Ibn Hajar al-Asqaloniy

Ibn Hajar al-Asqaloniy yoki Ibn Hajar (toʻliq ismi: Shihobuddin Abulfazl Ahmad ibn Nuruddin Ali ibn Muhammad ibn Hajar al-Asqaloniy al-Kinoniy). Hijriy 1372 yil –yil 18-fevralda tavallud topgan. Hadis ilmining olimi, fiqh, tafsir ulamosi hisoblanadi. U hadis, tarix, tarjimai hol, tafsir sheʼr va Shofeʼiy fiqhiga oid 150 ga yaqin asar muallifi boʻlib, ulardan eng mashxuri “Sahih al-Buxoriy” sharxi berilgan “Fath al-Boriy” nomli asaridir.

 Yoshlik yillari 
U 1372-yilda Qohiradagi shofe'iy olimi va shoir Nur ad-Din Alining oilasida tug'ilgan. Uning ota-onasi asli Ashkelondan bo'lib, Iskandariyadan ko'chib kelishgan . Ibn Hajarning ota-onasi go‘daklik vaqtida vafot etishgan. U va uning singlisi Sitt ar-Rakb otasining birinchi xotini va akasi Zaki ad-Din al-Xarrubiyning qaramog‘ida qolishadi. Ibn Hajar 5 yoshidan Qur’on ilmiga o‘qishga kirishgan. 7 yoshida Maryam surasini bir kunda o‘rganib atrofidagi olimlarni lol qoldiradi, 9 yoshida Qur’onni to‘liq hifz qiladi. U Ibn al-Hojibning fiqh asoslariga oid asarining qisqartirilgan sharxi matnlarini yod olishni boshlaydi.

 Ilm yo'li 
U 12 yoshida al-Xarrubiy bilan Makkaga jo'nab ketadi, u yerda katta olimlar qatorida Ramazon oyida o'qiladigan tarovih namozini o'qiydi .1386-yilda uning vasiysi vafot etgach, Ibn Hajarning Misrdagi ta’limi muhaddis Shams ad-Din ibn al-Qatton zimmasiga yuklanadi va uni Sirojuddin al -Bulqiniyning(vaf. 1404) fiqh kurslariga o‘qishga kiradi. Shofi’iy fiqhidan al- Mulaqqin (vaf. 1402), hadisdan Zayniddin al-Iroqiy (vaf. 1404) kabi islomning katta ulamolaridan dars oladi. Shundan so’ng Shamsud-Din al-Qalqashandiy (vafoti 1402)dan ilm olish uchun Damashq va Quddusga boradi. U yerda Badriddin al-Balisiy (vaf. 1401) va Fotima binti al-Manja at-Tanuxiya (vaf. 1401) bilan ilm halqalarida ilm oladi. Makka, Madina va Yamanga safar qilgandan keyin Misrga qaytib keladi.

Suyutiy: «U zot yod olishda Zahabiy darajasiga yetish niyatida zamzam suvini ichgan va bu ishni uddalagan, hatto undan ham oshib ketgan»Thail Tabaqaat al-Huffaath, pg. 251. deganlar.

 Shaxsiy hayoti 
Ibn Hajar 1397-yil 25 yoshida Olimi ulamo, as-Saxaviydan dars bergan katta olim Abdurahim al-Iroqiydan ijoza oladi, keyinchalik uning qizi Unus Xotun bilan turmush quradi.

 Lavozimlari 
Ibn Hajar bir necha bor Misrda bosh qozi ( qozi ) lavozimiga tayinlangan.

 Vafoti 
Ibn Hajar 852-yil zulhijjaning 8 kuni (1449 yil 2 fevral) xuftondan keyin 79 yoshida vafot etadi. Uning Qohiradagi dafn marosimida 50 000 ga yaqin odam, jumladan Sulton Sayfud-Din Jaqmaq (milodiy 1373–1453) va Qohira xalifasi Al-Mustakfiy II ham qatnashishadi.

 Faoliyati 
Ibn Hajar hadis, hadis terminologiyasi, biografik baho, tarix, tafsir, sheʼriyat va Shofeʼiy fiqhiga oid150 ga yaqin asarlarKifayat Ullah, Al-Kashshaf: Al-Zamakhshari's Mu'tazilite Exegesis of the Qur'an, de Gruyter (2017), p. 40 yozgan.

 Fath al-Boriy – ibn Hajarning “ Sahih al-Buxoriyning “Jomiʼ as-sahih ”iga (817/1414) sharhi 1390-yillarda ibn Rajab boshchiligida tugallanmagan ishi yakunlandi. Bu muallifning eng mashhur va yuqori baholangan asariga aylandi. Qohira yaqinidagi (Rajab 842 hijriy / 1428 dekabr) tarixchi Muhammad ibn Iyos (vaf. 930 hijriy) tomonidan "Zamonning eng ulug'i" deb ta'riflangan. 
 al-Isaba fi tamyiz as-Sahoba - Payg'ambar alayhissalomning sahobalarining eng to'liq lug'ati muallifi hisoblanadi.
 Vabo kasalligidagi qiyin vaziyatdagi xizmatlari ( bdẖl ) Qora o'lim haqidagi munozara va kasallikka oid ilohiy davolar haqidagi yechimlar Fath al-Bariyda parchalar ko'rinishida mavjud.
 al-Durar al-Kāminah - VIII asrning yetakchi arboblarining biografik lug'ati.
 al-Kamol fi Asmo' ar-Rijol - Jamoliddin al-Mizziyning hadis roviylari ensiklopediyasi Tahdhib al-Kamolning sharhi.
 Taqrib at- tahthib - Tahthib at-tahthi sharhi.
 “Tajil al-manfaa” – toʻrt imomning “ Musnadlari ” roviylarining tarjimai holi.
 Bulug' al-maram – Shofi'iy fiqhida qo'llanilgan hadis haqida.
 Nataij al-afkor fi taxrij hadis al-azkor
 Lisan al-Mizon - al-Zahabiyning " Mizan al-'Itidal " asarini qayta ishlangani, bu esa o'z navbatida oldingi asarning qayta ishlangan shakli hisoblanadi.
 Talxis al-habir fi taxrij ar-rofi`i al-kabar.
 ad-Diraya fi taxrij hadis al-hidoya.
 Tag'liq at-Ta'liq 'ala Sahihi Buxoriy.
 Risola tazkirat ul-athar.
 al-Matalib al-Aliya bi Zavoid al-Masanid at-Samaniya.
 Nuhbat al- Fikor va hadis terminologiyasida “ Nuzah an-nahr ” nomli sharhi.
 al-Nukot ala Kitob ibn as-Saloh - ibn as- Salohning Muqaddimasiga sharh.
 al-Qavl al-Musaddad fi Musnad Ahmad Ahmadning Musnadda sahihligi bahsli hadislar muhokamasi.
 Silsilat az-Zahab.
 Taʼrif Ahl at-Taqdis bi Maratib al-Mavsufin bi at-Tadlis.
 Raf' al-isr 'an qudat Misr - Misr qozilarining biografik lug'ati. Mathieu Tillier, Vie des cadis de Misrda qisman fransuz tarjimasi.(Qohira: Institut français d'archéologie orientale, 2002-yil.)

 Yana qarang 

 Ash'ariylar va moturidiylar ro'yxati
 Uning shogirdi Nuriddin Ali ibn Dovud al-Javhariy as-Sayrafiy

 

 

 MuslimScholars.info saytidagi bioma'lumotlar
 Ibn Hajar al-Asqaloniy va uning sharhi
 Ibn Hajar al-Asqaloniy kitoblari
Turkum:Sunniy musulmon ulamolar
Turkum:1449-yilda vafot etganlar
Turkum:1372-yilda tugʻilganlar