The South of the Slot

„The South of the Slot“ (tarjimasi: Slotning janub tomoni) – amerikalik naturalist yozuvchi Jack London (1876–1916) tomonidan yozilgan hikoya boʻlib, ilk bor 1909-yil may oyida The Saturday Evening Post jurnalining 181-sonida chop etilgan. 1914-yilda bu hikoya Macmillan nashriyoti tomonidan The Strength of the Strong nomli hikoyalar toʻplamiga kiritilgan. Hikoya sarlavhasidagi The Slot atamasi San-Fransiskodagi joy nomiga ishora qiladi – u paytda bu hudud shaharni ikki qismga ajratib turuvchi tramvay relslari orqali tanilgan edi. Bugungi kunda bu joy SOMA (South of Market), yaʼni bozorning janubiy qismi deb ataladi.

 Syujeti 
Frederick „Freddie“ Drummond — Kaliforniya universitetida (bugungi UC Berkeley) sotsiologiyadan dars beradi, hayoti sokin va bir maromda oʻtadi. U kamgap, sovuqqon va doʻstlari kam inson sifatida tasvirlanadi. Freddie Catherine van Vorst ismli badavlat, aristokrat oiladan chiqqan ayol bilan unashtirilgan.

Biroq u San-Fransiskoning Market koʻchasining janubiy qismi – yaʼni ishchi sinf yashaydigan South of the Slot hududi bilan qiziqa boshlaydi („The Slot“ – bu koʻcha boʻylab oʻtuvchi tramvay liniyasiga nisbatan ishlatilgan atama). Freddie oʻsha joyda ishchi kiyimida yashirincha ishlay boshlaydi, goʻyoki oddiy mehnatkashni rolini oʻynab, bu muhitni yaxshiroq tushunmoqchi boʻladi. Vaqt oʻtishi bilan u oʻzining „ikkinchi shaxsiyati“ – Big Bill Tottsni yaratadi. Big Bill tobora shu ishchilar hayotiga singib boradi, hatto mehnatkashlar harakati va kasaba uyushmalari faoliyatiga aralasha boshlaydi. Shu davrda u Xalqaro qoʻlqopchilar ittifoqi prezidenti Mary Condon bilan tanishib, yaqin munosabat oʻrnatadi. Ammo Freddie oʻzining professorlik hayotiga qaytganda, hanuz konservativ qarashlarni himoya qiladi, ish beruvchilar tomonini oladi va aynan oʻsha kasaba uyushmalarni qattiq tanqid qiladi, yaʼni u ikki qarama-qarshi hayot orasida yashaydi.

Hikoyaning kulminatsiyasi shunda boʻladiki, Freddie va Catherine tasodifan Market koʻchasidagi ishchilar namoyishiga duch kelishadi. Shu yerda Freddie oʻzining ikki dunyosi oʻrtasida qaror qabul qilishga majbur boʻladi. Odamlar uni Big Bill Totts sifatida taniy boshlashgach, u tezda oʻzining ishchi qiyofasiga „qaytadi“ va namoyishga qoʻshiladi, Catherineni esa butunlay tark etadi. Oxir-oqibat Freddie (yaʼni Bill) oʻzi aytganiday boʻladi: ikki hayotni bir vaqtning oʻzida olib borishning iloji yoʻq. Faqat u bitta narsani – uning ichki ikki qismidan qaysi biri gʻolib chiqishini bilmas edi.

 Tarixiy sharoit 
Jack London onasi San-Fransiskoning South Park hududida yashagan paytida tugʻilgan. U keyinchalik bu joyga bir necha bor kelgan va hududni juda yaxshi bilgan.

 Asosiy mavzular 

 Ikkiyoqlama hayot 
Jack London bu hikoyada ikkiyoqlamalik gʻoyasini ikki yoʻnalishda ochib beradi: ijtimoiy sinf va psixologik ziddiyat. Ijtimoiy jihatdan, tramvay liniyasi shaharning boy va kambagʻal qismini ajratib turuvchi ramzdir. Shaxsiy jihatdan, bu ikkiyoqlamalik bosh qahramon Freddie Drummondning ikki shaxsida namoyon boʻladi: professor Freddie va ishchi Bill Totts.

 Naturalizm (determinizm) 
Naturalist yozuvchi sifatida Jack London insonning iroda erkinligi cheklangan, uni atrof-muhit va sharoitlar belgilab beradi, deb hisoblagan. Shu sababli hikoyada Freddie Drummondning oʻzini anglash jarayoniga aynan muhit – ishchilar dunyosi taʼsir koʻrsatadi. Avvaliga u oʻz hayotidan mamnun, ikki shaxsini muvozanatda ushlab tura olaman, deb oʻylaydi. Ammo Bill Totts sevib qolishi bilan ichki toʻqnashuv boshlanadi. Freddie endi aqli emas, instinkti va tuygʻulari bilan harakat qiladi. U „insoniy boʻlmagan, qoʻpol bir hayqiriq“ bilan namoyishga qoʻshiladi. Bu Londonning naturalistik qarashlarini yaqqol ifodalaydi: tabiat va tuygʻular irodadan kuchliroq, shuning uchun faqat eng kuchli inson yashab qoladi.

 Sotsializm 
Bu hikoya Jack Londonning sotsialistik qarashlari eng ravshan ifodalangan asarlaridan biri hisoblanadi. Hikoya aniq maqsad bilan yozilgan boʻlib, oʻquvchida bosh qahramon toʻgʻri tanlov qilgani haqidagi taassurotni uygʻotishga qaratilgan. Unda ish tashlashlarni boshqaradigan va hamkasaba sevgilisi bor kasaba uyushmasi tashkilotchisining hayoti, yuqori tabaqadan boʻlgan xotini bilan yashaydigan vazmin konservativ professor hayotidan ancha afzal koʻrsatilgan.

 

 Qoʻshimcha oʻqish uchun 
 London. Jack. 1979. No Mentor but Myself: a collection of articles, essays, reviews, and letters on writing and writers. Port Washington, N.Y: Kennikat Press.
 McClintock, James. 1975. White Logic: Jack Londonʼs Short Stories. Grand Rapids, Michigan: Wolf House Books.
 Pizer, Donald, 1966. Realism and Naturalism in Nineteenth-Century American Literature. Carbondale: Southern Illinois University Press.

 
 „South of the Slot“, published in The International Socialist Review, July 1914.

Turkum:Jack London qisqa hikoyalari