Zhantas/Cleaned-Uzbek_Wikipedia huggingface dataset:
Agdam masjidi

Agdam masjidi – Ozarbayjonning Agdam tumanida joylashgan masjid. Bu masjid togʻli Qorabogʻ urushida vayron boʻlmagan hududning oz sonli binolardan biri hisoblanadi. Masjidning maktab yoʻnalishi boʻyicha shiadir.
 Tarixi 
Masjid 1868-1870-yillarda meʼmor Karbaloyi Sefixon Sultonhusayn oʻgʻli Qorabogʻiy tomonidan qurilgan. Masjid Qorabogʻ mintaqasidagi masjidlar uchun odatiy uslubda qurilgan. Ushbu uslubdagi boshqa masjidlar qatoriga Barda masjidi, Shushadagi Yuxari Govhar Ogʻa masjidi, Fizuli shahridagi masjid va Goradiz qishlogʻidagi masjidlar kiradiСалимова А.Т. Архитектура Азербайджана.
1992-yil 29-fevralda Xojalining Qorabogʻ-Arman qoʻshinlari tomonidan bosib olinishidan soʻng, 200 ta jasad birinchi boʻlib ushbu masjidga joylashtirildi. Ammo, masjid rahbari Seyid Sodiqovning soʻzlariga koʻra, masjidda 477 jasad boʻlgan.
 Arxitektura tuzilishi 
Agdam Juma masjidining ibodat zalining rejasi anʼanaviy toʻrtburchak shaklga asoslangan boʻlib, oʻrtada toʻrtta ustun mavjud. Maydonning har bir sharqiy va gʻarbiy tomonidagi uch qator chuqur nish zalning maydonini kengaytirib, toʻrtburchaklar shaklga ega boʻlgan. Namozxonaning janubiy devorining oʻrtasiga baland mehrob toshi oʻrnatilgan. Yon toshlar ichki tomonga qaragan balkon shaklida boʻlib, ayollar namozi uchun moʻljallangan. Namozxonani yon balkonlar oʻrtasida va mehrob arki yonidagi derazalar yoritib turadi.
 Ichki koʻrinishi 
Ibodat zalining ichki dizayni juda jiddiy va mukammal tektonik tuzilishning badiiy taʼsiri bilan eʼtiborni tortadi. Oddiy bezakli mehrob toshidagi yozuvda dekorativning nomi (usta Muhammad Naqqosh Tabriziy, marhum Karboloyi Naqqosh Tabriziyning oʻgʻli) va ta'mirlangan sanasi (hijriy 1331, milodiy 1913-yil) yozilgan. Masjidning shimoliy tomonidagi kirish eshigi chuqur joyda ichida joylashgan boʻlib, ikki qavatli xonalar ochiq balkon yonida joylashgan. Shimoliy tomonning burchaklarida qurilgan minoralar masjidning nosimmetrik rejali tuzilishini yakunlab, unga kvadrat shaklini bergan. Masjid oʻzining klassik soddaligi, geometrik tozaligi bilan ajralib turadigan va funktsional talablarga toʻliq javob beradigan rejaga ega. Minoralarning nozik silindrsimonligi gorizontal ravoqlar bilan boʻlaklarga boʻlinib, har bir qismining yuzasi gʻishtdan ishlangan oddiy naqshlar bilan qoplangan.

 Hozirgi holati 
Agdamdagi binolar orasida masjid hanuzgacha mavjud boʻlgan kam sonli binolardan biridir. Ozarbayjon iga koʻra, masjidning tomi va peshtoqi qulab tushgan, derazalari, eshiklari, ichki qoplamasi, hattoki marmar pol ham buzilgan.

2010-yil noyabr oyida Tog'li Qorabogʻ hukumati masjid va uning atrofi tozalanganligini eʼlon qildi. Shuningdek, ular Agdam masjidi hamda Shusha masjidlari yangilanganligini eʼlon qilishdi.
 Galereya 

 

Turkum:Ozarbayjondagi masjidlar
Ashur masjidi

Ashur masjidi yoki Lezgi masjidi Icheri-sheherda joylashgan qadimiy obida boʻlib, UNESCOning Butunjahon merosiga kiritilgan.

Obida Icheri-sheherning tarixiy markazida Qiz minorasi va Siniqqalʼa masjidi oʻrtasida joylashgan qadimiy masjid hisoblanadi. Masjid asosan XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Dogʻistondan koʻchib kelgan va lezgi jamoatchiligining koʻp yigʻilishi sababli Lezgi masjidi nomi bilan ham tanilgan.
 Tarixi 
Ustundagi yozuvga koʻra, usta Nejef Ashur ibn Ibrohim tomonidan hijriy oy taqvimi boʻyicha 567-yilda, milodiy 1169-yilda qurilgan .
 Masjid haqida 
Masjid sosoniylar davri yodgorligi ustiga qurilgan. Yodgorlikdan faqat ikkita gumbaz bilan qoplangan xona qolgan. Masjid parallelepiped koʻrinishidagi hajmga ega. Keyinchalik janubiy qismida ikkita kichik deraza ochilgan. Masjidning shimoliy-sharqiy qismida joylashgan kichik shakldagi kirish eshigi qalin gumbaz bilan qoplangan, bitta xonali, qalin kirish joyi boʻlgan boʻlib, u katta namozxonaga olib borgan. Toshdan yasalgan gul va geometrik naqshlar bilan bezatilgan mehrob XII asrga oid stalaktit bilan bezatilgan. XX asrning boshlarida Boku aholisi tomonidan ibodat zalining janubi-gʻarbiy qismida ikkinchi mehrob qurilgan. Tashqi tomondan, masjidning qadimgi qismida, chiroyli tarashlangan katta tosh bloklar, keyingi qismida esa mayda toshlar ishlatilgan.

Yodgorlik kichik yer osti hujra va yuqorida namozxonadan iborat.C. Qiyasi. "Nizami dövrünün memarlıq abidələri". Bakı, İşıq nəşriyyatı, 1991, səh 47 

Rejada ibodat zalining 2 ta mehrobii (maydoni 55,0 m) mavjud. Zalning oʻqida joylashgan mehrob juda yaxshi bezatilgan. Ashur masjidi tashqi tomondan oddiy prizmatik koʻrinishga ega. Tosh devorlari koʻrinishidan uning yuqori qismi keyinchalik qayta tiklanganligi seziladi. 1970-yilda masjidni tiklash paytida sovet arxeologlari arxeologik qazishmalar natijasida binoning janubiy qismi ostida Sosoniylar davridagi ikkita yarim doira shaklidagi poydevorni aniqladilar. Arklar ortida gumbazli xona topilgan. Masjid qadimgi olovga sigʻinadigan zardushtiylar ziyoratgahi ustida qurilgan deb taxmin qilinadi.

 Ismi 
Masjid oʻz nomini XIX asr oxiri - XX asrning boshlarida, neft sanoati rivojlana boshlaganda oldi. Shunday qilib, Dogʻiston ishchilari pul topish uchun Boku sanoat korxonalariga shiddat bilan ish izlab kelganida, Eski shahar aholisi ularga ibodat qilish uchun ushbu masjidni ishonib topshirdilar. Dogʻistonlik ishchilarning bu yerda uzoq vaqt ibodat qilgani bu masjidning xalq etimologiyasida „lezgi masjidi“ deb nomlanishiga sabab boʻlgan.

 

Turkum:Bokudagi masjidlar
Bibihaybat masjidi

Bibihaybat masjidi — Ozarbayjon Respublikasining Boku koʻrfazida joylashgan shialar masjidi. Shirvanshoh davlatining yigirma sakkizinchi hukmdori Abulfath Farruxzad ibn Axsitan ibn Fariburz tomonidan XIII asrning ikkinchi yarmida Ozarbayjon Elxoniylar davlati tarkibida boʻlgan paytda qurilgan shu nomdagi masjidning tiklangan versiyasidir. Mahmud ibn Saʼd tomonidan qurilgan masjid 1936-yilda butun SSSRda dinga qarshi kurash paytida bolsheviklar tomonidan butunlay vayron qilingan.

Bibihaybat majmuasida masjiddan tashqari, Sayyidlar avlodi Hakima Xonum kabi ulugʻvorlarning maqbaralari va qabrlari mavjud. Ushbu yodgorlik Ozarbayjonda islom meʼmoriy yodgorliklarining eng muhim namunasidir. Ozarbayjon shoiri Abbosgulu ogʻa Bakixonov, taniqli fransuz yozuvchisi Aleksandr Dyuma va Xurshidbanu Natavan, Qorabogʻ xonligining soʻnggi hukmdori Mehdigulu xon Javanshirning qizi bu yerga tashrif buyurishgan. Hozirgi kunda ham Ozarbayjonga tashrif buyurgan xorijiy davlatlarning vakillari masjidga tashrif buyuradilar.
 Tarixi 
 Qurilish sanasini aniqlash 
200px|thumb|left|Bibihaybat masjididagi qabr
Masjid shialarning yettinchi imomi Muso al-Kazimning qizi Hakima qabri ustiga qurilgan. Hakima Ali va Fotima avlodlari edi. Hakima unga zarar yetkazgan xalifalardan Bokuga qochib ketadi. Qabrdagi tosh yozuv Hakima xonimning muqaddas avlodga tegishli ekanligini isbotlaydi:

Tarixchilar masjidning janubiy devoridagi yozuvga asoslanib, masjid qurilgan sana XIII asrning oxiri deb hisoblashadi. Masjid devorida arab tilida shunday yozilgan: „Mahmud ibn Saʼdning qurilishi“Л. С. Бретаницкий. Зодчество Азербайджана XII-XV вв. и его место в архитектуре Переднего Востока. — М.: Наука, 1966. — С. 158. — 556 с. . Mahmud ibn Saʼd Nardaran qalʼasini va Mulla Ahmad masjidini ham qurdirganМинистерство культуры и туризма Азербайджанской Республики. Развитие архитектуры в средние века.mct.gov.az..
 Masjidning arxitekturasi 
Bibihaybat masjidi majmuasini rivojlantirishni qurilishning olti bosqichiga boʻlish mumkin. Har bir bosqich majmuaga yangi bino qoʻshilishi bilan bogʻliq. Rivojlanish bosqichlari XIII asrdan XX asrning boshlariga qadar yoyilib borar ekan, majmua binolarini qurishda turli meʼmorlar qatnashdilar. Qadimgi qismi - qabrning janubiy qismida kubik shaklidagi masjid, 1305-1313-yillarda qurilgan va unga gʻarbdan bogʻlangan minora mavjud. Masjidning ushbu qismining meʼmori Mahmud ibn Saʼddir. Minora meʼmoriy tuzilishi jihatidan Shirvan-Absheron arxitektura maktabiga toʻgʻri keladi va Shirvan hududidagi oʻxshash binolarning rivojlanishini oʻrganish uchun juda muhimdir. Minoraning yuqori qismi naqshlar va stalaktitlar bilan bezatilgan. Bibihaybat masjidi meʼmoriy va rejalashtirish xususiyatiga koʻra oʻrta asrlarda Bokuda keng tarqalgan masjid turiga kiraradi. Janub devoridagi mehrobning yarim doira shaklida joylashgan gumbazi stalaktitlar va oʻymakor naqshlar bilan bezatilgan.

 

Turkum:Bokudagi masjidlar
Ajdarbey masjidi

Ajdarbey masjidi — Ozarbayjon poytaxti Boku shahrida 1912-yilda qurilgan masjid. U Ittifoq masjidi nomi bilan ham tanilgan. Meʼmori — Zivər bəy Əhmədbəyov.
 Tarixi 
thumb|Ajdarbey masjidi
Oʻtgan asrning boshlarida, taniqli xayriyachi Ajdarbey Ashurbeyov tomonidan 1912-1913-yillarda Bokuda qurilgan va foydalanishga topshirilgan masjid Ozarbayjonning eng obroʻli diniy ibodat markazlaridan biri hisoblanadi. Ushbu muqaddas ibodatxona dastlab Musulmonlar birligining ramzi sifatida Ittifoq masjidi deb nomlangan.

Boku musulmonlarining eng qadimiy va eng katta ibodat joylaridan biri boʻlgan bu masjid Hoji Ajdarbayning shaxsiy byudjeti hisobiga qurilgan. Oʻsha paytda ziyoratgoh 400 kishiga sigʻinish uchun moʻljallangan edi. Biroq, Sovet Ittifoqi qulaganidan soʻng, ushbu masjidga tashrif buyuruvchilar soni ham sezilarli darajada oshdi va bu hududga odamlar kelishi ham koʻpayib, gavjumlashdi. Shu sababli Kavkaz musulmonlari idorasi masjidni rekonstruksiya qilishga va namozxonalar sonini kooʻaytirishga qaror qildi. Taxminlarga koʻra, rekonstruktsiya qilinganidan soʻng, 2000 ga yaqin namozxon bu yerda ibodat qilishi mumkin.

Boku markazida joylashgan va qadimiy va boy tarixga ega boʻlgan Ajdarbey masjidining oʻziga xos xususiyati shundaki, u xalq orasida Ajdarbey masjidi, Moviy masjid yoki Ittifoq masjidi nomi bilan ham tanilgan.

Masjid qurilishining tarixi juda qiziq. Aytishlaricha, Nabat xonim Xoʻjabey qizi Ashurbeyli-Rzayeva Tazapir masjidini qurishni boshlaganda, uning ukasi Ajdarbey unga yordam bergan. Bunga javoban Nabat xonim „Agar sizda imkoniyat va jasorat boʻlsa, oʻzingiz borib masjid qurib bering“ degan va yordam olishdan bosh tortgan. Bu holatda Ajdarbey Ashurbeyov 1905-yilda masjid qurishga qaror qildi va hozirgi Moviy masjidning qurilishiga tamal toshini qoʻydi. Shunday qilib, masjidning qurilishi qiziqarli tasodif edi. Aytishlaricha, masjidning birinchi nomi Ittifoq boʻlgan. Ajdarbey Ashurbeyov masjidni qurayotganida uning maqsadi bu yerga kelgan shialar va sunniylar hech qanday toʻsiqsiz birga namoz oʻqishi edi. Ushbu anʼana bugun ham saqlanib kelinmoqda. Qizigʻi shundaki, Moviy masjid hanuzgacha Islomning har ikki mazhabidagi musulmonlar birgalikda namoz oʻqiydigan yagona joy. Xalq orasida masjid bir necha nom bilan atalishi bejiz emas. Gumbaz rangidan kelib chiqqan holda, bino xalq orasida Moviy masjid deb nomlanadi. Ajdarbey vafotidan keyin uning ismi masjidga berilgan.

Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev 2010-yil 25-mayda Bokudagi Ajdarbey masjidini tiklash boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida farmon chiqarganSərəncam.

 

Turkum:Bokudagi masjidlar
Hoji Javad masjidi

Hoji Javad masjidi — Ozarbayjon poytaxti Boku shahri, Yasamal tumani, Abdulla Shaiq koʻchasi, 79-uyda joylashgan mahalliy ahamiyatga ega masjid.
 Tarixi 
Mahalliy aholining aytishicha, masjidni qurgan Hoji Javad savdogar boʻlgan. Masjidning old eshigida uchta tosh yozuvlar oʻyib yozilgan. Ushbu yozuvlardan biriga koʻra, hijriy-qamariy taqvimi boʻyicha masjid qurilgan sana 1305-yil.

Ushbu masjidni qurgandan soʻng, Hoji Javad Eronning Mashhad shahriga yoʻl olgan va u yerda 1902-yilda vafot etgan. Shundan keyin masjidni boshqarish oqsoqol va mahallada hurmatga sazovor boʻlgan Hoji Abdulhasanbeyga ishonib topshirilgan.

Masjid jamoat ibodat joyidan tashqari, madrasa ham boʻlgan. Mahalla oqsoqollarining soʻzlariga koʻra, Aliaga Vohid boshlangʻich maʼlumotni ushbu madrasada olgan. 

Sovet hokimiyatining dastlabki yillarida bu ibodat va ilm markazi oʻz faoliyatini tugatdi. Keyinchalik, madrasa hujralari aholiga yashash uchun berilgan va masjid binosi bolalar bogʻchasi sifatida ishlatilgan. Keyinchalik, bolalar bogʻchasi yopildi va masjid bayroq-plakatlar ustaxonasiga aylantirildi.

SSSR qulaganidan soʻng, ozarbayjon xalqi, boshqa millatlar singari, mustaqillikka erishgach, ziyoratgohlar, masjidlar va boshqa muborak qadamjolar odamlarga ochila boshladi. Mahalliy jamoat va oqsoqollarning saʼy-harakatlari bilan ushbu masjid ochilib, qayta tiklandi. Avvalo, masjid nomida xato bor edi. Mahalliy aholining aksariyati masjid asoschisini emas, balki uni boshqargan Hoji Abdulhasanbeyni esladilar. Shuning uchun ham masjid dastlab "Hoji Abdulhasanbey" deb nomlangan. Biroq, Hoji Javadning nabirasi Kubra xonim va uning oʻgʻli Seyyid Rasim masjid kim tomonidan qurilganini tarixiy faktlar bilan isbotladilar. Shundan soʻng masjidning nomi Hoji Javad deb oʻzgartirildi.

Hoji Namig Boboxonov Hoji Javad masjidining ochilganidan va dindorlar foydalanganidan keyin birinchi diniy jamoat raisi boʻlgan. 

Hozirda Azizov Kanan Sarvan oʻgʻli boshchiligidagi Hoji Javad masjidi diniy jamoasi faoliyat yuritmoqda.
 Buzilishi 
2017-yil aprel oyida masjidning buzilishi kun tartibida boʻlgan va bu aholining noroziliklariga sabab boʻlgan.

2017-yil iyun oyida Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Alievning topshirigʻiga binoan Boku shahrining Yasamal tumani, Abdulla Shaiq koʻchasi, 79-uyda joylashgan Hoji Javad masjidi buzib tashlandi va poydevorni hududdagi yangi manzil - Abbos Mirza Sharifzoda koʻchasida oʻrnatishga qaror qilindi.

2017-yilda, 30-iyundan 1-iyulga oʻtar kechasi, masjid Yasamal ijroiya hokimiyati tomonidan buzib tashlandi.

Ushbu voqeadan keyin Prezident Ilhom Aliyev gʻazablanib, Hoji Javad masjidini buzib tashlaganligi uchun Yasamal tumani ijroiya hokimiyati boshligʻi Ibrohim Mehdiyevni ishdan boʻshatdiİbrahim Mehdiyev Hacı Cavad məscidinin "sökülməsinə görə" işdən çıxarılıbYasamal rayonunun icra başçısı Hacı Cavad məscidinə görə işdən çıxarıldıPrezident icra başçısını məscidə görə cəzalandırdı (Video).

 

Turkum:Bokudagi masjidlar
Fotimayi-Zahra masjidi

Fotimayi-Zuxra masjidi — Ozarbayjon poytaxti Boku shahrining Suraxani tumanidagi Garachuxur aholi punktining Yangi Gunashli turar joyidagi masjid.
 Masjid haqida 
Boku shahar ijroiya hokimiyatining 1996-yil 21-avgustdagi 1179-sonli buyrugʻi bilan Boku shahrining Yangi Gunashli aholi punktidagi „Fotimayi-Zahra“ masjidining diniy jamoasiga 1,3 gektar yer ajratilib, masjid-madrasa majmuasini qurishga ruxsat berilgan.

Masjid doimiy foydalanishga berilganligi sababli bu hudud toʻsib qoʻyilgan va masjid qurilishi boshlangan. Masjid qurilishi 1990-yillarning oxirlarida boshlangan.

Keyinchalik masjidni toʻliq qurishga ruxsat berilmadi. Boku meri Hojibala Abutalibovning 2002-yil 31-oktabrdagi buyrugʻi bilan avvalgi 1996-yil 21-avgustdagi 1179-son buyrugʻi oʻz kuchini yoʻqotgan deb topildi. 

Shundan soʻng, masjidni noqonuniy deb hisoblagan Suraxani tumani Ijroiya hokimiyati masjidga qarshi sudga murojaat qilib, suddan yerni qaytarib berishni va masjidni buzishni soʻragan.

Diniy hamjamiyat Boku shahar Ijroiya hokimiyati rahbarining 2002-yil 31-oktabrdagi buyrugʻini bekor qilishni va noqonuniy xatti-harakatlarni toʻxtatishni talab qilib, qarshi daʼvo bilan chiqqan.

Oʻsha paytda dindorlarning huquqlarini advokat Aslan Ismayılov himoya qilgan. Tuman hokimiyati Boku 2-sonli mahalliy iqtisodiy sudi, Boku Apellyatsiya sudi va Oliy sud jamoatchilikning qattiq qarshiliklariga qaramay, yerni qaytarib olishga va masjidni buzishga qaror qildi.

2009-yilda sud masjidni noqonuniy qurilish sifatida buzish toʻgʻrisida qaror chiqargan boʻlsa-da, 2010-yilda Prezident Ilhom Aliyev masjidni buzish toʻgʻrisidagi qarorni bekor qilib, uni Kavkaz musulmonlari idorasiga topshirdi.

Sud qarorlari Oliy sud Plenumi tomonidan bekor qilingan, Boku apellyatsiya sudi 29-dekabr 2010-yildagi qarori bilan Boku shahar ijroiya hokimiyatining 2002-yil 31-oktabrdagi 613-sonli buyrugʻini bekor qilgan, Suraxani tumani ijroiya hokimiyatining daʼvosi qondirilmagan, Boku Suraxani Yangi Gunashli aholi punktining markaziy massivida joylashgan 1,3 gektar yer maydoni va u yerda qurilgan masjid majmuasi Kavkaz musulmonlari idorasining balansiga oʻtkazilgan.

Qaror kuchga kirdi, ammo masjid toʻliq yaroqsiz holatda. Shunga qaramay, masjid oʻz faoliyatini davom ettirmoqda va odamlar bu yerga ibodat uchun kelmoqdalar.

Fotimayi-Zahra masjidining 2017-yil fevral oyida buzilishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar baʼzi ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda tarqaldi“Fatimeyi Zəhra” məscidinin 1 hektar ərazisi necə ələ keçirilib.... Ozarbayjon diniy tashkilotlar bilan ishlash davlat qoʻmitasining diniy tashkilotlar bilan ishlash boʻlimi boshligʻi Aliheydar Zulfugarov masjid Kavkaz musulmonlari idorasiga mahalliy munitsipalitet tomonidan berilishini aytib, masjid haqidagi maʼlumotlarga aniqlik kiritdi.

 

Turkum:Bokudagi masjidlar
Muhammad masjidi

Muhammad masjidi — Ozarbayjon poytaxti Boku shahridagi bizning davrimizga qadar saqlanib qolingan eng qadimiy masjid. Ikki: yer osti va yer usti qavatlaridan iborat masjid binosi X-XI asrlarda qurilgan. Masjidning quruvchi ustasi Muhammad ibn Abu BakrdirZiya Bünyadov, Azərbaycan Atabəylər dövləti.
 Tarixi 
Masjidning ikki asosiy nomi mavjud. 1723-yilda ruslar Bokuni bosib olganlaridan keyin masjidga Siniqqalʼa nomi berilgan. Shaharning eng qadimgi masjidining minorasi, oʻsha yilning 26-iyun kuni Kaspiy qirgʻogʻi boʻylab yurgan Pyotr I artilleriyasi Bokuga qarata oʻq uzganda ham zarar koʻrgan. Artilleriya snaryadlari minoraning yarmini buzib yuborgan va shundan keyin „Siniqqalʼa“ deb nomlangan. Yodgorlikning asl nomi nomaʼlum. Masjidning shimoliy qismida kufiy xatidagi yozuvda shunday deyilgan:

Koʻplab mutaxassislar Muhammad Abu Bakr oʻgʻlini masjid meʼmori deb bilishadi. Taniqli olim Jafar Qiyasi kotibning matnidan Muhammad Abu Bakr oʻgʻli masjidning buyurtmachisi boʻlganligi va u shahar meri boʻlganligi aniq koʻrinib turibdiC. Qiyasi, Nizami dövrünün memarlıq abidələri, Bakı, İşıq nəşriyyatı, 1991, səh 43..

Muhammad masjidi - Bokudagi saqlanib qolgan eng qadimiy masjid va uning minorasi Shimoliy Ozarbayjon minoralaridan eng qadimiyidir. XX asrning boshlariga qadar Sinigqalʼa bir qavatli masjid edi va uning balandligi minora bilan taqqoslaganda kichik edi. Ikkala tomondan unga biriktirilgan binolardan xolos qilinganidan soʻng, yodgorlikning pastki qismi ochiq boʻldi. Minora va masjid binosining asl holati tiklandi.

 Arxitektura tuzilishi 
 Inshoot xususiyatlari 
thumb|300px|left|Məscidin en kəsiyi
Arxitektor masjid qurilgan qiya relyefdan foydalanib, noyob fazoviy tuzilishga ega boʻlgan ikki qavatli, bitta minora masjidni mohirlik bilan yaratgan. Yuqori qavatdagi namozgoh (maydoni 40 kv. m) reja va muhandislik yechimiga binoan pastki qavatni takrorlaydi. Yashash xonasining shimolga qaragan eshigi oldida kichik joy - ostona, har bir qisqa tomonida ichkariga kengayib boradigan kichik deraza bor. Janubiy devorning oʻrtasida mehrob yonida katta derazalar mavjud. Shu sababli, Muhammad masjidining namozxonasi yaxshi yoritilgan.
 Minorasi 
Muhammad masjidi - minoraning kompozitsion ustunligi namozxonaning sigʻimi bilan bogʻliq emas. Shunga asoslanib, shuningdek, namozxonaning kichikligi kabi, baʼzi tadqiqotchilar masjid minoradan keyin qurilgan deb daʼvo qilmoqdalarC. Qiyasi – Nizami dövrünün memarlıq abidələri, Bakı, İşıq nəşriyyatı, 1991, səh 44..

Masjid minorasi silindr shaklida boʻlib, asta-sekin yuqoriga qarab torayib boradi. Mutaxassislarning fikriga koʻra, minora kuzatuv punkti sifatida ishlatilgan. Minoraning yuqori qismini oʻrab turgan yirik stalaktitlar nafaqat dekorativ element rolini oʻynaydi, balki konstruktiv xarakterga. Balkon toshlarida chiroyli geometrik bezaklar oʻyilgan. Minora XI asrda qurilgan deb taxmin qilinadiBakı və Abşeronda İslam mədəniyyəti abidələri: məscidlər.

 

Turkum:Bokudagi masjidlar
Tozapir masjidi

Tozapir masjidi — Absheron hududida joylashgan ushbu bino yoshi bir asrdan koʻproq vaqtni tashkil etadi va butun Sharqdagi betakror goʻzalligi bilan eʼtiborni tortadi.

Ushbu yodgorlik nafaqat Ozarbayjonning, balki butun Kavkazning diniy markazi hisoblanadi. Kavkaz musulmonlari idorasi ham shu yerda joylashganligi bejiz emas. Ushbu muhtasham bino ham qiziqarli tarixga ega. Ushbu joy Tozapir ziyoratgohi boʻlgan. Qabr yoʻqolganiga qaramay, maqbara hanuzgacha saqlanib kelinmoqda. Muqaddas qabrga kirish uchun zinapoyadan masjidning pastki qismiga tushish kerak boʻladi.
 Tarixi 
Ziyoratgoh tarixi XIV-XV asrlarga borib taqaladi. Tadqiqotchilar chuqur tosh qatlamlari ostida joylashgan masjid maqbarasi oʻz davrining taniqli olimi va avliyosi Abu Sayyid Abdullohga tegishli ekanligini daʼvo qilishmoqda. Ziyoratgoh joylashgan joy oʻtgan asrning o'rtalariga qadar „Xalfadam“ nomi bilan tanilganMədəniyyət obyektləri: Təzəpir. mct.gov.az . Bugungi kunda bu yerda Tozapir masjidi joylashgan. Vaqt oʻtishi bilan Abu Sayyid Abdullohning qabri vayron boʻldi. Biroq, pirning mo'jizasiga ishongan odamlar uning butunlay yoʻq qilinishiga yoʻl qoʻymadilar.

Ziyoratgoh vaqti-vaqti bilan Boku zodagonlari tomonidan taʼmirlanib kelingan. 1817-yilda oxirgi Boku xoni Husaynguluning kuyovi Qasimbey masjidni qayta tikladi. Masjidning haqiqiy qurilishi yigirmanchi asrning boshlarida boshlangan. Shunday qilib, masjidning katta taʼmiridan 90 yil oʻtgach, eng boy dindorlardan biri Nabat xonim Xoʻjabey qizi Ashurbeyli-Rzayeva bir qavatli masjid binosi oʻrnida yangi ibodat joyini qurishni boshladi. Aytilishicha, Seyid Yahyo Bakuvining avlodi boʻlgan bu ayol bunday masjidni qurishga vaʼda bergan va vaʼdasida turib, uni oʻzining soʻnggi zargarlik buyumini sotgan va binoni qurgan. Maqbarada yangi masjid qurilganligi sababli, u hali ham Tozapir masjidi deb nomlangan. 

Masjid 1905-yil 23-iyulda Nabat Ashurbeyli-Rzayeva mablagʻlari hisobidan Ziverbey Ahmadbeyov loyihasi asosida qurilgan.

 Arxitektura durdonasi 
Bosh kirish joyi yonidagi Mustafo Subhi koʻchasida bir qator eski binolar buzib tashlandi va namozxonlarga qulaylik yaratish uchun 50 oʻrinli avtoturargoh yaratildi. Taxminan 2000 kvadrat metr devor Aglay toshi bilan oʻralgan va boʻshatilgan joyda zamonaviy elektr tarmoqlari binosi qurilgan. Noqulay Lev Tolstoy koʻchasini rekonstruksiya qilish paytida 4000 kubometrga yaqin tuproq ishlari olib borildi, 1400 kvadrat metr qoʻshni binolar tiklandi, 2500 kvadrat metrga yaqin yoʻlak toshlari yotqizildi. Mustafo Subhi va Bashir Safaroglu koʻchalari kesishgan joyga masjidga kirishi uchun alohida metall darvoza oʻrnatildi. Qisqasi, Tozapir masjidi majmuasi meʼmoriy durdonaga aylandiBir əsrlik Təzəpir.

 

Turkum:Bokudagi masjidlar
Buyuk turk bosqini

Buyuk turk bosqini (didi turkoba) — Gruziya tarixshunosligida 1080-yillarda George II hukmronligi davrida saljuqiylar boshchiligidagi turkiy qabilalarning Gruziya zaminlarida doimiy hujumlaridir. Bu atama XII asrdagi Gruziya xronikasidan kelib chiqqan va Gruziyaning zamonaviy tarixshunoslari tomonidan tan olingan. Saljuqiylarning istilolari natijasida Gruziya qirolligida ogʻir inqiroz yuzaga keldi va uning bir qancha viloyatlarini aholi tark etdi va qirol hokimiyatini susaytirdi, toki bu oqim toʻlqinlar Gruziya qiroli David IV ning harbiy gʻalabalari boshlanguniga qadar davom etdi.
 Bosqin 
1080-yilda George II, Keli atrofida, Ahmadning boshchiligidagi katta turk kuchlari, ehtimol Gruziya xronikasi „qudratli amir va kuchli kamonchi“ deb ataydigan Mamlon sulolasidan boʻlgan kuchlarga hayratda qoldi. George Adjariyadan Abxaziyaga ketdi. Turklar Karsni gruzinlardan tortib olib, boylik orttirilgandan keyin qarorgohlariga qaytishdi. Tez orada Yoqub va Iso-Bori boshchiligidagi yanada katta hujumlar boshlandi. 1080-yil 24-iyun kuni yarim koʻchmanchi turklar Gruziyaning janubiy provinsiyalariga ommaviy ravishda kela boshladilar va tezda mamlakatga oʻrnashib, Asispori, Klarjeti, Shavsheti, Adjara, Samtsxe, Kartli, Argueti, Samokalako va Chqondidini bosib olishdi. Kutaisi va Artanujining muhim shaharlari va Klarjetining jonli xristianlik ibodatxonalari yonib ketgan.

Koʻz oʻngida mamlakati harob boʻlayotgan George II Sulton Malikshohga taslim boʻldi va xiroj toʻlashga rozi boʻldi.

 Natija 
Georgening Saljuqiylar vassalligini qabul qilishi Gruziya uchun haqiqiy tinchlik olib kelmadi. Turklar Kura vodiysidagi boy oʻtlardan foydalanish uchun Gruziya hududiga mavsumiy harakatlarini davom ettirdilar va Saljuqiy garnizonlari Gruziyaning janubidagi muhim qalʼalarni egallab olishdi. Bu yangidan-yangi urushlar boshlanishiga sabab boʻldi.

 Oqibatlari 
1089-yilda George II Qirollik tojini 16 yoshli oʻgʻli David IV ga berdi. Buni u amaldorlar bosimi ostida qilgan degan taxmin mavjud. Bu gʻayratli yosh hukmdor 1092-yilda Malikshohning vafoti va 1096-yilda Oʻrta Sharqqa birinchi salib yurishi kelganidan keyin Saljuqiylar imperiyasidagi tartibsizlikdan foydalana oldi va aristokratik oppozitsiyani jilovlash va saljuqiylarni quvib chiqarishga qaratilgan muntazam hujumlarni boshladi. 1099-yilga kelib, Quddus salibchilar qoʻliga oʻtgan yili, David saljuqiylarga yillik soliqni toʻlamslik darajasida oʻzini kuchli his qildi. Saljuqiylar imperiyasining mintaqaviy vorislari ustidan bir qator harbiy yutuqlar 1121-yilda Didgʻorida musulmon qoʻshinlari ustidan qozonilgan yirik gʻalaba bilan yakunlandi, bu esa Gruziya qirolligini Kavkaz va Sharqiy Onadoʻlida dahshatli kuchga aylantirdi.
Vedeno tumani

Vedenskiy tumani (Бовза хьай Дайхмохк) Rossiya Federatsiyasi Checheniston Respublikasi tarkibidagi maʼmuriy-hududiy birlik va munitsipal tuzilish (munitsipal okrug). 

Ma’muriy markazi – Vedeno qishlogʻi
 Geografiyasi 
Vedeno tumani respublikaning janubi-sharqiy qismida togʻli hududda joylashgan.

Tumanning maydoni 2020-yil 1-yanvar holatiga koʻra 940,24 km²Закон Чеченской Республики от 04 октября 2019 года N 41-РЗ «О преобразовании, изменении границ отдельных муниципальных образований Чеченской Республики и внесении изменений в некоторые законодательные акты Чеченской Республики» — С. 3099.

Vedeno togʻli mintaqadir va shuning uchun iqlim sharoiti vertikal rayonlashtirish bilan ajralib turadi. Mintaqaning shimolida, 1000 metr balandlikka qadar, iqlimi oʻrtacha kontinental, yozi iliq va qishi yumshoq, janubda esa balandligi oshishi bilan iqlim kamroq kontinental boʻladi - yozi salqin va qishi oʻrtacha sovuq.
 Aholisi 
Shahar aholisi yildan yilga oʻsib bormoqda. 2002-yilda shahar aholisi 23,390 kishini tashkil etgan. 2020-yildagi rasmiy maʼlumotga koʻra 40.428 kishiga yetdi. Bugungi kunda har bir kilometrga 42,29 kishi toʻgʻri keladi. 2010-yilgi Rossiyada aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarining hisobotiga koʻra, tumanda aholining milliy tarkibi asosan 35,660 kishi yaʼni 90,96 % kishi chechenlardir. 341 kishi yoki 0,93 % ruslar. Qolgan 8 % ini avar, lezgin va boshqa xalqlar tashkil qiladi.

 Sogʻliqnni saqlash 
Tumandagi sogʻliqni saqlash muammolari mintaqadagi tanqidiy ijtimoiy-iqtisodiy vaziyat bilan oʻzaro bogʻliqdir. 2005-yildan boshlab, mintaqada federal va Chechen huquqni muhofaza qilish organlari va doimiy harbiy harakatlar mavjudligi sababli tuman sogʻliqni saqlash xizmatlaridan foydalanish muammosi mavjudWorld Health Organization, Selected Health Facilities in Nine Districts of the Chechen Republic, 2005. 1999-yilda, jang boʻlganligi sababli juda koʻplab qochqinlar mavjud boʻlgan va bu yerda aholi soni 30 mingdan 90 minggacha yetganChechnya Crisis — Emergency Relief For Displaced Date Issued: November 3, 1999.
 Diqqatga sazovor joylari 
Mintaqaning diqqatga sazovor joyi - Kezenoyam - togʻlardagi eng katta va yagona koʻl, dengiz sathidan 1870 metr balandlikda joylashgan boʻlib, uning chuqurligi 72 metrni tashkil etadi. Dengiz sathidan kattaligi va balandligi boʻyicha ushbu koʻl Abxaziyadagi Kabardin-Balkariyaning Moviy koʻllari va Ritsa koʻli bilan bir qatorda turadi. Oʻz vaqtida baydarka boʻyicha SSSR olimpiya terma jamoasining bazasi ushbu koʻl hududida joylashgan edi.

Xarachoy qishlogʻida „Qizning toʻqishi“ nomli buloq manbai mavjud, uning yonida Abrek Zelimxon Gushmazukaev Xarachoevskiy yodgorligi joylashgan. Xedi Ziyarat Ertan qishlogʻida joylashgan. Shayx Kunta-Xoji Kishievning onasi Ziyorat .

Kavkaz parki deyarli 150 yil oldin tashkil etilgan. Tarixchilar va mahalliy tarixchilarning taʼkidlashicha, Lev Tolstoy park xiyobonlari boʻylab yurishni yaxshi koʻrar edi .
Shoh Abbos masjidi

Shoh Abbos masjidi — Ganja daryosining chap qirgʻogʻida, Ganjaning tarixiy markazida joylashgan XVII asrda Arran meʼmoriy uslubida qurilgan tarixiy masjiddir.

Ganja juma masjidi oʻzining umumiy meʼmoriy tarkibi, rejalashtirish, konstruktiv va badiiy-dekorativ xususiyatlari tufayli Oʻrta asrlar Ozarbayjon meʼmorchiligining portal-gumbaz anʼanalarini davom ettiradi. Binoning meʼmorchiligida, ayniqsa gumbaz va portallarni bezashda Ozarbayjon va qoʻshni mamlakatlarning boy meʼmoriy anʼanalaridan muvaffaqiyatli foydalanilgan.
 Tarixi 
Ganja qadimgi Ganja shahar hududidan koʻchirilgandan soʻng, yangi shaharni obodonlashtirishga alohida eʼtibor berildi. Oʻsha paytda yer usti binolari, maydonlar va bogʻlardan tashqari bir necha kilometrga yetadigan kanalizatsiya tizimi yaratilgan boʻlib, uning bir qismi bugungi kunda ham qoʻllanilmoqda . Gʻishtdan qilingan keng kanalizatsiya janubdan gʻarbga va shimoldan sharqqa qarab, masjid yonidan va maydon ostidan Ganjaga boradi. Shaharning suv taʼminoti ichki kanalizatsiya tizimi bilan taʼminlangan.

Shahar markazining asosiy qismini tashkil etgan masjid majmuasi tarkibiga monumental masjid binosi, shimolga mustaqil kirish hududi, ikki tomoni ikki qavatli minoralar bilan oʻralgan va masjid atrofida joylashgan Ganja madrasasi kiritilgan.
 Joylashishi 
Masjid qisman tekis maydonda qurilgan va uning oldida katta bozor maydoni boʻlgan. Taxminan 3,5 gektar maydonni egallagan maydon koʻplab savdo qatorlari va qadimiy chinorlar bilan oʻralgan. Masjidning janubiy tomonida 1870-yillarga qadar yaxshi saqlanib qolgan yirik bogʻ boʻlgan. Bir paytlar bogʻni bezab turgan baʼzi daraxtlar saqlanib qolgan. Chiroyli daraxtlarning katta koʻrinishi masjid binosining qattiq meʼmorchiligini yumshatishga xizmat qiladi. Masjid majmuasini maydondan ajratib turadigan bogʻ deyarli qanday boʻlgan boʻlsa, shunday saqlanib qolingan.
 Arxitektura xususiyatlari 
Masjid binosi 25,30x25x28 metr oʻlchamdagi markaziy zaldan iborat boʻlib, toʻrtburchaklar shaklida va yonma-yon joylashgan. Binoning butun tarkibi 204 m² va balandligi 13 metr boʻlgan markaziy zalga boʻysundirilgan. 

Ikkala tomonida chuqur teshiklari boʻlgan kvadrat zalning shakli XVII asrda Ozarbayjon meʼmorchiligida keng tarqalgan xususiyat boʻlib, binoning asosiy oʻqlarini aniq belgilaydi, bu yerda kirish joylari va atrofdagi barcha inshootlar mos ravishda joylashgan. 

Binoning asosiy kirish qismi shimoliy devorda, mehrob esa janubiy devorda. Mehrob zalning janubiy joyining chuqurligida joylashgan. Zalning gʻarbiy va sharqiy devorlarida yana ikkita eshik bor. Kichik koylardan oʻtadigan qoʻshimcha eshiklar mavjud.

 

 
 
 
 

Turkum:Ozarbayjondagi masjidlar
Turkum:Safaviylar meʼmorchiligi
Turkum:Ganjaning turistik diqqatga sazovor joylari
Turkum:Ganjadagi bino va inshootlar
Elliptik silindrning elektr maydoni

Elliptik silindrning elektr maydoni

Cheksiz uzun silindr sirti boʻylab zaryadlar bir jinsli taqsimlangan boʻlsin. Zaryadlarning sirt zichligi . Shu bir jinsli cheksiz uzun silindr sirtidagi elektr maydonini hisoblaymiz.

 Ellipsning x va z oʻqlari boʻyicha yarim oʻqlari a va b ga teng deylik. U holda, zaryadlar hosil qiladigan potensial quyidagi koʻrinishda boʻladi:

 

Endi esa, zaryadlar silindrdan tashqarida hosil qilgan maydonning z oʻqi boʻyicha tashkil etuvchisini koʻrib chiqamiz:
 
 Uni quyidagicha ifodalashimiz mumkin:
 
 Bu integralni hisoblash uchun yangi oʻzgaruvchilar kiritamiz:
 

 U holda boʻladi hamda
 

 boʻlganda, . Bu oʻtishning uzluksizligidan foydalanib integral ostidagi ifodani quyidagicha yozib olishimiz mumkin:

 

Birinchi integralda integrallash oʻzgaruvchisini almashtiramiz: .

Natijada

 bu yerda
 
Yuqoridagi integralni boʻlaklab integrallash mumkin:
 

 Koʻrinib turibdiki, yuqorida berilgan integraldagi birinchi had nolga teng. Ikkinchi hadda integral ostidagi funksiyaning va 
 intervallardagi qiymati bir-biriga mos keladi. Natijada, ni quyidagi koʻrinishda yozishimiz mumkin:

 

 hol uchun integral oson hisoblanadi va ga teng. uchun esa

 

 yoki

 

 Shundan soʻng, (12) tenglamani (7)ifodagaa qoʻyamiz va (4)formulani hisobga olgan holda, elliptik silindr maydoni uchun quyidagi ifodani yozamiz:

 

 Yana qarang 
 Zaryad elektr maydonining asosiy qonuni

 
 M.Reiser, IEEE Trans. Nucl. Sci., 13, 171 (1966)
Absheron tumani

Absheron tumani — Ozarbayjon Respublikasidagi maʼmuriy hududiy birlik. Maʼmuriy markazi Xirdalan shahri.
 Tarixi 
Absheron tumani 1963-yil 4-yanvarda tashkil etilgan. Absheron tumani soʻnggi yillarda Boku va Sumqayit maʼmuriy hududlaridagi kolxozlar va sovxozlarni, parrandachilik sanoatini, qishloq xoʻjaligi sohasiga xizmat koʻrsatuvchi idora va korxonalarni, qishloq qurilish va melioratsiya tashkilotlarini, agrar ilmiy-tadqiqot institutlari va laboratoriyalarini yuqori malakali boshqarish bilan taʼminlash uchun tashkil etilgan. Uning oldiga har ikkala sanoat markazining qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga boʻlgan ehtiyojini toʻliqroq qondirish vazifasi qoʻyildi.
 Geografiyasi 
Absheron tumani Kaspiy dengizining gʻarbiy qismida joylashgan.

Abşeron tumani shimoldan Sumqayit shahri, shimoliy-gʻarbdan Xizi viloyati, gʻarbdan Qobustan viloyati, janubi-gʻarbdan Hojiqabul viloyati va sharqdan Boku shahri bilan chegaradosh.
 Tabiati 
Absheron yarim orolida qora tutning koʻplab navlari oʻsadi, ularning eng yaxshisi xartut deb nomlanadi. Ozarbayjonliklar oq tut bilan bir qatorda qora tutdan murabbo pishiradilar. Shuningdek, Absheron yarim orolida pista, bodom va zaytun daraxtlari yetishtiriladi. 

Absheronda yetishtiriladigan ozuqa ekinlari quyidagilardir: shuvoq, tuksiz qizilmiya, beda, qattiq oʻt, qirgʻoq oʻtlari, dasht mushukchasi, barmoqli oʻtloq, pomidor, baqlajon, sabzi, piyozE.K.Əlizadə Q.İ.Rüstəmov E.C.Kərimova. Abşeron yarımadasının müasir landşaftlarının ekogeokimyəvi xüsusiyyətləri.Monoqrafiya.Bakı."Avropa".2015.245 səh..
 Tarkibi 
Tumanda 1 ta shahar (Xirdalan), 8 ta aholi punkti (Jeyranbatan, Saroy, Mehdiobod, Digah, Qobu, Quzdek, Hokmaliy, Ashagi Quzdek) va 6 ta qishloq (Masazir, Fatmayi, Mamadli, Qorilil, Pirakashkul va Novxani) mavjud.
 Aholisi 
2006-yil 1-aprel holatiga koʻra aholisi 102,5 ming kishini tashkil qildi va asosan Ozarbayjon turklaridan iborat. Armaniston Respublikasidan kelib chiqqan etnik tozalash natijasida ushbu hududga 3327 nafar qochqin va bosib olingan viloyatlardan 16872 nafar qochqin vaqtincha joylashtirildi.
 Iqtisodiy xususiyatlari 
Sovet Ittifoqi davrida Absheron tumani rivojlangan sanoat-agrar mintaqa edi. Ayni paytda tumanda 148 savdo va umumiy ovqatlanish xizmatlari, 22 sanoat ishlab chiqarish, yonilgʻi quyish, 27 dorixona, 4 transport va 21 qishloq xoʻjaligi korxonalari mavjud.
 Madaniy-maʼrifiy muassasalar 
Hozirgi kunda Absheron tumanida qadimiy tarixiy obidalar bilan bir qatorda zamonaviy istirohat bogʻlari, 2 ta muzey va 4 ta madaniyat uylari aholiga xizmat koʻrsatmoqda.

Taʼlim sohasida 1 ta universitet, 2 ta texnik litsey, 1 ta kollej, 36 ta umumtaʼlim maktabi, 22 ta bolalar bogʻchasi, „bolalar va oʻsmirlar“ sport maktabi mavjud.
 Moddiy va madaniy meros 
Guzdek aholi punktida XIX asrga oid toʻrtta fermer xoʻjaligi binosi "Devalik" deb nomlangan. Teymur Hamidov, Malik va Mamad Rzayevlarga tegishli ushbu binolar iqtisodiy maqsadlarda foydalanilmasa ham saqlanib qolingan.
Shimoliy Kavkaz

thumb|230px|Rossiyaning janubida joylashgan Shimoliy Kavkaz
thumb||230px|Rossiyaning janubiy qismi
thumb|right|230px|Shimoliy Kavkaz - maʼmuriy hududiy boʻlinish

Shimoliy Kavkaz — Sharqiy Yevropadagi mintaqaA small schematic map of the regions can be seen at, Rossiya Federatsiyasining janubiy qismida joylashgan. Old Kavkaz, Katta Kavkaz dovonining shimoliy tomoni (sharqiy qismi Ozarbayjonga tegishli), janubiy yon bagʻirning Psou daryosigacha gʻarbiy qismini oʻz ichiga oladiСтатья "Северный Кавказ". Словарь современных географических названий. Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. — Электронное издание. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.. Rossiyaning eng koʻpmillatli hududi.

Shimoliy Kavkaz qisman Rossiya davlatining bir qismi boʻlib, XVI asrdan boshlab bosib olish boshlangan va 1864-yilda Kavkaz urushi oxirida toʻliq qoʻshib olindi. 

Hozirgi kunda Shimoliy Kavkaz hududida 7 respublika joylashgan: Adigeya, Qorachoy-Cherkasiya, Kabarda-Balkariya, Shimoliy Osetiya Alaniya, Ingushiya, Checheniston va Dogʻiston, shuningdek 2 ta hudud: Janubiy va Shimoliy Kavkaz federal okruglari tarkibiga kiruvchi Krasnodar va Stavropol.
 Tarixi 
XVII asrning oʻrtalaridan boshlab turk ekspansiyasi sezilarli darajada oshdi. Biroq, Moskva Kavkaz xristianlariga jiddiy yordam bera olmadi. Rossiyaning Shimoliy Kavkazdagi siyosati faqat XVIII asr boshlarida, Pyotr I islohotlari davrida Usmonli imperiyasi muhim tarixiy dushman sifatida eʼtirof etilgandan keyingina faollashdi, unga qarshi kurashda Kavkazning strategik ahamiyati yaqqol namoyon boʻldi. Bu vaqtda Kaspiy mintaqasida oʻzini mustahkamlash istagi paydo boʻldi (Pyotr I ning forslarga yurishi). Xuddi shu davrda, XVIII asrning 30-40-yillari, Eronning Kavkazdagi harbiy ishtiroki va siyosiy taʼsiri kuchayishni boshladi. 1733-yilda u bilan boʻlgan urushda magʻlubiyatga uchragan Turkiya, Dogʻistonga boʻlgan daʼvolardan vaqtincha voz kechdi. Fors, 1734-1742-yillarda Nodir Shohning yurishlari natijasida yana Kavkazorti va Kaspiy sohillarini zabt etdi. Bunday sharoitda Dogʻiston hukmdorlari Sankt-Peterburgga bir nechta elchilarini yuborishdi, ammo ular samarasiz edi.

1735-1739-yillardagi rus-turk urushi katta kuchlarni talab qildi, ammo natijalar Rossiya uchun noqulay edi. Belgrad shartnomasiga koʻra, u Sultonni Cherkesiyaning homiysi va Kabardinning betarafligi deb tan oldi. Ikkinchi urush Adigiya dvoryanlari guruhlari oʻrtasida kurashning kuchayishiga olib keldi, ular orasida Qrim va Turkiya bilan yaqinlashishga intilganlar va ruslar yoʻnalishiga rioya qilganlar bor edi. Boshqa tomondan, XVIII asrning 40-50-yillarida Qrim va turklar vaqti-vaqti bilan Shimoliy-gʻarbiy Kavkazga bostirib kirib, cherkeslarni oʻz vassallariga aylantirmoqchi boʻlganlar, ammo urinishlar muvaffaqiyatsiz tugagan.

1792-yilda Zaporojye kazaklarini Kubanga koʻchirish boshlandi (dastlab 25 ming kishi), bu yerda 1794-yilda Yekaterinodar shahri tashkil etilgan.

 Antropologiya 
Shimoliy Kavkaz aholisining aksariyati Yevropeoid irqining Shimoliy Kavkaz turiga kiradi.

 

Turkum:Kavkaz
Ozarbayjonning tashqi aloqalari

thumb|220px|Ozarbayjon diplomatik aloqa oʻrnatgan davlatlar.

Ozarbayjon Respublikasi Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Qoʻshilmaslik harakati, Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti, NATOning „Tinchlik uchun hamkorlik“ dasturi, Yevroatlantika hamkorlik kengashi, Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti, Yevropa Tiklanish va Taraqqiyot Banki, Yevropa Kengashi, Yevropada oddiy qurolli kuchlar toʻgʻrisidagi shartnoma, , Xalqaro valyuta jamgʻarmasi va Jahon banki aʼzosidir.

 Mojarolar 
 Togʻli Qorabogʻ/Ozarbayjon 

 Diplomatik aloqalari 
Ozarbayjon 185 ta BMTga aʼzo davlat, Falastin va Muqaddas taxt bilan diplomatik aloqa oʻrnatgan.

Ozarbayjon diplomatik aloqa oʻrnatmagan davlatlar quyidagilardir:
 Armaniston
 Esvatini
 Kiribati
 Kongo Respublikasi
 Markaziy Afrika Respublikasi
 Mikroneziya Federativ Shtatlari
 Papua-Yangi Gvineya
 Sent-Kits va Nevis
 Seyshel orollari
 Tonga

 
 Valiyev, Anar: „Azerbaijan and the North Caucasus: A Pragmatic Relationship“ in the Caucasus Analytical Digest No. 27
 Hübner, Gerald: „Foreign Direct Investment in Azerbaijan—the Quality of Quantity“ in the Caucasus Analytical Digest No. 28
 Abbasov, Shahin: „Azerbaijanʼs Eurovision Story: Great Chances to Improve, But No Political Will“ in the Caucasus Analytical Digest No. 32
 Mazziotti, Marius; Sauerborn, Djan; Scianna, Bastian Matteo: „Multipolarity is key: Assessing Azerbaijanʼs foreign policy“
Ozarbayjonda inson huquqlari

Ozarbayjonda jurnalistlar hibsga olindi:border|center|115px Aytoj Ahmedovaborder|center|130px Aysel Umudovaborder|center|135px Xayala Agayevaborder|center|100px Ulviya Ali

2013-yilda Human Rights Watch xalqaro huquqni muhofaza qilish tashkiloti Ozarbayjonni siyosiy faollar va inson huquqlari himoyachilarini asossiz hibsga olish va taʼqib etishda aybladi. 2019-yilda tashkilot Ozarbayjondagi inson huquqlari bilan bogʻliq vaziyatni „dahshatli“ deb atadi. Chegara bilmas muxbirlar xalqaro tashkilotiga koʻra, Ozarbayjon matbuot erkinligi indeksida 180 ta davlat orasidan 167-oʻrinni egallagan. AQSh davlat departamenti oʻzining 2020-yilgi hisobotida Ozarbayjonni inson huquqlarining bir qancha buzilishlarida aybladi. BMTning irqiy kamsitishlarga barham berish boʻyicha qoʻmitasining Ozarbayjondagi inson huquqlari boʻyicha tayyorlagan 2020-yilgi hisobotida, Ozarbayjon harbiylari Qorabogʻ mojarosi paytida asirga olingan arman harbiy askarlariga nisbatan shafqatsizlarcha munosabatga boʻlib, ularga nisbatan turli qiynoqlar qoʻllaganini aniqladi.

 Yana qarang 
 Osiyoda inson huquqlari

 

 
 Human Rights Watch: Ozarbayjon (inglizcha)
 Ozarbayjonda senzura — IFEX (inglizcha)

Turkum:Ozarbayjon huquqi
Kvevri

Kvevri (Gʻarbiy Gruziyada churi (ჭური) nomi bilan ataladi) — anʼanaviy gruzin sharobini fermentatsiya qilish va saqlash uchun foydalaniladigan yirik sopol idish. Kvevrilar tutqichsiz katta tuxum shaklidagi amforalar kabi yer ostiga koʻmiladi yoki koʻplab sharoblar saqlanadigan joy poliga oʻrnatiladi. Kvevrining hajmi 20 litrdan 10 000 litrgacha boʻladi.

Gruziyaning janubidagi Kvemo Kartli viloyatida (xususan, Dangreuli Gora, Gadachrili Gora va Imiri qishlogʻida) olib borilgan arxeologik qazishmalar natijasiga koʻra, miloddan avvalgi 6-ming yilliklarga oid uzum urugʻlari hamda kvevrilari haqida dalillar topilgan.T. Glonti, Traditional technologies and history of Georgian wine (Abstract, PDF file) , in Le Bulletin de l’Organisation internationale de la vigne et du vin, July-August-sentabr 2010

thumb

Kvevrida sharob tayyorlash jarayoni uzumni bosib, soʻngra uzum sharbati, poʻstlogʻi, poyasi va urugʻini kvevriga quyishdan iborat hisoblanadi. Keyin sharob fermentatsiya qilinadi, bu esa kamida besh oydan olti oygacha vaqt olishi mumkin. Undan soʻng boʻsh kvevri tozalab yuviladi, ohak bilan sterilizatsiya qilinadi va uni toʻldirish maqsadida unga asal mumi ham solinadi.

Anʼanaviy gruzin sharoblari bir xil usulda tayyorlanmaydi. Umumiy xususiyat shundaki, ular kvevrida butunlay yerga koʻmiladi. Qolgan sharobni tayyorlash jarayonlari deyarli bir xil. Natijada, sharob Yevropa standartlariga ancha yaqinlashadi.

Shuningdek, Armanistonning oʻziga xos kvevrisi mavjud, u „karas“ deb ataladi. Shunga oʻxshash idishlar Qadimgi Yunonistonda „pitos“, Markaziy Osiyoda esa „xum“ nomi bilan ataladi.

 Tarixi 
Gruziyada topilgan kvevri tipidagi eng qadimiy sopol idishlar miloddan avvalgi 6-5 ming yilliklarga tegishli hisoblanadi. Aytib oʻtilgan sopol idishlar balandligi 1,5 metrdan oshmaydigan, pastki qismi yassi va keng qorinli kichik gil idishlardir. Hozirgi kunda mavjud boʻlgan kvevrining ovoid shakli miloddan avvalgi 3-2 ming yilliklarda shakllangan. 20-asr boshlariga qadar kvevri Gruziyada tayyorlanadigan sharobni ishlab chiqarish va saqlash uchun yagona idish turi hisoblangan. 

2011-yilning oxirida Gruziyada kvevri milliy ahamiyatga ega madaniy meros obyekt sifatida eʼtirof etildi. Gruziya hukumati kvevrida sharob tayyorlash usulini UNESCOning nomoddiy madaniy merosi roʻyxatiga kiritish toʻgʻrisida UNESCOga murojaat qilgan hamda 2013-yilda roʻyxatga kiritilgan.
Naruja

Naruja — Gʻarbiy Gruziyaning Guria mintaqasida joylashgan qishloq.

Turkum:Guriadagi shahar va shaharchalar
Zoti

Zoti — Supsaning chap irmogʻi - Gubazeuli daryosi vodiysidagi Gruziyaning Choxatauri munitsipalitetidagi qishloq. Zoti qishlogʻi aholisining bir qismi Adjariyaliklardir. 893 nafar aholi yashaydi (2014).
 

Turkum:Guriadagi shahar va shaharchalar
2020-yilda Gruziya

Ushbu maqola 2020-yilda Gruziyada boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar, vafot etgan gruziyalik taniqli shaxslar hamda shu yilgi amaldagi davlat rahbari va bosh vaziri kim ekanligi haqida maʼlumot beradi. Gruziyada 2020-yilda boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar haqida bilmoqchi boʻlsangiz, voqealar boʻlimiga qarang.

 Siyosat 
 Prezident: Giorgi Margvelashvili (17-noyabr 2013-yil – hozirgacha)
 Bosh vazir: Irakli Garibashvili (20-noyabr 2013-yil – hozirgacha)

 Voqealar 

 Vafot etganlar 

 

 
Turkum:2020
2019-yilda Gruziya

Ushbu maqola 2019-yilda Gruziyada boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar, vafot etgan gruziyalik taniqli shaxslar hamda shu yilgi amaldagi davlat rahbari va bosh vaziri kim ekanligi haqida maʼlumot beradi. Gruziyada 2019-yilda boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar haqida bilmoqchi boʻlsangiz, voqealar boʻlimiga qarang.

 Siyosat 
 Prezident: Giorgi Margvelashvili (17-noyabr 2013-yil – hozirgacha)
 Bosh vazir: Irakli Garibashvili (20-noyabr 2013-yil – hozirgacha)

 Voqealar 

 Vafot etganlar 

 

 
Turkum:2019
2018-yilda Gruziya

Ushbu maqola 2018-yilda Gruziyada boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar, vafot etgan gruziyalik taniqli shaxslar hamda shu yilgi amaldagi davlat rahbari va bosh vaziri kim ekanligi haqida maʼlumot beradi. Gruziyada 2018-yilda boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar haqida bilmoqchi boʻlsangiz, voqealar boʻlimiga qarang.

 Siyosat 
 Prezident: Giorgi Margvelashvili (17-noyabr 2013-yil – hozirgacha)
 Bosh vazir: Irakli Garibashvili (20-noyabr 2013-yil – hozirgacha)

 Voqealar 

 Vafot etganlar 

 

 
Turkum:2018
2017-yilda Gruziya

Ushbu maqola 2017-yilda Gruziyada boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar, vafot etgan gruziyalik taniqli shaxslar hamda shu yilgi amaldagi davlat rahbari va bosh vaziri kim ekanligi haqida maʼlumot beradi. Gruziyada 2017-yilda boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar haqida bilmoqchi boʻlsangiz, voqealar boʻlimiga qarang.

 Siyosat 
 Prezident: Giorgi Margvelashvili (17-noyabr 2013-yil – hozirgacha)
 Bosh vazir: Irakli Garibashvili (20-noyabr 2013-yil – hozirgacha)

 Voqealar 

 Vafot etganlar 

 

 
Turkum:2017
2016-yilda Gruziya

Ushbu maqola 2016-yilda Gruziyada boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar, vafot etgan gruziyalik taniqli shaxslar hamda shu yilgi amaldagi davlat rahbari va bosh vaziri kim ekanligi haqida maʼlumot beradi. Gruziyada 2016-yilda boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar haqida bilmoqchi boʻlsangiz, voqealar boʻlimiga qarang.

 Siyosat 
 Prezident: Giorgi Margvelashvili (17-noyabr 2013-yil – hozirgacha)
 Bosh vazir: Irakli Garibashvili (20-noyabr 2013-yil – hozirgacha)

 Voqealar 

 Vafot etganlar 

 

 
Turkum:2016
2015-yilda Gruziya

Ushbu maqola 2015-yilda Gruziyada boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar, vafot etgan gruziyalik taniqli shaxslar hamda shu yilgi amaldagi davlat rahbari va bosh vaziri kim ekanligi haqida maʼlumot beradi. Gruziyada 2015-yilda boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar haqida bilmoqchi boʻlsangiz, voqealar boʻlimiga qarang.

 Siyosat 
 Prezident: Giorgi Margvelashvili (17-noyabr 2013-yil – hozirgacha)
 Bosh vazir: Irakli Garibashvili (20-noyabr 2013-yil – hozirgacha)

 Voqealar 

 Vafot etganlar 

 

 
Turkum:2015
2014-yilda Gruziya

Ushbu maqola 2014-yilda Gruziyada boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar, vafot etgan gruziyalik taniqli shaxslar hamda shu yilgi amaldagi davlat rahbari va bosh vaziri kim ekanligi haqida maʼlumot beradi. Gruziyada 2014-yilda boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar haqida bilmoqchi boʻlsangiz, voqealar boʻlimiga qarang.

 Siyosat 
 Prezident: Giorgi Margvelashvili (17-noyabr 2013-yil – hozirgacha)
 Bosh vazir: Irakli Garibashvili (20-noyabr 2013-yil – hozirgacha)

 Voqealar 

 Vafot etganlar 

 

 
Turkum:2014
2012-yilda Gruziya

Ushbu maqola 2012-yilda Gruziyada boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar, vafot etgan gruziyalik taniqli shaxslar hamda shu yilgi amaldagi davlat rahbari va bosh vaziri kim ekanligi haqida maʼlumot beradi. Gruziyada 2012-yilda boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar haqida bilmoqchi boʻlsangiz, voqealar boʻlimiga qarang.

 Siyosat 
 Prezident: Mikheil Saakashvili (20-yanvar 2008-yil – 17-noyabr 2013-yil)
 Bosh vazir: Nika Gilauri (6-fevral 2009-yildan), Vano Merabishvili (30-iyun 2012-yildan), Bidzina Ivanishvili (25-oktabr 2012-yildan)

 Voqealar 

 Vafot etganlar 

 

 
Turkum:2012
2011-yilda Gruziya

Ushbu maqola 2011-yilda Gruziyada boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar, vafot etgan gruziyalik taniqli shaxslar hamda shu yilgi amaldagi davlat rahbari va bosh vaziri kim ekanligi haqida maʼlumot beradi. Gruziyada 2011-yilda boʻlib oʻtgan voqea-hodisalar haqida bilmoqchi boʻlsangiz, voqealar boʻlimiga qarang.

 Siyosat 
 Prezident: Mikheil Saakashvili (20-yanvar 2008-yil – 17-noyabr 2013-yil)
 Bosh vazir: Nika Gilauri (6-fevral 2009-yildan)

 Voqealar 

 Vafot etganlar 

 

 
Turkum:2011