Bekir Sami Kunduh

Bekir Sami Kunduh yoki Kunduk. (osetincha : K'uyundhaty Mussæyy fyrt Bechyr ; 1867, Saniba, Osetiya - 1933-yil 16-yanvar, Istanbul), birinchi Turkiya Buyuk Millat Majlisi hukumatining birinchi tashqi ishlar vaziri va shu ma'noda, Turkiya siyosatchisi va diplomati.

 Biografiya 
1865-yilda Shimoliy Kavkazning Osetiya viloyatida tug'ilgan va o'sha yili Anadoluga ko'chib kelgan Muso Kunduh Poshoning o'g'li edi. Galatasaray Liseyini tugatgandan so'ng, Parijda siyosiy o'qishni tamomladi.

Sankt-Peterburg elchixonasi kotibi sifatida Amasya, Van, Trabzon, Bursa, Bayrut va Halab gubernatorligi bilan davom etdi. Uning sulh oldidagi oxirgi vazifasi Bayrut gubernatorligidir. Mustafo Kamol Posho va Rauf Beyning chaqirig'i bilan Anadoluga borib, Sivas Kongressidan beri Milliy kurashda qatnashdi. Erzurum kongressida Sivasda bo'lgan bo'lsa-da, vakillik qo'mitasiga a'zo etib saylandi.

Sivas Kongressi tomonidan Vakillik qo'mitasi a'zosi etib saylandi. Sivas va Amasya cherkeslariga keng ta'sir ko'rsatgan Bekir Sami Bey, tarixda Amasya intervyusi sifatida tanilgan Istanbul hukumati va Anadolu vakillari o'rtasidagi birinchi rasmiy uchrashuvda Mustafo Kamol Posho va Rauf Bey bilan birga edi.

Vakillar delegatsiyasi Anqaraga koʻchirilgandan soʻng Amasiya deputati sifatida Usmonlilar parlamentining soʻnggi yigʻilishida qatnashdi va bu parlament inglizlar tomonidan bosim oʻtkazilgach, Anqaraga qaytib Turkiya Buyuk Millat Majlisiga aʼzo boʻldi.

 London konferentsiyasi 
Turkiya Buyuk Millat Majlisi qoshida tuzilgan birinchi hukumatning tashqi ishlar vaziri boʻldi. Bu lavozimda u Sovet Ittifoqi va London konferentsiyasi delegatsiyalariga boshchilik qildi.

Anjumanda Anqara hukumatini Bekir Sami Bey, Istanbul hukumatini esa Usmonli Sadr Vaziri Tevfiq Posho vakillik qildi. Anjumanda Turkiyaning yagona vakili Anqara hukumati ekanini ta'kidlagan Sadr Vazir Tevfiq Posho so'zni Bekir Sami Beyga qoldirdi.

U 1921-yil 8-mayda tashqi ishlar vaziri lavozimidan iste’foga chiqdi, chunki bu kelishuvlar Anqaraning roziligisiz amalga oshirildi, garchi u oʻzi bilan muloqot qilgan Buyuk Britaniya, Fransiya va Italiya tashqi ishlar vazirlari bilan maxsus kelishuv imzolagan boʻlsa ham. London konferentsiyasi davomida

Iste’foga chiqishidan oldin va keyin Turkiya Buyuk Millat Majlisi Bosh Assambleyasida delegatsiya tarkibidagi boshqa mutasaddilarning qattiq tanqid qilinganini, barcha mas’uliyat o’ziga tegishli ekanligini, hech bir vakilning mas’uliyati yo’qligini bildirdi.

 Yaqin Sharq konferensiyasi 
U bu dissertatsiyani 1921-yil 12-fevraldan 12-martgacha Londonda boʻlib oʻtgan Yaqin Sharq konferensiyasida himoya qildi. Istanbulda tashkil etilgan “Shimoliy Kavkaz jamiyati”, “Shimoliy Kavkaz muhojirlar qoʻmitasi” kabi Kavkaz muhojirlari muammolari bilan shugʻullanuvchi tashkilotlarda ishlagan.

 Parlament a'zosi 
Turkiya Oliy Millat Majlisining birinchi davrlarida ikki muddat Tokat deputati sifatida xizmat qilgan Bekir Sami Bey, Taraqqiyparvar Respublikachilar partiyasining asoschilaridan edi. Izmir suiqasdi tufayli ushbu partiyaning barcha a'zolari va ta'sischilari ustidan o'tkazilgan sud jarayonida u sudlangan va oqlangan. Bu voqea uni juda xafa qilgani uchun u 1927-yilda faol siyosatni tark etib, qishlog'ida tinch yashashni afzal ko'rdi.

1933-yilda Istanbulda vafot etdi.

 

Turkum:1927-yilda vafot etganlar
Turkum:1865-yilda tugʻilganlar