Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Bosh Sahifa

34px|link=Vikipediya:Tanlangan maqolalar
Tanlangan maqola

34px|link=Vikipediya:Yaxshi maqolalar
Yaxshi maqola

34px|link=Vikipediya:Xushsifat maqolalar
Xushsifat maqola

34px|link=Vikipediya:Tanlangan roʻyxat
Tanlangan roʻyxatlar 

34px|link=
Yangiliklar

34px|Bilasizmi?|link=
Bilasizmi…

34px|link=-
Tarixda bugun

34px|link=:c:Commons:Picture of the day|Tanlangan tasvir
Tanlangan tasvir 

 __NOTOC____NOEDITSECTION__
Gagra

Gagra — Gruziyaning Abxaziya Respublikasidagi shahar. Qora dengiz boʻyidagi port. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 26,6 ming kishi (1990-yillar urtalari). Dengiz boʻyi iqlimiy va balneologik kurort. Yozi issiq (avgustning oʻrtacha temperaturasi 23°), qishi yumshoq (yanvarning Urtacha temperaturasi 6°), yiliga 1400 mm gacha yogʻin tushadi. Aerogeliotalassoterapiya va vodorod sulfidli suv bilan davolash yoʻlga qoʻyilgan. Nafas yoʻllari, qon aylanish organlari, nerv sistemasi davolanadi. Sanatoriyalar, dam olish uylari, pansionatlar, turbaza bor. May oyidan oktyabrgacha dengizda chumilish mumkin. Oziq-ovqat sanoati korxonalari (goʻsht kombinati, sut, vino, baliq zavodlari) va kurortga xizmat qiluvchi korxonalar bor.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 
 Rasmiy veb-sayti 
 gagra.iatp.org.ge/index-eng.htm 
 gagra.narod.ru

Turkum:Gruziya shaharlari
Vikipediya

Vikipediya — koʻp tilli, erkin, onlayn ensiklopediya. U koʻngillilar jamoasi tomonidan ochiq hamkorlik hamda vikiga tayanuvchi tahrir tizimi asosida yoziladi va yuritiladi. Ushbu loyiha 2001-yil 15-yanvarda mutaxassislarga moʻljallangan Nupediaga toʻldiruvchi sifatida yaratilib, hozirda uni notijorat Wikimedia Foundation tashkiloti boshqaradi. Vikipediya bugunga kelib eng katta va eng koʻp koʻzdan kechiriladigan maʼlumot manbasiga aylandi . Hozirda bu bepul ensiklopediyada dunyoning 283 tilida 59 milliondan oshiq maqola bor. Vikipediyaning eng katta ingliz tili boʻlimi ta maqolaga ega. Taqqoslash uchun, qogʻoz nashrdagi ensiklopediyalar orasida eng kattasi boʻlmish Encyclopædia Britannica (Britaniya Ensiklopediyasi)dagi maqolalar soni 130 ming atrofidadir. Bundan tashqari, Vikipediyaning juda mashhur boʻlib ketishi ortidan unga yondosh Vikiombor, Vikilugʻat, Vikikitob, Vikiversitet, Vikiiqtibos hamda Vikiyangiliklar kabi loyihalar ham paydo boʻlgan.

 Tarixi 

wikipedia.com va wikipedia.org domenlari mos ravishda 2001-yil 12-yanvarda va 2001-yil 13-yanvarda roʻyxatga olingan.

Vikipediyaga 2001-yil 15-yanvarda Amerika Qoʻshma Shtatlari fuqarolari Jimmy Wales va Larry Sanger asos solishgan. Sanger „Vikipediya“ soʻzini inglizcha „wiki“ va „encyclopedia“ soʻzlarini birlashtirib oʻylab topgan. „Wiki“ soʻzi aslida gavayiliklarning soʻzi boʻlib, „tez“ degan maʼnoni bildiradi va koʻpchilik birgalikda yaratadigan web sahifalar shu nom bilan ataladi. Jimmy Walesning niyati Britannica sifatiga yoki undan ham yuqori darajaga erishish va ensiklopediyani bosma holida tarqatish boʻlgan edi.

 Oʻzbek tilidagi Vikipediya 

Oʻzbek tilidagi Vikipediyada ta maqola bor. Foydalanuvchilar soni — , ulardan nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan. Jami sahifalar soni (munozara, turkum va hokazo bilan qoʻshib hisoblaganda) — .

 Oʻzbekcha Vikipediyaning Oʻzbekiston hududida toʻsilishi 

2011-yilning oxirida nomaʼlum sabablarga koʻra Oʻzbekiston hududida oʻzbek Vikipediyasi toʻsib qoʻyildi. Bu oʻzbekcha Vikipediyaning rivojlanishini jiddiy oqsoqlantirdi. Bugungi kunda esa Oʻzbekistonda foydalanuvchilar oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini hech qanday muammolarsiz ocha oladilar.

 Turli tillardagi nashrlari 
Vikipediya juda koʻplab tillarda har kun, soat va soniyada toʻldirilib borilmoqda. Ayniqsa quyidagi tillar bunga yaqqol misol boʻla oladi:

 Inglizcha Vikipediya 
 Nemischa Vikipediya 
 Fransuzcha Vikipediya 

Toʻliq roʻyxat bu yerda.

 

 

*
Turkum:Koʻp tilli saytlar
Turkum:MediaWiki vebsaytlari
Turkum:Onlayn ensiklopediyalar
Turkum:Taʼlim saytlari
Turkum:Vikimedia loyihalari
Vladivostok

Vladivostok — Rossiya Federatsiyasidagi shahari, Primore oʻlkasining markazi (1888-yildan). Sibir temir yo'l magistralining oxirgi punkti. Tinch okean sohilidagi yirik port. Yirik aeroport bor. Zolotoy Rog buxtasi atrofida va Amur qoʻltigʻining sharqiy sohili boʻylab amfiteatr shaklida joylashgan. Aholi 648 ming kishidan ziyod (1999). Vladivostok 1860-yilda bunyod etilgan. 1862-yildan port, 1880-yildan shahar. Vladivostokda kema tuzatish korxonalari bor, baliq konserva zavodlari uchun texnologik liniyalar, kon-shaxta asbobuskunalari, konveyerlar, nasoslar, metall konstruksiyalar ishlab chiqariladi. Oziq-ovqat sanoati korxonalaridan baliq, goʻsht kombinatlari, sut zavodlari, konditer fabrikasi, qurilish materiallari sanoati korxonalaridan temir-beton konstruksiyalari va yirik panelli uysozlik zavodlari mavjud. Uzoq Sharqda kit, krab, yovvoyi hayvonlarni ovlash va refrijerator floti bazasi.

Vladivostokda 8 oliy oʻquv yurti, 13 maxsus oʻrta oʻquv yurti, Rossiya Fanlar akademiyasining Uzoq Sharq boʻlimi, 3 teatr, filarmoniya, 3 muzey va suratlar galereyasi bor. Meʼmoriy yodgorliklardan dengiz vokzali (1965), mehmonxona (1965), Madaniyat uyi (1967), keng formatdagi kinoteatr (1969) mavjud.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Rossiya shaharlari
 
 h
Tojik tili

Tojik tili — hind-yevropa tillari oilasidagi eroniy tillar guruhining janubi-gʻarbiy guruhchasiga mansub til. Asosan, Tojikiston va Afgʻoniston shimolida, Oʻzbekiston, Qirgʻiziston va Qozogʻistonning ayrim tumanlarida, qisman Eronda tarqalgan. Tojik tilida jami 35 mln.dan ortiq (mas., Tojikistonda 10 mln.dan, Oʻzbekistonda 2 mln (rasmiy), Afgʻonistonda 15- 17 mln.ga yaqin) kishi soʻzlashadi (2022). Fonetik tizimida 6 unli va 24 undosh fonema bor. Urgʻu dinamik xususiyatga ega, koʻpincha soʻzning oxirgi boʻgʻiniga tushadi. Grammatik qurilishi agglyutinativ xususiyatga ega. Ot, sifat, son turkumlaridagi soʻz oʻzgarishining qadimda rivojlangan tizimi hozirda yoʻqolgan. Jins va kelishik i mavjud emas. Kelishik munosabatlari sintaktik usulda ifodalanadi. Izofa otlar aloqasida eng keng tarqalgan vositalardandir. Feʼl sohasida koʻplab analitik shakllar va birikmalar uchraydi. 4 ta mayl (aniqlik, buyruq, shart va ehtimollik) bor.

Hozirgi zamon tilshunosligidagi muammolardan biri tojik tilining til yoki dialekt ekanligi boʻlib qolmoqda. Bugungi kunda koʻpchilik tilshunoslar tojik va dariy tillarini umumiy fors tilining dialekti sifatida eʼtirof etishmoqda. Tojik tili bugungi nomini 1929-yil lotin yozuviga oʻtish bilan birga qabul qildi. Dariy tili esa, 1964-yilgi siyosiy oʻyinlardan keyin hozirgi nomiga ega boʻlgan. Shu voqealargacha bu ikki tilning ham nomi forsiy (yo porsiy) edi. Bu 3 til (tojik, dariy va fors tillari) shunchalik yaqinki, til sohiblari oʻzaro suhbatlashishsa, bir-birlarini hech qanday muammosiz yuz foiz tushunadilar.

Adabiy Tojik tili qadimgi fors-tojik tili (9-15-asrlar)ga — fors, tojik va dariy tillarida soʻzlashuvchilar uchun umumiy manbaga borib taqaladi. 20-asrda adabiy tilning soʻzlashuv tili bilan yaqinlashuvi natijasida unda, ayniqsa, leksikada, jiddiy oʻzgarishlar roʻy beradi.

Fors-Tojik tilidagi ilk yozma yodgorliklar 8-asrga mansub. 

Tojikiston Respublikasidagi Tojik tilida 1929-yil gacha arab, 1940-yilgacha lotin, 1940-yildan rus grafikasi asosidagi Kirill yozuvidan foydalaniladi.

 Alifbodagi oʻzaro farqlari 
 Kirillcha Lotincha (1929—1939) Arabcha shirift XFA А а A a َ, اَ /a/ Б б B ʙ ﺏ /b/ В в V v و /v/ Г г G g گ /ɡ/ Ғ ғ Ƣ ƣ ﻍ /ʁ/ Д д D d ﺩ /d/ Е е E e ی /e/ Ё ё Jo jo یا /jɔ/ Ж ж Ƶ ƶ ژ /ʒ/ З з Z z ﺽ ,ﻅ ,ﺫ ,ﺯ /z/ И и I i اِ, ِ /i/ Ӣ ӣ Ī ī ی /ˈi/ Й й J j یْ, ی /j/ К к K k ک /k/ Қ қ Q q ﻕ /q/ Л л L l ﻝ /l/ М м M m ﻡ /m/ Н н N n ﻥ /n/ О о O o ا ,آ /ɔ/ П п P p پ /p/ Р р R r ﺭ /ɾ/ С с S s ﺙ ,ﺹ ,ﺱ /s/ Т т T t ﺕ ,ﻁ /t/ У у U u اُ, ُ /u/ Ӯ ӯ Ū ū او ,و /ɵ/ Ф ф F f ﻑ /f/ Х х X x ﺥ /χ/ Ҳ ҳ H h ﺡ /h/ Ч ч C c چ /tʃ/ Ҷ ҷ Ç ç ﺝ /dʒ/ Ш ш Ş ş ﺵ /ʃ/ ъ ' ﻉ /ʔ/ Э э E e ای /e/ Ю ю Ju ju یُ ,یو /ju/ Я я Ja ja یه, یَ /ja/

Turkum:Tillar
Turkum:Markaziy Osiyo tillari
Guliston

Guliston — Sirdaryo viloyatining markazi. Guliston shahri 1961-yil 5-avgustda tashkil etilgan. Maydoni 36,2 km.kv. Mahalla fuqarolar yig'inlari soni 24 ta. Aholisi 99 300 kishi (2023 y.). Milliy tarkibi asosan oʻzbeklar (77,5%), shuningdek, qozoq, tatar, rus, koreys, tojik, ozarbayjon va boshqa millat vakillari ham yashaydi.

 Tarixi 
1895 yilda qurilishi boshlangan Samarqand-Toshkent temir yo‘li yoqasida (hozirgi Guliston shahri o‘rnida) dastlabki uylar qad ko‘targan. Keyinchalik bu yerda 2 ta qo‘rg‘on – Duxovskiy (1895 yil) va Krivosheino (1897 yil) barpo etilgan. Mazkur qo‘rg‘onlar o‘zagida “Golodnaya step” posyolkasi vujudga kelib, 1922 yilda uning nomi “Mirzacho‘l” deb o‘zgartirilgan. 1952 yilda qo‘rg‘on shaharcha maqomini olib, 1961 yil 5 avgustda esa Guliston shahri deb atalgan.

Guliston atamasi forscha so‘z bo‘lib, “gullar makoni”, “obod o‘lka” kabi maʼnolarni anglatadi.

Shaharning qadimgi tarixi eramizning VII asriga borib taqaladi. Shu davrdan boshlab bu hudud “Ulkan soylik”, XVI asrdan eʼtiboran esa “Achchiqko‘l” nomi bilan maʼlum.

“Ulkan soylik” – Sirdaryoning qadimgi o‘zanida qad ko‘targan turkiy o‘g‘uz qabilasi sardori dafn etilgan ehrom bo‘lib, hozirgi Guliston shahrining Mirzo Ulug‘bek nomli mahallasi hududida joylashgan. “Achchiqko‘l” esa daryo o‘zanini o‘zgartirganda hosil bo‘lgan ko‘llardan biri.

Arxeologlar “Ulkan soylik” tepaligida qidiruv ishlarini olib borib, unga dafn etilgan turkiy o‘g‘uz qabilasi sardorining dubulg‘asi, egar-jabduq, qilich va kamon o‘qlarining paykonlarini topishgan (X-XII asrlarga mansub). Yodgorlikning diametri 90 metr, balandligi 12 metr.

Shuningdek, Guliston shahrida Chor Rossiyasi hukmronligi davriga mansub bir qator madaniy meros obyektlari (General Alekseyevskiyning sobiq mehmonxonasi, General Alekseyevskiyning sobiq yashash joyi, Maʼmuriy bino, General Chernyayevning sobiq uyi, General Alekseyevskiyning sobiq cherkovi va boshqalar) mavjud1.

 Iqlimi 
Yiliga oʻrtacha 295-300 mm yogʻin yogʻadi, yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 2,5°, minimum temperatura — 35°, iyulning oʻrtacha temperaturasi — 28°, maksimum temperatura — 45°. 

 Ijtimoiy-iqtisodiy ko'rsatkichlari 
Shahar iqtisodiyoti ishlab chiqarish, savdo va xizmat ko‘rsatish sohalariga ixtisoslashgan. 26 ta maktab, 96 ta maktabgacha ta'lim tashkiloti, 2 ta oliy ta'lim muassasasi, 5 ta kutubxona, 89 ta sog‘liqni saqlash muassasasi, 4 ta masjid, 3 ta cherkov, musiqali drama teatri, muzey mavjud. Yirik sanoat korxonalar 9 ta, qo‘shma korxonalar 58 ta, kichik sanoat korxonalar 600 ta.

 
1"Sirdaryo kecha va bugun" risolasi. Pirimqul Do‘st Muhammad.
Iso Masih

Iso, Iso Masih, Iso ibn Maryam – Qurʼonda tilga olingan paygʻambarlardan biri. Islomda Muhammad paygʻambardan oldingi paygʻambar sifatida alohida eʼzozlanadi.

Qurʼonda, shuningdek, Al-Masih („xudo yarlaqagan“), Ibn Maryam („Maryamning oʻgʻli“), Abdulloh („Allohning quli“), Rasululloh („Allohning elchisi“), Allohning muqarrabi (yaqini), Haqni soʻzlovchi, deb taʼriflanadi. Isoga Injil nozil qilingan. Qurʼonga koʻra, Iso – Allohning oʻgʻli emas, Xudo ham emas.

Iso – Allohning bandasi va bokira qiz Maryamdan moʻjiza bilan tugʻilgan. Alloh unga „Bani Isroil“ qavmini hidoyatga boshlash uchun paygʻambarlik darajasini iroda etdi. Iso odamlarni oʻz taʼlimotiga ergashishlariga daʼvat qildi. Yahudiylarni notoʻgʻri yoʻllardan qaytarib, ularga halol va haromni tushuntira boshladi. Oʻzidan keyin Ahmad (yaʼni Muhammad) nomida bir paygʻambar boʻlishi bashoratini ham yetkazdi.

 Yana qarang 
 Nasroniylikda Iso Masih

 

 
 

 

Turkum:Yahudiy
Chirchiq

250px|thumb|Bursel—Tashkent—Tekstil
Chirchiq — Toshkent viloyatidagi shahar. Chirchiqdaryosining oʻng sohilida, Qorjontovning yon bagʻrida, 730 m balandlikda, Toshkentdan 30 km shim.sharqda joylashgan. Aholisi 170,1 ming kishi (2015).Maydoni 100 km.kv
 Shahar tarixi 
Toshkent Chorvoq temir yoʻldagi stansiya va avtomobil yoʻllari chorrahasi. Ch. 1932-yilda daryo boʻyidagi Qirgʻizquloq, Qipchoq, Niyozbek qishloqlari oʻrnida yirik elektrkimyo qurilishi munosabati bilan vujudga kelgan. Yangi sanoat korxonalari qurilishi bilan aholi soni ham tez oʻsdi (1939-yil — 15 ming kishi, 1959-yil — 65 ming kishi, 1970-yil — 107,4 ming kishi). 30 — 40-yil larda Industrial texnikumi binosi, 50-yillarda elektrkimyo korxonasining Madaniyat saroyi va boshqa jamoat binolari qurildi. 1966—67 yillardan koʻp qavatli yirik panelli binolar qad koʻtardi. Ikkinchi jahon urushida halok boʻlgan chirchiqliklar xotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik, madaniyat va istirohat bogʻlari, xiyobonlar, maktablar, poliklinika, kasalxona va boshqa bunyod etildi. Shahar yonida aholining dam olish joylari mavjud.

 Zavod va fabrikalar 
Shaharda „Chirchiqqishloqmash“, „Transformator“, „Oʻzbekkimyomash“, „Elektrkimyosanoat“ (mineral oʻgʻitlar), qattiq qotishmalar va oʻtga chidamli metallar kti kabi korxonalar ishlab turibdi. 26 ta qoʻshma korxona (shu jumladan, „Kibo“, „Chirkom“, „Uzmetalltexnolodji“, „Bursel—Tashkent—Tekstil“), 850 dan ziyod kichik korxona faoliyat koʻrsatadi. Qurilish materiallari, temirbeton konstruksiyalari ishlab chiqariladi. Gʻisht, asfaltbeton zavodlari, goʻsht, non ktlari, poyabzal va tikuvchilik fabrikalari mavjud.
 Aholisi 
Chirchiq aholisi 170 000 ming odam atrofida sanaladi. Chirchiq koʻp millatlarni oʻz bagʻriga sigʻdirgan shahar. Chirchiqda oʻzbek, qozoq, tojik, rus, tatar, qoraqolpoq, qizgʻiz, koreys va boshqa millat vakillari tinch totuvlikda hayot kechirmoqdalar. Chirchiq shahrining aholisi yildan yilga oshib bormoqda. Ohirgi yillarda yangi turar joylar qurilib shahar infrastrukturasi rivojlanmoqda.
Aholisi asosan oʻzbek, rus va qozoq tillarida gaplashishadi.
 Taʼlim va madaniyat 
Chirchiq oliy tank komandirmuhandislik bilim yurti, 25 umumiy taʼlim maktabi, 7 oʻrta maxsus bilim yurti, 12 kutubxona, 3 madaniyat muassasasi, muzey, madaniyat va istirohat bogʻi bor. Kasalxona (500 oʻrin), poliklinika, dorixonalar va boshqa tibbiy muassasalar ishlab turibdi. 2017-yili Chirchiqda yangi Pedagogika Insituti ochildi.

 Transport 
Chirchiqdan Toshkent shahriga avtobuslar va yonalishli kichik mikroavtobuslar(gazel) qatnaydi. Shahar ichida 26 ta yonalishli avtobus va mikro avtobuslar qatnamoqda. Shahardan poezd yoli oʻtgan.

„Chirchiq tongi“ gazeta (1932-yildan nashr etiladi, adadi 760), „Chirchiq“ (1932-yildan nashr etiladi, adadi 800) gaz.lari chiqariladi.
 

Turkum:Oʻzbekiston shaharlari
Turkum:Oʻzbekiston aholi punktlari
Turkum:Toshkent viloyati
Algoritm

thumb|upright|Al-Xorazmiyning “Algebra” sarlavha sahifasi
thumb|upright|Al-Xorazmiy Sovet tamg'asida
Algoritm — maʼlum bir turga oid masalalarni yechishda ishlatiladigan amallarning muayyan tartibda bajarilishi haqidagi aniq qoida (dastur). Kibernetika va matematikaning asosiy tushunchalaridan biri. Oʻrta asrlarda sanoqning oʻnli tizimi boʻyicha toʻrt arifmetik amal bajariladigan qoidani algoritm deb atashgan. "Bu qoidalarni matematikaga IX asrda al-Xorazmiy kiritgan. Yevropada bunday qoidalar uning tug'ilgan yurtiga nisbatan lotinchalashtirilgan (Algoritmus yoki Algorithmus shaklida „algorizm“ deyilgan), keyinchalik „algoritm“ga aylangan". Fanda „Yevklid algoritmi“, „Gʻiyosiddin Koshiy algoritmi“, „Laure algoritmi“, „Markov algoritmi“ deb ataluvchi algoritmlar maʼlum. Algoritm tushunchasi tobora kengayib borib, kibernetikaning nazariy va mantiqiy asosi hisoblangan algoritmlar nazariyasi paydo boʻldi. Oʻzbekistonda bir necha ilmiy tadqiqot muassasalari va hisoblash markazlarida algoritmdan foydalanish sohasida samarali ishlar olib borilmoqda. Masalan, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi „Kibernetika“ ilmiy ishlab chiqarish birlashmasida, Oʻzbekistondagi barcha universitetlarda, Toshkent davlat texnika universitetida, Oʻzbekiston Respublikasi Makroiqtisod va statistika vazirligi qoshidagi Hisoblash markazi va boshqa muassasalarda olib borilayotgan ishlar bunga misol boʻla oladiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil..

 Xususiyatlari 
 Aniqlik (deterministik) — har bir vaqtda algoritmning keyingi qadami uning mazkur holati bilan toʻliq aniqlanadi.
 Tushunarlilik — algoritm faqat uni bajaruvchisi uchun tushunarli buyruqlardan iborat boʻlishi shart.
 Yakunlanishi — algoritm albatta chekli qadamdan soʻng yakunlashishi lozim.

 
 Chiziqli algoritm — barcha koʻrsatmalari hech qanday shartsiz, faqat ketma-ket bajariladigan jarayonlar.
 Tarmoqlanuvchi algoritm — hisoblash jarayoni qandaydir berilgan shartning bajarilishiga qarab turli tarmoqlar boʻyicha davom ettiriladigan va hisoblash jarayonida har bir tarmoq faqat bir marta bajariladigan jarayonlar.
 Takrorlanuvchi algoritm — biron bir shart tekshirilishi yoki qandaydir parametrning har xil qiymatlari asosida algoritmda takrorlanish yuz beradigan jarayonlar.
 Aralash (kombinatsiyalashgan) algoritm — tarkibida bir necha turdagi algoritmlar qatnashgan algoritmdir.

 

Turkum:Matematika
Turkum:Informatika
Yozyovon

Yozyovon — O‘zbekiston Respublikasining Fargʻona viloyatidagi shaharcha (1974-yildan). Yozyovon tumani markazi. Yozyovon nomi yozi yovon, yaʼni yozgi choʻl, tekislik maʼnosini bildiradi. Yozyovon tumani Fargʻona shahridan 30 km, yaqin temir yoʻl stansiyasi — Margʻilon (22 km). Aholisi 10,9 ming kishi (2000); Umumiy taʼlim maktablari, 1 kollej, 2 litsey, 3 kutubxona, 2 kasalxona, 3 tibbiy punkt, aloqa boʻlimi, muzey, bozor, maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, kichik va xususiy korxonalar bor.Yozyovon tumani Farg'ona vodiysining eng markazida joylashgan. Andijon, Qoʻqon, Fargʻona, Namangan shaharlarini birlashtiruvchi avtomobil yoʻllari oʻtgan.Bundan tashqari A373 magistral yo'li o'tgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Turkum:Oʻzbekiston:Shaharchalar
Turkum:Fargʻona shaharlari
Turkum:Yozyovon tumani
HTML

HTML ( — hipermatnli belgilash tili) — SGML ( — standart umumlashtirilgan belgilash tili) ga asoslangan va xalqaro ISO 8879 standartiga mos keluvchi til, xalqaro turda ishlatiladi.

 Tarixi 
HTML tili taxminan 1991—1992-yillarda Yevropa Yadroviy Tadqiqotlar Markazida ishlovchi britaniyalik mutaxassis Tim Berners-Lee tomonidan ishlab chiqilgan. Dastlab bu til mutaxassislar uchun hujjat tayyorlash vositasi sifatida yaratilgan. HTML tilining soddaligi (SGMLga nisbatan) va yuqori formatlash imkoniyatlarining mavjudligi uni foydalanuvchilar orasida tez tarqalishiga sabab boʻldi. Bundan tashqari unda hipermatnlardan foydalanish mumkin edi. Tilning rivojlanishi bilan unga qo'shimcha multimedia (tasvir, tovush, animatsiya va boshqalar) imkoniyatlari qo'shildi.

 Sintaksis 

 
 
 Qidirish
 

 Sarlavha
 

Sarlavha 1
Sarlavha 2
Sarlavha 3
Sarlavha 4
Sarlavha 5
Sarlavha 6

 Imkoniyatlari 
HTML quyidagi formatlash imkoniyatlariga ega:
 Matn qismining mantiqiy rolini belgilash (matn sarlavhasi, paragraf, ro'yxat va hokazo).
 Hipermatnlar yaratish. Bu ayniqsa juda qulay bo'lib o'zaro bog'langan hujjat sahifalari orasida navigatsiya qilishni yengillashtiradi.
 Matnning rangi, qalinligi va boshqa shrift ko'rsatkichlarini belgilash.
 Maxsus belgilar qo'yish. ASCII kodirovkasida ko'rsatilmagan belgilar HTML vositalari bilan qo'yish mumkin. Masalan grek alfaviti belgilari α,ψ, ζ, matematik belgilar ∫, ∞, √, ½, ¼ , ¾, moliya belgilari €, £, ¥, ©, ®, ™ va hokazolar.
 Foydalanuvchi kiritishi uchun maydonlar yaratish.
 Multimedia fayllarini ochish.
 Boshqa imkoniyatlar

 Versiyalari 
 RFC 1866 — HTML 2.0 standarti (22-sentabr 1995-yil).
 HTML 3.2 — 14-yanvar 1996-yil
 HTML 4.01 — 24-dekabr 1999-yil
 ISO/IEC 15445:2000 — 15-may 2000-yil

HTML 1.0 versiya rasmiy ravishda mavjud emas.

HTML dastlab nostandart turli versiyalari mavjud bo'lganligi tufayli birinchi rasmiy versiya 2.0 dan boshlangan.
1995-yil „Xalqaro O'rgimchak to'ri konsortsiumi“ tomonidan HTMLning 3 versiyasi taklif qilindi. Ushbu versiyada juda koʻp yangiliklar, jumladan jadvallar yasash, rasmlarni matn bilan atrofini o'rash, matematik formulalar yaratish kiritildi, biroq u davrdagi brauzerlarda bu imkoniyatlar realizatsiya qilinmadi. 3.1 versiya hech qachon taklif qilinmagan bo'lib, darxol 3.2 versiyaga o'tildi. Unda 3.1 versiyadagi ba'zi yangiliklar tushirib qoldirildi. Matematik formulalar boshqa MathML standartida alohida ko'rsatildi.

HTMLning 4.0 versiyasida standartizatsiya kuchaytirildi, faqat maxsus brouserlarga oid teglar (masalan, ) tushirib qoldirildi, ba'zi teglar eskirgan sifatida tavsiya etildi (masalan, tegi oʻrniga CSS imkoniyatlaridan foydalanish tavsiya etiladi).

 

 
 

 

Turkum:Informatika
Turkum:Internet
Turkum:Belgilash tillari
 
Turkum:W3C standartlari
Turkum:ISO standartlari
Oʻzbekiston viloyatlari

Oʻzbekiston Respublikasi 12 ta viloyat va Qoraqalpogʻiston Respublikasidan tashkil topgan:

350px|thumb|Oʻzbekistondagi viloyatlar zichligi 
 Boʻlinishi Markazi Maydoni (kv.km) Aholisi Raqam Andijon viloyati Andijon shahri 4,200 3,253,000 2 Buxoro viloyati Buxoro shahri 39,400 1,976,000 3 Fargʻona viloyati Fargʻona shahri 6,800 3,896,000 4 Jizzax viloyati Jizzax shahri 20,500 1,443,000 5 Xorazm viloyati Urganch shahri 6,300 1,924,000 13 Namangan viloyati Namangan shahri 7,900 2,931,000 6 Navoiy viloyati Navoiy shahri 100,800 1,338,000 7 Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri 28,400 3,408,000 8 Qoraqalpogʻiston Respublikasi Nukus shahri 160,000 1,200,000 14 Samarqand viloyati Samarqand shahri 16,400 4,312,000 9 Sirdaryo viloyati Guliston shahri 5,100 878,000 10 Surxondaryo viloyati Termiz shahri 20,800 2,743,000 11 Toshkent viloyati Nurafshon shahri 15,300 5,872,000 12

Toshkent viloyati maʼlumoti Toshkent shahri haqidagi maʼlumotni oʻz ichiga oladi.

 Chegaralanishi 

Respublika shimolda va shimoliy-sharqda Qozogʻiston, sharqda va janubiy-sharqda Qirgʻiziston va Tojikiston, gʻarbda Turkmaniston, janubda esa Afgʻoniston bilan chegaradoshdir. Davlat chegarasining Afgʻoniston bilan uzunligi – 137 km., Qozogʻiston – 2 203 km., Qirgʻiziston 1 099 km., Tojikiston – 1 161 km. va Turkmaniston bilan – 1 621 km.

 

 
Turkum:Oʻzbekistonning maʼmuriy boʻlinmalari
Turkum:Oʻzbekiston geografiyasiga oid roʻyxatlar
Osmon

thumb|200px|none|Kunduzgi osmon.
Osmon koinot yoki atmosferaning biror sayyora sirtidan koʻrinuvchi qismidir. Osmon rangi atmosferadagi gazlarning yorugʻlikni yutish va sindirish xususiyatlariga bogʻliq boʻladi.

Osmon, osmon gumbazi — Yer ustida gumbaz shaklida koʻrinib turadigan fazo (samo, falak, koʻk). Osmon bulutsiz kunlari kunduzi havo rang (quyosh nurlarining Yer atmosferasida sochilishi koʻproq qisqa toʻlqin uzunliklariga toʻgʻri kelgani uchun), kechalari qora boʻlib koʻrinadi. Kunduzi Osmonda Quyoshni, baʼzan Oyni va kamdan-kam hollarda baʼzi osmon jismlari (mars, Zuhra yulduzi, yaʼni Venera)ni, kechalari esa bir vaqtning oʻzida 3000 tacha yulduz, sayyoralar, Oy, tumanliklarni, baʼzan kometa, meteor va boshqa osmon jismlarini koʻrish mumkin.OʻzME. Birinchi jild. Typoshkent, 2000-yil

 

Turkum:Astronomiya
Turkum:Atmosfera
Turkum:Meteorologiya

Yorugʻlikning sinishi
Massa

Massa — asosiy fizik kattaliklardan biri boʻlib, materiyaning inersion va gravitatsion xossalarini aniqlovchi skalyar kattalik.
SIda massa kgda oʻlchanadi.

Massa ( — katta tosh; boʻlak) (fizikada) — jismning inertlik va gravitatsion xususiyatlarini ifodalovchi fizik kattalik. M. tushunchasini fanga birinchi boʻlib I. Nyuton 1687-yilda "Natural falsafaning matematik asoslari" nomli asarida olib kirgan. Har qanday jism unga boshqa jismlar taʼsir etmaguncha tinch yoki toʻgʻri chiziqli tekis harakatini saqlaydi. Jismlarning bu xususiyati inertlilik deb ataladi. Jism inertliligining oʻlchovi — inersion M. Berk sistemani tashkil etuvchi ikki jism faqat oʻzaro taʼsirlashadi. At vaqt mobaynida birinchi jism tezligi Di va ikkinchi jism tezligi Di, ga oʻzgargan bulsin. Nyuton qonunlariga asosan mt&v=—t2Di, boʻladi, bunda t va t2 — koeffitsiyentlar. At oʻzgarsa, unga mos ravishda Di va Di2 lar ham oʻzgaradi, lekin /i va t2 oʻzgarmas kattalik boʻlib qolaveradi, /i va t2 lar faqat birinchi va ikkinchi jismlarning oʻziga bogʻliq boʻlgani uchun ular inersion M.lar deb ataladi. Ammo jism faqat inersion xususiyatlarga ega boʻlibgina qolmay, atrofidagi fazoda gravitatsiya maydonini vujudga keltiradi. Bu maydon oʻz xususiyatlari boʻyicha zaryadlangan jism hosil qilgan elektrostatik maydonga oʻxshaydi. Gravitatsiya maydonini vujudga keltiruvchi zaryad gravitatsion zaryad yoki gravitatsion M. deb ataladi. Nyutonning butun olam tortishish qonunita asosan, Yerning gravitatsiya maydoniga emas, Yer sirti yaqinida joylashgan jismga Yerning tortishish kuchi taʼsir etadi.

Tinch holatdagi M.si nolga teng boʻlgan zarralar ham bor. Masalan, fotonlar.Bunday zarralar tinch holatda mavjud boʻlmaydi.Paydo boʻlgan ondayoq c(yorugʻlik tezligi) tezlik bilan harakatlana boshlaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Belgilanishi 
150px|thumb|right

 Belgisi: m (ingl. m — mass)
 SI da: kilogramm, kg
 Boshqa kattaliklari: tonna t, gramm g, karat Kt va boshq.
 Oʻlchov asboblari: tarozilar

 Xossalari 

E — energiya,
m — massa,
c — yorugʻlik tezligi

 
 Успехи физических наук (ruscha)

 

Turkum:Fizika
Turkum:SI
Hajm

Hajm — geometrik jism sirtlari bilan chegaralangan fazo qismi. Oddiy holatlarda qirrasi birga teng kublar soniga teng koʻriladi.

Hajm (matematikada) — geometrik jismlarning sonli xarakteristikalaridan biri. U chekli sondagi birlik kublarga ajratish mumkin boʻlgan jismlar uchun shu kublarning soniga teng . Qadimda prizma shaklli toʻsinlar, silindr, toʻliq hamda kesik piramida va boshqalarning hajmlarini hisoblashni bilishgan. Arximed ixtiyoriy yuza va hajmni aniqlash mumkin boʻlgan umumiy usulni topgan. Arximed gʻoyalari integral ^sksobning asosini tashkil etgan. U oʻzining usullari yordamida koʻhna matematikada oʻrganilgan deyarli hamma jismlarning yuzalari va hajmlarini aniqlagan. Jism hajmiga matematik jihatdan taʼrif berish va uni hisoblash formulasining yaratish masalasi yassi figura yuziga doir muhokamalardan farq qiladi; har qanday (yassi) figurani toʻgʻri chiziqlar kesib, uni kvadratchalarga ajratish mumkin, ammo ixtiyoriy koʻp yoqlikda bu usul bilan kub hosil qilish mumkin emas. Yevklid uch yoqli piramida hajmiga taʼrif berish va uni hisoblash uchun piramidaga cheksiz ichki prizmalar chizish usulini qoʻllagan. Uch oʻlchamli jismlar hajmi quyidagi xossalarga ega: 1) nomanfiy; 2) additiv, yaʼni umumiy nuqtaga ega boʻlmagan R va £> jismlar uchun \® va U(£>) hajmlar aniqlangan boʻlsa, bu jismlar birlashmasining hajmi, hajmlar yigʻindisiga teng:\(R^0) = \® + \(0); 3) harakatga nisbatan invariant: R va £> jismlar uchun hajmlar aniqlangan boʻlib, ular kongruent boʻlsa, U®=\(0) boʻladi; 4) birlik kubning hajmi birga teng.

Yuqoridagi xossalardan hajmning monotonligi kelib chiqadi: R va £> jismlar uchun RsS? boʻlsa, u holda U®<U(0) munosabat bajariladi. Oʻxshash jismlarning hajmlari nis-bati oʻxshashlik koeffitsiyentining kubiga teng.

Uch oʻlchamli jismning hajmi tushunchasi ixtiyoriy p oʻlchamli yevklid fazosi K" ning qism toʻplami uchun umumlashtiriladi. p oʻlchamli hajmni hisoblash p karrali integralni hisoblashga keltiriladi. Ye parallelepiped a,, a2, au…, apvektorlardan yasalgan boʻlsa, uning hajmi \(Ye) = L yoye! || d, a ||| formuladan topiladi (bu yerda ildiz ostidagi ifoda Gram determinantining mutlaq qiymatiga teng). Oʻlchov tushunchasi hajm tushunchasining umumlashmasidir. Baʼzi hollarda hajm va oʻlchov tushunchalari sinonim sifatida ishlatiladi.

 Formulalar 
FiguraFormulalarTasWuerfel-1-tab.svg150x150px120x120pxPiramida (matematika)200x200pxParallelepiped150x150pxTetraedr100x100pxShar100x100pxEllipsoid150x150pxSilindr105x105pxKonus100x100pxSolid of revolution (eng.)220x220px

 Yana qarang 

 Yuza
 Perimetr

Turkum:Hajm
Antik davr

thumb|Parfenon
Antik davr — ( — qadimiy) qadimgi yunonlar va rimliklar madaniyatiga xos davr. Uygʻonish davrida yuzaga kelgan atama.

Antik davr ( — qadimiy) — keng maʼnoda qadimgi davrni anglatuvchi termin; isteʼmolda boʻlgan maʼnoda esa Yunoniston va Qadimgi Rim tarixi va madaniyatining ellinizm davrini anglatadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Bolqon yarimorali va Oʻrtayer dengizi orollaridagi qadimgi yunon davlatlarining umumiy nomi Qadimgi Yunoniston deb atalgan

Turkum:Tarix
Asr

Asr (arab. – davr, vaqt):

1) yuz taqvim yili (kalendar yil)ga teng vaqt oraligʻi; masalan, 1901-yil 1-yanvardan 2000-yil 31-dekabrgacha davrni oʻz ichiga oladi; yuz tropik yil; 36524, 2199 oʻrtacha Quyosh sutkasiga teng; 

2) geologik davrning bir qismini oʻz ichiga olgan vaqt. A. ichida bir yarusning barcha togʻ jinslari paydo boʻladi. Geoxronologiya jadvalida A. eng kichik qism (vaqt) hisoblanib, bir A. bir yarusga toʻgʻri keladi; 

3) kun (Quyosh) botishi chogʻidan 1–2 soatcha oldingi payt va shu paytda oʻqiladigan namoz. A. namozining muddati – kun botishidan 2 soat ilgaridan to kun botgungachadir (yana qarang Asr namozi)OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 (Mil. av./BC/BCE) Mil. av. 3000-2900 Mil. av. 2900-2800 Mil. av. 2800-2700 Mil. av. 2700-2600 Mil. av. 2600-2500Mil. av. 2500-2400 Mil. av. 2400-2300 Mil. av. 2300-2200 Mil. av. 2200-2100 Mil. av. 2100-2000Mil. av. 2000-1900 Mil. av. 1900-1800 Mil. av. 1800-1700 Mil. av. 1700-1600 Mil. av. 1600-1500Mil. av. 1500-1400 Mil. av. 1400-1300 Mil. av. 1300-1200 Mil. av. 1200-1100 Mil. av. 1100-1000Mil. av. 1000-900 Mil. av. 900-800 Mil. av. 800-700 Mil. av. 700-600 Mil. av. 600-500Mil. av. 500-400 Mil. av. 400-300 Mil. av. 300-200 Mil. av. 200-100 Mil. av. I asr (A.D./AD/CE)1chi asr 2chi asr 3chi asr 4chi asr 5chi asr6chi asr 7chi asr 8chi asr 9chi asr 10chi asr11chi asr 12chi asr 13chi asr 14chi asr 15chi asr16chi asr 17chi asr 18chi asr 19chi asr 20chi asr21chi asr 22chi asr 23chi asr 24chi asr 25chi asr

 

Turkum:Tarix
Turkum:Vaqt oʻlchov birliklari
Astronom

right|thumbnail|180px|Galileoni koʻpincha zamonaviy astronomiya otasi, deb atashadi.
Astronom — astronomiya bilan shugʻullanuchi ilmiy xodim.

Mashhur astronomlar:
 Galileo Galilei
 Mirzo Ulugʻbek
 Tycho Brahe
 Johannes Kepler

Turkum:Astronomiya
Muallif

Muallif yoki avtor (lotincha au(c)tor), deb badiiy yoki ommabop asar, ilmiy tadqiqot, loyiha, ixtiro va boshqalar yaratuvchisiga aytiladi.

Muallif, avtor – muayyan badiiy, ilmiy yoki publitsistik asar, loyiha, ixtiro va boshqa ijodkori.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Madaniyat
Diametr

thumb|R – Radius, D – Diametr, O – Markaz, C – Aylana
Diametr – (yunoncha diametros – koʻndalang) aylana markazidan oʻtuvchi vatar. Shu vatar uzunligi (ikki radiusga teng).

Diametr (yun. diametros – koʻndalang oʻlcham) – aylana va doiraning markazdan oʻtuvchi (yaʼni eng katta) vatari. Radiusning ikkilanganiga teng boʻlgan bu vatar uzunligi ham D. deyiladi. D. tushunchasi boshqa figuralar uchun umumlashtiriladi. Masalan, r radiusli aylana yoki shar diametri 2r ga, ellips va ellipsoid diametri ularning katta oʻqiga, kvadrat va kubniki diagonaliga teng boʻladi. Analitik geometriyada konus kesimi (ikkinchi tartibli chiziq)ning diametri biror yoʻnalishga parallel vatarlar oʻrtasidan oʻtuvchi toʻgʻri chiziq boʻladi. Ellips va giperbolaning D.i ularning markazidan oʻtuvchi, parabolaning D.i esa uning oʻqi va oʻqiga parallel boruvchi toʻgʻri chiziqdan iborat.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana qarang 

 Radius
 Aylana
 Geometriya
 Vatar
Kilometr

Kilometr — xalqaro birliklar sistemasida uzunlikning karrali birligi, 1000 metrga teng. Belgilanishi km. 1 km = 0,62137 ingliz mili = 0,53996 dengiz mili. Kilometr (kilo... va metr) — Xalqaro birliklar tizimi SIdz. uzunlik oʻlchov birligi. km bilan belgilanadi. 1 km = 1000 m.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Fizika
Turkum:Oʻlchov birliklari
Son

thumb|100 raqam maydoni
Son — matematikaning asosiy tushunchalaridan birihttp://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Vinogradov_MatEnc_t5.djvu Sovet ensiklopediyasi . Narsalarni sanashga boʻlgan ehtiyoj tufayli eng sodda koʻrinishda ibtidoiy jamoa davrida vujudga kelgan.Insoniyat faoliyati doirasining kengayishi bilan takomillashgan. Dastlab, butun musbat (natural) sonlar, keyinchalik cheksiz natural sonlar qatori (1, 2, 3, 4, 5…) tushunchasi kelib chiqdi. Natural va tub sonlar qatorlarining cheksizligi hamda yetarlicha katta sonlarni nomlash, belgilash masalalari miloddan avvalgi 3-asrdayoq yunon matematiklari Yevklid va Arximedning asarlarida taxlil qilingan. Sonlar ustidagi toʻrt amal qoidalarini oʻrganish bilan arifmetika shugʻullanadi.

thumb|Kompleks sonlarning kichik toʻplamlari

 Kelib chiqishi 
Son tushunchasining takomillashishi kasr son tushunchasini kiritish bilan boshlandi. Kasr son biror miqdorni oʻlchash, yaʼni bu miqdorni boshqa bir miqdor — oʻlchov bilan taqqoslash natijasida kelib chiqqan. Son tushunchasining keyingi takomillashishi fan rivojining natijasidir. Masalan, algebraning taraqqiyoti manfiy sonlar tushunchasiga olib keldi. 6—12 asrlarda hindlar masalalar yechishda manfiy sonlarni qoʻllagan edilar. Son tushunchasining rivojlanishiga oʻrta asr Sharq matematiklari ham katta hissa qoʻshdilar. Yevropada manfiy sonlarni birinchi marta René Descartes kiritdi. Hamma butun, kasr (shu kabi ) (musbat ham manfiy) sonlar va nol — ratsional sonlar deyiladi. Uzluksiz ravishda oʻzgaradigan miqdorlarni oʻrganish uchun irratsional son tushunchasi kiritiladi. 18—19-asrlarda algebrada tenglamalar nazariyasining rivojlanishi kompleks sonlar tushunchasiga olib keldi. Son tushunchasini va uning xossalarini 19-asrda nemis matematiklari G. Kantor, R. Dedekind, K. Veyershtrass va italiyalik matematik J. Peano oʻz ishlarida toʻla asoslab berdilar.

 Sonlar toʻplamlari 
 Natural sonlar — sanash (sanoq) uchun ishlatiladigan sonlar: 0(nol) natural son emas. Natural sonlar toʻplami harfi bilan belgilanadi.
 Butun sonlar — natural sonlar va ularga qarama-qarashi sonlar hamda nol birga butun sonlarni tashkil qiladi. Musbat va manfiy sonlar ham shu butun sonlar roʻyhatiga kiradi. Butun sonlar toʻplami Z(zet) harfi bilan belgilanadi. 
 Ratsional sonlar — ikki butun sonning nisbati sifatida ifodalanadigan sonlar yaʼni kasr sonlar. Ratsional sonlar Q harfi bilan belgilanadi ,
 Haqiqiy sonlar — ratsional sonlar va irratsional sonlar toʻplamining birlashmasi. Haqiqiy sonlar toʻplami son oʻqi deb ham ataladi va bilan belgilanadi.
 Kompleks sonlar — koʻrinishidagi sonlar, bunda va haqiqiy sonlar, esa mavhum birlik. shartni qanoatlantiruvchi mavhum birlikda kompleks sonning haqiqiy qismi, b esa mavhum qismi deyiladi; b=Q boʻlganda Kompleks son haqiqiy, feO va a=0 boʻlganda Kompleks son — sof mavhum son boʻladi. Kompleks sonlar toʻplami harfi bilan belgilanadi.
 

 

 
 Математика. Большая советская энциклопедия. Электронная версия.

 

Turkum:Matematika
Sirt

thumb|200px|right|Chapdan oʻngga: manfiy, nol va musbat egrilanishli sirtlar.
Sirt — asosiy geometrik tushunchalardan biri, maʼlum shartlarni qanoatlantiruvchi nuqtalar toʻplami. Masalan, shar sirti (sfera) — shar markazidan bir xil masofada tarqalgan nuqtalar toʻplami.

 Yana qarang 

 Geometriya
Olivier Roy

thumb|Olivier Roy, 2017
Olivier Roy ( 1949-yilda tugʻilgan) fransuz siyosatshunosi. Fransiyaning Ilmiy Tadqiqotlar Milliy Markazida (CNRS) va Ijtimoiy fanlarda Yuksak Tadqiqotlar Maktabida (EHESS) bosh ilmiy mutaxassis (directeur de recherches - tadqiqotlat direktori) boʻlip ishlaydi.
Asosan, Islom dunyosi xaqida olib borgan tadqiqotlari bilan tanilgan. Fransiya, Yevropa va Amerikada zamonaviy islom olamidagi jarayonlarga tegishli mavzular boʻyicha eng koʻp murojaat qilinadigan mutaxassislardan biri.

Olivier Roy Markaziy Osiyo davlatlari xaqida ham koʻplap asar va maqolalar yozgan. Uning "La Nouvelle Asie Centrale ou la Fabrication des nations" ("Yangi Markaziy Osiyo yoki Millatlarning yasalishi" (1997) asari chor rus hukumati tomonidan boshlangan va keyinchalik XX asrda sovet hukumati tomonidan davom ettrilgan Markaziy Osiyoda millatlar siyosati xaqida yozilgan eng qiziqarli asarlardan biridir.

Turkum:Fransiya: Siyosatchilar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Izmir

thumb|300px
Izmir (Turkiya turkchasida İzmir) – Turkiyaning gʻarbidagi shahar, yirik port. Izmir elining maʼmuriy markazi. Egey dengizining Izmir qoʻltigʻi sohilida. Aholisi 2,018 mln. kishi (1995). Izmir mil. av. 2ming yillikda bunyod etilgan va Smirna (yunoncha Smirne) deb atalgan. 15-asrdan Usmonli turklar saltanati tarkibida. 18-asr oxiridan Izmir Turkiyaning iqtisodiy va madaniy markazlaridan biri. 1919-yil 15-mayda shaharni Gretsiya askarlari okkupatsiya qildi; 1922-yil 9-sentyabrda ozod qilindi. Ikkinchi jahon urushidan keyin I. porti harbiy dengiz baza-siga aylantirildi. Izmir Turkiyaning eksport boʻyicha bi-rinchi, import boʻyicha (Istanbuldan keyin) 2-oʻrindagi porti. Temir yoʻl va shosse yoʻllar tugu-ni. Xalqaro ahami-yatga ega aeroport bor. Muhim qishloq xoʻjaligi rayonining (tamaki, paxta, uzum, zaytun, don yetishtiriladi) sanoat va savdo markazi. Toʻqimachilik, oziq-ovqat, tamaki, sement, oyna-keramika, yogʻochsozlik, mashinasozlik, kemasozlik va boshqa korxonalari bor. Izmir atrofidan lignit, simob, asbest qazib chiqariladi. Shaharda har yili xalqaro yarmarka oʻtkaziladi. Universitet, iqtisodiyot va savdo akademiyasi, konservatoriya, arxeologiya muzeyi bor. Qad. binolarning qoldiklari (maqbaralar, teatr, stadion va boshqalar) sakdangan. IZO… (yunoncha isos – bir xil, teng) – qoʻshma soʻz boʻlagi boʻlib, oʻzi qoʻshilgan soʻzga tenglik yoki turi, vazifasi jihatidan oʻxshashlik maʼnosi ifodasini beradi (mas, izomeriya, izotoplar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Turkiya shaharlari
Turkum:Turkiyaning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari
A (lotin)

A — oʻzbek kirill alifbosining birinchi harfi. Unli, til oldi, lablanmagan tovushni ifoda etadi (mas., archa, barcha). 1929—39-yillarda amalda boʻlgan oʻzbek lotin alifbosi va 1995-yilda qabul qilingan keyingi oʻzbek lotin alifbosida birinchi harf ham ayni shunday. 
Jahon yozuvi tarixida turkiy xalqlar, shu jumladan oʻzbek xalqi uchun umumiy boʻlgan yozuvlarda A harfi oʻziga xos shaklda boʻlgan:OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil.
thumb|left|A harfi etimologiyasi

 

 
 Oʻzbek lotin yozuvi klaviatura terilmasi

Turkum:Lotin alifbosi harflari
Turkum:A klavishi
D

D — lotin alifbosi harfi. Shuningdek:

 D 
 D — dasturlash tili
 D, dinamik trassirovka freymvorkida DTrace foydalaniladigan dasturlash tili 
 D (axborot tilini aniqlash) — Soʻrovlar tili, axborot tili
 D (re) — nota
 D — vodorod izotopi boʻlgan deyteriyning kimyoviy belgisi.
 D` — moliyaviy jurnal
 D — 500 rim raqamlari bilan
 D oʻn oltilik sanoq tizimida 13 soniga ekvivalent
 D — Populyatsion genetikada D (mtDNK) galoguruhi va D (Y-DNK) galoguruhining ifodalanishi.
 D — Kendzi Eno videooʻyini

 d 
 d — deytron belgisi
 d — diametr
 d — Differensial operator
 d’ — familiyalarda fransuzcha De "dan" prefiksining qisqartmasi, misol uchun D’Artanyan (d’Artagnan)

 Yana qarang 
 Д
E

E (lotin), Е (kirill):

E — oʻzbek-kirill alifbosining oltinchi harfi. "Y" va "e (ye)" tovushlari birikmasini ifodalaydi. Oʻzbek adabiy tilida oʻrta koʻtarilishdagi til oldi, yarim tor, lablanmagan, unli tovush. Oʻrxun-Yenisey, turkiy (uygʻur) yozuv yodgorliklarida uchramaydi. Sof oʻzbek soʻzlarida, asosan, soʻz boshi va boʻgʻin boshida (yer, yel va boshqalar) uchraydi. Boshqa tillardan oʻzlashgan soʻzlarda soʻz oxirida ham keladi (mas, buldozer va boshqalar). Soʻz boshida y+ye va soʻz oʻrtasida e shaklida talaffuz qilinadi: yel im (y+yelim), yedim (y+ye-dim). Jahon yozuvi tarixida turkiy xalqlar, shu jumladan, oʻzbek xalqi uchun umumiy boʻlgan yozuvlarda Ye harfi oʻziga xos shakldadir.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Kirill alifbosi
 Е — kirill harfi, oʻzbek kirill alifbosining oltinchi harfi.
 Е — parovozlar seriyasi (qar.: Е parovozi).
 Е — metrovagonlar tipi (qar.: Е tipidagi metro vagoni).
 Ѣ (kirill) — harf.

 Lotin
 E — lotin alifbosining beshinchi harfi.
 E qatorlar — radiodetallarda foydalanish uchun qoʻllaniladigan qatorlar.
 e — Eyler soni, Neper soni, matematik oʻzgarmas, natural logarigm asosi, transsendent son.
 E — Yung moduli, egiluvchan shakl oʻzgarishida materialning qisilishi-yoyilishining qarshiligini ifodalovchi koeffitsient.
 Exxx — oziq-ovqat qoʻshilmalarini kodlash yevropa sxemasi.
 E — yevropa avtomobil yoʻnalishlari prefiksi.
 E — Piyoda turizmi Yevropa asosatsiyasining yevropa piyoda yoʻnalishlari prefiksi .
 E — musiqada mi notasining yoki mi major akkordining ifodasi.
 E — oʻn oltilik sanoq tizimida 14 sonining yozuvi.
 E vitamini
 E — Xabbl tizimi boʻyicha elliptik galaktikalar ifodasi.
 E — fizikada energiya ifodasi.
 E — fizikada elektr maydon kuchlanishi ifodasi.
 e, e- — elementar qismlar fizikasida elektron ifodasi.
 E — daraja koʻrsatkichi (exponent), "15e6" koʻrinishidagi yozuvda "*10^"ni bildiradi («darajaga 10ni koʻpaytirish»).
 E — Ekstaz narkotigining jargon nomi.
 E — ikki xil turdagi obyektga moʻljallangan dasturlash tillarining nomi: E va E.
 E — в ommaviy genetikada E (mtDNK) galoguruhi va E (Y-DNK) galoguruhining ifodasi.

 Yana qarang 
 Ё (maʼnolari)
 Ye  — Fransiyaning Atlantika sohillaridan 20 km uzoqlikdagi Biskay koʻrfazidagi orol.
 Е  — Myanma Uyushmasi Jumhuriyatining Mon shtatidagi shahar.
 Ε (Epsilon) — yunon alifbosining beshinchi harfi.
 Е — kana belgisi.
 e² — musiqiy albom.
Е-metr
Σ (sigma)
Alifbo

Alifbo (arab Alifbosining boshlangʻich ikki harfi – alif va bongl nomidan olingan) – biror tilning yozuviga qabul qilingan va maʼlum anʼanaviy tartib berilgan yozuv belgilari (mas, arab Alifbosi, lotin Alifbosi) yoki boʻgʻin belgilar (mas, hind Alifbosi – devanagari) majmui. Alifbo miloddan avvalgi 2000-yil oxirlarida qad. Uga-rit va finikiy yozuvi tovush tizimidan kelib chiqqan. Undan ilgari Misr iyerogliflari sanoq tizimi mavjud boʻlgan, deb taxmin qilinadi. Turkiy xalqlarning run, Urxun-Yenisey yozuvi va turkiy (uygʻur) yozuvlari boʻlgan. Ularga oid harflar jadvali tovush belgilari haqidagi boshqa dagi maʼlumotlar hamda shu yozuv yodgorliklari asosida tuzilgan. Hozirgi harfiy va baʼzan boʻgʻin Alifbolari finikiy Alifbo sidan, oromiy (arab, yahudiy), yunon (lotin va hokazo) va boshqa Alardan kelib chiqqan. Arab Alifbosiga – barcha arab mamlakatlari, shuning-dek Eron, Afgʻoniston, Pokiston, Sharqiy Turkiston – Shinjon, shuningdek XIII—XX-asr boshlarida turkiy xalqlar yozuv tizimida; lotin Alifbosiga Amerika, Avstraliya qitʼasidagi barcha xalqlar, Yevropaning koʻpchilik xalqlari, Osiyo va Afrikadagi baʼzi xalqlar (Indoneziya, Turkiya va boshqalar) yozuv tizimida; Kirill Alifbosiga – Yevropa, Osiyodagi baʼ-zi xalqlar yozuv tizimida; hind boʻgʻin Alifbosiga – Hindistondagi koʻpgina elatlar yozuv tizimida amal qilinganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Alifbolar 

 Runik yozuv
 Arman yozuvi
 Gruzin yozuvi
 Koreys yozuvi
 Turkiy (uygʻur) yozuvi,
 Oʻrxun-yenisey yozuvi ,
 Yunon yozuvi
 Hind yozuvi

 Lotin alifbosi
 Kirill alifbosi
 Arab alifbosi
 Urdu alifbosi
 Japon kanjilari
 Xitoy yozuvi
 Yahudiy yozuvi

 Yana qarang 

 Tilshunoslik

 

Turkum:Alifbo
Turkum:Yozuv
G

G:
 G — lotin alifbosining yettinchi harfi.

G — oʻzbek Kirill alifbosining toʻrtinchi harfi. Yaqin til orqa, portlovchi, jarangli undosh. Soʻz boshi (gul, goʻzal), oʻrtasi (yugur, egar), oxiri (barg, tong)da keladi. Soʻz oxirida tub oʻzbek soʻzlarida deyarli uchramaydi. Boshqa tillardan oʻzlashgan soʻzlarda jarangsizlashadi (pedagog — pedagok, buldog — buldok va hokazo). 1995-yilda qabul qilingan oʻzbek lotin alifbosida oltinchi harf. Turkiy xalqlar, jumladan oʻzbek xalqi uchun umumiy boʻlgan yozuvlarda bu harf oʻziga xos shaklga egadirOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 G — siljish moduli, materialning hajm saqlangan holda shakl oʻzgarishiga qarshilik koʻrsatish qobiliyati.
 G — musiqada sol yoki sol major akkordining ifodasi.
 G — kinoda Amerika kinoassotsatsiyasi reytinglar tizimi boʻyicha General audiences reytingining ifodasi.
 G — Gravitatsion doimiy, m³s−2kg−1
 Erkin ogʻish tezlanishi — tezlanishning tizimdan tashqari birligi, g sifatida ifodalanadi.
 G — LabVIEWda foydalaniladigan grafik dasturlash tili.
 g — Umumiy intellekt faktori ifodasi.
 Kenny G — amerikalik jaz saksofonchisi.
 G — Populyatsion genetikada G (mtDNK) galoguruhining va G (Y-DNK) galoguruhining ifodasi.
 G-nuqta — qin old devorining uncha katta boʻlmagan qismi.
 G (katak)
 G-funk
 G-Unit
 G-olmaxon
 G-Man
 Katepsin (G)
 MKB-10: G sinfi
 3G
 4G
 G
 G++
 Qisqartma:
 G.Don
 G.Forst.
 G.rev

 Yana qarang 
 Г

 

Turkum:Alifbo

ca:G#Significats de G
fi:G#G-kirjaimen merkityksiä
hu:G#Jelentései
ja:G#G の意味
la:G#Abbreviationes
simple:G#Meanings for G
sl:G#Pomeni
sv:G#Betydelser
H

Bahodir Mamajonov

H (lotin), Н (kirill):
 H — lotin alifbosi harfi.
 Н — kirill alifbosi harfi.
 Н — kana belgisi.

 Lotin alifbosida ifodalanishi 
 musiqada
 H — si notasi
 H — si major (H-dur) ohangdoshligining tonik akkordi.
 His — si-diyes notasi.
 h (Hm) — si minor (h-moll) ohangdoshligining tonik akkordi.
 fizikada
  — Plank doimiysi.
  — reduksiyalashgan Plank doimiysi (Dirak doimiysi).
 — magnit maydon kuchlanganligi.
 H — Genri (oʻlchov birligi).
 -teorema — termodinamika va kinetik nazariyaning teoremasi.
 H — vodorod.
 H yoki  — kvaternion, giperkompleks sonlar maxsus toʻplami.
 H guruhi (H1—H6) — 5-3-0 tipidagi fin parovozlari.
 H — populyatsion genetikada H (mtDNK) galoguruhi va H (Y-DNK) galoguruhining ifodalanishi.

 Kirill alifbosida ifodalanishi 
 Н — Nyuton (oʻlchov birligi).
 Н — 1-3-0 tipidagi Rossiya parovozi.

 Yana qarang 
 N (maʼnolari)
Xalqaro tashkilot

thumb|250px|Birlashgan Millatlar Tashkilotining Jenevadagi (Shveysariya) vakolatxonalari, bu dunyodagi eng koʻp xalqaro tashkilotlarga mezbonlik qiladigan shahar François Modoux, „La Suisse engagera 300 millions pour rénover le Palais des Nations“, Le Temps, Friday 28 June 2013, page 9..
Xalqaro tashkilotlar – davlatlarning yoki hukumat qaramogʻida boʻlmagan milliy jamiyat (assotsiatsiya)larning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, fan-texnika, madaniyat va shu kabi sohalarda umumiy maqsadlarga erishish uchun tuzilgan uyushmasi; davlatlar oʻrtasidagi koʻp tomonlama hamkorlikning eng muhim shakllaridan biri. Xalqaro tashkilotlar XIX asrda vujudga keldi va ikkinchi jahon urushidan keyin koʻplab tuzila boshladi. Hozirgi kunda Xalqaro tashkilotlarning soni 4 mingdan ortiq boʻlib, 300 tasi hukumatlararo tashkilotdir. Xalqaro tashkilotlar oʻziga xos bir qancha xususiyatlari bilan ajralib turadi. Jumladan, xalqaro tashkilotlarning tuzilmasi, asosiy maqsad va tashkilot faoliyatining yoʻnalishlarini belgilab beruvchi taʼsis hujjati (ustavi) boʻladi; bunday tashkilotlar doimiy yoki vaqti-vaqti bilan faoliyat yuritadi; koʻp tomonlama muzokaralar va muammolarni muhokama qilish ular faoliyatining asosiy usuli hisoblanadi; qarorlar ovoz berish yoki konsensus yoʻli bilan qabul qilinadi; qarorlar, odatda, tavsiyaviy kuchga ega boʻladi. Hukumatlararo Xalqaro tashkilotlar va nohukumat xalqaro tashkilotlar, shuningdek, umumjahon va mintaqaviy tashkilotlar farqlanadi.

Xalqaro tashkilotlar tashkilot, ittifoq, jamgʻarma, bank, agentlik, markaz va shu kabi nomlar bilan ataladi.
Bularning ko'p qismini AQSH moliyalashtiradi 
Oʻzbekiston Respublikasi 50 dan ortiq nufuzli xalqaro tashkilotlarning teng huquqli aʼzosidir.

Xalqaro tashkilotlar:

 Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) (1992-yil 2-martda)
 MDH (1991-yil 21-dekabrdan)
 TURKSOY (1993-yil 12-iyuldan)
 Turkiy davlatlar tashkiloti
 Jahon savdo tashkiloti (1992–1993-yillar)
 ECOSAN (1993-yil 20-sentabrda)
 Shanxay hamkorlik tashkiloti (SHHT) (2001-yil 15-iyun)
 Osiyo Parlament Assambleyasi (OPA) (2006-yil)
 Interpol (1994-yildan)
 UNICEF (1946-yil qabul tashkil topgan)
 MAGATE (1994-yil 21-yanvardan)
 UNESCO (1993-yil 26-oktabrdan)
 UNIDO (1992-yildan)
 NATO (1994-yil 13-iyuldan)
 OPEC (2017-yil 30-noyabrdan (kuzatuvchi sifatida))
 EXHT

 

 
 
 

Turkum:Xalqaro tashkilotlar
Turkum:Tashkilotlar