Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
JADIK

Jadik — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Sangzor mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Jadik qishlog‘i nomi tarixiy va etnik kelib chiqishga ega. Mazkur nom qirgʻiz xalqining urugʻ nomlaridan biri bilan bogʻliq deb qaraladi. Baxmal tumanining ayrim hududlarida qirgʻiz millatiga mansub aholi yashab kelgan bo‘lib, ushbu urugʻga mansub guruhlar istiqomat qilgan joylar ko‘pincha urugʻ nomi bilan atalgan.

Jadik so‘zining lug‘aviy maʼnosi haqida mahalliy aholi turli talqinlarni keltiradi, biroq ularning aksariyati ilmiy jihatdan to‘liq asoslangan deb hisoblanmaydi. Shunga qaramay, nomning kelib chiqishi etnik guruh nomi bilan bog‘liq ekanligi qayd etiladi.

Bugungi kunda ushbu nom bilan qishloq, qabriston hamda ayrim ko‘chalar ataladi. Shu sababli Jadik nomi tarixiy-etnik toponim sifatida talqin qilinadi.Mahalliy toponimik maʼlumotlar.
JARQISHLOQ

Jarqishloq — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Gulbuloq mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi hududning tabiiy-geografik xususiyatlari bilan bogʻliq. Tabiiy hodisalar (sel ko‘chishi, o‘pirilish, suv yuvishi va boshqalar) natijasida ust qismi balandroq, yonbagʻirlari tik o‘yiqli va tag qismi past boʻlgan relyef shakli jar deb ataladi.

Jarlar asosan yumshoq jinslardan (lyoss va lyossimon qumoq) tuzilgan baland tekisliklarda hamda togʻ etagi qiyaliklarida koʻp uchraydi. Toponimiyada jar termini chuqurlik yoki pastlik maʼnosini ham bildiradi.

Qishloq atrofida jar shaklidagi relyef mavjud boʻlgani sababli aholi punkti Jarqishloq deb atalgan. Jar termini toponimlar tarkibida Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston hududlarida keng tarqalgan.Mahalliy toponimik maʼlumotlar.
JILLIBULOQ

Jillibuloq — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Muzbuloq mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi tarkibidagi jilli soʻzi mahalliy xalq shevasida ishlatiladigan iliq yoki ilmiq soʻzlari bilan maʼnodosh hisoblanadi. Bu atama sovuq emas, aksincha iliq yoki ilmiq suvli buloqni anglatadi. Shuning uchun dastlab Jillibuloq yoki Jilibuloq gidronimi paydo boʻlib, keyinchalik shu buloq yonida joylashgan qishloq ham shu nom bilan atalgan.

Nom gidronim sifatida shakllangan boʻlib, buloq suvining xususiyati — yaʼni uning iliq yoki moʻʼtadil haroratda boʻlishi inobatga olingan.

Ayrim tadqiqotchilar esa nom tarkibidagi jili soʻzi tovush oʻzgarishiga uchragan yasama shakl boʻlishi mumkinligini qayd etadi. Ularning fikricha, nomning dastlabki shakli Jillibuloq boʻlib, u yer ostidan sizib chiqib doimiy ravishda oqib turadigan buloq maʼnosini bildirgan. Qadimgi turkiy tillarda ham jilibuloq doimo oqib turadigan buloq maʼnosini anglatgan.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.
JO‘M-JO‘M

Joʻm-joʻm — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Nushkent mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomining kelib chiqishi hududning yer tuzilishi bilan bogʻliq deb qaraladi. Oʻzbek va qozoq tillarida joʻn yoki joʻna soʻzlari mavjud boʻlib, ular uzunasiga ketgan qir yoki tepalik qirrasi maʼnosini bildiradi.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.

Tadqiqotchilar fikricha, qishloq hududining relyefi hisobga olinib, dastlab nom Joʻn-joʻn shaklida bo‘lgan. Vaqt o‘tishi bilan nutq jarayonida tovush almashishi hodisasi natijasida bu nom Joʻm-joʻm shakliga oʻzgargan.

Mahalliy aholining maʼlumotlariga koʻra, qishloq qabristoni ham Joʻm-joʻm nomi bilan ataladi.
Kaltatoy,Baxmal

Kaltatoy — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti.

 Etimologiyasi 
Tarixiy da kaltatoylar turkiy qabilalardan biri bo‘lib, Chigʻatoy ulusi tarkibiga mansub bo‘lganligi qayd etiladi.Qorayev S. Oʻzbekiston toponimlari. Toshkent, 2006.

S. Qorayevning fikricha, kaltatoy o‘zbek xalqi tarkibiga kirgan urug‘lardan birining nomidir. Qishloq nomi ham dastlab shu urug‘ vakillari kelib yashaganligi sababli paydo bo‘lgan. Kaltatoy urug‘i o‘z navbatida bir nechta kichik shoxobchalarga, jumladan, mirzakaltatoy, muazzamini, maxatori, kaltatoymashat va boshqa guruhlarga bo‘lingan.

XIX asrning oxiri hamda XX asrning boshlarida kaltatoylar to‘liq o‘troq hayot tarziga o‘tgan.

“Kaltatoy” so‘zi yosh toy, yaʼni yoli va dumi kesilgan ikki yoshar toychoq maʼnosini ham bildiradi. Ayrim talqinlarga ko‘ra, toy ushbu urug‘ning qadimiy ramziy jonzodi (totemi) hisoblangan.
Kamar,Bog‘ishamol

Kamar — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Bogʻishamol mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Toponim fors-tojik tilidan olingan geografik termin hisoblanadi. Oʻzbek tilining izohli lugʻatida kamar soʻziga “suv qirgʻogʻida yoki jar chetida, tepalik yoki togʻ bagʻrida yuvilish, oʻpirilish yoki suv oqimi natijasida hosil boʻlgan gʻorsimon oʻyiq joy” deb izoh berilgan.Oʻzbek tilining izohli lugʻati. Moskva, 1981.

Geograf P. Gʻulomov yozishicha, kamar jarlik, daryoning tik tushgan suv aylanib oqadigan chuqur joyi, shuningdek qirlar yoki qirdagi uzun choʻzilgan doʻnglar maʼnosini bildiradi.Gʻulomov P. Geografik tadqiqotlar. 1994.

Toponimist T. Nafasov kamar soʻziga quyidagicha taʼrif bergan: togʻ etaklari va balandliklarning yon tomonlarida yemirilish, oʻpirilish yoki ko‘chki kabi tabiiy hodisalar natijasida hosil bo‘lgan kemtik, oʻyiq yoki chuqur joylar kamar deyiladi. Kamarlarning quyisi odatda soyga tutashgan bo‘ladi. Yer yuzasi tuzilishining ana shunday joyida o‘rnashgan qishloq shu nom bilan atalgan.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.

Viloyat toponimiyasi tarkibida ushbu termin asosida shakllangan boshqa joy nomlari ham uchraydi. Masalan, Qoʻshkamar (Gʻallaorol tumani) va Sarikamar (Zomin tumani).
Leptomyrmex rufithorax

Leptomyrmex rufithorax — Leptomyrmex urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur ilk bor 1915-yilda Auguste-Henri Forel tomonidan tavsiflangan. Tur Avstraliyada uchraydi.
 

Category:Dolichoderinae
Leptomyrmex unicolor

Leptomyrmex unicolor — Leptomyrmex urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur ilk bor 1895-yilda Carlo Emery tomonidan tavsiflangan. Tur Avstraliyaga endemik hisoblanadi.
 

Category:Dolichoderinae
Leptomyrmex tibialis

Leptomyrmex tibialis — Leptomyrmex urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur ilk bor 1895-yilda Carlo Emery tomonidan Leptomyrmex nigriventris tibialis nomi bilan tavsiflangan. Tur Avstraliyaga endemik bo‘lib, Yangi Janubiy Uels va Kvinslend shtatlarida uchraydi.
 

Category:Dolichoderinae
Leptomyrmex aitchisoni

Leptomyrmex aitchisoni — Leptomyrmex urug‘iga mansub chumoli turiSmith, D. J. & Shattuck, S. O., 2009, Six new, unusually small ants of the genus Leptomyrmex (Hymenoptera: Formicidae)., Zootaxa (2142), pp. 57-68: 59.
 

Category:Dolichoderinae
Leptomyrmex burwelli

Leptomyrmex burwelli — Leptomyrmex urug‘iga mansub chumoli turiSmith, D. J. & Shattuck, S. O., 2009, Six new, unusually small ants of the genus Leptomyrmex (Hymenoptera: Formicidae)., Zootaxa (2142), pp. 57-68: 60-61.
 

Category:Dolichoderinae
Kattaqishloq,Baxmal

Kattaqishloq — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Nushkent mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi uning hududiy kattaligi bilan bogʻliq. Atrofdagi qishloqlarga nisbatan maydoni va aholi soni ko‘proq bo‘lganligi sababli Kattaqishloq deb atalgan. Nomlashda qoʻshni qishloqlar bilan qiyoslash, yaʼni miqdor belgisi asos bo‘lib xizmat qilgan.
KO‘KJAR

Koʻkjar — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Oʻrmonchi mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Togʻli hududlarda kulrang yoki ko‘kish rangdagi tuproq va qum aralashmalaridan iborat joylar uchraydi. Bunday hududlarda o‘simlik kam o‘sadi va yer ko‘chkisi sodir bo‘lishi mumkin. Koʻkjar so‘zi ko‘k yoki ko‘kish rangdagi tuproq va qum aralashmasidan hosil bo‘lgan jar ma’nosini anglatadi.

Toponim jar nomidan qishloq nomiga o‘tish hodisasi asosida shakllangan. Ayrim tadqiqotchilarga ko‘ra, qadimiy turkiy tillarda ko‘k so‘zi sharq, yaʼni kun chiqish tomon ma’nosini ham bildirgan.Shoniyozov K. Oʻzbek xalqining etnik tarixi. 1971. Shu bois Koʻkjar kunchiqar tomondagi jar maʼnosini ham anglatishi mumkin.

Tilshunos olim V. Gukasyan fikricha, koʻkjar etnonim ham bo‘lib, qirg‘izlarning ayrim urug‘lari koʻkjar (koʻk yor yoki koʻkyorgan) nomi bilan atalgan.Gukasyan V. Turkiy etnonimlar tadqiqi. 1974. Qishloq aholi punkti ana shunday jarlik yonida joylashganligi sababli shu nom bilan atalgan.
Loyqa,Baxmal

Loyqa — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Yangibogʻ mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Oykonim geografik termin asosida shakllangan. Suv havzalarida juda mayda dispers zarrachalardan iborat loysiman choʻkindi loyqa deb ataladi. U suvning sekin oqishi natijasida daryo, kanal, suv omborlari va boshqa suv havzalari tubida, shuningdek qishloq xoʻjaligi ekinlari sugʻorilgandan soʻng dalalarning pastki qismida yigʻilib qoladi.Oʻzbek tilining izohli lugʻati. Toshkent.

Xalqob yoki chuqur joylarda loyqa oqiziqlar toʻplanib qoladi. Dara va soylar orqali tekislikka oqib chiqqan suvlarning oqiziqlari ham koʻpincha loyqa deb ataladi.

Loyqa toʻplanadigan joy atrofida tashkil topgan aholi punkti ham Loyqa deb nomlangan. Qishloq Bulungʻur arigʻi yaqinida joylashgan. “Bulungʻur” soʻzi moʻgʻul tilida loyqa suv maʼnosini bildiradi.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.

Shu bois loyqa va bulungʻur soʻzlari maʼno jihatdan yaqin (sinonim) hisoblanadi. Jizzax tumanida ham shu nom bilan ataladigan qishloq mavjud.
Mavtan

Mavtan — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Uzunbuloq mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomining aniq ilmiy etimologiyasi nomaʼlum. Mahalliy rivoyatlarga ko‘ra, qishloq nomi uni asos solgan shaxs nomi bilan bog‘liq. Qishloq oqsoqollarining aytishicha, taxminan 300–400 yil avval bu hududga Abdumavtan ismli kishi kelib joylashgan. Keyinchalik uning avlodlari ko‘payib, shu hududda alohida qishloq shakllangan.

Vaqt o‘tishi bilan Abdumavtan ismi qisqarib Mavtan shakliga o‘zgargan deb qaraladi. Ayrim talqinlarga ko‘ra, mavtan so‘zi fors tiliga oid bo‘lib, vatan, maskan yoki tinch yashash joyi maʼnolarini anglatadi.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.
Maxsum

Maxsum — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Bunyodkor mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Toponim arab tilidagi maxdum soʻzidan kelib chiqqan. Ushbu soʻz janob, xoʻjayin, ustoz yoki pir kabi maʼnolarni anglatadi hamda ulamolar, ruhoniylar va ustozlarga beriladigan unvon sifatida qoʻllanilgan.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.

da ham bu soʻz uchraydi. Masalan, Abdulla Qodiriyning “Mehrobdan chayon” asarida: “Maxdumni maktabxona eshigida ko‘rgan bolalar chuvurlashib, saboq takrorlashga tutindilar” jumlasi keltirilgan.

Qishloq nomi ham qadimiy bo‘lib, rivoyatlarga ko‘ra, bu hududda din peshvolari yashagan. Shu sababli qishloq ularning unvoni bilan nomlangan. Yaʼni ustoz va pirlarga bo‘lgan xalq hurmati qishloq nomlanishida o‘z aksini topgan.
Leptomyrmex cnemidatus

Leptomyrmex cnemidatus — Leptomyrmex urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur ilk bor 1915-yilda William Morton Wheeler tomonidan tavsiflangan. Tur Avstraliyaga endemik hisoblanadi.
 

Category:Dolichoderinae
Leptomyrmex darlingtoni

Leptomyrmex darlingtoni — Leptomyrmex urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur ilk bor 1934-yilda William Morton Wheeler tomonidan tavsiflangan. Tur Avstraliyaga endemik hisoblanadi.
 

 

Category:Dolichoderinae
MAYDABULOQ

Maydabuloq — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Madaniyat mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi tarkibidagi mayda soʻzi buloqning katta emasligini, yaʼni atrofdagi buloqlarga nisbatan hajmi kichikligini bildiradi. Toponim dastlab gidronim sifatida shakllangan.

Maydabuloq gidronimi yuzaga kelganda buloq hajmining kichikligi asosiy belgi sifatida inobatga olingan. Keyinchalik buloq yaqinida tashkil topgan qishloq ham shu nom bilan atalgan. Shunday qilib, gidronim oykonimga aylangan.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.
Misr,Baxmal

Misr — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Gulbuloq mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi qadimiy kelib chiqishga ega. Misr arab tilidagi soʻz bo‘lib, shahar yoki yirik aholi manzili maʼnolarini bildiradi.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.

VII–VIII asrlarda arablarning Markaziy Osiyoga yurishlari davrida hududlar arab tilidagi atamalar bilan nomlana boshlagan. Masalan, ikki daryo oraligʻi Movarounnahr deb atalgan. Shu davrlarda ayrim aholi manzillari ham arab tilidagi soʻzlar bilan nomlangan.

Mahalliy rivoyatlarga ko‘ra, qadimda bu hududda shahar mavjud bo‘lgan. Keyinchalik shahar yo‘qolib ketgan bo‘lsa-da, uning nomi saqlanib qolgan va shu hududda tashkil topgan qishloq Misr deb atalgan.
Mo‘g‘ol qishlog‘i

Moʻgʻol — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Moʻgʻol qishloq fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Toponim etnoykonim hisoblanadi. Nomning asl shakli moʻgʻul boʻlib, qadimiy turkiy urugʻlardan birining nomi bilan bogʻliq.

Moʻgʻul soʻzining kelib chiqishi haqida Abulgʻoziy Bahodirxon o‘zining Shajarai turk asarida quyidagicha yozadi: “Asl lafz moʻgʻul mungul turur, avomning tili kelmaslikidin bora-bora moʻgʻul tedilar. Mungning maʼnosi barcha turk tilida qaygʻu demakdur”.Abulgʻoziy Bahodirxon. Shajarai turk. 1992.

ga ko‘ra, o‘zbeklarning yuz qabilasi va qirgʻizlarning ayrim qabilalari tarkibida ham moʻgʻul urugʻi mavjud bo‘lgan. Tadqiqotchilar fikricha, ular qadimda Markaziy Osiyoda yashagan va keyinchalik Movarounnahr hududiga kelib, turk hamda qarluq qabilalari bilan yaqin aloqada yashaganlar.

Mutaxassislarning taʼkidlashicha, bu etnik guruh nomining Moʻgʻuliston davlati yoki moʻgʻul xalqiga bevosita aloqasi yoʻq. Movarounnahr hududiga kelib joylashgan ayrim turkiy qabilalar alohida etnik birlik sifatida moʻgʻul nomi bilan atalgan.Qarshiyeva B. Oʻrta Osiyo etnik guruhlari. 1976.
Leptomyrmex

Leptomyrmex — Dolichoderinae kenja oilasiga mansub chumolilar urugʻi. Ushbu urugʻ vakillari uzun oyoqlari sababli (oʻrgimchak chumolilar) deb ham ataladi.
 
Micro-Leptomyrmex
 Leptomyrmex aitchisoni
 Leptomyrmex burwelli
 Leptomyrmex dolichoscapus
 Leptomyrmex garretti
 Leptomyrmex pilosus
 Leptomyrmex ramorniensis
Macro-Leptomyrmex
 Leptomyrmex cnemidatus
 Leptomyrmex darlingtoni
 Leptomyrmex erythrocephalus
 Leptomyrmex flavitarsus
 Leptomyrmex fragilis
 Leptomyrmex geniculatus
 Leptomyrmex melanoticus
 Leptomyrmex mjobergi
 †Leptomyrmex neotropicus
 Leptomyrmex niger
 Leptomyrmex nigriceps
 Leptomyrmex nigriventris
 Leptomyrmex pallens
 Leptomyrmex puberulus

 

 

 
 
 
 
 
 

 
 
 

Category:Dolichoderinae
MO‘LABULOQ

Moʻlabuloq — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Nushkent mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Mutaxassislarning taʼkidlashicha, moʻla qadimda qishloq yoki aholi manzilining kirish qismida qurilgan sunʼiy inshoot bo‘lib, u atrofni kuzatish, zarur bo‘lganda xabar berish hamda qo‘riqlash vazifasini bajargan. Ayrim hollarda u masofa belgisi yoki mulkchilik chegarasini ko‘rsatish uchun ham xizmat qilgan.

Buloq esa yer osti suvlarining yer yuzasiga tabiiy ravishda chiqib oqishi natijasida hosil bo‘lgan suv manbai hisoblanadi. Shu bois Moʻlabuloq nomi moʻla yonidagi buloq maʼnosini anglatadi. Aholi punkti ham ana shunday buloq yonida joylashganligi sababli shu nom bilan atalgan.

Toponimist B. Oʻrinboyevning taʼkidlashicha, moʻla soʻzi burj, yaʼni shahar, qalʼa, qoʻrgʻon yoki boshqa inshootlar devorlarida qurilgan tayanch inshoot maʼnosini bildiradi. Shu maʼnoda Moʻlabuloq tayanch inshoot qurilgan buloq maʼnosini ham anglatadi.Oʻrinboyev B. Oʻzbekiston toponimlari tadqiqi. 2007.
Leptomyrmex dolichoscapus

Leptomyrmex dolichoscapus — Leptomyrmex urug‘iga mansub chumoli turiSmith, D. J. & Shattuck, S. O., 2009, Six new, unusually small ants of the genus Leptomyrmex (Hymenoptera: Formicidae)., Zootaxa (2142), pp. 57-68: 61-63.
 

Category:Dolichoderinae
Leptomyrmex erythrocephalus

Leptomyrmex erythrocephalus — Leptomyrmex urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur ilk bor 1775-yilda Johan Christian Fabricius tomonidan tavsiflangan. Tur Avstraliyaga endemik hisoblanadi.
 

Category:Dolichoderinae
Leptomyrmex fragilis

Leptomyrmex fragilis — Leptomyrmex urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur ilk bor 1859-yilda Smith tomonidan tavsiflangan. Tur Indoneziya, Yangi Gvineya va Filippinda uchraydi.
 

Category:Dolichoderinae
Leptomyrmex flavitarsus

Leptomyrmex flavitarsus — Leptomyrmex urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur ilk bor 1859-yilda Smith tomonidan tavsiflangan. Tur Indoneziya va Yangi Gvineyaga endemik hisoblanadi.
 

Category:Dolichoderinae
Leptomyrmex garretti

Leptomyrmex garretti — Leptomyrmex urug‘iga mansub chumoli turiSmith, D. J. & Shattuck, S. O., 2009, Six new, unusually small ants of the genus Leptomyrmex (Hymenoptera: Formicidae)., Zootaxa (2142), pp. 57-68: 63.
 

Category:Dolichoderinae
Leptomyrmex melanoticus

Leptomyrmex melanoticus — Leptomyrmex urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur ilk bor 1934-yilda William Morton Wheeler tomonidan tavsiflangan. Tur Yangi Gvineyaga endemik hisoblanadi.
 

Category:Dolichoderinae
Leptomyrmex geniculatus

Leptomyrmex geniculatus — Leptomyrmex urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur ilk bor 1914-yilda Carlo Emery tomonidan tavsiflangan. Tur Yangi Kaledoniyaga endemik hisoblanadi.
 

Category:Dolichoderinae
Forelius rufus

Forelius rufus — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur ilk bor 1916-yilda Gallardo tomonidan tavsiflangan. Tur Argentina va Boliviyada uchraydiCuezzo, F. 2000. Revisión del género Forelius (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae). Sociobiology 35: 197-275 (page 265).
 

Category:Dolichoderinae
Forelius

Forelius — Dolichoderinae kenja oilasiga mansub chumolilar urug‘i. Ushbu urug‘ Neotropik mintaqada tarqalgan bo‘lib, AQShning janubiy qismidan Argentinagacha bo‘lgan hududlarda uchraydi.

Forelius albiventris Forel, 1912
Forelius andinus Kusnezov, 1957
Forelius bahianus Cuezzo, 2000
Forelius brasiliensis (Forel, 1908)
Forelius breviscapus Forel, 1914
Forelius chalybaeus Emery, 1906
Forelius damiani Guerrero & Fernández, 2008
Forelius grandis Forel, 1912
Forelius keiferi Wheeler, 1934
Forelius lilloi Cuezzo, 2000
Forelius macrops Kusnezov, 1957
Forelius maranhaoensis Cuezzo, 2000
Forelius mccooki (McCook, 1880)
Forelius nigriventris Forel, 1912
Forelius pruinosus (Roger, 1863)
Forelius pusillus Santschi, 1922
Forelius rubriceps Gallardo, 1916
Forelius rufus Gallardo, 1916

 

Category:Dolichoderinae
Forelius brasiliensis

Forelius brasiliensis — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur ilk bor 198-yilda Auguste-Henri Forel tomonidan tavsiflangan. Tur Janubiy Amerikaga endemik hisoblanadiCuezzo, F. 2000. Revisión del género Forelius (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae). Sociobiology 35: 197-275 (page 231, queen, male described).
 

 

Category:Dolichoderinae
Forelius albiventris

Forelius albiventris — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur ilk bor 1912-yilda Auguste-Henri Forel tomonidan tavsiflangan. Tur Janubiy Amerikaga endemik hisoblanadiForel, A. 1912i. Formicides néotropiques. Part V. 4me sous-famille Dolichoderinae Forel. Mém. Soc. Entomol. Belg. 20: 33-58 (page 45, worker described).
 

Category:Dolichoderinae
Forelius grandis

Forelius grandis — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Ushbu tur ilk bor 1912-yilda Auguste-Henri Forel tomonidan tavsiflangan. Tur Argentinada uchraydiCuezzo, F. 2000. Revisión del género Forelius (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae). Sociobiology 35: 197-275 (page 242).
 

Category:Dolichoderinae
MUZBEL

Muzbel — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Muzbel mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi ikki qismdan iborat: muz va bel. Muz suvning qattiq, kristall holatini bildiradi. Togʻ hududlaridagi muzliklar ham mahalliy aholida muz deb ataladi. Ayrim hollarda bu soʻz sovuq suv maʼnosida ham qoʻllanadi.

Bel esa geografik termin boʻlib, asosan oronimlar tarkibida uchraydi. U ko‘pgina turkiy tillarda “past togʻ”, “togʻ tizmasining pasaygan joyi” yoki “davon” maʼnolarini anglatadi. Aslida bel (turkiy), davon (moʻgʻulcha), agʻba (arabcha) va koʻtal (fors-tojikcha) atamalari maʼnodosh bo‘lib, “togʻdan oshib oʻtadigan qulay yoʻl” maʼnosini bildiradi.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.

Qishloq uchta baland boʻlmagan, ammo nisbatan sovuq davon yonida joylashganligi sababli Muzbel deb atalgan. Shu tariqa oronim asosida oykonim shakllangan.
Forelius macrops

Forelius macrops — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor Kusnezov tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Argentinaga endemik hisoblanadiCuezzo, F. 2000. Revisión del género Forelius (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae). Sociobiology 35: 197-275.
 

Category:Dolichoderinae
MUZBULOQ

Muzbuloq — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Muzbuloq mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Toponim ikki qismdan tashkil topgan: muz va buloq. Bu yerda muz so‘zi sovuq ma’nosida qo‘llanilgan.

Buloq esa yer osti suvlarining tabiiy holda yer yuzasiga chiqib oqadigan manbasi hisoblanadi. Bu so‘z geografik termin sifatida keng arealga ega bo‘lib, turkiy tillar hududlarida keng qo‘llaniladi. Ayrim tadqiqotchilar fikricha, buloq so‘zi “oqmoq” yoki “aralashtirmoq” ma’nolarini bildiruvchi bula fe’lidan kelib chiqqan.Sevortyan Ye. Etimologicheskiy slovar tyurkskix yazykov. 1978.

Qishloq nomining shakllanishida buloq suvining harorati asosiy belgi bo‘lgan. Ya’ni suvi toza, shaffof va yoz faslida ham sovuq holda oqib turadigan buloq Muzbuloq deb atalgan. Shunday qilib, gidronim asosida oykonim shakllangan.
Navro'z,Baxmal

Navroʻz — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Bogʻishamol mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi milliy va qadimiy bayram bo‘lgan Navroʻz nomi bilan bog‘liq. Navroʻz bahorning kirib kelishi, tabiatning uyg‘onishi hamda kun va tunning tenglashuvi bilan bog‘liq bayram sifatida nishonlanadi.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.

Tarkibida Navroʻz soʻzi mavjud boʻlgan ayrim joy nomlari mustaqillik yillarida paydo bo‘lgan bo‘lib, ular yangi davr ruhini aks ettiruvchi maʼmuriy toponimlar sifatida shakllangan.
NO‘SHIRAVON

Noʻshiravon — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Sangzor mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Mutaxassislar qishloq nomidagi noʻsh soʻzini qadimiy soʻgʻd tilidagi goʻzal, yaltiroq maʼnolarini anglatgan nuj soʻzi bilan bogʻlaydilar. Oykonim tarkibidagi ravon soʻzining kelib chiqishi esa turli talqinlarga ega.

Baʼzi tadqiqotchilar ravon soʻzini tekis yoki silliq maʼnolaridan tashqari loyiq, munosib yoki joiz maʼnolarida ham izohlaydilar. Ayrim qarashlarga koʻra, ravon soʻzi ravot (yoʻl boʻyidagi qoʻrgʻon yoki karvonsaroy) soʻzining mahalliy talaffuzda oʻzgargan shakli bo‘lishi mumkin.

Yana bir talqinga ko‘ra, soʻgʻd tilidagi nuj (yangi) soʻzi oʻzbek tilida noʻsh shakliga oʻzgargan, ravon esa ravot soʻzining oʻzgargan koʻrinishi hisoblanadi. Shu bois ayrim tadqiqotchilar Noʻshiravon nomini aslida Yangiravot shaklidan kelib chiqqan deb talqin qiladilar.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.
Yadulloh Kobuliy Xonsoriy

Yadulloh Kobuliy Xonsoriy (1949-yilda tugʻilgan) xattot boʻlib, Eronning Xonsor shahridan. U Eron xattotlari jamiyati vasiylar kengashi aʼzosi, shuningdek, Birinchi darajali sanʼat sertifikatiga ham ega.

 

Turkum:1949-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:20-asr xattotlari
Turkum:21-asr xattotlari
O‘SMATBARLOS

Oʻsmatbarlos — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Oʻsmat shaharchasi hududida joylashgan bo‘lib, shu sababli Oʻsmatbarlos deb nomlangan. Qishloqning qadimiy nomi Barlos bo‘lgan.

 Etimologiyasi 
Toponim etnoykonim hisoblanadi. Barlos — o‘zbek xalqi tarkibiga kirgan qadimiy qabilalardan biridir. Tarixiy ga ko‘ra, XIII asrning ikkinchi yarmida barlos qabilasi Ili daryosi bo‘ylaridan Qashqadaryo vohasiga ko‘chib kelgan va keyinchalik boshqa hududlarga ham tarqalgan. XIV–XV asrlarda voha aholisining siyosiy, iqtisodiy va madaniy hayotida muhim rol o‘ynagan.Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. “Barlos” maqolasi.

Amir Temur ham barlos qabilasidan bo‘lgan bo‘lib, u sarkarda va viloyat amirlarini ko‘pincha shu qabila vakillaridan tayinlagan. Keyinchalik barloslarning bir qismi Temuriylar va Boburiylar davrida Afg‘oniston hamda Hindiston hududlariga ko‘chib o‘tgan.

Alisher Navoiyning Saddi Iskandariy dostonida boshqa turkiy qabilalar qatorida barloslar ham janglarda ishtirok etgani qayd etilgan. Shuningdek, Navoiy asarlariga asoslangan Badoyeʼ ul-lugʻat kitobida barlos so‘ziga bahodir yoki botir jangchi maʼnosi berilgan.

Abulgʻoziy Bahodirxonning Shajarai tarokima asarida esa barlos so‘zi qo‘mondon yoki lashkarboshi maʼnosida talqin qilingan.Abulgʻoziy Bahodirxon. Shajarai tarokima. 1997.
O‘DAMALI

Oʻdamali — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Gʻallakon mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi etnonim asosida shakllangan. ga ko‘ra, qirq qabilasi tarkibida oʻdamali, yuz qabilasi tarkibida esa oʻtamayli urugʻi mavjud bo‘lgan.Doniyorov X. Oʻzbek xalqining etnik tarkibi. 1968.

Rus olimi M. M. Virskiy qirq qabilasi vakillari yashaydigan hududlar haqida yozar ekan, qirqlarning qoraqoʻyli urugʻi tarkibida oʻdamali shoxasi mavjudligini qayd etgan.Virskiy M. M. Etnograficheskiye issledovaniya Sredney Azii. 1971.

Ayrim tadqiqotchilar etnonimning qadimiy shakli oʻtamayli yoki oʻtamoyli bo‘lgan deb hisoblaydilar. Qishloq nomi ham shu hududda yashagan aholi etnik tarkibi asosida shakllangan bo‘lib, etnonim oykonimga aylangan.
Olmazor,Baxmal

Olmazor — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Gulbuloq mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi hududda olma daraxtlari ko‘pligi bilan bog‘liq. Atrofdagi hududlarga nisbatan bu yerda olma daraxtlari ko‘proq ekilganligi sababli aholi punkti Olmazor deb nomlangan.

Tarkibida -zor qo‘shimchasi mavjud bo‘lgan toponimlar odatda maʼlum bir o‘simlik ko‘p o‘sadigan joyni bildiradi. Bu kabi joy nomlarining ayrimlari XX asrning 90-yillaridan so‘ng, mustaqillik davrida shakllangan maʼmuriy toponimlar hisoblanadi.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.
OQMO‘LA

Oqmoʻla — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Muzbuloq mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi ikki qismdan iborat: oq va moʻla. Mahalliy rivoyatlarga ko‘ra, qadimda ekinzorlarni qo‘riqlash uchun loydan odam bo‘yi balandligida maxsus kuzatuv inshooti qurilgan. Bu inshoot oq rangga bo‘yalganligi sababli oq moʻla deb atalgan.

Vaqt o‘tishi bilan ushbu inshoot nomi hudud nomiga ko‘chib, qishloq Oqmoʻla deb atalgan. Toponimning shakllanishida moʻla (kuzatuv yoki qo‘riqlash uchun qurilgan inshoot) asosiy belgi vazifasini bajargan.Oʻzbek tilining izohli lugʻati. Toshkent, 2022.
OQQO‘RGʻON

Oqqoʻrgʻon — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Temirqadam mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Toponim ikki qismdan iborat: oq va qoʻrgʻon. Qoʻrgʻon soʻzi devor bilan oʻralgan istehkom, qalʼa yoki mustahkam himoya inshooti maʼnolarini bildiradi. Oq soʻzi esa toponimlar tarkibida turli maʼnolarni ifodalashi mumkin. Masalan, devorning oq toshdan qurilganligi, inshootning yirikligi, uning joylashgan oʻrni yoki dunyo tomonlariga nisbatan joylashuvini anglatishi mumkin.

Shu bois Oqqoʻrgʻon devorlari oq toshdan qurilgan yoki kunchiqar tomonda joylashgan qoʻrgʻon maʼnosini anglatadi. Qishloq nomi ham hududda shunday qoʻrgʻon mavjud bo‘lganligi bilan bog‘liq.

Oʻzbekistonda shu nom bilan ataladigan boshqa joy nomlari ham mavjud. Masalan, Jizzax shahrida Oqqoʻrgʻonlik mahallasi bor, Toshkent viloyatida esa Oqqoʻrgʻon tumani mavjud.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.
Oqtosh,Baxmal

Oqtosh — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Novqa mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi hududning geografik xususiyatlari bilan bogʻliq. Qishloq togʻli hududda joylashgan bo‘lib, bu yerda oq rangdagi tosh konlari mavjud. Hududdan oq tosh qazib olinishi hamda uni qayta ishlash bilan bogʻliq ishlab chiqarish faoliyati mavjudligi sababli aholi punkti Oqtosh deb nomlangan.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.
O‘RAY

Oʻray — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Tongotar mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Oʻray — etnooykonim hisoblanadi. Tadqiqotchilar maʼlumotlariga koʻra, qipchoq qabilasining sariqipchoq urugʻi tarkibida Oʻray etnik guruhi mavjud bo‘lgan.Shoniyozov K. Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni. Toshkent, 1971.

Mahalliy aholining asosiy qismi ana shu etnik guruh vakillaridan iborat bo‘lganligi sababli qishloq Oʻray deb nomlangan. Ayrim mutaxassislarning qayd etishicha, tuyoqli urug‘i tarkibida ham Oʻray nomi bilan bog‘liq shoxalar uchraydi. Shu bois qishloq nomi mahalliy aholining etnik tarkibi bilan bogʻliq holda shakllangan.
O‘RMONCHI

Oʻrmonchi — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Oʻrmonchi mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi hududning tabiiy-geografik xususiyatlari bilan bogʻliq. Hududda Baxmal tumanining davlat muhofazasiga olingan qoʻriqxona hududlari mavjud bo‘lib, ular aniq chegaralar bilan ajratilgan va davlat nazoratida saqlanadi.

Togʻ bagʻrida joylashgan ushbu qadimiy qishloq oʻrmon hududiga yaqin joyda tashkil topgan. Shu sababli qishloq joylashgan hududning tabiiy belgisi asosida Oʻrmonchi deb nomlangan.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.

 

Kategoriya:Baxmal tumani qishloqlari
Kategoriya:Jizzax viloyati aholi punktlari
O‘RTA O‘RAY

Oʻrta Oʻray — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Madaniyat mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomining asosini Oʻray etnonimi tashkil etadi. Tadqiqotchilar maʼlumotlariga koʻra, qipchoq qabilasining sariqipchoq urugʻi tarkibida Oʻray etnik guruhi mavjud bo‘lgan.Shoniyozov K. Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni. Toshkent, 1971.

Mahalliy aholining asosiy qismi ana shu etnik guruh vakillaridan iborat bo‘lganligi sababli qishloq Oʻray deb atalgan. Ayrim mutaxassislarning qayd etishicha, tuyoqli urug‘i tarkibida ham Oʻray nomi bilan bog‘liq shoxalar uchraydi. 

Keyinchalik hududdagi boshqa Oʻray nomli aholi punktlaridan farqlash uchun qishloq Oʻrta Oʻray deb nomlangan.

 

Kategoriya:Baxmal tumani qishloqlari
Kategoriya:Jizzax viloyati aholi punktlari
Forelius maranhaoensis

Forelius maranhaoensis — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 2000-yilda Cuezzo tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Braziliyaga endemik hisoblanadiCuezzo, F. 2000. Revisión del género Forelius (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae). Sociobiology 35: 197-275 (page 255, figs. 11, 27, 38 worker described).
 

Category:Dolichoderinae
O‘RTAQISHLOQ

Oʻrtaqishloq — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Uzunbuloq mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi uning hududiy joylashuvi bilan bogʻliq. Aholi punkti yirikroq qishloq hududining oʻrtasida joylashganligi sababli Oʻrtaqishloq deb atalgan.

Qishloq soʻzi oʻzbek tilida asosan qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullanuvchi aholining yashash maskani, hududi maʼnosini anglatadi.Oʻzbek tilining izohli lugʻati. Toshkent, 2022. 

Oʻzbek adabiyotida ham ushbu soʻz keng qoʻllanadi. Masalan, yozuvchi Oʻtkir Hoshimovning “Qalbinga quloq sol” asarida qishloq hayoti va turmushi tasvirlangan.

 

Kategoriya:Baxmal tumani qishloqlari
Kategoriya:Jizzax viloyati aholi punktlari
Forelius mccooki

Forelius mccooki — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1880-yilda McCook tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur AQSh va Meksika hududlarida uchraydi. Ular odatda tuproqda kichik tepalik bilan o‘ralgan inlar quradi hamda baʼzan toshlar ostida ham in qurishi mumkinCuezzo, F. 2000. Revisión del género Forelius (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae). Sociobiology 35: 197-275 (page 249).
 

 

Category:Dolichoderinae
Forelius nigriventris

Forelius nigriventris — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1912-yilda Forel tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Janubiy Amerikaga endemik hisoblanadiCuezzo, F. 2000. Revisión del género Forelius (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae). Sociobiology 35: 197-275 (page 259, male described).
 

 

Category:Dolichoderinae
Oyqor

Oyqor — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Oyqor mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi yaqinidagi Oyqor togʻi nomi bilan bogʻliq. Qishloq ushbu togʻ bagʻrida joylashgan boʻlib, togʻ choʻqqilarida yilning toʻrt faslida ham qor saqlanib turadi. Shu sababli hudud qorli togʻlar sifatida tanilgan va qishloq ham shu togʻ nomi bilan Oyqor deb atalgan.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.

Qishloq aholisi asosan bogʻdorchilik, chorvachilik va dehqonchilik bilan shugʻullanadi.

 

Kategoriya:Baxmal tumani qishloqlari
Kategoriya:Jizzax viloyati aholi punktlari
Forelius keiferi

Forelius keiferi — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1934-yilda William Morton Wheeler tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Meksikaga endemik hisoblanadiCuezzo, F. 2000. Revisión del género Forelius (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae). Sociobiology 35: 197-275 (page 248, Raised to species).
 

Category:Dolichoderinae
QAMISHKO‘L

Qamishkoʻl — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Shodlik mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi hududning tabiiy-geografik xususiyatlari bilan bogʻliq. Qishloq hududidan Zarafshon daryosidan keluvchi Bulungʻur arigʻi hamda Tuyatortar kanali oqib oʻtadi. Suv toshqinlari davrida ushbu hududlarda ko‘llar hosil boʻlib, ularning atroflarida qamishlar oʻsadi.

Shu sababli suvli hududlarda qamish oʻsadigan ko‘l maʼnosida qishloq Qamishkoʻl deb nomlangan.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.

 

Kategoriya:Baxmal tumani qishloqlari
Kategoriya:Jizzax viloyati aholi punktlari
QAROPCHI

Qaropchi — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Oyqor mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi Qaropchi urugʻi nomi bilan bogʻliq. Tarixiy maʼlumotlarga koʻra, ushbu hududga Qoʻqon xonligi davrida Qaropchi urugʻiga mansub kishilar kelib joylashgan va shu yerda qoʻnim topgan.

Mazkur urugʻ vakillari keyinchalik turli hududlarga tarqalgan boʻlib, Oʻzbekistonning ayrim viloyatlarida, jumladan Samarqand viloyati, Surxondaryo viloyati va Qashqadaryo viloyatining ayrim tumanlarida ham shu nom bilan ataluvchi qishloqlar uchraydi.Shoniyozov K. Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni. Toshkent, 1971.

 

Kategoriya:Baxmal tumani qishloqlari
Kategoriya:Jizzax viloyati aholi punktlari
Qatartol,Baxmal

Qatortol — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Mustaqillik mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Qishloq nomi ikki soʻzdan tashkil topgan: qator va tol. Qator soʻzi birin-ketin yoki yonma-yon joylashgan degan maʼnoni bildiradi. Tol esa suvni yaxshi ko‘radigan, ingichka bargli, uzun tanali daraxt bo‘lib, ko‘pincha soy va daryo bo‘ylarida o‘sadi.Oʻzbek tilining izohli lugʻati. Toshkent, 2022.

Qishloq hududidan sersuv soy oqib oʻtadi. Oʻtmishda ushbu soy bo‘yida birin-ketin bir necha tegirmonlar qurilgan. Natijada suv qirgʻoqlarni yuvib, soy kengayib ketgan. Mahalliy aholi buni oldini olish maqsadida soy qirgʻoqlariga qator qilib tol daraxtlarini ekkan. 

Keyinchalik shu tabiiy belgi asosida hudud Qatortol deb atalgan va bu nom qishloq hamda qishloq qabristoniga ham berilgan.

 

Kategoriya:Baxmal tumani qishloqlari
Kategoriya:Jizzax viloyati aholi punktlari
Qoraqishloq

Qoraqishloq — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi qishloq aholi punkti. U Sangzor mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

 Etimologiyasi 
Mutaxassislarning fikricha, tarkibida qora sifati mavjud boʻlgan turkiy etnonimlar soni besh yuzdan ortiq. Qirq va qoʻngʻirot qabilalarining ayrim tarmoqlari qora yoki qoracha nomi bilan atalgan.Shoniyozov K. Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni. Toshkent, 1971. 

Mazkur qishloq aholisining katta qismini ana shu etnik guruh vakillari tashkil etganligi sababli aholi punkti Qoraqishloq deb nomlangan.

Soha mutaxassislari qora soʻzi baʼzi toponimlarda “katta”, “yirik” maʼnosini ham bildirishi mumkinligini taʼkidlaydilar. Masalan, qoratosh, qoramol, qoratepa kabi nomlarda bu maʼno kuzatiladi.Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlari izohli lugʻati. Toshkent, 2009.

Bundan tashqari, ayrim hududlarda qora soʻzi rang maʼnosini ham anglatadi. Bunday joylarda toʻrtlamchi davrga oid grafitli slanes yotqiziqlari yer yuzasiga chiqib, geografik nomlarda aks etgan.

Tarixiy maʼlumotlarga koʻra, Baxmal tumani dastlab tashkil etilgan paytda (1943-yil) Qoraqishloq tumani deb atalgan.

 

Kategoriya:Baxmal tumani qishloqlari
Kategoriya:Jizzax viloyati aholi punktlari
Froggattella

Froggattella — Dolichoderinae kenja oilasiga mansub chumolilar urug‘i. Ushbu urug‘ tarkibiga Avstraliyada uchraydigan ikki tur kiradi. Froggattella kirbii nisbatan keng tarqalgan bo‘lsa, Froggattella latispina faqat Avstraliyaning Janubiy Avstraliya shtatidagi ikki hududdan ma’lum.

 Froggattella kirbii (Lowne, 1865)
 Froggattella latispina Wheeler, 1936

 

Category:Dolichoderinae
Froggattella kirbii

Froggattella kirbii — Froggattella urug‘iga mansub chumoli turi. Tur Avstraliyaning turli shtatlaridagi quruq sklerofill o‘rmon hududlarida keng tarqalganShattuck, S. O. (1996). "The Australian ant genus Froggattella (Hymenoptera: Formicidae) revisited." Australian Journal of Entomology, 35: 43-47.
 

 

Category:Dolichoderinae
Froggattella latispina

Froggattella latispina — Froggattella urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1936-yilda William Morton Wheeler tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Avstraliyaga endemik hisoblanadi va kam uchraydigan tur sifatida qaraladiShattuck, S. O. (1996). "The Australian ant genus Froggattella (Hymenoptera: Formicidae) revisited." Australian Journal of Entomology, 35: 43-47.
 

Category:Dolichoderinae
Forelius lilloi

Forelius lilloi — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 2000-yilda Cuezzo tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Argentinaga endemik hisoblanadiCuezzo, F. 2000. Revisión del género Forelius (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae). Sociobiology 35: 197-275 (page 248, figs. 18, 34 worker described).
 

Category:Dolichoderinae
Forelius andinus

Forelius andinus — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor Kusnezov tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Argentinaga endemik hisoblanadiKusnezov, N. 1957e. Nuevas especies de hormigas (Hymenoptera, Formicidae). Rev. Soc. Urug. Entomol. 2: 7-18 (page 15, worker, queen described).
 

Category:Dolichoderinae
Jalil Rasuliy

Jalil Rasuliy (tugʻilgan vaqtdagi ismi Muhammad Jalil Rasuliy; 1947-yilda Hamadonda tugʻilgan; fors tili: جلیل رسولی) — taniqli eronlik rassom va fors xattoti.

U fors xattotligidagi modernistik harakatning kashshof arboblaridan biridir.

 
 Jalil Rasuliyning ayrim ishlari
Forelius pusillus

Forelius pusillus — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1922-yilda Santschi tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Janubiy Amerikaga endemik hisoblanadi.
 

 

Category:Dolichoderinae
Forelius rubriceps

Forelius rubriceps — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1916-yilda Gallardo tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Argentinaga endemik hisoblanadiCuezzo, F. 2000. Revisión del género Forelius (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae). Sociobiology 35: 197-275 (page 85, worker, queen, male described).
 

Category:Dolichoderinae
Forelius bahianus

Forelius bahianus — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 2000-yilda Cuezzo tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Braziliyaga endemik hisoblanadiCuezzo, F. 2000. Revisión del género Forelius (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae). Sociobiology 35: 197-275 (page 227, Figs. 12, 35 worker, queen described).
 

Category:Dolichoderinae
Forelius breviscapus

Forelius breviscapus — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1914-yilda Auguste-Henri Forel tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Argentinaga endemik hisoblanadiCuezzo, F. 2000. Revisión del género Forelius (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae). Sociobiology 35: 197-275 (page 235, Senior synonym of obscurata and instabilis).
 

Category:Dolichoderinae
Najmiddin ar-Roziy

Abu Bakr Abdulloh ibn. Muhammad b. Shahavar b. Anvushervan ar-Roziy (Najmiddin Daya taxallusi bilan tanilgan; (573 hijriy/1177 — 654 hijriy/1256) — 13-asr soʻfiyi. Daya oʻzining eng katta taʼsirlaridan biri Najmiddin Kubro asos solgan Kubraviyya soʻfiy tariqatiga ergashgan. Daya Xorazmga sayohat qilib, tez orada Najmiddin Kubroning muridi (shogird, shayx ustozga ergashib undan taʼlim oladigan, ruhiy tarbiya oladigan kishiDr. Cyrus Ali Zargar. Augustana College. (2009)) ga aylandi.

Ustozi Najmiddin Kubro 618/1221-yilda oʻldirilgach, Daya Hamadonga, soʻng Ardabilga, undan keyin esa Onadoʻliga qochdi va u yerda zamondosh ustoz Rumiy bilan birga nihoyat qoʻnim topdi.

U yerda u ustozi Najmiddin Kubro taʼlimotlarini fors tilida arabcha sarlavha bilan Mirsad al-Ibod min al-mabdaʼ ilaʼl-maʼad (arabcha: مرصاد العباد من المبدأ الی المعاد) nomli asarga yozib qoldirdi; u qisqacha Mersad al-Ibod deb tanilgan va tasavvuf hamda islom ilohiyoti boʻyicha asosiy manba matnlardan biri sifatida shuhrat qozongan. Mersad al-Ibodning Muhammad-Amin Riahiy tayyorlagan tanqidiy nashri 1973-yilda Tehronda chop etilgan va shundan beri qayta-qayta nashr qilinib kelmoqda. Bu — puxta izohlar bilan taʼminlangan ilmiy nashr boʻlib, unda Najmiddin Roziyning hayoti va asarlari haqida keng qamrovli kirish qismi ham berilgan; u keyingi tadqiqotlar, xususan Najmiddin Roziy va tasavvuf boʻyicha izlanishlar uchun asosiy manba boʻlib kelgan. Mersad al-Ibod Hamid Algar tomonidan ingliz tiliga The Path of God’s Bondsmen: From Origin to Return. nomi bilan tarjima qilinganThe Path of God’s Bondsmen: From Origin to Return. Islamic Publications International. North Haledon, New Jersey (1980)..
 

Turkum:1177-yilda tugʻilganlar
Turkum:1247-yilda vafot etganlar
Turkum:13-asr ulamolari
Turkum:Oʻrta asr islom faylasuflari
Turkum:Eronlik soʻfiylar
Turkum:13-asr eroniy faylasuflari
Turkum:13-asr fors tili yozuvchilari
Turkum:13-asr fors tili shoirlari
Turkum:Soʻfiy shoirlar
Turkum:13-asr eroniylari
Forelius damiani

Forelius damiani — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 2008-yilda Jack A. Oscarson tomonidan tavsiflanganGuerrero, R. J. & Fernandez, F., 2008, A new species of the ant genus Forelius (Formicidae: Dolichoderinae) from the dry forest of Colombia., Zootaxa (1958), pp. 51-60: 53-56.
 

 

Category:Dolichoderinae
Forelius chalybaeus

Forelius chalybaeus — Forelius urug‘iga mansub chumoli turi. Tur ilk bor 1906-yilda Carlo Emery tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Argentinaga endemik hisoblanadiCuezzo, F. 2000. Revisión del género Forelius (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae). Sociobiology 35: 197-275 (page 239, Senior synonym of minor, paucistricta and personata).
 

Category:Dolichoderinae
Abdulboqiy Tabriziy

thumb|right|Fors xattotligidagi Abdulboqiy Tabriziy asari, 1588–1589-yillarga tegishli. Panelda Nahj al-balogʻadan Aliga nisbat berilgan hikmat keltirilgan
Abdulboqiy Tabriziy (1629-yilda vafot etgan) Safaviylar sulolasi hukmronligi davrida yashagan mashhur Eron xattoti edi. U, ayniqsa, Sulus, Nasx va Riqo xat da usta boʻlgan. U Abbos I davrida yashagan va Alouddin Tabriziy hamda Ali Rizo Abbosiyning shogirdi boʻlgan. U 1629-yilda vafot etgan.

 

Turkum:1629-yilda vafot etganlar
Turkum:16-asr xattotlari
Sunan Giri masjidi

Sunan Giri masjidi Indoneziyaning Surabayasidan taxminan 45 kilometr uzoqlikda, Gresik yaqinida joylashgan. U yerda Sunan Girining qabrijoylashgan. Masjid Yavaning toʻqqiz musulmon avliyosidan biri va boshqa vali sanga qabrlaridek muhim va nihoyatda muborak ziyorat maskani hisoblanadi. Bu joy koʻpincha Giri Kedaton deb ataladi.

Bu hududda, shuningdek, Sunan Girining turli oila aʼzolari, jumladan uning sut onasi, xotinlari va oʻgʻillari ham dafn etilgan.

Sunan Giri tomonidan 1487-yil 9-mart kuni asos solgan Giri Kedaton qirolligi aynan shu yerda joylashgan boʻlgan, deb ishoniladi. Yogʻoch oʻymakorliklari 500 yil avvalga taalluqli, deb hisoblanadi va juda yaxshi saqlangan boʻlib, asl oltin va qizil lak ranglar uygʻunligini saqlab qolgan.

Bu maskan Giri tepaligining choʻqqisida, tik koʻtarilish yoʻli ustida joylashgan; aniqrogʻi, Gresik regensiyasining Kebomas kichik tumani tarkibidagi Sidomukti qishlogʻida, Sunan Giri qabristonidan taxminan 200 m janubda.

 Etimologiyasi 

Giri Kedaton „Datu“ soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, u „qirol“ degan maʼnoni anglatadi. „Datu“ soʻzi aholining eshitishi va tilga olishi jarayonida unli tovush almashinuvida oʻzgaradi. Shu tariqa „datu“ soʻzi „kedatuan“ yoki „kedaton“ga aylanadi. „Kedaton“ soʻzining oʻzi esa „qirolning joyi“ degan maʼnoni anglatadi. Bu joy avval Sunan Girining avlodlaridan boʻlgan podshohlarning taxti, diniy taʼlim beriladigan pansionat (pesantren) maskani, jamoa yigʻinlari oʻtkaziladigan joy (birinchi pogʻona hududida) boʻlgan, keyinchalik esa qirollik oilasi dafn majmuasiga aylangan.

 Tarixi 

Sunan Giri masjidi Gresik regensiyasining Kebomas tumani, Sidomukti qishlogʻi yonbagʻrida joylashgan boʻlib, Sunan Giri „Sariq kitob“ni oʻrganish markazini tashkil etgan joy hisoblanadi.

 Meʼmorchilik 

Masjid hududiga kirishda darvozaning chap va oʻng tomonida taxminan olti dona qabr toshi bor. Masjidga olib boradigan zinapoyalar yonida ham qabr toshlari joylashgan. Sunan Giri dafn etilgan asosiy qabr esa masjidning chap tomonidagi hududda joylashgan. Sunan Giri masjidi atrofida taxminan 300 ta qabr bor. Qabr toshlarining shakli deyarli bir xil va nomi koʻrsatilmagan. Ular hinduizm va buddizm ravnaq topgan davrda ibodatxonalar yoki haykallar yasashda keng qoʻllangan „qora tosh“dan yasalgan.

 Yana qarang 

 Indoneziyada Islom
 Indoneziyadagi masjidlar roʻyxati

 

 

Turkum:Indoneziyadagi masjidlar
Feride Xonimsulton

Feride Xonimsulton (1847-yil 30-may — 1920-yil dekabr) — Usmoniylar malikasi, Atiye Sulton va Ahmad Fethi poshoning qizi, sulton Mahmud II ning nabirasi.

 Tarjimai holi 
Feride Xonimsulton 1847-yil 30-mayda tugʻilgan. Uning otasi Ahmad Fethi posho rodoslik Hofiz Ahmad ogʻa va Soliha xonimning oʻgʻli boʻlgan. Onasi Atiye Sulton esa Usmoniylar imperiyasi sultoni Mahmud II va Pervizifelek Kadinning qizi edi. Feridening Seniye Xonimsulton ismli uch yosh katta tugʻishgan opasi boʻlgan. Shuningdek, ota tomondan besh nafar oʻgay aka-uka va opa-singillari boʻlgan. Aka-ukalari Mehmed Besim bey va Damat Mahmud Jaloliddin posho (u sulton Abdulmajid I ning qizi Jamila sultonga uylangan), opa-singillari Ferdane xonim, Soliha Yagona xonim va Emine Guzida xonim edi.

Onasi 1850-yilda vafot etgach, Feride va Seniye uning Emirgandagi saroyiga egalik qila boshladi. Atiyening Arnavutköydagi saroyi esa imperiyaga tashrif buyurgan mehmonlarga ajratib berildi. Keyinchalik Emirgandagi saroy Misr voliyiga berildi, ularning ikkalasiga esa Rizo poshoning villasi ajratildi. Soʻngra ikkalasi Arnavutköydagi saroyga egalik qila boshladi.

1868-yilda Feride Mahmud Nedim poshoga turmushga chiqdi. Ularning 1861-yilda tugʻilgan Mehmed Saib bey ismli bir oʻgʻli boʻlib, u 1871-yil 26-noyabrda vafot etgan. 1904-yilda eri ham vafot etgach, Feride beva qolgan. 1912-yilda Istanbul va uning atrofidagi jamoalarda tibbiy yordam koʻrsatish uchun 1877-yilda tashkil etilgan „Usmoniylar Hilol-i Ahmar jamiyati“ doirasida „Hilol-i Ahmar xotin-qizlar markazi“ tuzildi. Jamgʻarma aʼzosi sifatida Feride har yili jamgʻarmaga 1500 kuruş berishi shart edi.

Feride 1920-yil dekabrda vafot etgan va Istanbuldagi Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilingan.

 Faxriy unvoni 
 Usmon uyi ordeni

 Farzandlari 
 Ism Tugʻilgan Vafot etgan Izohlar Mehmed Saib bey 1869 1871-yil 26-noyabr Yoshligida vafot etgan va Eyüpda dafn qilingan

 Nasabi 

 

Turkum:1847-yilda tugʻilganlar
Turkum:1920-yilda vafot etganlar
Turkum:19-asr Usmoniylar imperiyasi malikalari
Turkum:20-asr Usmoniylar imperiyasi malikalari