Bonet (bosh kiyimi)

thumb|Quyoshdan saqlovchi bonet kiygan qariya ayol (taxm. 1930). Surat muallifi – Doris Ulmann
thumb|1880-yillarga oid, dantela va tyul bilan bezatilgan bonet bosh kiyimi

Bonet atamasi o‘rta asrlardan bugungi kungacha erkaklar va ayollar, ayniqsa ayollar uchun turli xil bosh kiyimlarini ifodalashda qoʻllanilgan. „Shlyapa“ va „qalpoq“ singari, bu soʻz ishlatilgan uslublarni umumlashtirish mushkul, biroq har ikki jins uchun ham bu atama koʻpincha yumshoq materialdan tikilgan va toʻliq soyabon qismiga ega boʻlmagan yoki faqat old qismida soyabon boʻlgan bosh kiyimlarni anglatgande Courtais, 102, 110. Shunday boʻlsa-da, bu atama butunlay boshqa narsalarga, masalan, poʻlat dubulgʻalarga nisbatan ham ishlatilgan. Bu qoʻllanish Shotlandiyada 1505-yilda paydo boʻlgan boʻlib, u yerda mazkur atama uzoq vaqtdan beri juda ommabop boʻlib kelganOED, „Bonnet“.

Iyak ostidan ip bilan bogʻlanadigan bosh kiyimlar „bonet“ deb atalgande Courtais, 102. Shlyapalardan farqli oʻlaroq, bonetlarning yana bir xususiyati shundaki, ular peshonani yopmagan va koʻpincha boshning orqa qismini yopgan. Xizmatkor va ishchi ayollarning ustki bosh kiyimi odatda bonet deb yuritilgan. Ular bonetni koʻpincha har doim kiyiladigan yupqaroq kundalik bosh kiyimi ustidan kiyishgan. Shlyapalar odatda qattiqroq boʻlib, boshning yuqori qismida gumbazi va soyabonlari taxminan gorizontal holatda kiyilgan, bonetlar esa orqaga surilib, boshning orqa qismini yopgan, ularning har qanday cheti old tomondan koʻpincha vertikal holatga yaqin turgan. Bonetlarning boshqa ni „qalpoq“ deb ham atash mumkin, masalan, Shotlandiyada ishchi erkaklar va ayollar kiygan katta, yumshoq, keng beretga oʻxshash ko‘k bonet shunday misoldir.

Bonet soʻzi fransuz tilidagi ayni shu soʻzdan kelib chiqqan boʻlib, dastlab u bosh kiyim emas, balki maʼlum turdagi materialni anglatgan. 18-asrdan boshlab bonet shaklidagi bosh kiyimlar – avvaliga asosan uy sharoitida, norasmiy holatlarda yuqori tabaqadagi ayollar tomonidan (hamda ishchi ayollar tomonidan ham) kiyilgan boʻlsa, keyinchalik yuqori moda tomonidan ham qabul qilina boshladi. 19-asr oxirigacha bonet ayollar bosh kiyimi uchun ishlatilgan asosiy atama boʻlib qolgan.

21-asrga kelib, bonet deb ataladigan bosh kiyimlarning faqat ayrim maxsus saqlanib qolgan: eng koʻp uchraydiganlari – chaqaloqlar kiyadigan bonetlar, Shotlandiyaning togʻ polklarida taqiladigan patli bonetlar, shuningdek Shimoliy Amerikaning tekislik hududlari hindulariga xos jang bonetlari.

Bundan tashqari, „bonet“ deb ataladigan bosh kiyim ayollar tomonidan Amish, Mennonit va Birodarlar cherkovlari kabi baʼzi konfessiyalarda nasroniylikning anabaptistlar yoʻnalishi vakillari, hamda asosan Amerika qitʼasidagi konservativ kvakerlar orasida nasroniy bosh kiyimi sifatida kiyiladi.
 Ayollar 
thumb|1804-yilgi akvarel – Jane Austen bonet kiygan holda. Muallif: uning singlisi Kassandra.

19-asr oxirigacha bonet ayollar kiyadigan aksariyat turdagi bosh kiyimlar uchun afzal koʻrilgan atama boʻlgan koʻrinadi. Shlyapa esa asosan erkaklar bosh kiyimi boʻlgan. Ayollarning shlyapa uslublari odatda yo boshning tepasida joylashgan juda kichik koʻrinishda, yo butun aylanasi boʻylab juda keng soyabonli shaklda boʻlgan. 17-18-asrlar oʻrtasida ayollar va qizlar kiygan uy qalpoqchalari odatda soyabonsiz boʻlib, iyak ostidan bogʻlanib, peshonani yopmasdi. Ular uyda ham, tashqarida ham kiyilgan. Bu sochlarni tartibli saqlash, ish paytida sochga chang yoki un yopishmasligi uchun va Muqaddas Kitobga muvofiq edi. 1770-yildan keyin jamiyatda soch turmagi tobora murakkablashib borgani sababli, kalash deb ataluvchi bosh kiyim sochlarni shamol va ob-havodan himoya qilish uchun ochiq havoda kiyilgan. U kit suyagi yoki yoysimon qamish tayoqchalar bilan qotirilib, ipakdan tikilgan qalpoq boʻlib, yelpigʻich yoki aravaning yigʻiladigan soyaboniga oʻxshab yigʻiladigan edi. Ular kuchli shamolda ham boshda mahkam turishi uchun lentalar bilan jihozlangan edi.
 

 
 de Courtais, Georgine, Womenʼs Hats, Headdresses and Hairstyles, 2013, Courier Corporation, , 9780486136691, google books

 

 Fashion Plates of Female Headgear from The Metropolitan Museum of Art Libraries
 Jonathan Walford, „Womenʼs fashion headwear“
 Mixed Fashion Plates 1800-1900, with original descriptive captions
Turkum:Bosh kiyimlari
Turkum:Bonet (bosh kiyimi)