Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Milliy mafkura

Milliy mafkura — muayyan millatning etnoijtimoiy birlik sifatida mavjud boʻlishi va rivojlanishini asoslab beruvchi gʻoyalar va qarashlar tizimi. Koʻp hollarda Milliy mafkurani bitta millat yoki xalqning mafkurasi deb tushunilmaydi, u muayyan davlat yoki jamiyatning umumiy mafkurasi maʼ-nosini ham anglatadi. Chunki "milliy" sifati "millat" soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, faqat muayyan etnik birlikni emas, balki muayyan "jamiyat" yoki "davlat" maʼnosini ham ifodalashi mumkin. Milliy mafkura tushunchasi ham Oʻzbekistonda yashab, faoliyat koʻrsatayotgan barcha millat vakillariga tegishlidir. Milliy mafkuraning oʻzagini Oʻzbekistondagi turli millat va elat, din va eʼtiqod vakillarini mamlakatimizda ozod va obod vatan barpo etish uchun birlashtirish, xalqlarni oʻzaro hurmat va hamkorlikka chorlash, olijanob maqsadlarni koʻzlash kabi umuminsoniy tamoyillarga aylangan gʻoyalar tashkil etadi. Milliy mafkura oʻzligimizni, muqaddas anʼ-analarimizni anglash tuygʻularini, xa-lqimizning koʻp asrlar davomida shakllangan ezgu orzularini, jamiyatimiz oldiga qoʻyilgan oliy maqsad va vazi-falarni ifoda etadi. Milliy mafkura har qanday millatchilikdan, boshqa elat va xalqlarni mensimaslik, ularni kamsitish kayfiyati va qarashlardan xolidir. U jamiyatimizdagi har qanday insonning eʼtiqodi va dunyoqarashidan qati nazar, ularning barchasini yagona maqsad atrofida birlashtiradigan; xalqimiz va davlatimiz daxlsizligini asraydigan, el-yurtimizni buyuk istiqbol sari chorlaydigan maʼnaviy omildir. Milliy mafkura haqida gapirganda yana shuni ham nazarda tutish kerakki, OʻzR Konstitu-siyasi plyuralizm, fikr va qarashlar erkinligi tamoyillarini toʻliq taʼminlaydi. OʻzR Konstitutsiyasining 12moddasida "Hech qaysi mafkura davlat mafkurasi sifatida oʻrnatilishi mumkin emas", deyilgan. Mafkurada boʻshliqqa yoʻl qoʻymay, Milliy mafkurani xalqimiz ongiga singdirish zamon talabidir (yana. q. Istiqlol mafkurasi).

 Adabiyot 
 Milliy istiklol gʻoyasi: asosiy tu-shuncha va tamoyillar, T., 2001.

Qiyom Nazarov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Milliy til

Milliy til — umumiy hudud, iqtisodiy va maʼnaviy boylik bilan birga millatni ham tashkil etuvchi ijtimoiy-tarixiy kategoriya hisoblanadi. Millatning oʻzaro aloqa vositasi hisoblangan Milliy til 2 shaklga ega: Og'zaki va yozma. Milliy til qabila, ellat tillaridan farqlanadi. U odatda, millatni birlashtirib turuvchi yagona til vazifasini bajaradi. "Milliy til" tushunchasi tilning yashash shakllariga aloqadordir. U til mavjudligining alohida turi boʻlib, mavjudlikning boshqa tur(lar)iga (urugʻ, qabila yoki ellat tiliga), shuningdek boshqa Milliy tillarga qarama-qarshi qoʻyilishi (-mas, oʻzbek tilining qozoq tilidan farqlanishi) mumkin. Har bir millat oʻz tiliga ega. Baʼzan bir millat bir necha tilga ega boʻlishi mumkin: belgiyaliklar — bir millat, lekin fransuz va vallon tillarida soʻzlashadi. Shveysariyaliklar — yagona millat, lekin ular nemis, fransuz, italyan va retoroman Milliy tillarida soʻzlashadi. Aksincha, bir necha millatlar bir Milliy tildan foydalanadilar, xususan, AQSH, Angliya, Avstraliya va boshqa inglizcha soʻzlashuvchi mamlakatlarda ingliz Milliy tilining variantlari, yaʼni britaniya ingliz, amerika ingliz, avstraliya ingliz variantlari qoʻllanadi. Milliy tilning hosil boʻlishi uzoq va murakkab jarayondir. Milliy tilning shakllanishidagi eng oliy bosqich milliy adabiy til hisoblanadi. Biroq Milliy til adabiy tildan farqdanib, ogʻzaki nuqt va xalq shevalarini ham oʻz ichiga oladi.

Abduzuhur Abduazizov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Yana q. 

 Millat
Milliy gʻoya

Milliy gʻoya — muayyan millat hayotiga mazmun baxsh etadigan, uni ezgu maqsad sari yetaklaydigan fikrlar majmui. U millatning oʻtmishi, buguni va istiqbolini oʻzida mujassamlashtiradi, uning tub manfaatlarini, maqsadlarini ifodalaydi. Milliy gʻoya oʻz mo-hiyatiga koʻra, xalq, millat takdiriga daxldor boʻlgan, qisqa yoki uzoq muddatda hal etilishi kerak boʻlgan vazifalar va moʻljallarni ham aks ettiradi. Masalan, oʻz davrida (1941—45) fashistlar bosib olgan Fransiyada "Qarshilik koʻrsatish" gʻoyasi M.gʻ. darajasiga koʻtarildi va Fransiyaning ozod etilishi bilan bu gʻoya oʻz ahamiyatini yoʻqotdi. Biror gʻoyaning M.gʻ. sifatida maydonga chiqishi millatning oʻtmishi, mavjud holati bilan bevosita bogʻliq. Ana shu 2 negizga tayangan holdagina u millatning qisqa vaqt va uzoq vaqtga erishish lozim boʻlgan maqsad-muddaolari va moʻljallarini toʻgʻri ifodalay olishi mumkin. Har qanday M.gʻ.da umuminsoniy moqiyat mavjud boʻladi. Ammo, aniq bir millat yoki umuman insoniyat uchun ahami-yatli boʻlgan gʻoyalar ham bor. Masalan, "Milliy yarash" gʻoyasi fuqarolar urushi ketayotgan davlat uchun hayotiy maz-munga ega boʻlsa, "Manfaatli hamkorlik" gʻoyasi dunyoning barcha mamlakatlari uchun birdek ahamiyatlidir. Har bir xalq oʻz tarixining burilish nuqtalarida, avvalo mafkura masalasini, uning oʻzagini tashkil etadigan, oʻziga xos oʻq, birlashtiruvchi yadro vazifasini oʻtaydigan ijtimoiy gʻoyani shakllantirish muammosini hal etadi. Bunga esa M.gʻ. orqali erishiladi. M.gʻ. muayyan darajada insoniyat takdiriga taʼsir qiladi. M.gʻ.ning yosh avlodni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, yoshlar qalbiga insonparvarlik va odamiylik fazilatlarini, umuminsoniy qadriyatlarni singdirishda ahamiyati katta. M.gʻ. vositasida el-yurt birla-shadi, oʻz oldiga buyuk maqsadlar qoʻyadi va ularni ado etishga qodir boʻladi.

Gulnora Ibrohimova.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Millimetr

Millimetr (milli... va metr) — uzunlik birligi. Metrning mingdan bir ulushiga teng. Qisqacha mm bilan belgilanadi. 1 mm=0,1 sm=0,001 m.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Uzunlik birliklari
Million

thumb|1 dan 1 milliongacha bo'lgan o'nlik vakolatlarini ko'rish|240px
1,000,000 (bir million), bir raqami va oltita nol bilan yoziladigan son hisoblanadi.

 

 

Turkum:Sonlar
John Stuart Mill

Mill Jon Styuart (1806.20.5, London – 1873.8.5, Avinon) – ingliz faylasufi, iqtisodchi va jamoat arbobi. Ost-Indiya kompaniyasida (1823—58) xizmat qilgan. 1865—68 yillarda parlament aʼzosi. Liberal va demokratik islohotlarni qoʻllab-quvvatlagan. M.ning dunyoqarashi D.Rikardo, I.Bentam, J.Berkli, D.Yum va boshqalarning falsafiy, iqtisodiy nazariyalari taʼsirida shakllangan. U murosali siyosat va davlatning iqtisodiyotga aralashmaslik, shuningdek, ijtimoiy islohotlar tarafdori boʻlgan. Oʻzining „Erkinlik toʻgʻrisida“ (1859) asarida individual faoliyat erkinligiga aralashmaslik tamoyilini ilgari surgan, lekin amaliy faoliyat sohasida davlatning taʼlim va mehnat shartnomalari borasidagi roliga yuqori baho bergan. „Siyosiy iktisodni asoslash va ularning ijtimoiy filosofiyaga ayrim iloalari“ (1848) asarida A.Smitning „Xalqlar boyligi“ asari gʻoyalarini D.Rikardo, J.Sey, T.Maltus va boshqa iqtisodchilarning gʻoyalarini hisobga olgan holda bayon etishga harakat qilgan.

Garchi M. oʻz asarini A.Smitning „Xalqlar boyligi“ asarining zamonaviylashtirilgan koʻrinishi deb taʼkidlagan boʻlsa ham, lekin u iqtisodiyot nazariyasiga koʻpgina original gʻoyalar kiritdi, jumladan, uning talab va taklif nazariyasini ishlab chiqishi eng muhim hissa boʻldi. Jeyms Millning talab va taklif omillarini narx nazariyasiga kiritib, neoklassik narx nazariyasining vujudga kelishiga yoʻl ochib berdiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

 

 

Turkum:Jahon adabiyoti
Turkum:Faylasuflar haqidagi chala maqolalar
Turkum:Faylasuflar
Milod

Milod ( — tugʻilish), yangi era, bizning era — koʻpchilik mamlakatlarda qabul qilingan yil hisobining boshi va yil hisobi sistemasi. Iso tugʻilgan kun 1-yilning 1 yanvari deb qabul qilingan. Tarixning mana shu sanasigacha davri eski era (miloddan avval), keyingi davri yangi era, bizning era (M., milodiy) deb ataladi (qarang Kalendar).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Milonit

Milonit (yun. mylon — tegirmon) — maydalangan va mayda kukunga aylangan togʻ jinsi: togʻ massalarining tektonik uzilmalar yuzasi boʻylab harakatlanishi natijasida hosil boʻladi. Vujudga kelgan kuchli bosim sharoitida togʻ jinslari (granit, gneyslar, kristalli slanetslar, kvarsitlar va hokazo) chang holatiga qadar maydalanadi va ayni vaqtda zichlanadi. Milonitlanish kataklaz (minerallarning togʻ jinsi ichida deformatsiya natijasida maydalanishi)dan togʻ jinsining juda ham kichik mikroskopik zarra oʻlchamigacha maydalanishi bilan farq qiladi. M. Tyaniian va Ural togʻlaridagi yirik regional surilmalar boʻylab uchraydi. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Geografiya
Czesław Miłosz

thumb|Czesław Miłosz (1999) 

MILOSH (Milosz) Cheslav (1911.30.6, Sheteynyay) — polyak yozuvchisi; fransuz va ingliz tillarida ham ijod qilgan. 1951 yildan muhojirlikda (avval Fransiyada, 1960 yildan — AQShda). 30—50-yillardagi sheʼr va dostonlarida, "Kunchiqishda va kunbotarda" (1974), "Bepoyon zamin" (1984) sheʼriy kitoblarida hozirgi zamon kishisining halokatli tajribalarini jahon sivilizatsiyasi taraqqiyoti nuqtai nazaridan tushunib yetish, inqiroz va mudroq holatlarga qarshi kurashish gʻoyasi aks etgan: M. timsolidagi shoir talafotlardan asrovchi, 20-asrda butun boshli xalq va sivilizatsiyalar xalokatining solnomachisi sifatida namoyon boʻladi. "Hokimiyatni zabt etish" (1953), "Asoratga tushgan akl" (1953) masalqissalari avtoritarizmga qarshi gʻoyalar bilan sugʻorilgan. "Qitʼalar" (1958), "Shaxsiy majburiyatlar" (1972) esse kitoblarida turli madaniyatlarning tayanch maʼnaviy belgilarini, madaniy ong fenomenini tadqiq etadi. M.ning fikricha, hozirgi ong , shuur dramatizmi dunyoning yaxshi va yomon, yovuz tarzida 2 xil namoyon boʻlishi (qarang Moniylik), gunohkorlik va oʻzini ilohiylashtirishni boshdan kechirish, eʼtiqod va aqlning oʻzaro qarshi kurashi bilan belgilanadi, u nafaqat bartaraf etib boʻlmaydigan, balki 20-asr kishisining oʻz takdirini oʻzi belgilashidagi manba hisoblanadi. M. Qadimiy ahd va Yangi ahdni, ingliz sheʼriyatini polyak tiliga, polyak sheʼriyatini ingliz tiliga tarjima qilgan. Nobel mukofoti laureata (1980).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar
Turkum:Adiblar
Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Turkum:Bolonya universiteti faxriy doktori
Miluoki

Miluoki — AQShning shim. qismidagi shahar. Viskonsin shtatida. Axoliyey 596,9 ming kishi (2000). Miluoki daryosi Michigan koʻliga quyiladigan yerdagi port. Transport yoʻllari tuguni. Mashinasozlik va metallsozlik sanoatining yirik markazi. Stanoklar, presslash va sanoat jihozlari, elektromotorlar, qishloq xoʻjaligi va yoʻl qurilish mashinalari, konchilik jihozlari ishlab chiqariladi. Avtomobilsozlik, priborsozlik, harbiy sanoat, qora va rangli metallurgiya korxonalari bor. Kime, neftni qayta ishlash, oziq-ovqat, poligrafiya korxonalari ishlab turibdi. Universitet bor. Shaharga 1818-yilda asos solingan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mildyu

Mildyu (ang . mildew), soxta kul kasalligi, peronosporoz — oʻsimliklarning peronosporali zamburugʻlardan zararlanishi. Aksariyat tokda xavfli soxta kul kasalligini qoʻzgʻatadi. Tarqatuvchisi — Plasmopora viticola Berl. et Toni. parazit zamburugʻ hisoblanib, tokning jonli toʻqimasini, novda, barglari va uzum gʻujumlarini zararlaydi. Ortiqcha namlik va yogʻingarchilik kasallikni avjlantiradi. Mavsumda 20-martgacha avlod beradi. Kurash choralari: tok parvarishida agrotexnologiya talablariga rioya qilish; bordo suyukligi, sineb, kuprozan, mikal va boshqa fungitsidlarni purkash.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Kasalliklar
Milton Jon

Jon Milton (1608.9.12 -London — 1674.8.11) — ingliz shoiri, publitsist, siyosiy arbob. Kembrij universitetini tugatgan (1632). Asarlarini ingliz, italyan va lotin tillarida yozgan. Ilk asarlari — "Shekspirga" sheʼri (1630), "Xushchaqchaq" va "Xayolchan" deb nomlangan qoʻshaloq asari (1632), "Qomus" dramatik dostoni (1634), "Lyusidas" marsiyasi (1632). Milton 1638—39 yillarda Fransiya va Italiyaga sayohat qilgan. 1640-yildan Angliya burjua inqilobi gʻoyalarini qoʻllab-quvvatlagan. "Areopagitika" (1644) risolasida matbuot erkinligini yoqlab chiqqan. 1649—52 yillarda burjua inqilobi arbobi O.Karomvelning xalqaro davlat yozishmalarini olib borgan. "Sanamkush" (1649), "Ingliz xalqini ximoya qilish" (1650, 1654) va boshqa asarlarida xalqning mustabid hukmdorlarni yoʻq qilish huquqi borligini taʼkidlaydi. Styuartlar sulolasi qayta tiklangandan keyin mashaqqatli hayotga giriftor boʻlgan shoir oʻzining mashhur asarlari — "Yoʻqotilgan jannat" (1667), "Topilgan jannat" (1671) dostonlarini yaratadi. Dostonlar mazmuni "Injil"dan olingan boʻlsada, diniy mazmun orqali davrning dolzarb masalalarini —xalq ommasining monarxiya va zulmning barcha shakllariga qarshi noroziligini aks ettirgan. Soʻnggi asari — "Isyonkor Samson" temperaturagediyasida Angliya burjua inqilobi va M. dunyoqarashiga xos boʻlgan qaramaqarshiliklar oʻz ifodasini topgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:1608-yilda tugʻilganlar
Turkum:1674-yilda vafot etganlar
Turkum:Britaniyalik tarixchilar
César Milstein

César Milstein (8-oktyabr 1927, Bayya-Blanka – 24-mart 2002, Cambridge) — argentinalik biokimyogar. Buenos-Ayresdagi universitetni kimyogar mutaxassisligi boʻyicha tugatgan (1952). Buenos-Ayresdagi Milliy mikrobiologiya instituti molekulyar biologiya boʻlimi (1961), Kembrij universiteti biokimyo boʻlimi oqsil va nuklein kislotalar laboratoriya mudiri (1983-yildan). 1975-yilda G. Kyoler va M. faqat bitta maxsuslikka ega boʻlgan antitelolarni sintez qiluvchi hujayra gibridlarini olish usulini ishlab chiqib, gibridom biotexnologi-yasiga asos solishdi. Monoklonal antitelolar olish va immunogenezning tursimon nazorati boʻyicha kashfiyotlar qilgan. Nobel mukofoti laureati (1984, G. Kyoler va N. K. Yerne bilan hamkorlikda).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar
Turkum:Kimyogarlar
Turkum:1927-yilda tugʻilganlar
Turkum:8-oktyabrda tugʻilganlar
Turkum:24-martda vafot etganlar
Turkum:2002-yilda vafot etganlar
Turkum:Britaniyalik Nobel mukofoti laureatlari
Mim

thumb|Mim Pablo Zibes
Mim (yun. mimos — taqlid, taqlidchi) —1) qad. xalq teatrining turi, maishiy va hajviy mazmundagi badiiy hajviy kichik tomoshalar. Miloddan avvalgi 5-asrda Yunonistonda, ellinizm davrida (miloddan avvalgi 4—3 a.lar) Yaqin va Oʻrta Sharqsa, shu jumladan hozirgi Oʻzbekiston hududida vujudga kelgan. M.da shahar va qishloq quyi tabaqalarining hayoti aks ettirilgan. Tomoshalari sheʼriy va nasriy dialog va monologlardan, kulgili qoʻshiq va raqslardan tashkil topgan, koʻcha va maydonlarda, keyinroq sahnalarda koʻrsatilgan. M. artistlari niqobsiz oʻynagan. M. mahalliy xalqning masharabozlik teatri tomoshalari bilan qoʻshilib rivojlandi. M. teatrining shakli, estetik prinsiplari maʼlum oʻzgarishlar bilan bizgacha yetib kelgan. 19-asr oxiri —20 a. boshlarida oʻzbek aktyorlarining repertuaridagi "Dungon osh", "Xum oʻgʻrisi", "Qoro-vul uyqusi", "Ov" kabi tomoshalar, Xorazm xalq teatrida hozirgacha saqlanib kelgan bir aktyor teatri bunga misoldir; 2) M. tomoshalarini ijro etuvchi aktyor ham M. deb atalgan. Oʻzbek anʼanaviy teatridagi taqlid (teatr) va muqallid (aktyor) kelib chiqishiga koʻra, M. sanʼatining davomchisidir, degan qarash mavjud; 3) zamonaviy te-atrda — pantomima ijrochisi.

Muhsin QodirovOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 
 Mim
Mimansa

Mimansa (sanskritcha — tadqiq qilmoq) — qad. hind falsafiy maktablaridan biri. Miloddan avvalgi 4—2-asrlarda paydo boʻlgan. Asoschisi "Mimansa-Sutra" asarining muallifi Jayminiy. M. vakillari tashqi olamning realligini tan olishgan, uning birdanbir isboti — sezgi aʼzolarimiz orqali moddiy olamni his etishdir, deb biladilar. Ular fikricha, olamdagi hamma narsa oʻzaro aloqadorlikda, jon abadiy, cheksiz substansiya boʻlib, doimo tana bilan boʻladi. Jon tana bilan birga oʻlmaydi, bir tanadan ikkinchi tanaga oʻtadi. Olamni bilishda hissiy bilishga eʼtibor berganlar. Vedalarning muqaddasligini tan olganlar. Barcha mavjud narsalar bilim manbaidir. M. ke-yingi davr falsafasi rivojiga hissa qoʻshgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mimas

Mimas — Saturn sayyorasining eng yaqin yoʻldoshi. 1789-yilda ingliz astronomi V. Gershel aniqlagan. Diametri 500 km ga yaqin. Sayyoradan oʻrtacha uzoqligi 185400 km boʻlib, uning atrofini 22 soat 32 min.da aylanib chiqadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mimika

Mimika (yun. – takdid) – yuz mushaklarining ifodali harakati. Insonning maʼyuslik, xursandlik, gʻazab, xafalik kabi hissiyotlarini ifodalaydi. Mimika oddiy kishilarda tabiiy tarzda roʻy beradi. Teatr sanʼatida esa aktyorlarning doimiy mashqlari asosida yuzaga keladi. Yuzga beriladigan pardoz mimika ifodaviyligini oshiradi. Mimika aktyorning nutqi bilan hamohang boʻlib, obraz mohiyatini, qahramonlarning oʻzaro munosabatlarini ochishga xizmat qiladi. Puxta oʻylangan va texnik jihatdan mukammal mimika sahna soʻzi ahamiyatini oshiradi va uning tub maʼnosini chuqur anglashga yordam beradi. Ayniqsa, soʻzsiz oʻrinlarda, sukunatlarni toʻldirishda muhim ahamiyatga ega. Pantomimaga ixtisoslashgan (fransuz aktyori Marsel Marso kabi) aktyorlar faqat tana harakatlari va mimikaga tayanishgan.

Oʻzbek anʼanaviy teatrida mimika sanʼati juda katta yutuqlarga erishgan. Professional teatrda Hoji Siddiq Islomov, Mirshohid Miroqilov, Rahim Pirmuhamedov, Soib Xoʻjayev, Gʻani Aʼzamov, Nabi Rahimov; televizion miniatyuralar teatrida – Ergash Karimov, Hasan Yoʻldoshev, Sadir Ziyovuddinov, Roziya Karimova; zamonaviy qiziqchilikda – Mirzabek Xolmedov, Obid Asomov, Vali Shamshiyev va boshqa tanilgan.

Muhsin Qodirov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mimikriya

Mimikriya (ing. mimicry, yun. minikos — taklidiy) — himoya vositasiga ega boʻlmagan organizmning shunday vositaga ega boʻlgan yoki yeb boʻlmaydigan organizmlarga takdidiy oʻxshashligi; niqoblanish rangi va shakllaridan biri. M. hayvonlarda himoya vositasiga ega boʻlmagan hayvonlarning atrof muhitdagi turli narsalarga, yeb boʻlmaydigan yoki himoya vositalariga ega boʻlgan organizmlarga oʻxshashligi. Masalan, qiziloyoq qush tuxumi rangi yer rangiga, shakli toshga oʻxshash boʻladi. Ignabaliklar va dengiz otchalarining koʻrinishi suvoʻtlarga oʻxshaydi. Tropik oʻrmonlardagi koʻpchilik ilonlar rangi va shakli daraxtlarga oʻralib oʻsadigan lianalarga oʻxshab ketadi. Avstraliya butazorlarida yashaydigan kaltakesaklar tanasining sirti tikanlar bilan qoplangan. M. hayvonlar shakliga ham tegishli boʻlishi mumkin. Mas, Braziliya daryolarida tarqalgan bargbaliq xazonga, kallima kapalagi qurigan barglarga, beshiktervatarlar tanasining rangi va shakli oʻsimliklarga yoki qurigan butoqqa oʻxshaydi. Ayrim beozor kapalaklar va ikkiqanotlilar zaharli arilarga, zaharsiz ilonlar rangi zaharli ilonlarga taqlid qiladi.

Oʻsimliklarda M. hayvonlarga oʻxshab butun organizmga emas, balki ayrim organlarga tegishli boʻlib, foydali hayvonlar (mas, changlatuvchilar)ni jalb etish, zararkunandalarni qoʻrqitish uchun xizmat qiladi. Mas, nektarsiz gullar nektarli gullarga oʻxshaydi. Hasharotlar bu gullardan shira qidirib, ularni changlatadi. Hasharotxoʻr oʻsimliklar tutqich apparati oqish rangli gulga oʻxshashligi tufayli hasharotlarni jalb qiladi. Gulga qoʻngan hasharotlar qopqonga tushib qoladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mimoza

Mimoza (Mimosa) — burchoqdoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi. Qoʻsh patsimon murakkab bargli va mayda gulli (toʻpguli kallak yoki boshoqsimon) oʻt, liana, buta va daraxtlardan iborat. Mevasi yupqa pardali yoki etli dukkak. Pishganida, odatda, boʻlaklanib ketadi. Tropikada, asosan, Amerikada, 450—500 turi bor. Koʻpincha, gulzorlarda "uyatchang" M. oʻstiriladi. Uyatchan M. barglari kechasi yoki unga qoʻl tegishi bilan juftjuft boʻlib yumilib, bir ozdan soʻng yana ochiladi (nomi shundan olingan).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Min (sulola)

Min — oʻrta asrdagi Xitoyda imperatorlar sulolasi (1368—1644). Moʻgʻullarning Yuan sulolasi agʻdarilishi natijasida Chju Yuanʼchjan tomonidan asos solingan. 15-asr boshida bosqinchilik siyosati olib borgan. 1407-yil Xitoy qoʻshinlari Vyetnamni bosib olgan. Janubiy dengizlar va Hind okeani mintaqalari tomon Chjen Xe qoʻmondonligi ostida 7 ta dengiz ekspeditsiyasi joʻnatilgan. Portugaliyaliklarning Xitoyda oʻrnashib olishga urinishlari munosabati bilan Min sulolasi imperatori U-szun 1521-yil yevropaliklarga Xitoyga kirishni taqiklab qoʻygan va u shuning uchun Aomin (Makao)dan tashqari barcha portlarni berkitgan. Min sulolasi davrida ijtimoiy ziddiyatlar va sinfiy kurashning kuchayishi 17-asrning 20-yillarida dehqonlar urushini keltirib chiqargan. Qoʻzgolonchilar Li Szichen rahbarligida 1644-yil poytaxt Pekinni egallashgan va Min sulolasi sulolasini agʻdarishgan. Xitoy mulkdorlarining bir qismi bu paytda Xitoyga bostirib kirgan manjurlar tomoniga oʻtgan va dehqonlar urushini bostirishda ularga koʻmaklashib, mamlakatda manjurlarning Sin sulolasi qaror topishiga yordam bergan
Mina

Mina (frans. mine) — I) portlovchi modda zaryadi. Boshqariladigan (sim, radio orqali portlatiladigan) va boshqarilmaydigan (bevosita taʼsir natijasida portlaydigan) bor. Tuzilishi va vazifasiga koʻra, dengiz minalari, tankka qarshi mina, piyodaga qarshi mina, transportga qarshi mina, obʼyektlarni portlatuvchi mina, mina-tuzoq va maxsus (yer osti konlari, burgʻilash quduqlarida qoʻyiladigan) minaga boʻlinadi. Tankka qarshi (portlovchi moddasining ogʻirligi 5000–7000 gr) va piyodaga qarshi (portlovchi moddasining ogʻirligi 75—200 g) minalar bosim kuchi yoki tortish kuchi taʼsirida portlaydi. Transportga qarshi mina yoʻllarga qoʻyilib, ustidan transportlar yurib oʻtayotganda portlaydi. Obʼyektni portlatuvchi minalardan turli insho-otlarga shikayet yetkazishda foydalaniladi. Mina-tuzoq va maxsus mina kishida qiziqish uygʻotadigan har xil buyum, qurol-yarogʻ, oziq-ovqat va boshqalarlarga berkitib qoʻyiladi; 2) minomyotlardan otiladigan yupqa devorli snaryadlar. Oskolkali, fugas, fugas-oskolkali, tutun tarqatuvchi, yondiruvchi, yorituvchi hamda oʻquv-mashq xillarga boʻlinadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 

Turkum:Portlovchi moddalar
Turkum:Qurollar
Mina qidirgich

Mina qidirgich - daryo va dengizda suv tagiga, quruqlikda yerga qoʻyilgan (koʻmilgan) metall minalarni topish uchun moʻljallangan radioelektron va elektromagnit qurilma; mina maydonini razvedka qilishning asosiy vositasi. Birinchi marta harbiy muhandis B. Ya. Qudimov 1939-yil yaratgan. M.q- buklama tayoqcha mahkamlangan qidirgich-panjara, elektr toki bilan taʼminlab turuvchi batareya, quloqqa tutiladigan telefon va birlashtiruvchi kabellardan iborat. Mina qidirgich ni, asosan, bir kishi ishlatadi. No-metall minalar shchuplar (paypaslagichlar) yoki boshqa usullar yordamida qidiriladi. Mina qidirgich 50 sm tuproq, ostidagi, 1 m chuqurlikdagi suv ostidagi minalarni aniqlab signal beradi. Mina qidirgich dushmanning minalashtirilgan maydonidan oʻtishda, joylarni minalardan tozalashda qoʻllanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Minas-Jerais

Minas-Jerais — Braziliyaning jan.-sharqiy qismidagi shtat. Maydoni 588,3 ming km². Aholisi 17,8 mln. kishi (2000). Maʼmuriy markazi — Belu-Orizonti shahri Yirik shaharlari: Juisdi-Fora, Governador-Valadaris, Uberlandiya va boshqa Braziliya yassitogʻligining eng baland (balandligi 2890 m, Serrade-Mantikeyra) sharqiy qismini egallagan. M.-J.ning markaziy qismida shim.dan janubga tomon shtatning asosiy mineral resurelari toʻplangan Serra-du-Espinyasu tizmasi choʻzilgan. Yirik daryolari SanFransisku, Riu-Dosi, Riu-Grandi, Paranaiba va boshqa Ikdimi tropik iqlim, yozi issiq va qishi quruq va iliq. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 16°, yanvarniki 25°, yillik yogʻin shim. va shimoli-sharqida 1000–1250 mm dan jan.da 2000 mm gacha. Oʻsimlik dunyosi sernam doim yashil togʻ tropik oʻrmonlaridan hamda butali oʻrmon va savannalardan iborat. M.-J. iqtisodiy jihatdan ancha rivojlangan shtatlardan. Mamlakatning asosiy konchilik (por-tugalcha minasgerais — asosiy konlar; shtat nomi shundan) va metallurgiya sanoati rivojlangan rayoni. M.-J.da 17—18-asrlarda dastlabki olmos va oltin konlari topilgan. Shtatda radioaktiv elementlarga boy rudalar, boksit, marganets rudalari, sirkon, berill, molibden, nikel, niobiy, tantal, vanadiy, kobalt, grafit, mi-shyak, slyuda, olmos, oltin va boshqa foydali qazilmalarning yirik zaxiralari bor. Rangli metallurgiya sanoati rivojlangan Oru-Pretu va Posusdikaldas shaharlarida alyuminiy ishlab chiqariladi. Mashinasozlik, metal-lsozlik, neft kimyosi, sement, oyna-keramika, yogʻochsozlik, koʻn-poyabzal sanoati korxonalari bor. Oziq-ovqat va toʻqimachilik sanoati rivojlangan. Qishloq xoʻjaligida dehqonchilik yetakchi tarmoq. Asosiy ekinlari: sholi, makkajoʻxori, dukkaklilar, maniok, janubi-sharqida — kofe, shakarqamish, tamaki, sitrus mevalar. Chorvachilik rivojlangan. SanFransisku va uning irmoqlarida kema katnaydi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Minbar

Minbar — 1) masjidlarda imom vaʼz aytishi uchun mehrob yoniga ishlangan zinali supa. Minbar tosh yoki yogochdan ishlanib, naqshlar bilan serhasham bezatilgan. Masalan, Tillakori madrasasidagi masjidda toshdan yasalgan minbar saqlangan; 2) jamoat majlislarida notiq nutq soʻzlaydigan maxsus moslama, kafedra. Yunoniston va Qadimgi Rimda faylasuflar, notiqlar vaʼz aytadigan joy sifatida vujudga kelgan. Shaharning yirik (bosh) maydonlarida ham minbarlar qurilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Ming (son)

Ming — bir raqami va uchta nol bilan yoziladigan son, yaʼni 1000. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ming dona urugʻ vazni

Ming dona urugʻ vazni - urugʻ likning saraligi, boʻlikligi, unuvchanligini tavsiflaydigan kursatkich, g larda ifodalanadi. Madaniy oʻsimliklarning Ming dona urugʻ vazniu.v. turlicha va hatto, bir turga mansub navlarda ham farq qiladi (mas, 1000 ta sholi doni vazni 26—30 g, chigitniki 110—125 g, makkajoʻxoriniki 300—500 g, tarik,niki 5—8 g, noʻxatniki 250—400 g, moshniki 70—80 g). Ming dona urugʻ vazniu.v. urugʻlik ekish normasini toʻgʻri hisoblashda muhim ahamiyatga ega. Boʻliq urugʻlarda oziq moddalar koʻpligi sababli ulardan baquvvat va sogʻlom nihol unib chiqadi. Davlat urugʻchilik inspeksiyalari oʻtkazadigan urugʻchiliknazorat tahlilida aniqlanishi shart boʻlgan koʻrsatkich hisoblanadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ming uy

"MING UY" (xitoycha "Chyanfodung"), Mogaoku — Xitoyning Sinszyan-uygʻur muxtor rayonidagi togʻli hududlarda joylashgan budda gʻor ibodatxonalari. Ular Qizil (Kuchar viloyati), Turfon, Xesi yoʻlagi, Dunxuanda uchraydi. Dunxuandagi "Ming uy" ularning eng yirigi boʻlib uning rasmiy nomi — "Mogaoku" ("Qumlikdagi baland budda ibodatxonasi"). Ibodatxona hujrachalari qoyaning ichini oʻyib ishlash usuli bilan yasalgan. Eng qad. hujra 366 yilga mansub, jami — 492 ta, ularning devorlari va shipi buddaviylik syu-jetlari, tarixi va afsonalariga oid rasmlarga toʻla. Katta hujralarda haykallar oʻrtada, kichiklarida eshik roʻparasida joylashgan, jami 2415 haykal bor. Devoriy rasmlar ichida (158hujra) Markaziy Osiyodan borgan odamlar surati uchraydi. Ibodatxonaning markaziy hujrasida balandligi 33 m keladigan Buddaning katta haykali oʻrnatilgan. Ibodatxonada hujralarning koʻpligiga sabab, buddaviylikda kamolotga erishgan har bir zot bitta hujra qurishi lozim boʻlgan. Abdulahad Xoʻjayev.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Xitoy meʼmoriy yodgorliklari
Turkum:Gʻorlar
Turkum:Arxeologiya
Turkum:Buddizm
Turkum:Gansu
Nabijon Mingboyev

Nabijon Mingboyev (1918.12.2 — Namangan — 1999.3.3) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, kichik serjant, 1943-yildan frontda. Leningrad fronti 21-armiyaning 381-oʻqchi diviziyasi 1261-oʻqchi polkining boʻlinma komandiri. 1944-yil 10-iyunda Vsevoloj rayonidagi Lembolovo qishlogʻi uchun boʻlgan jangda alohida jasorat koʻrsatgan. 1945-yil 24-martda Qahramon unvoni berilgan. Urushdan keyin Namanganda yashagan va turli xoʻjalik lavozimlarida ishlaganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Biografiyasi 
Nabidjon Mingboyev 1918-yil 12-fevralda Namanganda tugʻilgan. Maktabning to‘rt sinfni tugatgach, kolxozda ishladi. 1941-yilda Mingboyev Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirildi.

1943-yildan Ulugʻ Vatan urushi frontlarida xizmat qildi. 1944-yil iyuniga kelib kichik serjant Mingboyev 21-armiya 381-oʻq diviziyasining 1261-oʻqotar polkiga qoʻmondonlik qilgan (11-iyun, 1944-yildan 23-armiya)Sayt Geroi strani. Geroy Sovetskogo Soyuza Minbaev Nabidjan.

Vyborg hujum operatsiyasi paytida Mingboyev katta jasorat koʻrsatgan.

1944-yil 10-iyunda Leningrad viloyatining Vsevolojsk tumanidagi Lembolovo qishlogʻi yaqinida boʻlib oʻtgan jangda Mingboyev harbiy xizmatdan chetda qolgan vzvod komandirini almashtirdi, vzvodni hujumga oʻtdi va dushman oʻz pozitsiyalaridan haydab chiqarildi. Bu jangda Mingboyev yaralandi, lekin jangni davom ettirdi.

U uch kundan keyin yana vzvod komandiri yordamchisi sifatida ajralib turdi. 13-iyun kuni u vzvod jangchilarini oʻzi bilan birga sudrab, hujumga oʻtkazdi. Ikkinchi marta yaralangan. Jasorati va jasorati uchun u „Jasorat uchun“ medali bilan taqdirlangan (06.14.1944) va Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga topshirildi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 24-martdagiUkaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR ot 24.3.45 g. farmoni bilan kichik serjant Nabidjon Mingboyev Vyborg operatsiyasi davomida ko‘rsatgan jasorati uchun Lenin ordeni, Oltin yulduz medali va Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.1946-yilda harbiy xizmatdan ozod etildi va tug‘ilib o‘sgan shahri Namanganga qaytdi. Shu yerda yashab ijod qildi. 1999-yil 3-martda vafot etdiSayt Geroi strani. Geroy Sovetskogo Soyuza Minbaev Nabidjan.

 Xotirasi 
Leningrad viloyati Vsevolojsk tumanidagi Lembolovskaya qo‘rg‘on yodgorligida Ulug‘ Vatan urushi yillarida Leningradni himoya qilgan o‘zbek askarlari uchun yodgorlik o‘rniga tamal toshining tantanali ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi. Yodgorlikning ishchi nomi „Shag v bessmertie“ . Haykalning prototipi Sovet Ittifoqi Qahramoni Nabidjon Mingboyev boʻlgan.

 

Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Mingboshi

Mingboshi — harbiy maʼmuriy mansab;

 Ming kishidan tashkil topgan harbiy qism qoʻmondoni. Turk xoqonligi, qoraxoniylar, temuriylar armiyasida mingbegi. Mingboshi tugʻ, karnay, soyabon va chodirga ega boʻlgan. Du-bulgʻa, zirh, sovut, nayza, qilich, sadoq va oʻq-yoy bilan taʼminlangan, oʻnboshi, yuzboshilar Mingboshiga boʻysungan. Mingboshining noibi — oʻrinbosari boʻlgan. Amir Temur qoʻshinida yuzta Mingboshi harbiy qismlarga sardorlik qilgan, jangda zafar quchgan. Mingboshi, viloyat voliysi mansabi bilan taqdirlangan; Mingboshilarning oyligi 60 ot narxida bo'lgan.
 Oʻrta Osiyo xonliklarida harbiymaʼmuriy mansab. Qoʻqon xonligida xondan keyingi 2-oliy mansab. Asosan, harbiy ishlarga mutasaddilik qilgan. Xiva xonligitsi saroydagi eng kichik amaldor; 
 Eron va Xurosonda 18-asrda Mingboshi harbiy sardor, turkmanlarda kabila boshligʻi; 
 Oʻrta Osiyoning ruslar tomonidan bosib olinishi arafasida Toshkent, Oqmachit (hozirgi Qizil-oʻrda) singari shahar hokimlari. Key-inchalik Mingboshi Toshkent dahalari boshliqlari. Daha Mingboshisi aholi tomonidan saylanib, viloyat hokimi tomonidan tasdiqlangan. 19-asr oxiriga kelib Mingboshi shaharda tijorat ishlarini nazorat qiluvchi kichik mansab egasiga aylangan; 
 20-asrning 20-yillarida Mingboshi Oʻzbekistonda bir yoki bir necha qishloq birlashuvidan tashkil topgan maʼmuriy idora boshligʻi sifatida faoliyat koʻrsatgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mingbuloq

Mingbuloq — Markaziy Fargʻonadagi koʻl. Boʻz massivida. Sirdaryo sohiliga yaqin joylashgan. Uzunligi 400 m, eni 100 m. M.ga koʻp buloq suvlari va sizot suvlar quyiladi. Koʻl qadimda katta boʻlib, boshqa koʻllar bilan tutashib turgan. Buloq va sizot suvlari Sirdaryoning chap sohilidagi tekislikni quritish uchun qazilgan zovurlarga oqib ketganidan koʻl maydoni qisqargan. Koʻl chekkalari qamishzor va botqoqlik, suvi shoʻr, chuqurligi oʻrta qismida 1,5—2 m. Koʻlda baliq va turli yovvoyi parrandalar bor. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mingbuloq botigʻi

Mingbuloq botigʻi - Qizilqumdagi botiq (Navoiy viloyati). Boʻkantovning janubiy etagi boʻylab gʻarbdan sharqqa 100 km, janubidan shimolga 30– 35 km choʻzilgan. Umumiy maydoni 5400 km². Mingbuloq botigʻi asimmetrik sinklinal tarzida tuzilgan boʻlib, shimolida Boʻkantovning Tubabergen, Aytim, Koʻkpatos togʻlari, gʻarb va janubidan uncha baland boʻlmagan tepaliklar bilan oʻralgan. Botiqning eng past joyi — 12 m (Qizilqumning eng past joyi). Paleozoy, mezozoy va kaynozoy yotqiziklaridan tarkib topgan. Iqlimi keskin kontinental. Yillik oʻrtacha temperatura 11 — 15°, yillik yogʻin miqdori 120–140 mm. Shamolning oʻrtacha tezligi 2,3—7,3 m/sek. Bu yerda bir necha bulok, suvlari birlashib, kichik soy hosil qilgan. Mingbuloq botigʻida boʻz tuproq, shoʻrxok, shoʻrtoblar, qumli va shagʻalli tuproqlar uchraydi. Efemer, efemeroid oʻsimliklar, saksovul, astragal va teresken koʻp. Hayvonot dunyosi, asosan, kaltakesak, ilon, toshbaqa, yumronqoziq, qoʻshoyoq, qumsichqonlardan iborat. Mingbuloq botigʻidan yaylov sifatida foydalaniladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston geografiyasi
Mingbuloq togʻi

thumb|250px|Mingbuloq togʻi janubiy tomonda
Mingbuloq togʻi — Qorjontov tizmasi tarkibi (Toshkent viloyati)dagi togʻ. Oʻzbekiston bilan Qozogʻiston chegarasida joylashgan. Balandligi 2823 m gacha, Qorjontov tizmasining eng baland joyi hisoblanadi. Togʻ kuchli parchalangan. Alp tipidagi relyefga ega. Yuqori paleozoy davrining intruziv va metamorfik jinslaridan tuzilgan. Jigarrang tuproqlarda siyrak archazorlar va turli oʻtli bugʻdoyiqzorlar tarqalgan. Alpinist va togʻ sayyoxdarining balandlikka koʻtarilish boʻyicha mashq qiladigan joyi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Oʻzbekistonning relef shakllari
Turkum:Toshkent viloyati geografiyasi
Turkum:Qozogʻiston geografiyasi
Mingdevona

Mingdevona - Solanaceae (ituzumdoshlar) oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi. Boʻyi 1,5 m gacha. Poyasi shoxlangan, sertuk. Birinchi yili uzun bandli ildiz boʻgʻiz, toʻpbarg, ikkinchi yili poya oʻsib chiqadi. Poyadagi barglari tuxumsimon, 3—7 boʻlakli, bandsiz, ketma-ket joylashgan. Gullari sargʻish, uchi keng, poya uchida toʻpgul hosil qiladi. Mevasi ikki xonali, koʻp urugʻli, koʻzachasimon koʻsakcha. Oʻrta Osiyo, Sibir, Kavkaz, Uzoq Sharqda tarqalgan. Oʻzbekistonda 2 turi (turkman va qora M.) bor, koʻproq qora M. (zaharli begona oʻt) uchraydi. M. yoʻl yoqalarida, oʻtloq va partov yerlarda, ekinzorlarda oʻsadi. Bargi tarkibida giossiamin, atropin, skopolamin va boshqa zaharli alkaloidlar bor. Barg ekstrakti va urugʻining moyi bod, asab kasalliklarida ogʻriq qoldiruvchi dori sifatida ishlatiladi. Doridarmon tayyorlash uchun maxsus ekiladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yilArmando T. Hunziker: The Genera of Solanaceae (o'zbek tilida: Ituzumdoshlarning Turkumi). A.R.G. Gantner Verlag K.G., Ruggell, Liechtenstein 2001. 

 

 

Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar
Turkum:Zaharli o‘simliklar
Mingyilqi tizmasi

Mingyilqi tizmasi — Chatqol togʻlari tarkibidagi (Toshkent viloyati) tizma. Qoraarcha, Katta Maydontol, Berkota, Nurakota soylari havzalarida joylashgan. Janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa yoʻnalgan. Uzunligi 10 km. Eng baland joyi (Qoraungur togʻi) 2942 m. Tizmada uchta balandlik: Qoraungur (2942m), Jar (2936 m) va nomsiz (2842 m) yaqqol ifodalangan. Mingyilqi tizmasi oʻrtacha, baʼzi joylarda kuchli parchalangan. Suv-ayirgʻich qismi esa kam parchalangan. Yalangʻoch qoyali qirralar uncha yaxshi ifodalanmagan. Shimolida Katta Chimyon (3309 m) togʻiga tutashib ketadi. Mingyilqi tizmasi quyi karbon davrining metamorfik va choʻkindi jinslaridan tashkil topgan. Quyi qismida jigarrang tuproklarda siyrak archazorlar bilan turli oʻtli bugʻdoyiqzorlar uchraydi. 2600-2800 m balandlikda subalp oʻtloqlari mavjud. Yozgi yaylov sifatida foydalaniladi. Yaylovlarning oʻrtacha mahsuldorligi gektariga 6—10 s.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Togʻlar
Turkum:Oʻzbekistonning relef shakllari
Turkum:Toshkent viloyati geografiyasi
Mingtepa

Mingtepa — koʻhna shahar harobasi (miloddan avvalgi 3 — milodiy 5-asr). Andijon viloyati, Marhamat tumani markaziga tutashib ketgan yodgorlik. Xitoy yozma idagi Ershi shahri bilan aynan deb taxmin etiladi.

1940—50 yillarda A. N. Bernshtam, Yu. A. Zadneprovskiy, keyinchalik (90-yillarda) Oʻzbekiston FA Arxeologiya institutining Fargʻona otryadi (B. Matboboyev) arxeologik tekshirish ishlari olib borgan.

Mingtepa ichki va tashqi shahardan iborat boʻlib, mustahkam mudofaa devorlari bilan oʻrab olingan. Hozir faqat ichki shaharni (38 ga) toʻrt tomondan qurshagan mudofaa devori saqlanib qolgan. Mingtepadagi tepaliklar soni 52 ta. Ichki shaharning shimoliy-gʻarbiy tomonidagi markaziy tepalikning madaniy qatlami 10 m dan ortiq. Eng quyi qatlam miloddan avvalgi 3—2-asrlarga oid. Tepalikdan 5 m qalinlikdagi platforma (tagkursi) ustida qurilgan inshoot qoldiqlari chiqqan. Mutaxassislar fikricha, bu tepalik shahar arki boʻlgan. Mingtepa mudofaa devorining har 38-40 m masofasida kuzatuv minorasi oʻrnatilib, uning uzunligi 18 m, eni 9 m, balandligi 3-4 m ga yetgan. Minora oʻrtasida shinaklar bilan taʼminlangan xona joylashib, unda soqchilar yashagan. Burjlarni oʻzaro tutashtirib turgan mudofaa devorining qalinligi quyi qismida 7 m, yuqorida 4 m, balandligi 4 m ga yetgan. Devor va burj, asosan, yaxshi pishirilgan paxsa va xom gʻishtlardan tiklangan. Devor tashqarisida xandaqlar qazilgan.

Qadimda Mingtepa oʻrnida boʻlgan Ershi shahrini xitoyliklar bir necha marta qamal qilib, ishgʻol eta olmaganlar (qarang Ershi mudofaasi).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Adabiyot 
 Bernshtam A. N., Istoriko-arxeologicheskiye ocherki Tyan-Shana i Pamiro-Alaya, M.— L., 1952; Oʻzbekiston davlatchiligi tarixi ocherklari, T., 2001.

 

Turkum:Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Turkum:Andijon viloyati
Turkum:Marhamat tumani
Mingtepa (inshoot)

Mingtepa – dafn inshooti qoddigʻi. Toshkent viloyati Ohangaron voyaiysida joylashgan. 2-3 km² maydonni egallagan 1000 ga yaqin doʻnglik (diametri 2,5 m dan 30 m gacha, balandligi 0,5—3,5 m) dan iborat. M.ning 7 guruhi mavjud: Toʻytepa qishlogʻi jan.dagi Toʻytepa, Pskent qishlogʻining jan.-sharqidagi Pskent, jan.-sharqiy Alimkent, Boʻka qishlogʻidan 4,5 km uzoklikdagi Boʻka, Olmaliqsoy va Noqpoy oʻrtasidagi Noqpoy, Qoraxitoy qishlogʻining shim.gʻarbidagi Qoraxitoy, Oqcha qishlogʻining sharqidagi Okcha M.ning asosini gumbazli hujralar va pastbaland yertoʻlalar tashkil etadi. Qabrlardan har xil qurol, ziynat buyumlari, dastasi hayvon shaklida ishlangan idishlar topilgan. Topilmalar miloddan avvalgi 1-asrdan milodiy 5—7-asrlargacha boʻlgan davrlarda yashagan koʻchmanchi va yarim koʻchmanchi xalqlarga mansub.

 Adabiyot 
 Masson M. Ye., Axangeran. Arxeolo-gotopograficheskiy ocherk, T., 1953.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston arxeologiyasi
Turkum:Oʻzbekiston tarixi
Turkum:Toshkent viloyati
Mingchuqur gʻori

Mingchuqur gʻori — Surxondaryo viloyati Boysun tumanidagi gʻor. Boysun tizmasi tarkibidagi Hojibuzbarak togʻining shimoli-gʻarbiy yon bagʻrida, Machay daryosi vodiysida joylashgan. Yura davri gips qatlamlarida hosil boʻlgan. Gʻorga kirish qismining eni 27 m dan ziyod, balandligi 12 m. Bir qancha xonalar va yoʻlaklardan tashkil topgan gʻorning ichki tuzilishi murakkab. Ularning eni 6-8 m dan 10-18 m gacha, balandligi 1-2 m dan 10-12 m gacha. Sahnida shipi va devorlaridan qulab tushgan turli kattaliqdagi tosh parchalari uchraydi. Gʻorning umumiy uz. 230 m, maydoni 680 m2, hajmi 1350 m3 dan ziyod.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Surxondaryo viloyati geografiyasi
Turkum:Oʻzbekiston gʻorlari
Turkum:Boysun tumani
Mingchuqur gʻori (gʻor)

Mingchuqur gʻori — Surxondaryo viloyatining Shoʻrchi tumanidagi gʻor. Gulbair togʻining shimoli-gʻarbiy yon bagʻrida, 2390 m balandlikda joylashgan. Yura davri ohaktoshlarida hosil boʻlgan. Gʻorning ogʻzi janubi-sharq tomonga uchburchak shaklida ochilgan (eni 0,6 m, balandligi 1,3 m). Gʻor bir qancha yoʻlak va yoʻlakchalardan iborat (eni 0,6—2,5 m dan 3—4,8 m gacha, balandligi 1-2 m dan 3-4 m gacha). Ichida suv sarfi 4 l/sek va suv temperaturasi 27° boʻlgan jilgʻa oqadi. Suvining tarkibi sulfatkalsiyli. Fop ichkarisida nisbiy namlik iyun oyida 98% ga yetadi. Gʻorning umumiy uz. 86 m, maydoni 130 m2, hajmi 330 m3 dan ziyod.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Oʻzbekiston gʻorlari
Turkum:Surxondaryo viloyati geografiyasi
Turkum:Shoʻrchi tumani
Mindanao

Mindanao — Filippin arxipelaginingjandagi orol. Kattaligi boʻyicha Luson o.dan keyin 2-oʻrinda. Maydoni 94,6 ming km². Relyefida eng baland joyi 2954 m boʻlgan vulkan massivlari bilan pasttekisliklar almashinib keladi. M. murakkab konfiguratsiyam ega, yirik qoʻltiqlar va tor, okean ichiga uzoq kirib borgan yarim orol koʻp. Zamini slanets, qumtosh, ohaktosh, bazalt jinslaridan tuzilgan. Seysmik faol, harakatdagi vulkanlar bor. So-hilboʻyi pasttekisliklari va yirik togʻ oraligʻidagi vodiylar botqoqlashgan. Koʻmir, temir rudasi va rangli metall konlari topilgan. Iklimi subekvatorial, mussonli, jan.da ekvatorial iqlim, havo temperaturasi yil boʻyi tekisliklarda 25—28°. Yillik yogʻin 1000 mm dan 4000 mm gacha. Asosiy da-ryolari — Mindanao, Pulangi va Agusan. Tropik va mussonli oʻrmonlar, sohil qismida mangra oʻrmonlari usadi. Kokos palmasi plantatsiyalari bor, sholi ekiladi, ananas yetishtiriladi. M.da Davao, Zamboanga shaharlari joylashgan.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

 

Turkum:Osiyo orollari
Mineral koʻllar

Mineral koʻllar, shoʻr koʻllar — suvining tarkibida koʻp miqdorda tuz boʻlgan koʻllar. Mineral koʻllar toifasiga tuz miqdori okeandagi (35 g/kg)dan yuqori boʻlgan koʻllar kiradi. Boshqa tasnif boʻyicha Mineral koʻllar toifasiga tarkibidagi eritma moddalar 25g/kg dan ortiq boʻlgan koʻllar kiradi. Tarkibida tuz miqdori 1%o dan 35%o gacha (yoki 25%o) boʻlgan Mineral koʻllar kam mineralli yoki shoʻr koʻllar deyiladi. Yuqori konsentratsi-yadagi Mineral koʻllarning tuzli suvi tagida tuzlar konsentratsiyasi va choʻkmasini hosil qilgan toʻyingan eritmani vujudga keltiradi. Oddiy koʻl suvi oqmasdan turib qolishi va bugʻlanishi natijasida undagi tuz miqdori orta borib, Mineral koʻllar ni paydo qiladi. Mineral koʻllar ikki xil yoʻl bilan: dengizning ayrim qismi ajralib qolishi natijasida (mas, limanlar, baʼzi bugozlar va boshqalar); chul va dashtlardagi pastqam joylarga oqar suvlar nuragan togʻ jinslaridagi oson eriydigan tuzlarini oqizib keltirishidan hosil buladi (mas, Qoraqal-pogʻiston Respublikasining Qungʻirot shahridan 60 km shim.-gʻarbda joylashgan Qoraumbat kuli). Mineral koʻllar suvidagi tuzlarning xili va miqdoriga qarab karbonatli, sulfatli va xloridli boʻladi. Mineral koʻllardan soda, mirabilit, xlorli magniy, tuz, yod, brom birikmalari va hokazo olinadi. Tibbiyotda Mineral koʻllardan revmatizm va boshqa kasalliklarni davolashda foydalaniladi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Turkum:Geografik terminlar
Mineral ozuqalar

Mineral ozuqalar - chorva mollarining ozuqa ratsionida baʼzi ki-myoviy elementlar yetishmaganda yemxa-shakka qoʻshib beriladigan qoʻshimcha mineral ozuqalar. Chorva mollari tanasida turli mineral elementlar uchraydi. Ulardan 15 tasining hayvonlar organizmidagi fiziologik ahamiyati aniqlangan. Ftor, bariy, brom va stronsiy elementlari esa ehtimol zarur boʻlgan elementlar qatoriga kiritilgan.

Hayvon tanasida koʻp yoki kam miqdorda uchrashiga qarab mineral elementlar 2 guruhga ajratiladi; makroelementlar (ularning 1 kg ozuqadagi miqdori g da ifoda etiladi). Chorva mollari ozuqalarida makroelementlardan kalsiy, fosfor, natriy, kaliy, xlor, magniy va oltingugurt ele-mentlarining miqdori nazorat qilinadi; 2) mikroelementlar (ularning 1 kg ozuqadagi miqdori mg da oʻlchanadi).

Hayvonlar isteʼmol qiladigan oʻsimlik mahsulotlaridan olingan ozuqalarning mineral tarkibi tuproq va iqlim sharoitiga hamda agrotexnik sharoitlarga, oʻgʻitlarning qoʻllanishiga ham bogʻliq. Koʻpchilik oʻsimlik ozuqalarda natriy va xlor yetishmaydi. Shuning uchun hayvonlar yem-xashagiga osh tuzi qoʻshiladi. Kalsiyli ozuqa sifatida tuyilgan boʻr va temperaturavertinlar, ohaktoshlar hamda oʻtin kulidan foydalaniladi. Hayvonlarning mineral elementlarga boʻlgan talabini aniqlashda baʼzi elementlarning oʻzaro nisbatini ham hisobga olish kerak. Chunonchi, kalsiy va molibdenning ratsionda ortib ketishi boshqa elementlarning hazm boʻlishini susaytiradi. Temir, mis, kobalt elementlarining maʼlum bir nisbatda boʻlishi juda ham zarur. Chunki, qondagi gemoglobin oqsilning sintezi yuqoridagi elementlarning oʻzaro nisbatiga bogʻliq boʻlib, ulardan birontasining yetishmasligi anemiya (kamqonlik) kasalligiga olib keladi. Yod elementi qalqonsimon bez ajratadigan tiroksin gormoni tarkibida boʻlib, shu bezning bir meʼyorda faoliyat koʻrsatishini taʼminlaydi. Parrandachilikda kalsiyli oziqlantirishda tuxum poʻchogʻi va chuchuk suv mollyuskalari, dengiz chiganoklaridan tayyorlangan ozuqa yormalari keng qoʻllanadi. Kalsiy va fos-forli elementlar yetishmaganda ratsi-onga fosfatli ozuqalar qoʻshiladi. Mineral ozuqalarga turli konsentratlar, silos va maydalangan ildizmevalar aralashtiriladi. Mineral ozuqalar har qanday aralash yemlarga qoʻshilishi shart. 3-dlarda Mineral ozuqalardan tuzlar aralashmalari, yalanadigan bri-ketlar va tabletkalar tayyorlanadi. Hayvonlar ratsionini mineral ozuqalar bilan boyitishda, ayniqsa, mis, ftor, selen va molibdenning ratsionda meʼ-yordan ortib ketishi hayvonlarni zaharlashi mumkin. Organizmdagi ishqoriy kislotali muhit muvozanatining saqlanishida ham mineral moddalarning ahamiyati katta.

Roʻzimat Hamroqulov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mineral resurslar

Mineral resurslar - alohida region (hududlar)da geologik izlanish va razvedka natijasida aniqlangan foydali qazilmalar majmui. Mineral resurslar qayta tiklanmaydigan tabiiy resurslardir. Ularning oʻzlashtirishga tayyorlangan qismi mineral xom ashyo bazasi hisoblanadi. Konchilik va geologiyada Mineral resurslar deb Yer qaʼrida foydali qazilmalar sifatida aniqlangan va sanoat ahamiyatiga ega boʻla oladigan boyliklarga aytiladi.

Mineral resurslar ishlatilishiga qarab turlarga ajratiladi: yoqilgʻi va energetika (neft, tabiiy gaz, kumir, slanetslar, torf, uran rudalari); kora metallar rudasi (temir, marganets, xrom va boshqalar); rangli va legirlovchi metallar rudasi (alyuminiy, mis, qoʻrgʻoshin, pyx, nikel, kobalt, volfram, molibden, qalay, surma, simob va boshqalar); noyob va nodir metallar rudasi; konchilikkimyo sanoati xom ashyosi (fosforitlar, apatitlar, kaliy va boshqa tuzlar, oltingugurt va uning birikmalari, brom va yod tarkibli eritmalar, barit, flyuorit va boshqalar); zebu ziynat buyumlari yasashga ishlatiladigan qimmatbaho toshlar; noruda sanoat xom ashyosi (slyuda, grafit, asbest, talk, kvars va boshqalar); noruda qurilish materiallari (sement va shisha sanoati xom ashyosi, marmar, granit, shifer slanetslar, tuf, bazalt, gillar); mineral suvlar (yer osti tuzli, chuchuk, minerallashgan, shu jumladan, balneologik va termal va boshqa suvlar). Baʼzi Mineral resurslar bir nechta sanoat sohasida qoʻllanishi mumkin. Jamiyatning ehtiyoji, texnika va tex-nologiyalarni rivojlanish darajasiga qarab Mineral resurslar tarkibi va miqdori oʻzgaruvchan boʻladi. Mineral resurslar miqdori aniqlangan va bashorat qilingan foydali kazilmalar zaxiralari bilan baholanadi.

Oʻzbekiston Mineral resurslarga boy. Oltin va boshqa rangli va nodir metallar rudasi, neft va tabiiy gaz, kumir, marmar, granit, mineral suvlar va hokazo zaxiralarini sanoat miqyosida oʻzlashtirishi mamlakat ehtiyojini koʻp yillar mobaynida taʼminlaydi. Mineral resurslarning kayta tiklanmaslik xususiyati ulardan ratsi-onal foydalanishni, qazib olib kayta ishlash jarayonlarida nobudgarchilikni kamaytirishni taqozo etadi.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil