Jamila ("Boy ila xizmatchi"), Xolisxon ("Xolisxon"), Guli ("Alisher Navoiy"), Kuraj ona ("Bandai gumroh") va boshqa shular jumlasidan. Rej. sifatida "Toshbolta oshiq" (h. Gʻulom, M. Leviyev), "Birinchi muhabbat" (X. Vohid), "Jon qizlar" (K. Boyseitov, K. Shangʻitboyev, M. Muhamedov), "Ezop" (G. Figeyredu), "Tentak" (N. Hikmat), "Odam tugʻildi" (Oʻ. Umarbekov), "Parvona" (Uygʻun), "Olgin devor" (E. Vohidov), "Otello" (U. Shekspir, A. Grinberg bilan hamkorlikda) kabi spektakllarni sahnalashtirgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Soib Tabriziy

Soib Tabriziy (taxallusi; asl ism-sharifi Mirzo Muhammad Ali) (1601 — Eron, Isfahon —1677) — ozarbayjon shoiri. Asosan, fors tilida ijod qilgan. Koʻp sayohatlarda boʻlgan, 8 yil Hindistonda yashagan. Eronga qaytgach, "malik ush-shuaro" unvoniga sazovor boʻlgan. Shoh Abbos II (1642—66) saroyida yashagan. Harbiy yurishlar haqida sheʼrlar — jangnomalar, didaktik asarlar — pandnomalar, falsafiy mazmundagi gʻazallar yaratgan. Qandahor yaqinidagi janglarga bagʻishlangan "Qandahornoma" dostoni mashhur. Ozarbayjon tilidagi sheʼrlarida Fuzuliy anʼanalarini rivojlantirgan. Soib shoir sifatida Sharq xalqlari ida koʻplab izdoshlarga ega. Uning katta hajmdagi (120 ming baytga yaqin) sheʼriy merosi nisbatan kam oʻrganilgan. 

 Gʻazallar, Boku, 1946.

 

Turkum:Ozarbayjonlik shoirlar
Turkum:Tabriz shoirlari
Qidirboy Soipov

Qidirboy Soipov (1939.10.9, Qoraqalpogʻistonning Chimboy tumani — 1972.28.10, Nukus) — teatr rassomi, Qoraqalpogʻistonda (1965) va Oʻzbekistonda (1969) xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1957). Qoraqalpogʻiston teatrida rassom, bosh rassom (1958—72). Soipov yaratgan dekoratsiya eskizlarida spektakllarning davr ruhini berishga intildi, asar ruhiga mos sahna bezaklari yaratdi: "Baxt" (1957), "Berdaq" (1958), "Oygul va Obod" (1959), "Qoraqalpoq qizi" (1967), "Mamanbiy" (1971) va boshqa Soipov shuningdek, portret ("Zauraning portreta", 1967) va manzaralar ("Amudaryoda oqshom", 1963) ham yaratgan. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1970).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureatlari
Turkum:1939-yilda tugʻilganlar
Turkum:10-sentabrda tugʻilganlar
Turkum:1972-yilda vafot etganlar
Turkum:28-oktyabrda vafot etganlar
Soy

Soy:

 tabiiy oʻzanda doimiy va mavsumiy oqadigan kichik daryo, ariq, vodiy, irmoq;
 oqar suvlar faoliyati natijasida yoki tektonik harakat oqibatida hosil boʻlgan kambar, uzun relyef shakli. Soyda suv oqishi ham, oqmasligi ham mumkin.
thumb|alt=qor suvlaridan to'yinuvchi soy|Baland tog' hududlardan boshlanuvchi soylar
Soymalitosh rasmlari

Soymalitosh rasmlari - Fargʻona tog tizmasining Koʻgart dovoni yaqini (Qirgʻiziston hududi)dagi qoyatoshlarga ishlangan tasvirlar. 1902 yilda topograf N. Xludov topgan. Dastlab I. Poslavskiy, keyinroq B. Zima, A. Bernshtam, Yu. Golyanduxin va boshqa tomonidan oʻrganilgan. Soymalitosh rasmlarining umumiy soni 10—12 mingdan ortiq boʻlib, bu yerda eng koʻp qoyatosh rasmlari toʻplangan. Soymalitosh rasmlari turli davrlarda yaratilgan: mil. av. 3ming yillikda, yana bir qismi mil. av. 1ming yillikning 2-yarmida ishlangan; mil. 1—8-asrlar va undan keyingi davrlarga mansub rasmlar ham uchraydi. Soymalitosh rasmlari qattiq buyum, tosh bilan uriboʻyib soya, oddiy chiziqlar, narsalar shakli va naqshdor uslubda ishlangan. Yovvoyi buqa, ot, it, togʻ echkisi, arhar, qoplon, quyosh tasviri, chayla, oʻqyoy va boshqa bor; yer haydash, raqs lavhalari, qandaydir diniy marosimlarni bajarayotgan kishilarning tasvirlari ham uchraydi. Sanʼat obidasi boʻlgan Soymalitosh rasmlari Oʻrta Osiyo xalqlari tarixi, hayoti, urfodatlari va boshqalarni oʻrganishda qimmatli manbadir.

 

Turkum:Qirgʻiziston tarixi
Turkum:Arxeologiya
Turkum:Qirgʻiziston qoʻriqxonalari
Nikolay Petrovich Sokolov

Nikolay Petrovich Sokolov (1899, Tula gubernyasi — 1971, Andijon) — genetik olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1969), professor (1958). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgach (1924), biologiya kafedrasida assistent (1924—28), dotsent (1928—32), Oʻzbekiston eksperimental tibbiyot ilmiy tadqiqot instituti biologiya boʻlimi mudiri (1932—56), Andijon tibbiyot instituti umumiy biologiya kafedrasi mudiri (1956—58), oʻquv ishlari boʻyicha prorektor (1958—69). Ilmiy ishlari exinokokk biologiyasi va Oʻzbekistonda bezgak kasalligiga qarshi biologik kurash usullariga oid.

 
 Gambuzii i ix rol v borbe s malyariyey, T., 1939; Exinkokkovie zabolevaniya i ix profilaktika na novix zemlyax osvoyeniya, T., 1959; Nasledstvennie bolezni cheloveka. T., 1965.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Sokoto

Sokoto — Gʻarbiy Afrikadagi davlat (19—20-asr boshi). Fulbe elatining xousyalarga qarshi qoʻzgʻoloni natijasida barpo etilgan. 1809 i. ikki sultonlik — Sokoto va Gandu tuzilgan. 1831-yil Gandu Sokoto sultonining vassaliga aylangan. 20-asr boshida (1903) Sokotoning katta qismi Buyuk Britaniya tomonidan bosib olingan, 1914-yil inglizlarning Nigeriya mustamlakasi tarkibiga kiritilgan.

 

Turkum:Davlatlar
Pavel Soldatov

Pavel Kuzmich Soldatov (1925, Kazalinskiy sh., Qozogʻiston — 1996, Samarqand) — genetik olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1963). Biologiya fanlari doktori (1972), professor Toshkent qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1948). Shreder nomidagi mevachilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1953—60), Samarqand Davlat Universiteti kjsak oʻsimliklar va genetika kafedralari dotsenti (1961—74), prorektori (1975—86). Genetika, seleksiya va darvinizm kafedrasi mudiri (1974—86). Ilmiy ishlari tok genetikasi va seleksiyasi hamda atrof muhitni ifloslanishdan muhofaza qilish masalalariga bagʻishlangan.

 
 Vegetativnaya izmenchivost rasteniy vinograda i yeye znacheniye v seleksii, T., 1984.

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Solenoid

Solenoid (yunoncha: solen – naycha va eidos – koʻrinish) – spiral koʻrinishida oʻralgan va oʻzidan elektr toki oʻtkazayotgan izolyasiyalangan oʻtkazgich. Agar Solenoidning uzunligi oʻramlar diametridan juda katta boʻlsa, cheksiz uzun Solenoid hisoblanadi. Cheksiz uzun Solenoid maydonining magnit induksiya V si Solenoid tashqarisida nolga teng va ichida bir jinsli boʻlib, u quyidagi formula bilan ifodalanadi: V=sp/, bunda i.(|— magnit doimiysi, p – Solenoidning oʻramlar soni, / – Solenoiddagi tok kuchi. Solenoid, odatda, kichik faol qarshilikka va elektr sigʻimiga hamda yetarli darajada katta induktivlikka ega boʻladi. Ichida temir oʻzak boʻlgan Solenoid elektromagnit vazifasini bajaradi.

Solenoidning magnit maydoni (solenoid tashqarisidagi maydon) bilan doimiy magnit maydon orasida oʻxshashlik bor. Shartli ravishda kuch chiziqlari gʻaltakning bir uchidan chiqib ikkinchi uchiga kiradi, deb hisoblash mumkin.

Solenoid radiotexnika, elektrotexnika va xususan, oʻlchov asboblarida keng koʻlamda ishlatiladi.
Soylik

Soylik — Yer poʻsti relyefining botiq shakli, izometrik yoki kam darajada choʻzilgan boʻlishi mumkin. S har tarafdan oʻralgan berk hamda bir yoki ikki tomoni ochiq boʻladi. Morfologik jihatdan tubi yassi, tovoqsimon va boshqa farq qilinadi. Vujudga kelishiga koʻra — tektonik, vulkanik, erozion, muzlik, karst va boshqa; oqim rejimiga koʻra uch xil — suv oqib chiqadigan, oqib keladigan va oqmas boʻlishi mumkin. Dengiz tubi geomorfologiyasida geosinklinal dengiz va okeanlari egallagan oʻtish zonasi S. farq qilinadi. Eng yirik S. — okean kaʼri.

Turkum:Geografik terminlar
Farida Soliyeva

Farida Ismoiljonovna Soliyeva (1951.25.3, Buloqboshi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1998). Toshkent chet tillar pedagogika institutini tugatgan (1973). 1973-yildan Buloqboshi tumanidagi 17maktabda fransuz tili oʻqituvchisi. Darsda texnika vositalaridan unumli foydalanadi.

 

Turkum:Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Qosim Solijonov

Qosim Solijonov (1936.6.12, Konimex tumani) — bezovchi rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1989). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1962). "Toshshaharreklama" kombinatida bezovchi rassom (1962— 64), "Rassom" kombinatida (1964—69), Toshkent shahar obodonchilik bosh boshqarmasida (1969—71) bosh rassom. Solijonov Toshkent shahri bosh rassomi sifatida Sirgʻali, Hamza va boshqa tumanlarni bezagan; Turkiya, Suriya, Bolgariya, Tunis, Marokko va boshqa mamlakatlarda uyushtirilgan xalqaro yarmarkalarda Oʻzbekiston pavilonini bezashda ishtirok etgan, "Mustaqillik", "Navroʻz" va boshqa bayramlarni badiiy siyosiy ruhda bayramona bezashda faol qatnashadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari

Turkum:Rassomlar
Turkum:1936-yilda tugʻilganlar
Turkum:6-dekabrda tugʻilganlar
Solin

Solin — oʻzbek xalqi tarkibiga kirgan qabilalardan biri. 19-asr oxiri — 20-asrning boshlarida ayrim guruhdari tarqoq holda Fargʻona vodiysi (Andijon)da, Zarafshon vodiysining Bulungʻur tumanidagi Solin qishlogʻida va Oʻrta Osiyoning janubida yashashgan. Solinliklar oʻzbeklarning marqa urugʻi hamda yuz kabilasi tarkibida ham boʻlganlar. 20-asrning boshlarida Solinliklarlar batamom oʻtroqlashib, dehqonchilik bilan shugʻullangan. 

 
Solinlar nafaqat Jizzax viloyatining Zomin tumani Qayirma mahallasidagi Xulkar qishlogʻida G'allaorol tumani Qipchoqsuv mahallasida Baxmal tumani Oyqor mahallalarida yoki samarqand viloyatida balki sirdaryoda ham bor ammo ular ozchilikni tashkil qiladi.
Solipsizm

Solipsizm ( — bir, yagona va ipse — oʻzim) — 1) voqelikda faqat inson va uning ongi mavjud, obyektiv dunyo va boshqa odamlar shu individning ongidagina mavjuddir, deb hisoblovchi falsafiy nazariya. Subyektiv idealistik taʼlimotlarning hammasi S.ga moyil (Berkli, Fixte, Max va boshqalar). S. insonning har qanday faoliyatini, shu jumladan, fanni ham maʼnosiz qilib qoʻyadi, chunki uning vakillari har qanday narsa mening ongimga shunday boʻlib tuyuladi, xolos, deb fikr yuritishadi. Sezgnni bilishning manbai sifatida mutlaqlashtirish S.ning gnoseologik asosi boʻlib xizmat qiladi; 2) etikada — oʻta xudbinlik, egotsentrizm maʼnosida ishlatiladi.

 Yana qarang 

 Anathema
 Antiscience
 Aseity
 Alfred Binet – Aql va miya
 Boltzmann brain
 Cartesian doubt 
 Centered world
 Cognitive closure (philosophy)
 Consensus reality
 Kotard sindromi - qarama-qarshi
 Dream argument
 Eliminative materialism - the idea that even aspects of one’s mind may not be sure to exist
 Ethical solipsism
 Ekzistensial nigilism
 Externism
 Heinlein's World as Myth
 Henry Rollins's Solipsist
 Idealizm
 LaVeyan Satanism
 Metaphysical nihilism
 Mind over matter
 Model-dependent realism
 Object permanence
 Objective idealism 
 Open individualism
 Panpsixizm
 Personal horizon
 Phaneron
 Fenomenalizm
 Realizm (falsafa)
 Postmodernizm
 Post-structuralism
 Birlamchi va ikkilamchi sifatlar – Jon Lokkning solipsizmga munosabati
 Problem of other minds
 Protagor
 Solipsism syndrome 
 Stream of consciousness
 Subjectivity
 The Egg
 The Truman Show delusion
 Vertiginous question

 

 Qoʻshimcha oʻqish uchun 
 
 This book presents an intriguing and scientifically based updating of solipsism involving the latest findings in quantum physics, neurology and consciousness studies.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 Solipsism and the Problem of Other Minds

Turkum:Epistemologik nazariyalar
Turkum:Aql nazariyasi
Turkum:Egoizm
Turkum:Idealizm
Turkum:Aqlning metafizikasi
Soliq akademiyasi

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat Soliq qoʻmitasining Soliq akademiyasi yoki Soliq akademiyasi — soliq tizimiga yuqori malakali mutaxassislar tayyorlaydigan oliy oʻquv yurti. Toshkent shahrida joylashgan. 2001-yil 10-yanvarda Soliq va bojxona organlari akademiyasi sifatida tashkil etilgan. 2003-yil 23-mayda Oliy harbiy bojxona instituti tashkil etilishi munosabati bilan qayta nomlanib, Oʻzbekiston davlat soliq qoʻmitasi tasarrufiga kiritilgan. Soliq akademiyasida soliqlar va soliqqa tortish mutaxassisligi boʻyicha bakalavrlar tayyorlanadi, soliq tizimi xodimlarining malakasi oshiriladi. 10 ta kafedra bor. 2003-2004 oʻquv yilida 58 ta professor oʻqituvchi, shu jumladan, 10 nafar fan doktori va 24 nafar fan nomzodi ishladi. 200 nafar talaba, bir yillik qayta tayyorlash kursida 25 nafar talaba oʻqidi, 3 mingga yaqin soliq tizimi xodimlari malakasi oshirildi. Soliq ishi sohasida ilmiy tadqiqot ishlarini tashkil etish, xorijiy mamlakatlarning shu kabi oʻquv boʻlinmalari bilan amaliy, uslubiy aloqalar oʻrnatish, ilmiy tayyorlash va nashr etish ishlarini bajaradi. Doktorlik va nomzodlik dissertatsiyalarini himoya qilish boʻyicha ixtisoslashgan ilmiy kengash, shuningdek, aspirantura mavjud. Oʻquv qoʻllanmalari, dasturlar, ilmiy va metodik qoʻllanmalar nashr etadi.

 Yana qarang 

 Soliq
 Soliq imtiyozlari
 Akademiya
Soliq imtiyozlari

Soliq imtiyozlari — davlat tomonidan soliq toʻlovchilarga berilgan yengilliklar; soliqlar miqdorini kamaytirish, soliq toʻlash shartini yengillashtirish yoki soliqdan toʻla ozod qilishdan iborat. Soliq imtiyozlari soliq undiriladigan daromad ni qisqartirib, umumiy kamaytirilgan daromaddan soliq olish, soliq olinmaydigan minimal daromadni belgilash, soliq stavkalarini kamaytirish, soliqni toʻlab boʻlish muddatini qulay qilish orqali amalga oshiriladi. Soliq imtiyozlari soliq toʻlovchilarga nisbatan tabaqalashtiriladi, muayyan ijtimoiy yoki iqtisodiy maqsadni koʻzlaydi. Soliq imtiyozlari davlat qoʻlida bozor iqtisodiyotini tartibga solishga xizmat qiladi. Ular orqali iqtisodiy faoliyatning maʼlum bir ragʻbatlantiriladi. Sharoitga qarab Soliq imtiyozlari qayta koʻrib turiladi. Soliq imtiyozlari berishning xilmaxil shakllari jahondagi koʻpgina mamlakatlarning soliq amaliyotida qoʻllanadi. Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi (1997)da ayrim yuridik shaxslar va faoliyat uchun hamda jismoniy shaxslarning ayrim toifalari uchun Soliq imtiyozlari belgilangan.

 Yana qarang 

 Soliq
 Soliq stavkasi
 Soliq islohotlari
Soliq islohotlari

Soliq islohotlari — soliq nazariyasi va amaliyotini muvofiqlashtirish asosida soliq yukini kamaytirish, soliqqa tortishni soddalashtirish, soliq yordamida iqtisodiy rivojlanishni taʼminlash maqsadlarida amalga oshiriladigan davlat tadbirlari. Iqtisodiyotni isloh qilishining muhim, ajralmas qismi. Oʻzbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan Soliq islohotlari strategiyasi huquqiy va demokratik davlatni barpo etish konsepsiyasi asosida shakllanmoqda. 1991 yildan boshlab Oʻzbekistonda oʻtkazilgan soliq islohotlarini 3 asosiy bosqichga boʻlish mumkin:

 Birinchi bosqich — 1991—1994-yillarda soliqqa oid qonun hujjatlarini yaratish; tamomila yangi soliqlar va toʻlovlar tizimini barpo etish va ularni xoʻjalik amaliyotiga joriy etish; moliyaviy mablagʻlarni i. ch. infratuzilmasini rivojlantirish, oʻz-oʻzini strategik resurslar bilan taʼminlashga erishish maqsadlarida qayta taqsimlash; narxlarning oʻsishi va i. ch. ning pasayishi sharoitida aholining turmush darajasi pasayib ketmasligi va ijtimoiy barqarorlikni saqlash; mustaqil tizim sifatida davlat soliq xizmatini shakllantirish vazifalari bajarildi.
 Ikkinchi bosqich — 1995—1999-yillarda soliq tizimini takomillashtirish va korxonalarga nisbatan soliq yukini kamaytirish boʻyicha Soliq islohotlari amalga oshirildi. Bu davrda soliqlarga doir mavjud qonun hujjatlari asosida Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi ishlab chiqildi va 1997 yilda qabul qilindi.
 Uchinchi bosqich — 2000-yildan boshlab soliq islohotlari qonunchilikka kiritilayotgan oʻzgarishlar asosida fuqarolar va korxonalar uchun soliq, yukini yana-da kamaytirish, ayrim soliq ni bekor qilish, kichik va oʻrta tadbirkorlik subyektlarini soliqqa tortish tizimini soddalashtirish, samarali soliq tizimi tamoyillarini yana-da toʻliq roʻyobga chiqarish, jahon andozalariga mos soliq tizimini bosqichma bosqich barpo etishga yoʻnaltirilgan.

Jahondagi rivojlangan mamlakatlarda Soliq islohotlari davriy oʻtkazib turiladi. Muayyan soliq turini joriy etish yoki bekor qilish, ayrim turdagi soliqlar ulushini oshirish yoki kamaytirish. Soliq daromadlarini qayta taqsimlash va boshqa koʻrinishlarda amalga oshiriladi.

 Yana q. 

 Soliq
 Soliq imtiyozlari
 Soliq stavkasi
Solih

Solih ( — salohiyatli, yaroqli) — ezgu ish, savobli amal. Qurʼonda imon bilan solih amallarni qilishga buyurilgan oyatlar koʻpligidan ashʼariya taʼlimotida solih amal ham imon tarkibiga kiritilgan. Moturidiylik taʼlimotida esa mazkur amal imon tarkibiga kirmasligi taʼkidlangan. Aks holda unga amal qilmagan moʻminlar imondan ajralib qolishlari mumkin.
Solih (paygʻambar)

Solih — Qurʼonda zikr etilgan paygʻambarlardan biri. Qurʼonga koʻra, Samud qavmini hidoyatga boshlash uchun paygʻambar qilib yuborilgan. Hijoz bilan Shom orasida Hijr degan joyda yashovchi bu qavm nafsoniy lazzatlarga berilgan, huzurbaxsh ichimliklar ichib, oʻzlari yasab olgan butlarga sigʻinar edi. Solih ularni faqat Allohga ibodat qilishga chaqiradi. Biroq qavm hidoyat yoʻliga yurish oʻrniga Solihni masxara qila boshlaydi va haqiqatdan ham paygʻambar boʻlsang, bizga moʻʼjiza koʻrsat deb daʼvo qiladi. Shunda Solih Allohdan oʻziga bir moʻʼjiza berishini soʻrab duo qiladi. Alloh Solihning duosini ijobat qiladi va Solih moʻʼjiza koʻrsatib xarsang toshdan tuya chiqaradi. Solih qavmni tuyaga ozor bermaslikka chaqirib, havzadan bir kun tuya, bir kun qavm suv ichishi lozimligini bildiradi (Qamar surasi, 27—28-oyatlar). Ammo, qavm tuyani soʻyib yuboradi, Solih va uning oilasini yoʻqotishga qasd qiladi. Shunda osmondan kuchli chaqmoq yuborilib, ular halok etiladi (Zoriyot surasi, 44-oyat). Solih oʻziga imon keltirgan kishilar bilan birga Falastindagi Ramla degan joyga borib, umrining oxirigacha shu yerda yashaydi.

 

 

Turkum:Islom paygʻambarlari
Solihbek oxund

Solihbek oxund (toʻliq ismi Mulla Solih oxund dodxoh Qozoqboybek Ubaydullabek oʻgʻli) (1805, Toshkent — 1868, Tomsk, Rossiya) — davlat arbobi, ulamo, mudarris, Podsho Rossiyasi qoʻshinlariga qarshi Toshkent mudofaasining rahbari. Otasi — Qozoqboybek Qoʻqon xonligining eng nufuzli kishilaridan biri boʻlgan, unga dodxoh unvoni berilgan; Toshkent shahrida amalga oshiriladigan ishlarda uning maslahati muhim ahamiyat kasb etgan. SO. dastlab Toshkent maktab-madrasalarida, soʻng Buxoroda (1832—42) tahsil olib, oxund ilmiy unvoniga sazovor boʻlgan. Sheralixon (1832—44) tomonidan yuborilgan „Muboraknoma“ga muvofiq xon saroyida maslahatchi vazifasini bajaradi, koʻp oʻtmay Toshkentga krzi va rais hamda Xoja Axror Valiy, Koʻkaldosh madrasalariga bosh mudarris lavozimiga tayinlanadi. Xudoyorxon (1862) davrida ham uning mavqei koʻtariladi. Mamaxon taxtga kelgach (1858—62), Solihbek oxundni Qoʻqonga chaqirtirib „Qozilik va boshqa amallarga“ yorliq beradi. Sulton Saidxon (1863—65) davrida ham xonning yaqin maslahatchilaridan biri boʻlgan. Alimqul bilan birga va u shahid boʻlgach, yakka oʻzi Toshkent mudofaasini boshqaradi. Barcha mablagʻini shahar muhofazasi uchun sarflaydi. General M. Chernyayev bilan oʻrtada tuzilgan shartnoma ahdlarini tuzishda faollik koʻrsatgan. Bu shartnoma qabul qilinib, oʻrtada „Ahdnoma“ bitilgach, kutilmaganda Chernyayev shartnomani buzib, oʻz xohishiga mos keladigan 2-shartnomani tuzadi. So. unga imzo chekishdan bosh tortadi. Shu sababli 9 nafar sherigi bilan sudsiz Tomsk shahriga surgun qilinadi. Toshkent shahrining 37 nafar nufuzli kishilari So.ni surgundan qaytarish uchun imperatorga „Iltimosnoma“ (1867) yuboradilar. Unga qaytish uchun ruxsat berilganligini eshitgan raqiblari odam yollab Solihbek oxundni zaharlab oʻldirganlar.

da So. Xoʻja Ahror Valiy madrasasini oʻz mablagʻi hisobidan tuzattirgani, Koʻkaldosh madrasasini ham taʼmirlab, 3 oshiyonlik hujralarini ganch suvoq qildirgani maʼlum. So. ulamo boʻlish bilan birga kuchli tib olimi va qasidanavis shoir ham boʻlgan.

 Adabiyot 
 Ibrat, Fargʻona tarixi, "Meros" kitobida T., 1991;Oʻrinboyev A., Boʻriyev O., Toshkent Muhammad Solih tavsifida (XIX asr), T., 1983. Sirojiddin Axmedov.

Turkum:Toshkent madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Turkum:Toshkent madrasalarida mudarrislik qilganlar
Turkum:Xoja Ahror Valiy madrasasida mudarrislik qilganlar (Toshkent)
Turkum:Koʻkaldosh madrasasida mudarrislik qilganlar (Toshkent)
Rustamxon Solihov

Rustamxon Sobirovich Solihov (1947.4.4, Toshkent) — biokimyogar olim, Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (2003). Biologiya fanlari doktori (2000), professor (2001). Toshkent Davlat Universitetini tugatgan (1970). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Biokimyo institutida ilmiy xodim (1973—76), ilmiy kotib (1976—79), katta ilmiy xodim (1979-98), 1998-yildan hujayra biologiyasi laboratoriya mudiri. Ilmiy ishlari biologik faol oqsillarni, asosan, nerv tolalarini oʻstiruvchi omillar (neyrotrofinlar)ni har xil dan ajratib olib, ularning tuzilishi va xossalarini oʻrganishga bagʻishlangan. S. rahbarligida Oʻrta Osiyo ilonlari zahari tarkibidagi fermentlar va oʻstiruvchi omillar tuzilishi hamda xususiyatlari oʻrganildi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1989).

 

Turkum:1947-yilda tugʻilganlar
Turkum:4-aprelda tugʻilganlar
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Shavkat Solihov

Shavkat Ismoilovich Solihov (1944.12.12, Toshkent) – kimyogar olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1995), prezident (2006—2017-yillar). Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1998). Biologiya fanlari doktori (1984), professor (1984), Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1967). Toshkent Davlat Universiteti tabiiy birikmalar kimyosi kafedrasida ilmiy xodim (1967 —73), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Bioorganik kimyo boʻlimida katta ilmiy xodim (1973—92), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi O. S. Sodiqov nomidagi Bioorganik kimyo instituti direktori (1993-yildan), ayni vaqtda, oqsillar va peptidlar kimyosi laboratoriya mudiri. Oʻzbekiston milliy universiteti tabiiy birikmalar kimyosi kafedrasi mudiri (1998-yildan). Asosiy ilmiy ishlari oqsillar va peptidlar tuzilishi hamda xossalarini oʻrganishga oid. Solihov Oʻrta Osiyo jonivorlari zahari tarkibidagi toksinlar, fermentlar va shahri k. biologik faol moddalarning tuzilishi hamda funksiyasini oʻrgandi, 50 dan ortiq fiziologik faol oqsillar va peptidlarni ajratib odni, bulardan 15 tasining kimyoviy strukturasini aniqladi. Solihov rahbarligida gʻoʻza fitogormonining taʼsir mexanizmi urganilib, etilen, auksin, sitokinin retseptorlari funksiyasini tekshirish asosida defoliatsiyalash va oʻstirish faolligiga ega moddalarning skrining mezoni, kam gossipolli kunjara olish texnologiyasi ishlab chiqildi.Yad karakurta (v soavtorstve), T., 1985.

 

Turkum:Kimyogarlar
Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi prezidentlari
Enmark Solihov

Enmark Shokirovich Solihov (1934.12.9, Samarqand) – kompozitor, pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1984).

1963-yilda Toshkent konservatoriyasini bitirgan. Oʻzbekiston televideniye va radioeshittirish qoʻmitasi estrada-simfonik orkestrida (1964-1965) va „Oʻzbekkonsert“ (1973-1976)da badiiy rahbar. Oʻzbekiston konservatoriyasida pedagog (1968-1973), dotsent (1996-yildan) va estrada ijrochiligi kafedrasi mudiri (1996-1998), Oʻzbekiston bastakorlar uyushmasi raisi (1975-1982), Oʻzbekiston musiqa jamiyati tashkilotchisi va raisi (1987-1991). Ijodida ommabop musiqa janrlariga alohida ahamiyat bergan. „Qiz bola“, „Qaydasan“, „Sogʻindi jon“, „Bahor ohanglari“, „Sevgi bahori“ kabi estrada qoʻshiqlari, „Xoʻja Nasriddin“ operettasi, „Oygul parining sovgʻalari“, „Moʻʼjizali doira“ myuzikllari, „Qalbingda quyosh“, „Nomerga 100 satr“, „Margʻiyona“, „Yana oʻsha Nasriddin“ va boshqa badiiy, hujjatli filmlarga musiqalar yozgan. Shuningdek, „Otashin qoʻshiq“ baleti, simfonik konsert va kamer asarlar muallifi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1934-yilda tugʻilganlar
Turkum:12-sentabrda tugʻilganlar
Solovki orollari

Solovki orollari – Oq dengizdagi bir guruh orollar. Onega qoʻltigʻiga kiraverish joyida (RF Arxangelsk viloyati). Maydoni 347 km². Guruh tarkibiga 6 orol kiradi, yiriklari: Solovki, Anzer, Katta va Kichik Muksalma; kichiklari: Katta va Kichik Zayaskiy orollari. Eng baland joyi 107 m (Golgofa togʻi). Granit, gneyslardan tashkil topgan. Relyefi pastbaland tepaliklar. Koʻp qismi aralash oʻrmonlar bilan qoplangan, bir qismi botkrklashgan. Orollarda koʻl koʻp. 15-asr boshida Solovki orollarida monastir barpo qilingan. Monastir 16—20-asr boshlarida surgun joyi boʻlgan. 1923—39 yillarda, asosan, siyosiy mahbuslar uchun qattiq rejimli lager va turma joylashgan. 1991-yil monastir Rus pravoslav cherkoviga qaytarilgan. 16-asrda qurilgan monastir ovqatxonasi (trapeznaya), Preobrajeniye sobori, qalʼa devorlari saqlangan. 1974-yildan So. davlat tarixiy meʼmoriy va tabiat muzey qoʻriqxonasiga aylantirilgan.

 

Turkum:Arxipelaglar
Turkum:Rossiya geografiyasi
Solodlar

Solodlar — tuproq tipi; yer usti suvlari taʼsirida vujudga kelgan ortiqcha namlik sharoitda shoʻrtoblardan rivojlanadi. Urmondasht va dasht zonalarda, shuningdek, quruq hamda chala choʻl dashtlarda tarqalgan. Urta Osiyoning sugʻorma dehqonchilik maydonlarida profili anik, ifodalanmagan solodlashgan tuprokdar uchraydi (A. N. Rozanov, 1948).

 

Turkum:Tuproqshunoslik
Solomon orollari (maʼnolari)

Solomon Orollari: 
 Solomon orollari (arxipelag) - Tinch okeandagi arxipelag , Melaneziyada, Yangi Gvineya o. 
 Solomon Orollari (Solomon Islands) — Tinch okeanning jan. davlat.
Tamara Solomonova

Tamara Yevgenyevna Solomonova (1927.9.7, Toshkent) — musiqashunos, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1977), professor (1981). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1952). R.Glier nomidagi musiqa maktabi (1952—56), Hamza nomidagi musiqa bilim yurti (1955—63), Toshkent konservatoriyasi (1963-yildan)da pedagog, ilmiy ishlar boʻyicha prorektor (1973—89), kafedra mudiri (1989—98). Ilmiy faoliyati oʻzbek anʼanaviy musiqasining ritm masalalariga bagʻishlangan, 20-asr Oʻzbekiston musiqa tarixiga bagʻishlangan ilmiy, ilmiyuslubiy va Markaziy Osiyo musiqasiga doir ommabop darslik va toʻplamlar tuzuvchisi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Turkum:1927-yilda tugʻilganlar
Turkum:9-iyulda tugʻilganlar
Soloxa

Soloxa — skif "podsho" mozorqoʻrgʻonlaridan biri (mil. av. 4-asr). Ukrainaning Zaporojye viloyatidagi Bolshaya Znamenka qishlogʻidan 12 km jan.sharkda joylashgan. N. I. Veselovskiy tomonidan tadqiq qilingan (1912—13). S. tepaligi (bal. 18 m) tagidan ikkita "podsho" kabri topilgan. Ulardan biri (markaziy) qad. davrlarda talontoroj etilgan, ikkinchisi (chetdagi) butun saqlangan. Qabrga podsho bilan birga uning xizmatkorlari (vino suzuvchi va qurolbardori) qoʻshib koʻmilgan. Qabrdan qurolaslahalar, hokimiyat ramzi — jez choʻqmor, oltin va kumushdan yasalgan idishlar, taqinchoklar, bilaguzuklar va boshqa chiqqan. Jang qilayotgan skiflar shakli tushirilgan oltin taroq, ayniqsa, badiiy qimmatga ega. Podsho qabridan gʻarbrokda 5 ta ot skeleta saqlangan oʻra, jez taqinchoqlari boʻlgan egarjabduq va otboqar qabri topilgan. S. skif qabilalarining hayoti, urfodati haqida ilmiy maʼlumotlar beradi. Sdan topilgan oltin buyumlar antik davrning nozik amaliy sanʼat namunasi sifatida mashhur.

 

Turkum:Arxeologiya
Turkum:Ukraina
Solpugalar

thumb
Solpugalar, falangalar (Solifugae) — oʻrgimchaksimonlar turkumi. Gavdasining uzunligi 1—7 sm. Gavdasi yaxlit bosh koʻkrak, 3 boʻgʻimli koʻkrak va 10 boʻgʻimli yirik qorin boʻlimlaridan iborat. Xelitserasi yirik, qisqichga oʻxshash. Tanasi va oyoqlari qalin tuk va qil bilan qoplangan. Traxeya bilan nafas oladi, 800 ga yaqin turi maʼlum; koʻproq tropik va subtropik mintaqalarning nam kam boʻladigan hududlarida tarqalgan. Oʻrta Osiyo choʻllarida yirik qoʻngʻirsargʻish tusli’kaspiy solpugasi va tutunrang S; togʻ oldi hududlarida birmuncha kichik (2—3 sm) sariq rangli karshchiya solpugasi uchraydi.

S. urgʻochisi in qazib, unga 30 dan 200 tagacha tuxum qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan bolalarini qoʻriklaydi. S. — tungi yirtqich, hasharotlar, koʻpoyoqlilar, oʻrgimchaklar, zahkashlar, baʼzan qushlar joʻjasi, mayda kaltakesaklar va kemiruvchilar bolasiga hujum qiladi. Oʻzbekiston respublikasi hududida Sirdaryo viloyati Boyovut tumani Joʻlangar va Sarmich mahallalari hududidagi jarliklarda keng tarqalgan, ular eski qush uyasi va jar yoriqlarida yashaydi.
Robert Solow

thumb|200px|right|Robert Merton Solow (2008)
SOLU (Solow) Robert Merton (1924.23.8, AQSH, Nyu-York) - amerikalik iqtisodchi. Garvard universitetida V. Leontyev qoʻlida saboq olgan. Kolumbiya universitetini tugatgan. S. 1950-yildan Massachusets texnologiya institutida dars bergan. 1961—63-yillarda AQSH Prezidentining iqtisodiy maslahatchisi. S. gʻoyalari neokeynschilik taʼlimotini tanqid qilish asosida yuzaga keldi. S. neokeynschilikning ayrim qarashlarini tanqid qilish asosida iqtisodiy oʻsishning neoklassik nazariyasini rivojlantirdi va uni hisoblash usullarini yaratdi. Iqtisodiy oʻsishni taʼminlashda kapitalning eng muhim oʻrinda turishini koʻrsatdi. S, shuningdek, byudjet siyosati nazariyasi, shaharlar iqgisodiyoti va yerdan foydalanish, ishsizlik nazariyasi va boshqalarga ham katta hissa qoʻshdi. Nobel mukofoti laureati (1987).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Yashayotgan insonlar

Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Solur

Solur, salur — qadimgi turkiyoʻgʻuz qabilalaridan biri. S. lar mil. 2—4-asrlarda turk (xitoycha tele) nomi bilan atalgan 44 turkiy qabilalar tarkibida boʻlgan. Ayni zamonda oʻgʻuzlar Sharqiy Turkiston hududida, aniqrogʻi Tangri togʻ etaklarida yashagan, keyinchalik Turkiston hududiga tarqalgan. "Devonu lugʻotit turk"aa S. oʻgʻuzlar tarkibiga kirgan 22 urugʻdan birining nomi deb koʻrsatilgan. S.lar qadimda Sayxun (Sirdaryo), Issiqkoʻl atrofidagi joylarda va uning shim.dagi Ili daryosi boʻylarida yashaganlar, soʻngra Xorazm va Xurosonga koʻchib, turli qismlarga boʻlinib ketganlar. S. larning bir qismi oʻzlarini turkman deb atagan, boshqa bir qismi 1370—1424 yillar Samarqand orqali Sharqiy Turkistonga, soʻngra Xitoyning gʻarbiy oʻlkalari (Gansu va Sinxay)ga borib oʻtroklashgan (qarang Salorlar). Oʻz davrida Gʻarbga koʻchib ketgan S.lar turklar bilan aralashib ketgan. Hozirgi Turkiya hududida ushbu atama bilan ataladigan joy nomlari uchraydi.

 

Turkum:Turkiy xalqlar
Salur

Salur – Turkiyaning Çorum viloyati Çorum tumaniga qarashli qishloqKöy , Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 1 March 2023.. Aholisi 242 nafar (2022).

 

Turkum:Çorum tumanidagi qishloqlar
Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Solyarigraf

Solyarigraf - bu quyoshning osmon bo'ylab harakatini suratga olish uchun uzoq ekspozitsiyadan foydalanadigan fotografiya texnikasi. Olingan tasvirlar ko'pincha quyosh pozitsiyasidan chiqadigan yorug'lik chiziqlari bilan tavsiflanadi.

Texnika:

Solyarigraf yaratish uchun shtativga kamera joylashtiriladi va quyoshga qaratiladi. Keyin kameraning deklanşörü ochiladi va bir necha soat yoki hatto kun davomida ochiq qoladi. Bu vaqt ichida quyoshning osmon bo'ylab harakati kamera sensorida qayd etiladi.

EHM vaqtining uzunligi yakuniy tasvirdagi yorug'lik chiziqlarining kengligini aniqlaydi. Qisqaroq ta'sir qilish vaqtlari torroq chiziqlar hosil qiladi, uzoqroq ta'sir qilish esa kengroq chiziqlar hosil qiladi.

Uskunalar:

Solyarigrafni yaratish uchun sizga quyidagi jihozlar kerak bo'ladi:

Qo'lda ta'sir qilish rejimiga ega kamera

Tripod

Neytral zichlik filtri (ixtiyoriy)

Kameraga kiradigan yorug'lik miqdorini kamaytirish uchun neytral zichlik filtridan foydalanish mumkin, bu uzoq vaqt davomida ta'sir qilish vaqtida ortiqcha ta'sir qilishning oldini olishda foydali bo'lishi mumkin.

Maslahatlar:

Uzoq ekspozitsiya paytida kameraning harakatlanishiga yo'l qo'ymaslik uchun mustahkam tripoddan foydalaning.

Quyoshning aniq ko'rinishi bo'lgan joyni tanlang.

Turli effektlarni yaratish uchun turli ta'sir qilish vaqtlari bilan tajriba o'tkazing.

Sabrli bo'ling! Solyarigrafiya sekin jarayon bo'lishi mumkin, ammo natijalar juda foydali bo'lishi mumkin.

Misollar:

Mana, solyarigrafiya tasvirlarining bir nechta misollari:

Tog'dan chiqayotgan quyoshning solyarigrafik tasviri

Okean ustida botayotgan quyoshning solyarigrafik tasviri

Bir necha soat davomida osmon bo'ylab harakatlanadigan quyoshning solyarigrafik tasviri

Xulosa:

Solyarigrafiya - noyob va chiroyli tasvirlarni yaratishning qiziqarli va oson usuli. Bir oz amaliyot bilan siz quyoshning osmon bo'ylab harakatlanishining go'zalligini aks ettiruvchi o'zingizning solyarigrafiya tasvirlaringizni yaratishingiz mumkin.
Somali (yarim orol)

Somali — Sharqiy Afrikadagi yarim orol, Hind okeanining Adan qoʻltigʻi oʻrab turadi. Yer yuzasining katta qismi zinapoyasimon plato, shimolida togʻlar bor (eng baland joyi 2406 m). Iklimi subekvatorial, shimolda tropik iqlim. Yillik yogʻin 100— 600 mm. Daryolari mavsumiy. Sohil qismi choʻl, akatsiyali chala choʻl, markaziy kismi quruq savannalardan iborat. Dare vodiylarida oʻrmonlar bor. Yarim orolda Somali, Jibuti va Efiopiyaning sharqiy qismi joylashgan. 

 

Turkum:Yarim orollar
Turkum:Afrika
Turkum:Qizil dengiz
Somnambulizm

Somnambulizm (lotincha: somnus uyqu va ambulo – yurmoq, lunatizm) – uyquda yurish, bunda bemor uyquda odatdagi harakatlarni gʻayri ixtiyoriy bajaradi (mas, yuradi, kiyinadi, buyumlarini olib taxlaydi) va yana oʻrniga yotib uyqusini davom ettiradi. Kuchli tovush yoki biror taʼsirlovchi yordamida uygʻotilsa, u darrov oʻziga keladi va qilgan xatti harakatlarini mutlaqo eslay olmaydi. Bunga oʻxshash holat epilepsiyasa ham kuzatiladi, shu bois uni somnambulizmdan farqlash lozim. S. juda charchab qolganda, astenik nevrozlarda, mstermyada, ogʻir kasalliklardan tuzalayotganda paydo boʻlishi mumkin. Somnambulizm uyqu paytvda markaziy nerv sistemasining tormozlanishi miyaning harakat funksiyasini belgilaydigan sohasiga tarqalmaganda roʻy beradi. Notoʻliq, yuzaki tormozlanishga uxlab yotgan odamning tushida gapirishi, oʻrnidan turib oʻtirishi misol boʻla oladi. Biroq ancha roʻyrost buzilishlar somnambulizm deb ataladi. Bunda uxlab yotgan odam oʻrnidan turib, maqsadsiz yuradi yoki koʻrgan tushiga qarab harakat qiladi, ertalab uyqudan turgach, buni zoʻrga eslaydi yoki butunlay eslay olmaydi.ga uchragan isterik tabiatdagi odam boʻlgan yuqeani lof urib gapiradi. Somnambulizm xurujlari paytida uyqudagi odam yiqilib tushishi, jarohatlanishi mumkin, Somnambulizm shundagina u uygʻonib ketadi. Baxtsiz hodisa roʻy bermasligi uchun S.ga uchragan kishi yotgan uyning derazalari va eshiklarini yopib, elektr asboblarini oʻchirib qoʻyish lozim. S. bilan kasallangan odamni xuddi uxlab yotgan odamni uygʻotgandek ohista, past ovoz bilan uygʻotish lozim. S.ga mubtalo boʻlgan odam oʻzini tekshirtirishi va davolanishi kerak.

 

Turkum:Kasalliklar
Somon

thumb
thumb
Somon — ezib maydalangan gʻalla poyasi; yem-xashak. Bugʻdoy, arpa, javdar, suli va boshqa gʻalla ekinlarini xirmonda hoʻkiz, ot, eshak bilan yanchishda (hoʻp) mol tuyogʻi taʼsirida poya ezilib, mayda Somon qosil boʻladi. 100 kg bahorgi arpa va bugʻdoy Somonnining toʻyimligi 22—33 ozuqa birligiga teng. Bugʻdoy va arpani kombaynda yanchishda esa barglarining koʻp kismi yanchish jarayonida maydalanib, ventilyator shamoli taʼsiridan uchib ketadi, maydalanmagan poya koʻp chiqadi. Somonda 30—42% kletchatka, 35— 40% atrofida azotsiz ekstrakt moddalar, 1,3—2,8% protein va boshqa bor. Mollarga yedirishdan oldin Somonga maxsus usullarda: qaynoq suvda boʻktirish, qaynoq bugʻda bugʻlash, barda, lavlagi turpi, qirqilgan ildizmevalar bilan aralashtirish, kaustik soda, kalsiyli soda, ammiakli suv, suyuq ammiak va ohak suvi, osh tuzi, karbamid eritmasi bilan ishlov berish uning xushxoʻrligi va toʻyimliligini oshiradi. Sdan mollar tagiga toʻshama uchun foydalaniladi. Shuningdek, Somon mahalliy qurilish materiali hisoblanadi, somonsuvokda loyga qoʻshiladi, suvoqning mustahkamligi va yorilmasligini taʼminlaydi.

 Yana qarang 

 Pichan
 

Turkum:Qishloq xoʻjaligi
Somon yoʻli

thumb
thumb|right|220px

Somon yoʻli galaktikasi– Shimoliy qutbi Veronika sochlari yulduz turkumida boʻlib, osmonni deyarli katta aylana boʻylab oʻrab olgan xira nurlanuvchi yoʻl; Shimoliy yarimshardagi Oqqush yulduzlari turkumidan boshlanib, janubga ikkita alohida tarmoq holida choʻziladi va bizga koʻrinmaydigan Janubiy But yulduz turkumida birlashadi. Somon yoʻlining tuzilishi juda murakkab: baʼzi joyda 30° gacha kengaysa, baʼzi joyda 4—5° gacha torayadi. Somon yoʻlining ravshanligi hamma joylarda bir xil emas. Somon yoʻlining eng xira qismi Aravakash yulduz turkumi atrofida joylashgan. Galileo Galilei 1610-yilda Somon yoʻlini kuzatib, uning juda koʻp sonli xira yulduzlar toʻplamidan iboratligini tasdiqladi. Somon yoʻli yulduzlari toʻplami tartibsiz boʻlmay, oʻzaro tortish kuchi bilan bogʻlangan sistemani hosil qiladi. Bu yulduzlar sistemasi Galaktika deb atalib, uning markazi Oqqush, Qavs yulduz turkumlari oraligʻida joylashgan.

 

 Oʻqish uchun 
 
 

 

 Somon yoʻli – 3D xarita
Somoniyon choʻqqisi

thumbnail
Somoniyon choʻqqisi - Oʻrta Osiyodagi eng baland choʻqqi (7495 m). Pomirdagi Fanlar Akademiyasi tizmasida, undan Pyotr I tizmasining ajralgan joyida. Yon bagʻirlari, asosan, qalin firn va muz qatlami bilan qoplangan. Choʻqqiga birinchi marta Tojikiston-Pomir ekspeditsiyasi qatnashchisi Ye. Abalakov chikkan (1933). 

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Oʻrta Osiyo
Somonchisoy

Somonchisoy - Toychisoy Qashqadaryo viloyatidagi soy. Pachkamar dovonidan 3 km oʻtgach, Ellikbosh tizmasi jan. yon bagʻridagi Jangabuloq bulogʻidan boshlanadi. Uzunligi 84 km, xavzasining maydoni 496 km². Asosan, yomgʻir, qisman qor erishidan toʻyinadi. Oʻzan boʻylab chiqadigan yer osti suvlari hisobiga soyda yil boʻyi suv oqadi. Quyi oʻzanida doimiy suv oqimi deyarli boʻlmaydi.

Qurgʻoqchil yillarda soydan umuman suv oqmaydi. Oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi, boshlanishidan 61 km gacha 0,070 m³/sek., oqim moduli 0,2 l/sek. Soyning koʻp sonli (54 ta) tarmoklari yozda qurib qoladi.

 

Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar
Anastasio Somoza García

SOMOSA (Somoza) Anastasio (1896— 1956) – Nikaragua prezidenti (1936—1947, 1950—1956), amalda diktator. OʻldirilganOʻzME.
Son (oyoq)

thumb|Son
Son – quruqlikda yashovchi umurtqalilar orqa oyogʻi hisoblanadi; odam da oyoqning chanoqson boʻgʻimidan tizza boʻgʻimigacha boʻlgan qismi son skeleti son suyagidir. Son suyagi, muskullar, qon tomir va nervlardan tashkil topgan. Ularni teri osti pardasi, yogʻ qatlami va teri qoplab turadi. Son terisi ostidan sonning katta venasi oʻtadi. Son muskullari oldingi, ichki va tashqi guruxlarga boʻlinadi. Son boldir, oyoq kafti va panjalar bilan qoʻshilib, oyoqni tashkil etadi. Boʻgʻimoyoqlilar soni oyoqning 3 yoki 4 boʻgʻim asosidan boshlanadigan harakatchan aʼzosidir.