Bolalar psixoterapiyasi

Bolalar psixoterapiyasi yoki bolalar uchun ruhiy salomatlik terapiyasi oʻtgan asrda turli xil yondashuvlarni ishlab chiqdi. Gʻarbiy Yevropada va Qoʻshma Shtatlarda bugungi kunda taʼminlash uchun ikkita alohida tarixiy yoʻlni aniqlash mumkin: biri bolalarga yoʻl-yoʻriq koʻrsatish harakati orqali, ikkinchisi kattalar psixiatriyasidan yoki alohida bolalar psixiatriyasi ixtisosligini rivojlantirgan psixologik tibbiyotdan kelib chiqadi.

Bolalarga qaratilgan davolash usullarini tavsiflovchi atamalar dunyoning turli burchaklarida farq qilishi mumkin, bunda „terapiya“, "bolalar psixoterapiyasi " yoki " bolalar tahlili " kabi atamalardan foydalanishda alohida farqlar mavjud.

 Psixoanalitik bolalar psixoterapiyasi 
Chaqaloqlar, bolalar va oʻsmirlar bilan psixoanalitik psixoterapiya asosan bolalar psixoanalitik psixoterapiyasi boʻyicha malakali odamlar yoki bolalarga yoʻnaltirilgan davolanish boʻyicha mutaxassis nazorati ostida stajyorlar tomonidan olib boriladi. 34 ta tadqiqot ishlarini qamrab olgan soʻnggi dalillar (ulardan toʻqqiztasi randomize nazorat ostida boʻlgan sinovlar) psixoanalitik psixoterapiya ayniqsa quyidagi kasalliklarga chalingan bolalar uchun samarali ekanligini koʻrsatdi:

 depressiya
 xavotir va xatti-harakatlarning buzilishi
 shaxsiyatning buzilishi
 oʻrganish qiyinchiliklari
 ovqatlanish buzilishlari
 rivojlanish masalalari

Bundan tashqari, keyingi tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, psixoanalitik psixoterapiyada terapevtik yaxshilanishlar terapiyaning oʻzi tugatilgandan keyin ham davom etadi. Bu „uyqu effekti“ deb ataladi.

Buyuk Britaniyada psixoanalitik psixoterapiya NICE tomonidan IMPACT tadqiqotidan soʻng jinsiy zoʻravonlik va oʻsmirlardagi ogʻir depressiya uchun dalillarga asoslangan davolash sifatida tavsiya etiladi

 Dalillarga asoslangan bolalar va oʻsmirlar psixiatriyasi 
Bolalar va oʻsmirlarning ruhiy salomatligi bilan bogʻliq muammolarni hal qilish uchun turli xil terapevtik baholashlar mavjud. Baʼzi yondashuvlar kuchli ilmiy dalillar bilan tasdiqlangan, baʼzilari esa yoʻq. Baʼzi tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, oʻzgarishlarning rivojlanishiga yordam beradigan eng kuchli omil terapevtik aralashuvning oʻziga xos shakli emas, balki terapevt bilan munosabatlarning sifati hisoblanadi.

 Ota-ona-bola psixoterapiyasi 
Agar ota-ona va bola oʻrtasidagi xavfsiz bogʻlanishning normal kursi buzilgan boʻlsa, ota-ona va bola psixoterapiyasi bu aloqani tiklash yoki buzilishlarni bartaraf etish va keyingi paydo boʻlishining oldini olish uchun zaif ota-onalar bilan ishlashni maqsad qilgan psixoterapiyalarni tavsiflash uchun umumiy atamadir. Ushbu turdagi terapiyaga misollar: „Tomosha qiling, kuting, hayratlantiring“ va psixoanalitik ota-ona va bola psixoterapiyasi . Ushbu usullarning aksariyati ota-ona, bola va terapevt oʻrtasida uch tomonlama munosabatlarni talab qiladi. Terapiya mashgʻulotlari davomida ota-ona oʻz fikrlari va his-tuygʻularini ifoda etishi mumkin, ular quyidagi omillarning kombinatsiyasiga asoslangan:

 Ota-onaning bolalikdagi tajribasi
 Ota-onaning bola kelajagiga boʻlgan orzulari va umidlari
 Ota-onaning boshqa odamlar bilan boʻlgan munosabatlari

Terapevtning roli bola va ota-ona oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlarning kuzatuvchisi va tarjimonidir. U bolaning xatti-harakati haqidagi baʼzi fikrlarini ota-onasi bilan baham koʻrishi va shu bilan ota-onaga bolani boshdan kechirishning muqobil usulini taklif qilishi mumkin. Ushbu usul ota-onaga bola bilan ishonchli aloqani tiklash uchun oʻzining goʻdaklik tajribasi bilan bogʻliq muammolarni hal qilishga yordam beradi.Bu kelajakda bolaning psixopatologik rivojlanish xavfini kamaytirishga yordam beradi.

 Guruh art-terapiyasi 
Guruh art-terapiyasi bolaga terapevt ishtirokida ijodiy vosita orqali his-tuygʻulariga kirish uchun xavfsiz muhitni beradi. Bu ogʻzaki boʻlmagan terapevtik amaliyot bolaning oʻzini ifoda etish uchun soʻzlarni topishga harakat qilganda his qilishi mumkin boʻlgan stressni yengillashtiradi. Shunday qilib, u ijtimoiy koʻnikmalarni tiklashga va boshqalarga ishonchni qozonishga yordam beradi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, bu amaliyot oʻz-oʻziga zarar yetkazishni yengillashtirishi mumkin. Psixoterapiyaning ushbu usuli, ayniqsa, quyidagi holatlardan birini koʻrsatadigan bolalar uchun foydali boʻlgan:

 Autizm
 Asperger kasalligi
 Xavotir va xatti-harakatlarning buzilishi

Guruh art-terapiyasi oʻzgarishlarning oʻziga xos mexanizmlarining sakkiz kichik toifasiga ega. Ular orasida:

 ichidagi narsalarni ochib berish uchun ifoda shakli sifatida
 oʻz-oʻzidan xabardor boʻlish usuli sifatida
 hayot haqidagi hikoyani shakllantirish usuli
 tajriba orqali miyaning integrativ faollashuvi
 tadqiqot yoki aks ettirish shakli
 art-terapiyada taklif qilinadigan badiiy materiallar yoki texnikalarning oʻziga xos xususiyatlari
 koʻnikmalarni mashq qilish yoki oʻrganish shakli sifatida
 art-terapiya badiiy materiallardan foydalanish orqali oson erishiladigan, ijobiy va xavfsiz aralashuv sifatida

Ushbu maxsus guruhlarni birlashtirgan holda, umumiy guruhlar quyidagilardir:

 art-terapiya guruh jarayonining bir shakli sifatida
 art terapiyadagi terapevtik ittifoq

Ushbu yondashuv doirasida terapevt tomonidan uchta turdagi xatti-harakatlar namoyon boʻlishi mumkin; nodirektiv, direktiv va eklektik.Bosgraaf, Liesbeth; Spreen, Marinus; Pattiselanno, Kim; Hooren, Susan van (2020). „Art Therapy for Psychosocial Problems in Children and Adolescents: A Systematic Narrative Review on Art Therapeutic Means and Forms of Expression, Therapist Behavior, and Supposed Mechanisms of Change“. Frontiers in Psychology. 11: 584685. doi:10.3389/fpsyg.2020.584685. ISSN 1664-1078. PMC 7578380. PMID 33132993. Yoʻnaltiruvchi boʻlmagan quyidagi xatti-harakatni anglatadi, unda terapevt yordam berish yoki izohlashdan koʻra his-tuygʻularni oʻz-oʻzini oʻrganishni kuzatish munosabatini oladi. Biroq, direktiv munosabatlar mijozlarning sanʼat asarlarini yoʻnaltirish uchun maxsus savollar berish orqali osonlashtiruvchi naqshga amal qiladi. Ushbu ikkita jarayonni hisobga olgan holda, eklektika ularni bir vaqtning oʻzida yengillashtiruvchi va yumshoq yondashuvni yaratish uchun birlashtiradi va koʻpincha mashgʻulotlar boshida his-tuygʻularni tekshirish va sessiyalar oxirida his-tuygʻularni tekshirishdan foydalanadi.

Ushbu yondashuv turli xil psixologik elementlarni oʻz ichiga oladi, masalan, psixo-taʼlim, diqqat, psixoanaliz va kognitiv analitik nazariyalar. Ushbu maqola ushbu usullarning samaradorligini keng spektrda tahlil qilishga intildi, jumladan, quyidagilar:

 travmatik hodisalar (TSSB)
 taʼlimga muhtoj yoki nogironligi boʻlganlar
 tibbiy sharoitlari boʻlgan bolalar
 avvalgilaridan hech biri boʻlmagan bolalar
 voyaga yetmagan jinoyatchilar

Art-terapiya saraton kasalligiga chalingan bolalar uchun ham yaxlit terapevtik amaliyot sifatida amalga oshirilishi mumkin (AQShda har 285 boladan 1 tasi; har yili 15 980 bola). Ushbu usulning yengillashtiruvchi taʼsirini hisobga olgan holda, bolalar oʻzlarining ehtiyojlari va his-tuygʻularini oila aʼzolari va sogʻliqni saqlash jamoasi bilan yaxshiroq muhokama qilishdi. Ushbu tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, art-terapiya hissiy va aqliy farovonlikni yaxshilashga va muloqot qobiliyatlarini yaxshilashga olib keladi.

 Ota-ona-bola oʻzaro terapiyasi (PCIT) 
Ushbu yondashuv 2 yoshdan 7 yoshgacha boʻlgan bolalari boʻlgan, buzgʻunchi xatti-harakatlarga va hissiy qiyinchiliklarga moyil boʻlgan ota-onalarga yordam berish uchun moʻljallangan. Ota-bola terapiyasi ikki bosqichdan iborat boʻlib, ularning har biri ushbu yondashuvni yaratish uchun oʻz maqsadlari va xususiyatlariga ega. Bolalarga yoʻnaltirilgan oʻzaro taʼsirdan (CDI) boshlab, ota-onalar iliq va xavfsiz tarbiya uslublari maqsadiga erishish uchun maqtov, ogʻzaki aks ettirish, taqlid qilish, xatti-harakatlarni tavsiflash va zavqlanish kabi koʻnikmalarni oʻrganadilar. Ota-onalar tomonidan boshqariladigan oʻzaro taʼsir (PDI), ikkinchi bosqich, bola tomonidan koʻrsatiladigan asl buzilish xatti-harakatlarini kamaytirishga intiladi. Ikkala bosqich ham ota-ona oʻz farzandi bilan muloqot qilganda, boshqa xona orqali terapevt tomonidan oʻrgatish uchun moʻljallangan. Ushbu koʻrib chiqish shuni koʻrsatdiki, baʼzi madaniy qadriyatlar ushbu yondashuvning rivojlanishiga toʻsqinlik qilishi yoki hissa qoʻshishi mumkin.

 

 

 Bolalar psixoterapevtlari uyushmasi (ACP) Buyuk Britaniyadagi psixoanalitik bolalar va oʻsmirlar psixoterapevtlari uchun professional tashkilot va NHSning asosiy kasbidir.
Turkum:Psixoterapiya
Turkum:Pages with unreviewed translations