Abra

Abra, rasman Abra provinsiyasi – Filippinning Cordillera maʼmuriy mintaqasida joylashgan 3-toifadagi provinsiya hisoblanadi. Abra provinsiyasining markazi Bangued munitsipalitetidir. Abra provinsiyasi shimoli-gʻarbda Ilocos Norte, shimoli-sharqda Apayao, sharqda Kalinga, janubi-sharqda Mountain provinsiyasi va janubi-gʻarbda Ilocos Sur bilan chegaradosh.

 Etimologiyasi 
Abra ispancha „abre“ soʻzidan olingan boʻlib, „darra“, „oʻtish“, „buzish“ yoki „ochish“ degan maʼnoni anglatadi. Bu soʻz birinchi marta ispanlar tomonidan Abra daryosining Gʻarbiy Filippin dengiziga qoʻyilish joyi „Banaoang deltasini“ (Rio Grande de Abrani) belgilash uchun ishlatilgan.

 Tarixi 

 Mustamlakachilikdan oldingi davr 
Abraning dastlabki aholisi Bontocs va Ifugaoslarning ajdodlari edi.Bu aholi keyinchalik Mountain provinsiyasiga koʻchib oʻtishgan. Dastlabki aholining boshqa qatlamini Tingguianlar (yoki Itneglar) tashkil etgan.

 Ispaniya mustamlakachiligi davri 
Tingguianlar nomi birinchi marta 1585-yilda Domingo de Salazarning Ispaniya qiroliga yozgan maktubida tilga olingan.

1598-yilda Bangued shahri ispan-Iloko qoʻshinlari tomonidan bosib olindi. Shahar egallanganidan soʻng oʻzlarining missionerlarini mahalliy aholidan himoya qilish uchun ispanlar oʻzlarining garnizonlarini tuzdilar. Shu yoʻl bilan ispanlar Tingguianlarni xristianlashtirishlari va hududdagi oltin konlarini topishni rejalashtirishgan edi.

Bangued, Vigan va Bantay shaharlari ispan missionerlari qaramogʻida boʻlgan. Fr. Esteban Marin va Fr. Agustin Minon 1598-yildayoq Banguedda ispaniya missiyasini tashkil etishgan. Ispaniya mustamlakasi ostidagi hududlarga 1612-yil 5-aprelda Fr. Pedro Columbo birinchi vazir etib tayinlandi. Augustinianlarning bu harakatiga Dominicanning Narvacan vazirligini egallashi sabab boʻlganga oʻxshaydi. Dominicanlar Narvacanni Abra shahrining boshqa hududlarini ham xristianlashtirish uchun missionerlik markaziga aylantirmoqchi boʻlishdi.Ushbu Dominicanlarning harakatini nazorat qilish uchun Augustinianlar Bangued shahrida vazirlik lavozimini tashkil qilishdi.

Bantaydagi cherkov ruhoniysi Fr. Juan Pareja OSA Abra provinsiyasini konvertatsiya qilishga rahbarlik qildi va shuning uchun 1626-yilda provinsiyaga keldi.

Fr. Jose Polanco „OP“ Abra provinsiyasi konvertatsiyasiga hissa qoʻshdi. Fr. Jose Polanco 1679-yilda Abra provinsiyasida vafot etgan. Mahalliy aholi uni avliyo deb hisoblashgan.

Fr. Bernardino Lago „OSA“ XIX asrning boshlarida provinsiyaga kelgan. 1823-yilda Fr. Bernardino Lago Pidigan shahrida oʻz ish faoliyatini boshlagan. 25 yildan soʻng Fr. Bernardino Lago bu shaharda mingga yaqin xristianlik markazlarini tashkil qilgan. Ular orasida quyidagi shaharlar ham mavjud edi:

 Tayum, 1803-yil
 San-Gregorio, 1829-yil
 Pidigan, 1823-yil
 La Paz, 1832-yil
 Bucay, 1847-yil
 San Jose, 1848-yil
 Villavieja, 1862-yil
 San Quintin, 1868-yil
 Dolores, 1882-yil
 Pilar, 1882-yil
 San Juan, 1884-yil
 Alfonso XII, 1884-yil

Dastlab Abra hududi „El Abra de Vigan“ („Viganning ochilishi“) deb nomlangan.Filippinni Britaniya imperiyasi ishgʻol qilgan vaqtda Gabriela Silang va uning qoʻshini Ilocosdan Abra provinsiyasiga chekinishga majbur boʻlgan.

1818-yilda Ilocos mintaqasi Ilocos Norte va Ilocos Surga boʻlingan. 1846-yil 9-oktyabrda Abra provinsiyasi va gubernatorning qarorgohi Bucayda joylashgan mustaqil viloyatga aylandi. 1863-yilda poytaxt viloyatning eng qadimgi shahri Banguedga koʻchirildi. Bu 1899-yilda amerikaliklar kelguniga qadar shunday boʻlib qoldi.

 Amerika davri 
1908-yilda Filippin hukumati Abraning moliyaviy qiyinchiliklarini hal qilish uchun uni Ilocos Sur tarkibiga qoʻshib oldi. 1917-yil 9-martda Filippin Assambleyasi 2683-sonli qonunga binoan Abrani provinsiya sifatida qayta tashkil etdi.

 Ikkinchi jahon urushi 
1942-yilda Yaponiya qoʻshinlari Filippinni bosib oldi va Abra provinsiyasini egallab oldi. 

Abra provinsiyasi Filippin Hamdoʻstligi kuchlari va mahalliy Cordilleran partizanlari tomonidan 1945-yilda ikkinchi Jahon urushi oxirida Abra jangi paytida ozod qilingan. 

 Yaqin tarixi 
Cordillera qabilalarining huquqlari uchun kurashgan inqilobchi marksist ruhoniy Conrado Balweg salib yurishini Abrada provinsiyasida boshlagan. 1987-yilda Balweg guruhining aʼzolari bilan tinchlik kelishuviga erishganidan soʻng Filippin hukumati Abrani oʻz ichiga olgan Cordillera maʼmuriy hududini tashkil qildi.

 Geografiyasi 
Abra provinsiyasi Luson orolidagi Cordillera maʼmuriy hududining gʻarbiy qismida joylashgan.U shimoli-gʻarbda Ilocos Norte, shimoli-sharqda Apayao, sharqda Kalinga, janubi-sharqda Mountain provinsiyasi va janubi-gʻarbda Ilocos Sur provinsiyalari bilan chegaradosh hisoblanadi. Abra provinsiyasining umumiy yer maydoni ni tashkil qiladi.

Provinsiya gʻarbda Ilocos togʻ tizmalari va sharqda Markaziy Cordillera bilan chegaralangan. Abra daryosi provinsiya hududini ikkiga boʻlib oqib oʻtadi va Dolores munitsipaliteti yaqinidagi sharqiy togʻ tizmasidan boshlanuvchiTineg daryosiga qoʻshiladi.

Abra provinsiyasi 27 ta munitsipalitetdan iborat boʻlib, ularning barchasi Abraning Abraning yagona Kongress okrugiga hududiga kiradi.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Ph_fil_abra.png/220px-Ph_fil_abra.png|alt=Political map of Abra province showing its component municipalities|thumb
MunitsipalitetlarAholisi2020-yilBangued†48,163Boliney3,573Bucay17,115Bucloc2,501Daguioman2,088Danglas4,192Dolores11,315LaPaz15,437Lacub3,403Lagangilang14,255Lagayan4,499Langiden3,1984,689Luba6,339Malibcong3,428Manabo10,761Peñarrubia6,640Pidigan12,185Pilar10,223Sallapadan6,622SanIsidro4,574SanJuan9,867SanQuintin5,438Tayum14,467Tineg5,097Tubo5,699Villaviciosa5,392Umumiy250,985
 Demografiya 
2020-yildagi aholini roʻyxatga olish koʻrsatkichlarida Abra provinsiyasi aholisi 250 985 kishini tashkil etdi. Aholi zichligi esa har kvadrat kilometr maydonga 60 kishidan toʻgri keladi.

Abra aholsining asosiy qismini Ilocano koʻchmanchilarining avlodlari va Tingguian qabilasi aʼzolari tashkil qiladi. 2000-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida Ilocano koʻchmanchilari umumiy aholining 71,94 % ini tashkil qilishi aniqlandi. Tingguian qabilasining avlodlari esa umumiy aholining 18,7 % ini tashkil qilgan. Provinsiyadagi boshqa etnik guruhlar ibanaglar (4,46 %), Itneglar  (3,17 %)  va Tagaloglar (0,42 %) dan iborat.Provinsiyadagi asosiy tillar Ilocano va Itneg tillari hisoblanadi.

 Iqtisodiyot 
1990-yil holatiga koʻra Abra provinsiyasida 743 kottej sanoati mavjud boʻlib, ulardan 208 tasi Savdo va sanoat departamentida(Filippin) roʻyxatga olingan. Mamlakat aholisining 59 % i hunarmandchilik bilan shugʻullanadi.

Abra iqtisodiyoti qishloq xoʻjaligiga asoslangan. Qishloq xoʻjaligidagi asosiy ekinlar sholi, sabzavotlar va ildizmevalar hisoblanadi. Savdo mahsulotlariga qahva, tamaki va kokos kiradi. Aholi chorvachilik uchun keng yaylovlardan foydalanadi.

 Infratuzilma 

 Quvvat taqsimoti 
Fayl:Abra_electric_utilities.svg

 Hukumat 
Sobiq harbiy va saylangan gubernatorlar roʻyxati:

 Don Ramon Tajonera va Marzal (harbiy gubernator): 1846-?
 Don Esteban de Penarrubia (harbiy gubernator): 1868-?
 Polkovnik William Bowen (harbiy gubernator): 1901-yil
 Juan G. Villamor (gubernator): 1902-1904
 Joaquin J. Ortega (gubernator): 1904-1914
 Rosalio G. Eduarte (gubernator): 1914-1916
 Julio V. Borbon (gubernator): 1916-1922
 Virgilio V. Valera (gubernator): 1922-1925
 Eustaqio P. Purugganan (gubernator): 1925-1930
 Virgilio V. Valera (gubernator): 1930-1936
 Bienvenido N. Valera (gubernator): 1936-1939
 Eustaqio P. Purugganan (gubernator): 1939-1941
 Bernardo V. Bayquen (gubernator): 1941-1944
 Zacarias A. Crispin (gubernator): 1944-1946
 Juan C. Brillantes (gubernator): 1946-1947
 Luis F. Bersamin (gubernator): 1947-1951
 Lucas P. Paredes (gubernator): 1951-1953
 Vene B. Pe Benito 1953-yilda gubernator vazifasini bajaruvchi edi
 Ernesto P. Parel (gubernator): 1953-1954
 Jose L. Valera 1954-1963
 Carmelo Z. Barbero (gubernator): 1963-1965
 Petronilo V. Seares (gubernator): 1965-1971
 Gabino V. Balbin (gubernator): 1971-1977
 Arturo V. Barbero (gubernator): 1977-1984
 Andres B. Bernos (gubernator): 1984-1986
 Vicente P. Valera (gubernator): 1986-1987
 Buenaventura V. Buenafe 1987-yilda gubernator vazifasini bajaruvchi edi
 Vicente Y. Valera (gubernator): 1988-1998
 Constante B. Culangen 1998-yilda gubernator vazifasini bajaruvchi edi
 Maria Zita Claustro-Valera (gubernator): 1998-2001
 Vicente Y. Valera (gubernator): 2001-2007
 Eustaqio P. Bersamin (gubernator): 2007-2016
 Maria Joselyn Valera Bernos (gubernator): 2016-yildan hozirgi kungacha.

 

 
 Media related to Abra (province) at Wikimedia Commons
 Geographic data related to Abra (province) at OpenStreetMap
 History articles and links on Bucay and Abra

Turkum:Provinsiyalar
Turkum:1846