Derenik Apresyan

Derenik Zaxarovich Apresyan (1899-yil, Tatli qishlogʻi, Qozogʻiston uyezdi, Yelizavetpol guberniyasi, Rossiya imperiyasi – 1939-yil 23-fevral, Moskva, SSSR) – sovet partiyasi va davlat arbobi, Oʻzbekiston SSR Ichki ishlar xalq komissari (1937-yil 19-avgustdan 1938-yil 21-noyabrgacha), davlat xavfsizligi mayori (1936-yil 20-dekabrdan). U SSSR NKVD maxsus uchligining aʼzosi boʻlgan. 1939-yilda otib tashlangan. Keyinchalik oqlashga loyiq emas deb topilgan.

 Tarjimai hol 
1899-yilda Qozoq uyezdining Tatli qishlogʻida ruhoniy oilasida tugʻilganԴերենիկ Զաքարի Ապրեսյան // Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակ. Millati arman boʻlgan. Cherkov-mahalla maktabini tugatgan. 1919—1920-yillarda Zakavkazye universitetining (Tiflis) tibbiyot fakultetida tahsil olgan.

1921-yil iyun oyida Ya. M. Sverdlov nomidagi Kommunistik universitetni tamomlab, diplom olgan.

1917—1918-yillarda „Dashnaksutyun“ Arman inqilobiy federatsiyasi (partiyasi)ning faol ishtirokchisi boʻlgan. 1918—1920-yillarda Qizil Armiya safida Armanistonda jang qilgan.

1919-yildan boshlab RKP(b) aʼzosi boʻlgan. 1920—1921-yillarda Moskva yoqilgʻi boshqarmasi taʼminot boʻlimining nazoratchilik vazifasini bajargan.

1921—1926-yillarda xoʻjalik va partiya ishlarida faoliyat yuritgan: Zabaykalye guberniya qoʻmitasining targʻibot va tashviqot boʻlimi mudiri (1921—1922), 1922-yildan boshlab esa RKP(b) Priamurye guberniya byurosining mas’ul kotibi lavozimida ishlagan.

1926-yilda SSSR OGPUga ishga oʻtkazildi. 1926-yil iyundan 1931-yil fevralgacha OGPU Iqtisodiy boshqarmasi 5-boʻlimi vakili; 1930-yil fevraldan iyulgacha OGPU IB 2-boʻlimi katta vakili, keyin 1930-yil iyuldan oktyabrgacha OGPU IB 7-boʻlimi boshligʻi yordamchisi; 1930-yil oktyabrdan 1931-yil aprelgacha OGPU IB 4-boʻlimi boshligʻi yordamchisi; 1931-yil apreldan noyabrgacha SSSR OGPU IB 3-boʻlimi boshligʻi yordamchisi; 1931-yil noyabrdan 1932-yil fevralgacha OGPU IB boʻlimi boshligʻi vazifasini bajaruvchi; 1932-yil fevraldan oktyabrgacha OGPU IB 6-boʻlimi boshligʻi; 1932-yil oktyabrdan 1934-yil martgacha OGPU IB 8-boʻlimi boshligʻi; 1934-yil martdan iyulgacha OGPU IB boshligʻi yordamchisi, bir vaqtning oʻzida OGPU IB 4-boʻlimi boshligʻi; 1934-yil iyuldan 1935-yil maygacha NKVD DIBG IB 4-boʻlimi boshligʻi, 1934-yil iyuldan 1936-yil noyabrgacha NKVD DIBG IB boshligʻi yordamchisi; 1935-yil maydan 1936-yil sentyabrgacha NKVD DIBG IB 6-boʻlimi boshligʻi; 1936-yil noyabrdan 1937-yil avgustgacha SSSR NKVD DIBG KRB (3-boʻlim) boshligʻi yordamchisi. OGPU-NKVD tarkibidagi EKU-EKOning mas’ul xodimi sifatida u SSSR xalq xoʻjaligida „zararkunandalik“ toʻgʻrisidagi koʻplab soxta iqtisodiy „ishlar“ni toʻqib chiqargani uchun javobgardir.

1937-yil avgustidan 1938-yil noyabrigacha – Oʻzbekiston SSR Ichki ishlar xalq komissari va Oʻrta Osiyo harbiy okrugi SSSR Ichki ishlar xalq komissarligi bosh boshqarmasining maxsus boʻlimi boshligʻi. Bu davr SSSR Ichki ishlar xalq komissarligining 1937-yil 30-iyuldagi 00447-sonli buyrugʻi bilan tuzilgan maxsus uchlikka qoʻshilish va Stalin qatagʻonlarida faol ishtirok etish bilan ajralib turadi.

1937-yil 12-dekabrdagi saylovlar natijasida Oʻzbekiston SSRdan Ittifoq Kengashiga 1-chaqiriq SSSR Oliy Kengashi deputati etib saylangan.

L. P. Beriya NKVD xalq komissarining birinchi oʻrinbosari va SSSR NKVD Bosh boshqarmasi boshligʻi lavozimiga kelganidan soʻng, 1938-yil 20-noyabrda „Germaniya, Yaponiya, Italiya foydasiga josuslik qilish va terroristik aktlarni tayyorlash“ ayblovi bilan hibsga olingan.

1939-yil 22-fevralda L.Beriya-A.Vishinskiyning 1939-yil 15-fevraldagi roʻyxatiga koʻra, SSSR Oliy sudining harbiy hay’ati Apresyanni oliy jazoga hukm qildi (RSFSR Jinoyat kodeksining 58-8-moddalari („terror“), 11-modda („NKVD organlarida sovetlarga qarshi qishloq tashkilotida ishtirok etish“). 1939-yil 23-fevralga oʻtar kechasi Moskva shahrida SSSR NKVD rahbar xodimlari guruhi, shu jumladan NKVDning bir qator respublika va mintaqaviy boshqarmalari boshliqlari (Berman B. D., Grechuxin D. D., Vyatkin G. M., Jabrev I. A., Kiselev P. P., Stromin A. R., Monakov S. F., Rozanov A. M., Sharov N. D., Listengurt R. A., Yaralyans A. A. va boshqalar) bilan birga otib tashlangan. Dafn etilgan joyi – Don qabristonidagi 1-sonli krematoriyning „talab qilinmagan marhumlar qabri“.

2013-yil 24-dekabrda Rossiya Federatsiyasi Oliy sudi Harbiy kollegiyasining qarori bilan reabilitatsiya qilinmaydi deb topildi.

 Mukofotlar 

 "VCHK-OGPU faxriy xodimi (V)" nishoni;
 Qizil Yulduz ordeni (1937-yil 19-dekabr) (SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1941-yil 24-yanvardagi farmoni bilan vafotidan soʻng bekor qilingan);
 „RKKA XX yilligi“ medali (1938-yil 15-oktyabr)

 Oila 
Stepan Zaxarovich Apresyan (Koxt-Կողթ shahrida tugʻilgan) – Sovet tashqi razvedkasining Nyu-Yorkdagi rezidenti, D. Z. Apresyanning tugʻishgan ukasi boʻlib, tilshunos va tarjimon edi. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, u ellikka yaqin tilni bilgan deyiladi.

Yuriy Derenikovich Apresyan (1930-2024) – D. Z. Apresyanning oʻgʻli, mashhur sovet va rossiyalik tilshunos olim.

Izohlar

 

 

 
 
 

 
 Derenik Apresyan nkvd saytida

 
 
 Otishga buyruq
 Tarqatish to‘g‘risidagi akt
 Reabilitatsiyaga noloyiq deb topish

Turkum:Qizil Yulduz ordeni sohiblari
Turkum:Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasining XX yilligi yubiley medali sohiblari
Turkum:Sovet Ittifoqining Oʻzbekiston SSRdan saylangan deputatlari
Turkum:Oʻzbekiston SSR ichki ishlar vazirlari
Turkum:SSSRda otilganlar